# pali

volume: 111
item: 379
title:
  [] . dīghītikosalajātakavaṇṇanā^[] . migapotakajātakavaṇṇanā^[] . mūsikajātakavaṇṇanā^[] . cūḷadhanuggahajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sabbaṃ bhaṇḍa^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi.  tena bhikkhunā ``purāṇadutiyikā maṃ, bhante, ukkaṇṭhāpetī''ti vutte satthā ``esā bhikkhu,  itthī na idāneva tuyhaṃ anatthakārikā, pubbepi te etaṃ nissāya asinā sīsaṃ chinna''nti vatvā  bhikkhūhi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M3.0206^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakkattaṃ kāresi.  tadā eko bārāṇasivāsī brāhmaṇamāṇavo takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā dhanukamme  nipphattiṃ patto cūḷadhanuggahapaṇḍito nāma ahosi. athassa ācariyo ``ayaṃ mayā sadisaṃ  sippaṃ uggaṇhī''ti attano dhītaraṃ adāsi. so taṃ gahetvā ``bārāṇasiṃ gamissāmī''ti maggaṃ  paṭipajji. antarāmagge eko vāraṇo ekaṃ padesaṃ suññamakāsi, taṃ ṭhānaṃ abhiruhituṃ na koci  ussahi. cūḷadhanuggahapaṇḍito manussānaṃ vārentānaññeva ^a^P3.0220^ea^ bhariyaṃ gahetvā  aṭavimukhaṃ abhiruhi. athassa aṭavimajjhe vāraṇo uṭṭhahi, so taṃ kumbhe sarena vijjhi. saro  vinivijjhitvā pacchābhāgena nikkhami. vāraṇo tattheva pati, dhanuggahapaṇḍito taṃ ṭhānaṃ khemaṃ  katvā purato aññaṃ aṭaviṃ pāpuṇi. tatthāpi paññāsa corā maggaṃ hananti. tampi so  manussehi vāriyamāno abhiruyha tesaṃ corānaṃ mige vadhitvā maggasamīpe maṃsaṃ pacitvā khādantānaṃ  ṭhitaṭṭhānaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] tadā ^a^V3.0193^ea^ taṃ corā alaṅkatapaṭiyattāya bhariyāya saddhiṃ āgacchantaṃ disvā  ``gaṇhissāma na''nti ussāhaṃ kariṃsu. corajeṭṭhako purisalakkhaṇakusalo, so taṃ oloketvāva  ``uttamapuriso aya''nti ñatvā ekassapi uṭṭhahituṃ nādāsi. dhanuggahapaṇḍito ``gaccha  `amhākampi ekaṃ maṃsasūlaṃ dethā'ti vatvā maṃsaṃ āharā''ti tesaṃ santikaṃ bhariyaṃ pesesi. sā  gantvā ``ekaṃ kira maṃsasūlaṃ dethā''ti āha. corajeṭṭhako ``anaggho puriso''ti maṃsasūlaṃ  dāpesi. corā ``amhehi kira pakkaṃ khādita''nti apakkamaṃsasūlaṃ adaṃsu. dhanuggaho attānaṃ  sambhāvetvā ``mayhaṃ apakkamaṃsasūlaṃ dadantī''ti corānaṃ kujjhi. corā ``kiṃ ayameveko  puriso, mayaṃ itthiyo''ti kujjhitvā uṭṭhahiṃsu. dhanuggaho ekūnapaññāsa jane ekūnapaññāsakaṇḍehi  vijjhitvā pātesi. corajeṭṭhakaṃ vijjhituṃ kaṇḍaṃ nāhosi. tassa kira kaṇḍanāḷiyaṃ  samapaṇṇāsayeva kaṇḍāni. tesu ekena vāraṇaṃ vijjhi, ekūnapaññāsakaṇḍehi core vijjhitvā  corajeṭṭhakaṃ pātetvā tassa ure nisinno ``sīsamassa chindissāmī''ti bhariyāya hatthato asiṃ  āharāpesi. sā taṅkhaṇaññeva corajeṭṭhake lobhaṃ katvā corassa ^a^P3.0221^ea^ hatthe tharuṃ,  sāmikassa hatthe dhāraṃ ^a^M3.0207^ea^ ṭhapesi. coro tharudaṇḍaṃ parāmasitvā asiṃ nīharitvā  dhanuggahassa sīsaṃ chindi.<br/><br/>[03] so taṃ ghātetvā itthiṃ ādāya gacchanto jātigottaṃ pucchi. sā ``takkasilāyaṃ  disāpāmokkhācariyassa dhītāmhī''ti āha. ``kathaṃ tvaṃ iminā laddhā''ti. mayhaṃ pitā  ``ayaṃ mayā sadisaṃ katvā sippaṃ sikkhī''ti tussitvā imassa maṃ adāsi, sāhaṃ tayi sinehaṃ  katvā attano kuladattiyaṃ sāmikaṃ mārāpesinti. corajeṭṭhako ``kuladattiyaṃ tāvesā sāmikaṃ  māresi, aññaṃ panekaṃ disvā mampi evamevaṃ karissati, imaṃ chaḍḍetuṃ vaṭṭatī''ti cintetvā gacchanto  antarāmagge ekaṃ kunnadiṃ uttānatalaṃ taṅkhaṇodakapūraṃ disvā ``bhadde, imissaṃ nadiyaṃ susumārā  kakkhaḷā, kiṃ karomā''ti āha. ``sāmi, sabbaṃ ābharaṇabhaṇḍaṃ mama uttarāsaṅgena bhaṇḍikaṃ  katvā paratīraṃ netvā puna āgantvā maṃ gahetvā gacchā''ti. so ``sādhū''ti sabbaṃ ābharaṇabhaṇḍaṃ  ādāya nadiṃ otaritvā taranto viya paratīraṃ patvā taṃ chaḍḍetvā pāyāsi. sā taṃ disvā  ``sāmi, kiṃ maṃ chaḍḍetvā viya gacchasi, kasmā evaṃ karosi, ehi mampi ādāya gacchā''ti  tena saddhiṃ sallapantī paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 128^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbaṃ bhaṇḍaṃ samādāya, pāraṃ tiṇṇosi brāhmaṇa. <br/><br/>[22] paccāgaccha lahuṃ khippaṃ, mampi tārehi dānito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0194^ea^ ^b^lahuṃ khippa^eb^nti lahuṃ paccāgaccha, khippaṃ mampi tārehi dāni itoti  attho.<br/><br/>[03] coro taṃ sutvā paratīre ṭhitoyeva dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 129^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asanthutaṃ maṃ cirasanthutena, nimīni bhotī adhuvaṃ dhuvena. <br/><br/>[22] mayāpi ^a^P3.0222^ea^ bhotī nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissa''nti..<br/><br/>[03]  <br/><br/>[25] sā heṭṭhā vuttatthāyeva --<br/><br/>[03] coro pana ``ito ahaṃ dūrataraṃ gamissaṃ, tiṭṭha tva''nti vatvā tassā viravantiyāva  ābharaṇabhaṇḍikaṃ ādāya palāto. tato sā ^a^M3.0208^ea^ bālā atricchatāya evarūpaṃ  byasanaṃ pattā anāthā hutvā avidūre ekaṃ eḷagalāgumbaṃ upagantvā rodamānā nisīdi. tasmiṃ  khaṇe sakko devarājā lokaṃ olokento taṃ atricchatāhataṃ sāmikā ca jārā ca parihīnaṃ rodamānaṃ  disvā ``etaṃ niggaṇhitvā lajjāpetvā āgamissāmī''ti mātaliñca pañcasikhañca ādāya tattha  gantvā nadītīre ṭhatvā ``mātali, tvaṃ maccho bhava, pañcasikha tvaṃ sakuṇo bhava, ahaṃ pana  siṅgālo hutvā mukhena maṃsapiṇḍaṃ gahetvā etissā sammukhaṭṭhānaṃ gamissāmi, tvaṃ mayi tattha gate  udakato ullaṅghitvā mama purato pata, athāhaṃ mukhena gahitamaṃsapiṇḍaṃ chaḍḍetvā macchaṃ gahetuṃ  pakkhandissāmi, tasmiṃ khaṇe tvaṃ, pañcasikha, taṃ maṃsapiṇḍaṃ gahetvā ākāse uppata, tvaṃ mātali,  udake patā''ti āṇāpesi. ``sādhu, devā''ti, mātali, maccho ahosi, pañcasikho sakuṇo  ahosi. sakko siṅgālo hutvā maṃsapiṇḍaṃ mukhenādāya tassā sammukhaṭṭhānaṃ agamāsi. maccho  udakā uppatitvā siṅgālassa purato pati. so mukhena gahitamaṃsapiṇḍaṃ chaḍḍetvā macchassatthāya  pakkhandi. maccho uppatitvā udake pati, sakuṇo maṃsapiṇḍaṃ gahetvā ākāse uppati, siṅgālo  ubhopi alabhitvā eḷagalāgumbaṃ olokento dummukho nisīdi. sā taṃ disvā ``ayaṃ  atricchatāhato neva maṃsaṃ, na macchaṃ labhī''ti kuṭaṃ bhindantī ^a^P3.0223^ea^ viya mahāhasitaṃ  hasi. taṃ sutvā siṅgālo tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 130^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāyaṃ eḷagalāgumbe, karoti ahuhāsiyaṃ. <br/><br/>[27] nayīdha naccagītaṃ vā, tāḷaṃ vā susamāhitaṃ. <br/><br/>[22] anamhikāle susoṇi, kinnu jagghasi sobhane''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0195^ea^ ^b^kāya^eb^nti kā ayaṃ. ^b^eḷagalāgumbe^eb^ti kambojigumbe.  ^b^ahuhāsiya^eb^nti dantavidaṃsakaṃ mahāhasitaṃ vuccati, taṃ kā esā etasmiṃ gumbe karotīti  pucchati. ^b^nayīdha naccagītaṃ vā^eb^ti imasmiṃ ṭhāne kassaci naccantassa naccaṃ vā gāyantassa  gītaṃ vā hatthe susamāhite katvā vādentassa susamāhitaṃ hatthatāḷaṃ vā natthi, kaṃ disvā tvaṃ  haseyyāsīti dīpeti. ^b^anamhikāle^eb^ti rodanakāle. ^b^susoṇī^eb^ti sundarasoṇi.  ^b^kiṃ nu jagghasī^eb^ti ^a^M3.0209^ea^ kena kāraṇena tvaṃ rodituṃ yuttakāle arodamānāva  mahāhasitaṃ hasasi. ^b^sobhane^eb^ti taṃ pasaṃsanto ālapati.<br/><br/>[03] taṃ sutvā sā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 131^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``siṅgāla bāla dummedha, appapaññosi jambuka. <br/><br/>[22] jīno macchañca pesiñca, kapaṇo viya jhāyasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^jīno^eb^ti jānippatto hutvā. ^b^pesi^eb^nti maṃsapesiṃ. ^b^kapaṇo viya  jhāyasī^eb^ti sahassabhaṇḍikaṃ parājito kapaṇo viya jhāyasi socasi cintesi.<br/><br/>[03] tato siṅgālo pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 132^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ. <br/><br/>[22] jīnā patiñca jārañca, maññe tvaññeva jhāyasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tvaññeva jhāyasī^eb^ti pāpadhamme dussīle ahaṃ tāva mama gocaraṃ na labhissāmi,  tvaṃ pana atricchatāya hatā taṃmuhuttadiṭṭhake core paṭibaddhacittā hutvā tañca jāraṃ kuladattiyañca patiṃ  jīnā, maṃ upādāya sataguṇena sahassaguṇena kapaṇatarā hutvā jhāyasi rodasi paridevasīti  lajjāpetvā vippakāraṃ pāpento mahāsatto evamāha.<br/><br/>[03] sā ^a^P3.0224^ea^ tassa vacanaṃ sutvā gāthamāha -- <br/><br/>[40] 133^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evametaṃ migarāja, yathā bhāsasi jambuka. <br/><br/>[22] sā nūnāhaṃ ito gantvā, bhattu hessaṃ vasānugā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0196^ea^ ^b^nūnā^eb^ti ekaṃsatthe nipāto. sā ahaṃ ito gantvā puna aññaṃ  bhattāraṃ labhitvā ekaṃseneva tassa bhattu vasānugā vasavattinī bhavissāmīti.<br/><br/>[03] athassā anācārāya dussīlāya vacanaṃ sutvā sakko devarājā osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 134^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo hare mattikaṃ thālaṃ, kaṃsathālampi so hare. <br/><br/>[22] kataṃyeva tayā pāpaṃ, punapevaṃ karissasī''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^M3.0210^ea^ -- anācāre kiṃ kathesi, yo mattikaṃ thālaṃ harati,  suvaṇṇathālarajatathālādippabhedaṃ kaṃsathālampi so harateva, idañca tayā pāpaṃ katameva, na sakkā tava  saddhātuṃ, sā tvaṃ punapi evaṃ karissasiyevāti. evaṃ so taṃ lajjāpetvā vippakāraṃ pāpetvā  sakaṭṭhānameva agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] tadā dhanuggaho ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi, sā itthī purāṇadutiyikā, sakko devarājā pana  ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] cūḷadhanuggahajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 380
title:
  [] . migapotakajātakavaṇṇanā^[] . mūsikajātakavaṇṇanā^[] . cūḷadhanuggahajātakavaṇṇanā^[] . kapotajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^idāni khomhī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolabhikkhuṃ ārabbha kathesi.  lolavatthu anekaso vitthāritameva. taṃ pana satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu, lolo''ti  pucchitvā ``āma, bhante''ti vutte ``na kho bhikkhu idāneva, pubbepi tvaṃ lolosi, lolatāya  pana jīvitakkhayaṃ patto''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P3.0225^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto pārāvatayoniyaṃ  nibbattitvā bārāṇasiseṭṭhino mahānase nīḷapacchiyaṃ vasati. atheko kāko macchamaṃsaluddho tena  saddhiṃ mettiṃ ^a^V3.0197^ea^ katvā tattheva vasi. so ekadivasaṃ bahuṃ macchamaṃsaṃ disvā ``imaṃ  khādissāmī''ti nitthunanto nīḷapacchiyaṃyeva nipajjitvā pārāvatena ``ehi, samma, gocarāya  gamissāmā''ti vuccamānopi ``ajīrakena nipannomhi, gaccha tva''nti vatvā tasmiṃ gate ``gato  me paccāmittakaṇṭako, idāni yathāruci macchamaṃsaṃ khādissāmī''ti cintento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 135^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idāni ^a^M3.0211^ea^ khomhi sukhito arogo, nikkaṇṭako nippatito  kapoto. <br/><br/>[22] kāhāmi dānī hadayassa tuṭṭhiṃ, tathā hi maṃ maṃsasākaṃ baletī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nippatito^eb^ti niggato. ^b^kapoto^eb^ti pārāvato. ^b^kāhāmi dānī^eb^ti  karissāmi dāni. ^b^tathā hi maṃ maṃsasākaṃ baletī^eb^ti tathā hi maṃsañca avasesaṃ sākañca  mayhaṃ balaṃ karoti, uṭṭhehi khādāti vadamānaṃ viya ussāhaṃ mamaṃ karotīti attho.<br/><br/>[03] so bhattakārake macchamaṃsaṃ pacitvā mahānasā nikkhamma sarīrato sedaṃ pavāhente pacchito  nikkhamitvā rasakaroṭiyaṃ nilīyitvā ``kiri kirī''ti saddamakāsi. bhattakārako  vegenāgantvā kākaṃ gahetvā sabbapattāni luñjitvā allasiṅgīverañca siddhatthake ca pisitvā lasuṇaṃ  pūtitakkena madditvā sakalasarīraṃ makkhetvā ekaṃ kaṭhalaṃ ghaṃsitvā ^a^P3.0226^ea^ vijjhitvā  suttakena tassa gīvāyaṃ bandhitvā nīḷapacchiyaṃyeva taṃ pakkhipitvā agamāsi. pārāvato āgantvā  taṃ disvā ``kā esā balākā mama sahāyassa pacchiyaṃ nipannā, caṇḍo hi so āgantvā  ghāteyyāpi na''nti parihāsaṃ karonto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 136^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāyaṃ balākā sikhinī, corī laṅghipitāmahā. <br/><br/>[22] oraṃ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā''ti.. <br/><br/>[25] sā heṭṭhā (jā0 aṭṭha0 2.3.70) vuttatthāyeva.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kāko tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 137^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``alañhi te jagghitāye, mamaṃ disvāna edisaṃ. <br/><br/>[22] vilūnaṃ sūdaputtena, piṭṭhamaṇḍena makkhita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0198^ea^ ^b^ala^eb^nti paṭisedhatthe nipāto. ^b^jagghitāye^eb^ti hasituṃ. idaṃ  vuttaṃ hoti -- idāni maṃ edisaṃ evaṃ dukkhappattaṃ disvā tava alaṃ hasituṃ, mā edise kāle  parihāsakeḷiṃ karohīti.<br/><br/>[03] so ^a^M3.0212^ea^ parihāsakeḷiṃ karontova puna catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 138^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sunhāto suvilittosi, annapānena tappito. <br/><br/>[22] kaṇṭhe ca te veḷuriyo, agamā nu kajaṅgala''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kaṇṭhe ca te veḷuriyo^eb^ti ayaṃ te veḷuriyamaṇipi kaṇṭhe piḷandho, tvaṃ ettakaṃ  kālaṃ amhākaṃ etaṃ na dassesīti kapālaṃ sandhāyevamāha. ^b^kajaṅgala^eb^nti idha bārāṇasīyeva  ``kajaṅgalā''ti adhippetā. ito nikkhamitvā kacci antonagaraṃ gatosīti pucchati.<br/><br/>[03] tato kāko pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 139^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā te mitto amitto vā, agamāsi kajaṅgalaṃ. <br/><br/>[22] piñchāni tattha lāyitvā, kaṇṭhe bandhanti vaṭṭana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0227^ea^ ^b^piñchānī^eb^ti pattāni. ^b^tattha lāyitvā^eb^ti tasmiṃ  bārāṇasinagare luñcitvā. ^b^vaṭṭana^eb^nti kaṭhalikaṃ.<br/><br/>[03] taṃ sutvā pārāvato osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 140^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ. <br/><br/>[22] na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhinā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^punapāpajjasī^eb^ti punapi evarūpaṃ āpajjissasi. evarūpañhi te sīlanti.<br/><br/>[03] iti naṃ so ovaditvā tattha avasitvā pakkhe pasāretvā aññattha agamāsi. kākopi  tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0199^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. tadā kāko lolabhikkhu ahosi, kapoto  pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] kapotajātakavaṇṇanā pañcamā. <br/><br/>[06] aḍḍhavaggo tatiyo.<br/><br/>[03] jātakuddānaṃ -- <br/><br/>[21] maṇikuṇḍala ^a^M3.0213^ea^ sujātā, venasākhañca oragaṃ. <br/><br/>[22] ghaṭaṃ koraṇḍi laṭuki, dhammapālaṃ migaṃ tathā.. <br/><br/>[21] suyonandī vaṇṇāroha, sīlaṃ hirī khajjopanaṃ. <br/><br/>[22] ahi gumbiya sāḷiyaṃ, tacasāraṃ mittavindaṃ.. <br/><br/>[21] palāsañceva dīghiti, migapotaka mūsikaṃ. <br/><br/>[22] dhanuggaho kapotañca, jātakā pañcavīsati.. <br/><br/>[06] pañcakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā. 


volume: 111
item: 381
title: [] . mūsikajātakavaṇṇanā^chakkanipāto^avāriyavaggo^[] . avāriyajātakavaṇṇanā^
content:
  [01] ^b^māsu^eb^ ^a^V3.0200^ea^ ^a^P3.0228^ea^ ^a^M3.0214^ea^ ^b^kujjha  bhūmipatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ titthanāvikaṃ ārabbha kathesi. so kira bālo  ahosi aññāṇo, neva so buddhādīnaṃ ratanānaṃ, na aññesaṃ puggalānaṃ guṇaṃ jānāti, caṇḍo pharuso  sāhasiko. atheko jānapado bhikkhu ``buddhupaṭṭhānaṃ karissāmī''ti āgacchanto sāyaṃ  aciravatītitthaṃ patvā taṃ evamāha ``upāsaka, paratīraṃ gamissāmi, nāvaṃ me dehī''ti.  ``bhante, idāni akālo, ekasmiṃ ṭhāne vasassū''ti. ``upāsaka, idha kuhiṃ vasissāmi, maṃ  gaṇhitvā gacchā''ti. so kujjhitvā ``ehi re samaṇa, vahāmī''ti theraṃ nāvaṃ āropetvā ujukaṃ  agantvā heṭṭhā nāvaṃ netvā ulloḷaṃ katvā tassa pattacīvaraṃ temetvā kilametvā tīraṃ patvā  andhakāravelāyaṃ uyyojesi. atha so vihāraṃ gantvā taṃ divasaṃ buddhupaṭṭhānassa okāsaṃ alabhitvā  punadivase satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā satthārā katapaṭisanthāro ``kadā  āgatosī''ti vutte ``hiyyo, bhante''ti vatvā ``atha kasmā ajja buddhupaṭṭhānaṃ āgatosī''ti  vutte tamatthaṃ ārocesi. taṃ sutvā satthā ``na kho bhikkhu idāneva, pubbepesa caṇḍo pharuso  sāhasiko, idāni pana tena tvaṃ kilamito, pubbepesa paṇḍite kilamesī''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  takkasilāyaṃ ^a^P3.0229^ea^ sabbasippāni uggaṇhitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā dīghamaddhānaṃ  himavante phalāphalena yāpetvā loṇambilasevanatthāya bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase  nagaraṃ bhikkhāya pāvisi. atha naṃ rājaṅgaṇappattaṃ rājā disvā tassa iriyāpathe pasīditvā  antepuraṃ ānetvā bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā ^a^M3.0215^ea^ rājuyyāne vasāpesi, devasikaṃ  upaṭṭhānaṃ ^a^V3.0201^ea^ agamāsi. tamenaṃ bodhisatto ``raññā nāma, mahārāja, cattāri  agatigamanāni vajjetvā appamattena khantimettānuddayasampannena hutvā dhammena rajjaṃ kāretabba''nti  vatvā devasikaṃ ovadanto -- <br/><br/>[40] 1^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``māsu kujjha bhūmipati, māsu kujjha rathesabha. <br/><br/>[22] kuddhaṃ appaṭikujjhanto, rājā raṭṭhassa pūjito.. <br/><br/>[40] 2^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale. <br/><br/>[22] sabbattha anusāsāmi, māsu kujjha rathesabhā''ti.. -- dve gāthā abhāsi. <br/><br/>[01] tattha ^b^raṭṭhassa pūjito^eb^ti evarūpo rājā raṭṭhassa pūjanīyo hotīti attho.  ^b^sabbattha anusāsāmī^eb^ti etesu gāmādīsu yattha katthaci vasantopāhaṃ mahārāja, imāya eva  anusiṭṭhiyā tamanusāsāmi, etesu vā gāmādīsu yattha katthaci ekasmimpi ekasattepi  anusāsāmi. ^b^māsu kujjha rathesabhā^eb^ti evamevāhaṃ taṃ anusāsāmi, raññā nāma kujjhatuṃ na  vaṭṭati. kiṃkāraṇā? rājāno nāma vācāvudhā, tesaṃ kuddhānaṃ vacanamatteneva bahū jīvitakkhayaṃ  pāpuṇantīti. <br/><br/>[01] evaṃ bodhisatto rañño āgatāgatadivase imā dve gāthā abhāsi. rājā anusiṭṭhiyā  pasannacitto mahāsattassa satasahassuṭṭhānakaṃ ekaṃ gāmavaraṃ adāsi, bodhisatto paṭikkhipi. iti  so tattheva dvādasasaṃvaccharaṃ vasitvā ``aticiraṃ nivutthomhi, janapadacārikaṃ tāva caritvā  āgamissāmī''ti rañño akathetvāva uyyānapālaṃ āmantetvā ``tāta, ukkaṇṭhitarūposmi, janapadaṃ  caritvā āgamissāmi, tvaṃ rañño katheyyāsī''ti vatvā pakkanto ^a^P3.0230^ea^ gaṅgāya  nāvātitthaṃ pāpuṇi. tattha avāriyapitā nāma nāviko ahosi. so bālo neva guṇavantānaṃ  guṇaṃ jānāti, na attano āyāpāyaṃ jānāti, so gaṅgaṃ taritukāmaṃ janaṃ paṭhamaṃ tāretvā pacchā  vetanaṃ yācati, vetanaṃ adentehi saddhiṃ kalahaṃ karonto akkosappahāreyeva bahū labhati, appaṃ lābhaṃ,  evarūpo andhabālo. taṃ sandhāya satthā abhisambuddho hutvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 3^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``avāriyapitā ^a^M3.0216^ea^ nāma, ahu gaṅgāya nāviko. <br/><br/>[27] pubbe janaṃ tāretvāna, pacchā yācati vetanaṃ. <br/><br/>[22] tenassa bhaṇḍanaṃ hoti, na ca bhogehi vaḍḍhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0202^ea^ ^b^avāriyapitā nāmā^eb^ti avāriyā nāma tassa dhītā, tassā vasena  avāriyapitā nāma jāto. ^b^tenassa bhaṇḍana^eb^nti tena kāraṇena, tena vā pacchā yāciyamānena  janena saddhiṃ tassa bhaṇḍanaṃ hoti.<br/><br/>[03] bodhisatto taṃ nāvikaṃ upasaṅkamitvā ``āvuso, paratīraṃ maṃ nehī''ti āha. taṃ sutvā  so āha ``samaṇa, kiṃ me nāvāvetanaṃ dassasī''ti? ``āvuso, ahaṃ bhogavaḍḍhiṃ atthavaḍḍhiṃ  dhammavaḍḍhiṃ nāma te kathessāmī''ti. taṃ sutvā nāviko ``dhuvaṃ esa mayhaṃ kiñci dassatī''ti  taṃ paratīraṃ netvā ``dehi me nāvāya vetana''nti āha. so tassa ``sādhu, āvuso''ti paṭhamaṃ  bhogavaḍḍhiṃ kathento -- <br/><br/>[40] 4^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atiṇṇaṃyeva yācassu, apāraṃ tāta nāvika. <br/><br/>[22] añño hi tiṇṇassa mano, añño hoti pāresino''ti.. -- gāthamāha. <br/><br/>[01] tattha ^b^apāra^eb^nti tāta, nāvika paratīraṃ atiṇṇameva janaṃ orimatīre ṭhitaññeva  vetanaṃ yācassu, tato laddhañca gahetvā guttaṭṭhāne ṭhapetvā pacchā manusse paratīraṃ neyyāsi, evaṃ te  bhogavaḍḍhi bhavissati. ^b^añño hi tiṇṇassa mano^eb^ti tāta nāvika, paratīraṃ gatassa añño  mano bhavati, adatvāva gantukāmo hoti. yo panesa pāresī nāma paratīraṃ esati, paratīraṃ  gantukāmo hoti, so atirekampi datvā gantukāmo hoti, iti pāresino añño mano hoti,  tasmā tvaṃ atiṇṇameva yāceyyāsi, ayaṃ tāva te bhogānaṃ vaḍḍhi nāmāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā nāviko ^a^P3.0231^ea^ cintesi ``ayaṃ tāva me ovādo bhavissati,  idāni panesa aññaṃ kiñci mayhaṃ dassatī''ti. atha naṃ bodhisatto ``ayaṃ tāva te, āvuso,  bhogavaḍḍhi, idāni atthadhammavaḍḍhiṃ suṇāhī''ti vatvā ovadanto -- <br/><br/>[40] 5^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gāme ^a^M3.0217^ea^ vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale. <br/><br/>[22] sabbattha anusāsāmi, māsu kujjhittha nāvikā''ti.. -- gāthamāha.<br/><br/>[03] itissa imāya gāthāya atthadhammavaḍḍhiṃ kathetvā ``ayaṃ te atthavaḍḍhi ca dhammavaḍḍhi  cā''ti āha. so pana dandhapuriso taṃ ovādaṃ na kiñci maññamāno ``idaṃ, samaṇa, tayā  mayhaṃ dinnaṃ ^a^V3.0203^ea^ nāvāvetana''nti āha. ``āmāvuso''ti. ``mayhaṃ iminā kammaṃ  natthi, aññaṃ me dehī''ti. ``āvuso, idaṃ ṭhapetvā mayhaṃ aññaṃ natthī''ti. ``atha tvaṃ  kasmā mama nāvaṃ āruḷhosī''ti tāpasaṃ gaṅgātīre pātetvā ure nisīditvā mukhamevassa pothesi. <br/><br/>[01] satthā ``iti so, bhikkhave, tāpaso yaṃ ovādaṃ datvā rañño santikā gāmavaraṃ  labhi, tameva ovādaṃ andhabālassa nāvikassa kathetvā mukhapothanaṃ pāpuṇi, tasmā ovādaṃ dentena  yuttajanasseva dātabbo, na ayuttajanassā''ti vatvā abhisambuddho hutvā tadanantaraṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 6^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāyevānusāsaniyā, rājā gāmavaraṃ adā. <br/><br/>[22] tāyevānusāsaniyā, nāviko paharī mukha''nti..<br/><br/>[03] tassa taṃ paharantasseva bhariyā bhattaṃ gahetvā āgatā pāpapurisaṃ disvā ``sāmi, ayaṃ  tāpaso nāma rājakulūpako, mā paharī''ti āha. so kujjhitvā ``tvaṃ me imaṃ kūṭatāpasaṃ  paharituṃ na desī''ti uṭṭhāya taṃ paharitvā pātesi. atha bhattapāti patitvā bhijji, tassā ca pana  garugabbhāya gabbho bhūmiyaṃ pati. atha naṃ manussā samparivāretvā ``purisaghātakacoro''ti  ^a^P3.0232^ea^ gahetvā bandhitvā rañño dassesuṃ. rājā vinicchinitvā tassa rājāṇaṃ  kāresi. satthā abhisambuddho hutvā tamatthaṃ pakāsento osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 7^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhattaṃ bhinnaṃ hatā bhariyā, gabbho ca patito chamā. <br/><br/>[22] migova jātarūpena, na tenatthaṃ abandhi sū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0218^ea^ ^b^bhattaṃ bhinna^eb^nti bhattapāti bhinnā. ^b^hatā^eb^ti pahatā.  ^b^chamā^eb^ti bhūmiyaṃ. ^b^migova jātarūpenā^eb^ti yathā migo suvaṇṇaṃ vā hiraññaṃ vā  muttāmaṇiādīni vā madditvā gacchantopi attharitvā nipajjantopi tena jātarūpena attano atthaṃ  vaḍḍhetuṃ nibbattetuṃ na sakkoti, evameva so andhabālo paṇḍitehi dinnaṃ ovādaṃ sutvāpi attano  atthaṃ vaḍḍhetuṃ nibbattetuṃ nāsakkhīti vuttaṃ hoti. ^b^abandhi sū^eb^ti ettha abandhi soti  evamattho daṭṭhabbo. sa-oiti imesaṃ padānañhi sūti sandhi hoti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ^a^V3.0204^ea^ so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā nāviko idāni nāvikova ahosi,  rājā ānando, tāpaso pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] avāriyajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 382
title: chakkanipāto^avāriyavaggo^[] . avāriyajātakavaṇṇanā^[] . setaketujātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^mā tāta kujjhi na hi sādhu kodho^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kuhakabhikkhuṃ  ārabbha kathesi, paccuppannavatthu ^b^uddālajātake^eb^ (jā0 1.14.62 ādayo) āvi bhavissati.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ disāpāmokkho  ācariyo hutvā pañcasate māṇave mante vācesi. tesaṃ jeṭṭhako setaketu nāma udiccabrāhmaṇakule  nibbattamāṇavo, tassa jātiṃ nissāya mahanto māno ahosi. so ekadivasaṃ aññehi māṇavehi  saddhiṃ nagarā nikkhamanto nagaraṃ pavisantaṃ ekaṃ caṇḍālaṃ ^a^P3.0233^ea^ disvā ``kosi  tva''nti pucchitvā ``caṇḍālohamasmī''ti vutte tassa sarīraṃ paharitvā āgatavātassa attano  sarīre phusanabhayena ``nassa, caṇḍāla, kāḷakaṇṇī, adhovātaṃ yāhī''ti vatvā vegena tassa  uparivātaṃ agamāsi. caṇḍālo sīghataraṃ gantvā tassa uparivāte aṭṭhāsi. atha naṃ so  ``nassa kāḷakaṇṇī''ti suṭṭhutaraṃ akkosi paribhāsi. taṃ sutvā caṇḍālo ``tvaṃ kosī''ti  pucchi. ``brāhmaṇamāṇavohamasmī''ti ^a^M3.0219^ea^. ``brāhmaṇo hotu, mayā pana puṭṭhapañhaṃ  kathetuṃ sakkhissasī''ti. ``āma, sakkhissāmī''ti. ``sace na sakkosi, pādantarena taṃ  gamemī''ti. so attānaṃ takketvā ``gamehī''ti āha.<br/><br/>[03] caṇḍālaputto tassa kathaṃ parisaṃ gāhāpetvā ``māṇava, disā nāma katarā''ti pañhaṃ pucchi.  ``disā nāma puratthimādayo catasso disā''ti. caṇḍālo ``nāhaṃ taṃ etaṃ disaṃ pucchāmi,  tvaṃ ettakampi ajānanto mama sarīre pahaṭavātaṃ jigucchasī''ti taṃ khandhaṭṭhike gahetvā onametvā  attano pādantarena gamesi. māṇavā taṃ pavattiṃ ācariyassa ācikkhiṃsu. taṃ sutvā ācariyo  ``saccaṃ kira, tāta, setaketu caṇḍālenāsi pādantarena gamito''ti? ``āma, ācariya, so maṃ  caṇḍāladāsiputto disāmattampi na jānāsī''ti attano pādantarena gamesi, idāni disvā kattabbaṃ  assa jānissāmīti kuddho caṇḍālaputtaṃ akkosi paribhāsi. atha naṃ ācariyo `tāta, setaketu  mā tassa kujjhi, paṇḍito caṇḍāladāsiputto ^a^V3.0205^ea^, na so taṃ etaṃ disaṃ pucchati, aññaṃ  disaṃ pucchi, tayā pana diṭṭhasutaviññātato adiṭṭhāsutāviññātameva bahutara''nti ovadanto dve gāthā  abhāsi -- <br/><br/>[40] 8^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā tāta kujjhi na hi sādhu kodho, bahumpi te adiṭṭhamassutañca. <br/><br/>[22] mātā pitā ^a^P3.0234^ea^ disatā setaketu, ācariyamāhu disataṃ pasatthā.. <br/><br/>[40] 9^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``agārino annadapānavatthadā, avhāyikā tampi disaṃ vadanti. <br/><br/>[22] esā disā paramā setaketu, yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na hi sādhu kodho^eb^ti kodho nāma uppajjamāno subhāsitadubbhāsitaṃ atthānatthaṃ  hitāhitaṃ jānituṃ na detīti na sādhu na laddhako. ^b^bahumpi te adiṭṭha^eb^nti tayā cakkhunā  adiṭṭhaṃ sotena ca assutameva bahutaraṃ. ^b^disatā^eb^ti disā. mātāpitaro puttānaṃ purimataraṃ  ^a^M3.0220^ea^ uppannattā puratthimadisā nāma jātāti vadati. ^b^ācariyamāhu disataṃ  pasatthā^eb^ti ācariyā pana dakkhiṇeyyattā disataṃ pasatthā dakkhiṇā disāti buddhādayo ariyā  āhu kathenti dīpenti.<br/><br/>[03] ^b^agārino^eb^ti gahaṭṭhā. ^b^annadapānavatthadā^eb^ti annadā, pānadā, vatthadā ca.  ^b^avhāyikā^eb^ti ``etha deyyadhammaṃ paṭiggaṇhathā''ti pakkosanakā. ^b^tampi disaṃ vadantī^eb^ti  tampi buddhādayo ariyā ekaṃ disaṃ vadanti. iminā catupaccayadāyakā gahaṭṭhā paccaye apadisitvā  dhammikasamaṇabrāhmaṇehi upagantabbattā ekā disā nāmāti dīpeti. aparo nayo -- ye ete  agārino annapānavatthadā, tesaṃ chakāmasaggasampattidāyakaṭṭhena uparūpari avhāyanato ye avhāyikā  dhammikasamaṇabrāhmaṇā, tampi disaṃ vadanti, buddhādayo ariyā uparimadisaṃ nāma vadantīti dīpeti.  vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[21] ``mātā pitā disā pubbā, ācariyā dakkhiṇā disā. <br/><br/>[22] puttadārā disā pacchā, mittāmaccā ca uttarā.. <br/><br/>[21] ``dāsakammakarā heṭṭhā, uddhaṃ samaṇabrāhmaṇā. <br/><br/>[22] etā disā namasseyya, alamatto kule gihī''ti.. (dī0 ni0 3.273).<br/><br/>[03] ^b^esā disā^eb^ti idaṃ pana nibbānaṃ sandhāya vuttaṃ. jātiādinā hi nānappakārena  dukkhena ^a^V3.0206^ea^ dukkhitā sattā yaṃ patvā niddukkhā sukhino bhavanti, esā eva ca sattehi  agatapubbā disā nāma. teneva ca nibbānaṃ ``paramā''ti āha. vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[21] ``samatittikaṃ ^a^P3.0235^ea^ anavasesakaṃ, telapattaṃ yathā parihareyya. <br/><br/>[22] evaṃ sacittamanurakkhe, patthayāno disaṃ agatapubba''nti.. (jā0 1.1.96).<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto māṇavassa disā kathesi. so pana ``caṇḍālenamhi pādantarena gamito''ti  tasmiṃ ṭhāne avasitvā takkasilaṃ gantvā ^a^M3.0221^ea^ disāpāmokkhācariyassa santike  sabbasippāni uggaṇhitvā ācariyena anuññāto takkasilato nikkhamitvā sabbasamayasippaṃ  sikkhanto vicari. so ekaṃ paccantagāmaṃ patvā taṃ nissāya vasante pañcasate tāpase disvā  tesaṃ santike pabbajitvā yaṃ te jānanti sippamantacaraṇaṃ, taṃ uggaṇhitvā gaṇasatthā hutvā tehi  parivārito bārāṇasiṃ gantvā punadivase bhikkhaṃ caranto rājaṅgaṇaṃ agamāsi. rājā tāpasānaṃ  iriyāpathe pasīditvā antonivesane bhojetvā te attano uyyāne vasāpesi. so ekadivasaṃ  tāpase parivisitvā ``ajja sāyanhe uyyānaṃ gantvā ayye vandissāmī''ti āha.<br/><br/>[03] setaketu uyyānaṃ gantvā tāpase sannipātetvā ``mārisā, ajja rājā āgamissati,  rājāno ca nāma sakiṃ ārādhetvā yāvatāyukaṃ sukhaṃ jīvituṃ sakkā, ajja ekacce vaggulivataṃ  caratha, ekacce kaṇṭakaseyyaṃ kappetha, ekacce pañcātapaṃ tappetha, ekacce ukkuṭikappadhānamanuyuñjatha,  ekacce udakorohaṇakammaṃ karotha, ekacce mante sajjhāyathā''ti vicāretvā sayaṃ pakkasāladvāre  apassayapīṭhake nisīditvā pañcavaṇṇaraṅgasamujjalavāsanaṃ ekaṃ potthakaṃ vicitravaṇṇe ādhārake  ṭhapetvā susikkhitehi catūhi pañcahi māṇavehi pucchite pucchite pañhe kathesi. tasmiṃ khaṇe  rājā āgantvā ^a^P3.0236^ea^ te micchātapaṃ karonte disvā tuṭṭho setaketuṃ upasaṅkamitvā  vanditvā ekamantaṃ nisinno purohitena saddhiṃ sallapanto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 10^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kharājinā jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā yeme jappanti mante. <br/><br/>[22] kacci nu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kharājinā^eb^ti sakhurehi ajinacammehi samannāgatā. ^b^paṅkadantā^eb^ti  dantakaṭṭhassa akhādanena malaggahitadantā. ^b^dummakkharūpā^eb^ti  anañjitāmaṇḍitalūkhanivāsanapārupanā mālāgandhavilepanavajjitā ^a^V3.0207^ea^, kiliṭṭharūpāti vuttaṃ  hoti. ^b^yeme jappantī^eb^ti ye ime mante sajjhāyanti. ^b^mānusake payoge^eb^ti manussehi  kattabbapayoge ṭhitā. ^b^idaṃ vidū parimuttā apāyā^eb^ti imasmiṃ ^a^M3.0222^ea^ payoge  ṭhatvā imaṃ lokaṃ viditvā pākaṭaṃ katvā ``kacci ete isayo catūhi apāyehi muttā''ti pucchati.<br/><br/>[03] taṃ sutvā purohito catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 11^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pāpāni kammāni karitva rāja, bahussuto ce na careyya dhammaṃ. <br/><br/>[22] sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^karitvā^eb^ti katvā. ^b^caraṇa^eb^nti saha sīlena aṭṭha samāpattiyo. idaṃ vuttaṃ  hoti. mahārāja, ``ahaṃ bahussutomhī''ti sahassavedopi ce tividhaṃ sucaritadhammaṃ na careyya,  pāpāneva kareyya, so tāni pāpāni kammāni katvā taṃ bāhusaccaṃ paṭicca sīlasamāpattisaṅkhātaṃ  caraṇaṃ appatvā dukkhā na pamuñce, apāyadukkhato na muccatevāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā tāpasesu pasādaṃ hari. tato setaketu cintesi ``imassa rañño tāpasesu  pasādo udapādi, taṃ panesa purohito vāsiyā paharitvā viya chindi, mayā etena saddhiṃ kathetuṃ  vaṭṭatī''ti. so tena saddhiṃ kathento pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 12^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sahassavedopi ^a^P3.0237^ea^ na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā. <br/><br/>[22] maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva sacca''nti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^V3.0208^ea^ ^a^M3.0223^ea^ -- sace sahassavedopi taṃ bāhusaccaṃ paṭicca caraṇaṃ  appatvā attānaṃ dukkhā na pamuñce, evaṃ sante ahaṃ maññāmi ``tayo vedā aphalā honti,  sasīlaṃ samāpatticaraṇameva saccaṃ hotī''ti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā purohito chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 13^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ. <br/><br/>[22] kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇeti caraṇena danto''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- tayo vedā aphalā na bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ seyyaṃ uttamaṃ pavaraṃ na  heva hoti. kiṃkāraṇā? ^b^kittiñhi pappoti adhicca vede^eb^ti tayo vede adhicca diṭṭhadhamme  kittimattaṃ yasamattaṃ lābhamattaṃ labhati, ito paraṃ aññaṃ natthi, tasmā na te aphalā. ^b^santiṃ  puṇeti caraṇena danto^eb^ti sīle patiṭṭhāya samāpattiyo nibbattetvā samāpattipadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ  vaḍḍhento accantaṃ santaṃ nibbānaṃ nāma taṃ eti pāpuṇāti.<br/><br/>[03] iti purohito setaketuno vādaṃ bhinditvā te sabbe gihī kāretvā phalakāvudhāni gāhāpetvā  mahantatarake katvā rañño upaṭṭhāke kāresi. ayaṃ kira mahantatarakānaṃ vaṃso.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā setaketu kuhakabhikkhu  ahosi, caṇḍālo sāriputto, rājā ānando, purohito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] setaketujātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 383
title: avāriyavaggo^[] . avāriyajātakavaṇṇanā^[] . setaketujātakavaṇṇanā^[] . darīmukhajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^paṅko^eb^ ^a^P3.0238^ea^ ^b^ca kāmā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  mahābhinikkhamanaṃ ārabbha kathesi. paccuppannavatthu heṭṭhā kathitameva.<br/><br/>[03] atīte rājagahanagare magadharājā nāma rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto tassa aggamahesiyā  kucchimhi nibbatti, brahmadattakumārotissa nāmaṃ akaṃsu. tassa jātadivaseyeva purohitassapi  putto jāyi, tassa mukhaṃ ativiya sobhati, tenassa darīmukhoti nāmaṃ akaṃsu. te ubhopi  rājakuleyeva saṃvaḍḍhā aññamaññaṃ piyasahāyā hutvā soḷasavassakāle takkasilaṃ gantvā  sabbasippāni uggaṇhitvā ``sabbasamayasippañca sikkhissāma, desacārittañca jānissāmā''ti  gāmanigamādīsu carantā bārāṇasiṃ patvā devakule vasitvā punadivase bārāṇasiṃ bhikkhāya  pavisiṃsu. tattha ekasmiṃ kule ``brāhmaṇe bhojetvā ^a^M3.0224^ea^ vācanakaṃ dassāmā''ti  pāyāsaṃ pacitvā āsanāni paññattāni honti. manussā te ubhopi bhikkhāya carante disvā  ``brāhmaṇā āgatā''ti gehaṃ pavesetvā mahāsattassa āsane suddhavatthaṃ paññāpesuṃ, darīmukhassa āsane  rattakambalaṃ. darīmukho taṃ nimittaṃ disvā ``ajja mayhaṃ sahāyo bārāṇasirājā bhavissati, ahaṃ  senāpatī''ti aññāsi. te tattha bhuñjitvā vācanakaṃ gahetvā ^a^V3.0209^ea^ maṅgalaṃ vatvā  nikkhamma taṃ rājuyyānaṃ agamaṃsu. tattha mahāsatto maṅgalasilāpaṭṭe nipajji, darīmukho panassa  pāde parimajjanto nisīdi. <br/><br/>[01] tadā bārāṇasirañño matassa sattamo divaso hoti. purohito rañño sarīrakiccaṃ  katvā aputtake rajje sattame divase phussarathaṃ vissajjesi. phussarathavissajjanakiccaṃ  ^b^mahājanakajātake^eb^ (jā0 2.22.123 ādayo) āvi bhavissati. phussaratho nagarā  nikkhamitvā caturaṅginiyā ^a^P3.0239^ea^ senāya parivuto anekasatehi tūriyehi vajjamānehi  uyyānadvāraṃ pāpuṇi. darīmukho tūriyasaddaṃ sutvā ``sahāyassa me phussaratho āgacchati, ajjevesa  rājā hutvā mayhaṃ senāpatiṭṭhānaṃ dassati, ko me gharāvāsenattho, nikkhamitvā pabbajissāmī''ti  bodhisattaṃ anāmantetvāva ekamantaṃ gantvā paṭicchanne aṭṭhāsi. purohito uyyānadvāre rathaṃ ṭhapetvā  uyyānaṃ paviṭṭho bodhisattaṃ maṅgalasilāpaṭṭe nipannaṃ disvā pādesu lakkhaṇāni oloketvā ``ayaṃ  puññavā satto dvisahassadīpaparivārānaṃ catunnampi mahādīpānaṃ rajjaṃ kāretuṃ samattho, dhiti panassa  kīdisā''ti sabbatūriyāni paggaṇhāpesi. bodhisatto pabujjhitvā mukhato sāṭakaṃ apanetvā  mahājanaṃ oloketvā puna sāṭakena mukhaṃ paṭicchādetvā thokaṃ nipajjitvā passaddhadaratho uṭṭhāya  silāpaṭṭe pallaṅkena nisīdi. purohito jāṇukena patiṭṭhāya ``deva, rajjaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī''ti  āha. ``aputtakaṃ bhaṇe rajja''nti. ``āma, devā''ti. ``tena hi sādhū''ti sampaṭicchi.  te tassa uyyāneyeva abhisekaṃ akaṃsu. so yasamahantatāya darīmukhaṃ asaritvāva rathaṃ abhiruyha  mahājanaparivuto nagaraṃ pavisitvā padakkhiṇaṃ katvā rājadvāre ṭhitova amaccānaṃ ṭhānantarāni  vicāretvā pāsādaṃ abhiruhi.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^M3.0225^ea^ khaṇe darīmukho ``suññaṃ dāni uyyāna''nti āgantvā  maṅgalasilāya nisīdi, athassa purato paṇḍupalāsaṃ pati. so tasmiṃyeva paṇḍupalāse khayavayaṃ  paṭṭhapetvā tilakkhaṇaṃ sammasitvā pathaviṃ unnādento paccekabodhiṃ nibbattesi. tassa taṅkhaṇaññeva  gihiliṅgaṃ antaradhāyi, iddhimayapattacīvaraṃ ākāsato otaritvā sarīre paṭimuñci. tāvadeva  aṭṭhaparikkhāradharo iriyāpathasampanno vassasaṭṭhikatthero viya hutvā ^a^P3.0240^ea^ iddhiyā  ākāse uppatitvā himavantapadese nandamūlakapabbhāraṃ agamāsi. bodhisattopi dhammena rajjaṃ  kāresi, yasamahantatāya pana yasena pamatto hutvā cattālīsa vassāni darīmukhaṃ na sari,  cattālīse pana saṃvacchare atīte taṃ saritvā ``mayhaṃ sahāyo darīmukho nāma atthi, kahaṃ nu kho  so''ti taṃ daṭṭhukāmo ahosi. so tato paṭṭhāya antepurepi parisamajjhepi ``kahaṃ nu kho mayhaṃ  sahāyo darīmukho ^a^V3.0210^ea^, yo me tassa vasanaṭṭhānaṃ katheti, mahantamassa yasaṃ dassāmī''ti  vadati. evaṃ tassa punappunaṃ taṃ sarantasseva aññāni dasa saṃvaccharāni atikkantāni.<br/><br/>[03] darīmukhapaccekabuddhopi paññāsavassaccayena āvajjento ``maṃ kho sahāyo saratī''ti ñatvā  ``idāni so mahallako puttadhītādīhi vuddhippatto, gantvā dhammaṃ kathetvā pabbājessāmi na''nti  iddhiyā ākāsena āgantvā uyyāne otaritvā suvaṇṇapaṭimā viya silāpaṭṭe nisīdi.  uyyānapālo taṃ disvā upasaṅkamitvā ``bhante, kuto tumhe ethā''ti pucchi.  ``nandamūlakapabbhārato''ti. ``ke nāma tumhe''ti? ``darīmukhapaccekabuddho nāmāhaṃ,  āvuso''ti. ``bhante, amhākaṃ rājānaṃ jānāthā''ti? ``āma jānāmi, gihikāle no  sahāyo''ti. ``bhante, rājā tumhe daṭṭhukāmo, kathessāmi tassa tumhākaṃ āgatabhāva''nti.  ``gaccha kathehī''ti. so ``sādhū''ti vatvā turitaturitova gantvā tassa silāpaṭṭe nisinnabhāvaṃ  rañño kathesi. rājā ``āgato kira me sahāyo, passissāmi na''nti rathaṃ āruyha mahantena  parivārena uyyānaṃ gantvā paccekabuddhaṃ vanditvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi. atha naṃ  paccekabuddho ``kiṃ, brahmadatta, dhammena rajjaṃ kāresi, agatigamanaṃ na gacchasi, dhanatthāya ^a^M3.0226^ea^  lokaṃ na pīḷesi, dānādīni puññāni karosī''tiādīni ^a^P3.0241^ea^ vadanto  paṭisanthāraṃ katvā ``brahmadatta, mahallakosi, etarahi kāme pahāya pabbajituṃ te samayo''ti vatvā  tassa dhammaṃ desento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 14^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, bhayañca metaṃ timūlaṃ pavuttaṃ. <br/><br/>[22] rajo ca dhūmo ca mayā pakāsitā, hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadattā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^paṅko^eb^ti udake jātāni tiṇasevālakumudagacchādīni adhippetāni. yathā hi  udakaṃ tarantaṃ tāni laggāpenti sajjāpenti, tathā saṃsārasāgaraṃ tarantassa yogāvacarassa pañca  kāmaguṇā sabbe vā pana vatthukāmakilesakāmā laggāpanavasena paṅko nāma. imasmiñhi paṅke  āsattā visattā devāpi manussāpi tiracchānāpi kilamanti rodanti paridevanti. ^b^palipo  ca kāmā^eb^ti palipo vuccati mahākaddamo, yamhi laggā sūkaramigādayopi sīhāpi vāraṇāpi  attānaṃ uddharitvā gantuṃ na sakkonti, vatthukāmakilesakāmāpi taṃsarikkhatāya ``palipā''ti vuttā.  paññavantopi hi sattā tesu kāmesu sakiṃ laggakālato paṭṭhāya te kāme padāletvā sīghaṃ uṭṭhāya  akiñcanaṃ apalibodhaṃ ramaṇīyaṃ pabbajjaṃ upagantuṃ na sakkonti. ^b^bhayañca meta^eb^nti bhayañca  etaṃ, ma-kāro byañjanasandhivasena vutto. ^b^timūla^eb^nti tīhi mūlehi patiṭṭhitaṃ viya  ^a^V3.0211^ea^ acalaṃ. balavabhayassetaṃ nāmaṃ. ^b^pavutta^eb^nti mahārāja, ete kāmā nāma  diṭṭhadhammikasamparāyikassa attānuvādabhayādikassa ceva dvattiṃsakammakaraṇachanavutirogavasappavattassa  ca bhayassa paccayaṭṭhena balavabhayanti buddhapaccekabuddhabuddhasāvakehi ceva sabbaññubodhisattehi ca pavuttaṃ  kathitaṃ, dīpitanti attho. atha vā ^b^bhayañca meta^eb^nti bhayañca mayā etaṃ timūlaṃ pavuttanti  evañcettha attho daṭṭhabboyeva.<br/><br/>[03] ^b^rajo ca dhūmo cā^eb^ti rajadhūmasadisattā ``rajo''ti ca ``dhūmo''ti ca mayā  pakāsitā. yathā hi sunhātassa suvilittālaṅkatassa purisassa sarīre sukhumarajaṃ patitaṃ, taṃ  sarīraṃ dubbaṇṇaṃ sobhārahitaṃ kiliṭṭhaṃ karoti, evameva iddhibalena ākāsena āgantvā cando viya  ca sūriyo viya ^a^M3.0227^ea^ ca loke paññātāpi sakiṃ kāmarajassa anto patitakālato  paṭṭhāya guṇavaṇṇaguṇasobhāguṇasuddhīnaṃ upahatattā dubbaṇṇā sobhārahitā kiliṭṭhāyeva honti. yathā  ca dhūmena pahaṭakālato paṭṭhāya suparisuddhāpi bhitti kāḷavaṇṇā hoti, evaṃ atiparisuddhaññāṇāpi  ^a^P3.0242^ea^ kāmadhūmena pahaṭakālato paṭṭhāya guṇavināsappattiyā mahājanamajjhe kāḷakāva  hutvā paññāyanti. iti rajadhūmasarikkhatāya ete kāmā ``rajo ca dhūmo cā''ti mayā tuyhaṃ  pakāsitā, tasmā ime kāme hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadattāti rājānaṃ pabbajjāya ussāhaṃ janeti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā kilesehi attano baddhabhāvaṃ kathento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 15^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gadhito ca ratto ca adhimucchito ca, kāmesvahaṃ brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ. <br/><br/>[22] taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, kāhāmi puññāni anappakānī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^gadhito^eb^ti abhijjhākāyaganthena baddho. ^b^ratto^eb^ti pakatijahāpanena rāgena  ratto. ^b^adhimucchito^eb^ti ativiya mucchito. ^b^kāmesvaha^eb^nti duvidhesupi kāmesu ahaṃ.  ^b^brāhmaṇā^eb^ti darīmukhapaccekabuddhaṃ ālapati. ^b^bhiṃsarūpa^eb^nti balavarūpaṃ. ^b^taṃ  nussahe^eb^ti taṃ duvidhampi kāmaṃ na ussahāmi na sakkomi. ^b^jīvikattho pahātu^eb^nti imāya  jīvikāya atthiko ahaṃ taṃ kāmaṃ pahātuṃ na sakkomīti vadati. ^b^kāhāmi puññānī^eb^ti  idāni dānasīlauposathakammasaṅkhātāni puññāni anappakāni bahūni karissāmīti.<br/><br/>[03] evaṃ kilesakāmo nāmesa sakiṃ allīnakālato paṭṭhāya apanetuṃ na sakkoti, yena  saṃkiliṭṭhacitto ^a^V3.0212^ea^ mahāpuriso paccekabuddhena pabbajjāya guṇe kathitepi ``pabbajituṃ na  sakkomī''ti āha. yoyaṃ dīpaṅkarapādamūle attani sambhavena ñāṇena buddhakaradhamme vicinanto  tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ disvā -- <br/><br/>[21] ``imaṃ ^a^M3.0228^ea^ tvaṃ tatiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya. <br/><br/>[22] nekkhammapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.. <br/><br/>[21] ``yathā andughare puriso, ciravuttho dukhaṭṭito. <br/><br/>[22] na tattha rāgaṃ janeti, muttiṃyeva gavesati.. <br/><br/>[21] ``tatheva tvaṃ sabbabhave, passa andughare viya. <br/><br/>[22] nekkhammābhimukho hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī''ti.. -- <br/><br/>[25] evaṃ nekkhamme guṇaṃ parikittesi, so paccekabuddhena pabbajjāya vaṇṇaṃ vatvā ``kilese  chaḍḍetvā samaṇo hohī''ti vuccamānopi ``nāhaṃ kilese chaḍḍetvā samaṇo bhavituṃ sakkomī''ti  vadati.<br/><br/>[03] imasmiṃ kira loke aṭṭha ummattakā nāma. tenāhu porāṇā ``aṭṭha puggalā ummattakasaññaṃ  paṭilabhanti, kāmummattako lobhavasaṃ gato ^a^P3.0243^ea^, kodhummattako dosavasaṃ gato,  diṭṭhummattako vipallāsavasaṃ gato, mohummattako aññāṇavasaṃ gato, yakkhummattako yakkhavasaṃ gato,  pittummattako pittavasaṃ gato, surummattako pānavasaṃ gato, byasanummattako sokavasaṃ gato''ti.  imesu aṭṭhasu ummattakesu mahāsatto imasmiṃ jātake kāmummattako hutvā lobhavasaṃ gato pabbajjāya  guṇaṃ na aññāsi.<br/><br/>[03] evaṃ anatthakārakaṃ pana imaṃ guṇaparidhaṃsakaṃ lobhajātaṃ kasmā sattā parimuñcituṃ na  sakkontīti? anamatagge saṃsāre anekāni kappakoṭisatasahassāni ekato bandhitabhāvena. evaṃ  santepi taṃ paṇḍitā ``appassādā kāmā''tiādīnaṃ anekesaṃ paccavekkhaṇānaṃ vasena pajahanti.  teneva darīmukhapaccekabuddho mahāsattena ``pabbajituṃ na sakkomī''ti vuttepi dhuranikkhepaṃ akatvā  uttarimpi ovadanto dve gāthā āha. <br/><br/>[40] 16^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^V3.0213^ea^ atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ. <br/><br/>[22] idameva seyyo iti maññamāno, punappunaṃ gabbhamupeti mando.. <br/><br/>[40] 17^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so ^a^M3.0229^ea^ ghorarūpaṃ nirayaṃ upeti, subhāsubhaṃ muttakarīsapūraṃ. <br/><br/>[22] sattā sakāye na jahanti giddhā, ye honti kāmesu avītarāgā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^atthakāmassā^eb^ti vuḍḍhikāmassa. ^b^hitānukampino^eb^ti hitena muducittena  anukampantassa. ^b^ovajjamāno^eb^ti ovadiyamāno. ^b^idameva seyyo^eb^ti yaṃ attanā gahitaṃ  aseyyaṃ anuttamampi samānaṃ, taṃ idameva seyyo iti maññamāno. ^b^mando^eb^ti so  aññāṇapuggalo mātukucchiyaṃ vāsaṃ nātikkamati, punappunaṃ gabbhaṃ upetiyevāti attho.<br/><br/>[03] ^b^so ghorarūpa^eb^nti mahārāja, so mando taṃ mātukucchiṃ upento ghorarūpaṃ dāruṇajātikaṃ  nirayaṃ upeti nāma. mātukucchi hi nirassādaṭṭhena idha ``nirayo''ti vutto,  ``catukuṭṭikanirayo''ti vuccati. ``catukuṭṭikanirayo nāma kataro''ti vutte mātukucchimeva vattuṃ  vaṭṭati. avīcimahāniraye nibbattasattassa hi aparāparaṃ ādhāvanaparidhāvanaṃ hotiyeva, tasmā taṃ  ``catukuṭṭikanirayo''ti vattuṃ na labbhati, mātukucchiyaṃ pana nava ^a^P3.0244^ea^ vā dasa vā  māse catūhipi passehi ito cito ca dhāvituṃ nāma na sakkā, atisambādhe okāse catukoṭena  catusaṅkuṭiteneva hutvā acchitabbaṃ, tasmā esa ``catukuṭṭikanirayo''ti vuccati.<br/><br/>[03] ^b^subhāsubha^eb^nti subhānaṃ asubhaṃ. subhānañhi saṃsārabhīrukānaṃ yogāvacarakulaputtānaṃ  mātukucchi ekantaṃ asubhasammato. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``ajaññaṃ jaññasaṅkhātaṃ, asuciṃ sucisammataṃ. <br/><br/>[22] nānākuṇapaparipūraṃ, jaññarūpaṃ apassato.. <br/><br/>[21] ``dhiratthumaṃ āturaṃ pūtikāyaṃ, jegucchiyaṃ assuciṃ byādhidhammaṃ. <br/><br/>[22] yatthappamattā adhimucchitā pajā, hāpenti maggaṃ sugatūpapattiyā''ti.. (jā0  1.3.128-129).<br/><br/>[03] ^b^sattā^eb^ti āsattā visattā laggā laggitā ^b^sakāye na jahantī^eb^ti taṃ mātukucchiṃ  na pariccajanti ^a^V3.0214^ea^. ^b^giddhā^eb^ti gadhitā. ^b^ye hontī^eb^ti ye kāmesu  avītarāgā honti, te etaṃ gabbhavāsaṃ na jahantīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M3.0230^ea^ darīmukhapaccekabuddho gabbhaokkantimūlakañca, parihāramūlakañca dukkhaṃ  dassetvā idāni gabbhavuṭṭhānamūlakaṃ dassetuṃ diyaḍḍhagāthamāha. <br/><br/>[40] 18^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mīḷhena littā ruhirena makkhitā, semhena littā upanikkhamanti. <br/><br/>[22] yaṃ yañhi kāyena phusanti tāvade, sabbaṃ asātaṃ dukhameva kevalaṃ.. <br/><br/>[40] 19^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvā vadāmi na hi aññato savaṃ, pubbenivāsaṃ bahukaṃ sarāmī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mīḷhena littā^eb^ti mahārāja, ime sattā mātukucchito nikkhamantā na  catujjātigandhehi vilimpitvā surabhimālaṃ piḷandhitvā nikkhamanti, purāṇagūthena pana makkhitā  palibuddhā hutvā nikkhamanti. ^b^ruhirena makkhitā^eb^ti rattalohitacandanānulittāpi ca hutvā  na nikkhamanti, rattalohitamakkhitā pana hutvā nikkhamanti. ^b^semhena littā^eb^ti na cāpi  setacandanavilittā nikkhamanti, bahalapicchilasemhalittā pana hutvā nikkhamanti. itthīnañhi  ^a^P3.0245^ea^ gabbhavuṭṭhānakāle etā asuciyo nikkhamanti. ^b^tāvade^eb^ti tasmiṃ samaye.  idaṃ vuttaṃ hoti -- mahārāja, ime sattā tasmiṃ mātukucchito nikkhamanasamaye evaṃ  mīḷhādilittā nikkhamantā yaṃ yaṃ nikkhamanamaggapadesaṃ vā hatthaṃ vā pādaṃ vā phusanti, taṃ sabbaṃ  asātaṃ amadhuraṃ kevalaṃ asammissaṃ dukkhameva phusanti, sukhaṃ nāma tesaṃ tasmiṃ samaye natthīti.<br/><br/>[03] ^b^disvā vadāmi na hi aññato sava^eb^nti mahārāja, ahaṃ imaṃ ettakaṃ vadanto na  aññato savaṃ, aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā taṃ sutvā na vadāmi, attano pana  paccekabodhiñāṇena disvā paṭivijjhitvā paccakkhaṃ katvā vadāmīti attho. ^b^pubbenivāsaṃ  bahuka^eb^nti idaṃ attano ānubhāvaṃ dassento āha. idaṃ vuttaṃ hoti -- mahārāja, ahañhi pubbe  nivutthakkhandhapaṭipāṭisaṅkhātaṃ pubbenivāsaṃ bahukaṃ sarāmi, satasahassakappādhikāni dve  asaṅkhyeyyāni sarāmīti.<br/><br/>[03] idāni satthā abhisambuddho hutvā ``evaṃ so paccekabuddho rājānaṃ subhāsitakathāya  saṅgaṇhī''ti vatvā osāne upaḍḍhagāthamāha -- <br/><br/>[21] ``citrāhi ^a^V3.0215^ea^ ^a^M3.0231^ea^ gāthāhi subhāsitāhi, darīmukho  nijjhāpayi sumedha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^citrāhī^eb^ti anekatthasannissitāhi. ^b^subhāsitāhī^eb^ti sukathitāhi.  ^b^darīmukho nijjhāpayi sumedha^eb^nti bhikkhave, so darīmukhapaccekabuddho taṃ sumedhaṃ sundarapaññaṃ  kāraṇākāraṇajānanasamatthaṃ rājānaṃ nijjhāpesi saññāpesi, attano vacanaṃ gaṇhāpesīti attho.<br/><br/>[03] evaṃ paccekabuddho kāmesu dosaṃ dassetvā attano vacanaṃ gāhāpetvā ``mahārāja, idāni  pabbaja vā mā vā, mayā pana tuyhaṃ kāmesu ādīnavo pabbajjāya ca ānisaṃso kathito, tvaṃ  appamatto hohī''ti vatvā suvaṇṇarājahaṃso viya ākāse uppatitvā valāhakagabbhaṃ maddanto  nandamūlakapabbhārameva gato. mahāsatto dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ sirasmiṃ ṭhapetvā  namassamāno tasmiṃ dassanavisaye ^a^P3.0246^ea^ atīte jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā rajjaṃ  paṭicchāpetvā mahājanassa rodantassa paridevantassa kāme pahāya himavantaṃ pavisitvā paṇṇasālaṃ  māpetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā na cirasseva abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā  āyupariyosāne brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  bahū sotāpannādayo ahesuṃ. tadā rājā ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] darīmukhajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 384
title:
  [] . avāriyajātakavaṇṇanā^[] . setaketujātakavaṇṇanā^[] . darīmukhajātakavaṇṇanā^[] . nerujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kākolā kākasaṅghā cā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha  kathesi. so kira satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā ekaṃ paccantagāmaṃ agamāsi. manussā tassa  iriyāpathe pasīditvā taṃ bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā araññe paṇṇasālaṃ katvā tattha vasāpesuṃ,  ativiya cassa sakkāraṃ kariṃsu. atheke sassatavādā āgamaṃsu. te tesaṃ vacanaṃ sutvā therassa  vādaṃ vissajjetvā sassatavādaṃ gahetvā tesaññeva sakkāraṃ kariṃsu. tato ucchedavādā āgamaṃsu  ^a^M3.0232^ea^ te sassatavādaṃ vissajjetvā ucchedavādameva gaṇhiṃsu. athaññe acelakā  āgamiṃsu. te ucchedavādaṃ vissajjetvā acelakavādaṃ gaṇhiṃsu. so tesaṃ guṇāguṇaṃ ajānantānaṃ  ^a^V3.0216^ea^ manussānaṃ santike dukkhena vasitvā vutthavasso pavāretvā satthu santikaṃ gantvā  katapaṭisanthāro ``kahaṃ vassaṃvutthosī''ti vutte ``paccantaṃ nissāya, bhante''ti vatvā ``sukhaṃ  vutthosī''ti puṭṭho ``bhante, guṇāguṇaṃ ajānantānaṃ santike dukkhaṃ vutthosmī''ti āha. satthā  ``bhikkhu porāṇakapaṇḍitā tiracchānayoniyaṃ nibbattāpi guṇāguṇaṃ ajānantehi saddhiṃ  ekadivasampi na vasiṃsu, tvaṃ attano guṇāguṇaṃ ajānanaṭṭhāne kasmā vasī''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbatti,  kaniṭṭhabhātāpissa ^a^P3.0247^ea^ atthi. te cittakūṭapabbate vasantā himavantapadese  sayaṃjātasāliṃ khādanti. te ekadivasaṃ tattha caritvā cittakūṭaṃ āgacchantā antarāmagge ekaṃ  neruṃ nāma kañcanapabbataṃ disvā tassa matthake nisīdiṃsu. taṃ pana pabbataṃ nissāya vasantā  sakuṇasaṅghā catuppadā ca gocarabhūmiyaṃ nānāvaṇṇā honti, pabbataṃ paviṭṭhakālato paṭṭhāya te sabbe  tassobhāsena suvaṇṇavaṇṇā honti. taṃ disvā bodhisattassa kaniṭṭho taṃ kāraṇaṃ ajānitvā  ``kiṃ nu kho ettha kāraṇa''nti bhātarā saddhiṃ sallapanto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 20^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kākolā kākasaṅghā ca, mayañca patataṃ varā. <br/><br/>[22] sabbeva sadisā homa, imaṃ āgamma pabbataṃ.. <br/><br/>[40] 21^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idha sīhā ca byagghā ca, siṅgālā ca migādhamā. <br/><br/>[22] sabbeva sadisā honti, ayaṃ ko nāma pabbato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kākolā^eb^ti vanakākā. ^b^kākasaṅghā^eb^ti pakatikākasaṅghā ca. ^b^patataṃ  varā^eb^ti pakkhīnaṃ seṭṭhā. ^b^sadisā homā^eb^ti sadisavaṇṇā homa.<br/><br/>[03] tassa ^a^M3.0233^ea^ vacanaṃ sutvā bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 22^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imaṃ nerūti jānanti, manussā pabbatuttamaṃ. <br/><br/>[22] idha vaṇṇena sampannā, vasanti sabbapāṇino''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^idha vaṇṇenā^eb^ti imasmiṃ nerupabbate obhāsena vaṇṇasampannā hutvā.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V3.0217^ea^ sutvā kaniṭṭho sesagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 23^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``amānanā yattha siyā, antānaṃ vā vimānanā. <br/><br/>[22] hīnasammānanā vāpi, na tattha visatiṃvase.. <br/><br/>[40] 24^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yatthālaso ca dakkho ca, sūro bhīru ca pūjiyā. <br/><br/>[22] na tattha santo vasanti, avisesakare nare.. <br/><br/>[40] 25^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāyaṃ ^a^P3.0248^ea^ neru vibhajati, hīnaukkaṭṭhamajjhime. <br/><br/>[22] avisesakaro neru, handa neruṃ jahāmase''ti..<br/><br/>[03] tattha paṭhamagāthāya ayamattho -- yattha ^b^santānaṃ^eb^ paṇḍitānaṃ sīlasampannānaṃ mānanassa  abhāvena ^b^amānanā^eb^ avamaññanā ca avamānavasena ^b^vimānanā vā^eb^ hīnānaṃ vā dussīlānaṃ  sammānanā siyā, tattha nivāse na vaseyya. ^b^pūjiyā^eb^ti ete ettha ekasadisāya pūjāya  pūjanīyā honti, samakaṃ sakkāraṃ labhanti. ^b^hīnaukkaṭṭhamajjhime^eb^ti  jātigottakulappadesasīlācārañāṇādīhi hīne ca majjhime ca ukkaṭṭhe ca ayaṃ na vibhajati.  ^b^handā^eb^ti vavassaggatthe nipāto. ^b^jahāmase^eb^ti pariccajāma. evañca pana vatvā ubhopi  te haṃsā uppatitvā cittakūṭameva gatā.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā kaniṭṭhahaṃso ānando ahosi, jeṭṭhakahaṃso pana ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] nerujātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 385
title:
  [] . setaketujātakavaṇṇanā^[] . darīmukhajātakavaṇṇanā^[] . nerujātakavaṇṇanā^[] . āsaṅkajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^āsāvatī^eb^ ^a^M3.0234^ea^ ^b^nāma latā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. vatthu ^b^indriyajātake^eb^ (jā0 1.8.60 ādayo)  āvi bhavissati. idha pana satthā taṃ bhikkhuṃ ``saccaṃ kira tvaṃ ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā  ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``kena ^a^V3.0218^ea^ ukkaṇṭhāpitosī''ti vatvā ``purāṇadutiyikāya,  bhante''ti vutte ``bhikkhu esā itthī tuyhaṃ anatthakārikā, pubbepi tvaṃ etaṃ nissāya  caturaṅginisenaṃ jahitvā himavantapadese mahantaṃ dukkhaṃ anubhavanto tīṇi saṃvaccharāni vasī''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsigāme brāhmaṇakule nibbattitvā  vayappatto takkasilāyaṃ ^a^P3.0249^ea^ uggahitasippo isipabbajjaṃ pabbajitvā vanamūlaphalāhāro  abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā himavantapadese vasi. tasmiṃ kāle eko puññasampanno  satto tāvatiṃsabhavanato cavitvā tasmiṃ ṭhāne padumasare ekasmiṃ padumagabbhe dārikā hutvā  nibbatti, sesapadumesu purāṇabhāvaṃ patvā patantesupi taṃ mahākucchikaṃ hutvā tiṭṭhateva. tāpaso  nahāyituṃ padumasaraṃ gato taṃ disvā ``aññesu padumesu patantesupi idaṃ mahākucchikaṃ hutvā tiṭṭhati,  kiṃ nu kho kāraṇa''nti cintetvā udakasāṭakaṃ nivāsetvā otaranto gantvā taṃ padumaṃ vivaritvā  taṃ dārikaṃ disvā dhītusaññaṃ uppādetvā paṇṇasālaṃ ānetvā paṭijaggi. sā aparabhāge  soḷasavassikā hutvā abhirūpā ahosi uttamarūpadharā atikkantā mānusakavaṇṇaṃ, apattā devavaṇṇaṃ.  tadā sakko bodhisattassa upaṭṭhānaṃ āgacchati, so taṃ dārikaṃ disvā ``kuto esā''ti  pucchitvā laddhaniyāmaṃ sutvā ``imissā kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti pucchi. ``nivāsaṭṭhānaṃ  vatthālaṅkārabhojanavidhānaṃ, mārisā''ti. so ``sādhu, bhante''ti tassā vasanaṭṭhānassa āsanne  phalikapāsādaṃ māpetvā dibbasayanadibbavatthālaṅkāradibbannapānāni māpesi.<br/><br/>[03] so pāsādo tassā abhiruhanakāle otaritvā bhūmiyaṃ patiṭṭhāti, abhiruḷhakāle laṅghitvā  ākāse tiṭṭhati. sā bodhisattassa ^a^M3.0235^ea^ vattapaṭivattaṃ kurumānā pāsāde vasati.  tameko vanacarako disvā ``ayaṃ, vo bhante, kiṃ hotī''ti pucchitvā ``dhītā me''ti sutvā  bārāṇasiṃ gantvā ``deva, mayā himavantapadese evarūpā nāma ekassa tāpasassa dhītā diṭṭhā''ti  rañño ārocesi. taṃ sutvā so savanasaṃsaggena bajjhitvā vanacarakaṃ maggadesakaṃ katvā  caturaṅginiyā senāya taṃ ṭhānaṃ gantvā khandhāvāraṃ nivāsāpetvā vanacarakaṃ ādāya  amaccagaṇaparivuto assamapadaṃ pavisitvā ^a^P3.0250^ea^ mahāsattaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno  ``bhante, itthiyo nāma brahmacariyassa malaṃ, tumhākaṃ dhītaraṃ ahaṃ paṭijaggissāmī''ti āha.  bodhisatto pana ``kiṃ nu kho etasmiṃ padume''ti āsaṅkaṃ katvā udakaṃ otaritvā ānītabhāvena  tassā kumārikāya āsaṅkāti nāmaṃ akāsi. so taṃ rājānaṃ ``imaṃ gahetvā gacchā''ti ujukaṃ  avatvā ``mahārāja, imāya kumārikāya nāmaṃ jānanto gaṇhitvā gacchā''ti āha. ``tumhehi  ^a^V3.0219^ea^ kathite ñassāmi, bhante''ti. ``ahaṃ te na kathemi, tvaṃ attano paññābalena nāmaṃ  jānantova gahetvā yāhī''ti. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tato paṭṭhāya amaccehi saddhiṃ  ``kinnāmā nu kho esā''ti nāmaṃ upadhāreti. so yāni dujjānāni nāmāni, tāni kittetvā  ``asukā nāma bhavissatī''ti bodhisattena saddhiṃ katheti. bodhisatto ``na evaṃnāmā''ti  paṭikkhipati.<br/><br/>[03] rañño ca nāmaṃ upadhārentassa saṃvaccharo atīto. tadā hatthiassamanusse sīhādayo vāḷā  gaṇhanti, dīghajātikaparipantho hoti, makkhikaparipantho hoti, sītena kilamitvā bahū manussā  maranti. atha rājā kujjhitvā ``kiṃ me etāyā''ti bodhisattassa kathetvā pāyāsi. āsaṅkā  kumārikā taṃ divasaṃ phalikavātapānaṃ vivaritvā attānaṃ dassentī aṭṭhāsi. rājā taṃ disvā  ``mayaṃ tava nāmaṃ jānituṃ na sakkoma, tvaṃ himavanteyeva vasa, mayaṃ gamissāmā''ti āha.  ``kahaṃ, mahārāja, gacchanto mādisaṃ itthiṃ labhissasi, mama vacanaṃ suṇāhi, tāvatiṃsadevaloke  cittalatāvane āsāvatī nāma latā atthi, tassā phalassa abbhantare dibbapānaṃ nibbattaṃ, taṃ  ekavāraṃ pivitvā cattāro māse mattā hutvā dibbasayane sayanti, sā pana vassasahassena ^a^P3.0251^ea^  phalati, surāsoṇḍā devaputtā `ito phalaṃ labhissāmā'ti dibbapānapipāsaṃ adhivāsetvā  vassasahassaṃ ^a^M3.0236^ea^ nibaddhaṃ gantvā taṃ lataṃ `arogā nu kho'ti olokenti, tvaṃ pana  ekasaṃvacchareneva ukkaṇṭhito, āsāphalavatī nāma sukhā, mā ukkaṇṭhī''ti vatvā tisso gāthā  abhāsi -- <br/><br/>[40] 26^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āsāvatī nāma latā, jātā cittalatāvane. <br/><br/>[22] tassā vassasahassena, ekaṃ nibbattate phalaṃ.. <br/><br/>[40] 27^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ devā payirupāsanti, tāva dūraphalaṃ satiṃ. <br/><br/>[22] āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā.. <br/><br/>[40] 28^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āsīsateva so pakkhī, āsīsateva so dijo. <br/><br/>[27] tassa cāsā samijjhati, tāva dūragatā satī. <br/><br/>[22] āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^āsāvatī^eb^ti evaṃnāmikā. sā hi yasmā tassā phale āsā uppajjati, tasmā  etaṃ ^a^V3.0220^ea^ nāmaṃ labhati. ^b^cittalatāvane^eb^ti evaṃnāmake uyyāne. tasmiṃ kira uyyāne  tiṇarukkhalatādīnaṃ pabhā tattha paviṭṭhapaviṭṭhānaṃ devatānaṃ sarīravaṇṇaṃ cittaṃ karoti, tenassa  ``cittalatāvana''nti nāmaṃ jātaṃ. ^b^payirupāsantī^eb^ti punappunaṃ upenti. ^b^āsīsevā^eb^ti  āsīsāhiyeva patthehiyeva, mā āsacchedaṃ karohīti.<br/><br/>[03] rājā tassā kathāya bajjhitvā puna amacce sannipātāpetvā dasanāmakaṃ kāretvā nāmaṃ  gavesanto aparampi saṃvaccharaṃ vasi. tassā dasanāmakampi nāmaṃ nāhosi, ``asukā nāmā''ti  vutte bodhisatto paṭikkhipateva. puna rājā ``kiṃ me imāyā''ti turaṅgaṃ āruyha pāyāsi.  sāpi puna vātapāne ṭhatvā attānaṃ dassesi. rājā ``tiṭṭha tvaṃ, mayaṃ gamissāmā''ti ^a^P3.0252^ea^  āha. ``kasmā yāsi, mahārājā''ti? ``tava nāmaṃ jānituṃ na sakkomī''ti.  ``mahārāja, kasmā nāmaṃ na jānissasi, āsā nāma asamijjhanakā nāma natthi, eko kira  bako pabbatamuddhani ṭhito attanā patthitaṃ labhi, tvaṃ kasmā na labhissasi, adhivāsehi,  mahārājā''ti. eko kira bako ekasmiṃ padumasare gocaraṃ gahetvā uppatitvā pabbatamatthake  nilīyi. so taṃ divasaṃ tattheva vasitvā punadivase cintesi ``ahaṃ imasmiṃ pabbatamatthake  sukhaṃ ^a^M3.0237^ea^ nisinno, sace ito anotaritvā ettheva nisinno gocaraṃ gahetvā  pānīyaṃ pivitvā imaṃ divasaṃ vaseyyaṃ, bhadrakaṃ vata assā''ti. atha taṃ divasameva sakko devarājā  asuranimmathanaṃ katvā tāvatiṃsabhavane devissariyaṃ laddhā cintesi `mama tāva manoratho matthakaṃ  patto, atthi nu kho añño koci aparipuṇṇamanoratho'ti upadhārento taṃ disvā `imassa  manorathaṃ matthakaṃ pāpessāmī'ti bakassa nisinnaṭṭhānato avidūre ekā nadī atthi, taṃ nadiṃ  oghapuṇṇaṃ katvā pabbatamatthakena pesesi. sopi bako tattheva nisinno macche khāditvā pānīyaṃ  pivitvā taṃ divasaṃ tattheva vasi, udakampi bhassitvā gataṃ. ``evaṃ, mahārāja, bakopi tāva  attano āsāphalaṃ labhi, kiṃ tvaṃ na labhissasī''ti vatvā ^b^``āsīsatevā''^eb^tiādimāha.<br/><br/>[03] tattha ^b^āsīsatevā^eb^ti āsīsatiyeva patthetiyeva. ^b^pakkhī^eb^ti pakkhehi yuttatāya  pakkhī. dvikkhattuṃ jātatāya ^b^dijo. tāva dūragatā satī^eb^ti pabbatamatthakato macchānañca  udakassa ca dūrabhāvaṃ passa, evaṃ dūragatā samānā sakkassa ānubhāvena bakassa āsā pūriyevāti.<br/><br/>[03] atha rājā tassā kathaṃ sutvā rūpe bajjhitvā kathāya allīno gantuṃ asakkonto amacce  sannipātetvā satanāmaṃ kāresi, satanāmavasena ^a^P3.0253^ea^ nāmaṃ gavesatopissa aññaṃ  saṃvaccharaṃ atītaṃ ^a^V3.0221^ea^. so tiṇṇaṃ saṃvaccharānaṃ accayena bodhisattaṃ upasaṅkamitvā  satanāmavasena ``asukā nāma bhavissatī''ti pucchi. ``na jānāsi, mahārājā''ti. so  ``gamissāma dāni maya''nti bodhisattaṃ vanditvā pāyāsi. āsaṅkā kumārikā ca puna  phalikavātapānaṃ nissāya ṭhitāva. rājā taṃ disvā ``tvaṃ accha, mayaṃ gamissāmā''ti āha.  ``kasmā, mahārājā''ti. ``tvaṃ maṃ vacaneneva santappesi, na ca kāmaratiyā, tava madhuravacanena  bajjhitvā vasantassa mama tīṇi saṃvaccharāni atikkantāni, idāni gamissāmī''ti imā gāthā  āha -- <br/><br/>[40] 29^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sampesi kho maṃ vācāya, na ca sampesi kammunā. <br/><br/>[22] mālā sereyyakasseva, vaṇṇavantā agandhikā.. <br/><br/>[40] 30^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aphalaṃ ^a^M3.0238^ea^ madhuraṃ vācaṃ, yo mittesu pakubbati. <br/><br/>[22] adadaṃ avissajaṃ bhogaṃ, sandhi tenassa jīrati.. <br/><br/>[40] 31^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade. <br/><br/>[22] akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.. <br/><br/>[40] 32^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``balañca vata me khīṇaṃ, pātheyyañca na vijjati. <br/><br/>[22] saṅke pāṇūparodhāya, handa dāni vajāmaha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sampesī^eb^ti santappesi pīṇesi. ^b^sereyyakassā^eb^ti suvaṇṇakuraṇḍakassa.  desanāsīsamevetaṃ, yaṃkiñci pana suvaṇṇakuraṇḍakajayasumanādikaṃ aññampi pupphaṃ vaṇṇasampannaṃ  agandhakaṃ, sabbaṃ taṃ sandhāyevamāha. ^b^vaṇṇavantā agandhikā^eb^ti yathā sereyyakādīnaṃ mālā  vaṇṇavantatāya dassanena tappeti, agandhatāya gandhena na tappeti, evaṃ tvampi dassanena piyavacanena  ca santappesi, na kammunāti dīpeti. ^b^adada^eb^nti bhadde, yo ``imaṃ nāma vo bhogaṃ  dassāmī''ti madhuravacanena vatvā taṃ bhogaṃ adadanto avissajjento kevalaṃ madhuravacanameva karoti,  tena saddhiṃ assa mittassa ^a^P3.0254^ea^ sandhi jīrati, mittasanthavo na ghaṭīyati.  ^b^pātheyyañcā^eb^ti bhadde, mayhaṃ tava madhuravacanena bajjhitvā tīṇi saṃvaccharāni vasantasseva  hatthiassarathapattisaṅkhātaṃ balañca khīṇaṃ, manussānaṃ bhattavetanasaṅkhātaṃ pātheyyañca natthi.  ^b^saṅke pāṇūparodhāyā^eb^ti svāhaṃ idheva attano jīvitavināsaṃ āsaṅkāmi, handa dānāhaṃ  gacchāmīti.<br/><br/>[03] āsaṅkā ^a^V3.0222^ea^ kumārikā rañño vacanaṃ sutvā ``mahārāja, tvaṃ mayhaṃ nāmaṃ  jānāsi, tayā vuttameva mama nāmaṃ, idaṃ me pitu kathetvā maṃ gaṇhitvā yāhī''ti raññā saddhiṃ  sallapantī āha -- <br/><br/>[40] 33^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``etadeva hi me nāmaṃ, yaṃnāmasmi rathesabha. <br/><br/>[22] āgamehi mahārāja, pitaraṃ āmantayāmaha''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- yaṃnāmā ahaṃ asmi, taṃ etaṃ āsaṅkātveva mama nāmanti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M3.0239^ea^ sutvā rājā bodhisattassa santikaṃ gantvā ``bhante, tumhākaṃ dhītā  āsaṅkā nāmā''ti āha. ``nāmaṃ ñātakālato paṭṭhāya taṃ gahetvā gaccha, mahārājā''ti. so  mahāsattaṃ vanditvā phalikavimānadvāraṃ āgantvā āha -- ``bhadde, pitarāpi te mayhaṃ dinnā, ehi  dāni gamissāmā''ti. ``āgamehi, mahārāja, pitaraṃ āmantayāmaha''nti pāsādā otaritvā  mahāsattaṃ vanditvā roditvā khamāpetvā rañño santikaṃ āgatā. rājā taṃ gahetvā bārāṇasiṃ  gantvā puttadhītāhi vaḍḍhanto piyasaṃvāsaṃ vasi. bodhisatto aparihīnajjhāno brahmaloke uppajji.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā āsaṅkā kumārikā purāṇadutiyikā ahosi,  rājā ukkaṇṭhitabhikkhu, tāpaso pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] āsaṅkajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 386
title:
  [] . darīmukhajātakavaṇṇanā^[] . nerujātakavaṇṇanā^[] . āsaṅkajātakavaṇṇanā^[] . migālopajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na^eb^ ^a^P3.0255^ea^ ^b^me ruccī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi. satthā taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu  dubbaco''ti pucchitvā ``āma, bhante''ti vutte ``na kho bhikkhu idāneva, pubbepi tvaṃ  dubbacoyeva, dubbacabhāvañca pana nissāya paṇḍitānaṃ vacanaṃ akaronto verambhavātamukhe byasanaṃ  gatosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V3.0223^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gijjhayoniyaṃ  nibbattitvā apanandagijjho nāma ahosi. so gijjhagaṇaparivuto gijjhakūṭapabbate vasi.  putto panassa migālopo nāma thāmabalasampanno ahosi, so aññesaṃ gijjhānaṃ sīmaṃ atikkamitvā  atiuccaṃ uppati. gijjhā ``putto te atidūraṃ uppatatī''ti gijjharañño ācikkhiṃsu. so taṃ  pakkosetvā ``tvaṃ kira, tāta, atiuccaṃ ^a^M3.0240^ea^ gacchasi, atiuccaṃ gacchanto  jīvitakkhayaṃ pāpuṇissasī''ti vatvā tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 34^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na me rucci migālopa, yassa te tādisī gatī. <br/><br/>[22] atuccaṃ tāta patasi, abhūmiṃ tāta sevasi.. <br/><br/>[40] 35^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``catukkaṇṇaṃva kedāraṃ, yadā te pathavī siyā. <br/><br/>[22] tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami.. <br/><br/>[40] 36^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``santi aññepi sakuṇā, pattayānā vihaṅgamā. <br/><br/>[22] akkhittā vātavegena, naṭṭhā te sassatīsamā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^migālopā^eb^ti puttaṃ nāmena ālapati. ^b^atuccaṃ tāta patasī^eb^ti tāta, tvaṃ  aññesaṃ gijjhānaṃ sīmaṃ atikkamitvā atiuccaṃ gacchasi. ^b^catukkaṇṇaṃva kedāra^eb^nti imināssa  sīmaṃ ācikkhati. idaṃ vuttaṃ hoti -- tāta, yadā te ayaṃ mahāpathavī catukkaṇṇaṃ kedāraṃ viya  siyā, evaṃ khuddikā ^a^P3.0256^ea^ viya hutvā paññāyetha, atha tvaṃ ettakā ṭhānā  nivatteyyāsi, etto paraṃ mā gamīti. ^b^santi aññepī^eb^ti na kevalaṃ tvameva, aññepi gijjhā  evaṃ kariṃsūti dīpeti. ^b^akkhittā^eb^ti tepi gijjhā amhākaṃ sīmaṃ atikkamitvā gatā  vātavegena ākaḍḍhitā nassiṃsu. ^b^sassatīsamā^eb^ti sassatīhi pathavīpabbatādīhi samaṃ attānaṃ  maññamānā attano vassasahassaparimāṇaṃ āyuṃ apūretvāpi antarā naṭṭhāti attho.<br/><br/>[03] migālopo anovādakattā pitu vacanaṃ akatvā laṅghanto pitarā akkhātaṃ sīmaṃ disvā taṃ  atikkamma kālavāte patvā tepi chinditvā uppatito verambhavātamukhaṃ pakkhandi, atha naṃ  verambhavātā pahariṃsu. so tehi pahaṭamattova khaṇḍākhaṇḍaṃ hutvā ākāseyeva antaradhāyi. <br/><br/>[40] 37^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akatvā ^a^V3.0224^ea^ apanandassa, pitu vuddhassa sāsanaṃ. <br/><br/>[22] kālavāte atikkamma, verambhānaṃ vasaṃ agā.. <br/><br/>[40] 38^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puttā ca dārā ca, ye caññe anujīvino. <br/><br/>[22] sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije.. <br/><br/>[40] 39^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evampi ^a^M3.0241^ea^ idha vuddhānaṃ, yo vākyaṃ nāvabujjhati. <br/><br/>[27] atisīmacaro ditto, gijjhovātītasāsano. <br/><br/>[22] sabbe byasanaṃ papponti, akatvā vuddhasāsana''nti.. -- <br/><br/>[25] imā tisso abhisambuddhagāthā.<br/><br/>[03] tattha ^b^anujīvino^eb^ti taṃ nissāya jīvanakā. ^b^anovādakare dije^eb^ti tasmiṃ  migālope gijjhe ovādaṃ agaṇhante sabbepi te tena saddhiṃ atisīmaṃ gantvā vināsaṃ pāpuṇiṃsu.  ^b^evampī^eb^ti, bhikkhave, yathā so gijjho, evaṃ yo aññopi gahaṭṭho vā pabbajito vā  hitānukampakānaṃ vuddhānaṃ vacanaṃ na gaṇhāti, sopi ayaṃ sīmaṃ atikkamitvā caranto ditto gabbito  gijjhova byasanaṃ pāpuṇātīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  migālopo dubbacabhikkhu ahosi, apanando pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] migālopajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 387
title:
  [] . nerujātakavaṇṇanā^[] . āsaṅkajātakavaṇṇanā^[] . migālopajātakavaṇṇanā^[] . sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kā^eb^ ^a^P3.0257^ea^ ^b^nu kāḷena vaṇṇenā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  anāthapiṇḍikaṃ ārabbha kathesi. so hi sotāpattiphale patiṭṭhitakālato paṭṭhāya akhaṇḍāni pañca  sīlāni rakkhi, bhariyāpissa puttadhītaropi dāsāpi bhatiṃ gahetvā kammaṃ karontā kammakarāpi  sabbe rakkhiṃsuyeva. athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso,  anāthapiṇḍiko suciyeva suciparivāro hutvā caratī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya ^a^V3.0225^ea^ sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na,  bhikkhave, idāneva, pubbe porāṇakapaṇḍitāpi sucīyeva suciparivārā ahesu''nti vatvā tehi  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M3.0242^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhi hutvā dānaṃ  adāsi, sīlaṃ rakkhi, uposathakammaṃ kari, bhariyāpissa pañca sīlāni rakkhi, puttadhītaropi  dāsakammakaraporisāpi pañca sīlāni rakkhiṃsu. so suciparivāraseṭṭhitveva paññāyittha.  athekadivasaṃ so cintesi ``sace mayā suciparivārasīlo koci āgamissati, tassa mama  nisīdanapallaṅkaṃ vā nipajjanasayanaṃ vā dātuṃ na yuttaṃ, anucchiṭṭhaṃ aparibhuttaṃ dātuṃ vaṭṭatī''ti attano  vasanaṭṭhāneyeva ekapasse aparibhuttapallaṅkañca senāsanañca paññāpesi. tasmiṃ samaye  cātumahārājikadevalokato virūpakkhamahārājassa dhītā kāḷakaṇṇī ca nāma dhataraṭṭhamahārājassa  dhītā sirī ca nāmāti imā dve bahuṃ gandhamālaṃ ādāya ``anotatte kīḷissāmā''ti  anotattatitthaṃ āgacchiṃsu. tasmiṃ pana dahe bahūni titthāni, tesu buddhānaṃ titthe buddhāyeva  nhāyanti, paccekabuddhānaṃ titthe paccekabuddhāva nhāyanti, bhikkhūnaṃ ^a^P3.0258^ea^ titthe  bhikkhūva nhāyanti, tāpasānaṃ titthe tāpasāva nhāyanti, cātumahārājikādīsu chasu kāmasaggesu  devaputtānaṃ titthe devaputtāva nhāyanti, devadhītānaṃ titthe devadhītāva nhāyanti.<br/><br/>[03] tatrimā dve āgantvā ``ahaṃ paṭhamaṃ nhāyissāmi, ahaṃ paṭhama''nti titthāya kalahaṃ kariṃsu.  kāḷakaṇṇī ``ahaṃ lokaṃ pālemi vicāremi, tasmā paṭhamaṃ nāyituṃ yuttāmhī''ti vadati.  sirī ``ahaṃ mahājanassa issariyadāyikāya paṭipadāya ṭhitā, tasmā paṭhamaṃ nhāyituṃ yuttāmhī''ti  vadati. tā ``amhesu paṭhamaṃ nhāyituṃ yuttarūpaṃ vā ayuttarūpaṃ vā cattāro mahārājāno  jānissantī''ti tesaṃ santikaṃ gantvā ``amhesu kā paṭhamaṃ anotattadahe nhāyituṃ yuttarūpā''ti  pucchiṃsu. dhataraṭṭhavirūpakkhā ``na sakkā amhehi vinicchinitu''nti virūḷhakavessavaṇānaṃ  bhāramakaṃsu. te ``amhepi na sakkhissāma, sakkassa pādamūle pesessāmā''ti tā sakkassa  santikaṃ pesesuṃ. sakko tāsaṃ vacanaṃ sutvā cintesi ``imā dvepi mama purisānaññeva dhītaro, na  sakkā mayā imaṃ aḍḍaṃ vinicchinitu''nti. atha tā sakko āha ``bārāṇasiyaṃ suciparivāro  nāma seṭṭhi atthi, tassa ghare anucchiṭṭhasayanañca paññattaṃ, yā tattha nisīdituṃ vā sayituṃ vā  labhati, sā paṭhamaṃ nhāyituṃ yuttarūpā''ti. taṃ sutvā kāḷakaṇṇī tasmiṃ khaṇeyeva ^a^M3.0243^ea^  nīlavatthaṃ nivāsetvā nīlavilepanaṃ vilimpitvā nīlamaṇipiḷandhanaṃ piḷandhitvā  yantapāsāṇo viya devalokato otaritvā majjhimayāmasamanantare seṭṭhino ^a^V3.0226^ea^ pāsādassa  upaṭṭhānadvāre sayanassa avidūre ṭhāne nīlarasmiṃ vissajjetvā ākāse aṭṭhāsi. seṭṭhi oloketvā  ^a^P3.0259^ea^ taṃ addasa, sahadassanenevassa sā appiyā ahosi amanāpā. so tāya saddhiṃ  sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 40^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kā nu kāḷena vaṇṇena, na cāpi piyadassanā. <br/><br/>[22] kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ maya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kāḷenā^eb^ti nīlena. ^b^vaṇṇenā^eb^ti sarīravatthābharaṇavaṇṇena. ^b^na cāpi  piyadassanā^eb^ti dhātuso, bhikkhave, sattā saṃsandantīti vuttaṃ, ayañca devadhītā anācārā  dussīlā, tasmā sā sahadassanenevassa appiyā jātā, tenevamāha. ^b^kā vā tva^eb^nti ``kā  ca tvaṃ, ayameva vā pāṭho.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kāḷakaṇṇī dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 41^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mahārājassahaṃ dhītā, virūpakkhassa caṇḍiyā. <br/><br/>[27] ahaṃ kāḷī alakkhikā, kāḷakaṇṇīti maṃ vidū. <br/><br/>[22] okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^caṇḍiyā^eb^ti kodhanā. kodhabhāvena hi mayhaṃ caṇḍīti nāmaṃ kariṃsu.  ^b^alakkhikā^eb^ti nippaññā. ^b^maṃ vidū^eb^ti evaṃ maṃ cātumahārājikadevaloke jānanti.  ^b^vasemū^eb^ti mayaṃ ajja ekarattaṃ tava santike vaseyyāma, etasmiṃ me anucchiṭṭhāsanasayane  okāsaṃ dehīti.<br/><br/>[03] tato bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 42^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ. <br/><br/>[22] puṭṭhā me kāḷi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ maya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nivisase^eb^ti tava cittena nivisasi patiṭṭhahasīti.<br/><br/>[03] tato ^a^M3.0244^ea^ sā attano guṇaṃ kathentī catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 43^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``makkhī ^a^V3.0227^ea^ paḷāsī sārambhī, issukī maccharī saṭho. <br/><br/>[22] so mayhaṃ puriso kanto, laddhaṃ yassa vinassatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yo puriso attano kataguṇaṃ na jānāti, guṇamakkhī hoti, attano  kismiñci kāraṇe kathite ``kiṃ ahaṃ etaṃ na jānāmī''ti yugaggāhaṃ gaṇhāti ^a^P3.0260^ea^,  aññehi kiñci kataṃ disvā sārambhavasena karaṇuttarikaṃ karoti, pare lābhaṃ labhante na  tussati, ``mayhaṃ issariyaṃ paresaṃ mā hotu, mayhameva hotū''ti sakasampattiṃ gopetvā parassa  tiṇaggena telabindumpi na deti, kerāṭikalakkhaṇena samannāgato hutvā attano santakaṃ parassa  adatvā tehi tehi upāyehi parasantakameva khādati, yassa laddhaṃ dhaññaṃ vā dhanaṃ vā vinassati na  tiṭṭhati, surādhutto akkhadhutto itthidhutto vā hutvā laddhaṃ laddhaṃ vināsetiyeva, ayaṃ etehi guṇehi  samannāgato puriso mayhaṃ kanto piyo manāpo, evarūpe ahaṃ cittena patiṭṭhahāmīti.<br/><br/>[03] sāyeva pañcamachaṭṭhasattamagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 44^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kodhano upanāhī ca, pisuṇo ca vibhedako. <br/><br/>[22] kaṇḍakavāco pharuso, so me kantataro tato.. <br/><br/>[40] 45^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ajja suveti puriso, sadatthaṃ nāvabujjhati. <br/><br/>[22] ovajjamāno kuppati, seyyaṃ so atimaññati.. <br/><br/>[40] 46^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``davappaluddho puriso, sabbamittehi dhaṃsati. <br/><br/>[22] so mayhaṃ puriso kanto, tasmiṃ homi anāmayā''ti..<br/><br/>[03] tāpi imināva nayena vitthāretabbā. saṅkhepattho panettha -- ^b^kodhano^eb^ti  appamattakenāpi kujjhanako. ^b^upanāhī^eb^ti parassa aparādhaṃ hadaye ṭhapetvā sucirenapi tassa  anatthakārako. ^b^pisuṇo^eb^ti pisuṇavāco. ^b^vibhedako^eb^ti appamattakenapi mittabhindanako.  ^b^kaṇḍakavāco^eb^ti sadosavāco. ^b^pharuso^eb^ti thaddhavāco. ^b^kantataro^eb^ti so  puriso mayhaṃ purimāpi kantataro piyataro. ^b^ajja suve^eb^ti ``idaṃ kammaṃ ajja kātabbaṃ, idaṃ  sve ^a^M3.0245^ea^, idaṃ tatiyadivasādīsū''ti evaṃ so sadatthaṃ attano kiccaṃ nāvabujjhati na  jānāti. ^b^ovajjamāno^eb^ti ovadiyamāno. ^b^seyyaṃ so atimaññatī^eb^ti  jātigottakulappadesasīlācāraguṇehi uttaritaraṃ uttamapuggalaṃ ``tvaṃ mayhaṃ ^a^V3.0228^ea^ kiṃ  pahosī''ti atikkamitvā maññati. ^b^davappaluddho^eb^ti rūpādīsu kāmaguṇesu nirantaradavena  paluddho abhibhūto vasaṃ gato. ^b^dhaṃsatī^eb^ti ``tayā mayhaṃ kiṃ kata''ntiādīni vatvā  sabbeheva mittehi dhaṃsati parihāyati. ^b^anāmayā^eb^ti ayaṃ etehi guṇehi samannāgate puggale  niddukkhā nissokā homi, taṃ labhitvā aññattha anālayā hutvā vasāmī''ti.<br/><br/>[03] atha ^a^P3.0261^ea^ naṃ garahanto mahāsatto aṭṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 47^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``apehi etto tvaṃ kāḷi, netaṃ amhesu vijjati. <br/><br/>[22] aññaṃ janapadaṃ gaccha, nigame rājadhāniyo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^apehī^eb^ti apagaccha. ^b^netaṃ amhesū^eb^ti etaṃ makkhādikaṃ tava piyabhāvakaraṇaṃ  amhesupi na vijjati natthi. ^b^nigame rājadhāniyo^eb^ti aññe nigamepi aññā  rājadhāniyopi gaccha, yattha mayaṃ taṃ na passāma, tattha gacchāti dīpeti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kāḷakaṇṇī additā hutvā anantaragāthamāha -- <br/><br/>[40] 48^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahampi kho taṃ jānāmi, netaṃ tumhesu vijjati. <br/><br/>[27] santi loke alakkhikā, saṅgharanti bahuṃ dhanaṃ. <br/><br/>[22] ahaṃ devo ca me bhātā, ubho naṃ vidhamāmase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^netaṃ tumhesū^eb^ti yaṃ mama piyabhāvakaraṇaṃ makkhādikaṃ yena ahaṃ attanāpi  samannāgatā, taṃ tumhesu natthīti ahampi etaṃ jānāmi. ^b^santi loke alakkhikā^eb^ti aññe  pana loke nissīlā nippaññā santi. ^b^saṅgharantī^eb^ti te nissīlā nippaññāpi samānā  etehi makkhādīhi bahuṃ dhanaṃ saṅgharanti piṇḍaṃ karonti. ^b^ubho na^eb^nti taṃ pana etehi  saṅgharitvā ṭhapitaṃ dhanaṃ ahañca mayhameva bhātā devo ca nāma devaputtoti ubho ekato hutvā  vidhamāmase nāsema, amhākaṃ pana devaloke bahū dibbaparibhogā ^a^M3.0246^ea^ atthi dibbāni  sayanāni, tvaṃ dadeyyāsi vā no vā, ko me tayā atthoti vatvā pakkāmi.<br/><br/>[03] tassā pakkantakāle sirī devadhītā suvaṇṇavaṇṇehi vatthavilepanehi suvaṇṇālaṅkārena  āgantvā ^a^V3.0229^ea^ upaṭṭhānadvāre pītarasmiṃ vissajjetvā samehi pādehi samaṃ pathaviyaṃ patiṭṭhāya  sagāravā aṭṭhāsi. taṃ disvā mahāsatto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 49^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kā nu dibbena vaṇṇena, pathabyā supatiṭṭhitā. <br/><br/>[22] kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ maya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0262^ea^ ^b^dibbenā^eb^ti visiṭṭhena uttamena.<br/><br/>[03] taṃ sutvā sirī dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 50^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mahārājassahaṃ dhītā, dhataraṭṭhassa sirīmato. <br/><br/>[27] ahaṃ sirī ca lakkhī ca, bhūripaññāti maṃ vidū. <br/><br/>[22] okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sirī ca lakkhī cā^eb^ti sirīti ca lakkhīti ca ahamevaṃnāmā, na aññā.  ^b^bhūripaññāti maṃ vidū^eb^ti maṃ cātumahārājikadevaloke pathavīsamāya vipulāya paññāya  samannāgatāti jānanti. ^b^vasemu tava santike^eb^ti tava anucchiṭṭhāsane ceva anucchiṭṭhasayane ca  ekarattiṃ vaseyyāma, okāsaṃ me dehīti.<br/><br/>[03] tato paraṃ bodhisatto āha -- <br/><br/>[40] 51^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ. <br/><br/>[22] puṭṭhā me lakkhi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.. <br/><br/>[40] 52^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo cāpi sīte atha vāpi uṇhe, vātātape ḍaṃsasarīsape ca. <br/><br/>[22] khudhaṃ pipāsaṃ abhibhuyya sabbaṃ, rattindivaṃ yo satataṃ niyutto.. <br/><br/>[40] 53^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kālāgatañca ^a^M3.0247^ea^ na hāpeti atthaṃ, so me manāpo nivise ca  tamhi. <br/><br/>[22] akkodhano mittavā cāgavā ca, sīlūpapanno asaṭhojubhūto.. <br/><br/>[40] 54^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṅgāhako ^a^V3.0230^ea^ sakhilo saṇhavāco, mahattapattopi nivātavutti. <br/><br/>[22] tasmiṃhaṃ pose vipulā bhavāmi, ūmi samuddassa yathāpi vaṇṇaṃ.. <br/><br/>[40] 55^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo cāpi mitte atha vā amitte, seṭṭhe sarikkhe atha vāpi hīne. <br/><br/>[22] atthaṃ carantaṃ atha vā anatthaṃ, āvī raho saṅgahameva vatte.. <br/><br/>[40] 56^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vācaṃ ^a^P3.0263^ea^ na vajjā pharusaṃ kadāci, matassa jīvassa ca tassa  homi. <br/><br/>[27] etesaṃ yo aññataraṃ labhitvā, kantā sirī majjati appapañño. <br/><br/>[22] taṃ dittarūpaṃ visamaṃ carantaṃ, karīsaṭhānaṃva vivajjayāmi.. <br/><br/>[40] 57^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``attanā kurute lakkhiṃ, alakkhiṃ kurutattanā. <br/><br/>[22] na hi lakkhiṃ alakkhiṃ vā, añño aññassa kārako''ti.. <br/><br/>[25] seṭṭhissa pucchā hoti, siriyā vissajjanā.<br/><br/>[03] tattha ^b^ḍaṃsasarīsape cā^eb^ti ḍaṃsā vuccanti piṅgalamakkhikā, sabbāpi vā  makkhikājātikā idha ``ḍaṃsā''ti adhippetā. ^b^sarīsapā^eb^ti dīghajātikā. ḍaṃsā ca  sarīsapā ca ḍaṃsasarīsapā, tasmiṃ ḍaṃsasarīsape sati. idaṃ vuttaṃ hoti -- yo mahāseṭṭhi sīte vā  uṇhe vā vātātape vā ḍaṃsasarīsape vā sati etehi sītādīhi pīḷiyamānopi etāni ceva  sītādīni khudhañca pipāsañcāti sabbampetaṃ parissayaṃ abhibhuyya abhibhavitvā tiṇaṃ viya  agaṇetvā rattindivaṃ kasivaṇijjādīsu ceva dānasīlādīsu ca satataṃ attano kammesu niyutto  attānaṃ yojetvā vattati.<br/><br/>[03] ^b^kālāgatañcā^eb^ti ^a^M3.0248^ea^ kasikālādīsu kasiādīni  dhanapariccāgasīlarakkhaṇadhammassavanādikālesu ca dhanapariccajanādippabhedaṃ diṭṭhadhammasamparāye  sukhāvahaṃ atthaṃ na hāpeti, yuttappayuttakāle karotiyeva, so mayhaṃ manāpo tasmiñca purise ahaṃ  nivisāmīti. ^b^akkodhano^eb^ti adhivāsanakhantiyā samannāgato. ^b^mittavā^eb^ti  kalyāṇamittena samannāgato. ^b^cāgavā^eb^ti dhanapariccāgayutto.<br/><br/>[03] ^b^saṅgāhako^eb^ti mittasaṅgahāamisasaṅgahadhammasaṅgahānaṃ kārako. ^b^sakhilo^eb^ti  muduvāco. ^b^saṇhavāco^eb^ti ^a^V3.0231^ea^ madhuravacano. ^b^mahattapattopi nivātavuttī^eb^ti  mahantaṃ ṭhānaṃ vipulaṃ issariyaṃ pattopi yasena anuddhato nīcavutti paṇḍitānaṃ ovādakaro hoti.  ^b^tasmiṃhaṃ pose^eb^ti tasmiṃ ahaṃ purise. ^b^vipulā bhavāmī^eb^ti akhuddakā homi. so hi  mahatiyā siriyā padaṭṭhānaṃ. ^b^ūmi samuddassa yathāpi vaṇṇa^eb^nti yathā nāma samuddassa vaṇṇaṃ  olokentānaṃ uparūpari āgacchamānā ūmi vipulā viya khāyati, evamahaṃ tasmiṃ puggale vipulā  homīti dīpeti.<br/><br/>[03] ^b^āvī raho^eb^ti sammukhā ca parammukhā ca. ^b^saṅgahameva vatte^eb^ti etasmiṃ  mittādibhede puggale catubbidhaṃ saṅgahameva vatteti pavatteti.<br/><br/>[03] ^b^na vajjā^eb^ti yo kadāci kismiñci kāle pharusavacanaṃ na vadeyya, madhuravacanova  hoti. ^b^matassa jīvassa cā^eb^ti ^a^P3.0264^ea^ tassāhaṃ puggalassa matassapi  jīvantassapi bhattikā homi, idhalokepi paralokepi tādisameva bhajāmīti dasseti. ^b^etesaṃ  yo^eb^ti etesaṃ sītābhibhavanādīnaṃ heṭṭhā vuttaguṇānaṃ yo puggalo ekampi guṇaṃ labhitvā pamajjati  pamussati, puna nānuyuñjatīti attho. ^b^kantā sirī, kantasiriṃ, kantaṃ siri^eb^nti tayopi  pāṭhā, tesaṃ vasena ayaṃ atthayojanā -- yo puggalo siriṃ labhitvā ``kantā me siri yathāṭhāne  ṭhitā''ti etesaṃ aññataraṃ guṇaṃ pamajjati, yo vā puggalo kantasiriṃ piyasiriṃ icchanto etesaṃ  guṇānaṃ aññataraṃ labhitvā pamajjati, yo vā puggalo siriṃ labhitvā kantaṃ manāpaṃ siriṃ etesaṃ  guṇānaṃ aññataraṃ pamajjati. ^b^appapañño^eb^ti nippañño. ^b^taṃ dittarūpaṃ visamaṃ caranta^eb^nti  taṃ ahaṃ dittasabhāvaṃ gabbitasabhāvaṃ ^a^M3.0249^ea^ kāyaduccaritādibhedaṃ visamaṃ carantaṃ  sucijātiko manusso gūthakūpaṃ viya dūrato vivajjayāmīti.<br/><br/>[03] ^b^añño aññassa kārako^eb^ti evaṃ sante lakkhiṃ vā alakkhiṃ vā añño puriso  aññassa kārako nāma natthi, yo koci attanā attano lakkhiṃ vā alakkhiṃ vā karotīti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto deviyā vacanaṃ abhinanditvā ``idaṃ anucchiṭṭhaṃ āsanañca sayanañca tuyhaṃyeva  anucchavikaṃ, pallaṅke ca sayane ca nisīda ceva nipajja cā''ti āha. sā tattha vasitvā  paccūsakāle nikkhamitvā cātumahārājikadevalokaṃ gantvā anotattadahe paṭhamaṃ nahāyi. tampi  sayanaṃ siridevatāya paribhuttabhāvā sirisayanaṃ nāma jātaṃ. sirisayanassa ayaṃ vaṃso, iminā  kāraṇena yāvajjatanā ``sirisayana''nti vuccati.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0232^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā siridevī  uppalavaṇṇā ahosi, suciparivāraseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 388
title:
  [] . āsaṅkajātakavaṇṇanā^[] . migālopajātakavaṇṇanā^[] . sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^[] . kukkuṭajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sucittapattachadanā^eb^ti ^a^P3.0265^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi bhikkhuṃ satthā ``kasmā ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā  ``ekaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ itthiṃ disvā kilesavasena, bhante''ti vutte ``bhikkhu itthiyo nāma  vañcetvā upalāpetvā attano vasaṃ gatakāle vināsaṃ pāpenti, lolabiḷārī viya hontī''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññe kukkuṭayoniyaṃ nibbattitvā  anekasatakukkuṭaparivāro araññe ^a^M3.0250^ea^ vasati. tassa avidūre ekā biḷārikāpi  vasati. sā ṭhapetvā bodhisattaṃ avasese kukkuṭe upāyena vañcetvā khādi. bodhisatto tassā  gahaṇaṃ na gacchati. sā cintesi ``ayaṃ kukkuṭo ativiya saṭho amhākañca saṭhabhāvaṃ  upāyakusalabhāvañca na jānāti, imaṃ mayā `ahaṃ bhariyā te bhavissāmī'ti upalāpetvā attano  vasaṃ āgatakāle khādituṃ vaṭṭatī''ti. sā tena nisinnarukkhassa mūlaṃ gantvā  vaṇṇasambhāsanapubbaṅgamāya vācāya taṃ yācamānā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 58^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sucittapattachadana, tambacūḷa vihaṅgama. <br/><br/>[22] oroha dumasākhāya, mudhā bhariyā bhavāmi te''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sucittapattachadanā^eb^ti sucittehi pattehi katacchadana. ^b^mudhā^eb^ti vinā mūlena  na kiñci gahetvā ahaṃ bhariyā te bhavāmi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto ``imāya mama sabbe ñātakā khāditā, idāni maṃ upalāpetvā  khāditukāmā ahosi, uyyojessāmi na''nti cintetvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 59^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``catuppadī ^a^V3.0233^ea^ tvaṃ kalyāṇi, dvipadāhaṃ manorame. <br/><br/>[22] migī pakkhī asaññuttā, aññaṃ pariyesa sāmika''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0266^ea^ ^b^migī^eb^ti biḷāriṃ sandhāyāha. ^b^asaññuttā^eb^ti  jayampatikā bhavituṃ ayuttā asambandhā, natthi tesaṃ īdiso sambandhoti dīpeti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā tato sā ``ayaṃ ativiya saṭho, yena kenaci upāyena vañcetvā naṃ  khādissāmī''ti cintetvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 60^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``komārikā te hessāmi, mañjukā piyabhāṇinī. <br/><br/>[22] vinda maṃ ariyena vedena, sāvaya maṃ yadicchasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^komārikā^eb^ti ahaṃ ettakaṃ kālaṃ aññaṃ purisaṃ na jānāmi, tava komārikā  bhariyā bhavissāmīti vadati. ^b^mañjukā piyabhāṇinī^eb^ti tava madhurakathā piyabhāṇinīyeva  bhavissāmi. ^b^vinda ma^eb^nti paṭilabha maṃ. ^b^ariyena vedenā^eb^ti sundarena paṭilābhena.  ahampi hi ito pubbe purisasamphassaṃ na jānāmi, tvampi itthisamphassaṃ na jānāsi, iti  pakatiyā brahmacārī ^a^M3.0251^ea^ brahmacāriniṃ maṃ niddosena lābhena labha. yadi maṃ  icchasi, atha me vacanaṃ na saddahasi, dvādasayojanāya bārāṇasiyā bheriṃ carāpetvā ``ayaṃ me  dāsī''ti sāvaya, maṃ attano dāsaṃ katvā gaṇhāhīti vadati.<br/><br/>[03] tato bodhisatto ``imaṃ tajjetvā palāpetuṃ vaṭṭatī''ti cintetvā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 61^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kuṇapādini lohitape, cori kukkuṭapothini. <br/><br/>[22] na tvaṃ ariyena vedena, mamaṃ bhattāramicchasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na tvaṃ ariyenā^eb^ti tvaṃ ariyena brahmacariyavāsalābhena maṃ bhattāraṃ na icchasi,  vañcetvā pana maṃ khāditukāmāsi, nassa pāpeti taṃ palāpesi. sā pana palāyitvāva gatā, na  puna oloketumpi visahi. <br/><br/>[40] 62^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evampi ^a^V3.0234^ea^ caturā nārī, disvāna sadhanaṃ naraṃ. <br/><br/>[22] nenti saṇhāhi vācāhi, biḷārī viya kukkuṭaṃ.. <br/><br/>[40] 63^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati. <br/><br/>[22] amittavasamanveti, pacchā ca anutappati.. <br/><br/>[40] 64^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^P3.0267^ea^ ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati. <br/><br/>[22] muccate sattusambādhā, kukkuṭova biḷāriyā''ti.. -- imā abhisambuddhagāthā.<br/><br/>[03] tattha ^b^caturā^eb^ti cāturiyena samannāgatā. ^b^nārī^eb^ti itthiyo. ^b^nentī^eb^ti  attano vasaṃ upanenti. ^b^biḷārī viyā^eb^ti yathā sā biḷārī taṃ kukkuṭaṃ netuṃ vāyamati, evaṃ  aññāpi nāriyo nentiyeva. ^b^uppatitaṃ attha^eb^nti uppannaṃ kiñcideva atthaṃ. ^b^na  anubujjhatī^eb^ti yathāsabhāvena na jānāti, pacchā ca anutappati. ^b^kukkuṭovā^eb^ti yathā so  ñāṇasampanno kukkuṭo biḷārito mutto, evaṃ sattusambādhato muccatīti attho.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0252^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā kukkuṭarājā ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] kukkuṭajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 389
title:
  [] . migālopajātakavaṇṇanā^[] . sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^[] . kukkuṭajātakavaṇṇanā^[] . dhammadhajajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dhammaṃ caratha ñātayo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuhakabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. tadā hi satthā ``na, bhikkhave, ayaṃ idāneva kuhako, pubbepi kuhakoyevā''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakuṇayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto  sakuṇasaṅghaparivuto samuddamajjhe dīpake vasi. athekacce kāsiraṭṭhavāsino vāṇijā disākākaṃ  gahetvā nāvāya samuddaṃ pakkhandiṃsu, samuddamajjhe nāvā bhijji. so disākāko taṃ dīpakaṃ gantvā  cintesi ``ayaṃ mahāsakuṇasaṅgho, mayā kuhakakammaṃ katvā etesaṃ aṇḍakāni ^a^V3.0235^ea^ ceva  chāpake ca varaṃ varaṃ khādituṃ vaṭṭatī''ti. so otaritvā sakuṇasaṅghassa majjhe mukhaṃ vivaritvā  ekena pādena pathaviyaṃ aṭṭhāsi. ``ko nāma tvaṃ, sāmī''ti sakuṇehi puṭṭho ``ahaṃ dhammiko  nāmā''ti āha. ``kasmā pana ekena pādena ṭhitosī''ti? ``mayā dutiye pāde nikkhitte  ^a^P3.0268^ea^ pathavī dhāretuṃ na sakkotī''ti. ``atha kasmā mukhaṃ vivaritvā tiṭṭhasī''ti?  ``ahaṃ aññaṃ āhāraṃ na khādāmi, vātameva khādāmī''ti. evañca pana vatvā te sakuṇe  āmantetvā ``ovādaṃ vo dassāmi, taṃ suṇāthā''ti tesaṃ ovādavasena paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 65^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ caratha ñātayo, dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo. <br/><br/>[22] dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā''ti..<br/><br/>[03] ^b^tattha dhammaṃ carathā^eb^ti kāyasucaritādibhedaṃ dhammaṃ karotha.^b^ ñātayo^eb^ti te  ālapati. ^b^dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo^eb^ti ekavāraṃ caritvā mā osakkatha, punappunaṃ caratha, evaṃ  bhaddaṃ vo bhavissati. ^b^sukhaṃ setī^eb^ti desanāsīsametaṃ, dhammacārī pana sukhaṃ tiṭṭhati gacchati  nisīdati seti, sabbiriyāpathesu sukhito hotīti dīpeti.<br/><br/>[03] sakuṇā ^a^M3.0253^ea^ ``ayaṃ kāko kohaññena aṇḍakāni khādituṃ evaṃ vadatī''ti  ajānitvā taṃ dussīlaṃ vaṇṇentā dutiyaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 66^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko. <br/><br/>[22] ekapādena tiṭṭhanto, dhammamevānusāsatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhammamevā^eb^ti sabhāvameva. ^b^anusāsatī^eb^ti kathesi.<br/><br/>[03] sakuṇā tassa dussīlassa saddahitvā ``tvaṃ kira sāmi aññaṃ gocaraṃ na gaṇhasi, vātameva  bhakkhasi, tena hi amhākaṃ aṇḍakāni ca chāpake ca olokeyyāsī''ti vatvā gocarāya gacchanti.  so pāpo tesaṃ gatakāle aṇḍakāni ca chāpake ca kucchipūraṃ khāditvā tesaṃ āgamanakāle  upasantūpasanto hutvā mukhaṃ vivaritvā ekena pādena tiṭṭhati. sakuṇā āgantvā puttake apassantā  ``ko nu kho khādatī''ti mahāsaddena viravanti, ``ayaṃ kāko dhammiko''ti tasmiṃ  āsaṅkāmattampi na karonti. athekadivasaṃ mahāsatto cintesi ``idha pubbe koci ^a^V3.0236^ea^  paripantho natthi, imassa āgatakālato paṭṭhāya jāto, imaṃ pariggaṇhituṃ vaṭṭatī''ti. so  sakuṇehi saddhiṃ gocarāya gacchanto viya hutvā nivattitvā paṭicchannaṭṭhāne aṭṭhāsi. kākopi  ^a^P3.0269^ea^ ``gatā sakuṇā''ti nirāsaṅko hutvā uṭṭhāya gantvā aṇḍakāni ca chāpake ca  khāditvā punāgantvā mukhaṃ vivaritvā ekena pādena aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] sakuṇarājā sakuṇesu āgatesu sabbe sannipātāpetvā ``ahaṃ vo ajja puttakānaṃ paripanthaṃ  pariggaṇhanto imaṃ pāpakākaṃ khādantaṃ addasaṃ, etha naṃ gaṇhāmā''ti sakuṇasaṅghaṃ āmantetvā  parivāretvā ``sace palāyati, gaṇheyyātha na''nti vatvā sesagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 67^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha. <br/><br/>[22] bhutvā aṇḍañca potañca, dhammo dhammoti bhāsati.. <br/><br/>[40] 68^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aññaṃ bhaṇati vācāya, aññaṃ kāyena kubbati. <br/><br/>[22] vācāya no ca kāyena, na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito.. <br/><br/>[40] 69^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vācāya ^a^M3.0254^ea^ sakhilo manoviduggo, channo kūpasayova kaṇhasappo. <br/><br/>[22] dhammadhajo gāmanigamāsu sādhu, dujjāno purisena bālisena.. <br/><br/>[40] 70^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imaṃ tuṇḍehi pakkhehi, pādā cimaṃ viheṭhatha. <br/><br/>[22] chavañhimaṃ vināsetha, nāyaṃ saṃvāsanāraho''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^nāssa sīla^eb^nti na assa sīlaṃ. ^b^anaññāyā^eb^ti ajānitvā.  ^b^bhutvā^eb^ti khāditvā. ^b^vācāya no ca kāyenā^eb^ti ayañhi vacaneneva dhammaṃ carati,  kāyena pana na karoti. ^b^na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito^eb^ti tasmā jānitabbo yathāyaṃ dhammaṃ bhaṇati,  na taṃ adhiṭṭhito, tasmiṃ dhamme na adhiṭṭhito. ^b^vācāya sakhilo^eb^ti vacanena mudu.  ^b^manoviduggo^eb^ti manasā viduggo duppaveso visamo. ^b^channo^eb^ti yasmiṃ bile sayati,  tena channo. ^b^kūpasayo^eb^ti bilāsayo. ^b^dhammadhajo^eb^ti sucaritadhammaṃ dhajaṃ katvā  vicaraṇena dhammaddhajo. ^b^gāmanigamāsu sādhū^eb^ti gāmesu ca nigamesu ca sādhu bhaddako  sambhāvito. ^b^dujjāno^eb^ti ayaṃ evarūpo dussīlo paṭicchannakammanto bālisena aññāṇena  purisena na sakkā jānituṃ. ^b^pādā cima^eb^nti attano attano pādena ca imaṃ.  ^b^viheṭhathā^eb^ti paharatha hanatha. ^b^chava^eb^nti lāmakaṃ. ^b^nāya^eb^nti ayaṃ amhehi saddhiṃ  ekasmiṃ ṭhāne saṃvāsaṃ na arahatīti.<br/><br/>[03] evañca ^a^V3.0237^ea^ ^a^P3.0270^ea^ pana vatvā sakuṇajeṭṭhako sayameva laṅghitvā tassa  sīsaṃ tuṇḍena pahari, avasesā sakuṇā tuṇḍanakhapādapakkhehi pahariṃsu. so tattheva jīvitakkhayaṃ  pāpuṇi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kuhakakāko idāni  kuhakabhikkhu ahosi, sakuṇarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dhammadhajajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 390
title:
  [] . sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^[] . kukkuṭajātakavaṇṇanā^[] . dhammadhajajātakavaṇṇanā^[] . nandiyamigarājajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sace^eb^ ^a^M3.0255^ea^ ^b^brāhmaṇa gacchesī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  mātuposakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu gihī posesī''ti  pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``kiṃ te hontī''ti vutte ``mātāpitaro me, bhante''ti vutte  ``sādhu sādhu bhikkhu porāṇakapaṇḍitānaṃ vaṃsaṃ pālesi, porāṇakapaṇḍitā hi tiracchānayoniyaṃ  nibbattitvāpi mātāpitūnaṃ jīvitaṃ adaṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte kosalaraṭṭhe sākete kosalarāje rajjaṃ kārente bodhisatto migayoniyaṃ nibbattitvā  vayappatto nandiyamigo nāma hutvā sīlācārasampanno mātāpitaro posesi. tadā kosalarājā  migavittakova ahosi. so pana manussānaṃ kasikammādīni kātuṃ adatvā mahāparivāro devasikaṃ  migavaṃ gacchati. manussā sannipatitvā ``ayyā, ayaṃ rājā amhākaṃ kammacchedaṃ karoti,  gharāvāsopi nassati, yaṃnūna mayaṃ ajjunavanaṃ uyyānaṃ parikkhipitvā dvāraṃ yojetvā porakkhaṇiṃ  khaṇitvā tiṇāni āropetvā daṇḍamuggarādihatthā araññaṃ pavisitvā gumbe paharantā mige  nīharitvā parivāretvā gorūpāni viya vajaṃ uyyānaṃ pavesetvā dvāraṃ pidahitvā rañño ārocetvā  attano kammaṃ kareyyāmā''ti mantayiṃsu. ``attheso upāyo''ti sabbe ekacchandā hutvā uyyānaṃ  sajjetvā araññaṃ pavisitvā yojanamattaṭṭhānaṃ ^a^P3.0271^ea^ parikkhipiṃsu.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe nandiyo ekasmiṃ khuddakagumbe mātāpitaro gahetvā bhūmiyaṃ nipanno hoti.  manussā nānāphalakāvudhahatthā bāhunā bāhuṃ pīḷetvā taṃ gumbaṃ parikkhipiṃsu. athekacce mige  olokentā taṃ gumbaṃ pavisiṃsu. nandiyo te disvā ``ajja mayā jīvitaṃ pariccajitvā  mātāpitūnaṃ ^a^V3.0238^ea^ jīvitaṃ dātuṃ vaṭṭatī''ti cintetvā uṭṭhāya mātāpitaro vanditvā  ``ammatāta, ime manussā imaṃ gumbaṃ pavisitvā amhe tayopi passissanti, tumhe ekena upāyena  jīveyyātha, jīvitaṃ vo seyyo, ahaṃ tumhākaṃ jīvitadānaṃ datvā manussehi gumbapariyante ṭhatvā  gumbe pahaṭamatteyeva nikkhamissāmi, atha te `imasmiṃ khuddakagumbe ekoyeva migo bhavissatī'ti  maññamānā gumbaṃ na pavisissanti, tumhe appamattā hothā''ti ^a^M3.0256^ea^ mātāpitaro  khamāpetvā gamanasajjo aṭṭhāsi. so manussehi gumbapariyante ṭhatvā unnādetvā gumbe pahaṭamatteyeva  tato nikkhami. te ``ekovettha migo bhavissatī''ti gumbaṃ na pavisiṃsu. atha nandiyo  gantvā migānaṃ antaraṃ pāvisi. manussā parivāretvā sabbe mige uyyānaṃ pavesetvā dvāraṃ thaketvā  rañño ārocetvā sakasakaṭṭhānāni agamaṃsu.<br/><br/>[03] tato paṭṭhāya rājā sayameva gantvā ekaṃ migaṃ vijjhitvā taṃ gahetvā ehīti ekaṃ pesetvā  āharāpesi. migā vāraṃ ṭhapayiṃsu, pattavāro migo ekamante tiṭṭhati, taṃ vijjhitvā gaṇhanti.  nandiyo pokkharaṇiyaṃ pānīyaṃ pivati, tiṇāni khādati, vāro panassa na tāva pāpuṇāti.  atha bahūnaṃ divasānaṃ accayena tassa mātāpitaro taṃ daṭṭhukāmā hutvā ``amhākaṃ putto  nandiyamigarājā nāgabalo thāmasampanno, sace jīvati, avassaṃ vatiṃ laṅghitvā amhākaṃ  dassanatthāya āgamissati, sāsanamassa pesessāmā''ti ^a^P3.0272^ea^ cintetvā maggasamīpe  ṭhatvā ekaṃ brāhmaṇaṃ disvā ``ayya, kahaṃ gacchasī''ti mānusikāya vācāya pucchitvā  ``sāketa''nti vutte puttassa sāsanaṃ pahiṇantā paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 71^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace brāhmaṇa gacchesi, sākete ajjunaṃ vanaṃ. <br/><br/>[27] vajjāsi nandiyaṃ nāma, puttaṃ asmākamorasaṃ. <br/><br/>[22] mātā pitā ca te vuddhā, te taṃ icchanti passitu''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- sace, tvaṃ brāhmaṇa, sāketaṃ gacchasi, sākete ajjunavanaṃ nāma uyyānaṃ atthi,  tattha amhākaṃ putto nandiyo nāma migo atthi, taṃ vadeyyāsi ``mātāpitaro te vuḍḍhā yāva na  maranti, tāva taṃ passituṃ icchantī''ti.<br/><br/>[03] so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā sāketaṃ gantvā punadivase uyyānaṃ pavisitvā  ``nandiyamigo nāma kataro''ti pucchi. migo āgantvā tassa samīpe ṭhatvā ``aha''nti āha.  brāhmaṇo tamatthaṃ ārocesi. nandiyo taṃ sutvā ``gaccheyyāmahaṃ, brāhmaṇa, vatiṃ laṅghitvā  ^a^V3.0239^ea^ no na gaccheyyaṃ, mayā pana rañño santakaṃ nivāpapānabhojanaṃ bhuttaṃ, taṃ me iṇaṭṭhāne  ṭhitaṃ, imesañca migānaṃ majjhe ciravutthosmi, tassa me rañño ceva ^a^M3.0257^ea^ etesañca  sotthibhāvaṃ akatvā attano balaṃ adassetvā gamanaṃ nāma na yuttaṃ, attano vāre pana sampatte ahaṃ  etesaṃ sotthibhāvaṃ katvā sukhito āgacchissāmī''ti tamatthaṃ pakāsento dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 72^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhuttā mayā nivāpāni, rājino pānabhojanaṃ. <br/><br/>[22] taṃ rājapiṇḍaṃ avabhottuṃ, nāhaṃ brāhmaṇa mussahe.. <br/><br/>[40] 73^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``odahissāmahaṃ passaṃ, khurappānissa rājino. <br/><br/>[22] tadāhaṃ sukhito mutto, api passeyya mātara''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nivāpānī^eb^ti tesu tesu ṭhānesu nivutāni nivāpāni. ^b^pānabhojana^eb^nti  pānīyañca avasesatiṇañca. ^b^taṃ rājapiṇḍa^eb^nti taṃ rañño santakaṃ saṅkaḍḍhitvā samodhānakaṭṭhena  piṇḍaṃ. ^b^avabhottu^eb^nti dubbhuttaṃ bhuñjituṃ ^a^P3.0273^ea^. rañño hi kiccaṃ anipphādento  taṃ avabhuttaṃ bhuñjati nāma, svāhaṃ evaṃ avabhottuṃ na ussahāmīti vadati. ^b^brāhmaṇa mussahe^eb^ti  cettha ^b^brāhmaṇā^eb^ti ālapanaṃ, ma-kāro padasandhivasena vutto.<br/><br/>[03] ^b^odahissāmahaṃ passaṃ, khurappānissa rājino^eb^ti ahaṃ, brāhmaṇa, attano vāre sampatte  khurappaṃ sannayhitvā āgatassa rañño migayūthato nikkhamitvā ekamante ṭhatvā ``maṃ vijjha,  mahārājā''ti vatvā attano mahāphāsukapassaṃ odahissāmi oḍḍessāmi. ^b^sukhito mutto^eb^ti  tadā ahaṃ maraṇabhayā mutto sukhito niddukkho raññā anuññāto api nāma mātaraṃ passeyyanti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā brāhmaṇo pakkāmi. aparabhāge tassa vāradivase rājā mahantena parivārena uyyānaṃ  āgacchi. mahāsatto ekamante aṭṭhāsi. rājā ``migaṃ vijjhissāmī''ti khurappaṃ sannayhi.  mahāsatto yathā aññe maraṇabhayatajjitā palāyanti, evaṃ apalāyitvā nibbhayo hutvā mettaṃ  purecārikaṃ katvā mahāphāsukapassaṃ odahitvā niccalova aṭṭhāsi. rājā tassa mettānubhāvena saraṃ  vissajjetuṃ nāsakkhi. mahāsatto ``kiṃ, mahārāja, saraṃ na muccesi, muñcāhī''ti āha. ``na  sakkomi, migarājā''ti. ``tena hi guṇavantānaṃ guṇaṃ jāna, mahārājā''ti. tadā ^a^M3.0258^ea^  rājā bodhisatte pasīditvā dhanuṃ chaḍḍetvā ``imaṃ acittakaṃ kaliṅgarakaṇḍampi  ^a^V3.0240^ea^ tāva tava guṇaṃ jānāti, ahaṃ sacittako manussabhūtopi tava guṇaṃ na jānāmi,  migarāja, mayhaṃ khama, abhayaṃ te dammī''ti āha. ``mahārāja, mayhaṃ tāva abhayaṃ desi, ayaṃ  pana uyyāne migagaṇo kiṃ karissatī''ti? ``etassapi abhayaṃ dammī''ti. evaṃ mahāsatto  ^b^nigrodhajātake^eb^ (jā0 1.1.12) vuttanayeneva sabbesaṃ araññe migānaṃ ākāsagatasakuṇānaṃ  jalacaramacchānañca abhayaṃ dāpetvā rājānaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā ``mahārāja, raññā nāma  agatigamanaṃ pahāya dasa rājadhamme akopentena dhammena samena rajjaṃ kāretuṃ vaṭṭatī''ti. <br/><br/>[21] ``dānaṃ ^a^P3.0274^ea^ sīlaṃ pariccāgaṃ, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ. <br/><br/>[22] akkodhaṃ avihiṃsañca, khantiñca avirodhanaṃ.. <br/><br/>[21] ``iccete kusale dhamme, ṭhite passāmi attani. <br/><br/>[22] tato me jāyate pīti, somanassañcanappaka''nti.. (jā0 2.21.176-177)  -- <br/><br/>[25] evaṃ vutte rājadhamme gāthābandheneva desetvā katipāhaṃ rañño santike vasitvā nagare  sabbasattānaṃ abhayadānapakāsanatthaṃ suvaṇṇabheriṃ carāpetvā ``appamatto hohi, mahārājā''ti vatvā  mātāpitūnaṃ dassanatthāya gato. <br/><br/>[40] 74^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``migarājā pure āsiṃ, kosalassa niketane. <br/><br/>[22] nandiyo nāma nāmena, abhirūpo catuppado.. <br/><br/>[40] 75^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ maṃ vadhitumāgacchi, dāyasmiṃ ajjune vane. <br/><br/>[22] dhanuṃ ārajjaṃ katvāna, usuṃ sannayha kosalo.. <br/><br/>[40] 76^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassāhaṃ odahiṃ passaṃ, khurappānissa rājino. <br/><br/>[22] tadāhaṃ sukhito mutto, mātaraṃ daṭṭhumāgato''ti.. -- <br/><br/>[25] imā tisso abhisambuddhagāthā honti.<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0241^ea^ ^b^kosalassa niketane^eb^ti kosalassa rañño niketane vasanaṭṭhāne,  tassa santike araññasminti attho. ^b^dāyasmi^eb^nti migānaṃ vasanatthāya dinnauyyāne.  ^b^ārajjaṃ katvānā^eb^ti jiyāya saddhiṃ ekato katvā ^a^M3.0259^ea^, āropetvāti attho.  ^b^sannayhā^eb^ti sannayhitvā yojetvā. ^b^odahi^eb^nti oḍḍesiṃ. ^b^mātaraṃ daṭṭhumāgato^eb^ti  desanāsīsametaṃ, rañño dhammaṃ desetvā sabbasattānaṃ abhayatthāya suvaṇṇabheriṃ carāpetvā mātāpitaro  daṭṭhuṃ āgatosmīti attho.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  mātuposakabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ, brāhmaṇo  sāriputto, rājā ānando, nandiyamigarājā pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] nandiyamigarājajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] avāriyavaggo paṭhamo.<br/><br/>[03]  


volume: 111
item: 391
title:
  [] . kukkuṭajātakavaṇṇanā^[] . dhammadhajajātakavaṇṇanā^kharaputtavaggo^[] . kharaputtajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^saccaṃ^eb^ ^a^V3.0242^ea^ ^a^P3.0275^ea^ ^b^kirevamāhaṃsū^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. tañhi bhikkhuṃ satthā ``saccaṃ kira tvaṃ  bhikkhu ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā ``āma, bhante''ti vutte ``kena ukkaṇṭhāpitosī''ti vatvā  ``purāṇadutiyikāyā''ti vutte ``bhikkhu ayaṃ te itthī anatthakārikā, pubbepi tvaṃ imaṃ nissāya  aggiṃ pavisitvā maranto paṇḍite nissāya jīvitaṃ labhī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ senake nāma raññe rajjaṃ kārente bodhisatto sakkattaṃ kāresi. tadā  senakassa rañño ekena nāgarājena saddhiṃ mittabhāvo hoti. so kira nāgarājā nāgabhavanā  nikkhamitvā thale gocaraṃ gaṇhanto carati. atha naṃ gāmadārakā disvā ``sappo aya''nti  leḍḍudaṇḍādīhi pahariṃsu. atha rājā uyyānaṃ kīḷituṃ gacchanto disvā ``kiṃ ete dārakā  karontī''ti pucchitvā ``ekaṃ sappaṃ paharantī''ti sutvā ``paharituṃ mā detha, palāpetha ne''ti  palāpesi. nāgarājā jīvitaṃ ^a^M3.0260^ea^ labhitvā nāgabhavanaṃ gantvā bahūni ratanāni  ādāya aḍḍharattasamaye rañño sayanagharaṃ pavisitvā tāni ratanāni datvā ``mahārāja, mayā tumhe  nissāya jīvitaṃ laddha''nti raññā saddhiṃ mittabhāvaṃ katvā punappunaṃ gantvā rājānaṃ passati. so  attano nāgamāṇavikāsu ekaṃ kāmesu atittaṃ nāgamāṇavikaṃ rakkhaṇatthāya rañño santike ṭhapetvā  ``yadā etaṃ na passasi, tadā imaṃ mantaṃ parivatteyyāsī''ti tassa ekaṃ mantaṃ adāsi. <br/><br/>[01] so ekadivasaṃ uyyānaṃ gantvā nāgamāṇavikāya saddhiṃ pokkharaṇiyaṃ udakakīḷaṃ  kīḷi. nāgamāṇavikā ekaṃ udakasappaṃ disvā attabhāvaṃ vijahitvā tena saddhiṃ asaddhammaṃ  paṭisevi. rājā taṃ apassanto ``kahaṃ nu ^a^P3.0276^ea^ kho gatā''ti mantaṃ parivattetvā  anācāraṃ karontiṃ disvā veḷupesikāya pahari. sā kujjhitvā tato nāgabhavanaṃ gantvā ``kasmā  āgatāsī''ti puṭṭhā ``tumhākaṃ sahāyo maṃ attano vacanaṃ agaṇhantiṃ piṭṭhiyaṃ paharī''ti pahāraṃ  dassesi. nāgarājā tathato ^a^V3.0243^ea^ ajānitvāva cattāro nāgamāṇavake āmantetvā  ``gacchatha, senakassa sayanagharaṃ pavisitvā nāsavātena taṃ bhusaṃ viya viddhaṃsethā''ti pesesi. te  gantvā rañño sirisayane nipannakāle gabbhaṃ pavisiṃsu. tesaṃ pavisanavelāyameva rājā deviṃ āha  -- ``jānāsi nu kho bhadde, nāgamāṇavikāya gataṭṭhāna''nti? ``na jānāmi, devā''ti.  ``ajja sā amhākaṃ pokkharaṇiyaṃ kīḷanakāle attabhāvaṃ vijahitvā ekena udakasappena saddhiṃ  anācāraṃ akāsi, atha naṃ ahaṃ `evaṃ mā karī'ti sikkhāpanatthāya veḷupesikāya pahariṃ, sā  `nāgabhavanaṃ gantvā sahāyassa me aññaṃ kiñci kathetvā mettiṃ bhindeyyā'ti me bhayaṃ uppajjatī''ti.  taṃ sutvā nāgamāṇavakā tatova nivattitvā nāgabhavanaṃ gantvā nāgarājassa tamatthaṃ ārocesuṃ.  so saṃvegappatto hutvā taṅkhaṇaññeva rañño sayanagharaṃ āgantvā tamatthaṃ ācikkhitvā khamāpetvā  ``idaṃ me daṇḍakamma''nti sabbarutajānanaṃ nāma mantaṃ datvā ``ayaṃ, mahārāja, anaggho manto,  sace imaṃ mantaṃ aññassa dadeyyāsi, datvāva aggiṃ pavisitvā mareyyāsī''ti āha. rājā  ``sādhū''ti sampaṭicchi. so tato paṭṭhāya kipillikānampi saddaṃ jānāti.<br/><br/>[03] tassekadivasaṃ ^a^M3.0261^ea^ mahātale nisīditvā madhuphāṇitehi khādanīyaṃ khādantassa  ekaṃ madhubindu ca phāṇitabindu ca pūvakhaṇḍañca bhūmiyaṃ pati. ekā kipillikā taṃ disvā  ``rañño mahātale madhucāṭi bhinnā, phāṇitasakaṭaṃ pūvasakaṭaṃ ^a^P3.0277^ea^ nikkujjitaṃ,  madhuphāṇitañca pūvañca khādathā''ti viravantī vicarati. atha rājā tassā ravaṃ sutvā hasi.  rañño samīpe ṭhitā devī ``kiṃ nu kho disvā rājā hasī''ti cintesi. tasmiṃ khādanīyaṃ  khāditvā nhatvā pallaṅke nisinne ekaṃ makkhikaṃ sāmiko ``ehi bhadde, kilesaratiyā  ramissāmā''ti āha. atha naṃ sā ``adhivāsehi tāva sāmi, idāni rañño gandhe  āharissanti, tassa vilimpantassa pādamūle gandhacuṇṇaṃ patissati, ahaṃ tattha vaṭṭetvā sugandhā  bhavissāmi, tato rañño piṭṭhiyaṃ nipajjitvā ramissāmā''ti āha. rājā tampi saddaṃ sutvā  hasi. devīpi ``kiṃ nu kho disvā hasī''ti puna cintesi. puna rañño sāyamāsaṃ  bhuñjantassa ekaṃ bhattasitthaṃ bhūmiyaṃ pati. kipillikā ``rājakule bhattasakaṭaṃ bhaggaṃ, bhattaṃ  bhuñjathā''ti viravi. taṃ sutvā rājā punapi hasi. devī suvaṇṇakaṭacchuṃ gahetvā rājānaṃ  parivisantī ``maṃ nu kho disvā rājā hasatī''ti vitakkesi.<br/><br/>[03] sā raññā saddhiṃ sayanaṃ āruyha nipajjanakāle ``kiṃkāraṇā deva, hasī''ti pucchi. so  ``kiṃ te mama hasitakāraṇenā''ti vatvā punappunaṃ nibaddho kathesi. atha naṃ sā ``tumhākaṃ  jānanamantaṃ mayhaṃ dethā''ti vatvā ``na sakkā dātu''nti paṭikkhittāpi punappunaṃ nibandhi  ^a^V3.0244^ea^. rājā ``sacāhaṃ imaṃ mantaṃ tuyhaṃ dassāmi, marissāmī''ti āha. ``marantopi  mayhaṃ dehi, devā''ti. rājā mātugāmavasiko hutvā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā ``imissā  mantaṃ datvā aggiṃ pavisissāmī''ti rathena uyyānaṃ pāyāsi.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe sakko lokaṃ olokento imaṃ kāraṇaṃ disvā ``ayaṃ bālarājā mātugāmaṃ  nissāya `aggiṃ pavisissāmī'ti gacchati, jīvitamassa dassāmī''ti sujaṃ asurakaññaṃ ādāya  bārāṇasiṃ āgantvā taṃ ajikaṃ ^a^P3.0278^ea^ katvā attanā ajo hutvā ``mahājano mā  passatū''ti adhiṭṭhāya rañño rathassa purato ahosi. taṃ rājā ceva rathe yuttasindhavā ca  passanti, añño koci na passati. ajo kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ rathapurato ajikāya saddhiṃ methunaṃ  dhammaṃ paṭisevanto viya ^a^M3.0262^ea^ ahosi. tameko rathe yuttasindhavo disvā ``samma  ajarāja, mayaṃ pubbe `ajā kira bālā ahirikā'ti assumha, na ca taṃ passimha, tvaṃ pana raho  paṭicchannaṭṭhāne kattabbaṃ anācāraṃ amhākaṃ ettakānaṃ passantānaññeva karosi, na lajjasi, taṃ no  pubbe sutaṃ iminā diṭṭhena sametī''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 77^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saccaṃ kirevamāhaṃsu, vastaṃ bāloti paṇḍitā. <br/><br/>[22] passa bālo rahokammaṃ, āvikubbaṃ na bujjhatī''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^vasta^eb^nti ajaṃ. ^b^paṇḍitā^eb^ti ñāṇasampannā taṃ bāloti vadanti,  saccaṃ kira vadanti. ^b^passā^eb^ti ālapanaṃ, passathāhi attho. ^b^na bujjhatī^eb^ti evaṃ kātuṃ  ayuttanti na jānāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā ajo dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 78^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tvaṃ khopi samma bālosi, kharaputta vijānahi. <br/><br/>[22] rajjuyā hi parikkhitto, vaṅkoṭṭho ohitomukho.. <br/><br/>[40] 79^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aparampi samma te bālyaṃ, yo mutto na palāyasi. <br/><br/>[22] so ca bālataro samma, yaṃ tvaṃ vahati senaka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tvaṃ khopi sammā^eb^ti samma sindhava mayāpi kho tvaṃ bālataro.  ^b^kharaputtā^eb^ti so kira gadrabhassa jātako, tena taṃ evamāha. ^b^vijānahī^eb^ti ahameva  bāloti evaṃ jānāhi. ^b^parikkhitto^eb^ti ^a^V3.0245^ea^ yugena saddhiṃ gīvāya parikkhitto.  ^b^vaṅkoṭṭho^eb^ti vaṅkaoṭṭho. ^b^ohitomukho^eb^ti mukhabandhanena pihitamukho. ^b^yo mutto na  palāyasī^eb^ti yo tvaṃ rathato mutto samāno muttakāle palāyitvā araññaṃ na pavisasi, taṃ te  apalāyanaṃ aparampi bālyaṃ ^a^P3.0279^ea^, ^b^so ca bālataro^eb^ti yaṃ tvaṃ senakaṃ vahasi,  so senako tayāpi bālataro.<br/><br/>[03] rājā tesaṃ ubhinnampi kathaṃ jānāti, tasmā taṃ suṇanto saṇikaṃ rathaṃ pesesi. sindhavopi  tassa kathaṃ sutvā puna catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 80^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ nu samma ahaṃ bālo, ajarāja vijānahi. <br/><br/>[22] atha kena senako bālo, taṃ me akkhāhi pucchito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0263^ea^ ^b^ya^eb^nti karaṇatthe paccattavacanaṃ. ^b^nū^eb^ti anussavatthe  nipāto. idaṃ vuttaṃ hoti -- samma ajarāja, yena tāva tiracchānagatattena kāraṇena ahaṃ bālo,  taṃ tvaṃ kāraṇaṃ jānāhi, sakkā etaṃ tayā ñātuṃ, ahañhi tiracchānagatattāva bālo, tasmā maṃ  kharaputtātiādīni vadanto suṭṭhu vadasi, ayaṃ pana senako rājā kena kāraṇena bālo, taṃ me  kāraṇaṃ pucchito akkhāhīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā ajo ācikkhanto pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 81^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uttamatthaṃ labhitvāna, bhariyāya yo padassati. <br/><br/>[22] tena jahissatattānaṃ, sā cevassa na hessatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^uttamattha^eb^nti sabbarutajānanamantaṃ. ^b^tenā^eb^ti tassā mantappadānasaṅkhātena  kāraṇena taṃ datvā aggiṃ pavisanto attānañca jahissati, sā cassa bhariyā na bhavissati,  tasmā esa tayāpi bālataro, yo laddhaṃ yasaṃ rakkhituṃ na sakkotīti.<br/><br/>[03] rājā tassa vacanaṃ sutvā ``ajarāja, amhākaṃ sotthiṃ karontopi tvaññeva karissasi,  kathehi tāva no kattabbayuttaka''nti āha. atha naṃ ajarājā ``mahārāja, imesaṃ sattānaṃ attanā  añño piyataro nāma natthi, ekaṃ piyabhaṇḍaṃ nissāya ^a^P3.0280^ea^ attānaṃ nāsetuṃ laddhayasaṃ  pahātuṃ na vaṭṭatī''ti vatvā chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 82^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^V3.0246^ea^ ve piyammeti janinda tādiso, attaṃ niraṃkatvā piyāni sevati. <br/><br/>[22] attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^piyamme^eb^ti piyaṃ me, ayameva vā pāṭho. idaṃ vuttaṃ hoti -- janinda, tādiso  tumhādiso yasamahatte ṭhito puggalo ekaṃ piyabhaṇḍaṃ nissāya ``idaṃ piyaṃ me''ti attaṃ niraṃkatvā  attānaṃ chaḍḍetvā tāni piyāni na sevateva. kiṃkāraṇā? ^b^attāva seyyo paramā ca  seyyo^eb^ti, yasmā sataguṇena sahassaguṇena attāva seyyo varo ^a^M3.0264^ea^ uttamo, paramā  ca seyyo, paramā uttamāpi aññasmā piyabhaṇḍāti attho. ettha hi ca-kāro pi-kāratthe  nipātoti daṭṭhabbo. ^b^labbhā piyā ocitatthena pacchā^eb^ti ocitatthena vaḍḍhitatthena  yasasampannena purisena pacchā piyā nāma sakkā laddhuṃ, na tassā kāraṇā attā nāsetabboti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto rañño ovādaṃ adāsi. rājā tussitvā ``ajarāja, kuto āgatosī''ti  pucchi. sakko ahaṃ, mahārāja, tava anukampāya taṃ maraṇā mocetuṃ āgatomhīti. devarāja, ahaṃ  etissā ``mantaṃ dassāmī''ti avacaṃ, idāni ``kiṃ karomī''ti? ``mahārāja, tumhākaṃ  ubhinnampi vināsena kiccaṃ natthi, `sippassa upacāro'ti vatvā etaṃ katipaye pahāre paharāpehi,  iminā upāyena na gaṇhissatī''ti. rājā ``sādhū''ti sampaṭicchi. mahāsatto rañño ovādaṃ  datvā sakaṭṭhānameva gato. rājā uyyānaṃ gantvā deviṃ pakkosāpetvā āha ``gaṇhissasi bhadde,  manta''nti? ``āma, devā''ti. ``tena hi upacāraṃ karomī''ti. ``ko upacāro''ti?  ``piṭṭhiyaṃ pahārasate ^a^P3.0281^ea^ pavattamāne saddaṃ kātuṃ na vaṭṭatī''ti. sā mantalobhena  ``sādhū''ti sampaṭicchi. rājā coraghātake pakkosāpetvā kasā gāhāpetvā ubhosu passesu  paharāpesi. sā dve tayo pahāre adhivāsetvā tato paraṃ ``na me mantena attho''ti ravi. atha  naṃ rājā ``tvaṃ maṃ māretvā mantaṃ gaṇhitukāmāsī''ti piṭṭhiyaṃ niccammaṃ kāretvā vissajjāpesi.  sā tato paṭṭhāya puna kathetuṃ nāsakkhi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā rājā ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi, devī  purāṇadutiyikā, asso sāriputto, sakko pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] kharaputtajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 392
title: [] . dhammadhajajātakavaṇṇanā^kharaputtavaggo^[] . kharaputtajātakavaṇṇanā^[] . sūcijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^akakkasaṃ^eb^ ^a^V3.0247^ea^ ^a^M3.0265^ea^ ^b^apharusa^eb^nti idaṃ satthā jetavane  viharanto paññāpāramiṃ ārabbha kathesi. vatthu ^b^mahāumaṅgajātake^eb^ (jā0 2.22.590  ādayo) āvi bhavissati. tadā pana satthā bhikkhū āmantetvā ``na, bhikkhave, idāneva,  pubbepi tathāgato paññavā upāyakusaloyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe kammārakule nibbattitvā  vayappatto pariyodātasippo ahosi. mātāpitaro panassa daliddā, tesaṃ gāmato avidūre añño  sahassakuṭiko kammāragāmo. tattha kammārasahassajeṭṭhako kammāro rājavallabho aḍḍho mahaddhano,  tassekā dhītā ahosi uttamarūpadharā devaccharāpaṭibhāgā janapadakalyāṇilakkhaṇehi samannāgatā.  sāmantagāmesu manussā vāsipharasuphālapācanādikārāpanatthāya taṃ gāmaṃ gantvā yebhuyyena taṃ  kumārikaṃ passanti, te attano attano gāmaṃ gantvā nisinnaṭṭhānādīsu tassā rūpaṃ ^a^P3.0282^ea^  vaṇṇenti. bodhisatto taṃ sutvā savanasaṃsaggena bajjhitvā ``pādaparicārikaṃ naṃ  karissāmī''ti uttamajātikaṃ ayaṃ gahetvā ekaṃ sukhumaṃ ghanaṃ sūciṃ katvā pāse vijjhitvā udake  uppilāpetvā aparampi tathārūpameva tassā kosakaṃ katvā pāse vijjhi. iminā niyāmena tassā  satta kosake akāsi, ``kathaṃ akāsī''ti na vattabbaṃ. bodhisattānañhi ñāṇamahantatāya karaṇaṃ  samijjhatiyeva. so taṃ sūciṃ nāḷikāya pakkhipitvā ovaṭṭikāya katvā taṃ gāmaṃ gantvā  kammārajeṭṭhakassa vasanavīthiṃ pucchitvā tattha gantvā dvāre ṭhatvā ``ko mama hatthato evarūpaṃ nāma  sūciṃ mūlena kiṇituṃ icchatī''ti sūciṃ vaṇṇento jeṭṭhakakammārassa gharadvārasamīpe ṭhatvā paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 83^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akakkasaṃ apharusaṃ, kharadhotaṃ supāsiyaṃ. <br/><br/>[22] sukhumaṃ tikhiṇaggañca, ko sūciṃ ketumicchatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- mama paṭalassa vā tilakassa vā odhino vā abhāvena ^b^akakkasaṃ,^eb^  sumaṭṭhatāya ^b^apharusaṃ,^eb^ kharena pāsāṇena dhotattā ^b^kharadhotaṃ,^eb^ sundarena suviddhena pāsena  samannāgatattā ^b^supāsiyaṃ^eb^ ^a^M3.0266^ea^, saṇhatāya ^b^sukhumaṃ,^eb^ aggassa tikhiṇatāya  ^b^tikhiṇaggaṃ^eb^ sūciṃ mama hatthato mūlaṃ datvā ko kiṇituṃ icchatīti.<br/><br/>[03] evañca ^a^V3.0248^ea^ pana vatvā punapi taṃ vaṇṇento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 84^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sumajjañca supāsañca, anupubbaṃ suvaṭṭitaṃ. <br/><br/>[22] ghanaghātimaṃ paṭithaddhaṃ, ko sūciṃ ketumicchatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sumajjañcā^eb^ti kuruvindakacuṇṇena suṭṭhu majjitaṃ. ^b^supāsañcā^eb^ti saṇhena  pāsavedhakena viddhattā sundarapāsaṃ. ^b^ghanaghātima^eb^nti yā ghātiyamānā adhikaraṇiṃ  anupavisati, ayaṃ ``ghanaghātimā''ti vuccati, tādisinti attho. ^b^paṭithaddha^eb^nti thaddhaṃ  amudukaṃ.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^P3.0283^ea^ khaṇe sā kumārikā bhuttapātarāsaṃ pitaraṃ darathapaṭippassambhanatthaṃ  cūḷasayane nipannaṃ tālavaṇṭena bījayamānā bodhisattassa madhurasaddaṃ sutvā allamaṃsapiṇḍena hadaye  pahaṭā viya ghaṭasahassena nibbāpitadarathā viya hutvā ``ko nu kho esa atimadhurena saddena  kammārānaṃ vasanagāme sūciṃ vikkiṇāti, kena nu kho kammena āgato, jānissāmi na''nti  tālavaṇṭaṃ ṭhapetvā gehā nikkhamma bahiāḷindake ṭhatvā tena saddhiṃ kathesi. bodhisattānañhi  patthitaṃ nāma samijjhati, so hi tassāyevatthāya taṃ gāmaṃ āgato. sā ca tena saddhiṃ kathentī  ``māṇava, sakalaraṭṭhavāsino sūciādīnaṃ atthāya imaṃ gāmaṃ āgacchanti, tvaṃ bālatāya  kammāragāme sūciṃ vikkiṇituṃ icchasi, sacepi divasaṃ sūciyā vaṇṇaṃ bhāsissasi, na te koci  hatthato sūciṃ gaṇhissati, sace tvaṃ mūlaṃ laddhuṃ icchasi, aññaṃ gāmaṃ yāhī''ti vatvā dve gāthā  abhāsi -- <br/><br/>[40] 84^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``itodāni patāyanti, sūciyo baḷisāni ca. <br/><br/>[22] koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati.. <br/><br/>[40] 85^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ito satthāni gacchanti, kammantā vividhā puthū. <br/><br/>[22] koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^itodānī^eb^ti imasmiṃ raṭṭhe idāni sūciyo ca baḷisāni ca aññāni ca  upakaraṇāni imamhā kammāragāmā patāyanti nikkhamanti, taṃ taṃ disaṃ pattharantā niggacchanti.  ^b^koya^eb^nti evaṃ sante ko ayaṃ imasmiṃ kammāragāme ^a^M3.0267^ea^ sūciṃ vikkiṇituṃ  icchati. ^b^satthānī^eb^ti bārāṇasiṃ ^a^V3.0249^ea^ gacchantāni nānappakārāni satthāni itova  gacchanti. ^b^vividhā puthū^eb^ti nānappakārā bahū kammantāpi sakalaraṭṭhavāsīnaṃ ito  gahitaupakaraṇeheva pavattanti.<br/><br/>[03] bodhisatto tassā vacanaṃ sutvā ``bhadde, tvaṃ ajānantī aññāṇena evaṃ vadesī''ti vatvā dve  gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 86^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sūciṃ ^a^P3.0284^ea^ kammāragāmasmiṃ, vikketabbā pajānatā. <br/><br/>[22] ācariyāva jānanti, kammaṃ sukatadukkaṭaṃ.. <br/><br/>[40] 87^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imañce te pitā bhadde, sūciṃ jaññā mayā kataṃ. <br/><br/>[22] tayā ca maṃ nimanteyya, yañcatthaññaṃ ghare dhana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sūci^eb^nti vibhattivipallāso kato. idaṃ vuttaṃ hoti -- sūci nāma pajānatā  paṇḍitena purisena kammāragāmasmiṃyeva vikketabbā. kiṃkāraṇā? ^b^ācariyāva jānanti, kammaṃ  sukatadukkaṭa^eb^nti, tassa tassa sippassa ācariyāva tasmiṃ tasmiṃ sippe sukatadukkaṭakammaṃ  jānanti, svāhaṃ kammārakammaṃ ajānantānaṃ gahapatikānaṃ gāmaṃ gantvā mama sūciyā sukatadukkaṭabhāvaṃ  kathaṃ jānāpessāmi, imasmiṃ pana gāme mama balaṃ jānāpessāmīti. evaṃ bodhisatto imāya  gāthāya attano balaṃ vaṇṇesi.<br/><br/>[03] ^b^tayā ca maṃ nimanteyyā^eb^ti bhadde sace tava pitā imaṃ mayā kataṃ sūciṃ ``īdisā vā  esā, evaṃ vā katā''ti jāneyya, ``imaṃ me dhītaraṃ tava pādaparicārikaṃ dammi, gaṇhāhi na''nti  evaṃ tayā ca maṃ nimanteyya. ^b^yañcatthaññaṃ ghare dhana^eb^nti yañca aññaṃ saviññāṇakaṃ vā  aviññāṇakaṃ vā ghare dhanaṃ atthi, tena maṃ nimanteyya. ``yañcassañña''ntipi pāṭho, yañca  assa ghare aññaṃ dhanaṃ atthīti attho.<br/><br/>[03] kammārajeṭṭhako sabbaṃ tesaṃ kathaṃ sutvā ``ammā''ti dhītaraṃ pakkositvā ``kena saddhiṃ  sallapasī''ti pucchi. tāta, eko puriso sūciṃ vikkiṇāti, tena saddhiṃ sallapemīti. ``tena  hi pakkosāhi na''nti. sā gantvā pakkosi. bodhisatto gehaṃ pavisitvā kammārajeṭṭhakaṃ  vanditvā ekamantaṃ ^a^M3.0268^ea^ aṭṭhāsi. atha naṃ so ``kataragāmavāsikosī''ti pucchi.  ``ahaṃ asukagāmavāsikomhi asukakammārassa putto''ti. ``kasmā idhāgatosī''ti.  ``sūcivikkayatthāyā''ti ^a^V3.0250^ea^. ``āhara, sūciṃ te passāmā''ti ^a^P3.0285^ea^.  bodhisatto attano guṇaṃ sabbesaṃ majjhe pakāsetukāmo ``nanu ekakānaṃ olokitato sabbesaṃ  majjhe oloketuṃ varatara''nti āha. so ``sādhu, tātā''ti sabbe kammāre sannipātāpetvā tehi  parivuto ``āhara, tāta, mayaṃ passāma te sūci''nti āha. ``ācariya, ekaṃ adhikaraṇiñca  udakapūrañca kaṃsathālaṃ āharāpethā''ti. so āharāpesi. bodhisatto ovaṭṭikato sūcināḷikaṃ  nīharitvā adāsi. kammārajeṭṭhako tato sūciṃ nīharitvā ``tāta, ayaṃ sūcī''ti pucchi.  ``nāyaṃ sūci, kosako eso''ti. so upadhārento neva antaṃ, na koṭiṃ addasa. bodhisatto  āharāpetvā nakhena kosakaṃ apanetvā ``ayaṃ sūci, ayaṃ kosako''ti mahājanassa dassetvā sūciṃ  ācariyassa hatthe, kosakaṃ pādamūle ṭhapesi. puna tena ``ayaṃ maññe sūcī''ti vutto ``ayampi  sūcikosakoyevā''ti vatvā nakhena paharanto paṭipāṭiyā cha sūcikosake kammārajeṭṭhakassa pādamūle  ṭhapetvā ``ayaṃ sūcī''ti tassa hatthe ṭhapesi. kammārasahassāni aṅguliyo phoṭesuṃ, celukkhepā  pavattiṃsu.<br/><br/>[03] atha naṃ kammārajeṭṭhako ``tāta, imāya sūciyā kiṃ bala''nti pucchi. ``ācariya  balavatā purisena adhikaraṇiṃ ukkhipāpetvā adhikaraṇiyā heṭṭhā udakapātiṃ ṭhapāpetvā adhikaraṇiyā  majjhe imaṃ sūciṃ paharathā''ti. so tathā kāretvā adhikaraṇiyā majjhe sūciṃ aggena pahari.  sā adhikaraṇiṃ vinivijjhitvā udakapiṭṭhe kesaggamattampi uddhaṃ vā adho vā ahutvā tiriyaṃ  patiṭṭhāsi. sabbe kammārā ``amhehi ettakaṃ kālaṃ `kammārā nāma edisā hontī'ti  sutivasenapi na sutapubba''nti aṅguliyo phoṭetvā celukkhepasahassaṃ pavattayiṃsu ^a^P3.0286^ea^.  kammārajeṭṭhako dhītaraṃ pakkositvā tasmiññeva parisamajjhe ``ayaṃ kumārikā tuyhameva  anucchavikā''ti udakaṃ pātetvā adāsi. so aparabhāge kammārajeṭṭhakassa accayena tasmiṃ gāme  kammārajeṭṭhako ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0269^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kammārajeṭṭhakassa dhītā rāhulamātā ahosi, paṇḍitakammāraputto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sūcijātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 393
title: kharaputtavaggo^[] . kharaputtajātakavaṇṇanā^[] . sūcijātakavaṇṇanā^[] . tuṇḍilajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^navachannake^eb^ti ^a^V3.0251^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ maraṇabhīrukaṃ bhikkhuṃ  ārabbha kathesi. so kira sāvatthivāsī kulaputto buddhasāsane pabbajitvā maraṇabhīruko ahosi,  appamattakampi sākhācalanaṃ daṇḍakapatanaṃ sakuṇacatuppadasaddaṃ vā aññaṃ vā tathārūpaṃ sutvā  maraṇabhayatajjito hutvā kucchiyaṃ viddhasaso viya kampanto vicari. bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ  samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, asuko kira bhikkhu maraṇabhīruko appamattakampi saddaṃ sutvā vikampamāno  palāyati, imesañca sattānaṃ maraṇameva dhuvaṃ, jīvitaṃ addhuvaṃ, nanu tadeva yoniso manasi  kātabba''nti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu  maraṇabhīruko''ti vatvā ``āma, bhante''ti tena paṭiññāto ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa  maraṇabhīrukoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sūkariyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi.  sūkarī pariṇatagabbhā dve putte vijāyi. sā ekadivasaṃ te gahetvā ekasmiṃ āvāṭe nipajji.  athekā bārāṇasidvāragāmavāsinī mahallikā kappāsakhettato pacchipuṇṇaṃ kappāsaṃ ādāya ^a^P3.0287^ea^  yaṭṭhiyā bhūmiṃ ākoṭentī āgacchi. sūkarī taṃ saddaṃ sutvā maraṇabhayena puttake chaḍḍetvā  palāyi. mahallikā sūkarapotake disvā puttasaññaṃ paṭilabhitvā pacchiyaṃ pakkhipitvā gharaṃ netvā  jeṭṭhakassa mahātuṇḍilo, kaniṭṭhassa cūḷatuṇḍiloti nāmaṃ karitvā te puttake viya posesi. te  aparabhāge vaḍḍhitvā thūlasarīrā ^a^M3.0270^ea^ ahesuṃ. mahallikā ``ime no mūlena  dehī''ti vuccamānāpi ``puttā me''ti vatvā kassaci na deti. athekasmiṃ chaṇakāle dhuttā suraṃ  pivantā maṃse khīṇe ``kuto nu kho maṃsaṃ labhissāmā''ti vīmaṃsantā mahallikāya gehe sūkarānaṃ  atthibhāvaṃ ñatvā mūlaṃ gahetvā tattha gantvā ``amma, mūlaṃ gahetvā ekaṃ no sūkaraṃ dehī''ti āhaṃsu.  sā ``alaṃ, tātā, puttā me ete, puttaṃ nāma maṃsaṃ khādanatthāya kiṇantānaṃ dadantā nāma  natthī''ti paṭikkhipi. dhuttā ``amma, manussānaṃ sūkarā nāma puttā na honti, dehi no''ti  punappunaṃ yācantāpi alabhitvā mahallikaṃ suraṃ pāyetvā mattakāle ``amma, sūkarehi kiṃ  karissasi, mūlaṃ gahetvā paribbayaṃ karohī''ti tassā hatthe kahāpaṇe ṭhapayiṃsu.<br/><br/>[03] sā kahāpaṇe gahetvā ``tātā, mahātuṇḍilaṃ dātuṃ na sakkomi. cūḷatuṇḍilaṃ pana  gaṇhathā''ti ^a^V3.0252^ea^ āha. ``kahaṃ so''ti? ``ayaṃ etasmiṃ gaccheti, saddamassa  dehī''ti. ``āhāraṃ na passāmī''ti. dhuttā mūlena ekaṃ bhattapātiṃ āharāpesuṃ. mahallikā taṃ  gahetvā dvāre ṭhapitaṃ sūkaradoṇiṃ pūretvā doṇisamīpe aṭṭhāsi. tiṃsamattāpi dhuttā pāsahatthā  tattheva aṭṭhaṃsu. mahallikā ``tāta, cūḷatuṇḍila, ehī''ti tassa saddamakāsi. taṃ sutvā ^a^P3.0288^ea^  mahātuṇḍilo ``ettakaṃ kālaṃ mama mātarā cūḷatuṇḍilassa saddo na dinnapubbo, maṃyeva  paṭhamaṃ saddāyati, avassaṃ ajja amhākaṃ bhayaṃ uppannaṃ bhavissatī''ti aññāsi. so kaniṭṭhaṃ  āmantesi ``tāta, mama mātā taṃ pakkosati, gaccha tāva jānāhī''ti. so gacchā nikkhamitvā  bhattadoṇisamīpe tesaṃ ṭhitabhāvaṃ disvā ``ajja me maraṇaṃ uppanna''nti maraṇabhayatajjito nivattitvā  kampamāno bhātu santikaṃ āgantvā thambhituṃ nāsakkhi, kampamāno paribbhami. mahātuṇḍilo taṃ  disvā ``tāta, tvaṃ ajja pana pavedhasi paribbhamasi, pavisanaṭṭhānaṃ olokesi, kiṃ nāmetaṃ  karosī''ti pucchi. so attanā diṭṭhakāraṇaṃ kathento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 88^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``navachannakedāni diyyati, puṇṇāyaṃ doṇi suvāminī ṭhitā. <br/><br/>[22] bahuke jane pāsapāṇike, no ca kho me paṭibhāti bhuñjitu''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0271^ea^ ^b^navachannakedāni diyyatī^eb^ti bhātika, pubbe amhākaṃ  kuṇḍakayāgu vā jhāmabhattaṃ vā diyyati, ajja pana navachannakaṃ navākāraṃ dānaṃ diyyati.  ^b^puṇṇāyaṃ doṇī^eb^ti ayaṃ amhākaṃ bhattadoṇi suddhabhattassa puṇṇā. ^b^suvāminī ṭhitā^eb^ti  ayyāpi no tassā santike ṭhitā. ^b^bahuke jane^eb^ti na kevalañca ayyāva, aññopi bahuko  jano pāsapāṇiko ṭhito. ^b^no ca kho me paṭibhātī^eb^ti ayaṃ evaṃ etesaṃ ṭhitabhāvopi idaṃ  bhattaṃ bhuñjitumpi mayhaṃ na paṭibhāti, na ruccatīti attho.<br/><br/>[03] taṃ sutvā mahāsatto ``tāta cūḷatuṇḍila, mama kira mātā ettheva sūkare posentī nāma  yadatthaṃ poseti, svāssā attho ^a^P3.0289^ea^ ajja matthakaṃ patto, tvaṃ mā cintayī''ti  vatvā madhurena sarena buddhalīḷāya dhammaṃ desento dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 89^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasasi bhamasi leṇamicchasi, attāṇosi kuhiṃ gamissasi. <br/><br/>[22] appossukko bhuñja tuṇḍila, maṃsatthāya hi positāmhase.. <br/><br/>[40] 90^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ogaha ^a^V3.0253^ea^ rahadaṃ akaddamaṃ, sabbaṃ sedamalaṃ pavāhaya. <br/><br/>[22] gaṇhāhi navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tasasi bhamasī^eb^ti maraṇabhayena uttasasi, teneva kilamanto bhamasi.  ^b^leṇamicchasī^eb^ti patiṭṭhaṃ olokesi. ^b^attāṇosī^eb^ti tāta, pubbe amhākaṃ mātā  paṭisaraṇaṃ ahosi, sā ajja pana nirapekkhā amhe chaḍḍesi, idāni kuhiṃ gamissasi.  ^b^ogahā^eb^ti ogāha, ayameva vā pāṭho. ^b^pavāhayā^eb^ti pavāhehi, hārehīti attho.  ^b^na chijjatī^eb^ti na nassati. idaṃ vuttaṃ hoti -- tāta, sace maraṇato tasasi, akaddamaṃ  pokkharaṇiṃ otaritvā tava sarīre sabbaṃ sedañca malañca pavāhetvā surabhigandhavilepanaṃ vilimpāti.<br/><br/>[03] tassa dasa pāramiyo āvajjetvā mettāpāramiṃ purecārikaṃ katvā paṭhamaṃ padaṃ udāharantasseva  saddo sakalaṃ dvādasayojanikaṃ bārāṇasiṃ ajjhottharitvā gato. sutasutakkhaṇeyeva  rājauparājādayo ādiṃ ^a^M3.0272^ea^ katvā bārāṇasivāsino āgamaṃsu. anāgatāpi gehe  ṭhitāva suṇiṃsu. rājapurisā gacche chinditvā bhūmiṃ samaṃ katvā vālukaṃ okiriṃsu. dhuttānaṃ  surāmado chijji. pāse chaḍḍetvā dhammaṃ suṇamānā aṭṭhaṃsu. mahallikāyapi surāmado chijji.  mahāsatto mahājanamajjhe cūḷatuṇḍilassa dhammadesanaṃ ārabhi. taṃ ^a^P3.0290^ea^ sutvā  cūḷatuṇḍilo ``mayhaṃ bhātā evaṃ vadeti, amhākañca vaṃse pokkharaṇiṃ otaritvā nahānaṃ, sarīrato  sedamalapavāhanaṃ, purāṇavilepanaṃ hāretvā navavilepanagahaṇañca kismiñci kāle natthi, kiṃ nu kho  sandhāya bhātā maṃ eva māhā''ti pucchanto catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 91^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``katamo rahado akaddamo, kiṃsu sedamalanti vuccati. <br/><br/>[22] katamañca navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjatī''ti..<br/><br/>[03] taṃ sutvā mahāsatto ``tena hi kaniṭṭha ohitasoto suṇāhī''ti buddhalīḷāya dhammaṃ desento  imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 92^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammo rahado akaddamo, pāpaṃ sedamalanti vuccati. <br/><br/>[22] sīlañca navaṃ vilepanaṃ, tassa gandho na kadāci chijjati.. <br/><br/>[40] 93^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nandanti ^a^V3.0254^ea^ sarīraghātino, na ca nandanti sarīradhārino. <br/><br/>[22] puṇṇāya ca puṇṇamāsiyā, ramamānāva jahanti jīvita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhammo^eb^ti pañcasīlāṭṭhasīladasasīlāni tīṇi sucaritāni  sattatiṃsabodhipakkhiyadhammā amatamahānibbānanti sabbopesa dhammo nāma. ^b^akaddamo^eb^ti  rāgadosamohamānadiṭṭhikilesakaddamānaṃ abhāvena akaddamo. iminā sesadhammato vinivattetvā  nibbānameva dasseti. ``yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ  dhammānaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo  taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna''nti (a0 ni0  4.34; itivu0 90) hi vuttaṃ, tadeva  dassento, tāta cūḷatuṇḍila, ahaṃ nibbānataḷākaṃ ``rahado''ti kathemi.  jātijarābyādhimaraṇādīni hi tattha natthi, sace maraṇato muñcitukāmo, nibbānagāminiṃ paṭipadaṃ  gaṇhāti. upanissayapaccayavasena kira bodhisatto evaṃ kathesi.<br/><br/>[03] ^b^pāpaṃ^eb^ ^a^M3.0273^ea^ ^b^sedamala^eb^nti ^a^P3.0291^ea^ tāta cūḷatuṇḍila, pāpaṃ  sedamalasadisattā ``sedamala''nti porāṇakapaṇḍitehi kathitaṃ. taṃ panetaṃ ekavidhena pāpaṃ yadidaṃ  manopadoso, duvidhena pāpaṃ pāpakañca sīlaṃ, pāpikā ca diṭṭhi, tividhena pāpaṃ tīṇi duccaritāni,  catubbidhena pāpaṃ cattāri agatigamanāni, pañcavidhena pāpaṃ pañca cetokhilā, chabbidhena pāpaṃ cha  agāravā, sattavidhena pāpaṃ satta asaddhammā, aṭṭhavidhena pāpaṃ aṭṭha micchattā, navavidhena pāpaṃ nava  āghātavatthūni, dasavidhena pāpaṃ dasa akusalakammapathā, bahuvidhena pāpaṃ rāgo doso mohoti  ekakadukatikādivasena vibhattā akusalā dhammā, iti sabbampetaṃ pāpaṃ  ``sarīranissitasedamalasadisa''nti paṇḍitehi kathitaṃ.<br/><br/>[03] ^b^sīla^eb^nti pañcasīlaṃ dasasīlaṃ catupārisuddhisīlaṃ. ``idaṃ, tāta, sīlaṃ  catujjātigandhavilepanasadisa''nti vadati. ^b^tassā^eb^ti tassa silassa gandho tīsu vayesu  kadāci na chijjati, sakalalokaṃ pattharitvā gacchati. <br/><br/>[21] ``na pupphagandho paṭivātameti, na candanaṃ taggaramallikā vā. <br/><br/>[22] satañca gandho paṭivātameti, sabbā disā sappuriso pavāyati.. <br/><br/>[21] ``candanaṃ ^a^V3.0255^ea^ tagaraṃ vāpi, uppalaṃ atha vassikī. <br/><br/>[22] etesaṃ gandhajātānaṃ, sīlagandho anuttaro.. <br/><br/>[21] ``appamatto ayaṃ gandho, yvāyaṃ tagaracandanaṃ. <br/><br/>[22] yo ca sīlavataṃ gandho, vāti devesu uttamo''ti.. (dha0 pa0 54-56).<br/><br/>[03] ^b^nandanti sarīraghātino^eb^ti tāta cūḷatuṇḍila, ime aññāṇamanussā ``madhuramaṃsaṃ  khādissāma, puttadārampi khādāpessāmā''ti pāṇātipātaṃ karontā nandanti tussanti, pāṇātipāto  āsevito bhāvito bahulīkato nirayasaṃvattaniko hoti, tiracchānayoni...pe0...  pettivisayasaṃvattaniko hoti, yo sabbalahuko pāṇātipātassa vipāko, so manussabhūtassa  appāyukasaṃvattaniko hotīti imaṃ pāṇātipāte ādīnavaṃ na jānanti. ajānantā -- <br/><br/>[21] ``madhuvā ^a^M3.0274^ea^ maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati. <br/><br/>[22] yadā ca paccati pāpaṃ, bālo dukkhaṃ nigacchatī''ti.. (dha0 pa0 69) -- <br/><br/>[25] madhurasaññino hutvā -- <br/><br/>[21] ``caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā. <br/><br/>[22] karontā pāpakaṃ kammaṃ, yaṃ hoti kaṭukapphala''nti.. (dha0 pa0 66) -- <br/><br/>[25] ettakampi na jānanti. <br/><br/>[21] ``na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati. <br/><br/>[22] yassa assumukho rodaṃ, vipākaṃ paṭisevatī''ti.. (dha0 pa0 67).<br/><br/>[03] ^b^na ca nandanti sarīradhārino^eb^ti tāta cūḷatuṇḍila, ye panete sarīradhārino sattā, te  attano maraṇe ^a^P3.0292^ea^ āgacchante ṭhapetvā  sīhamigarājahatthājānīyāssājānīyakhīṇāsave avasesā bodhisattaṃ ādiṃ katvā abhāyantā nāma  natthi. <br/><br/>[21] ``sabbe ^a^V3.0256^ea^ tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno. <br/><br/>[22] attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye''ti.. (dha0 pa0 129).<br/><br/>[03] ^b^puṇṇāyā^eb^ti guṇapuṇṇāya. ^b^puṇṇamāsiyā^eb^ti puṇṇacandayuttāya, māsaṃ vā pūretvā  ṭhitāya. tadā kira puṇṇamāsī uposathadivaso hoti. ^b^ramamānāva jahanti jīvita^eb^nti  tāta cūḷatuṇḍila, mā soci mā paridevi, maraṇassa nāma te bhāyanti, yesaṃ abbhantare  sīlādiguṇā natthi. mayaṃ pana sīlācārasampannā puññavanto, tasmā amhādisā sattā ramamānāva  jahanti jīvitanti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto madhurena sarena buddhalīḷāya dhammaṃ desesi. mahājanakāyā aṅguliyo  phoṭesuṃ, celukkhepā ca pavattiṃsu, sādhukārasaddapuṇṇaṃ antalikkhaṃ ahosi. bārāṇasirājā  bodhisattaṃ rajjena pūjetvā mahallikāya yasaṃ datvā ubhopi te gandhodakena nhāpetvā gandhādīhi  vilimpāpetvā gīvāsu maṇiratanāni piḷandhāpetvā gharaṃ netvā puttaṭṭhāne ṭhapetvā mahantena parivārena  paṭijaggi. bodhisatto rañño ^a^M3.0275^ea^ pañca sīlāni adāsi. sabbe  bārāṇasivāsino ca kāsiraṭṭhavāsino ca pañca sīlāni rakkhiṃsu. mahāsatto nesaṃ  pakkhadivasesu dhammaṃ desesi, vinicchaye nisīditvā aḍḍe tīresi. tasmiṃ dharamāne kūṭaḍḍakārakā  nāma nāhesuṃ. aparabhāge rājā kālamakāsi. mahāsatto tassa sarīraparihāraṃ kāretvā  vinicchaye potthake likhāpetvā ``imaṃ potthakaṃ oloketvā aḍḍaṃ tīreyyāthā''ti vatvā mahājanassa  dhammaṃ desetvā appamādena ovādaṃ datvā sabbesaṃ rodantānaṃ paridevantānaññeva saddhiṃ cūḷatuṇḍilena  araññaṃ pāvisi. tadā bodhisattassa ovādo saṭṭhi vassasahassāni pavatti.<br/><br/>[03] satthā ^a^P3.0293^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne so maraṇabhīruko bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] tadā rājā ānando ahosi, cūḷatuṇḍilo maraṇabhīruko bhikkhu, parisā buddhaparisā,  mahātuṇḍilo pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] tuṇḍilajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 394
title:
  [] . kharaputtajātakavaṇṇanā^[] . sūcijātakavaṇṇanā^[] . tuṇḍilajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇakakkaṭakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^siṅgīmigo^eb^ti ^a^V3.0257^ea^ idaṃ satthā veḷuvane viharanto ānandattherassa attano  atthāya jīvitapariccāgaṃ ārabbha kathesi. vatthu yāva dhanuggahapayojanā ^b^khaṇḍahālajātake^eb^  (jā0 2.22.982 ādayo) dhanapālavissajjanaṃ ^b^cūḷahaṃsamahāhaṃsajātake^eb^ (jā0 1.15.133  ādayo) kathitaṃ. tadā hi bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso,  dhammabhaṇḍāgārikāanandatthero sekkhapaṭisambhidāppatto hutvā dhanapālake āgacchante sammāsambuddhassa  jīvitaṃ pariccajī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi ānando  mayhaṃ jīvitaṃ pariccajiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte rājagahassa pubbapasse sālindiyo nāma brāhmaṇagāmo hoti. tadā bodhisatto  tasmiṃ gāme kassakabrāhmaṇakule nibbattitvā ^a^M3.0276^ea^ vayappatto kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā tassa  gāmassa pubbuttarāya disāya ekasmiṃ gāmakhette karīsasahassamattaṃ kasiṃ kāresi. so ekadivasaṃ  manussehi saddhiṃ khettaṃ gantvā kammakāre ``kasathā''ti āṇāpetvā mukhadhovanatthāya khettakoṭiyaṃ  mahantaṃ sobbhaṃ upasaṅkami. tasmiṃ kho pana sobbhe eko suvaṇṇavaṇṇo kakkaṭako paṭivasati  abhirūpo pāsādiko. bodhisatto dantakaṭṭhaṃ khāditvā taṃ sobbhaṃ otari. tassa  mukhadhovanakāle ^a^P3.0294^ea^ kakkaṭako santikaṃ āgamāsi. atha naṃ so ukkhipitvā  attano uttarisāṭakantare nipajjāpetvā gahetvā khette kattabbakiccaṃ katvā gacchanto tattheva naṃ sobbhe  pakkhipitvā gehaṃ agamāsi. tato paṭṭhāya khettaṃ āgacchanto paṭhamaṃ taṃ sobbhaṃ gantvā kakkaṭakaṃ  ukkhipitvā uttarisāṭakantare nipajjāpetvā pacchā kammantaṃ vicāresi. iti tesaṃ aññamaññaṃ  vissāso daḷho ahosi.<br/><br/>[03] bodhisatto nibaddhaṃ khettaṃ āgacchati, akkhīsu ca panassa pañca pasādā tīṇi maṇḍalāni  visuddhāni hutvā paññāyanti. athassa khettakoṭiyaṃ ekasmiṃ tāle kākakulāvake kākī  akkhīni disvā khāditukāmā hutvā kākaṃ āha -- ``sāmi, dohaḷo me uppanno''ti. ``kiṃ  dohaḷo nāmā''ti? ``etassa brāhmaṇassa akkhīni khāditukāmāmhī''ti. ``duddohaḷo te  uppanno, ko etāni āharituṃ sakkhissatī''ti. ``tvaṃ na sakkosī''ti ahampetaṃ jānāmi, yo  panesa tālassa avidūre vammiko, ettha kaṇhasappo vasati. ``taṃ upaṭṭhaha, so etaṃ ḍaṃsitvā  māressati, athassa akkhīni uppāṭetvā tvaṃ āharissasī''ti ^a^V3.0258^ea^. so ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā tato paṭṭhāya kaṇhasappaṃ upaṭṭhahi. bodhisattenapi vāpitasassānaṃ gabbhaggahaṇakāle  kakkaṭako mahā ahosi. athekadivasaṃ sappo kākamāha ``samma, tvaṃ nibaddhaṃ maṃ upaṭṭhahasi, kiṃ  te karomī''ti. ``sāmi, tumhākaṃ dāsiyā etassa khettasāmikassa akkhīsu dohaḷo uppajji,  svāhaṃ tumhākaṃ ānubhāvena tassa akkhīni labhissāmīti tumhe upaṭṭhahāmī''ti. sappo ``hotu,  nayidaṃ garukaṃ, labhissasī''ti taṃ assāsetvā puna divase brāhmaṇassa āgamanamagge kedāramariyādaṃ  ^a^P3.0295^ea^ ^a^M3.0277^ea^ nissāya tiṇehi paṭicchanno hutvā tassāgamanaṃ olokento  nipajji.<br/><br/>[03] bodhisatto āgacchanto paṭhamaṃ sobbhaṃ otaritvā mukhaṃ dhovitvā sinehaṃ paccupaṭṭhāpetvā  suvaṇṇakakkaṭakaṃ āliṅgetvā uttarisāṭakantare nipajjāpetvā khettaṃ pāvisi. sappo taṃ āgacchantaṃ  disvāva vegena pakkhanditvā piṇḍikamaṃse ḍaṃsitvā tattheva pātetvā vammikaṃ sandhāya palāyi.  bodhisattassa patanañca kakkaṭakassa sāṭakantarato laṅghanañca kākassa āgantvā bodhisattassa ure  nilīyanañca apacchāapurimaṃ ahosi. kāko nilīyitvā akkhīni tuṇḍena pahari. kakkaṭako  ``imaṃ kākaṃ nissāya mama sahāyassa bhayaṃ uppannaṃ, etasmiṃ gahite sappo āgacchissatī''ti  saṇḍāsena gaṇhanto viya kākaṃ gīvāyaṃ aḷena daḷhaṃ gahetvā kilametvā thokaṃ sithilamakāsi.  kāko ``kissa maṃ samma, chaḍḍetvā palāyasi, esa maṃ kakkaṭako bhiyyo viheṭheti, yāva na  marāmi, tāva ehī''ti sappaṃ pakkosanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 94^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``siṅgīmigo āyatacakkhunetto, aṭṭhittaco vārisayo alomo. <br/><br/>[22] tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, hare sakhā kissa nu maṃ jahāsī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^siṅgīmigo^eb^ti siṅgīsuvaṇṇavaṇṇatāya vā aḷasaṅkhātānaṃ vā siṅgānaṃ  atthitāya kakkaṭako vutto. ^b^āyatacakkhunetto^eb^ti dīghehi cakkhusaṅkhātehi nettehi  samannāgato. aṭṭhimeva taco assāti ^b^aṭṭhittaco. hare sakhā^eb^ti ālapanametaṃ, ambho  sahāyāti attho.<br/><br/>[03] sappo taṃ sutvā mahantaṃ phaṇaṃ katvā kākaṃ assāsento agamāsi. satthā imamatthaṃ dīpento  abhisambuddho hutvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 95^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so ^a^V3.0259^ea^ ^a^P3.0296^ea^ ^a^M3.0278^ea^ passasanto mahatā  phaṇena, bhujaṅgamo kakkaṭamajjhapatto. <br/><br/>[22] sakhā sakhāraṃ paritāyamāno, bhujaṅgamaṃ kakkaṭako gahesī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kakkaṭamajjhapatto^eb^ti kakkaṭakaṃ sampatto. ^b^sakhā sakhāra^eb^nti sahāyo sahāyaṃ.  ``sakaṃ sakhāra''ntipi pāṭho, attano sahāyanti attho. ^b^paritāyamāno^eb^ti rakkhamāno.  ^b^gahesī^eb^ti dutiyena aḷena gīvāyaṃ daḷhaṃ gahesi.<br/><br/>[03] atha naṃ kilametvā thokaṃ sithilamakāsi. atha sappo ``kakkaṭakā nāma neva kākamaṃsaṃ  khādanti, na sappamaṃsaṃ, atha kena nu kho kāraṇena ayaṃ amhe gaṇhī''ti cintetvā taṃ pucchanto  tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 96^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na vāyasaṃ no pana kaṇhasappaṃ, ghāsatthiko kakkaṭako adeyya. <br/><br/>[22] pucchāmi taṃ āyatacakkhunetta, atha kissa hetumha ubho gahītā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ghāsatthiko^eb^ti āhāratthiko hutvā. ^b^adeyyā^eb^tiādiyeyya, na-kārena  yojetvā na gaṇhīti attho.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kakkaṭako gahaṇakāraṇaṃ kathento dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 97^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayaṃ puriso mama atthakāmo, yo maṃ gahetvāna dakāya neti. <br/><br/>[22] tasmiṃ mate dukkhamanappakaṃ me, ahañca eso ca ubho na homa.. <br/><br/>[40] 98^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mamañca disvāna pavaddhakāyaṃ, sabbo jano hiṃsitumeva micche. <br/><br/>[22] sāduñca thūlañca muduñca maṃsaṃ, kākāpi maṃ disva viheṭhayeyyu''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0297^ea^ ^a^M3.0279^ea^ ^b^aya^eb^nti bodhisattaṃ niddisati.  ^b^atthakāmo^eb^ti hitakāmo. ^b^dakāya netī^eb^ti yo maṃ sampiyāyamāno uttarisāṭakena  gahetvāna udakāya neti, attano vasanakasobbhaṃ pāpeti. ^b^tasmiṃ mate^eb^ti sace so imasmiṃ  ṭhāne marissati, etasmiṃ mate mama kāyikaṃ cetasikaṃ mahantaṃ dukkhaṃ bhavissatīti dīpeti.  ^b^ubho na homā^eb^ti dvepi janā na bhavissāma. ^b^mamañca disvānā^eb^ti gāthāya ayamattho  -- idañca aparaṃ kāraṇaṃ, imasmiṃ mate anāthaṃ nippaccayaṃ maṃ pavaḍḍhitakāyaṃ ^a^V3.0260^ea^ disvā  sabbo jano ``imassa kakkaṭakassa sāduñca thūlañca muduñca maṃsa''nti maṃ māretuṃ iccheyya, na  kevalañca jano manusso, tiracchānabhūtā kākāpi maṃ disvā viheṭhayeyyuṃ viheseyyuṃ māreyyuṃ.<br/><br/>[03] taṃ sutvā sappo cintesi ``ekenupāyena imaṃ vañcetvā kākañca attānañca mocessāmī''ti.  atha naṃ vañcetukāmo chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 99^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sacetassa hetumha ubho gahītā, uṭṭhātu pose visamāvamāmi. <br/><br/>[22] mamañca kākañca pamuñca khippaṃ, pure visaṃ gāḷhamupeti macca''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sacetassa hetū^eb^ti sace etassa kāraṇā. ^b^uṭṭhātū^eb^ti nibbiso hotu.  ^b^visamāvamāmī^eb^ti ahamassa visaṃ ākaḍḍhāmi, nibbisaṃ naṃ karomi. ^b^pure visaṃ  gāḷhamupeti macca^eb^nti imañhi maccaṃ mayā anāvamiyamānaṃ visaṃ gāḷhaṃ balavaṃ hutvā upagaccheyya,  taṃ yāva na upagacchati, tāvadeva amhe dvepi jane khippaṃ muñcāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kakkaṭako cintesi ``ayaṃ ekenupāyena maṃ dvepi jane vissajjāpetvā  palāyitukāmo, mayhaṃ upāyakosallaṃ na jānāti, ahaṃ dāni yathā sappo sañcarituṃ sakkoti, evaṃ  aḷaṃ sithilaṃ karissāmi, kākaṃ pana neva vissajjessāmī''ti evaṃ cintetvā sattamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 100^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sappaṃ ^a^P3.0298^ea^ pamokkhāmi na tāva kākaṃ, paṭibandhako hohiti tāva  kāko. <br/><br/>[22] purisañca disvāna sukhiṃ arogaṃ, kākaṃ pamokkhāmi yatheva sappa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0280^ea^ ^b^paṭibandhako^eb^ti pāṭibhogo. ^b^yatheva sappa^eb^nti yathā  bhavantaṃ sappaṃ muñcāmi, tathā kākaṃ pamokkhāmi, kevalaṃ tvaṃ imassa brāhmaṇassa sarīrato sīghaṃ  visaṃ āvamāhīti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā tassa sukhasañcāraṇatthaṃ aḷaṃ sithilamakāsi. sappo visaṃ āvamitvā  mahāsattassa sarīraṃ nibbisaṃ akāsi. so niddukkho uṭṭhāya pakativaṇṇeneva aṭṭhāsi. kakkaṭako  ``sace ime dvepi janā arogā bhavissanti, mayhaṃ sahāyassa vaḍḍhi nāma na bhavissati,  vināsessāmi ne''ti cintetvā kattarikāya uppalamakuḷaṃ viya aḷehi ubhinnampi ^a^V3.0261^ea^  sīsaṃ kappetvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. kākīpi tamhā ṭhānā palāyi. bodhisatto sappassa  sarīraṃ daṇḍake veṭhetvā gumbapiṭṭhe khipi. suvaṇṇakakkaṭakaṃ sobbhe vissajjetvā nhatvā  sālindiyagāmameva gato. tato paṭṭhāya kakkaṭakena saddhiṃ adhikataro vissāso ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānento osānagāthamāha  -- <br/><br/>[40] 101^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāko tadā devadatto ahosi, māro pana kaṇhasappo ahosi. <br/><br/>[22] ānandabhaddo kakkaṭako ahosi, ahaṃ tadā brāhmaṇo homi satthā''ti..<br/><br/>[03] saccapariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. kākī pana gāthāya na vuttā, sā  ciñcamāṇavikā ahosīti. <br/><br/>[06] suvaṇṇakakkaṭakajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 395
title:
  [] . sūcijātakavaṇṇanā^[] . tuṇḍilajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇakakkaṭakajātakavaṇṇanā^[] . mayhakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sakuṇo^eb^ ^a^P3.0299^ea^ ^b^mayhako nāmā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  āgantukaseṭṭhiṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyañhi āgantukaseṭṭhi nāma aḍḍho ahosi mahaddhano.  so neva attanā bhoge bhuñji, na paresaṃ adāsi, nānaggarase paṇīte bhojane upanīte taṃ na  bhuñjati, bilaṅgadutiyaṃ ^a^M3.0281^ea^ kaṇājakaṃ eva bhuñjati, dhūpitavāsitesu kāsikavatthesu  upanītesu tāni hāretvā thūlathūlasāṭake nivāseti, ājānīyayutte maṇikanakavicitte rathe upanīte  tampi harāpetvā kattararathakena gacchati, suvaṇṇacchatte dhāriyamāne taṃ apanetvā paṇṇacchattena  dhāriyamānena. so yāvajīvaṃ dānādīsu puññesu ekampi akatvā kālaṃ katvā roruvaniraye  nibbatti. tassa aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājabalaṃ sattahi rattidivasehi rājakulaṃ pavesesi. tasmiṃ  pavesite rājā bhuttapātarāso jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā nisinno ``kiṃ, mahārāja,  buddhupaṭṭhānaṃ na karosī''ti vutte ``bhante, sāvatthiyaṃ āgantukaseṭṭhino nāma kālakatassa  assāmikadhane amhākaṃ ghare āhariyamāneyeva satta rattidivasā gatā, so pana etaṃ dhanaṃ  labhitvāpi neva attanā paribhuñji, na paresaṃ adāsi, rakkhasapariggahitapokkharaṇī viyassa  ^a^V3.0262^ea^ dhanaṃ ahosi, so ekadivasampi paṇītabhojanādīnaṃ rasaṃ ananubhavitvāva maraṇamukhaṃ  paviṭṭho, evaṃ maccharī apuññasatto kiṃ katvā ettakaṃ dhanaṃ labhi, kena cassa bhogesu cittaṃ na  ramī''ti satthāraṃ pucchi. satthā ``mahārāja, dhanalābho ca, dhanaṃ laddhā aparibhuñjanakāraṇañca  teneva kata''nti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasiseṭṭhi assaddho ahosi maccharī, na  kassaci kiñci deti, na kañci saṅgaṇhāti. so ekadivasaṃ rājupaṭṭhānaṃ gacchanto tagarasikhiṃ  nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā vanditvā ``laddhā, bhante, bhikkhā''ti pucchitvā ``nanu  carāma mahāseṭṭhī''ti vutte purisaṃ ^a^P3.0300^ea^ āṇāpesi ``gaccha, imaṃ amhākaṃ gharaṃ  ānetvā mama pallaṅke nisīdāpetvā amhākaṃ paṭiyattabhattassa pattaṃ pūretvā dāpehī''ti. so  paccekabuddhaṃ gharaṃ netvā nisīdāpetvā seṭṭhibhariyāya ācikkhi. sā nānaggarasabhattassa pattaṃ pūretvā  tassa adāsi. so bhattaṃ gahetvā seṭṭhinivesanā nikkhamitvā antaravīthiyaṃ paṭipajji. seṭṭhi  rājakulato paccāgacchanto taṃ disvā vanditvā ``laddhaṃ, bhante, bhatta''nti pucchi. ``laddhaṃ  mahāseṭṭhī''ti. so pattaṃ oloketvā cittaṃ pasādetuṃ nāsakkhi ^a^M3.0282^ea^, ``imaṃ me  bhattaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjitvā dukkarampi kammaṃ kareyyuṃ, aho vata me jānī''ti  aparacetanaṃ paripuṇṇaṃ kātuṃ nāsakkhi. dānañhi nāma tisso cetanā paripuṇṇaṃ kātuṃ  sakkontasseva mahapphalaṃ hoti. <br/><br/>[21] ``pubbeva dānā sumanā bhavāma, dadampi ve attamanā bhavāma. <br/><br/>[22] datvāpi ve nānutappāma pacchā, tasmā hi amhaṃ daharā namiyyare.. (jā0  1.10.95). <br/><br/>[21] ``pubbeva dānā sumano, dadaṃ cittaṃ pasādaye. <br/><br/>[22] datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā''.. (a0 ni0  6.37; pe0  va0 305).<br/><br/>[03] iti, mahārāja, āgantukaseṭṭhi tagarasikhipaccekabuddhassa dinnapaccayena bahuṃ dhanaṃ labhi, datvā  aparacetanaṃ paṇītaṃ kātuṃ asamatthatāya bhoge bhuñjituṃ nāsakkhīti. ``puttaṃ pana kasmā na labhi,  bhante''ti? satthā ``puttassa alabhanakāraṇampi teneva kataṃ, mahārājā''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V3.0263^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto asītikoṭivibhave  seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto mātāpitūnaṃ accayena kaniṭṭhaṃ saṅgaṇhitvā kuṭumbaṃ vicārento  gharadvāre dānasālaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattento agāraṃ ajjhāvasi. athassa eko putto jāyi.  so tassa padasā gamanakāle kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme cānisaṃsaṃ disvā saddhiṃ puttadārena sabbaṃ  gharavibhavaṃ ^a^P3.0301^ea^ kaniṭṭhassa niyyātetvā ``appamatto dānaṃ pavattehī''ti ovādaṃ datvā  isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā himavantapadese vihāsi.  kaniṭṭhopissa ekaṃ puttaṃ paṭilabhi. so taṃ vaḍḍhantaṃ disvā cintesi ``mama bhātu putte jīvante  kuṭumbaṃ bhinditvā dvidhā bhavissati, bhātu puttaṃ māressāmī''ti. atha naṃ ekadivasaṃ nadiyaṃ  opilāpetvā māresi. tamenaṃ nhatvā āgataṃ bhātu jāyā ``kuhiṃ mama putto''ti pucchi.  ``nadiyaṃ udakaṃ kīḷi, atha naṃ udake vicinanto nāddasa''nti. sā roditvā kanditvā tuṇhī  ahosi.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^M3.0283^ea^ taṃ pavattiṃ ñatvā ``idaṃ kiccaṃ pākaṭaṃ karissāmī''ti  ākāsenāgantvā bārāṇasiyaṃ otaritvā sunivattho supāruto tassa gharadvāre ṭhatvā dānasālaṃ  adisvā ``dānasālāpi iminā asappurisena nāsitā''ti cintesi. kaniṭṭho tassa āgatabhāvaṃ  ñatvā āgantvā mahāsattaṃ vanditvā pāsādaṃ āropetvā subhojanaṃ bhojesi. so bhattakiccāvasāne  sukhakathāya nisinno ``dārako na paññāyati, kahaṃ nu kho''ti pucchi. ``mato, bhante''ti.  ``kena kāraṇenā''ti? ``udakakīḷanaṭṭhāne asukakāraṇenāti na jānāmī''ti. ``kiṃ tvaṃ  asappurisa na jānissasi, tayā katakiccaṃ mayhaṃ pākaṭaṃ, nanu tvaṃ iminā nāma kāraṇena taṃ  māresi, kiṃ nu tvaṃ rājādīnaṃ vasena nassamānaṃ dhanaṃ rakkhituṃ sakkuṇeyyāsi, mayhakasakuṇassa ca  tuyhañca kiṃ nānākaraṇa''nti? athassa mahāsatto buddhalīḷāya dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi  -- <br/><br/>[40] 102^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sakuṇo mayhako nāma, girisānudarīcaro. <br/><br/>[22] pakkaṃ pipphalimāruyha, `mayhaṃ mayha'nti kandati.. <br/><br/>[40] 103^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassevaṃ ^a^P3.0302^ea^ vilapantassa, dijasaṅghā samāgatā. <br/><br/>[22] bhutvāna pipphaliṃ yanti, vilapatveva so dijo.. <br/><br/>[40] 104^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva ^a^V3.0264^ea^ idhekacco, saṅgharitvā bahuṃ dhanaṃ. <br/><br/>[22] nevattano na ñātīnaṃ, yathodhiṃ paṭipajjati.. <br/><br/>[40] 105^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na so acchādanaṃ bhattaṃ, na mālaṃ na vilepanaṃ. <br/><br/>[22] anubhoti sakiṃ kiñci, na saṅgaṇhāti ñātake.. <br/><br/>[40] 106^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassevaṃ vilapantassa, mayhaṃ mayhanti rakkhato. <br/><br/>[27] rājāno atha vā corā, dāyādā yeva appiyā. <br/><br/>[22] dhanamādāya gacchanti, vilapatveva so naro.. <br/><br/>[40] 107^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhīro bhoge adhigamma, saṅgaṇhāti ca ñātake. <br/><br/>[22] tena so kittiṃ pappoti, pecca sagge pamodatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0284^ea^ ^b^mayhako^eb^ti ``mayhaṃ mayha''nti viravanavasena evaṃladdhanāmo.  girisānudarīsu caratīti ^b^girisānudarīcaro. pakkaṃ pipphali^eb^nti himavantapadese ekaṃ  phalabharitaṃ pipphalirukkhaṃ. ^b^kandatī^eb^ti dijagaṇe taṃ rukkhaṃ parivāretvā pakkāni khādante  vāretuṃ ``mayhaṃ mayha''nti paridevanto vicarati. ^b^tassevaṃ vilapantassā^eb^ti tassa  vilapantasseva. ^b^bhutvāna vipphaliṃ yantī^eb^ti taṃ pipphalirukkhaṃ paribhuñjitvā aññaṃ  phalasampannaṃ rukkhaṃ gacchanti. ^b^vilapatvevā^eb^ti so pana dijo vilapatiyeva.  ^b^yathodhi^eb^nti yathākoṭṭhāsaṃ, mātāpitābhātubhaginīputtadhītādīnaṃ upabhogaparibhogavasena yo yo  koṭṭhāso dātabbo, taṃ taṃ na detīti attho.<br/><br/>[03] ^b^saki^eb^nti ekavārampi nānubhoti. ``saka''ntipi pāṭho, attano santakampīti  attho. ^b^na saṅgaṇhātī^eb^ti bhattacchādanabījanaṅgalādidānavasena na saṅgaṇhāti.  ^b^vilapatveva so naro^eb^ti etesu rājādīsu dhanaṃ gahetvā gacchantesu kevalaṃ so puriso  vilapatiyeva. ^b^dhīro^eb^ti paṇḍito. ^b^saṅgaṇhātī^eb^ti attano santikaṃ āgate  dubbalañātake bhattacchādanabījanaṅgalādidānena saṅgaṇhāti. ^b^tenā^eb^ti so puriso tena  ñātisaṅgahena catuparisamajjhe kittiñca attano vaṇṇabhaṇanañca pāpuṇāti, pecca sagge devanagare  pamodati.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P3.0303^ea^ mahāsatto tassa dhammaṃ desetvā dānaṃ pākatikaṃ kāretvā himavantameva  gantvā aparihīnajjhāno brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0265^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``iti kho, mahārāja, āgantukaseṭṭhi bhātu  puttassa māritattā ettakaṃ kālaṃ neva puttaṃ, na dhītaraṃ alabhī''ti vatvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā kaniṭṭho āgantukaseṭṭhi ahosi, jeṭṭhako pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mayhakajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 396
title:
  [] . tuṇḍilajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇakakkaṭakajātakavaṇṇanā^[] . mayhakajātakavaṇṇanā^[] . vijjādharajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dubbaṇṇarūpa^eb^nti ^a^M3.0285^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto lokatthacariyaṃ  ārabbha kathesi. vatthu ^b^mahākaṇhajātake^eb^ (jā0 1.12.61 ādayo) āvi bhavissati.  tadā pana satthā ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato lokatthacariyaṃ cariyevā''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakko ahosi. tadā eko  vijjādharo vijjaṃ parivattetvā aḍḍharattasamaye āgantvā bārāṇasirañño aggamahesiyā saddhiṃ  aticarati, tassā paricārikāyo sañjāniṃsu. sā sayameva rājānaṃ upasaṅkamitvā ``deva, eko  puriso aḍḍharattasamaye sirigabbhaṃ pavisitvā maṃ dūsetī''ti āha. ``sakkhissasi pana kiñci  saññāṇaṃ kātu''nti? ``sakkomi, devā''ti sā jātihiṅgulikapātiṃ āharāpetvā tassa purisassa  rattiṃ āgantvā abhiramitvā gacchantassa piṭṭhiyaṃ pañcaṅgulikaṃ datvā pātova rañño ārocesi.  rājā manusse āṇāpesi ``gacchatha, sabbadisāsu oloketvā piṭṭhiyaṃ  katajātihiṅgulapañcaṅgulikapurisaṃ gaṇhathā''ti. vijjādharopi rattiṃ anācāraṃ katvā divā susāne  sūriyaṃ namassanto ekapādena tiṭṭhati. rājapurisā taṃ disvā parivārayiṃsu. so ``pākaṭaṃ me  kammaṃ jāta''nti ^a^P3.0304^ea^ vijjaṃ parivattetvā ākāsena uppatitvā gato.<br/><br/>[03] rājā taṃ disvā āgatapurise ``addasathā''ti pucchi. ``āma, addasāmā''ti. ``ko  nāmeso''ti? ``pabbajito, devā''ti. ``so hi rattiṃ anācāraṃ katvā divā pabbajitavesena  vasati''. rājā ``ime divā samaṇavesena caritvā rattiṃ anācāraṃ karontī''ti pabbajitānaṃ  kujjhitvā micchāgahaṇaṃ gahetvā ``mayhaṃ vijitā ime sabbe pabbajitā palāyantu, diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāne  rājāṇaṃ karissantū''ti bheriṃ carāpesi. tiyojanasatikā kāsiraṭṭhā palāyitvā sabbe pabbajitā  aññarājadhāniyo agamiṃsu. sakalakāsiraṭṭhe manussānaṃ ovādadāyako ^a^V3.0266^ea^ ekopi  dhammikasamaṇabrāhmaṇo nāhosi. anovādakā manussā pharusā ahesuṃ, dānasīlavimukhā matamatā  yebhuyyena apāye nibbattiṃsu, sagge nibbattanakā nāma nāhesuṃ.<br/><br/>[03] sakko ^a^M3.0286^ea^ nave devaputte apassanto ``kiṃ nu kho kāraṇa''nti āvajjetvā  vijjādharaṃ nissāya bārāṇasiraññā kuddhena micchāgahaṇaṃ gahetvā pabbajitānaṃ raṭṭhā pabbājitabhāvaṃ  ñatvā ``ṭhapetvā maṃ añño imassa rañño micchāgahaṇaṃ bhindituṃ samattho nāma natthi, rañño ca  raṭṭhavāsīnañca avassayo bhavissāmī''ti cintetvā nandamūlapabbhāre paccekabuddhānaṃ santikaṃ gantvā  vanditvā ``bhante, mayhaṃ ekaṃ mahallakaṃ paccekabuddhaṃ detha, kāsiraṭṭhaṃ pasādessāmī''ti āha. so  saṅghattherameva labhi, athassa pattacīvaraṃ gahetvā taṃ purato katvā sayaṃ pacchato hutvā sirasmiṃ  añjaliṃ ṭhapetvā paccekabuddhaṃ namassanto uttamarūpadharo māṇavako hutvā sakalanagarassa matthakena  tikkhattuṃ vicaritvā rājadvāraṃ āgantvā ākāse aṭṭhāsi. amaccā rañño ārocesuṃ ``deva,  abhirūpo māṇavako ekaṃ samaṇaṃ ānetvā rājadvāre ^a^P3.0305^ea^ ākāse ṭhito''ti. rājā  āsanā uṭṭhāya sīhapañjare ṭhatvā ``māṇavaka, kasmā tvaṃ abhirūpo samāno etassa virūpassa  samaṇassa pattacīvaraṃ gahetvā namassamāno ṭhito''ti tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 108^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dubbaṇṇarūpaṃ tuvamariyavaṇṇī, purakkhatvā pañjaliko namassasi. <br/><br/>[22] seyyo nu teso udavā sarikkho, nāmaṃ parassattano cāpi brūhī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ariyavaṇṇī^eb^ti sundararūpo. ^b^seyyo nu teso^eb^ti eso virūpo pabbajito  kiṃ nu tayā uttaritaro, udāhu sarikkho. ^b^nāmaṃ parassattano cāpī^eb^ti etassa parassa ca  attano ca nāmaṃ brūhīti pucchati.<br/><br/>[03] atha naṃ sakko ``mahārāja, samaṇā nāma garuṭṭhāniyā, tena me nāmaṃ lapituṃ na labbhati,  mayhaṃ pana te nāmaṃ kathessāmī''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 109^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na nāmagottaṃ gaṇhanti rāja, sammaggatānujjugatāna devā. <br/><br/>[22] ahañca te nāmadheyyaṃ vadāmi, sakkohamasmī tidasānamindo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0287^ea^ ^b^sammaggatānujjugatāna devā^eb^ti mahārāja, sabbasaṅkhāre yathā  sabhāvasarasavasena sammasitvā ^a^V3.0267^ea^ aggaphalaṃ arahattaṃ pattattā sammaggatānaṃ, ujunā ca  aṭṭhaṅgikena maggena nibbānaṃ gatattā ujugatānaṃ mahākhīṇāsavānaṃ upapattidevehi uttaritarānaṃ  visuddhidevānaṃ upapattidevā nāmagottaṃ na gaṇhanti. ^b^ahañca te nāmadheyya^eb^nti apica ahaṃ  attano nāmadheyyaṃ tuyhaṃ kathemi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā tatiyagāthāya bhikkhunamassane ānisaṃsaṃ pucchi -- <br/><br/>[40] 110^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati. <br/><br/>[22] pucchāmi ^a^P3.0306^ea^ taṃ devarājetamatthaṃ, ito cuto kiṃ labhate sukhaṃ so''ti..<br/><br/>[03]  sakko catutthagāthāya kathesi -- <br/><br/>[40] 111^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati. <br/><br/>[22] diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhikkhu^eb^nti bhinnakilesaṃ parisuddhapuggalaṃ. ^b^caraṇūpapanna^eb^nti sīlacaraṇena  upetaṃ. ^b^diṭṭheva dhamme^eb^ti na kevalaṃ ito cutoyeva, imasmiṃ pana attabhāve so pasaṃsaṃ labhati,  pasaṃsāsukhaṃ vindatīti.<br/><br/>[03] rājā sakkassa kathaṃ sutvā attano micchāgahaṇaṃ bhinditvā tuṭṭhamānaso pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 112^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``lakkhī vata me udapādi ajja, yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma. <br/><br/>[22] bhikkhuñca disvāna tuvañca sakka, kāhāmi puññāni anappakānī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^lakkhī^eb^ti sirī, paññātipi vadanti. idaṃ vuttaṃ hoti -- ajja mama tava  vacanaṃ suṇantasseva kusalākusalavipākajānanapaññā udapādīti. ^b^ya^eb^nti nipātamattaṃ.  ^b^bhūtapatiddasāmā^eb^ti bhūtapatiṃ addasāma.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M3.0288^ea^ sutvā sakko paṇḍitassa thutiṃ karonto chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 113^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``addhā ^a^V3.0268^ea^ have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino. <br/><br/>[22] bhikkhuñca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakānī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bahuṭhānacintino^eb^ti bahūni kāraṇāni cintanasamatthā.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0307^ea^ sutvā rājā osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 114^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akkodhano niccapasannacitto, sabbātithīyācayogo bhavitvā. <br/><br/>[22] nihacca mānaṃ abhivādayissaṃ, sutvāna devinda subhāsitānī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sabbātithīyācayogo bhavitvā^eb^ti sabbesaṃ atithīnaṃ āgatānaṃ āgantukānaṃ yaṃ yaṃ  te yācanti, tassa tassa yutto anucchaviko bhavitvā, sabbaṃ tehi yācitayācitaṃ dadamānoti  attho. ^b^sutvāna devinda subhāsitānī^eb^ti tava subhāsitāni sutvā ahaṃ evarūpo  bhavissāmīti vadati.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā pāsādā oruyha paccekabuddhaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. paccekabuddho  ākāse pallaṅkena nisīditvā ``mahārāja, vijjādharo na samaṇo, tvaṃ ito paṭṭhāya `atuccho  loko, atthi dhammikasamaṇabrāhmaṇā'ti ñatvā dānaṃ dehi, sīlaṃ rakkha, uposathakammaṃ karohī''ti  rājānaṃ ovadi. sakkopi sakkānubhāvena ākāse ṭhatvā ``ito paṭṭhāya appamattā hothā''ti  nāgarānaṃ ovādaṃ datvā ``palātā samaṇabrāhmaṇā āgacchantū''ti bheriṃ carāpesi. atha te ubhopi  sakaṭṭhānameva agamaṃsu. rājā tassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni akāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā paccekabuddho parinibbuto,  rājā ānando ahosi, sakko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vijjādharajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 397
title:
  [] . suvaṇṇakakkaṭakajātakavaṇṇanā^[] . mayhakajātakavaṇṇanā^[] . vijjādharajātakavaṇṇanā^[] . siṅghapupphajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yameta^eb^nti ^a^V3.0269^ea^ ^a^M3.0289^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ  bhikkhuṃ ārabbha kathesi. so kira jetavanā nikkhamitvā kosalaraṭṭhe aññataraṃ araññaṃ nissāya  viharanto ekadivasaṃ padumasaraṃ ^a^P3.0308^ea^ otaritvā supupphitapadumaṃ disvā adhovāte  ṭhatvā upasiṅghi. atha naṃ tasmiṃ vane adhivatthā devatā ``mārisa, tvaṃ gandhatheno nāma, idaṃ  te ekaṃ theyyaṅga''nti saṃvejesi. so tāya saṃvejito puna jetavanaṃ āgantvā satthāraṃ vanditvā  nisinno ``kahaṃ bhikkhu nivutthosī''ti puṭṭho ``asukavanasaṇḍe nāma, tattha ca maṃ devatā evaṃ  nāma saṃvejesī''ti āha. atha naṃ satthā ``na kho bhikkhu pupphaṃ upasiṅghanto tvameva devatāya  saṃvejito, porāṇakapaṇḍitāpi saṃvejitapubbā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ kāsikagāme brāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ uggahitasippo aparabhāge isipabbajjaṃ pabbajitvā ekaṃ padumasaraṃ  nissāya upavasanto ekadivasaṃ saraṃ otaritvā supupphitapadumaṃ upasiṅghamāno aṭṭhāsi. atha naṃ  ekā devadhītā rukkhakkhandhavivare ṭhatvā saṃvejayamānā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 115^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yametaṃ vārijaṃ pupphaṃ, adinnaṃ upasiṅghasi. <br/><br/>[22] ekaṅgametaṃ theyyānaṃ, gandhathenosi mārisā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ekaṅgameta^eb^nti ekakoṭṭhāso esa.<br/><br/>[03] tato bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 116^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ. <br/><br/>[22] atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ārā siṅghāmī^eb^ti dūre ṭhito ghāyāmi. ^b^vaṇṇenā^eb^ti kāraṇena.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^M3.0290^ea^ khaṇe eko puriso tasmiṃ sare bhisāni ceva khaṇati,  puṇḍarīkāni ca bhañjati ^a^V3.0270^ea^. bodhisatto taṃ disvā ``maṃ ārā ṭhatvā upasiṅghantaṃ  `coro'ti vadasi, etaṃ purisaṃ ^a^P3.0309^ea^ kasmā na bhaṇasī''ti tāya saddhiṃ sallapanto  tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 117^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yoyaṃ bhisāni khaṇati, puṇḍarīkāni bhañjati. <br/><br/>[22] evaṃ ākiṇṇakammanto, kasmā eso na vuccatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ākiṇṇakammanto^eb^ti kakkhaḷakammanto dāruṇakammanto.<br/><br/>[03] athassa avacanakāraṇaṃ ācikkhantī devatā catutthapañcamagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 118^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ākiṇṇaluddo puriso, dhāticelaṃva makkhito. <br/><br/>[22] tasmiṃ me vacanaṃ natthi, tañcārahāmi vattave.. <br/><br/>[40] 119^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anaṅgaṇassa posassa, niccaṃ sucigavesino. <br/><br/>[22] vālaggamattaṃ pāpassa, abbhāmattaṃva khāyatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhāticelaṃvā^eb^ti kheḷasiṅghāṇikamuttagūthamakkhitaṃ dhātidāsiyā nivatthacelaṃ viya  ayaṃ pāpamakkhitoyeva, tena kāraṇena tasmiṃ mama vacanaṃ natthi. ^b^tañcārahāmī^eb^ti samaṇā  pana ovādakkhamā honti piyasīlā, tasmā taṃ appamattakampi ayuttaṃ karontaṃ vattuṃ arahāmi  samaṇāti. ^b^anaṅgaṇassā^eb^ti niddosassa tumhādisassa. ^b^abbhāmattaṃva khāyatī^eb^ti  mahāmeghappamāṇaṃ hutvā upaṭṭhāti, idāni kasmā evarūpaṃ dosaṃ abbohārikaṃ karosīti.<br/><br/>[03] tāya pana saṃvejito bodhisatto saṃvegappatto chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 120^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``addhā maṃ yakkha jānāsi, atho maṃ anukampasi. <br/><br/>[22] punapi yakkha vajjāsi, yadā passasi edisa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yakkhā^eb^ti devataṃ ālapati. ^b^vajjāsī^eb^ti vadeyyāsi. ^b^yadā passasi  edisa^eb^nti yadā mama evarūpaṃ dosaṃ passasi, tadā evaṃ mama vadeyyāsīti vadati.<br/><br/>[03] athassa ^a^V3.0271^ea^ ^a^M3.0291^ea^ sā devadhītā sattamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 121^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``neva taṃ upajīvāmi, napi te bhatakāmhase. <br/><br/>[22] tvameva bhikkhu jāneyya, yena gaccheyya suggati''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0310^ea^ ^b^bhatakāmhase^eb^ti tava bhatihatā kammakarāpi na homa.  kiṃkāraṇā taṃ sabbakālaṃ rakkhamānā vicarissāmāti dīpeti. ^b^yena gaccheyyā^eb^ti bhikkhu  yena kammena tvaṃ sugatiṃ gaccheyyāsi, tvameva taṃ jāneyyāsīti.<br/><br/>[03] evaṃ sā tassa ovādaṃ datvā attano vimānameva paviṭṭhā. bodhisattopi jhānaṃ nibbattetvā  brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] tadā devadhītā uppalavaṇṇā ahosi, tāpaso pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] siṅghapupphajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 398
title:
  [] . mayhakajātakavaṇṇanā^[] . vijjādharajātakavaṇṇanā^[] . siṅghapupphajātakavaṇṇanā^[] . vighāsādajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^susukhaṃ vata jīvantī^eb^ti idaṃ satthā pubbārāme viharanto keḷisīlake bhikkhū ārabbha  kathesi. tesu hi mahāmoggallānattherena pāsādaṃ kampetvā saṃvejitesu dhammasabhāyaṃ bhikkhū tesaṃ  aguṇaṃ kathentā nisīdiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepete  keḷisīlakāyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakko ahosi. atha aññatarasmiṃ  kāsikagāme satta bhātaro kāmesu dosaṃ disvā nikkhamitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā majjhāraññe  vasantā yoge yogaṃ akatvā kāyadaḷhībahulā hutvā nānappakāraṃ kīḷaṃ ^a^V3.0272^ea^ kīḷantā  ^a^M3.0292^ea^ cariṃsu. sakko devarājā ``ime saṃvejessāmī''ti suko hutvā tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ  āgantvā ekasmiṃ rukkhe nilīyitvā te saṃvejento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 122^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``susukhaṃ ^a^P3.0311^ea^ vata jīvanti, ye janā vighāsādino. <br/><br/>[22] diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vighāsādino^eb^ti bhuttātirekaṃ bhuñjante sandhāyāha. ^b^diṭṭheva dhamme^eb^ti ye  evarūpā, te diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca tesaṃ sugati hoti, sagge uppajjantīti  adhippāyena vadati.<br/><br/>[03] atha tesu eko tassa vacanaṃ sutvā avasese āmantetvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 123^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sukassa bhāsamānassa, na nisāmetha paṇḍitā. <br/><br/>[22] idaṃ suṇātha sodariyā, amhevāyaṃ pasaṃsatī''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^bhāsamānassā^eb^ti mānusikāya vācāya bhaṇantassa. ^b^na  nisāmethā^eb^ti na suṇātha. ^b^idaṃ suṇāthā^eb^ti idamassa vacanaṃ suṇātha. ^b^sodariyā^eb^ti  samāne udare vutthabhāvena te ālapanto āha.<br/><br/>[03] atha ne paṭikkhipanto suko tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 124^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāhaṃ tumhe pasaṃsāmi, kuṇapādā suṇātha me. <br/><br/>[22] ucchiṭṭhabhojino tumhe, na tumhe vighāsādino''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kuṇapādā^eb^ti kuṇapakhādakāti te ālapati.<br/><br/>[03] te tassa vacanaṃ sutvā sabbepi catutthaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 125^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sattavassā pabbajitā, majjhāraññe sikhaṇḍino. <br/><br/>[27] vighāseneva yāpentā, mayañce bhoto gārayhā. <br/><br/>[22] ke nu bhoto pasaṃsiyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0273^ea^ ^b^sikhaṇḍino^eb^ti cūḷāya samannāgatā. ^b^vighāsenevā^eb^ti ettakaṃ  kālaṃ satta vassāni sīhabyagghavighāseneva yāpentā yadi bhoto gārayhā, atha ke nu te  pasaṃsiyāti.<br/><br/>[03] te ^a^M3.0293^ea^ lajjāpento mahāsatto pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 126^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tumhe sīhānaṃ byagghānaṃ, vāḷānañcāvasiṭṭhakaṃ. <br/><br/>[22] ucchiṭṭheneva yāpentā, maññivho vighāsādino''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vāḷānañcāvasiṭṭhaka^eb^nti sesavāḷamigānañca avasiṭṭhakaṃ ucchiṭṭhabhojanaṃ.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0312^ea^ sutvā tāpasā ``sace mayaṃ na vighāsādā, atha ke carahi te  vighāsādā''ti? atha tesaṃ so tamatthaṃ ācikkhanto chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 127^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye brāhmaṇassa samaṇassa, aññassa vā vanibbino. <br/><br/>[22] datvāva sesaṃ bhuñjanti, te janā vighāsādino''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vanibbino^eb^ti taṃ taṃ bhaṇḍaṃ yācanakassa. evaṃ te lajjāpetvā mahāsatto  sakaṭṭhānameva gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā satta bhātaro ime  keḷisīlakā bhikkhū ahesuṃ, sakko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vighāsādajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 399
title:
  [] . vijjādharajātakavaṇṇanā^[] . siṅghapupphajātakavaṇṇanā^[] . vighāsādajātakavaṇṇanā^[] . vaṭṭakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^paṇīta^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolabhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi  satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu lolo''ti pucchitvā ``āma, bhante''ti vutte ``na kho bhikkhu  idāneva lolo, pubbepi tvaṃ loloyeva, lolatāya pana bārāṇasiyaṃ hatthigavāssapurisakuṇapehi  ^a^V3.0274^ea^ atitto `ito uttaritaraṃ labhissāmī'ti araññaṃ paviṭṭhosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto vaṭṭakayoniyaṃ nibbattitvā araññe  lūkhatiṇabījāhāro vasi. tadā bārāṇasiyaṃ eko lolakāko hatthikuṇapādīhi atitto ``ito  uttaritaraṃ labhissāmī''ti araññaṃ pavisitvā phalāphalaṃ khādanto bodhisattaṃ ^a^M3.0294^ea^  disvā ``ayaṃ vaṭṭako ativiya thūlasarīro, madhuraṃ gocaraṃ khādati maññe, etassa gocaraṃ  pucchitvā taṃ khāditvā ahampi thūlo bhavissāmī''ti cintetvā bodhisattassa uparibhāge sākhāya  nilīyitvā bodhisattaṃ pucchi ``bho vaṭṭaka, kiṃ nāma paṇītāhāraṃ bhuñjasi, thūlasarīro  ahosī''ti? bodhisatto ^a^P3.0313^ea^ tena pucchito tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 128^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``paṇītaṃ bhuñjase bhattaṃ, sappitelañca mātula. <br/><br/>[22] atha kena nu vaṇṇena, kiso tvamasi vāyasā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhatta^eb^nti manussānaṃ bhojananiyāmena paṭiyāditabhattaṃ. ^b^mātulā^eb^ti taṃ  piyasamudācārena ālapati. ^b^kiso^eb^ti appamaṃsalohito.<br/><br/>[03] tassa vacanaṃ sutvā kāko tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 129^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``amittamajjhe vasato, tesu āmisamesato. <br/><br/>[22] niccaṃ ubbiggahadayassa, kuto kākassa daḷhiyaṃ.. <br/><br/>[40] 130^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``niccaṃ ubbegino kākā, dhaṅkā pāpena kammunā. <br/><br/>[22] laddho piṇḍo na pīṇeti, kiso tenasmi vaṭṭaka.. <br/><br/>[40] 131^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``lūkhāni tiṇabījāni, appasnehāni bhuñjasi. <br/><br/>[22] atha kena nu vaṇṇena, thūlo tvamasi vaṭṭakā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^daḷhiya^eb^nti evarūpassa mayhaṃ kākassa kuto daḷhībhāvo, kuto thūlanti attho.  ^b^ubbegino^eb^ti ^a^V3.0275^ea^ ubbegavanto. ^b^dhaṅkā^eb^ti kākānameva nāmaṃ. ^b^pāpena  kammunā laddho^eb^ti kākena manussasantakavilumpanasaṅkhātena pāpena kammena laddho piṇḍo.  ^b^na pīṇetī^eb^ti na tappeti. ^b^tenasmī^eb^ti tena kāraṇenāhaṃ kiso asmi.  ^b^appasnehānī^eb^ti mandojāni. idaṃ kāko bodhisattaṃ ``paṇītabhojanaṃ khādatī''ti saññī  hutvāpi vaṭṭakānaṃ gahitagocaraṃ pucchanto āha.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto attano thūlabhāvakāraṇaṃ kathento imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 132^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appicchā ^a^M3.0295^ea^ appacintāya, adūragamanena ca. <br/><br/>[22] laddhāladdhena yāpento, thūlo tenasmi vāyasa.. <br/><br/>[40] 133^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appicchassa hi posassa, appacintasukhassa ca. <br/><br/>[22] susaṅgahitamānassa, vuttī susamudānayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^appicchā^eb^ti āhāresu appicchatāya nittaṇhatāya, kevalaṃ sarīrayāpanavaseneva  āhārāharaṇatāyāti attho. ^b^appacintāyā^eb^ti ``ajja kahaṃ āhāraṃ ^a^P3.0314^ea^  labhissāmi, sve kaha''nti evaṃ āhāracintāya abhāvena. ^b^adūragamanena cā^eb^ti ``asukasmiṃ  nāma ṭhāne madhuraṃ labhissāmī''ti cintetvā avidūragamanena ca. ^b^laddhāladdhenā^eb^ti lūkhaṃ vā  hotu paṇītaṃ vā, yaṃ laddhaṃ, teneva. ^b^thūlo tenasmī^eb^ti tena catubbidhena kāraṇena thūlo asmi.  ^b^vāyasā^eb^ti kākaṃ ālapati. ^b^appacintasukhassā^eb^ti āhāracintārahitānaṃ  appacintānamariyānaṃ sukhaṃ assatthīti appacintasukho, tassa tādisena sukhena samannāgatassa.  ^b^susaṅgahitamānassā^eb^ti ``ettakaṃ bhuñjitvā jīrāpetuṃ sakkhissāmī''ti evaṃ suṭṭhu  saṅgahitāhāramānassa. ^b^vuttī susamudānayā^eb^ti evarūpassa puggalassa jīvitavutti sukhena  sakkā samudānetuṃ susamudānayā sunibbattiyā.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  lolabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] tadā kāko lolabhikkhu ahosi, vaṭṭako pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] vaṭṭakajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 400
title:
  [] . siṅghapupphajātakavaṇṇanā^[] . vighāsādajātakavaṇṇanā^[] . vaṭṭakajātakavaṇṇanā^[] . pārāvatajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^cirassaṃ^eb^ ^a^V3.0276^ea^ ^b^vata passāmī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  lolabhikkhuṃyeva ārabbha kathesi. paccuppannavatthu heṭṭhā vuttanayameva.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto pārāvato hutvā bārāṇasiseṭṭhino  mahānase nīḷapacchiyaṃ vasati. kākopi ^a^M3.0296^ea^ tena saddhiṃ vissāsaṃ katvā tattheva  vasatīti sabbaṃ vitthāretabbaṃ. bhattakārako kākapattāni luñcitvā piṭṭhena taṃ makkhetvā ekaṃ  kapālakhaṇḍaṃ vijjhitvā kaṇṭhe piḷandhitvā pacchiyaṃ pakkhipi. bodhisatto araññato āgantvā taṃ  disvā parihāsaṃ karonto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 134^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cirassaṃ vata passāmi, sahāyaṃ maṇidhārinaṃ. <br/><br/>[22] sukatā massukuttiyā, sobhate vata me sakhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^massukuttiyā^eb^ti imāya massukiriyāya.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0315^ea^ sutvā kāko dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 135^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``parūḷhakacchanakhalomo, ahaṃ kammesu byāvaṭo. <br/><br/>[22] cirassaṃ nhāpitaṃ laddhā, lomaṃ taṃ ajja hārayi''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ahaṃ kammesu byāvaṭo^eb^ti ahaṃ samma pārāvata, rājakammesu byāvaṭo okāsaṃ  alabhanto parūḷhakacchanakhalomo ahosinti vadati. ^b^ajja hārayi^eb^nti ajja hāresiṃ.<br/><br/>[03] tato bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 136^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ nu lomaṃ ahāresi, dullabhaṃ laddha kappakaṃ. <br/><br/>[22] atha kiñcarahi te samma, kaṇṭhe kiṇikiṇāyatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^V3.0277^ea^ -- yaṃ tāva dullabhaṃ kappakaṃ labhitvā lomaṃ harāpesi, taṃ harāpaya,  atha kiñcarahi te vayassa idaṃ kaṇṭhe kiṇikiṇāyatīti.<br/><br/>[03] tato kāko dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 137^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``manussasukhumālānaṃ, maṇi kaṇṭhesu lambati. <br/><br/>[22] tesāhaṃ anusikkhāmi, mā tvaṃ maññi davā kataṃ.. <br/><br/>[40] 138^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sacepimaṃ pihayasi, massukuttiṃ sukāritaṃ. <br/><br/>[22] kārayissāmi te samma, maṇiñcāpi dadāmi te''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^maṇī^eb^ti evarūpānaṃ manussānaṃ ekaṃ maṇiratanaṃ kaṇṭhesu lambati.  ^b^tesāha^eb^nti tesaṃ ahaṃ. ^b^mā tvaṃ maññī^eb^ti tvaṃ pana ``etaṃ mayā davā kata''nti ^a^M3.0297^ea^  mā maññi. ^b^sacepimaṃ pihayasī^eb^ti sace imaṃ mama kataṃ massukuttiṃ tvaṃ icchasi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 139^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tvaññeva maṇinā channo, sukatāya ca massuyā. <br/><br/>[22] āmanta kho taṃ gacchāmi, piyaṃ me tavadassana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^maṇinā^eb^ti maṇino, ayameva vā pāṭho. idaṃ vuttaṃ hoti -- samma vāyasa,  tvaññeva imassa maṇino anucchaviko imissā ca sukatāya massuyā ^a^P3.0316^ea^, mama pana  tava adassanameva piyaṃ, tasmā taṃ āmantayitvā gacchāmīti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā bodhisatto uppatitvā aññattha gato. kāko tattheva jīvitakkhayaṃ patto.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0278^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. tadā kāko lolabhikkhu ahosi,  pārāvato pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] pārāvatajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kharaputtavaggo dutiyo niṭṭhito. <br/><br/>[01] jātakuddānaṃ -- <br/><br/>[21] avāriyaṃ setaketu, darīmukhañca neru ca. <br/><br/>[22] āsaṅkamigālopañca, kāḷakaṇṇī ca kukkuṭaṃ.. <br/><br/>[21] dhammadhajañca nandiyaṃ, kharaputtaṃ sūci ceva. <br/><br/>[22] tuṇḍilaṃ soṇṇakakkaṭaṃ, mayhakaṃ vijjādharañceva.. <br/><br/>[21] siṅghapupphaṃ vighāsādaṃ, vaṭṭakañca pārāvataṃ. <br/><br/>[22] saṅgāyiṃsu mahātherā, chakke vīsati jātake.. <br/><br/>[06] chakkanipātavaṇṇanā niṭṭhitā. 


volume: 111
item: 401
title: [] . vighāsādajātakavaṇṇanā^sattakanipāto^kukkuvaggo^[] . kukkujātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^diyaḍḍhakukkū^eb^ti ^a^V3.0279^ea^ ^a^P3.0317^ea^ ^a^M3.0298^ea^ idaṃ satthā jetavane  viharanto rājovādaṃ ārabbha kathesi. paccuppannavatthu ^b^tesakuṇajātake^eb^ (jā0 2.17.1  ādayo) āvi bhavissati.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa atthadhammānusāsako amacco  ahosi. rājā agatigamane patiṭṭhāya adhammena rajjaṃ kāresi, janapadaṃ pīḷetvā dhanameva saṃhari.  bodhisatto rājānaṃ ovaditukāmo ekaṃ upamaṃ upadhārento vicarati, rañño uyyāne vāsāgāraṃ  vippakataṃ hoti aniṭṭhitacchadanaṃ, dārukaṇṇikaṃ āropetvā gopānasiyo pavesitamattā honti.  rājā kīḷanatthāya uyyānaṃ gantvā tattha vicaritvā taṃ gehaṃ pavisitvā ullokento kaṇṇikamaṇḍalaṃ  disvā attano uparipatanabhayena nikkhamitvā bahi ṭhito puna oloketvā ``kiṃ nu kho  nissāya kaṇṇikā ṭhitā, kiṃ nissāya gopānasiyo''ti cintetvā bodhisattaṃ pucchanto paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 1^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``diyaḍḍhakukkū ^a^P3.0318^ea^ udayena kaṇṇikā, vidatthiyo aṭṭha parikkhipanti  naṃ. <br/><br/>[22] sā siṃsapā, sāramayā apheggukā, kuhiṃ ṭhitā upparito na dhaṃsatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^diyaḍḍhakukkū^eb^ti diyaḍḍharatanā. ^b^udayenā^eb^ti uccattena. ^b^parikkhipanti  na^eb^nti taṃ panetaṃ aṭṭha vidatthiyo parikkhipanti, parikkhepato aṭṭhavidatthipamāṇāti vuttaṃ hoti.  ^b^kuhiṃ ṭhitā^eb^ti kattha patiṭṭhitā hutvā. ^b^na dhaṃsatī^eb^ti na patati.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V3.0280^ea^ ^a^M3.0299^ea^ sutvā bodhisatto ``laddhā dāni me rañño ovādatthāya  upamā''ti cintetvā imā gāthā āha -- <br/><br/>[40] 2^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yā tiṃsati sāramayā anujjukā, parikiriya gopānasiyo samaṃ ṭhitā. <br/><br/>[22] tāhi susaṅgahitā balasā pīḷitā, samaṃ ṭhitā upparito na dhaṃsati.. <br/><br/>[40] 3^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evampi mittehi daḷhehi paṇḍito, abhejjarūpehi sucīhi mantibhi. <br/><br/>[22] susaṅgahīto siriyā na dhaṃsati, gopānasībhāravahāva kaṇṇikā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yā tiṃsati sāramayā^eb^ti yā etā sārarukkhamayā tiṃsati gopānasiyo.  ^b^parikiriyā^eb^ti parivāretvā. ^b^samaṃ ṭhitā^eb^ti samabhāgena ṭhitā. ^b^balasā  pīḷitā^eb^ti tāhi tāhi gopānasīhi balena pīḷitā suṭṭhu saṅgahitā ekābaddhā hutvā.  ^b^paṇḍito^eb^ti ñāṇasampanno rājā. ^b^sucīhī^eb^ti sucisamācārehi kalyāṇamittehi.  ^b^mantibhī^eb^ti mantakusalehi. ^b^gopānasībhāravahāva kaṇṇikā^eb^ti yathā gopānasīnaṃ bhāraṃ  vahamānā kaṇṇikā na dhaṃsati na patati, evaṃ rājāpi vuttappakārehi mantīhi abhijjahadayehi  susaṅgahito sirito na dhaṃsati na patati na parihāyati.<br/><br/>[03] rājā ^a^P3.0319^ea^ bodhisatte kathenteyeva attano kiriyaṃ sallakkhetvā kaṇṇikāya  asati gopānasiyo na tiṭṭhanti, gopānasīhi asaṅgahitā kaṇṇikā na tiṭṭhati, gopānasīsu  bhijjantīsu kaṇṇikā patati, evameva adhammiko rājā attano mittāmacce ca balakāye ca  brāhmaṇagahapatike ca asaṅgaṇhanto tesu bhijjantesu tehi asaṅgahito issariyā dhaṃsati, raññā nāma  dhammikena bhavitabbanti. athassa tasmiṃ khaṇe paṇṇākāratthāya mātuluṅgaṃ āhariṃsu. rājā  ``sahāya, imaṃ mātuluṅgaṃ khādā''ti bodhisattaṃ āha. bodhisatto taṃ gahetvā ``mahārāja, imaṃ  khādituṃ ajānantā tittakaṃ vā karonti ambilaṃ vā, jānantā ^a^M3.0300^ea^ pana paṇḍitā  tittakaṃ hāretvā ambilaṃ anīharitvā mātuluṅgarasaṃ anāsetvāva khādantī''ti rañño imāya  upamāya dhanasaṅgharaṇūpāyaṃ dassento dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 4^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kharattacaṃ bellaṃ yathāpi satthavā, anāmasantopi karoti tittakaṃ. <br/><br/>[22] samāharaṃ sāduṃ karoti patthiva, asāduṃ kayirā tanubandhamuddharaṃ.. <br/><br/>[40] 5^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evampi ^a^V3.0281^ea^ gāmanigamesu paṇḍito, asāhasaṃ rājadhanāni saṅgharaṃ. <br/><br/>[22] dhammānuvattī paṭipajjamāno, sa phāti kayirā aviheṭhayaṃ para''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kharattaca^eb^nti thaddhatacaṃ. ^b^bella^eb^nti mātuluṅgaṃ. `bela''ntipi pāṭho,  ayamevattho. ^b^satthavā^eb^ti satthakahattho. ^b^anāmasanto^eb^ti bahitacaṃ tanukampi atacchanto  idaṃ phalaṃ tittakaṃ karoti. ^b^samāhara^eb^nti samāharanto bahitacaṃ tacchanto anto ca ambilaṃ  anīharanto taṃ sāduṃ karoti. ^b^patthivā^eb^ti rājānaṃ ālapati. ^b^tanubandhamuddhara^eb^nti  ^a^P3.0320^ea^ tanukaṃ pana tacaṃ uddharanto sabbaso tittakassa anapanītattā taṃ asādumeva  kayirā. ^b^eva^eb^nti evaṃ paṇḍito rājāpi asāhasaṃ sāhasiyā taṇhāya vasaṃ agacchanto  agatigamanaṃ pahāya raṭṭhaṃ apīḷetvā upacikānaṃ vammikavaḍḍhananiyāmena madhukarānaṃ reṇuṃ gahetvā  madhukaraṇaniyāmena ca dhanaṃ saṅgharanto -- <br/><br/>[21] ``dānaṃ sīlaṃ pariccāgaṃ, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ. <br/><br/>[22] akkodhaṃ avihiṃsañca, khantiñca avirodhana''nti.. -- <br/><br/>[25] iti imesaṃ dasannaṃ rājadhammānaṃ anuvattanena dhammānuvattī hutvā paṭipajjamāno so  attano ca paresañca phātiṃ vaḍḍhiṃ kareyya paraṃ aviheṭhentoyevāti.<br/><br/>[03] rājā bodhisattena saddhiṃ mantento pokkharaṇītīraṃ gantvā supupphitaṃ bālasūriyavaṇṇaṃ udakena  anupalittaṃ padumaṃ disvā āha -- ``sahāya, imaṃ ^a^M3.0301^ea^ padumaṃ udake sañjātameva  udakena alimpamānaṃ ṭhita''nti. atha naṃ bodhisatto ``mahārāja, raññā nāma evarūpena  bhavitabba''nti ovadanto imā gāthā āha -- <br/><br/>[40] 6^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``odātamūlaṃ sucivārisambhavaṃ, jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujaṃ. <br/><br/>[22] padumaṃ yathā agginikāsiphālimaṃ, na kaddamo na rajo na vāri limpati.. <br/><br/>[40] 7^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evampi vohārasuciṃ asāhasaṃ, visuddhakammantamapetapāpakaṃ. <br/><br/>[22] na limpati kammakilesa tādiso, jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambuja''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^odātamūla^eb^nti paṇḍaramūlaṃ. ^b^ambuja^eb^nti padumasseva vevacanaṃ.  ^b^agginikāsiphālima^eb^nti agginikāsinā sūriyena phālitaṃ vikasitanti attho. ^b^na  kaddamo na^eb^ ^a^V3.0282^ea^ ^b^rajo na vāri limpatī^eb^ti neva kaddamo na rajo na udakaṃ  limpati, na makkhetīti attho. ``lippati''cceva vā pāṭho, bhummatthe vā etāni  paccattavacanāni, etesu kaddamādīsu na lippati, na allīyatīti attho. ^b^vohārasuci^eb^nti  ^a^P3.0321^ea^ porāṇakehi dhammikarājūhi likhāpetvā ṭhapitavinicchayavohāre suciṃ,  agatigamanaṃ pahāya dhammena vinicchayakārakanti attho. ^b^asāhasa^eb^nti dhammikavinicchaye  ṭhitattāyeva sāhasikakiriyāya virahitaṃ. ^b^visuddhakammanta^eb^nti teneva asāhasikaṭṭhena  visuddhakammantaṃ saccavādiṃ nikkodhaṃ majjhattaṃ tulābhūtaṃ lokassa. ^b^apetapāpaka^eb^nti  apagatapāpakammaṃ. ^b^na limpati kammakilesa tādiso^eb^ti taṃ rājānaṃ pāṇātipāto adinnādānaṃ  kāmesumicchācāro musāvādoti ayaṃ kammakileso na allīyati. kiṃkāraṇā? ^b^tādiso  jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujaṃ^eb^. tādiso hi rājā yathā pokkharaṇīsu jātaṃ padumaṃ  anupalittaṃ, evaṃ anupalitto nāma hoti.<br/><br/>[03] rājā bodhisattassa ovādaṃ sutvā tato paṭṭhāya dhammena rajjaṃ kārento dānādīni puññāni  katvā saggaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0302^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā  ānando ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kukkujātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 402
title: sattakanipāto^kukkuvaggo^[] . kukkujātakavaṇṇanā^[] . manojajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yathā cāpo ninnamatī^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto vipakkhasevakaṃ bhikkhuṃ ārabbha  kathesi. vatthu pana heṭṭhā ^b^mahiḷāmukhajātake^eb^ (jā0 1.1.26) vitthāritameva. tadā pana  satthā ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa vipakkhasevakoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03]  atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sīho hutvā sīhiyā saddhiṃ saṃvasanto  dve potake labhi -- puttañca dhītarañca. puttassa manojoti nāmaṃ ahosi, so vayappatto ekaṃ  sīhapotikaṃ gaṇhi. iti te pañca janā ahesuṃ. manojo vanamahiṃsādayo vadhitvā maṃsaṃ  āharitvā mātāpitaro ca bhaginiñca pajāpatiñca poseti. so ^a^P3.0322^ea^ ekadivasaṃ  gocarabhūmiyaṃ giriyaṃ nāma siṅgālaṃ palāyituṃ appahontaṃ urena nipannaṃ disvā ``kiṃ, sammā''ti  ^a^V3.0283^ea^ pucchitvā ``upaṭṭhātukāmomhi, sāmī''ti vutte ``sādhu, upaṭṭhahassū''ti taṃ gahetvā  attano vasanaguhaṃ ānesi. bodhisatto taṃ disvā ``tāta manoja, siṅgālā nāma dussīlā  pāpadhammā akicce niyojenti, mā etaṃ attano santike karī''ti vāretuṃ nāsakkhi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ siṅgālo assamaṃsaṃ khāditukāmo manojaṃ āha -- ``sāmi, amhehi ṭhapetvā  assamaṃsaṃ aññaṃ akhāditapubbaṃ nāma natthi, assaṃ gaṇhissāmā''ti. ``kahaṃ pana, samma, assā  hontī''ti? ``bārāṇasiyaṃ nadītīre''ti. so tassa vacanaṃ gahetvā tena saddhiṃ assānaṃ  nadiyā nhānavelāyaṃ gantvā ekaṃ assaṃ gahetvā piṭṭhiyaṃ āropetvā vegena attano guhādvārameva  āgato. athassa pitā assamaṃsaṃ khāditvā ``tāta, assā nāma rājabhogā, rājāno ca nāma  anekamāyā kusalehi ^a^M3.0303^ea^ dhanuggahehi vijjhāpenti, assamaṃsakhādanasīhā nāma  dīghāyukā na honti, ito paṭṭhāya mā assaṃ gaṇhī''ti āha. so pitu vacanaṃ akatvā gaṇhateva.  ``sīho asse gaṇhātī''ti sutvā rājā antonagareyeva assānaṃ pokkharaṇiṃ kārāpesi.  tatopi āgantvā gaṇhiyeva. rājā assasālaṃ kāretvā antosālāyameva tiṇodakaṃ dāpesi.  sīho pākāramatthakena gantvā antosālātopi gaṇhiyeva.<br/><br/>[03] rājā ekaṃ akkhaṇavedhiṃ dhanuggahaṃ pakkosāpetvā ``sakkhissasi tāta, sīhaṃ vijjhitu''nti  āha. so ``sakkomī''ti vatvā pākāraṃ nissāya sīhassa āgamanamagge aṭṭakaṃ kāretvā aṭṭhāsi.  sīho āgantvā bahisusāne siṅgālaṃ ṭhapetvā assagahaṇatthāya nagaraṃ pakkhandi. dhanuggaho  āgamanakāle ``atitikhiṇo vego''ti sīhaṃ avijjhitvā assaṃ gahetvā gamanakāle garubhāratāya  olīnavegaṃ sīhaṃ tikhiṇena nārācena pacchābhāge vijjhi. nārāco purimakāyena nikkhamitvā  ākāsaṃ pakkhandi. sīho ^a^P3.0323^ea^ ``viddhosmī''ti viravi. dhanuggaho taṃ  vijjhitvā asani viya jiyaṃ pothesi. siṅgālo sīhassa ca jiyāya ca saddaṃ sutvā  ``sahāyo me dhanuggahena vijjhitvā mārito bhavissati, matakena hi saddhiṃ vissāso nāma  natthi, idāni mama pakatiyā vasanavanameva gamissāmī''ti attanāva saddhiṃ sallapanto dve gāthā  abhāsi -- <br/><br/>[40] 8^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā cāpo ninnamati, jiyā cāpi nikūjati. <br/><br/>[22] haññate nūna manojo, migarājā sakhā mama.. <br/><br/>[40] 9^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``handa ^a^V3.0284^ea^ dāni vanantāni, pakkamāmi yathāsukhaṃ. <br/><br/>[22] netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yathā^eb^ti yenākāreneva cāpo ninnamati. ^b^haññate nūnā^eb^ti nūna haññati.  ^b^netādisā^eb^ti evarūpā matakā sahāyā nāma na honti. ^b^labbhā me^eb^ti jīvato mama  sahāyo nāma sakkā laddhuṃ.<br/><br/>[03] sīhopi ekavegena gantvā assaṃ guhādvāre pātetvā sayampi maritvā pati. athassa ñātakā  nikkhamitvā taṃ lohitamakkhitaṃ pahāramukhehi ^a^M3.0304^ea^ paggharitalohitaṃ pāpajanasevitāya  jīvitakkhayaṃ pattaṃ addasaṃsu, disvā cassa mātā pitā bhaginī pajāpatīti paṭipāṭiyā catasso  gāthā bhāsiṃsu -- <br/><br/>[40] 10^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na pāpajanasaṃsevī, accantaṃ sukhamedhati. <br/><br/>[22] manojaṃ passa semānaṃ, giriyassānusāsanī.. <br/><br/>[40] 11^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na pāpasampavaṅkena, mātā puttena nandati. <br/><br/>[22] manojaṃ passa semānaṃ, acchannaṃ samhi lohite.. <br/><br/>[40] 12^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evamāpajjate poso, pāpiyo ca nigacchati. <br/><br/>[22] yo ve hitānaṃ vacanaṃ, na karoti atthadassinaṃ.. <br/><br/>[40] 13^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evañca so hoti tato ca pāpiyo, yo uttamo adhamajanūpasevī. <br/><br/>[22] passuttamaṃ ^a^P3.0324^ea^ adhamajanūpasevitaṃ, migādhipaṃ saravaraveganiddhuta''nti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^accantaṃ sukhamedhatī^eb^ti na ciraṃ sukhaṃ labhati. ^b^giriyassānusāsanī^eb^ti  ayaṃ evarūpā giriyassānusāsanīti garahanto āha. ^b^pāpasampavaṅkenā^eb^ti pāpesu sampavaṅkena  pāpasahāyena. ^b^acchanna^eb^nti nimuggaṃ. ^b^pāpiyo ca nigacchatī^eb^ti pāpañca vindati.  ^b^hitāna^eb^nti atthakāmānaṃ. ^b^atthadassina^eb^nti anāgatātthaṃ passantānaṃ.  ^b^pāpiyo^eb^ti pāpataro. ^b^adhamajanūpasevī^eb^ti adhamajanaṃ upasevī. ^b^uttama^eb^nti  sarīrabalena jeṭṭhakaṃ.<br/><br/>[03] pacchimā ^a^V3.0285^ea^ abhisambuddhagāthā -- <br/><br/>[40] 14^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nihīyati puriso nihīnasevī, na ca hāyetha kadāci tulyasevī. <br/><br/>[22] seṭṭhamupagamaṃ udeti khippaṃ, tasmāttanā uttaritaraṃ bhajethā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nihīyatī^eb^ti bhikkhave, nihīnasevī nāma manojo sīho viya nihīyati  parihāyati vināsaṃ pāpuṇāti. ^b^tulyasevī^eb^ti sīlādīhi attanā ^a^M3.0305^ea^ sadisaṃ  sevamāno na hāyati, vaḍḍhiyeva panassa hoti. ^b^seṭṭhamupagama^eb^nti sīlādīhi uttaritaraṃyeva  upagacchanto. ^b^udeti khippa^eb^nti sīghameva sīlādīhi guṇehi udeti, vuddhiṃ upagacchatīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  vipakkhasevako sotāpattiphale patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] tadā siṅgālo devadatto ahosi, manojo vipakkhasevako, bhaginī uppalavaṇṇā, bhariyā  khemā bhikkhunī, mātā rāhulamātā, pitā sīharājā pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] manojajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 403
title: kukkuvaggo^[] . kukkujātakavaṇṇanā^[] . manojajātakavaṇṇanā^[] . sutanujātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^rājā te bhatta^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto mātuposakabhikkhuṃ ārabbha kathesi.  vatthu ^b^sāmajātake^eb^ (jā0 2.22.296 ādayo) āvi bhavissati.<br/><br/>[03] atīte ^a^P3.0325^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto duggatagahapatikule  nibbatti, sutanūtissa nāmaṃ akaṃsu. so vayappatto bhatiṃ katvā mātāpitaro posetvā pitari  kālakate mātaraṃ poseti. tasmiṃ pana kāle bārāṇasirājā migavittako ahosi. so  ekadivasaṃ mahantena parivārena yojanadviyojanamattaṃ araññaṃ pavisitvā ``yassa ṭhitaṭṭhānena migo  palāyati, so imaṃ nāma jito''ti sabbesaṃ ārocāpesi. amaccā rañño dhuvamaggaṭṭhāne koṭṭhakaṃ  chādetvā adaṃsu. manussehi migānaṃ vasanaṭṭhānāni parivāretvā unnādentehi uṭṭhāpitesu migesu  eko eṇimigo rañño ṭhitaṭṭhānaṃ paṭipajji. rājā ``taṃ vijjhissāmī''ti saraṃ khipi  ^a^V3.0286^ea^. uggahitamāyo migo saraṃ mahāphāsukābhimukhaṃ āgacchantaṃ ñatvā parivattitvā sarena  viddho viya hutvā pati. rājā ``migo me viddho''ti gahaṇatthāya dhāvi. migo uṭṭhāya  vātavegena palāyi, amaccādayo rājānaṃ avahasiṃsu. so migaṃ anubandhitvā kilantakāle khaggena  dvidhā chinditvā ekasmiṃ daṇḍake laggitvā ^a^M3.0306^ea^ kājaṃ vahanto viya āgacchanto  ``thokaṃ vissamissāmī''ti maggasamīpe ṭhitaṃ vaṭarukkhaṃ upagantvā nipajjitvā niddaṃ okkami.<br/><br/>[03] tasmiṃ pana vaṭarukkhe nibbatto maghadevo nāma yakkho tattha paviṭṭhe vessavaṇassa santikā  khādituṃ labhi. so rājānaṃ uṭṭhāya gacchantaṃ ``tiṭṭha bhakkhosi me''ti hatthe gaṇhi. ``tvaṃ  konāmosī''ti? ``ahaṃ idha nibbattayakkho, imaṃ ṭhānaṃ paviṭṭhake khādituṃ labhāmī''ti. rājā  satiṃ upaṭṭhapetvā ``kiṃ ajjeva maṃ khādissasi, udāhu nibaddhaṃ khādissasī''ti pucchi.  ``labhanto nibaddhaṃ khādissāmī''ti. rājā ``imaṃ ajja migaṃ khāditvā maṃ vissajjehi, ahaṃ  te sve paṭṭhāya ekāya bhattapātiyā saddhiṃ ekaṃ manussaṃ pesessāmī''ti. ``tena hi appamatto  hohi, apesitadivase taññeva ^a^P3.0326^ea^ khādissāmī''ti. ``ahaṃ bārāṇasirājā,  mayhaṃ avijjamānaṃ nāma natthī''ti. yakkho paṭiññaṃ gahetvā taṃ vissajjesi. so nagaraṃ  pavisitvā tamatthaṃ ekassa atthacarakassa amaccassa kathetvā ``idāni kiṃ kātabba''nti pucchi.  ``divasaparicchedo kato, devā''ti? ``na kato''ti. ``ayuttaṃ vo kataṃ, evaṃ santepi mā  cintayittha, bahū bandhanāgāre manussā''ti. ``tena hi tvaṃ etaṃ kammaṃ kara, mayhaṃ jīvitaṃ  dehī''ti.<br/><br/>[03] amacco ``sādhū''ti sampaṭicchitvā devasikaṃ bandhanāgārato manussaṃ nīharitvā bhattapātiṃ  gahetvā kañci ajānāpetvāva yakkhassa pesesi. yakkho bhattaṃ bhuñjitvā manussaṃ khādati.  aparabhāge bandhanāgārāni nimmanussāni jātāni. rājā bhattahārakaṃ alabhanto maraṇabhayena kampi.  atha naṃ amacco assāsetvā ``deva, jīvitāsāto dhanāsāva balavatarā, hatthikkhandhe  sahassabhaṇḍikaṃ ṭhapetvā `ko imaṃ dhanaṃ gahetvā yakkhassa bhattaṃ ādāya gamissatī'ti bheriṃ  carāpemā''ti vatvā tathā kāresi. atha taṃ sutvā bodhisatto cintesi ``ahaṃ bhatiyā  māsakaḍḍhamāsakaṃ saṅgharitvā kicchena mātaraṃ posemi, imaṃ dhanaṃ gahetvā mātu datvā yakkhassa  santikaṃ gamissāmi, sace yakkhaṃ dametuṃ sakkhissāmi, iccetaṃ kusalaṃ, no ce sakkhissāmi,  mātā me sukhaṃ jīvissatī''ti. so tamatthaṃ mātu ārocetvā ``alaṃ tāta, na mama attho  dhanenā''ti dve vāre paṭikkhipitvā tatiyavāre taṃ anāpucchitvāva ``āharatha, ayya, sahassaṃ, ahaṃ  bhattaṃ harissāmī''ti sahassaṃ gahetvā mātu datvā ``amma ^a^M3.0307^ea^, mā cintayi  ^a^V3.0287^ea^, ahaṃ yakkhaṃ dametvā mahājanassa sotthiṃ karissāmi, ajjeva tava assukilinnamukhaṃ  hāsāpentova āgacchissāmī''ti mātaraṃ vanditvā rājapurisehi saddhiṃ rañño santikaṃ gantvā  vanditvā aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] tato raññā ``tāta, tvaṃ bhattaṃ harissasī''ti vutte ``āma, devā''ti āha. ``kiṃ te  laddhuṃ vaṭṭatī''ti? ``tumhākaṃ ^a^P3.0327^ea^ suvaṇṇapādukā, devā''ti. ``kiṃkāraṇā''ti?  ``deva, so yakkho attano rukkhamūle bhūmiyaṃ ṭhitake khādituṃ labhati, ahaṃ etassa  santakabhūmiyaṃ aṭṭhatvā pādukāsu ṭhassāmī''ti. ``aññaṃ kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti? ``tumhākaṃ  chattaṃ, devā''ti. ``idaṃ kimatthāyā''ti? ``deva, yakkho attano rukkhacchāyāya ṭhitake  khādituṃ labhati, ahaṃ tassa rukkhacchāyāya aṭṭhatvā chattacchāyāya ṭhassāmī''ti. ``aññaṃ kiṃ  laddhuṃ vaṭṭatī''ti. ``tumhākaṃ khaggaṃ, devā''ti. ``iminā ko attho''ti? ``deva,  amanussāpi āvudhahatthānaṃ bhāyantiyevā''ti. ``aññaṃ kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti? ``suvaṇṇapātiṃ  pūretvā tumhākaṃ bhuñjanakabhattaṃ detha, devā''ti. ``kiṃkāraṇā, tātā''ti? ``deva, mādisassa  nāma paṇḍitassa purisassa mattikapātiyā lūkhabhojanaṃ harituṃ ananucchavika''nti. ``sādhu,  tātā''ti rājā sabbaṃ dāpetvā tassa veyyāvaccakare paṭipādesi.<br/><br/>[03] bodhisatto ``mahārāja, mā bhāyittha, ajjāhaṃ yakkhaṃ dametvā tumhākaṃ sotthiṃ katvā  āgamissāmī''ti rājānaṃ vanditvā upakaraṇāni gāhāpetvā tattha gantvā manusse rukkhassāvidūre  ṭhapetvā suvaṇṇapādukaṃ āruyha khaggaṃ sannayhitvā setacchattaṃ matthake katvā kañcanapātiyā bhattaṃ  gahetvā yakkhassa santikaṃ pāyāsi. yakkho maggaṃ olokento taṃ disvā ``ayaṃ puriso na  aññesu divasesu āgamananiyāmena eti, kiṃ nu kho kāraṇa''nti cintesi. bodhisattopi  rukkhasamīpaṃ gantvā asituṇḍena bhattapātiṃ antochāyāya karitvā chāyāya pariyante ṭhito paṭhamaṃ  gāthamāha. <br/><br/>[40] 15^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rājā te bhattaṃ pāhesi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. <br/><br/>[22] maghadevasmiṃ adhivatthe, ehi nikkhamma bhuñjasū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0328^ea^ ^b^pāhesī^eb^ti pahiṇi. ^b^maghadevasmiṃ adhivatthe^eb^ti  maghadevoti vaṭarukkho vuccati, tasmiṃ adhivattheti devataṃ ālapati.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V3.0288^ea^ ^a^M3.0308^ea^ sutvā yakkho ``imaṃ purisaṃ vañcetvā antochāyāya  paviṭṭhaṃ khādissāmī''ti cintetvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 16^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ehi māṇava orena, bhikkhamādāya sūpitaṃ. <br/><br/>[22] tvañca māṇava bhikkhā ca, ubho bhakkhā bhavissathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhikkha^eb^nti mama nibaddhabhikkhaṃ. ^b^sūpita^eb^nti sūpasampannaṃ.<br/><br/>[03] tato bodhisatto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 17^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appakena tuvaṃ yakkha, thullamatthaṃ jahissasi. <br/><br/>[22] bhikkhaṃ te nāharissanti, janā maraṇasaññino.. <br/><br/>[40] 18^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``laddhāya yakkhā tava niccabhikkhaṃ, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ. <br/><br/>[22] bhikkhañca te āhariyo naro idha, sudullabho hehiti bhakkhite mayī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^thullamattha^eb^nti appakena kāraṇena mahantaṃ atthaṃ jahissasīti dasseti.  ^b^nāharissantī^eb^ti ito paṭṭhāya maraṇasaññino hutvā na āharissanti, atha tvaṃ milātasākho  viya rukkho nirāhāro dubbalo bhavissasīti. ^b^laddhāya^eb^nti laddhāyaṃ laddhāgamanaṃ. idaṃ  vuttaṃ hoti -- samma yakkha, yaṃ ahaṃ ajja āhariṃ, idaṃ tava niccabhikkhaṃ suciṃ paṇītaṃ uttamaṃ  rasena upetaṃ laddhāgamanaṃ devasikaṃ te āgacchissati. ^b^āhariyo^eb^ti āharaṇako. idaṃ vuttaṃ  hoti -- ``sace tvaṃ imaṃ bhikkhaṃ gahetvā āgataṃ maṃ bhakkhasi, athevaṃ mayi bhakkhite bhikkhañca  te āharaṇako añño naro idha sudullabho bhavissati. kiṃkāraṇā? mādiso hi bārāṇasiyaṃ  añño paṇḍitamanusso nāma natthi, mayi pana khādite sutanupi nāma yakkhena khādito, aññassa  kassa so lajjissatī''ti bhattāharaṇakaṃ na labhissasi, atha te ito paṭṭhāya bhojanaṃ dullabhaṃ  bhavissati, amhākampi rājānaṃ gaṇhituṃ na labhissasi. kasmā? rukkhato bahibhāvena. sace  panidaṃ bhattaṃ bhuñjitvā maṃ pahiṇissasi, ahaṃ te rañño kathetvā nibaddhaṃ bhattaṃ pesessāmi,  attānampi ca te ^a^P3.0329^ea^ khādituṃ ^a^M3.0309^ea^ na dassāmi, ahampi tava santike  ṭhāne na ṭhassāmi, pādukāsu ṭhassāmi, rukkhacchāyāyampi te na ṭhassāmi, attano  chattacchāyāyameva ṭhassāmi, sace pana mayā saddhiṃ virujjhissasi, khaggena taṃ dvidhā bhindissāmi  ^a^V3.0289^ea^, ahañhi ajja etadatthameva sajjo hutvā āgatoti. evaṃ kira naṃ mahāsatto tajjesi.<br/><br/>[03] yakkho ``yuttarūpaṃ māṇavo vadatī''ti sallakkhetvā pasannacitto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 19^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mameva sutano attho, yathā bhāsasi māṇava. <br/><br/>[22] mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi mātaraṃ.. <br/><br/>[40] 20^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``khaggaṃ chattañca pātiñca, gacchamādāya māṇava. <br/><br/>[22] sotthiṃ passatu te mātā, tvañca passāhi mātara''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sutano^eb^ti bodhisattaṃ ālapati. ^b^yathā bhāsasī^eb^ti yathā tvaṃ bhāsasi,  tathā yo esa tayā bhāsito attho, eso mamevattho, mayhameva vaḍḍhīti.<br/><br/>[03] yakkhassa kathaṃ sutvā bodhisatto ``mama kammaṃ nipphannaṃ, damito me yakkho, bahuñca dhanaṃ  laddhaṃ, rañño ca vacanaṃ kata''nti tuṭṭhacitto yakkhassa anumodanaṃ karonto osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 21^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ yakkha sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi. <br/><br/>[22] dhanañca me adhigataṃ, rañño ca vacanaṃ kata''nti.. -- <br/><br/>[25] vatvā ca pana yakkhaṃ āmantetvā ``samma, tvaṃ pubbe akusalakammaṃ katvā kakkhaḷo  pharuso paresaṃ lohitamaṃsabhakkho yakkho hutvā nibbatto, ito paṭṭhāya pāṇātipātādīni mā  karī''ti sīle ca ānisaṃsaṃ, dussīlye ca ādīnavaṃ kathetvā yakkhaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā  ``kiṃ te araññavāsena, ehi nagaradvāre taṃ nisīdāpetvā aggabhattalābhiṃ karomī''ti yakkhena  saddhiṃ nikkhamitvā khaggādīni yakkhaṃ gāhāpetvā bārāṇasiṃ agamāsi. ``sutanu māṇavo  yakkhaṃ gahetvā etī''ti rañño ārocesuṃ. rājā amaccaparivuto bodhisattassa ^a^P3.0330^ea^  paccuggamanaṃ katvā yakkhaṃ nagaradvāre ^a^M3.0310^ea^ nisīdāpetvā aggabhattalābhinaṃ katvā nagaraṃ  pavisitvā bheriṃ carāpetvā nāgare sannipātāpetvā bodhisattassa guṇaṃ kathetvā senāpatiṭṭhānaṃ adāsi.  ayañca bodhisattassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0290^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne mātuposakabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā yakkho aṅgulimālo ahosi,  rājā ānando, māṇavo pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] sutanujātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 404
title:
  [] . kukkujātakavaṇṇanā^[] . manojajātakavaṇṇanā^[] . sutanujātakavaṇṇanā^[] . mātuposakagijjhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^te kathaṃ nu karissantī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mātuposakabhikkhuṃ  ārabbha kathesi. vatthu ^b^sāmajātake^eb^ (jā0 2.22.296 ādayo) āvi bhavissati.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gijjhayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto  vuddhe parihīnacakkhuke mātāpitaro gijjhaguhāyaṃ ṭhapetvā gomaṃsādīni āharitvā posesi. tasmiṃ  kāle bārāṇasiyaṃ susāne eko nesādo aniyametvā gijjhānaṃ pāse oḍḍesi. athekadivasaṃ  bodhisatto gomaṃsādiṃ pariyesanto susānaṃ paviṭṭho pādena pāse bajjhitvā attano na cintesi,  vuddhe parihīnacakkhuke mātāpitaro anussaritvā ``kathaṃ nu kho me mātāpitaro yāpessanti, mama  baddhabhāvampi ajānantā anāthā nippaccayā pabbataguhāyameva sussitvā marissanti maññe''ti  vilapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 22^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``te kathaṃ nu karissanti, vuddhā giridarīsayā. <br/><br/>[22] ahaṃ baddhosmi pāsena, nilīyassa vasaṃ gato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nilīyassā^eb^ti evaṃnāmakassa nesādaputtassa.<br/><br/>[03] atha ^a^M3.0311^ea^ nesādaputto gijjharājassa ^a^P3.0331^ea^ paridevitasaddaṃ sutvā  dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 23^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kiṃ gijjha paridevasi, kā nu te paridevanā. <br/><br/>[22] na me suto vā diṭṭho vā, bhāsanto mānusiṃ dijo''ti.. <br/><br/>[25] gijjho āha -- <br/><br/>[40] 24^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bharāmi ^a^V3.0291^ea^ mātāpitaro, vuddhe giridarīsaye. <br/><br/>[22] te kathaṃ nu karissanti, ahaṃ vasaṃ gato tavā''ti.. <br/><br/>[25] nesādo āha -- <br/><br/>[40] 25^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ nu gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni avekkhati. <br/><br/>[22] kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasī''ti.. <br/><br/>[25] gijjharājā āha -- <br/><br/>[40] 26^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye. <br/><br/>[22] atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhatī''ti.. <br/><br/>[40] 27^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bharassu mātāpitaro, vuddhe giridarīsaye. <br/><br/>[22] mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi ñātake.. <br/><br/>[40] 28^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi. <br/><br/>[22] bharissaṃ mātāpitaro, vuddhe giridarīsaye''ti.. -- <br/><br/>[25] nesādaputtena dutiyā, gijjhena tatiyāti imā gāthā paṭipāṭiyā vuttā.<br/><br/>[03] tattha ^b^yaṃ nū^eb^ti yaṃ nu etaṃ loke kathīyati. ^b^gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni  avekkhatī^eb^ti yojanasataṃ atikkamma ṭhitānipi kuṇapāni passati, taṃ yadi tathaṃ, atha kasmā tvaṃ  imaṃ jālañca pāsañca āsajjāpi na bujjhasi, santikaṃ āgantvāpi na jānāsīti.<br/><br/>[03] ^b^parābhavo^eb^ti vināso. ^b^bharassū^eb^ti idaṃ so bodhisattassa dhammakathaṃ sutvā  ``paṇḍito gijjharājā paridevanto na attano paridevati, mātāpitūnaṃ ^a^M3.0312^ea^  paridevati, nāyaṃ māretuṃ yutto''ti tussitvā āha, vatvā ca pana piyacittena muducittena pāsaṃ  mocesi.<br/><br/>[03] athassa ^a^V3.0292^ea^ bodhisatto maraṇamukhā pamutto sukhito anumodanaṃ karonto  osānagāthaṃ vatvā mukhapūraṃ maṃsaṃ ādāya mātāpitūnaṃ adāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  mātuposakabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi ^a^P3.0332^ea^.<br/><br/>[03] tadā nesādaputto channo ahosi, mātāpitaro mahārājakulāni, gijjharājā pana ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] mātuposakagijjhajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 405
title:
  [] . manojajātakavaṇṇanā^[] . sutanujātakavaṇṇanā^[] . mātuposakagijjhajātakavaṇṇanā^[] . dabbhapupphajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^anutīracārī bhaddante^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha  kathesi. so hi sāsane pabbajitvā appicchatādiguṇe pahāya mahātaṇho ahosi.  vassūpanāyikāya dve tayo vihāre pariggahetvā ekasmiṃ chattaṃ vā upāhanaṃ vā ekasmiṃ kattarayaṭṭhiṃ  vā udakatumbaṃ vā ṭhapetvā ekasmiṃ sayaṃ vasati. so ekasmiṃ janapadavihāre vassaṃ upagantvā  ``bhikkhūhi nāma appicchehi bhavitabba''nti ākāse candaṃ uṭṭhāpento viya bhikkhūnaṃ  paccayasantosadīpakaṃ ariyavaṃsapaṭipadaṃ kathesi. taṃ sutvā bhikkhū manāpāni pattacīvarāni chaḍḍetvā  mattikāpattāni ceva paṃsukūlacīvarāni ca gaṇhiṃsu. so tāni attano vasanaṭṭhāne ṭhapetvā  vutthavasso pavāretvā yānakaṃ pūretvā jetavanaṃ gacchanto antarāmagge ekassa araññavihārassa  piṭṭhibhāge pāde valliyā palibuddho ``addhā ettha kiñci laddhabbaṃ bhavissatī''ti taṃ vihāraṃ  pāvisi. tattha pana dve mahallakā bhikkhū vassaṃ upagacchiṃsu. te dve ca thūlasāṭake ekañca  sukhumakambalaṃ labhitvā bhājetuṃ asakkontā taṃ disvā ``thero no bhājetvā dassatī''ti tuṭṭhacittā  ``mayaṃ, bhante, imaṃ vassāvāsikaṃ bhājetuṃ na sakkoma, imaṃ no nissāya vivādo hoti, idaṃ  amhākaṃ bhājetvā dethā''ti āhaṃsu. so ^a^M3.0313^ea^ ``sādhu bhājessāmī''ti dve  thūlasāṭake dvinnampi bhājetvā ``ayaṃ amhākaṃ vinayadharānaṃ pāpuṇātī''ti kambalaṃ gahetvā pakkāmi.<br/><br/>[03] tepi therā kambale sālayā teneva saddhiṃ jetavanaṃ gantvā vinayadharānaṃ bhikkhūnaṃ tamatthaṃ  ārocetvā ^a^V3.0293^ea^ ``labbhati nu kho, bhante, vinayadharānaṃ evaṃ vilopaṃ khāditu''nti āhaṃsu.  bhikkhū upanandattherena ābhataṃ pattacīvararāsiṃ disvā ``mahāpuññosi tvaṃ āvuso, bahuṃ te  pattacīvaraṃ laddha''nti vadiṃsu. so ``kuto me āvuso, puññaṃ, iminā me upāyena idaṃ  laddha''nti sabbaṃ kathesi. bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, upanando sakyaputto  mahātaṇho mahālobho''ti. satthā ^a^P3.0333^ea^ āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, upanandena paṭipadāya  anucchavikaṃ kataṃ, parassa paṭipadaṃ kathentena nāma bhikkhunā paṭhamaṃ attano anucchavikaṃ katvā  pacchā paro ovaditabbo''ti. <br/><br/>[21] ``attānameva paṭhamaṃ, patirūpe nivesaye. <br/><br/>[22] athaññamanusāseyya, na kilisseyya paṇḍito''ti.. (dha0 pa0 158) -- <br/><br/>[25] imāya dhammapade gāthāya dhammaṃ desetvā ``na, bhikkhave, upanando idāneva, pubbepesa  mahātaṇho mahālobhova, na ca pana idāneva, pubbepesa imesaṃ santakaṃ vilumpiyevā''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto nadītīre rukkhadevatā ahosi. tadā  eko siṅgālo māyāviṃ nāma bhariyaṃ gahetvā nadītīre ekasmiṃ ṭhāne vasi. athekadivasaṃ  siṅgālī siṅgālaṃ āha ``dohaḷo me sāmi, uppanno, allarohitamacchaṃ khādituṃ icchāmī''ti.  siṅgālo ``appossukkā hohi, āharissāmi te''ti nadītīre caranto valliyā pāde  palibujjhitvā anutīrameva agamāsi. tasmiṃ khaṇe gambhīracārī ca anutīracārī cāti dve uddā  macche pariyesantā tīre aṭṭhaṃsu. tesu gambhīracārī mahantaṃ rohitamacchaṃ disvā vegena udake  pavisitvā taṃ naṅguṭṭhe gaṇhi. balavā maccho parikaḍḍhanto yāsi. so gambhīracārī uddo  ``mahāmaccho ubhinnampi no pahossati, ehi me sahāyo hohī''ti itarena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 29^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anutīracārī ^a^M3.0314^ea^ bhaddante, sahāyamanudhāva maṃ. <br/><br/>[22] mahā me gahito maccho, so maṃ harati vegasā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0294^ea^ ^b^sahāyamanudhāva ma^eb^nti sahāya anudhāva maṃ, sandhivasena ma-kāro  vutto. idaṃ vuttaṃ hoti -- yathāhaṃ iminā macchena na saṃhīrāmi, evaṃ maṃ naṅguṭṭhakhaṇḍe gahetvā tvaṃ  anudhāvāti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0334^ea^ sutvā itaro dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 30^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gambhīracārī bhaddante, daḷhaṃ gaṇhāhi thāmasā. <br/><br/>[22] ahaṃ taṃ uddharissāmi, supaṇṇo uragāmivā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^thāmasā^eb^ti thāmena. ^b^uddharissāmī^eb^ti nīharissāmi. ^b^supaṇṇo  uragāmivā^eb^ti garuḷo sappaṃ viya.<br/><br/>[03] atha dvepi te ekato hutvā rohitamacchaṃ nīharitvā thale ṭhapetvā māretvā ``tvaṃ bhājehi,  tvaṃ bhājehī''ti kalahaṃ katvā bhājetuṃ asakkontā ṭhapetvā nisīdiṃsu. tasmiṃ kāle siṅgālo taṃ  ṭhānaṃ anuppatto. te taṃ disvā ubhopi paccuggamanaṃ katvā ``ayaṃ, samma, dabbhapupphamaccho amhehi  ekato hutvā gahito, taṃ no bhājetuṃ asakkontānaṃ vivādo uppanno, samabhāgaṃ no bhājetvā  dehī''ti tatiyaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 31^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vivādo no samuppanno, dabbhapuppha suṇohi me. <br/><br/>[22] samehi medhagaṃ sammā, vivādo vūpasammata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dabbhapupphā^eb^ti dabbhapupphasamānavaṇṇatāya taṃ ālapanti. ^b^medhaga^eb^nti kalahaṃ.<br/><br/>[03] tesaṃ vacanaṃ sutvā siṅgālo attano balaṃ dīpento -- <br/><br/>[40] 32^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṭṭhohaṃ pure āsiṃ, bahū aḍḍā me tīritā. <br/><br/>[22] samemi medhagaṃ sammā, vivādo vūpasammata''nti.. -- <br/><br/>[25] idaṃ gāthaṃ vatvā bhājento -- <br/><br/>[40] 33^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anutīracāri ^a^V3.0295^ea^ ^a^M3.0315^ea^ naṅguṭṭhaṃ, sīsaṃ gambhīracārino. <br/><br/>[22] accāyaṃ majjhimo khaṇḍo, dhammaṭṭhassa bhavissatī''ti.. -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthamāha --<br/><br/>[03] tattha paṭhamagāthāya ayamattho -- ahaṃ pubbe rājūnaṃ vinicchayāmacco āsiṃ, tena mayā  vinicchaye nisīditvā bahū aḍḍā tīritā, tesaṃ tesaṃ brāhmaṇagahapatikādīnaṃ bahū aḍḍā tīritā  vinicchitā, svāhaṃ tumhādisānaṃ samajātikānaṃ catuppadānaṃ aḍḍaṃ tīretuṃ kiṃ na sakkhissāmi, ahaṃ  vo samemi medhagaṃ, sammā maṃ nissāya tumhākaṃ vivādo vūpasammatūti ^a^P3.0335^ea^.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā macchaṃ tayo koṭṭhāse katvā anutīracāri tvaṃ naṅguṭṭhaṃ gaṇha, sīsaṃ  gambhīracārino hotu. ^b^accāyaṃ majjhimo khaṇḍo^eb^ti apica ayaṃ majjhimo koṭṭhāso. atha  vā ^b^accā^eb^ti aticca, ime dve koṭṭhāse atikkamitvā ṭhito ayaṃ majjhimo khaṇḍo dhammaṭṭhassa  vinicchayasāmikassa mayhaṃ bhavissatīti.<br/><br/>[03] evaṃ taṃ macchaṃ vibhajitvā ``tumhe kalahaṃ akatvā naṅguṭṭhañca sīsañca khādathā''ti vatvā  majjhimakhaṇḍaṃ mukhena ḍaṃsitvā tesaṃ passantānaṃyeva palāyi. te sahassaṃ parājitā viya dummukhā  nisīditvā gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 34^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cirampi bhakkho abhavissa, sace na vivademase. <br/><br/>[22] asīsakaṃ anaṅguṭṭhaṃ, siṅgālo harati rohita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^cirampī^eb^ti dve tayo divase sandhāya vuttaṃ.<br/><br/>[03] siṅgālopi ``ajja bhariyaṃ rohitamacchaṃ khādāpessāmī''ti tuṭṭhacitto tassā santikaṃ  agamāsi. sā taṃ āgacchantaṃ disvā abhinandamānā -- <br/><br/>[40] 35^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāpi rājā nandeyya, rajjaṃ laddhāna khattiyo. <br/><br/>[22] evāhamajja nandāmi, disvā puṇṇamukhaṃ pati''nti.. -- <br/><br/>[25] imaṃ ^a^V3.0296^ea^ gāthaṃ vatvā adhigamūpāyaṃ pucchantī -- <br/><br/>[40] 36^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kathaṃ nu thalajo santo, udake macchaṃ parāmasi. <br/><br/>[22] puṭṭho me samma akkhāhi, kathaṃ adhigataṃ tayā''ti.. -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthamāha --<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0316^ea^ ^b^kathaṃ nū^eb^ti ``khāda, bhadde''ti macchakhaṇḍe purato ṭhapite  ``kathaṃ nu tvaṃ thalajo samāno udake macchaṃ gaṇhī''ti pucchi.<br/><br/>[03] siṅgālo tassā adhigamūpāyaṃ ācikkhanto anantaragāthamāha -- <br/><br/>[40] 37^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vivādena kisā honti, vivādena dhanakkhayā. <br/><br/>[22] jīnā uddā vivādena, bhuñja māyāvi rohita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0336^ea^ ^b^vivādena kisā hontī^eb^ti bhadde, ime sattā vivādaṃ karontā  vivādaṃ nissāya kisā appamaṃsalohitā honti. ^b^vivādena dhanakkhayā^eb^ti  hiraññasuvaṇṇādīnaṃ dhanānaṃ khayā vivādeneva honti. dvīsupi vivadantesu eko parājito  parājitattā dhanakkhayaṃ pāpuṇāti, itaro jayabhāgadānena. ^b^jīnā uddā^eb^ti dve uddāpi  vivādeneva imaṃ macchaṃ jīnā, tasmā tvaṃ mayā ābhatassa uppattiṃ mā puccha, kevalaṃ imaṃ bhuñja  māyāvi rohitanti.<br/><br/>[03] itarā abhisambuddhagāthā -- <br/><br/>[40] 38^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva manussesu, vivādo yattha jāyati. <br/><br/>[27] dhammaṭṭhaṃ paṭidhāvati, so hi nesaṃ vināyako. <br/><br/>[22] dhanāpi tattha jīyanti, rājakoso pavaḍḍhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^evamevā^eb^ti bhikkhave, yathā ete uddā jīnā, evameva manussesupi yasmiṃ ṭhāne  vivādo jāyati, tattha te manussā dhammaṭṭhaṃ patidhāvanti, vinicchayasāmikaṃ upasaṅkamanti.  kiṃkāraṇā? ^b^so hi nesaṃ vināyako,^eb^ so tesaṃ vivādāpannānaṃ vivādavūpasamakoti attho.  ^b^dhanāpi^eb^ ^a^V3.0297^ea^ ^b^tatthā^eb^ti tattha te vivādāpannā dhanatopi jīyanti, attano  santakā parihāyanti, daṇḍena ceva jayabhāgaggahaṇena ca rājakoso pavaḍḍhatīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā siṅgālo upanando  ahosi, uddā dve mahallakā, tassa kāraṇassa paccakkhakārikā rukkhadevatā pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] dabbhapupphajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 406
title:
  [] . sutanujātakavaṇṇanā^[] . mātuposakagijjhajātakavaṇṇanā^[] . dabbhapupphajātakavaṇṇanā^[] . paṇṇakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^paṇṇakaṃ^eb^ ^a^M3.0317^ea^ ^b^tikhiṇadhāra^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. tañhi bhikkhuṃ satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu  ukkaṇṭhito''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``kena ukkaṇṭhāpito''ti vatvā  ``purāṇadutiyikāyā''ti vutte ``bhikkhu ayaṃ itthī tuyhaṃ anatthakārikā, pubbepi tvaṃ imaṃ  nissāya cetasikarogena maranto paṇḍite nissāya jīvitaṃ alatthā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P3.0337^ea^ bārāṇasiyaṃ maddavamahārāje rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule  nibbatti, senakakumārotissa nāmaṃ akaṃsu. so vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā  bārāṇasiṃ paccāgantvā maddavarañño atthadhammānusāsako amacco ahosi, ``senakapaṇḍito''ti vutte  sakalanagare cando viya sūriyo viya ca paññāyi. tadā rañño purohitaputto rājupaṭṭhānaṃ āgato  sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ uttamarūpadharaṃ rañño aggamahesiṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā gehaṃ gantvā  nirāhāro nipajjitvā sahāyakehi puṭṭho tamatthaṃ ārocesi. rājāpi ``purohitaputto na  dissati, kahaṃ nu kho''ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā taṃ pakkosāpetvā ``ahaṃ te imaṃ satta  divasāni dammi, sattāhaṃ ghare katvā aṭṭhame divase āneyyāsī''ti āha. so ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā taṃ gehaṃ netvā tāya saddhiṃ abhirami. te aññamaññaṃ paṭibaddhacittā hutvā kañci  ajānāpetvā aggadvārena palāyitvā aññassa rañño vijitaṃ agamasuṃ, koci gataṭṭhānaṃ na jāni,  nāvāya gatamaggo viya ahosi. rājā nagare bheriṃ carāpetvā nānappakārena vicinantopi tassa  gataṭṭhānaṃ na aññāsi. athassa taṃ nissāya balavasoko ^a^V3.0298^ea^ uppajji, hadayaṃ uṇhaṃ hutvā  lohitaṃ pagghari. tato paṭṭhāya cassa kucchito lohitaṃ nikkhami, byādhi mahanto ahosi.  mahantāpi rājavejjā tikicchituṃ nāsakkhiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto ``imassa rañño byādhi natthi, bhariyaṃ pana apassanto cetasikarogena phuṭṭho,  upāyena taṃ tikicchissāmī''ti āyurañca pukkusañcāti dve rañño paṇḍitāmacce āmantetvā  ``rañño deviyā adassanena ^a^M3.0318^ea^ cetasikaṃ rogaṃ ṭhapetvā añño rogo natthi,  bahūpakāro ca kho pana amhākaṃ rājā, tasmā upāyena naṃ tikicchāma, rājaṅgaṇe ^a^P3.0338^ea^  samajjaṃ kāretvā asiṃ gilituṃ jānantena asiṃ gilāpetvā rājānaṃ sīhapañjare katvā  samajjaṃ olokāpessāma, rājā asiṃ gilantaṃ disvā `atthi nu kho ito aññaṃ dukkaratara'nti  pañhaṃ pucchissati. taṃ samma āyura, tvaṃ `asukaṃ nāma dadāmīti vacanaṃ ito dukkaratara'nti  byākareyyāsi, tato samma pukkusa, taṃ pucchissati, athassa tvaṃ `mahārāja, dadāmīti vatvā  adadato sā vācā aphalā hoti, tathārūpaṃ vācaṃ na keci upajīvanti na khādanti na pivanti,  ye pana tassa vacanassānucchavikaṃ karonti, yathāpaṭiññātamatthaṃ dentiyeva, idaṃ tato dukkaratara'nti  evaṃ byākareyyāsi, ito paraṃ kattabbaṃ ahaṃ jānissāmī''ti vatvā samajjaṃ kāresi.<br/><br/>[03] atha te tayopi paṇḍitā rañño santikaṃ gantvā ``mahārāja, rājaṅgaṇe samajjo vattati, taṃ  olokentānaṃ dukkhampi na dukkhaṃ hoti, ehi gacchāmā''ti rājānaṃ netvā sīhapañjaraṃ vivaritvā  samajjaṃ olokāpesuṃ. bahū janā attano attano jānanakasippaṃ dassesuṃ. eko pana puriso  tettiṃsaṅgulaṃ tikhiṇadhāraṃ asiratanaṃ gilati. rājā taṃ disvā ``ayaṃ puriso etaṃ asiṃ  gilati, `atthi nu kho ito aññaṃ dukkaratara'nti ime paṇḍite pucchissāmī''ti cintetvā āyuraṃ  pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 39^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``paṇṇakaṃ tikhiṇadhāraṃ, asiṃ sampannapāyinaṃ. <br/><br/>[27] parisāyaṃ puriso gilati, kiṃ dukkarataraṃ tato. <br/><br/>[22] yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^paṇṇaka^eb^nti paṇṇakaraṭṭhe uppannaṃ. ^b^sampannapāyina^eb^nti sampannaṃ  paralohitapāyinaṃ. ^b^parisāya^eb^nti parisamajjhe dhanalobhena ayaṃ puriso gilati.  ^b^yadañña^eb^nti ito asigilanato yaṃ aññaṃ dukkarataraṃ kāraṇaṃ, taṃ mayā pucchito kathehīti.<br/><br/>[03] athassa ^a^V3.0299^ea^ ^a^P3.0339^ea^ ^a^M3.0319^ea^ so taṃ kathento dutiyaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 40^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gileyya puriso lobhā, asiṃ sampannapāyinaṃ. <br/><br/>[27] yo ca vajjā dadāmīti, taṃ dukkarataraṃ tato. <br/><br/>[22] sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddavā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vajjā^eb^ti vadeyya. ^b^taṃ dukkaratara^eb^nti ``dadāmī''ti vacanaṃ tato  asigilanato dukkarataraṃ. ^b^sabbañña^eb^nti ``asukaṃ nāma tava dassāmī''ti vacanaṃ ṭhapetvā  aññaṃ sabbampi kāraṇaṃ sukaraṃ. ^b^maddavā^eb^ti rājānaṃ gottena ālapati.<br/><br/>[03] rañño āyurapaṇḍitassa vacanaṃ sutvā ``asigilanato kira `idaṃ nāma dammī'ti vacanaṃ  dukkaraṃ, ahañca `purohitaputtassa deviṃ dammī'ti avacaṃ, atidukkaraṃ vata me kata''nti vīmaṃsantasseva  hadayasoko thokaṃ tanuttaṃ gato. so tato ``parassa imaṃ dammīti vacanato pana aññaṃ dukkarataraṃ  atthi nu kho''ti cintetvā pukkusapaṇḍitena saddhiṃ sallapanto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 41^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``byākāsi āyuro pañhaṃ, atthaṃ dhammassa kovido. <br/><br/>[27] pukkusaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato. <br/><br/>[22] yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pañhaṃ attha^eb^nti pañhassa atthaṃ byākāsīti vuttaṃ hoti. ^b^dhammassa  kovido^eb^ti tadatthajotake ganthe kusalo. ^b^tato^eb^ti tato vacanato kiṃ dukkarataranti.<br/><br/>[03] athassa byākaronto pukkusapaṇḍito catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 42^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na vācamupajīvanti, aphalaṃ giramudīritaṃ. <br/><br/>[27] yo ca datvā avākayirā, taṃ dukkarataraṃ tato. <br/><br/>[22] sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddavā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^datvā^eb^ti ``asukaṃ nāma dammī''ti paṭiññaṃ datvā. ^b^avākayirā^eb^ti taṃ  paṭiññātamatthaṃ ^a^V3.0300^ea^ dadanto tasmiṃ lobhaṃ avākareyya chindeyya, taṃ bhaṇḍaṃ ^a^P3.0340^ea^  dadeyyāti vuttaṃ hoti. ^b^tato^eb^ti tato asigilanato ``asukaṃ nāma te  dammī''ti vacanato ca tadeva dukkarataraṃ.<br/><br/>[03] rañño ^a^M3.0320^ea^ taṃ vacanaṃ sutvā ``ahaṃ `purohitaputtassa deviṃ dammī'ti paṭhamaṃ  vatvā vācāya anucchavikaṃ katvā taṃ adāsiṃ, dukkaraṃ vata me kata''nti parivitakkentassa soko  tanukataro jāto. athassa etadahosi ``senakapaṇḍitato añño paṇḍitataro nāma natthi, imaṃ  pañhaṃ etaṃ pucchissāmī''ti. tato taṃ pucchanto pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 43^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``byākāsi pukkuso pañhaṃ, atthaṃ dhammassa kovido. <br/><br/>[27] senakaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato. <br/><br/>[22] yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito''ti..<br/><br/>[03] athassa byākaronto senako chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 44^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dadeyya puriso dānaṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ. <br/><br/>[27] yo ca datvā nānutappe, taṃ dukkarataraṃ tato. <br/><br/>[22] sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddavā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nānutappe^eb^ti attano atikantaṃ atimanāpaṃ piyabhaṇḍaṃ parassa datvā ``kimatthaṃ  mayā idaṃ dinna''nti evaṃ taṃ piyabhaṇḍaṃ ārabbha yo pacchā na tappati na socati, taṃ  asigilanato ca ``asukaṃ nāma te dammī''ti vacanato ca tassa dānato ca dukkarataraṃ.<br/><br/>[03] iti mahāsatto rājānaṃ saññāpentā kathesi. dānañhi datvā aparacetanāva dussandhāriyā,  tassā sandhāraṇadukkaratā vessantarajātakena dīpitā. vuttañhetaṃ -- <br/><br/>[21] ``adu cāpaṃ gahetvāna, khaggaṃ bandhiya vāmato. <br/><br/>[22] ānessāmi sake putte, puttānañhi vadho dukho.. <br/><br/>[21] ``aṭṭhānametaṃ ^a^V3.0301^ea^ dukkharūpaṃ, yaṃ kumārā vihaññare. <br/><br/>[22] satañca dhammamaññāya, ko datvā anutappatī''ti.. (jā0 2.22.2158-2159).<br/><br/>[03] rājāpi bodhisattassa vacanaṃ sutvā sallakkhesi ``ahaṃ attano maneneva purohitaputtassa  deviṃ datvā sakamanaṃ sandhāretuṃ ^a^P3.0341^ea^ na sakkomi, socāmi kilamāmi, na me idaṃ  anucchavikaṃ, sace sā mayi sasinehā bhaveyya ^a^M3.0321^ea^, imaṃ issariyaṃ chaḍḍetvā na  palāyeyya, mayi pana sinehaṃ akatvā palātāya kiṃ tāya mayha''nti. tassevaṃ cintentassa  padumapatte udakabindu viya sabbasoko nivattitvā gato, taṅkhaṇaññevassa kucchi parisaṇṭhāsi.  so nirogo sukhito hutvā bodhisattassa thutiṃ karonto osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 45^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``byākāsi āyuro pañhaṃ, atho pukkusaporiso. <br/><br/>[22] sabbe pañhe atibhoti, yathā bhāsati senako''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yathā bhāsatī^eb^ti yathā paṇḍito bhāsati, tathevetaṃ dānaṃ nāma datvā neva  anutappitabbanti. imaṃ panassa thutiṃ katvā tuṭṭho bahuṃ dhanamadāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā rājamahesī purāṇadutiyikā ahosi, rājā  ukkaṇṭhitabhikkhu, āyurapaṇḍito moggallāno, pukkusapaṇḍito sāriputto, senakapaṇḍito ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] paṇṇakajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 407
title:
  [] . mātuposakagijjhajātakavaṇṇanā^[] . dabbhapupphajātakavaṇṇanā^[] . paṇṇakajātakavaṇṇanā^[] . sattubhastajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vibbhantacitto^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto attano paññāpāramiṃ ārabbha kathesi.  paccuppannavatthu ^b^umaṅgajātake^eb^ (jā0 2.22.590 ādayo) āvi bhavissati.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ janako nāma rājā rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto brāhmaṇakule  nibbatti ^a^V3.0302^ea^, senakakumārotissa nāmaṃ kariṃsu. so vayappatto takkasilāyaṃ  sabbasippāni uggaṇhitvā bārāṇasiṃ paccāgantvā rājānaṃ passi, rājā taṃ amaccaṭṭhāne ṭhapesi,  mahantañcassa yasaṃ anuppadāsi ^a^P3.0342^ea^. so rañño atthañca dhammañca anusāsi,  madhurakatho dhammakathiko hutvā rājānaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā dāne uposathakamme dasasu  kusalakammapathesūti imāya kalyāṇapaṭipadāya patiṭṭhāpesi ^a^M3.0322^ea^, sakalaraṭṭhe buddhānaṃ  uppannakālo viya ahosi. pakkhadivasesu rājā ca uparājādayo ca sabbe sannipatitvā  dhammasabhaṃ sajjenti. mahāsatto sajjitadhammasabhāyaṃ ratanapallaṅkavaragato buddhalīḷāya dhammaṃ deseti,  buddhānaṃ dhammakathāsadisāvassa kathā hoti.<br/><br/>[03] atha aññataro mahallakabrāhmaṇo dhanabhikkhaṃ caritvā kahāpaṇasahassaṃ labhitvā ekasmiṃ  brāhmaṇakule nikkhipitvā puna ``bhikkhaṃ carissāmī''ti gato. tassa gatakāle taṃ kulaṃ  kahāpaṇe vaḷañjesi. so āgantvā kahāpaṇe āharāpesi. brāhmaṇo kahāpaṇe dātuṃ asakkonto  attano dhītaraṃ tassa pādaparicārikaṃ katvā adāsi. brāhmaṇo taṃ gahetvā bārāṇasito avidūre  ekasmiṃ brāhmaṇagāme vāsaṃ kappesi. athassa bhariyā daharatāya kāmesu atittā aññena  taruṇabrāhmaṇena saddhiṃ micchācāraṃ cari. ^b^soḷasa^eb^ hi ^b^atappanīyavatthūni^eb^ nāma.  katamāni soḷasa? sāgaro sabbasavantīhi na tappati, aggi upādānena na tappati, rājā raṭṭhena  na tappati, bālo pāpehi na tappati, itthī methunadhammena alaṅkārena vijāyanenāti imehi tīhi  na tappati, brāhmaṇo mantehi na tappati, jhāyī vihārasamāpattiyā na tappati, sekkho apacayena  na tappati, appiccho dhutaṅgaguṇena na tappati, āraddhavīriyo vīriyārambhena na tappati,  dhammakathiko sākacchāya na tappati, visārado parisāya na tappati, saddho saṅghupaṭṭhānena na  tappati, dāyako pariccāgena na tappati, paṇḍito dhammassavanena na tappati, catasso parisā  tathāgatadassanena na tappantīti.<br/><br/>[03] sāpi brāhmaṇī methunadhammena, atittā ^a^P3.0343^ea^ taṃ brāhmaṇaṃ nīharitvā vissatthā  pāpakammaṃ kātukāmā hutvā ekadivasaṃ dummanā nipajjitvā ``kiṃ bhotī''ti vuttā ``brāhmaṇa, ahaṃ  tava gehe kammaṃ kātuṃ na sakkomi, dāsidāsaṃ ānehī''ti āha. ``bhoti dhanaṃ me natthi, kiṃ  datvā ānemī''ti. ``bhikkhaṃ caritvā dhanaṃ pariyesitvā ānehī''ti. ``tena hi bhoti  pātheyyaṃ me sajjehī''ti. ``sā tassa baddhasattūnañca abaddhasattūnañca cammapasibbakaṃ pūretvā  adāsi''. brāhmaṇo gāmanigamarājadhānīsu ^a^M3.0323^ea^ caranto satta kahāpaṇasatāni  labhitvā ``alaṃ me ettakaṃ dhanaṃ dāsidāsamūlāyā''ti nivattitvā attano gāmaṃ āgacchanto  ekasmiṃ udakaphāsukaṭṭhāne ^a^V3.0303^ea^ pasibbakaṃ muñcitvā sattuṃ khāditvā pasibbakamukhaṃ  abandhitvāva pānīyaṃ pivituṃ otiṇṇo. athekasmiṃ rukkhasusire eko kaṇhasappo sattugandhaṃ  ghāyitvā pasibbakaṃ pavisitvā bhogaṃ ābhujitvā sattuṃ khādanto nipajji. brāhmaṇo āgantvā  pasibbakassa abbhantaraṃ anoloketvā pasibbakaṃ bandhitvā aṃse katvā pāyāsi. antarāmagge  ekasmiṃ rukkhe nibbattadevatā khandhaviṭape ṭhatvā ``brāhmaṇa, sace antarāmagge vasissasi, sayaṃ  marissasi, sace ajja gharaṃ gamissasi, bhariyā te marissatī''ti vatvā antaradhāyi. so  olokento devataṃ adisvā bhīto maraṇabhayatajjito rodanto paridevanto bārāṇasinagaradvāraṃ  sampāpuṇi.<br/><br/>[03] tadā ca pannarasuposatho hoti alaṅkatadhammāsane nisīditvā bodhisattassa  dhammakathanadivaso. mahājano nānāgandhapupphādihattho vaggavaggo hutvā dhammiṃ kathaṃ sotuṃ gacchati.  brāhmaṇo taṃ disvā ``kahaṃ gacchathā''ti pucchitvā ``brāhmaṇa, ajja senakapaṇḍito madhurassarena  buddhalīḷāya dhammaṃ deseti, kiṃ tvampi na jānāsī''ti vutte cintesi ``paṇḍito kira  dhammakathiko, ahañcamhi maraṇabhayatajjito, paṇḍitā kho pana mahantampi ^a^P3.0344^ea^ sokaṃ  harituṃ sakkonti, mayāpi tattha gantvā dhammaṃ sotuṃ vaṭṭatī''ti. so tehi saddhiṃ tattha gantvā  mahāsattaṃ parivāretvā nisinnāya sarājikāya parisāya pariyante sattupasibbakena khandhagatena  dhammāsanato avidūre maraṇabhayatajjito rodamāno aṭṭhāsi. mahāsatto ākāsagaṅgaṃ otaranto  viya amatavassaṃ vassento viya ca dhammaṃ desesi. mahājano sañjātasomanasso sādhukāraṃ datvā  dhammaṃ assosi.<br/><br/>[03] paṇḍitā ca nāma disācakkhukā honti. tasmiṃ khaṇe mahāsatto pasannapañcapasādāni  akkhīni ummīletvā samantato parisaṃ olokento taṃ brāhmaṇaṃ disvā cintesi ``ettakā parisā  somanassajātā sādhukāraṃ datvā dhammaṃ suṇanti, ayaṃ paneko brāhmaṇo domanassappatto rodati,  etassa abbhantare assujananasamatthena sokena bhavitabbaṃ, tamassa ambilena ^a^M3.0324^ea^  paharitvā tambamalaṃ viya padumapalāsato udakabinduṃ viya vinivattetvā ettheva naṃ nissokaṃ  tuṭṭhamānasaṃ katvā dhammaṃ desessāmī''ti. so taṃ āmantetvā ``brāhmaṇa, senakapaṇḍito nāmāhaṃ,  idāneva taṃ nissokaṃ karissāmi, vissattho kathehī''ti tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 46^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vibbhantacitto kupitindriyosi, nettehi te vārigaṇā savanti. <br/><br/>[22] kiṃ te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayāno, idhāgamā brahme tadiṅgha brūhī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0304^ea^ ^b^kupitindriyosī^eb^ti cakkhundriyameva sandhāya  ``kupitindriyosī''ti āha. ^b^vārigaṇā^eb^ti assubindūni. ^b^iṅghā^eb^ti codanatthe  nipāto. tañhi mahāsatto codento evamāha ``brāhmaṇa, sattā nāma dvīhi kāraṇehi socanti  paridevanti sattasaṅkhāresu kismiñcideva piyajātike naṭṭhe vā, kiñcideva piyajātikaṃ patthetvā  alabhantā vā. tattha kiṃ te naṭṭhaṃ, kiṃ vā pana patthayanto tvaṃ idha āgato, idaṃ me khippaṃ  brūhī''ti.<br/><br/>[03] athassa ^a^P3.0345^ea^ attano sokakāraṇaṃ kathento brāhmaṇo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 47^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``miyyetha bhariyā vajato mamajja, agacchato maraṇamāha yakkho. <br/><br/>[22] etena dukkhena pavedhitosmi, akkhāhi me senaka etamattha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vajato^eb^ti gehaṃ gacchantassa. ^b^agacchato^eb^ti agacchantassa.  ^b^yakkho^eb^ti antarāmagge ekā rukkhadevatā evamāhāti vadati. sā kira devatā ``pasibbake  te brāhmaṇa, kaṇhasappo''ti anācikkhantī bodhisattassa ñāṇānubhāvappakāsanatthaṃ nācikkhi.  ^b^etena dukkhenā^eb^ti gacchato bhariyāya maraṇadukkhena, agacchato attano maraṇadukkhena, tenasmi  pavedhito ghaṭṭito kampito. ^b^etamattha^eb^nti etaṃ kāraṇaṃ. yena me kāraṇena ^a^M3.0325^ea^  gacchato bhariyāya maraṇaṃ, agacchato attano maraṇaṃ hoti, etaṃ me kāraṇaṃ  ācikkhāhīti attho.<br/><br/>[03] mahāsatto brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā samuddamatthake jālaṃ khipanto viya ñāṇajālaṃ pattharitvā  ``imesaṃ sattānaṃ bahūni maraṇakāraṇāni. samudde nimuggāpi maranti, tattha vāḷamacchehi  gahitāpi, gaṅgāya patitāpi, tattha susumārehi gahitāpi, rukkhato patitāpi, kaṇṭakena viddhāpi,  nānappakārehi āvudhehi pahaṭāpi, visaṃ khāditvāpi, ubbandhitvāpi, papāte patitāpi,  atisītādīhi vā nānappakārehi vā rogehi upaddutāpi marantiyeva, evaṃ bahūsu maraṇakāraṇesu  katarena nu kho kāraṇena ajjesa brāhmaṇo antarāmagge vasanto sayaṃ marissati, gehamassa vajato  bhariyā marissatī''ti cintesi. cintento eva brāhmaṇassa khandhe pasibbakaṃ disvā ``imasmiṃ  pasibbake ekena sappena paviṭṭhena bhavitabbaṃ, pavisanto ca paneso imasmiṃ brāhmaṇe pātarāsasamaye  sattuṃ khāditvā pasibbakamukhaṃ abandhitvā pānīyaṃ pātuṃ gate sattugandhena sappo paviṭṭho bhavissati.  brāhmaṇopi pānīyaṃ pivitvā āgato sappassa paviṭṭhabhāvaṃ ajānitvā pasibbakaṃ bandhitvā ādāya  pakkanto ^a^P3.0346^ea^ bhavissati, sacāyaṃ antarāmagge vasanto sāyaṃ vasanaṭṭhāne ``sattuṃ  khādissāmī''ti pasibbakaṃ muñcitvā hatthaṃ pavesessati ^a^V3.0305^ea^, atha naṃ sappo hatthe  ḍaṃsitvā jīvitakkhayaṃ pāpessati, idamassa antarāmagge vasantassa maraṇakāraṇaṃ. sace pana gehaṃ  gaccheyya, pasibbako bhariyāya hatthagato bhavissati, sā `antobhaṇḍaṃ olokessāmī''ti  pasibbakaṃ muñcitvā hatthaṃ pavesessati, atha naṃ sappo ḍaṃsitvā jīvitakkhayaṃ pāpessati, idamassa  ajja gehaṃ gatassa bhariyāya maraṇakāraṇa''nti upāyakosallañāṇeneva aññāsi.<br/><br/>[03] athassa etadahosi ``iminā kaṇhasappena sūrena nibbhayena bhavitabbaṃ. ayañhi brāhmaṇassa  mahāphāsukaṃ paharantopi pasibbake attano calanaṃ vā phandanaṃ vā na dasseti, evarūpāya parisāya  majjhepi attano atthibhāvaṃ na dasseti, tasmā iminā kaṇhasappena sūrena nibbhayena  bhavitabba''nti. idampi so upāyakosallañāṇeneva dibbacakkhunā passanto viya aññāsi. evaṃ  sarājikāya parisāya majjhe sappaṃ pasibbakaṃ pavisantaṃ disvā ṭhitapuriso viya mahāsatto  upāyakosallañāṇeneva paricchinditvā brāhmaṇassa pañhaṃ kathento tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 48^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahūni ^a^M3.0326^ea^ ṭhānāni vicintayitvā, yamettha vakkhāmi tadeva saccaṃ. <br/><br/>[22] maññāmi te brāhmaṇa sattubhastaṃ, ajānato kaṇhasappo paviṭṭho''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bahūni ṭhānānī^eb^ti bahūni kāraṇāni. ^b^vicintayitvā^eb^ti paṭivijjhitvā  cintāvasena pavattapaṭivedho hutvā. ^b^yamettha vakkhāmī^eb^ti yaṃ te ahaṃ etesu kāraṇesu etaṃ  kāraṇaṃ vakkhāmi. ^b^tadeva sacca^eb^nti tadeva tathaṃ dibbacakkhunā disvā kathitasadisaṃ  bhavissatīti dīpeti. ^b^maññāmī^eb^ti sallakkhemi. ^b^sattubhasta^eb^nti sattupasibbakaṃ.  ^b^ajānato^eb^ti ajānantasseva eko kaṇhasappo paviṭṭhoti maññāmīti.<br/><br/>[03] evañca ^a^P3.0347^ea^ pana vatvā ``atthi te brāhmaṇa, etasmiṃ pasibbake sattū''ti  pucchi. ``atthi, paṇḍitā''ti. ``ajja pātarāsavelāya sattuṃ khādī''ti? ``āma,  paṇḍitā''ti. ``kattha nisīditvā''ti? ``araññe rukkhamūlasmiṃ, paṇḍitā''ti. ``sattuṃ  khāditvā pānīyaṃ pātuṃ gacchanto pasibbakamukhaṃ bandhi, na bandhī''ti? ``na bandhiṃ,  paṇḍitā''ti. ``pānīyaṃ pivitvā āgato pasibbakaṃ oloketvā bandhī''ti. ``anoloketvāva  bandhiṃ, paṇḍitā''ti. ``brāhmaṇa, tava pānīyaṃ pātuṃ gatakāle ajānantasseva te sattugandhena  pasibbakaṃ sappo paviṭṭhoti maññāmi, evamettha āgato tvaṃ, tasmā pasibbakaṃ otāretvā  parisamajjhe ṭhapetvā pasibbakamukhaṃ ^a^V3.0306^ea^ mocetvā paṭikkamma ṭhito ekaṃ daṇḍakaṃ gahetvā  pasibbakaṃ tāva pahara, tato patthaṭaphaṇaṃ susūtisaddaṃ katvā nikkhamantaṃ kaṇhasappaṃ disvā nikkaṅkho  bhavissatī''ti catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 49^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ādāya daṇḍaṃ parisumbha bhastaṃ, passeḷamūgaṃ uragaṃ dujivhaṃ. <br/><br/>[22] chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni, bhujaṅgamaṃ passa pamuñca bhasta''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^parisumbhā^eb^ti pahara. ^b^passeḷamūga^eb^nti eḷaṃ paggharantena mukhena eḷamūgaṃ  pasibbakato nikkhamantaṃ dujivhaṃ uragaṃ passa. ^b^chandajja kaṅkhaṃ vicikicchitānī^eb^ti  ``atthi nu kho me pasibbake sappo, udāhu natthī''ti kaṅkhameva punappunaṃ uppajjamānāni  vicikicchitāni ca ajja chinda, mayhaṃ saddaha, avitathañhi me veyyākaraṇaṃ, idāneva nikkhamantaṃ  bhujaṅgamaṃ passa pamuñca bhastanti.<br/><br/>[03] brāhmaṇo ^a^M3.0327^ea^ mahāsattassa kathaṃ sutvā saṃviggo bhayappatto tathā akāsi.  sappopi sattubhaste daṇḍena pahaṭe pasibbakamukhā nikkhamitvā mahājanaṃ olokento aṭṭhāsi.  tamatthaṃ ^a^P3.0348^ea^ pakāsento satthā pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 50^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṃviggarūpo parisāya majjhe, so brāhmaṇo sattubhastaṃ pamuñci. <br/><br/>[22] atha nikkhami urago uggatejo, āsīviso sappo phaṇaṃ karitvā''ti..<br/><br/>[03] sappassa phaṇaṃ katvā nikkhantakāle ``mahāsattassa sabbaññubuddhasseva byākaraṇaṃ ahosī''ti  mahājano celukkhepasahassāni pavattesi, aṅguliphoṭanasahassāni paribbhamiṃsu, ghanameghavassaṃ viya  sattaratanavassaṃ vassi, sādhukārasahassāni pavattiṃsu, mahāpathavībhijjanasaddo viya ahosi. idaṃ  pana buddhalīḷāya evarūpassa pañhassa kathanaṃ nāma neva jātiyā balaṃ, na gottakulappadesānaṃ balaṃ,  kassa panetaṃ balanti? paññāya balaṃ. paññavā hi puggalo vipassanaṃ vaḍḍhetvā ariyamaggadvāraṃ  vivaritvā amatamahānibbānaṃ pavisati, sāvakapāramimpi paccekabodhimpi sammāsambodhimpi  paṭivijjhati. amatamahānibbānasampāpakesu hi dhammesu paññāva seṭṭhā, avasesā tassā parivārā  honti. tenetaṃ vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``paññā ^a^V3.0307^ea^ hi seṭṭhā kusalā vadanti, nakkhattarājāriva tārakānaṃ. <br/><br/>[22] sīlaṃ sirī cāpi satañca dhammo, anvāyikā paññavato bhavantī''ti.. (jā0  2.17.81).<br/><br/>[03] evaṃ kathite ca pana mahāsattena pañhe eko ahituṇḍiko sappassa mukhabandhanaṃ katvā sappaṃ  gahetvā araññe vissajjesi. brāhmaṇo rājānaṃ upasaṅkamitvā jayāpetvā añjaliṃ paggayha rañño  thutiṃ karonto upaḍḍhagāthamāha -- <br/><br/>[40] 51^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``suladdhalābhā janakassa rañño. <br/><br/>[22] yo passatī senakaṃ sādhupañña''nti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^M3.0328^ea^ -- yo sādhupaññaṃ uttamapaññaṃ senakapaṇḍitaṃ akkhīni  ummīletvā icchiticchitakkhaṇe piyacakkhūhi passituṃ labhati, tassa rañño janakassa ete  icchiticchitakkhaṇe dassanalābhā suladdhalābhā vata, etena laddhesu sabbalābhesu eteva lābhā  suladdhalābhā nāmāti.<br/><br/>[03] brāhmaṇopi rañño ^a^P3.0349^ea^ thutiṃ katvā puna pasibbakato satta kahāpaṇasatāni  gahetvā mahāsattassa thutiṃ katvā tuṭṭhidāyaṃ dātukāmo diyaḍḍhagāthamāha -- <br/><br/>[22] ``vivaṭṭachaddo nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ.. <br/><br/>[40] 52^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imāni me sattasatāni atthi, gaṇhāhi sabbāni dadāmi tuyhaṃ. <br/><br/>[22] tayā hi me jīvitamajja laddhaṃ, athopi bhariyāya makāsi sotthi''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vivaṭṭachaddo nusi sabbadassī^eb^ti kiṃ nu kho tvaṃ sabbesu dhammākāresu  vivaṭṭachadano vivaṭṭaneyyadhammo sabbaññubuddhoti thutivasena pucchati. ^b^ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa  bhiṃsarūpa^eb^nti udāhu asabbaññussapi sato tava ñāṇaṃ ativiya bhiṃsarūpaṃ sabbaññutaññāṇaṃ viya  balavanti. ^b^tayā hi me^eb^ti tayā hi dinnattā ajja mayā jīvitaṃ laddhaṃ. ^b^athopi  bhariyāya makāsi sotthi^eb^nti athopi me bhariyāya tvameva sotthiṃ akāsi.<br/><br/>[03] iti ^a^V3.0308^ea^ so vatvā ``sacepi satasahassaṃ bhaveyya, dadeyyamevāhaṃ, ettakameva me  dhanaṃ, imāni me satta satāni gaṇhā''ti punappunaṃ bodhisattaṃ yāci. taṃ sutvā bodhisatto aṭṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 53^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na paṇḍitā vetanamādiyanti, citrāhi gāthāhi subhāsitāhi. <br/><br/>[22] itopi te brahme dadantu vittaṃ, ādāya tvaṃ gaccha sakaṃ niketa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vetana^eb^nti vettanaṃ, ayameva vā pāṭho. ^b^itopi te brahme^eb^ti brāhmaṇa, ito  mama pādamūlatopi tuyhaṃ dhanaṃ dadantu. ^b^vittaṃ ādāya tvaṃ gacchā^eb^ti ^a^M3.0329^ea^ ito  aññāni tīṇi satāni gahetvā sahassabhaṇḍikaṃ ādāya sakanivesanaṃ gaccha.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā mahāsatto brāhmaṇassa sahassaṃ pūrāpento kahāpaṇe dāpetvā ``brāhmaṇa, kena  tvaṃ dhanabhikkhāya pesito''ti pucchi. ``bhariyāya me paṇḍitā''ti. ``bhariyā ^a^P3.0350^ea^  pana te mahallikā, daharā''ti. ``daharā, paṇḍitā''ti. ``tena hi sā aññena  saddhiṃ anācāraṃ karontī `nibbhayā hutvā karissāmī'ti taṃ pesesi, sace ime kahāpaṇe gharaṃ  nessasi, sā te dukkhena laddhakahāpaṇe attano jārassa dassati, tasmā tvaṃ ujukameva gehaṃ  agantvā bahigāme rukkhamūle vā yattha katthaci vā kahāpaṇe ṭhapetvā paviseyyāsī''ti vatvā taṃ  uyyojesi. so gāmasamīpaṃ gantvā ekasmiṃ rukkhamūle kahāpaṇe ṭhapetvā sāyaṃ gehaṃ agamāsi.  bhariyāpissa tasmiṃ khaṇe jārena saddhiṃ nisinnā ahosi. brāhmaṇo dvāre ṭhatvā ``bhotī''ti  āha. sā tassa saddaṃ sallakkhetvā dīpaṃ nibbāpetvā dvāraṃ vivaritvā brāhmaṇe anto paviṭṭhe itaraṃ  nīharitvā dvāramūle ṭhapetvā gehaṃ pavisitvā pasibbake kiñci adisvā ``brāhmaṇa, kiṃ te bhikkhaṃ  caritvā laddha''nti pucchi. ``sahassaṃ me laddha''nti. ``kahaṃ pana ta''nti. ``asukaṭṭhāne  nāma ṭhapitaṃ, pātova āharissāmi, mā cintayī''ti. sā gantvā jārassa ācikkhi. so  nikkhamitvā attanā ṭhapitaṃ viya gaṇhi.<br/><br/>[03] brāhmaṇo punadivase gantvā kahāpaṇe apassanto bodhisattassa santikaṃ gantvā ``kiṃ,  brāhmaṇā''ti vutte ``kahāpaṇe na passāmi, paṇḍitā''ti āha. ``bhariyāya te ācikkhī''ti?  ``āma, paṇḍitā''ti. mahāsatto tāya jārassa ācikkhitabhāvaṃ ñatvā ``atthi pana te  brāhmaṇa, bhariyāya kulūpakabrāhmaṇo''ti pucchi. ``atthi, paṇḍitā''ti. ``tuyhampi atthī''ti?  ``āma, paṇḍitā''ti. athassa mahāsatto sattannaṃ divasānaṃ paribbayaṃ dāpetvā ^a^V3.0309^ea^  ``gaccha paṭhamadivase tava satta, bhariyāya te sattāti cuddasa brāhmaṇe nimantetvā bhojetha,  punadivasato paṭṭhāya ekekaṃ hāpetvā sattame divase tava ekaṃ, bhariyāya te ekanti dve brāhmaṇe  nimantetvā bhariyāya te satta divase nimantitabrāhmaṇassa nibaddhaṃ āgamanabhāvaṃ ñatvā mayhaṃ  ārocehī''ti ^a^P3.0351^ea^ āha. brāhmaṇo tathā ^a^M3.0330^ea^ katvā ``sallakkhito  me paṇḍita, nibaddhaṃ bhuñjanakabrāhmaṇo''ti mahāsattassa ārocesi.<br/><br/>[03] bodhisatto tena saddhiṃ purise pesetvā taṃ brāhmaṇaṃ āharāpetvā ``asukarukkhamūlato te  imassa brāhmaṇassa santakaṃ kahāpaṇasahassaṃ gahita''nti pucchi. ``na gaṇhāmi, paṇḍitā''ti.  ``tvaṃ mama senakapaṇḍitabhāvaṃ na jānāsi, āharāpessāmi te kahāpaṇe''ti. so bhīto  ``gahitā me''ti sampaṭicchi. ``kuhiṃ te ṭhapitā''ti? ``tattheva, paṇḍita, ṭhapitā''ti.  bodhisatto brāhmaṇaṃ pucchi ``brāhmaṇa, kiṃ te sāyeva bhariyā hotu, udāhu aññaṃ gaṇhissasī''ti.  ``sāyeva me hotu, paṇḍitā''ti. bodhisatto manusse pesetvā brāhmaṇassa kahāpaṇe ca  brāhmaṇiñca āharāpetvā corabrāhmaṇassa hatthato kahāpaṇe brāhmaṇassa dāpetvā itarassa rājāṇaṃ  kāretvā nagarā nīharāpetvā brāhmaṇiyāpi rājāṇaṃ kāretvā brāhmaṇassa mahantaṃ yasaṃ datvā attanoyeva  santike vasāpesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  bahū sotāpattiphalādīni sacchikariṃsu. tadā brāhmaṇo ānando ahosi, rukkhadevatā sāriputto,  parisā buddhaparisā, senakapaṇḍito pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] sattubhastajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 408
title:
  [] . dabbhapupphajātakavaṇṇanā^[] . paṇṇakajātakavaṇṇanā^[] . sattubhastajātakavaṇṇanā^[] . aṭṭhisenajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yeme ahaṃ na jānāmī^eb^ti idaṃ satthā āḷaviṃ nissāya aggāḷave cetiye viharanto  kuṭikārasikkhāpadaṃ ārabbha kathesi. paccuppannavatthu heṭṭhā ^b^maṇikaṇṭhajātake^eb^ (jā0 1.3.7  ādayo) kathitameva. satthā pana te bhikkhū āmantetvā ``bhikkhave, porāṇakapaṇḍitā pubbe  anuppanne ^a^P3.0352^ea^ buddhe bāhirakapabbajjāya pabbajitvā rājūhi pavāritāpi `yācanā nāma  paresaṃ appiyā amanāpā'ti na yāciṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V3.0310^ea^ ^a^M3.0331^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto  ekasmiṃ nigame brāhmaṇakule nibbatti, aṭṭhisenakumārotissa nāmaṃ kariṃsu. so vayappatto  takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā aparabhāge kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsato  nikkhamitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññāsamāpattiyo nibbattetvā himavantapadese ciraṃ  vasitvā loṇambilasevanatthāya manussapathaṃ otaritvā anupubbena bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne  vasitvā punadivase bhikkhāya caranto rājaṅgaṇaṃ agamāsi. rājā tassācāravihāre pasīditvā taṃ  nimantāpetvā pāsādatale pallaṅke nisīdāpetvā subhojanaṃ bhojetvā bhojanāvasāne anumodanaṃ sutvā  pasanno paṭiññaṃ gahetvā mahāsattaṃ rājuyyāne vasāpesi, divasassa ca dve tayo vāre upaṭṭhānaṃ  agamāsi. so ekadivasaṃ dhammakathāya pasanno rajjaṃ ādiṃ katvā ``yena vo attho, taṃ  vadeyyāthā''ti pavāresi. bodhisatto ``idaṃ nāma me dehī''ti na vadati. aññe yācakā  ``idaṃ dehi, idaṃ dehī''ti icchiticchitaṃ yācanti, rājā asajjamāno detiyeva. so  ekadivasaṃ cintesi ``aññe yācanakavanibbakā `idañcidañca amhākaṃ dehī'ti maṃ yācanti,  ayyo pana aṭṭhiseno pavāritakālato paṭṭhāya na kiñci yācati, paññavā kho panesa upāyakusalo,  pucchissāmi na''nti. so ekadivasaṃ bhuttapātarāso gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinno aññesaṃ  yācanakāraṇaṃ tassa ca ayācanakāraṇaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 54^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yeme ahaṃ na jānāmi, aṭṭhisena vanibbake. <br/><br/>[22] te maṃ saṅgamma yācanti, kasmā maṃ tvaṃ na yācasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0353^ea^ ^b^vanibbake^eb^ti yācanake. ^b^saṅgammā^eb^ti samāgantvā.  idaṃ vuttaṃ hoti -- ayya, aṭṭhisena, yeme vanibbake ahaṃ nāmagottajātikulappadesena ``ime  nāmete''tipi na jānāmi, te maṃ samāgantvā icchiticchitaṃ yācanti, tvaṃ pana kasmā maṃ kiñci  na yācasīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 55^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yācako appiyo hoti, yācaṃ adadamappiyo. <br/><br/>[22] tasmāhaṃ taṃ na yācāmi, mā me videssanā ahū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0332^ea^ ^b^yācako appiyo hotī^eb^ti yo hi, mahārāja, puggalo ``idaṃ  me dehī''ti yācako, so mātāpitūnampi mittāmaccādīnampi appiyo hoti amanāpo. tassa  appiyabhāvo ^a^V3.0311^ea^ maṇikaṇṭhajātakena dīpetabbo. ^b^yāca^eb^nti yācitabhaṇḍaṃ.  ^b^adada^eb^nti adadamāno. idaṃ vuttaṃ hoti -- yopi yācitaṃ na deti, so mātāpitaro ādiṃ  katvā adadamāno puggalo yācakassa appiyo hotīti. ^b^tasmā^eb^ti yasmā yācakopi  dāyakassa, yācitaṃ bhaṇḍaṃ adadantopi yācakassa appiyo hoti, tasmā ahaṃ taṃ na yācāmi.  ^b^mā me videssanā ahū^eb^ti sace hi ahaṃ yāceyyameva, tava videsso bhaveyya, sā me tava  santikā uppannā videssanā, sace pana tvaṃ na dadeyyāsi, mama videsso bhaveyyāsi, sā ca mama  tayi videssanā, evaṃ sabbathāpi mā me videssanā ahu, mā no ubhinnampi mettā bhijjīti  etamatthaṃ sampassanto ahaṃ taṃ na kiñci yācāmīti.<br/><br/>[03] athassa vacanaṃ sutvā rājā tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 56^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ve yācanajīvāno, kāle yācaṃ na yācati. <br/><br/>[22] parañca puññā dhaṃseti, attanāpi na jīvati.. <br/><br/>[40] 57^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ca yācanajīvāno, kāle yācañhi yācati. <br/><br/>[22] parañca puññaṃ labbheti, attanāpi ca jīvati.. <br/><br/>[40] 58^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na vedessanti sappaññā, disvā yācakamāgate. <br/><br/>[22] brahmacāri piyo mesi, vada tvaṃ bhaññamicchasī''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^yācanajīvāno^eb^ti yācanajīvamāno, ayameva vā pāṭho. idaṃ vuttaṃ hoti  -- ayya, aṭṭhisena yo yācanena jīvamāno dhammiko samaṇo vā brāhmaṇo vā  yācitabbayuttapattakāle kiñcideva yācitabbaṃ na yācati, so parañca dāyakaṃ puññā dhaṃseti  parihāpeti, attanāpi ca sukhaṃ na jīvati. ^b^puññaṃ labbhetī^eb^ti ^a^P3.0354^ea^ kāle pana  yācitabbaṃ yācanto parañca puññaṃ adhigameti, attanāpi ca sukhaṃ jīvati. ^b^na vedessantī^eb^ti  yaṃ tvaṃ vadesi ``mā me videssanā ahū''ti, taṃ kasmā vadasi. sappaññā hi dānañca ^a^M3.0333^ea^  dānaphalañca jānantā paṇḍitā yācake āgate disvā na dessanti na kujjhanti,  aññadatthu pana pamuditāva hontīti dīpeti. ^b^yācakamāgate^eb^ti ma-kāro byañjanasandhivasena  vutto, yācake āgateti attho. ^b^brahmacāri piyo mesī^eb^ti ayya aṭṭhisena, parisuddhacāri  mahāpuñña, tvaṃ mayhaṃ ativiya piyo, tasmā varaṃ tvaṃ maṃ vadehi yācāhiyeva.  ^b^bhaññamicchasī^eb^ti yaṃkiñci vattabbaṃ icchasi, sabbaṃ vada, rajjampi te dassāmiyevāti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V3.0312^ea^ bodhisatto raññā rajjenāpi pavārito neva kiñci yāci. rañño pana  evaṃ attano ajjhāsaye kathite mahāsattopi pabbajitapaṭipattiṃ dassetuṃ ``mahārāja, yācanā hi  nāmesā kāmabhogīnaṃ gihīnaṃ āciṇṇā, na pabbajitānaṃ, pabbajitena pana pabbajitakālato paṭṭhāya  gihīhi asamānaparisuddhājīvena bhavitabba''nti pabbajitapaṭipadaṃ dassento chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 59^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ve yācanti sappaññā, dhīro ca veditumarahati. <br/><br/>[22] uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sappaññā^eb^ti buddhā ca buddasāvakā ca bodhiyā paṭipannā isipabbajjaṃ pabbajitā  bodhisattā ca sabbepi sappaññā ca susīlā ca, ete evarūpā sappaññā ``amhākaṃ idañcidañca  dethā''ti na yācanti. ^b^dhīro ca veditumarahatī^eb^ti upaṭṭhāko pana dhīro paṇḍito  gilānakāle ca agilānakāle ca yena yenattho, taṃ sabbaṃ sayameva vedituṃ jānituṃ arahati.  ^b^uddissa ariyā tiṭṭhantī^eb^ti ariyā pana vācaṃ abhinditvā yenatthikā honti, taṃ uddissa  kevalaṃ bhikkhācāravattena tiṭṭhanti, neva kāyaṅgaṃ vā vācaṅgaṃ vā kopenti. kāyavikāraṃ dassetvā  nimittaṃ karonto hi kāyaṅgaṃ kopeti nāma, vacībhedaṃ karonto vācaṅgaṃ kopeti nāma, tadubhayaṃ  akatvā buddhādayo ariyā tiṭṭhanti. ^b^esā ariyāna yācanā^eb^ti esā kāyaṅgavācaṅgaṃ  akopetvā bhikkhāya tiṭṭhamānā ariyānaṃ yācanā nāma.<br/><br/>[03] rājā ^a^P3.0355^ea^ bodhisattassa vacanaṃ sutvā ``bhante, yadi sappañño upaṭṭhāko  attanāva ñatvā kulūpakassa dātabbaṃ deti, ahampi tumhākaṃ idañcidañca dammī''ti vadanto sattamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 60^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dadāmi ^a^M3.0334^ea^ te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena. <br/><br/>[22] ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā, sutvāna gāthā tava dhammayuttā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^rohiṇīna^eb^nti rattavaṇṇānaṃ. ^b^gavaṃ sahassa^eb^nti  khīradadhiādimadhurarasaparibhogatthāya evarūpānaṃ gunnaṃ sahassaṃ tuyhaṃ dammi, taṃ me paṭiggaṇha.  ^b^ariyo^eb^ti ācārāriyo. ^b^ariyassā^eb^ti ācārāriyassa. ^b^kathaṃ na dajjā^eb^ti  kena kāraṇena na dadeyya.<br/><br/>[03] evaṃ vutte bodhisatto ``ahaṃ mahārāja, akiñcano pabbajito, na me gāvīhi attho''ti  ^a^V3.0313^ea^ paṭikkhipi. rājā tassovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo  ahosi. sopi aparihīnajjhāno brahmaloke uppajji.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  bahū sotāpattiphalādīsu patiṭṭhitā. tadā rājā ānando ahosi, aṭṭhiseno pana ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] aṭṭhisenajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 409
title:
  [] . paṇṇakajātakavaṇṇanā^[] . sattubhastajātakavaṇṇanā^[] . aṭṭhisenajātakavaṇṇanā^[] . kapijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yattha verī nivasatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattassa pathavipavesanaṃ  ārabbha kathesi. tasmiñhi pathaviṃ paviṭṭhe dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, devadatto saha  parisāya naṭṭho''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva devadatto saha parisāya naṭṭho,  pubbepi nassiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kapiyoniyaṃ nibbattitvā  pañcasatakapiparivāro rājuyyāne ^a^P3.0356^ea^ vasi. devadattopi kapiyoniyaṃ nibbattitvā  pañcasatakapiparivāro tattheva vasi. athekadivasaṃ purohite uyyānaṃ gantvā nhatvā alaṅkaritvā  nikkhamante eko ^a^M3.0335^ea^ lolakapi puretaraṃ gantvā rājuyyānadvāre toraṇamatthake  nisīditvā tassa matthake vaccapiṇḍaṃ pātetvā puna uddhaṃ olokentassa mukhe pātesi. so  nivattitvā ``hotu, jānissāmi tumhākaṃ kattabba''nti makkaṭe santajjetvā puna nhatvā pakkāmi.  tena veraṃ gahetvā makkaṭānaṃ santajjitabhāvaṃ bodhisattassa ārocesuṃ. so ``verīnaṃ nivasanaṭṭhāne  nāma vasituṃ na vaṭṭati, sabbopi kapigaṇo palāyitvā aññattha gacchatū''ti kapisahassassapi  ārocāpesi. dubbacakapi attano parivāramakkaṭe gahetvā ``pacchā jānissāmī''ti tattheva  nisīdi. bodhisatto attano parivāraṃ gahetvā araññaṃ pāvisi. athekadivasaṃ ekissā  vīhikoṭṭikāya dāsiyā ātape pasāritavīhiṃ khādanto eko eḷako ummukkena pahāraṃ labhitvā  ādittasarīro palāyanto ekissā hatthisālaṃ nissāya tiṇakuṭiyā kuṭṭe sarīraṃ ghaṃsi  ^a^V3.0314^ea^. so aggi tiṇakuṭikaṃ gaṇhi, tato uṭṭhāya hatthisālaṃ gaṇhi, hatthisālāya  hatthīnaṃ piṭṭhi jhāyi, hatthivejjā hatthīnaṃ paṭijagganti.<br/><br/>[03] purohitopi makkaṭānaṃ gahaṇūpāyaṃ upadhārento vicarati. atha naṃ rājupaṭṭhānaṃ āgantvā  nisinnaṃ rājā āha ``ācariya, bahū no hatthī vaṇitā jātā, hatthivejjā paṭijaggituṃ na  jānanti, jānāsi nu kho kiñci bhesajja''nti? ``jānāmi, mahārājā''ti. ``kiṃ  nāmā''ti? ``makkaṭavasā, mahārājā''ti. ``kahaṃ labhissāmā''ti? ``nanu uyyāne bahū  makkaṭā''ti? rājā ``uyyāne makkaṭe māretvā vasaṃ ānethā''ti āha. dhanuggahā gantvā  pañcasatepi makkaṭe vijjhitvā māresuṃ. eko pana jeṭṭhakamakkaṭo palāyanto sarapahāraṃ labhitvāpi  tattheva apatitvā ^a^P3.0357^ea^ bodhisattassa vasanaṭṭhānaṃ patvā pati. vānarā ``amhākaṃ  vasanaṭṭhānaṃ patvā mato''ti tassa pahāraṃ laddhā matabhāvaṃ bodhisattassa ārocesuṃ. so gantvā  kapigaṇamajjhe nisinno ``paṇḍitānaṃ ovādaṃ akatvā veriṭṭhāne vasantā nāma evaṃ vinassantī''ti  kapigaṇassa ovādavasena imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 61^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yattha verī nivasati, na vase tattha paṇḍito. <br/><br/>[22] ekarattaṃ dvirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisu.. <br/><br/>[40] 62^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``diso ^a^M3.0336^ea^ ve lahucittassa, posassānuvidhīyato. <br/><br/>[22] ekassa kapino hetu, yūthassa anayo kato.. <br/><br/>[40] 63^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bālova paṇḍitamānī, yūthassa parihārako. <br/><br/>[22] sacittassa vasaṃ gantvā, sayethāyaṃ yathā kapi.. <br/><br/>[40] 64^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na sādhu balavā bālo, yūthassa parihārako. <br/><br/>[22] ahito bhavati ñātīnaṃ, sakuṇānaṃva cetako.. <br/><br/>[40] 65^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhīrova balavā sādhu, yūthassa parihārako. <br/><br/>[22] hito bhavati ñātīnaṃ, tidasānaṃva vāsavo.. <br/><br/>[40] 66^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^V3.0315^ea^ ca sīlañca paññañca, sutañcattani passati. <br/><br/>[22] ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca.. <br/><br/>[40] 67^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasmā tuleyya mattānaṃ, sīlapaññāsutāmiva. <br/><br/>[22] gaṇaṃ vā parihare dhīro, eko vāpi paribbaje''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^lahucittassā^eb^ti lahucitto assa. idaṃ vuttaṃ hoti -- yo poso lahucittassa  mittassa vā ñātino vā anuvidhīyati anuvattati, tassa posassa anuvidhīyato so lahucitto  diso hoti, verikiccaṃ karoti. ^b^ekassa kapino^eb^ti passatha ekassa lahucittassa  andhabālassa kapino hetu ayaṃ sakalassa yūthassa anayo avuḍḍhi mahāvināso katoti.  ^b^paṇḍitamānī^eb^ti yo sayaṃ bālo hutvā ``ahaṃ paṇḍito''ti attānaṃ maññamāno paṇḍitānaṃ  ovādaṃ akatvā sakassa cittassa vasaṃ gacchati, so sacittassa vasaṃ gantvā yathāyaṃ dubbacakapi  matasayanaṃ sayito, evaṃ sayethāti attho.<br/><br/>[03] ^b^na sādhū^eb^ti bālo nāma balasampanno yūthassa parihārako na sādhu na laddhako.  kiṃkāraṇā? so hi ^b^ahito bhavati ñātīnaṃ,^eb^ vināsameva vahati. ^b^sakuṇānaṃva  cetako^eb^ti yathā hi tittirasakuṇānaṃ ^a^P3.0358^ea^ dīpakatittiro divasampi vassanto aññe  sakuṇe na māreti, ñātakeva māreti, tesaññeva ahito hoti, evanti attho. ^b^hito  bhavatī^eb^ti kāyenapi vācāyapi manasāpi hitakārakoyeva. ^b^ubhinnamatthaṃ caratī^eb^ti yo idha  puggalo ete sīlādayo guṇe attani ^a^M3.0337^ea^ passati, so ``mayhaṃ ācārasīlampi  atthi, paññāpi sutapariyattipi atthī''ti tathato jānitvā gaṇaṃ pariharanto attano ca paresañca  attānaṃ parivāretvā carantānanti ubhinnampi atthameva carati.<br/><br/>[03] ^b^tuleyya mattāna^eb^nti tuleyya attānaṃ. ^b^tuleyyā^eb^ti tuletvā.  ^b^sīlapaññāsutāmivā^eb^ti etāni sīlādīni viya. idaṃ vuttaṃ hoti -- yasmā sīlādīni  attani samanupassanto ubhinnamatthaṃ carati, tasmā paṇḍito etāni sīlādīni viya attānampi  tesu tuletvā ``patiṭṭhito nu khomhi sīle paññāya sute''ti tīretvā patiṭṭhitabhāvaṃ paccakkhaṃ  katvā dhīro gaṇaṃ vā parihareyya, catūsu iriyāpathesu eko vā hutvā paribbajeyya vatteyya,  parisupaṭṭhākenapi vivekacārināpi imehi tīhi dhammehi samannāgateneva bhavitabbanti. evaṃ  mahāsatto kapirājā hutvāpi vinayapariyattikiccaṃ kathesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0316^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā dubbacakapi  devadatto ahosi, parisāpissa devadattaparisā, paṇḍitakapirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kapijātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 410
title:
  [] . sattubhastajātakavaṇṇanā^[] . aṭṭhisenajātakavaṇṇanā^[] . kapijātakavaṇṇanā^[] . bakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dvāsattatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto bakabrahmānaṃ ārabbha kathesi. tassa hi  ``idaṃ niccaṃ dhuvaṃ sassataṃ acavanadhammaṃ, ito aññaṃ lokanissaraṇaṃ nibbānaṃ nāma natthī''ti evaṃ  diṭṭhi uppajji. heṭṭhūpapattiko kiresa brahmā pubbe jhānaṃ bhāvetvā vehapphalesu nibbatto, tattha  pañcakappasataparimāṇaṃ āyuṃ khepetvā subhakiṇhesu nibbattitvā catusaṭṭhikappaṃ khepetvā tato cuto  aṭṭhakappāyukesu ābhassaresu nibbatti, tatrassa esā diṭṭhi uppajji. so hi neva  uparibrahmalokato cutiṃ, na tattha upapattiṃ anussari, tadubhayampi apassanto evaṃ diṭṭhiṃ gaṇhi.  bhagavā tassa cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi ^a^P3.0359^ea^ nāma balavā puriso  samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva jetavane antarahito tasmiṃ  brahmaloke pāturahosi. atha ^a^M3.0338^ea^ brahmā bhagavantaṃ disvā ``ehi kho, mārisa,  svāgataṃ mārisa, cirassaṃ kho, mārisa, imaṃ pariyāyamakāsi, yadidaṃ idhāgamanāya. idañhi  mārisa, niccaṃ idaṃ dhuvaṃ idaṃ sassataṃ idaṃ kevalaṃ idaṃ acavanadhammaṃ, idañhi na ca jāyati na  jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, ito ca panaññaṃ uttari nissaraṇaṃ natthī''ti āha.<br/><br/>[03] evaṃ vutte bhagavā bakaṃ brahmānaṃ etadavoca ``avijjāgato vata bho bako brahmā, avijjāgato  vata bho bako brahmā, yatra hi nāma aniccaññeva samānaṃ niccanti vakkhati...pe0... santañca  panaññaṃ uttari nissaraṇaṃ, natthaññaṃ uttari nissaraṇanti vakkhatī''ti (saṃ0 ni0  1.175).  taṃ sutvā brahmā ``tvaṃ evaṃ kathesi, tvaṃ evaṃ kathesi, iti maṃ esa anuyuñjanto anubandhatī''ti  cintetvā yathā nāma dubbalo coro katipaye pahāre labhitvā ``kiṃ ahameva coro, asukopi  coro asukopi coro''ti sabbepi sahāyake ācikkhati, tatheva bhagavato anuyogabhayena bhīto  aññepi attano sahāyake ācikkhanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 68^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dvāsattati ^a^V3.0317^ea^ gotama puññakammā, vasavattino jātijaraṃ atītā. <br/><br/>[22] ayamantimā vedagū brahmapatti, asmābhijappanti janā anekā''ti.. (saṃ0 ni0   1.175).<br/><br/>[03] tattha ^b^dvāsattatī^eb^ti na kevalaṃ bho gotama, ahameva, atha kho imasmiṃ brahmaloke mayaṃ  dvāsattati janā puññakammā aññesaṃ upari atthano vasaṃ vattanena ^b^vasavattino^eb^ jātiñca  jarañca atītā, ayaṃ no vedehi gatattā ^b^vedagū,^eb^ ayaṃ bho gotama ^b^antimā brahmapatti,^eb^  pacchimakoṭippatti seṭṭhabhāvappatti. ^b^asmābhijappanti janā anekā^eb^ti amhe aññe bahū janā  pañjalikā hutvā -- ``ayaṃ kho bhavaṃ brahmā mahābrahmā''tiādīni vadantā namassanti patthenti  pihayanti, ``aho vata mayampi evarūpā bhaveyyāmā''ti icchantīti attho.<br/><br/>[03] tassa ^a^P3.0360^ea^ ^a^M3.0339^ea^ vacanaṃ sutvā satthā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 69^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appaṃ hi etaṃ na hi dīghamāyu, yaṃ tvaṃ baka maññasi dīghamāyuṃ. <br/><br/>[22] sataṃ sahassāni nirabbudānaṃ, āyuṃ pajānāmi tavāha brahme''ti.. (saṃ0 ni0   1.175).<br/><br/>[03] tattha ^b^sataṃ sahassāni nirabbudāna^eb^nti nirabbudasaṅkhātānaṃ gaṇanānaṃ satasahassāni.  vassānañhi dasadasakaṃ sataṃ, dasa satānaṃ sahassaṃ, sataṃ sahassānaṃ satasahassaṃ, sataṃ satasahassānaṃ  koṭi nāma, sataṃ koṭisatasahassānaṃ pakoṭi nāma, sataṃ pakoṭisatasahassānaṃ koṭipakoṭi nāma,  sataṃ koṭipakoṭisatasahassānaṃ ekaṃ nahutaṃ nāma, sataṃ nahutasatasahassānaṃ ekaṃ ninnahutaṃ nāma.  cheko gaṇako ettakaṃ gaṇetuṃ sakkoti, tato paraṃ gaṇanā nāma buddhānameva visayo. tattha sataṃ  ninnahutasatasahassānaṃ ekaṃ abbudaṃ, vīsati abbudāni ekaṃ nirabbudaṃ, tesaṃ nirabbudasatasahassānaṃ  ekaṃ ahahaṃ nāma, ettakaṃ bakassa brahmuno tasmiṃ bhave avasiṭṭhaṃ āyu, taṃ sandhāya bhagavā evamāha.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bako tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 70^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anantadassī ^a^V3.0318^ea^ bhagavāhamasmi, jātijjaraṃ sokamupātivatto. <br/><br/>[22] kiṃ me purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, ācikkha me taṃ yamahaṃ vijañña''nti.. (saṃ0 ni0   1.175).<br/><br/>[03] tattha ^b^bhagavā^eb^ti bhagavā tumhe ``āyuṃ pajānāmi tavāha''nti vadantā ``ahaṃ  anantadassī jātijarañca sokañca upātivattosmī''ti vadatha. ^b^vatasīlavatta^eb^nti  vatasamādānañca sīlavattañca. idaṃ vuttaṃ hoti -- yadi tumhe sabbaññubuddhā, evaṃ sante kiṃ mayhaṃ  purāṇaṃ vatañca sīlavattañca, ācikkha me taṃ, yamahaṃ tayā ācikkhitaṃ yāthāvasarasato  vijāneyyanti.<br/><br/>[03] athassa ^a^M3.0340^ea^ bhagavā atītāni vatthūni āharitvā ācikkhanto catasso  gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 71^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ tvaṃ apāyesi bahū manusse, pipāsite ghammani samparete. <br/><br/>[22] taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi.. <br/><br/>[40] 72^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ ^a^P3.0361^ea^ eṇikūlasmi janaṃ gahītaṃ, amocayī gayhaka nīyamānaṃ. <br/><br/>[22] taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi.. <br/><br/>[40] 73^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gaṅgāya sotasmiṃ gahītanāvaṃ, luddena nāgena manussakappā. <br/><br/>[27] amocayi tvaṃ balasā pasayha, taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ. <br/><br/>[22] suttappabuddhova anussarāmi.. <br/><br/>[40] 74^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kappo ca te baddhacaro ahosiṃ, sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññaṃ. <br/><br/>[22] taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmī''ti.. (saṃ0 ni0   1.175).<br/><br/>[03] tattha ^b^apāyesī^eb^ti pāyesi. ^b^ghammani samparete^eb^ti ghammena samparete ativiya  phuṭṭhe ghammakilante. ^b^suttappabuddhovā^eb^ti paccūsakāle supanto supinaṃ passitvā taṃ supinakaṃ  viya anussarāmi. so kira bakabrahmā ekasmiṃ kappe tāpaso hutvā marukantāre vasanto bahūnaṃ  kantārapaṭipannānaṃ ^a^V3.0319^ea^ pānīyaṃ āharitvā adāsi. athekadivasaṃ eko satthavāho pañcahi  sakaṭasatehi marukantāraṃ paṭipajji. manussā disā vavatthapetuṃ asakkontā satta divasāni  āhiṇḍitvā khīṇadārudakā nirāhārā uṇhābhibhūtā ``idāni no jīvitaṃ natthī''ti sakaṭe  parivattetvā goṇe ^a^M3.0341^ea^ mocetvā heṭṭhāsakaṭesu nipajjiṃsu. tadā tāpaso āvajjento  te disvā ``mayi passante mā nassiṃsū''ti cintetvā attano iddhānubhāvena gaṅgāsotaṃ ubbattetvā  satthavāhābhimukhaṃ akāsi, avidūre ca ekaṃ vanasaṇḍaṃ māpesi. manussā pānīyaṃ pivitvā nhatvā  goṇe santappetvā vanasaṇḍato tiṇaṃ lāyitvā dārūni gahetvā disaṃ sallakkhetvā arogā kantāraṃ  atikkamiṃsu, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03] ^b^eṇikūlasmi^eb^nti eṇiyā nāma nadiyā kūle. ^b^gayhaka nīyamāna^eb^nti karamaragāhaṃ  gahetvā nīyamānaṃ. so kira tāpaso aparasmiṃ kāle ekaṃ paccantagāmaṃ nissāya nadītīre  vanasaṇḍe vihāsi. athekasmiṃ divase pabbatato corā otaritvā taṃ gāmaṃ paharitvā mahājanaṃ  gahetvā pabbataṃ āropetvā antarāmagge cārakamanusse ṭhapetvā pabbatabilaṃ pavisitvā āhāraṃ  pacāpentā nisīdiṃsu. tāpaso gomahiṃsādīnañceva dārakadārikādīnañca mahantaṃ aṭṭassaraṃ sutvā  ``mayi passante mā nassiṃsū''ti iddhānubhāvena attabhāvaṃ jahitvā caturaṅginiyā senāya parivuto  rājā hutvā yuddhabheriṃ ākoṭāpento taṃ ṭhānaṃ agamāsi. cārakamanussā ^a^P3.0362^ea^ taṃ  disvā corānaṃ ārocesuṃ. corā ``raññā saddhiṃ viggaho nāma na yutto''ti sabbaṃ gahitagahitaṃ  bhaṇḍakaṃ chaḍḍetvā bhattaṃ abhuñjitvāva palāyiṃsu. tāpaso te sabbe ānetvā sakagāmeyeva patiṭṭhāpesi,  taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03] ^b^gahītanāva^eb^nti niggahitanāvaṃ. ^b^luddenā^eb^ti kakkhaḷena. ^b^manussakappā^eb^ti  manusse vināsetukāmatāya. ^b^balasā^eb^ti balena. ^b^pasayhā^eb^ti abhibhavitvā. aparasmiṃ  kāle so tāpaso gaṅgātīre vihāsi. tadā manussā dve tayo nāvāsaṅghāṭe bandhitvā  saṅghāṭamatthake pupphamaṇḍapaṃ kāretvā saṅghāṭe nisīditvā khādantā pivantā sambandhakulaṃ gacchanti.  te pītāvasesaṃ suraṃ bhuttakhāditāvasesāni bhattamacchamaṃsatambulādīni gaṅgāyameva pātenti.  gaṅgeyyo nāgarājā ``ime ucchiṭṭhakaṃ mama upari khipantī''ti kujjhitvā ``sabbe te jane  gahetvā gaṅgāya osīdāpessāmī''ti mahantaṃ ekadoṇikanāvappamāṇaṃ attabhāvaṃ māpetvā udakaṃ  bhinditvā ^a^M3.0342^ea^ phaṇaṃ dhārayamāno tesaṃ abhimukho pāyāsi. te nāgarājānaṃ disvā  maraṇabhayatajjitā ekappahāreneva mahāsaddaṃ kariṃsu. tāpaso tesaṃ paridevitasaddaṃ sutvā nāgarājassa  ca kuddhabhāvaṃ ñatvā ``mayi passante mā nassiṃsū''ti khippanisantiyā attano ānubhāvena khippaṃ  supaṇṇavaṇṇaṃ attānaṃ māpetvā agamāsi ^a^V3.0320^ea^. nāgarājā taṃ disvā maraṇabhayatajjito  udake nimujji. manussā sotthibhāvaṃ patvā agamaṃsu, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03] ^b^baddhacaro^eb^ti antevāsiko. ^b^sambuddhimantaṃ vatinaṃ amañña^eb^nti buddhisampanno ceva  vatasampanno ca tāpasoti taṃ maññamāno. iminā kiṃ dasseti? mahābrahme ahaṃ atīte tava  kesavatāpasakāle kappo nāma antevāsiko veyyāvaccakaro hutvā tuyhaṃ nāradena nāma amaccena  bārāṇasito himavantaṃ ānītassa rogaṃ vūpasamesiṃ. atha naṃ nārado dutiyavāre āgantvā nirogaṃ  disvā imaṃ gāthaṃ abhāsi -- <br/><br/>[21] ``manussindaṃ jahitvāna, sabbakāmasamiddhinaṃ. <br/><br/>[22] kathaṃ nu bhagavā kesi, kappassa ramati assame''ti.. (jā0 1.4.181). <br/><br/>[25] tamenaṃ tvaṃ etadavoca -- <br/><br/>[21] ``sādūni ramaṇīyāni, santi vakkhā manoramā. <br/><br/>[22] subhāsitāni kappassa, nārada ramayanti ma''nti.. (jā0 1.4.182). <br/><br/>[25] itissa bhagavā imaṃ attanā antevāsikena hutvā rogassa vūpasamitabhāvaṃ dīpento  evamāha. tañca pana brahmunā manussaloke katakammaṃ sabbaṃ mahābrahmānaṃ sallakkhāpentova kathesi.<br/><br/>[03] so ^a^P3.0363^ea^ satthu vacanena attanā katakammaṃ saritvā tathāgatassa thutiṃ karonto  osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 75^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``addhā pajānāsi mametamāyuṃ, aññampi jānāsi tathā hi buddho. <br/><br/>[22] tathā hi tāyaṃ jalitānubhāvo, obhāsayaṃ tiṭṭhati brahmaloka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0343^ea^ ^b^tathā hi buddho^eb^ti tathā hi tvaṃ buddho. buddhānañhi aññātaṃ  nāma natthi, sabbadhammānaṃ buddhattāyeva hi te buddhā nāmāti dasseti. ^b^tathā hi tāya^eb^nti  buddhattāyeva ca pana tava ayaṃ jalito sarīrappabhānubhāvo. ^b^obhāsayaṃ tiṭṭhatī^eb^ti imaṃ  sakalampi brahmalokaṃ obhāsento tiṭṭhati.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V3.0321^ea^ satthā attano buddhaguṇaṃ jānāpento dhammaṃ desetvā saccāni pakāsesi,  saccapariyosāne sampattānaṃ dasamattānaṃ brahmasahassānaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.  iti bhagavā bahūnaṃ brahmānaṃ avassayo hutvā brahmalokā jetavanaṃ āgantvā tattha kathitaniyāmeneva taṃ  dhammadesanaṃ bhikkhūnaṃ kathetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kesavatāpaso bakabrahmā ahosi,  kappamāṇavo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bakajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kukkuvaggo paṭhamo.<br/><br/>[03]  


volume: 111
item: 411
title: [] . aṭṭhisenajātakavaṇṇanā^[] . kapijātakavaṇṇanā^gandhāravaggo^[] . gandhārajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^hitvā^eb^ ^a^V3.0322^ea^ ^b^gāmasahassānī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  bhesajjasannidhikārasikkhāpadaṃ ārabbha kathesi. vatthu pana rājagahe samuṭṭhitaṃ. āyasmatā hi  pilindavacchena ārāmikakulaṃ mocetuṃ rājanivesanaṃ gantvā rañño pāsāde iddhibalena sovaṇṇamaye  kate manussā pasīditvā therassa pañca bhesajjāni pahiṇiṃsu. so tāni parisāya vissajjesi.  parisā panassa bāhullikā ahosi, laddhaṃ ^a^P3.0364^ea^ laddhaṃ koḷambepi ghaṭepi  pattatthavikāyopi pūretvā paṭisāmesi. manussā disvā ``mahicchā ime samaṇā  antokoṭṭhāgārikā''ti ujjhāyiṃsu. satthā taṃ pavattiṃ sutvā ``yāni kho pana tāni gilānānaṃ  bhikkhūna''nti (pārā0 622-623) sikkhāpadaṃ paññapetvā ``bhikkhave, porāṇakapaṇḍitā  anuppanne buddhe bāhirakapabbajjaṃ pabbajitvā pañcasīlamattakaṃ rakkhantāpi loṇasakkharamattakaṃ  punadivasatthāya nidahante ^a^M3.0344^ea^ garahiṃsu, tumhe pana evarūpe niyyānikasāsane  pabbajitvā dutiyatatiyadivasatthāya sannidhiṃ karontā ayuttaṃ karothā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte gandhāraraṭṭhe bodhisatto gandhārarañño putto hutvā pitu accayena rajje patiṭṭhāya dhammena  rajjaṃ kāresi. majjhimapadesepi videharaṭṭhe videho nāma rājā rajjaṃ kāresi. te dvepi rājāno  adiṭṭhasahāyā hutvā aññamaññaṃ thiravissāsā ahesuṃ. tadā manussā dīghāyukā honti, tiṃsa  vassasahassāni jīvanti. athekadā gandhārarājā puṇṇamuposathadivase samādinnasīlo mahātale  paññattavarapallaṅkamajjhagato vivaṭena sīhapañjarena pācīnalokadhātuṃ olokento amaccānaṃ  dhammatthayuttakathaṃ kathento nisīdi. tasmiṃ khaṇe gaganatalaṃ atilaṅghantamiva paripuṇṇaṃ  candamaṇḍalaṃ rāhu avatthari, candappabhā antaradhāyi. amaccā candālokaṃ apassantā candassa  rāhunā gahitabhāvaṃ rañño ārocesuṃ. rājā candaṃ oloketvā ``ayaṃ cando āgantukaupakkilesena  upakkiliṭṭho nippabho jāto, mayhampesa rājaparivāro upakkileso, na kho pana metaṃ patirūpaṃ, yāhaṃ  rāhunā gahitacando viya nippabho bhaveyyaṃ, visuddhe gaganatare virocantaṃ candamaṇḍalaṃ viya rajjaṃ  pahāya pabbajissāmi, kiṃ me parena ovaditena ^a^V3.0323^ea^, kule ca gaṇe ca alaggo hutvā  attānameva ovadanto vicarissāmi, idaṃ me patirūpa''nti cintetvā ``yaṃ icchatha, taṃ ^a^P3.0365^ea^  rājānaṃ karothā''ti rajjaṃ amaccānaṃ niyyādesi. so rajjaṃ chaḍḍetvā isipabbajjaṃ  pabbajitvā jhānābhiññāyo nibbattetvā jhānaratisamappito himavantapadese vāsaṃ kappesi.<br/><br/>[03] videharājāpi ``sukhaṃ me sahāyassā''ti vāṇije pucchitvā tassa pabbajitabhāvaṃ sutvā  ``mama sahāye pabbajite ahaṃ rajjena kiṃ karissāmī''ti sattayojanike mithilanagare  tiyojanasatike videharaṭṭhe soḷasasu gāmasahassesu pūritāni koṭṭhāgārāni, soḷasasahassā ca  nāṭakitthiyo chaḍḍetvā puttadhītaro amanasikatvā himavantapadesaṃ pavisitvā pabbajitvā  pavattaphalabhojano hutvā samappavattavāsaṃ vasanto vicari. te ubhopi samavattacāraṃ carantā  aparabhāge samāgacchiṃsu, na pana aññamaññaṃ sañjāniṃsu, sammodamānā ekatova samappavattavāsaṃ  vasiṃsu. tadā videhatāpaso gandhāratāpasassa upaṭṭhānaṃ karoti. tesaṃ ^a^M3.0345^ea^ ekasmiṃ  puṇṇamadivase aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīditvā dhammatthayuttakathaṃ kathentānaṃ gaganatale virocamānaṃ  candamaṇḍalaṃ rāhu avatthari. videhatāpaso ``kiṃ nu kho candassa pabhā naṭṭhā''ti oloketvā  rāhunā gahitaṃ candaṃ disvā ``ko nu kho esa ācariya, candaṃ avattharitvā nippabhamakāsī''ti  pucchi. antevāsika ayaṃ rāhu nāma candasseko upakkileso, virocituṃ na deti, ahampi  rāhugahitaṃ candamaṇḍalaṃ disvā ``idaṃ parisuddhassa candamaṇḍalassa āgantukena upakkilesena nippabhaṃ  jātaṃ, mayhampi idaṃ rajjaṃ upakkileso, yāva candamaṇḍalaṃ rāhu viya idaṃ nippabhaṃ na karoti, tāva  pabbajissāmī''ti cintetvā tadeva rāhugahitaṃ candamaṇḍalaṃ ārammaṇaṃ katvā mahārajjaṃ chaḍḍetvā  pabbajitoti. ``ācariya, tvaṃ gandhārarājā''ti ^a^P3.0366^ea^? ``āma, aha''nti.  ``ācariya, ahampi videharaṭṭhe mithilanagare videharājā nāma, nanu mayaṃ aññamaññaṃ  adiṭṭhasahāyā''ti. ``kiṃ pana te ārammaṇaṃ ahosī''ti? ahaṃ ``tumhe pabbajitā''ti sutvā  ``addhā pabbajjāya mahantaṃ guṇaṃ addasā''ti tumheyeva ārammaṇaṃ katvā rajjaṃ pahāya pabbajitoti.  te tato paṭṭhāya ativiya samaggā sammodamānā pavattaphalabhojanā hutvā vihariṃsu. tattha dīgharattaṃ  vasitvā ca pana loṇambilasevanatthāya himavantato otaritvā ekaṃ paccantagāmaṃ sampāpuṇiṃsu.<br/><br/>[03] manussā tesaṃ iriyāpathe pasīditvā bhikkhaṃ datvā paṭiññaṃ gahetvā araññe  rattidivaṭṭhānādīni māpetvā vasāpesuṃ. antarāmaggepi nesaṃ bhattakiccakaraṇatthāya udakaphāsukaṭṭhāne  paṇṇasālaṃ kāresuṃ. te paccantagāme bhikkhaṃ caritvā tāya paṇṇasālāya nisīditvā ^a^V3.0324^ea^  paribhuñjitvā attano vasanaṭṭhānaṃ gacchanti. tepi manussā tesaṃ āhāraṃ dadamānā ekadā loṇaṃ  patte pakkhipitvā denti, ekadā paṇṇapuṭe bandhitvā denti, ekadā aloṇakāhārameva denti. te  ekadivasaṃ paṇṇapuṭe bahutaraṃ loṇaṃ adaṃsu. videhatāpaso loṇaṃ ādāya gantvā bodhisattassa  bhattakiccakāle pahonakaṃ datvā attanopi pamāṇayuttaṃ gahetvā atirekaṃ paṇṇapuṭe bandhitvā  ``aloṇakadivase bhavissatī''ti tiṇavaṭṭikāntare ṭhapesi. athekadivasaṃ aloṇake āhāre laddhe  videho gandhārassa bhikkhābhājanaṃ datvā tiṇavaṭṭikāntarato loṇaṃ āharitvā ``ācariya, loṇaṃ  gaṇhathā''ti āha. ``ajja manussehi ^a^M3.0246^ea^ loṇaṃ na dinnaṃ, tvaṃ kuto labhasī''ti?  ``ācariya, purimadivase manussā bahuṃ loṇamadaṃsu, athāhaṃ `aloṇakadivase bhavissatī'ti  atirekaṃ loṇaṃ ṭhapesi''nti. atha naṃ bodhisatto ``moghapurisa, tiyojanasatikaṃ videharaṭṭhaṃ pahāya  pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ patvā idāni loṇasakkharāya taṇhaṃ janesī''ti tajjetvā ovadanto  paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 76^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hitvā ^a^P3.0367^ea^ gāmasahassāni, paripuṇṇāni soḷasa. <br/><br/>[22] koṭṭhāgārāni phītāni, sannidhiṃ dāni kubbasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^koṭṭhāgārānī^eb^ti suvaṇṇarajatamaṇimuttādiratanakoṭṭhāgārāni ceva dussakoṭṭhāgārāni  ca dhaññakoṭṭhāgārāni ca. ^b^phītānī^eb^ti pūrāni. ^b^sannidhiṃ dāni kubbasī^eb^ti idāni  ``sve bhavissati, tatiyadivase bhavissatī''ti loṇamattaṃ sannidhiṃ karosīti.<br/><br/>[03] videho evaṃ garahiyamāno garahaṃ asahanto paṭipakkho hutvā ``ācariya, tumhe attano  dosaṃ adisvā mayhameva dosaṃ passatha, nanu tumhe `kiṃ me parena ovaditena, attānameva  ovadissāmī'ti rajjaṃ chaḍḍetvā pabbajitā, tumhe idāni maṃ kasmā ovadathā''ti codento dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 77^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hitvā gandhāravisayaṃ, pahūtadhanadhāriyaṃ. <br/><br/>[22] pasāsanato nikkhanto, idha dāni pasāsasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pasāsanato^eb^ti ovādānusāsanīdānato. ^b^idha dānī^eb^ti idāni idha araññe  kasmā maṃ ovadathāti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V3.0325^ea^ sutvā bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 78^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ bhaṇāmi vedeha, adhammo me na ruccati. <br/><br/>[22] dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhamma^eb^nti sabhāvaṃ, buddhādīhi vaṇṇitaṃ pasatthaṃ kāraṇameva. ^b^adhammo me na  ruccatī^eb^ti adhammo nāma asabhāvo mayhaṃ kadācipi na ruccati. ^b^na pāpamupalimpatī^eb^ti  mama sabhāvameva kāraṇameva bhaṇantassa pāpaṃ nāma hadaye ^a^M3.0347^ea^ na limpati na  allīyati. ovādadānaṃ nāmetaṃ buddhapaccekabuddhasāvakabodhisattānaṃ paveṇī. tehi dinnovādaṃ bālā  na gaṇhanti, ovādadāyakassa pana pāpaṃ nāma natthi. <br/><br/>[21] ``nidhīnaṃva pavattāraṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ. <br/><br/>[27] niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje. <br/><br/>[22] tādisaṃ bhajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo.. <br/><br/>[21] ``ovadeyyānusāseyya, asabbhā ca nivāraye. <br/><br/>[22] satañhi so piyo hoti, asataṃ hoti appiyo''ti.. (dha0 pa0 76-77).<br/><br/>[03] videhatāpaso bodhisattassa kathaṃ sutvā ``ācariya, atthanissitaṃ kathentenapi paraṃ ghaṭṭetvā  rosetvā kathetuṃ na ^a^P3.0368^ea^ vaṭṭati, tvaṃ maṃ kuṇṭhasatthakena muṇḍento viya atipharusaṃ  kathesī''ti vatvā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 79^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena kenaci vaṇṇena, paro labhati ruppanaṃ. <br/><br/>[22] mahatthiyampi ce vācaṃ, na taṃ bhāseyya paṇḍito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yena kenacī^eb^ti dhammayuttenāpi kāraṇena. ^b^labhati ruppana^eb^nti ghaṭṭanaṃ dussanaṃ  kuppanaṃ labhatiyeva. ^b^na taṃ bhāseyyā^eb^ti tasmā taṃ parapuggalaṃ yāya so vācāya dussati, taṃ  mahatthiyaṃ mahantaṃ atthanissitampi vācaṃ na bhāseyyāti attho.<br/><br/>[03] athassa bodhisatto pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 80^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāmaṃ ^a^V3.0326^ea^ ruppatu vā mā vā, bhusaṃva vikirīyatu. <br/><br/>[22] dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kāma^eb^nti ekaṃsena. idaṃ vuttaṃ hoti -- ayuttakārako puggalo ``ayuttaṃ te  kata''nti ovadiyamāno ekaṃseneva kujjhatu vā mā vā kujjhatu, atha vā bhusamuṭṭhi viya  vikirīyatu, mayhaṃ pana dhammaṃ bhaṇantassa pāpaṃ nāma natthīti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā ``na vo ahaṃ, ānanda, tathā parakkamissāmi, yathā kumbhakāro āmake  āmakamatte. niggayha niggayhāhaṃ ānanda, vakkhāmi, yo ^a^M3.0348^ea^ sāro so  ṭhassatī''ti (ma0 ni0 3.196) imassa sugatovādassa anurūpāya paṭipattiyā ṭhatvā ``yathā  kumbhakāro bhājanesu punappunaṃ ākoṭetvā ākoṭetvā āmakaṃ aggahetvā supakkameva bhājanaṃ gaṇhāti,  evaṃ punappunaṃ ovaditvā niggaṇhitvā pakkabhājanasadiso puggalo gahetabbo''ti dassetuṃ puna taṃ  ovadanto -- <br/><br/>[40] 81^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``no ce assa sakā buddhi, vinayo vā susikkhito. <br/><br/>[22] vane andhamahiṃsova, careyya bahuko jano.. <br/><br/>[40] 82^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yasmā ca panidhekacce, āceramhi susikkhitā. <br/><br/>[22] tasmā vinītavinayā, caranti susamāhitā''ti.. -- idaṃ gāthādvayamāha.<br/><br/>[03] tassattho ^a^P3.0369^ea^ -- samma vedeha, imesañhi sattānaṃ sace attano buddhi vā  paṇḍite ovādadāyake nissāya ācārapaṇṇattivinayo vā susikkhito na bhaveyya, evaṃ sante  yathā tiṇalatādigahane vane andhamahiṃso gocarāgocaraṃ sāsaṅkanirāsaṅkañca ṭhānaṃ ajānanto carati,  tathā tumhādiso bahuko jano careyya. yasmā pana idha ekacce sakāya buddhiyā rahitā sattā  ācariyasantike ācārapaṇṇattisusikkhitā, tasmā ācariyehi attano attano anurūpena vinayena  vinītattā vinītavinayā susamāhitā ekaggacittā hutvā carantīti.<br/><br/>[03] iminā idaṃ dasseti -- iminā hi sattena gihinā hutvā attano kulānurūpā, pabbajitena  pabbajitānurūpā sikkhā sikkhitabbā. gihinopi hi attano kulānurūpesu kasigorakkhādīsu  sikkhitāva sampannājīvā hutvā susamāhitā caranti, pabbajitāpi pabbajitānurūpesu ^a^V3.0327^ea^  pāsādikesu abhikkantapaṭikkantādīsu adhisīlādhicittādhipaññāsikkhāsu sikkhitāva  vigatavikkhepā susamāhitā caranti. lokasmiñhi -- <br/><br/>[21] ``bāhusaccañca sippañca, vinayo ca susikkhito. <br/><br/>[22] subhāsitā ca yā vācā, etaṃ maṅgalamuttama''nti.. (khu0 pā0 5.5; su0 ni0  264).<br/><br/>[03] taṃ sutvā vedehatāpaso ``ācariya, ito paṭṭhāya maṃ ovadatha anusāsatha, ahaṃ  anadhivāsanajātikatāya tumhehi saddhiṃ kathesiṃ, taṃ ^a^M3.0349^ea^ me khamathā''ti vanditvā  mahāsattaṃ khamāpesi. te samaggavāsaṃ vasitvā puna himavantameva agamaṃsu. tatra bodhisatto  vedehatāpasassa kasiṇaparikammaṃ kathesi. so taṃ katvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattesi.  iti te ubhopi aparihīnajjhānā brahmalokaparāyaṇā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā vedeho ānando ahosi,  gandhārarājā pana ahameva ahosī''nti. <br/><br/>[06] gandhārajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 412
title: [] . kapijātakavaṇṇanā^gandhāravaggo^[] . gandhārajātakavaṇṇanā^[] . mahākapijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^attānaṃ saṅkamaṃ katvā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ñātatthacariyaṃ ārabbha kathesi.  vatthu ^b^bhaddasālajātake^eb^ (jā0 1.12.13 ādayo) āvi bhavissati. tadā pana  dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, sammāsambuddho ñātakānaṃ atthaṃ caratī''ti. satthā  ^a^P3.0370^ea^ āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā  ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato ñātīnaṃ atthaṃ cariyevā''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kapiyoniyaṃ nibbattitvā vayappatto  ārohapariṇāhasampanno thāmabalūpeto pañcahatthibalaparimāṇo asītisahassakapigaṇaparivuto  himavantapadese vasati. tattha gaṅgātīraṃ nissāya sākhāviṭapasampanno sandacchāyo bahalapatto  ^a^V3.0328^ea^ pabbatakūṭaṃ viya samuggato ambarukkho ahosi ``nigrodharukkho''tipi vadanti.  tassa madhurāni phalāni dibbagandharasāni mahantāni mahantakumbhappamāṇāni. tassa ekissā  sākhāya phalāni thale patanti, ekissā sākhāya gaṅgājale, dvinnaṃ sākhānaṃ phalāni majjhe  rukkhamūle patanti. bodhisatto kapigaṇaṃ ādāya tattha phalāni khādanto ``ekasmiṃ kāle  imassa rukkhassa udake patitaṃ phalaṃ nissāya amhākaṃ ^a^M3.0350^ea^ bhayaṃ uppajjissatī''ti  udakamatthake sākhāya ekaphalampi anavasesetvā pupphakāle kaḷāyamattakālato paṭṭhāya khādāpeti ceva  pātāpeti ca. evaṃ santepi asītivānarasahassehi adiṭṭhaṃ kipillikapuṭapaṭicchannaṃ ekaṃ pakkaphalaṃ  nadiyaṃ patitvā uddhañca adho ca jālaṃ bandhāpetvā udakakīḷaṃ kīḷantassa bārāṇasirañño uddhaṃjāle  laggi. rañño divasaṃ kīḷitvā sāyaṃ gamanasamaye kevaṭṭā jālaṃ ukkhipantā taṃ disvā  ``asukaphalaṃ nāmā''ti ajānantā rañño dassesuṃ.<br/><br/>[03] rājā ``kiṃphalaṃ nāmeta''nti pucchi. ``na jānāma, devā''ti. ``ke  jānissantī''ti? ``vanacarakā, devā''ti. so vanacarake pakkosāpetvā tesaṃ santikā  ``ambapakka''nti sutvā churikāya chinditvā paṭhamaṃ vanacarake khādāpetvā pacchā attanāpi khādi,  itthāgārassāpi ^a^P3.0371^ea^ amaccānampi dāpesi. rañño ambapakkaraso sakalasarīraṃ  pharitvā aṭṭhāsi. so rasataṇhāya bajjhitvā tassa rukkhassa ṭhitaṭṭhānaṃ vanacarake pucchitvā tehi  ``himavantapadese nadītīre''ti vutte bahū nāvāsaṅghāṭe bandhāpetvā vanacarakehi desitamaggena  uddhaṃsotaṃ agamāsi. ``ettakāni divasānī''ti paricchedo na kathito, anupubbena pana taṃ ṭhānaṃ  patvā ``eso deva, rukkho''ti vanacarakā rañño ācikkhiṃsu. rājā nāvaṃ ṭhapetvā  mahājanaparivuto padasā tattha gantvā rukkhamūle sayanaṃ paññapāpetvā ambapakkāni khāditvā  nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā nipajji, sabbadisāsu ārakkhaṃ ṭhapetvā aggiṃ kariṃsu.<br/><br/>[03] mahāsatto manussesu niddaṃ okkantesu aḍḍharattasamaye parisāya saddhiṃ agamāsi.  asītisahassavānarā sākhāya sākhaṃ carantā ambāni khādanti. rājā pabujjhitvā kapigaṇaṃ  disvā manusse uṭṭhāpetvā dhanuggahe pakkosāpetvā ``yathā ete phalakhādakā vānarā na palāyanti,  tathā te parikkhipitvā vijjhatha, sve ambāni ceva vānaramaṃsañca khādissāmī''ti āha.  dhanuggahā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā rukkhaṃ parivāretvā sare sannayhitvā aṭṭhaṃsu. te disvā  vānarā maraṇabhayabhītā palāyituṃ asakkontā mahāsattaṃ upasaṅkamitvā ``deva, `palāyanamakkaṭe  vijjhissāmā'ti rukkhaṃ parivāretvā dhanuggahā ṭhitā, kiṃ karomā''ti pucchitvā kampamānā aṭṭhaṃsu.  bodhisatto ``mā bhāyittha, ahaṃ vo jīvitaṃ dassāmī''ti vānaragaṇaṃ ^a^V3.0329^ea^  samassāsetvā ujukaṃ uggatasākhaṃ āruyha gaṅgābhimukhaṃ ^a^M3.0351^ea^ gatasākhaṃ gantvā tassā  pariyantato pakkhanditvā dhanusatamattaṃ ṭhānaṃ atikkamma gaṅgātīre ekasmiṃ gumbamatthake patitvā tato  oruyha ``mamāgataṭṭhānaṃ ettakaṃ bhavissatī''ti ākāsaṃ paricchinditvā ^a^P3.0372^ea^ ekaṃ  vettalataṃ mūle chinditvā sodhetvā ``ettakaṃ ṭhānaṃ rukkhe bajjhissati, ettakaṃ ākāsaṭṭhaṃ  bhavissatī''ti imāni dve ṭhānāni vavatthapetvā attano kaṭiyaṃ bandhanaṭṭhānaṃ na sallakkhesi.<br/><br/>[03] so taṃ lataṃ ādāya ekaṃ koṭiṃ gaṅgātīre patiṭṭhitarukkhe bandhitvā ekaṃ attano kaṭiyaṃ  bandhitvā vātacchinnavalāhako viya vegena dhanusatamattaṃ ṭhānaṃ laṅghitvā kaṭiyaṃ bandhanaṭṭhānassa  asallakkhitattā rukkhaṃ pāpuṇituṃ asakkonto ubhohi hatthehi ambasākhaṃ daḷhaṃ gaṇhitvā  vānaragaṇassa saññamadāsi ``sīghaṃ mama piṭṭhiṃ maddamānā vettalatāya sotthigamanaṃ gacchathā''ti.  asītisahassavānarā mahāsattaṃ vanditvā khamāpetvā tathā agamaṃsu. tadā devadattopi makkaṭo hutvā  tesaṃ abbhantare hoti. so ``ayaṃ me paccāmittassa piṭṭhiṃ passituṃ kālo''ti uccaṃ sākhaṃ  āruyha vegaṃ janetvā tassa piṭṭhiyaṃ pati. mahāsattassa hadayaṃ bhijji, balavavedanā uppajji.  sopi taṃ vedanāppattaṃ katvā pakkāmi. mahāsatto ekakova ahosi. rājā aniddāyanto vānarehi  ca mahāsattena ca katakiriyaṃ sabbaṃ disvā ``ayaṃ tiracchāno hutvā attano jīvitaṃ agaṇetvā  parisāya sotthibhāvameva akāsī''ti cintento nipajji.<br/><br/>[03] so pabhātāya rattiyā mahāsattassa tussitvā ``na yuttaṃ imaṃ kapirājānaṃ nāsetuṃ, upāyena  naṃ otāretvā paṭijaggissāmī''ti antogaṅgāya nāvāsaṅghāṭaṃ ṭhapetvā tattha aṭṭakaṃ bandhāpetvā  saṇikaṃ mahāsattaṃ otārāpetvā piṭṭhiyaṃ kāsāvavatthaṃ pattharāpetvā gaṅgodakena nhāpetvā phāṇitodakaṃ  pāyetvā parisuddhasarīraṃ sahassapākatelena abbhañjāpetvā sayanapiṭṭhe eḷakacammaṃ santharāpetvā saṇikaṃ  tattha nipajjāpetvā attanā nīce āsane nisīditvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 83^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``attānaṃ ^a^P3.0373^ea^ saṅkamaṃ katvā, yo sotthiṃ samatārayi. <br/><br/>[22] kiṃ tvaṃ tesaṃ kime tuyhaṃ, honti ete mahākapī''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^M3.0352^ea^ -- ambho mahākapi, yo tvaṃ attānaṃ saṅkamaṃ katvā tulaṃ  āropetvā jīvitaṃ pariccajitvā ime vānare sotthiṃ samatārayi, khemena santāresi; kiṃ tvaṃ tesaṃ  hosi, kime tuyhaṃ vā kiṃsu ete hontīti?<br/><br/>[03] taṃ ^a^V3.0330^ea^ sutvā bodhisatto rājānaṃ ovadanto sesagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 84^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rājāhaṃ issaro tesaṃ, yūthassa parihārako. <br/><br/>[22] tesaṃ sokaparetānaṃ, bhītānaṃ te arindama.. <br/><br/>[40] 85^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ullaṅghayitvā attānaṃ, vissaṭṭhadhanuno sataṃ. <br/><br/>[22] tato aparapādesu, daḷhaṃ bandhaṃ latāguṇaṃ.. <br/><br/>[40] 86^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``chinnabbhamiva vātena, nuṇṇo rukkhaṃ upāgamiṃ. <br/><br/>[22] sohaṃ appabhavaṃ tattha, sākhaṃ hatthehi aggahiṃ.. <br/><br/>[40] 87^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ maṃ viyāyataṃ santaṃ, sākhāya ca latāya ca. <br/><br/>[22] samanukkamantā pādehi, sotthiṃ sākhāmigā gatā.. <br/><br/>[40] 88^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ maṃ na tapate bandho, mato me na tapessati. <br/><br/>[22] sukhamāharitaṃ tesaṃ, yesaṃ rajjamakārayiṃ.. <br/><br/>[40] 89^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``esā te upamā rāja, taṃ suṇohi arindama. <br/><br/>[27] raññā raṭṭhassa yoggassa, balassa nigamassa ca. <br/><br/>[22] sabbesaṃ sukhameṭṭhabbaṃ, khattiyena pajānatā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tesa^eb^nti tesaṃ asītisahassānaṃ vānarānaṃ. ^b^bhītānaṃ te^eb^ti tava  vijjhanatthāya āṇāpetvā ṭhitassa bhītānaṃ. ^b^arindamā^eb^ti rājānaṃ ālapati. rājā hi  corādīnaṃ arīnaṃ damanato ``arindamo''ti vuccati. ^b^vissaṭṭhadhanuno sata^eb^nti  anāropitadhanusatappamāṇaṃ ṭhānaṃ attānaṃ ākāse ullaṅghayitvā vissajjetvā tato imamhā rukkhā  laṅghayitvā gataṭṭhānato. ^b^aparapādesū^eb^ti pacchāpādesu. idaṃ kaṭibhāgaṃ sandhāya vuttaṃ.  bodhisatto hi kaṭibhāge taṃ latāguṇaṃ daḷhaṃ bandhitvā pacchimapādehi bhūmiyaṃ akkamitvā  vissajjetvā vātavegena ākāsaṃ pakkhandi. ^b^nuṇṇo^eb^ ^a^M3.0353^ea^ ^b^rukkhaṃ  upāgami^eb^nti vātacchinnaṃ abbhamiva attano ^a^P3.0374^ea^ vegajanitena vātena nuṇṇo.  yathā vātacchinnabbhaṃ vātena, evaṃ attano vegena nuṇṇo hutvā imaṃ ambarukkhaṃ upāgamiṃ ^a^V3.0331^ea^.  ^b^appabhava^eb^nti so ahaṃ tattha ākāsappadese rukkhaṃ pāpuṇituṃ appahonto tassa rukkhassa  sākhaṃ hatthehi aggahesinti attho.<br/><br/>[03] ^b^viyāyata^eb^nti rukkhasākhāya ca vettalatāya ca vīṇāya bhamaratanti viya vitataṃ  ākaḍḍhitasarīraṃ. ^b^samanukkamantā^eb^ti mayā anuññātā maṃ vanditvā pādehi anukkamantā  nirantarameva akkamantā sotthiṃ gatā. ^b^taṃ maṃ na tapate bandho^eb^ti taṃ maṃ nāpi so valliyā  bandho tapati, nāpi idāni maraṇaṃ tapessati. kiṃkāraṇā? ^b^sukhamāharitaṃ tesa^eb^nti yasmā  yesaṃ ahaṃ rajjamakārayiṃ, tesaṃ mayā sukhamāharitaṃ. ete hi ``mahārāja, ayaṃ no uppannaṃ dukkhaṃ  haritvā sukhaṃ āharissatī''ti maṃ rājānaṃ akaṃsu. ahampi ``tumhākaṃ uppannaṃ dukkhaṃ  harissāmi''cceva etesaṃ rājā jāto. taṃ ajja mayā etesaṃ maraṇadukkhaṃ haritvā jīvitasukhaṃ  āhaṭaṃ, tena maṃ nāpi bandho tapati, na maraṇavadho tapessati.<br/><br/>[03] ^b^esā te upamā^eb^ti esā te mahārāja, mayā katakiriyāya upamā. ^b^taṃ  suṇohī^eb^ti tasmā imāya upamāya saṃsandetvā attano diyyamānaṃ ovādaṃ suṇāhi. ^b^raññā  raṭṭhassā^eb^ti mahārāja, raññā nāma ucchuyante ucchuṃ viya raṭṭhaṃ apīḷetvā catubbidhaṃ agatigamanaṃ  pahāya catūhi saṅgahavatthūhi saṅgaṇhantena dasasu rājadhammesu patiṭṭhāya mayā viya attano jīvitaṃ  pariccajitvā ``kintime raṭṭhavāsino vigatabhayā gimhakāle vivaṭadvāre ñātīhi ca parivārakehi  ca parivāritā ure putte naccentā sītena vātena bījiyamānā yathāruci attano attano santakaṃ  paribhuñjantā kāyikacetasikasukhasamaṅgino bhaveyyu''nti sakalaraṭṭhassa ca rathasakaṭādiyuttavāhanassa  ^b^yoggassa^eb^ ca pattisaṅkhātassa ^b^balassa^eb^ ca nigamajanapadasaṅkhātassa ^b^nigamassa^eb^ ca  sabbesaṃ sukhameva esitabbaṃ gavesitabbanti attho. ^b^khattiyena pajānatā^eb^ti khettānaṃ  adhipatibhāvena ``khattiyo''ti laddhanāmena pana etena avasesasatte atikkamma pajānatā  ñāṇasampannena bhavitabbanti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M3.0354^ea^ mahāsatto rājānaṃ ovadanto anusāsantova kālamakāsi. rājā  amacce pakkosāpetvā ``imassa kapirājassa rājūnaṃ viya sarīrakiccaṃ karothā''ti vatvā  itthāgārampi āṇāpesi ``tumhe rattavatthanivatthā vikiṇṇakesā daṇḍadīpikahatthā kapirājānaṃ  parivāretvā āḷāhanaṃ gacchathā''ti. amaccā ^a^P3.0375^ea^ dārūnaṃ sakaṭasatamattena citakaṃ  karitvā rājūnaṃ karaṇaniyāmeneva mahāsattassa sarīrakiccaṃ katvā sīsakapālaṃ gahetvā rañño  santikaṃ agamaṃsu. rājā mahāsattassa āḷāhane cetiyaṃ kāretvā dīpe jālāpetvā gandhamālādīhi  pūjetvā ^a^V3.0332^ea^ sīsakapālaṃ suvaṇṇakhacitaṃ kāretvā kuntagge ṭhapetvā purato katvā  gandhamālādīhi pūjento bārāṇasiṃ gantvā antorājadvāre ṭhapetvā sakalanagaraṃ sajjāpetvā sattāhaṃ  dhātupūjaṃ kāresi. atha naṃ dhātuṃ gahetvā cetiyaṃ kāretvā yāvajīvaṃ gandhamālādīhi pūjetvā  bodhisattassa ovāde patiṭṭhāya dānādīni puññāni karonto dhammena rajjaṃ kāretvā saggaparāyaṇo  ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  rājā ānando ahosi, duṭṭhakapi devadatto, parisā buddhaparisā, kapirājā pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] mahākapijātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 413
title: gandhāravaggo^[] . gandhārajātakavaṇṇanā^[] . mahākapijātakavaṇṇanā^[] . kumbhakārajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^ambāhamaddaṃ vanamantarasmi^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha  kathesi. vatthu ^b^pānīyajātake^eb^ (jā0 1.11.59 ādayo) āvi bhavissati. tadā pana  sāvatthiyaṃ pañcasatā sahāyakā pabbajitvā antokoṭisanthāre vasamānā aḍḍharattasamaye kāmavitakkaṃ  vitakkayiṃsu. satthā attano sāvake rattiyā tayo vāre, divasassa tayo vāreti rattindivaṃ cha  vāre olokento kikī aṇḍaṃ viya, camarī vāladhiṃ viya, mātā piyaputtaṃ viya, ekacakkhuko  puriso cakkhuṃ viya rakkhati, tasmiṃ tasmiṃyeva khaṇe uppannakilesaṃ niggaṇhāti. so taṃ divasaṃ  aḍḍharattasamaye jetavanaṃ ^a^M3.0355^ea^ pariggaṇhanto tesaṃ bhikkhūnaṃ vitakkasamudācāraṃ ñatvā  ``imesaṃ bhikkhūnaṃ abbhantare ayaṃ kileso vaḍḍhanto arahattassa hetuṃ bhindissati, idāneva nesaṃ  kilesaṃ niggaṇhitvā arahattaṃ dassāmī''ti gandhakuṭito nikkhamitvā ānandattheraṃ pakkosāpetvā  ``ānanda, antokoṭisanthāre ^a^P3.0376^ea^ vasanakabhikkhū sabbe sannipātehī''ti  sannipātāpetvā paññattavarabuddhāsane nisīditvā ``na, bhikkhave, antopavattakilesānaṃ vase vattituṃ  vaṭṭati, kileso hi vaḍḍhamāno paccāmitto viya mahāvināsaṃ pāpeti, bhikkhunā nāma  appamattakampi kilesaṃ niggaṇhituṃ vaṭṭati, porāṇakapaṇḍitā appamattakaṃ ārammaṇaṃ disvā abbhantare  pavattakilesaṃ niggaṇhitvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattesu''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasinagarassa dvāragāme  kumbhakārakule ^a^V3.0333^ea^ nibbattitvā vayappatto kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā ekaṃ puttañca dhītarañca  labhitvā kumbhakārakammaṃ nissāya puttadāraṃ posesi. tadā kaliṅgaraṭṭhe dantapuranagare karaṇḍako  nāma rājā mahantena parivārena uyyānaṃ gacchanto uyyānadvāre phalabhārabharitaṃ madhuraphalaṃ ambarukkhaṃ  disvā hatthikkhandhavaragatoyeva hatthaṃ pasāretvā ekaṃ ambapiṇḍaṃ gahetvā uyyānaṃ pavisitvā  maṅgalasilāya nisinno dātabbayuttakānaṃ datvā ambaṃ paribhuñji. ``raññā gahitakālato paṭṭhāya  sesehi nāma gahetabbamevā''ti amaccāpi brāhmaṇagahapatikādayopi ambāni pātetvā khādiṃsu.  pacchā āgatā rukkhaṃ āruyha muggarehi pothetvā obhaggavibhaggasākhaṃ katvā āmakaphalampi  asesetvā khādiṃsu.<br/><br/>[03] rājā divasaṃ uyyāne kīḷitvā sāyanhasamaye alaṅkatahatthikkhandhavare nisīditvā gacchanto  taṃ rukkhaṃ disvā hatthito otaritvā rukkhamūlaṃ gantvā rukkhaṃ oloketvā ``ayaṃ pātova  passantānaṃ atittikaro phalabhārabharito sobhamāno aṭṭhāsi, idāni gahitaphalo obhaggavibhaggo  asobhamāno ṭhito''ti cintetvā puna aññato olokento aparaṃ nipphalaṃ ambarukkhaṃ disvā  ``esa rukkho attano nipphalabhāvena muṇḍamaṇipabbato viya sobhamāno ṭhito, ayaṃ ^a^M3.0356^ea^  pana saphalabhāvena imaṃ byasanaṃ ^a^P3.0377^ea^ patto, idaṃ agāramajjhampi  phalitarukkhasadisaṃ, pabbajjā nipphalarukkhasadisā, sadhanasseva bhayaṃ atthi, niddhanassa bhayaṃ  natthi, mayāpi nipphalarukkhena viya bhavitabba''nti phalarukkhaṃ ārammaṇaṃ katvā rukkhamūle  ṭhitakova tīṇi lakkhaṇāni sallakkhetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattetvā  ``viddhaṃsitā dāni me mātukucchikuṭikā, chinnā tīsu bhavesu paṭisandhi, sodhitā  saṃsāraukkārabhūmi, sosito mayā assusamuddo, bhinno aṭṭhipākāro, natthi me puna paṭisandhī''ti  āvajjento sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitova aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ amaccā āhaṃsu ``atibahuṃ ṭhitattha, mahārājā''ti. ``na mayaṃ mahārājāno,  paccekabuddhā nāma maya''nti. ``paccekabuddhā nāma tumhādisā na honti, devā''ti. ``atha  kīdisā hontī''ti? ``oropitakesamassukāsāvavatthapaṭicchannā kule vā gaṇe vā alaggā  vātacchinnavalāhakarāhumuttacandamaṇḍalapaṭibhāgā himavante nandamūlakapabbhāre vasanti, evarūpā deva,  paccekabuddhā''ti. tasmiṃ khaṇe rājā hatthaṃ ukkhipitvā sīsaṃ parāmasi, tāvadevassa gihiliṅgaṃ  antaradhāyi, samaṇaliṅgaṃ pāturahosi. <br/><br/>[21] ``ticīvarañca ^a^V3.0334^ea^ patto ca, vāsi sūci ca bandhanaṃ. <br/><br/>[22] parissāvanena aṭṭhete, yuttayogassa bhikkhuno''ti.. -- <br/><br/>[25] evaṃ vuttā samaṇaparikkhārā kāyapaṭibaddhāva ahesuṃ. so ākāse ṭhatvā mahājanassa  ovādaṃ datvā anilapathena uttarahimavante nandamūlakapabbhārameva agamāsi.<br/><br/>[03] gandhāraraṭṭhepi takkasilanagare naggaji nāma rājā uparipāsāde pallaṅkamajjhagato ekaṃ itthiṃ  ekekahatthe ekekaṃ maṇivalayaṃ piḷandhitvā avidūre nisīditvā gandhaṃ pisamānaṃ disvā ``etāni  valayāni ekekabhāvena na ghaṭṭenti na viravantī''ti olokento nisīdi. atha sā  dakkhiṇahatthato valayaṃ ^a^P3.0378^ea^ vāmahattheyeva piḷandhitvā dakkhiṇahatthena gandhaṃ  saṅkaḍḍhitvā pisituṃ ārabhi, vāmahatthe valayaṃ dutiyaṃ āgamma ghaṭṭiyamānaṃ saddamakāsi. rājā  tāni dve valayāni aññamaññaṃ ghaṭṭentāni viravantāni disvā cintesi ``idaṃ valayaṃ ekekakāle  na ghaṭṭesi, dutiyaṃ āgamma ghaṭṭeti, saddaṃ karoti, evameva ime sattāpi ekekā ^a^M3.0357^ea^  na ghaṭṭenti na vivadanti, dve tayo hutvā aññamaññaṃ ghaṭṭenti, kalahaṃ karonti. ahaṃ pana  kasmīragandhāresu dvīsu rajjesu raṭṭhavāsino vicāremi, mayāpi ekavalayasadisena hutvā paraṃ  avicāretvā attānameva vicārentena vasituṃ vaṭṭatī''ti saṅghaṭṭanavalayaṃ ārammaṇaṃ katvā  yathānisinnova tīṇi lakkhaṇāni sallakkhetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattesi.  sesaṃ purimasadisameva.<br/><br/>[03] videharaṭṭhe mithilanagare nimi nāma rājā bhuttapātarāso amaccagaṇaparivuto vivaṭasīhapañjarena  antaravīthiṃ pekkhamāno aṭṭhāsi. atheko seno sūnāpaṇato maṃsapesiṃ gahetvā ākāsaṃ pakkhandi.  tamenaṃ ito cito ca gijjhādayo sakuṇā samparivāretvā āhārahetu tuṇḍena vijjhantā pakkhehi  paharantā pādehi maddantā agamaṃsu. so attano vadhaṃ asahamāno taṃ maṃsaṃ chaḍḍesi. añño gaṇhi,  sakuṇā imaṃ muñcitvā taṃ anubandhiṃsu. tenapi vissaṭṭhaṃ añño aggahesi, tampi tatheva viheṭhesuṃ.  rājā te sakuṇe disvā cintesi ``yo yo maṃsapesiṃ gaṇhi, tassa tasseva dukkhaṃ, yo yo taṃ  vissajjesi, tassa tasseva sukhaṃ, imepi pañca kāmaguṇe yo yo gaṇhāti, tassa tasseva dukkhaṃ,  itarassa sukhaṃ, ime hi bahūnaṃ sādhāraṇā, mayhaṃ kho pana soḷasa itthisahassāni, mayā  vissaṭṭhamaṃsapiṇḍena viya senena pañca kāmaguṇe pahāya sukhitena bhavituṃ vaṭṭatī''ti. so yoniso  manasi karonto yathāṭhitova ^a^V3.0335^ea^ ^a^P3.0379^ea^ tīṇi lakkhaṇāni sallakkhetvā  vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattesi. sesaṃ purimasadisameva.<br/><br/>[03] uttarapañcālaraṭṭhe kapilanagare dummukho nāma rājā bhuttapātarāso sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito  amaccagaṇaparivuto vivaṭasīhapañjare rājaṅgaṇaṃ olokento aṭṭhāsi. tasmiṃ khaṇe gopālakā  vajadvāraṃ vivariṃsu, usabhā vajato nikkhamitvā kilesavasena ekaṃ gāviṃ anubandhiṃsu. tattheko  tikhiṇasiṅgo mahāusabho aññaṃ usabhaṃ āgacchantaṃ disvā kilesamaccherābhibhūto tikhiṇena  siṅgena antarasatthimhi pahari. tassa pahāramukhena antāni nikkhamiṃsu, so tattheva  jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. rājā taṃ ^a^M3.0358^ea^ disvā cintesi ``ime sattā tiracchānagate  ādiṃ katvā kilesavasena dukkhaṃ pāpuṇanti, ayaṃ usabho kilesaṃ nissāya jīvitakkhayaṃ patto,  aññepi sattā kileseheva kampanti, mayā imesaṃ sattānaṃ kampanakilese pahātuṃ vaṭṭatī''ti. so  ṭhitakova tīṇi lakkhaṇāni sallakkhetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattesi. sesaṃ  purimasadisameva.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ cattāro paccekabuddhā bhikkhācāravelaṃ sallakkhetvā nandamūlakapabbhārā nikkhamma  anotattadahe nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā katasarīrapaṭijagganā manosilātale ṭhatvā nivāsetvā  pattacīvaramādāya iddhiyā ākāse uppatitvā pañcavaṇṇavalāhake maddamānā gantvā  bārāṇasinagaradvāragāmakassa avidūre otaritvā ekasmiṃ phāsukaṭṭhāne cīvaraṃ pārupitvā pattaṃ gahetvā  dvāragāmaṃ pavisitvā piṇḍāya carantā bodhisattassa gehadvāraṃ sampāpuṇiṃsu. bodhisatto te disvā  tuṭṭhacitto hutvā gehaṃ pavesetvā paññattāsane nisīdāpetvā dakkhiṇodakaṃ datvā paṇītena khādanīyena  bhojanīyena parivisitvā ekamantaṃ nisīditvā saṅghattheraṃ vanditvā ``bhante, tumhākaṃ pabbajjā  ativiya sobhati, vippasannāni vo indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo, kiṃ nu kho ārammaṇaṃ  disvā ^a^P3.0380^ea^ tumhe imaṃ bhikkhācariyapabbajjaṃ upagatā''ti pucchi. yathā ca  saṅghattheraṃ, evaṃ sesepi upasaṅkamitvā pucchi. athassa te cattāropi janā ``ahaṃ asukanagare  asukaraṭṭhe asukarājā nāma hutvā''tiādinā nayena attano attano abhinikkhamanavatthūni kathetvā  paṭipāṭiyā ekekaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 90^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ambāhamaddaṃ vanamantarasmiṃ, nilobhāsaṃ phalitaṃ saṃvirūḷhaṃ. <br/><br/>[22] tamaddasaṃ phalahetu vibhaggaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.. <br/><br/>[40] 91^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``selaṃ ^a^V3.0336^ea^ sumaṭṭhaṃ naravīraniṭṭhitaṃ, nārī yugaṃ dhārayi appasaddaṃ. <br/><br/>[22] dutiyañca āgamma ahosi saddo, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.. <br/><br/>[40] 92^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dijā ^a^M3.0359^ea^ dijaṃ kuṇapamāharantaṃ, ekaṃ samānaṃ bahukā samecca. <br/><br/>[22] āhārahetū paripātayiṃsu, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi.. <br/><br/>[40] 93^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``usabhāhamaddaṃ yūthassa majjhe, calakkakuṃ vaṇṇabalūpapannaṃ. <br/><br/>[22] tamaddasaṃ kāmahetu vitunnaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ambāhamadda^eb^nti ambarukkhaṃ ahaṃ addasaṃ. ^b^vanamantarasmi^eb^nti vanāntare,  ambavanamajjheti attho. ^b^saṃvirūḷha^eb^nti suvaḍḍhitaṃ. ^b^tamaddasa^eb^nti taṃ uyyānato  nikkhanto phalahetu vibhaggaṃ puna addasaṃ. ^b^taṃ disvā^eb^ti taṃ phalahetu vibhaggaṃ disvā  paṭiladdhasaṃvego paccekabodhiñāṇaṃ nibbattetvā imaṃ bhikkhācariyapabbajjaṃ upagatosmi, tasmā  bhikkhācariyaṃ carāmīti. idaṃ so phalahetu vibhaggaṃ ambarukkhaṃ dassanato paṭṭhāya sabbaṃ cittācāraṃ  kathesi. sesānaṃ vissajjanesupi eseva nayo. ayaṃ panettha anuttānapadavaṇṇanā --  ^b^sela^eb^nti maṇivalayaṃ. ^b^naravīraniṭṭhita^eb^nti vīranarehi niṭṭhitaṃ, paṇḍitapurisehi ^a^P3.0381^ea^  katanti attho. ^b^yuga^eb^nti ekekasmiṃ ekekaṃ katvā ekaṃ valayayugaḷaṃ. ^b^dijā  dija^eb^nti gahitamaṃsapiṇḍaṃ dijaṃ avasesadijā. ^b^kuṇapamāharanta^eb^nti maṃsapiṇḍaṃ ādāya  āharantaṃ. ^b^sameccā^eb^ti samāgantvā sannipatitvā. ^b^paripātayiṃsū^eb^ti koṭṭentā  anubandhiṃsu. ^b^usabhāhamadda^eb^nti usabhaṃ ahaṃ addasaṃ. ^b^calakkaku^eb^nti calakkakudhaṃ.<br/><br/>[03] bodhisatto ekekaṃ gāthaṃ sutvā ``sādhu, bhante, tumhākameva taṃ ārammaṇaṃ anurūpa''nti  ekekassa paccekabuddhassa thutiṃ akāsi. tañca pana catūhi janehi desitaṃ dhammakathaṃ sutvā  gharāvāse anapekkho hutvā pakkantesu paccekabuddhesu bhuttapātarāso sukhanisinno bhariyaṃ āmantetvā  ``bhadde, ete cattāro paccekabuddhā rajjaṃ pahāya pabbajitvā akiñcanā apalibodhā pabbajjāsukhena  vītināmenti, ahaṃ pana bhatiyā jīvikaṃ kappemi, kiṃ me gharāvāsena, tvaṃ puttake saṅgaṇhantī gehe  vasā''ti vatvā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 94^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``karaṇḍako ^a^V3.0337^ea^ ^a^M3.0360^ea^ kaliṅgānaṃ, gandhārānañca naggaji. <br/><br/>[27] nimirājā videhānaṃ, pañcālānañca dummukho. <br/><br/>[22] ete raṭṭhāni hitvāna, pabbajiṃsu akiñcanā.. <br/><br/>[40] 95^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbepime devasamā samāgatā, aggī yathā pajjalito tathevime. <br/><br/>[22] ahampi eko carissāmi bhaggavi, hitvāna kāmāni yathodhikānī''ti..<br/><br/>[03] tāsaṃ attho -- bhadde, esa saṅghatthero paccekabuddho dantapure nāma nagare karaṇḍako nāma  kaliṅgānaṃ janapadassa rājā, dutiyo takkasilanagare naggaji nāma gandhārānaṃ janapadassa rājā,  tatiyo mithilanagare nimi nāma videhānaṃ janapadassa rājā, catuttho kapilanagare dummukho nāma  uttarapañcālānaṃ janapadassa rājā, ete evarūpāni raṭṭhāni hitvā akiñcanā hutvā pabbajiṃsu.  ^b^sabbepime^eb^ti ime pana sabbepi visuddhidevehi purimapaccekabuddhehi samānā ekato samāgatā.  ^b^aggī yathā^eb^ti yathā hi aggi pajjalito obhāsati. ^b^tathevime^eb^ti imepi tatheva  ^a^P3.0382^ea^ sīlādīhi pañcahi guṇehi obhāsanti. yathā ete, tathā ahampi pabbajitvā  eko carissāmīti attho. ^b^bhaggavī^eb^ti bhariyaṃ ālapati. ^b^hitvāna kāmānī^eb^ti  rūpādayo vatthukāme hitvā. ^b^yathodhikānī^eb^ti attano odhivasena ṭhitāni. idaṃ vuttaṃ  hoti -- rūpādiodhivasena yathāṭhite kāme pahāya ahampi pabbajitvā eko carissāmīti.  ``yatodhikānī''tipi pāṭho, tassattho -- yato uparato odhi etesanti yatodhikāni,  uparatakoṭṭhāsāni. pabbajissāmīti cintitakālato paṭṭhāya hi kilesakāmānaṃ eko koṭṭhāso  uparato nāma hoti niruddho, tassa vatthubhūto kāmakoṭṭhāsopi uparatova hotīti.<br/><br/>[03] sā tassa kathaṃ sutvā ``mayhampi kho sāmi, paccekabuddhānaṃ dhammakathaṃ sutakālato paṭṭhāya  agāre cittaṃ na saṇṭhātī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 96^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayameva ^a^M3.0361^ea^ kālo na hi añño atthi, anusāsitā me na  bhaveyya pacchā. <br/><br/>[22] ahampi ekā carissāmi bhaggava, sakuṇīva muttā purisassa hatthā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anusāsitā me na bhaveyya pacchā^eb^ti anusāsako ovādako na bhaveyya dullabhattā  ovādakānaṃ, tasmā ayameva pabbajituṃ kālo, na hi añño atthīti dasseti. ^b^sakuṇīva  muttā^eb^ti yathā sākuṇikena gahetvā sakuṇapacchiyaṃ khittāsu sakuṇīsu tassa hatthato muttā ekā  sakuṇī ^a^V3.0338^ea^ anilapathaṃ laṅghayitvā yathārucitaṭṭhānaṃ gantvā ekikāva careyya, tathā  ahampi tava hatthato muttā ekikā carissāmīti sayampi pabbajitukāmā hutvā evamāha.<br/><br/>[03] bodhisatto tassā kathaṃ sutvā tuṇhī ahosi. sā pana bodhisattaṃ vañcetvā puretaraṃ  pabbajitukāmā ``sāmi, pānīyatitthaṃ gamissāmi, dārake olokehī''ti ghaṭaṃ ādāya gacchantī  viya palāyitvā nagarasāmante tāpasānaṃ santike gantvā pabbaji. bodhisatto tassā anāgamanaṃ  ñatvā sayaṃ dārake posesi. aparabhāge tesu thokaṃ vaḍḍhitvā attano ayānayajānanasamatthataṃ  sampattesu tesaṃ vīmaṃsanatthaṃ ekadivasaṃ ^a^P3.0383^ea^ bhattaṃ pacanto thokaṃ uttaṇḍulaṃ paci,  ekadivasaṃ thokaṃ kilinnaṃ, ekadivasaṃ supakkaṃ, ekadivasaṃ atikilinnaṃ, ekadivasaṃ aloṇakaṃ,  ekadivasaṃ atiloṇakaṃ. dārakā ``tāta, ajja bhattaṃ uttaṇḍulaṃ, ajja kilinnaṃ, ajja supakkaṃ,  ajja atikilinnaṃ, ajja aloṇakaṃ, ajja atiloṇaka''nti āhaṃsu. taṃ sutvā bodhisatto  ``āma, tātā''ti vatvā cintesi ``ime dārakā idāni āmapakkaloṇikātiloṇikāni  jānanti, attano dhammatāya jīvituṃ sakkhissanti, mayā pabbajituṃ vaṭṭatī''ti. atha te dārake  ñātakānaṃ datvā paṭicchāpetvā ``ammatātā, ime dārake sādhukaṃ posethā''ti vatvā so ñātakānaṃ  paridevantānaññeva nagarā nikkhamitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā nagarassa sāmanteyeva vasi.<br/><br/>[03] atha naṃ ekadivasaṃ bārāṇasiyaṃ bhikkhāya carantaṃ paribbājikā disvā vanditvā ``ayya,  dārakā te nāsitā maññe''ti āha. mahāsatto ``nāhaṃ dārake nāsemi, tesaṃ attano  ayānayajānanakāle pabbajitomhi ^a^M3.0362^ea^, tvaṃ tesaṃ acintetvā pabbajjāya abhiramā''ti  vatvā osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 97^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āmaṃ pakkañca jānanti, atho loṇaṃ aloṇakaṃ. <br/><br/>[22] tamahaṃ disvāna pabbajiṃ, careva tvaṃ carāmaha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tamaha^eb^nti taṃ ahaṃ dārakānaṃ kiriyaṃ disvā pabbajito. ^b^careva tvaṃ  carāmaha^eb^nti tvampi bhikkhācariyameva cara, ahampi bhikkhācariyameva carissāmīti.<br/><br/>[03] iti so paribbājikaṃ ovaditvā uyyojesi. sāpi ovādaṃ gahetvā mahāsattaṃ vanditvā  ^a^V3.0339^ea^ yathārucitaṃ ṭhānaṃ gatā. ṭhapetvā kira taṃ divasaṃ na te puna aññamaññaṃ addasaṃsu.  bodhisatto ca jhānābhiññaṃ nibbattetvā brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  te pañcasatā bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsu. tadā dhītā uppalavaṇṇā ahosi, putto rāhulakumāro,  paribbājikā rāhulamātā, paribbājako pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] kumbhakārajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 414
title:
  [] . gandhārajātakavaṇṇanā^[] . mahākapijātakavaṇṇanā^[] . kumbhakārajātakavaṇṇanā^[] . daḷhadhammajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ahaṃ ce^eb^ ^a^P3.0384^ea^ ^b^daḷhadhammassā^eb^ti idaṃ satthā kosambiṃ nissāya  ghositārāme viharanto udenassa rañño bhaddavatikaṃ hatthiniṃ ārabbha kathesi. tassā pana  hatthiniyā laddhavidhānañca udenassa rājavaṃso ca ^b^mātaṅgajātake^eb^ (jā0 1.15.1 ādayo)  āvi bhavissati. ekadivasaṃ pana sā hatthinī nagarā nikkhamantī bhagavantaṃ pātova  ariyagaṇaparivutaṃ anomāya buddhasiriyā nagaraṃ piṇḍāya pavisantaṃ disvā tathāgatassa pādamūle  nipajjitvā ``bhagavā sabbaññu sabbalokanittharaṇa udeno vaṃsarājā maṃ taruṇakāle kammaṃ nittharituṃ  samatthakāle `imaṃ nissāya mayā jīvitañca rajjañca devī ca laddhā'ti piyāyitvā mahantaṃ  parihāraṃ adāsi, sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā ṭhitaṭṭhānaṃ ^a^M3.0363^ea^ gandhena paribhaṇḍaṃ  kāretvā matthake suvaṇṇatārakakhacitavitānaṃ bandhāpetvā samantā citrasāṇiṃ parikkhipāpetvā  gandhatelena dīpaṃ jālāpetvā dhūmataṭṭakaṃ ṭhapāpetvā karīsachaḍḍanaṭṭhāne suvaṇṇakaṭāhaṃ patiṭṭhapāpetvā maṃ  cittattharaṇapiṭṭhe ṭhapesi, rājārahañca me nānaggarasabhojanaṃ dāpesi. idāni pana me mahallakakāle  kammaṃ nittharituṃ asamatthakāle sabbaṃ taṃ parihāraṃ acchindi, anāthā nippaccayā hutvā araññe  ketakāni khādantī jīvāmi, aññaṃ mayhaṃ paṭisaraṇaṃ natthi, udenaṃ mama guṇaṃ sallakkhāpetvā  porāṇakaparihāraṃ me paṭipākatikaṃ kāretha bhagavā''ti paridevamānā tathāgataṃ yāci.<br/><br/>[03] satthā ``gaccha tvaṃ, ahaṃ te rañño kathetvā yasaṃ paṭipākatikaṃ kāressāmī''ti vatvā rañño  nivesanadvāraṃ agamāsi. rājā tathāgataṃ antonivesanaṃ pavesetvā buddhappamukhassa saṅghassa  mahādānaṃ pavattesi. satthā bhattakiccapariyosāne anumodanaṃ karonto ``mahārāja, bhaddavatikā  kaha''nti pucchi. ``na jānāmi, bhante''ti. ``mahārāja, upakārakānaṃ yasaṃ datvā  mahallakakāle ^a^V3.0340^ea^ gahetuṃ nāma na vaṭṭati, kataññunā katavedinā bhavituṃ vaṭṭati.  bhaddavatikā idāni mahallikā jarājiṇṇā anāthā hutvā araññe ketakāni khādantī jīvati, taṃ  jiṇṇakāle anāthaṃ kātuṃ tumhākaṃ ayutta''nti bhaddavatikāya guṇaṃ kathetvā ``sabbaṃ porāṇakaparihāraṃ  paṭipākatikaṃ karohī''ti ^a^P3.0385^ea^ vatvā pakkāmi. rājā tathā akāsi.  ``tathāgatena kira bhaddavatikāya guṇaṃ kathetvā porāṇakayaso paṭipākatiko kārito''ti  sakalanagaraṃ patthari, bhikkhusaṅghepi sā pavatti pākaṭā jātā. atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ  samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, satthārā kira bhaddavatikāya guṇaṃ kathetvā porāṇakayaso paṭipākatiko  kārito''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato etissā guṇaṃ  kathetvā naṭṭhayasaṃ paṭipākatikaṃ kāresiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ daḷhadhammo nāma rājā rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto amaccakule  nibbattitvā vayappatto taṃ rājānaṃ upaṭṭhahi. so ^a^M3.0364^ea^ tassa santikā mahantaṃ yasaṃ  labhitvā amaccaratanaṭṭhāne aṭṭhāsi. tadā tassa rañño ekā oṭṭhibyādhi hatthinī thāmabalasampannā  mahabbalā ahosi. sā ekadivasaṃ yojanasataṃ gacchati, rañño dūteyyaharaṇakiccaṃ karoti, saṅgāme  yuddhaṃ katvā sattu maddanaṃ karoti. rājā ``ayaṃ me bahūpakārā''ti tassā sabbālaṅkāraṃ datvā  udenena bhaddavatikāya dinnasadisaṃ sabbaṃ parihāraṃ dāpesi. athassā jiṇṇadubbalakāle rājā sabbaṃ  yasaṃ gaṇhi. sā tato paṭṭhāya anāthā hutvā araññe tiṇapaṇṇāni khādantī jīvati.  athekadivasaṃ rājakule bhājanesu appahontesu rājā kumbhakāraṃ pakkosāpetvā ``bhājanāni kira  nappahontī''ti āha. ``gomayāharaṇayānake yojetuṃ goṇe na labhāmi, devā''ti. rājā tassa  kathaṃ sutvā ``amhākaṃ oṭṭhibyādhi kaha''nti pucchi. ``attano dhammatāya carati, devā''ti.  rājā ``ito paṭṭhāya taṃ yojetvā gomayaṃ āharā''ti taṃ kumbhakārassa adāsi. kumbhakāro  ``sādhu, devā''ti tathā akāsi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ sā nagarā nikkhamamānā nagaraṃ pavisantaṃ bodhisattaṃ disvā vanditvā tassa  pādamūle nipajjitvā paridevamānā ``sāmi, rājā maṃ `taruṇakāle bahūpakārā'ti sallakkhetvā  mahantaṃ yasaṃ datvā ^a^P3.0386^ea^ idāni mahallakakāle sabbaṃ acchinditvā mayi cittampi na  karoti, ahaṃ pana anāthā araññe tiṇapaṇṇāni khādantī jīvāmi, evaṃ dukkhappattaṃ maṃ idāni  yānake yojetuṃ kumbhakārassa adāsi, ṭhapetvā tumhe aññaṃ mayhaṃ paṭisaraṇaṃ natthi, mayā rañño  ^a^V3.0341^ea^ katūpakāraṃ tumhe jānātha, sādhu idāni me naṭṭhaṃ yasaṃ paṭipākatikaṃ karothā''ti vatvā  tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 98^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahaṃ ce daḷhadhammassa, vahantī nābhirādhayiṃ. <br/><br/>[22] dharantī urasi sallaṃ, yuddhe vikkantacārinī.. <br/><br/>[40] 99^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nūna rājā na jānāti, mama vikkamaporisaṃ. <br/><br/>[22] saṅgāme sukatantāni, dūtavippahitāni ca.. <br/><br/>[40] 100^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sā nūnāhaṃ marissāmi, abandhu aparāyinī. <br/><br/>[22] tadā hi kumbhakārassa, dinnā chakaṇahārikā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0365^ea^ ^b^vahantī^eb^ti dūteyyaharaṇaṃ saṅgāme balakoṭṭhakabhindanaṃ taṃ taṃ kiccaṃ  vahantī nittharantī. ^b^dharantī urasi salla^eb^nti urasmiṃ baddhaṃ kaṇḍaṃ vā asiṃ vā sattiṃ vā  yuddhakāle sattūnaṃ upari abhiharantī. ^b^vikkantacārinī^eb^ti vikkamaṃ parakkamaṃ katvā  parabalavijayena yuddhe vikkantagāminī. idaṃ vuttaṃ hoti -- sace sāmi, ahaṃ imāni kiccāni  karontī rañño daḷhadhammassa cittaṃ nārādhayiṃ na paritosesiṃ, ko dāni añño tassa cittaṃ  ārādhayissatīti.<br/><br/>[03] ^b^mama vikkamaporisa^eb^nti mayā kataṃ purisaparakkamaṃ. ^b^sukatantānī^eb^ti sukatāni.  yathā hi kammāneva kammantāni, vanāneva vanantāni, evamidha sukatāneva ``sukatantānī''ti  vuttāni. ^b^dūtavippahitāni cā^eb^ti gale paṇṇaṃ bandhitvā ``asukarañño nāma dehī''ti  pahitāya mayā ekadivaseneva yojanasataṃ gantvā katāni dūtapesanāni ca. ^b^nūna rājā na  jānātī^eb^ti nūna tumhākaṃ esa rājā etāni mayā katāni kiccāni na jānāti.  ^b^aparāyinī^eb^ti appatiṭṭhā ^a^P3.0387^ea^ appaṭisaraṇā. ^b^tadā hī^eb^ti tathā hi,  ayameva vā pāṭho. ^b^dinnā^eb^ti ahaṃ raññā chakaṇahārikā katvā kumbhakārassa dinnāti.<br/><br/>[03] bodhisatto tassā kathaṃ sutvā ``tvaṃ mā soci, ahaṃ rañño kathetvā tava yasaṃ  paṭipākatikaṃ karissāmī''ti taṃ samassāsetvā nagaraṃ pavisitvā bhuttapātarāso rañño santikaṃ  gantvā kathaṃ samuṭṭhāpetvā ``mahārāja, nanu tumhākaṃ asukā nāma oṭṭhibyādhi asukaṭṭhāne ca  asukaṭṭhāne ^a^V3.0342^ea^ ca ure sallaṃ bandhitvā saṅgāmaṃ nitthari, asukadivasaṃ nāma gīvāya paṇṇaṃ  bandhitvā pesitā yojanasataṃ agamāsi, tumhepissā mahantaṃ yasaṃ adattha, sā idāni kaha''nti  pucchi. ``tamahaṃ kumbhakārassa gomayaharaṇatthāya adāsi''nti. atha naṃ bodhisatto ``ayuttaṃ  kho, mahārāja, tumhākaṃ taṃ kumbhakārassa yānake yojanatthāya dātu''nti vatvā rañño ovādavasena  catasso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 101^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāvatāsīsatī poso, tāvadeva pavīṇati. <br/><br/>[22] atthāpāye jahanti naṃ, oṭṭhibyādhiṃva khattiyo.. <br/><br/>[40] 102^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^M3.0366^ea^ pubbe katakalyāṇo, katattho nāvabujjhati. <br/><br/>[22] atthā tassa palujjanti, ye honti abhipatthitā.. <br/><br/>[40] 103^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo pubbe katakalyāṇo, katattho manubujjhati. <br/><br/>[22] atthā tassa pavaḍḍhanti, ye honti abhipatthikā.. <br/><br/>[40] 104^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ vo vadāmi bhaddante, yāvantettha samāgatā. <br/><br/>[22] sabbe kataññuno hotha, ciraṃ saggamhi ṭhassathā''ti..<br/><br/>[03] tattha paṭhamagāthāya tāva attho -- idhekacco aññāṇajātiko poso ^b^yāvatāsīsatī,^eb^  yāva ``idaṃ nāma me ayaṃ kātuṃ sakkhissatī''ti paccāsīsati, ^b^tāvadeva^eb^ taṃ purisaṃ  ^b^pavīṇati^eb^ bhajati sevati, tassa pana ^b^atthāpāye^eb^ vaḍḍhiyā apagamane parihīnakāle taṃ  nānākiccesu patthitaṃ posaṃ ekacce bālā imaṃ oṭṭhibyādhiṃ ayaṃ khattiyo viya jahanti.<br/><br/>[03] ^b^katakalyāṇo^eb^ti parena attano katakalyāṇakammo. ^b^katattho^eb^ti nipphāditakicco.  ^b^nāvabujjhatī^eb^ti pacchāpi taṃ parena ^a^P3.0388^ea^ kataṃ upakāraṃ tassa jarājiṇṇakāle  asamatthakāle na sarati, attanā dinnampi yasaṃ puna gaṇhāti. ^b^palujjantī^eb^ti bhijjanti  nassanti. ^b^ye honti abhipatthitā^eb^ti ye keci atthā icchitā nāma honti, sabbe  nassantīti dīpeti. mittadubbhipuggalassa hi patthitapatthitaṃ aggimhi pakkhittabījaṃ viya  nassati. ^b^katattho manubujjhatī^eb^ti katattho anubujjhati, ma-kāro byañjanasandhivasena  gahito. ^b^taṃ vo vadāmī^eb^ti tena kāraṇena tumhe vadāmi. ^b^ṭhassathā^eb^ti kataññuno hutvā  cirakālaṃ saggamhi dibbasampattiṃ anubhavantā patiṭṭhahissatha.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V3.0343^ea^ mahāsatto rājānaṃ ādiṃ katvā sannipatitānaṃ sabbesaṃ ovādaṃ adāsi.  taṃ sutvā rājā oṭṭhibyādhiyā yasaṃ paṭipākatikaṃ akāsi. bodhisattassa ca ovāde ṭhatvā  dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā oṭṭhibyādhi bhaddavatikā  ahosi, rājā ānando, amacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] daḷhadhammajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 415
title:
  [] . mahākapijātakavaṇṇanā^[] . kumbhakārajātakavaṇṇanā^[] . daḷhadhammajātakavaṇṇanā^[] . somadattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^M3.0367^ea^ ^b^maṃ pure paccuḍḍetī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  aññataraṃ mahallakaṃ ārabbha kathesi. so kirekaṃ sāmaṇeraṃ pabbājesi, sāmaṇero tassa upakārako  hutvā tathārūpena rogena kālamakāsi. mahallako tasmiṃ kālakate rodanto paridevanto vicarati.  taṃ disvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, asukamahallako sāmaṇerassa  kālakiriyāya rodanto paridevanto vicarati, maraṇassatikammaṭṭhānarahito maññe''ti. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti  vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa imasmiṃ mate rodiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tāvatiṃsabhavane sakkattaṃ kāresi.  atheko kāsigāmavāsī brāhmaṇamahāsālo kāme pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ ^a^P3.0389^ea^  pabbajitvā uñchācariyāya vanamūlaphalāphalehi yāpento vāsaṃ kappesi. ekadivasaṃ  phalāphalatthāya gato ekaṃ hatthichāpaṃ disvā attano assamaṃ ānetvā puttaṭṭhāne ṭhapetvā  somadattotissa nāmaṃ katvā tiṇapaṇṇāni khādāpento paṭijaggi. so vayappatto mahāsarīro  hutvā ekadivasaṃ bahuṃ bhojanaṃ gahetvā ajīrakena dubbalo ahosi. tāpaso taṃ assamapade katvā  phalāphalatthāya gato, tasmiṃ anāgateyeva hatthipotako kālamakāsi. tāpaso phalāphalaṃ gahetvā  āgacchanto ``aññesu divasesu me putto paccuggamanaṃ karoti, ajja na dissati, kahaṃ nu kho  gato''ti paridevanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 105^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^V3.0344^ea^ maṃ pure paccuḍḍeti, araññe dūramāyato. <br/><br/>[22] so na dissati mātaṅgo, somadatto kuhiṃ gato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pure^eb^ti ito pure. ^b^paccuḍḍetī^eb^ti paccuggacchati. ^b^araññe dūra^eb^nti  imasmiṃ nimmanusse araññe maṃ dūraṃ paccuḍḍeti. ^b^āyato^eb^ti āyāmasampanno.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M3.0368^ea^ paridevamāno āgantvā taṃ caṅkamanakoṭiyaṃ patitaṃ disvā gale  gahetvā paridevamāno dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 106^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayaṃ vā so mato seti, allasiṅgaṃva vacchito. <br/><br/>[22] bhūmyā nipatito seti, amarā vata kuñjaro''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ayaṃ vā^eb^ti vibhāvanatthe vā-saddo. ayameva so, na aññoti taṃ vibhāvento  evamāha. ^b^allasiṅga^eb^nti māluvalatāya aggapavālaṃ. ^b^vacchito^eb^ti chinno, gimhakāle  majjhanhikasamaye tattavālikāpuline nakhena chinditvā pātito māluvalatāya aṅkuro viyāti vuttaṃ  hoti. ^b^bhūmyā^eb^ti bhūmiyaṃ. ^b^amarā vatā^eb^ti mato vata, ``amarī''tipi pāṭho.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe sakko lokaṃ olokento taṃ disvā ``ayaṃ tāpaso puttadāraṃ pahāya pabbajito,  idāni hatthipotake puttasaññaṃ katvā paridevati, saṃvejetvā naṃ satiṃ paṭilabhāpessāmī''ti tassa  assamapadaṃ āgantvā ākāse ṭhitova tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 107^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anagāriyupetassa ^a^P3.0390^ea^, vippamuttassa te sato. <br/><br/>[22] samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasī''ti..<br/><br/>[03] athassa vacanaṃ sutvā tāpaso catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 108^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṃvāsena have sakka, manussassa migassa vā. <br/><br/>[22] hadaye jāyate pemaṃ, taṃ na sakkā asocitu''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0345^ea^ ^b^migassa vā^eb^ti imasmiṃ ṭhāne sabbepi tiracchānā ``migā''ti  vuttā. ^b^ta^eb^nti piyāyitaṃ sattaṃ.<br/><br/>[03] atha naṃ ovadanto sakko dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 109^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca. <br/><br/>[22] tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo.. <br/><br/>[40] 110^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kanditena have brahme, mato peto samuṭṭhahe. <br/><br/>[22] sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0369^ea^ ^b^ye rudanti lapanti cā^eb^ti brahme ye sattā rodanti paridevanti  ca, sabbe te mataṃ, yo ca marissati, taṃ rodanti, tesaṃyeva evaṃ rodantānaṃ assusukkhanakālo  natthi, tasmā tvaṃ isi mā rodi. kiṃkāraṇā? ^b^roditaṃ moghamāhu santo,^eb^ paṇḍitā hi  ``roditaṃ nipphala''nti vadanti. ^b^mato peto^eb^ti yadi esa petoti saṅkhyaṃ gato mato  roditena samuṭṭhaheyya, evaṃ sante sabbepi mayaṃ samāgantvā aññamaññassa ñātake rodāma, kiṃ  nikkammā acchāmāti.<br/><br/>[03] tāpaso sakkassa vacanaṃ sutvā satiṃ paṭilabhitvā vigatasoko assūni puñchitvā sakkassa  thutivasena sesagāthā āha -- <br/><br/>[40] 111^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ. <br/><br/>[22] vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.. <br/><br/>[40] 112^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ. <br/><br/>[22] yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.. <br/><br/>[40] 113^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sohaṃ ^a^P3.0391^ea^ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo. <br/><br/>[22] na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavā''ti..<br/><br/>[03] tā ^a^V3.0346^ea^ heṭṭhā vuttatthāyeva. evaṃ sakko tāpasassa ovādaṃ datvā sakaṭṭhānameva gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā hatthipotako sāmaṇero  ahosi, tāpaso mahallako, sakko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] somadattajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 416
title:
  [] . kumbhakārajātakavaṇṇanā^[] . daḷhadhammajātakavaṇṇanā^[] . somadattajātakavaṇṇanā^[] . susīmajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kāḷāni kesāni pure ahesu^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto mahābhinikkhamanaṃ  ārabbha kathesi. tasmiñhi samaye bhikkhū dhammasabhāyaṃ nisīditvā dasabalassa nikkhamanaṃ  vaṇṇayiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā  ``imāya nāmā''ti vutte ^a^M3.0370^ea^ ``anacchariyaṃ, bhikkhave, mayā dāni anekāni  kappakoṭisatasahassāni pūritapāraminā mahābhinikkhamanaṃ, pubbepāhaṃ tiyojanasatike kāsiraṭṭhe rajjaṃ  chaḍḍetvā nikkhantoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa purohitassa aggamahesiyā  kucchimhi nibbatti, tassa jātadivaseyeva bārāṇasiraññopi putto jāyi. tesaṃ nāmaggahaṇadivase  mahāsattassa susīmakumāroti nāmaṃ akaṃsu, rājaputtassa brahmadattakumāroti. bārāṇasirājā  ``puttena me saddhiṃ ekadivase jāto''ti bodhisattaṃ āṇāpetvā dhātiyo datvā tena saddhiṃ ekato  vaḍḍhesi. te ubhopi vayappattā abhirūpā devakumāravaṇṇino hutvā takkasilāyaṃ ^a^P3.0392^ea^  sabbasippāni uggaṇhitvā paccāgamiṃsu. rājaputto uparājā hutvā bodhisattena saddhiṃ ekato  khādanto pivanto nisīdanto sayanto pitu accayena rajjaṃ patvā mahāsattassa mahantaṃ yasaṃ datvā  purohitaṭṭhāne taṃ ṭhapetvā ekadivasaṃ nagaraṃ sajjāpetvā sakko devarājā viya alaṅkato  alaṅkataerāvaṇapaṭibhāgassa mattavaravāraṇassa khandhe nisīditvā bodhisattaṃ pacchāsane hatthipiṭṭhe  nisīdāpetvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ akāsi. mātāpissa ``puttaṃ olokessāmī''ti sīhapañjare ṭhatvā  tassa nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā āgacchantassa pacchato nisinnaṃ purohitaṃ disvā paṭibaddhacittā hutvā  sayanagabbhaṃ pavisitvā ``imaṃ alabhantī ettheva marissāmī''ti āhāraṃ pacchinditvā nipajji.<br/><br/>[03] rājā ^a^V3.0347^ea^ mātaraṃ apassanto ``kuhiṃ me mātā''ti pucchitvā ``gilānā''ti  sutvā tassā santikaṃ gantvā vanditvā ``kiṃ amma, aphāsuka''nti pucchi. sā lajjāya na  kathesi. so gantvā rājapallaṅke nisīditvā attano aggamahesiṃ pakkositvā ``gaccha ammāya  aphāsukaṃ jānāhī''ti pesesi. sā gantvā piṭṭhiṃ parimajjantī pucchi, itthiyo nāma itthīnaṃ  rahassaṃ na niguhanti, sā tassā tamatthaṃ ārocesi. itarāpi taṃ sutvā gantvā rañño ārocesi.  rājā ``hotu, gaccha naṃ samassāsehi, purohitaṃ rājānaṃ katvā tassa taṃ aggamahesiṃ  karissāmī''ti āha. sā āgantvā taṃ samassāsesi. rājāpi purohitaṃ pakkosāpetvā etamatthaṃ  ārocetvā ``samma, mātu me jīvitaṃ dehi, tvaṃ rājā bhavissasi, sā aggamahesī, ahaṃ  uparājā''ti ^a^M3.0371^ea^ āha. so ``na sakkā evaṃ kātu''nti paṭikkhipitvā tena  punappunaṃ yāciyamāno sampaṭicchi. rājā purohitaṃ rājānaṃ, mātaraṃ aggamahesiṃ kāretvā sayaṃ  uparājā ahosi.<br/><br/>[03] tesaṃ samaggavāsaṃ vasantānaṃ aparabhāge bodhisatto agāramajjhe ukkaṇṭhito kāme pahāya  pabbajjāya ninnacitto kilesaratiṃ anallīyanto ekakova tiṭṭhati, ekakova nisīdati, ekakova  sayati, bandhanāgāre baddho viya pañjare pakkhittakukkuṭo ^a^P3.0393^ea^ viya ca ahosi.  athassa aggamahesī ``ayaṃ rājā mayā saddhiṃ nābhiramati, ekakova tiṭṭhati nisīdati seyyaṃ  kappeti, ayaṃ kho pana daharo taruṇo, ahaṃ mahallikā, sīse me palitāni paññāyanti, yaṃnūnāhaṃ  `sīse te deva, ekaṃ palitaṃ paññāyatī'ti musāvādaṃ katvā ekenupāyena rājānaṃ pattiyāpetvā mayā  saddhiṃ abhiramāpeyya''nti cintetvā ekadivasaṃ rañño sīse ūkā vicinantī viya hutvā ``deva,  mahallakosi jāto, sīse te ekaṃ palitaṃ paññāyatī''ti āha. ``tena hi bhadde, etaṃ palitaṃ  luñjitvā mayhaṃ hatthe ṭhapehī''ti. sā tassa sīsato ekaṃ kesaṃ luñjitvā attano sīse palitaṃ  gahetvā ``idaṃ te, deva, palita''nti tassa hatthe ṭhapesi. bodhisattassa taṃ disvāva  bhītatasitassa kañcanapaṭṭasadisā nalāṭā sedā mucciṃsu.<br/><br/>[03] so attānaṃ ovadanto ``susīma, tvaṃ daharo hutvā mahallako jāto, ettakaṃ kālaṃ  gūthakalale nimuggo gāmasūkaro viya kāmakalale nimujjitvā taṃ kalalaṃ jahituṃ na sakkosi, nanu  kāme pahāya himavantaṃ pavisitvā pabbajitvā brahmacariyavāsassa te kālo''ti cintetvā paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 114^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāḷāni ^a^V3.0348^ea^ kesāni pure ahesuṃ, jātāni sīsamhi yathāpadese. <br/><br/>[22] tānajja setāni susīma disvā, dhammaṃ cara brahmacariyassa kālo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yathāpadese^eb^ti tava sīse tasmiṃ tasmiṃ kesānaṃ anurūpe padese ito pubbe  kāḷāni bhamarapattavaṇṇāni kesāni jātāni ahesunti ^a^M3.0372^ea^ vadati. ^b^dhammaṃ  carā^eb^ti dasakusalakammapathadhammaṃ carāti attānameva āṇāpeti. ^b^brahmacariyassā^eb^ti  methunaviratiyā te kāloti attho.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisattena brahmacariyavāsassa guṇe vaṇṇite itarā ``ahaṃ `imassa lagganaṃ  karissāmī'ti vissajjanameva kari''nti bhītatasitā ``idānissa apabbajjanatthāya sarīravaṇṇaṃ  vaṇṇayissāmī''ti cintetvā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 115^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mameva ^a^P3.0394^ea^ deva palitaṃ na tuyhaṃ, mameva sīsaṃ mama uttamaṅgaṃ. <br/><br/>[22] `atthaṃ karissa'nti musā abhāṇiṃ, ekāparādhaṃ khama rājaseṭṭha.. <br/><br/>[40] 116^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``daharo tuvaṃ dassaniyosi rāja, paṭhamuggato hoti yathā kaḷīro. <br/><br/>[22] rajjañca kārehi mamañca passa, mā kālikaṃ anudhāvī janindā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mameva sīsa^eb^nti mameva sīse sañjātaṃ palitanti dīpeti. itaraṃ tasseva  vevacanaṃ. ^b^attha^eb^nti attano vuḍḍhiṃ karissāmīti musā kathesiṃ. ^b^ekāparādha^eb^nti.  imaṃ mayhaṃ ekaṃ aparādhaṃ. ^b^paṭhamuggato^eb^ti paṭhamavayena uggato. ^b^hohī^eb^ti hosi,  paṭhamavaye patiṭṭhitosīti attho. ``hosī''tiyeva vā pāṭho. ^b^yathā kaḷīro^eb^ti yathā  siniddhachavitaruṇakaḷīro mandavāterito ativiya sobhati, evarūposi tvanti dasseti.  ``paṭhamuggato hotī''tipi pāṭho, tassattho -- yathā paṭhamuggato taruṇakaḷīro dassanīyo hoti,  evaṃ tvampi dassanīyoti. ^b^mamañca passā^eb^ti mamañca olokehi, mā maṃ anāthaṃ vidhavaṃ  karohīti attho. ^b^kālika^eb^nti brahmacariyacaraṇaṃ nāma dutiye vā tatiye vā attabhāve  vipākadānato kālikaṃ nāma, rajjaṃ pana imasmiṃyeva attabhāve kāmaguṇasukhuppādanato akālikaṃ,  so tvaṃ imaṃ akālikaṃ pahāya mā kālikaṃ anudhāvīti vadati.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^M3.0373^ea^ tassā vacanaṃ sutvā ``bhadde, tvaṃ bhavitabbamevetaṃ kathaṃ  kathesi, pariṇamante hi mama vaye imehi kāḷakesehi parivattetvā sāṇavākasadisehi paṇḍarehi  bhavitabbaṃ. ahañhi ^a^V3.0349^ea^ nīluppalādikusumadāmasadisakumārānaṃ kañcanarūpapaṭibhāgānaṃ  uttamayobbanavilāsasampattānaṃ khattiyakaññādīnaṃ vaye pariṇamante jaraṃ pattānaṃ vevaṇṇiyañceva  sarīrabhaṅgañca passāmi. evaṃ vipattipariyosānovesa bhadde, jīvaloko''ti vatvā upari  buddhalīḷāya dhammaṃ desento gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 117^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``passāmi ^a^P3.0395^ea^ vohaṃ dahariṃ kumāriṃ, sāmaṭṭhapassaṃ sutanuṃ sumajjhaṃ. <br/><br/>[22] kāḷappavāḷāva pavellamānā, palobhayantīva naresu gacchati.. <br/><br/>[40] 118^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tamena passāmiparena nāriṃ, āsītikaṃ nāvutikaṃva jaccā. <br/><br/>[22] daṇḍaṃ gahetvāna pavedhamānaṃ, gopānasībhoggasamaṃ caranti''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vo^eb^ti nipātamattaṃ. ^b^sāmaṭṭhapassa^eb^nti sammaṭṭhapassaṃ. ayameva vā pāṭho,  sabbapassesu maṭṭhachavivaṇṇanti attho. ^b^sutanu^eb^nti sundarasarīraṃ. ^b^sumajjha^eb^nti  susaṇṭhitamajjhaṃ. ^b^kāḷappavāḷāva pavellamānā^eb^ti yathā nāma taruṇakāle susamuggatā kāḷavallī  pavāḷā vā hutvā mandavāteritā ito cito ca pavellati, evaṃ pavellamānā itthivilāsaṃ  dassayamānā kumārikā ^b^palobhayantīva naresu gacchati^eb^. samīpatthe bhummavacanaṃ, purisānaṃ  santike te purise kilesavasena palobhayantī viya gacchati.<br/><br/>[03] ^b^tamena passāmiparena nāri^eb^nti tamenaṃ nāriṃ aparena samayena jaraṃ pattaṃ  antarahitarūpasobhaggappattaṃ passāmi. bodhisatto hi paṭhamagāthāya rūpe assādaṃ kathetvā idāni  ādīnavaṃ dassento evamāha. ^b^āsītikaṃ nāvutikaṃva jaccā^eb^ti asītisaṃvaccharaṃ vā  navutisaṃvaccharaṃ vā jātiyā. ^b^gopānasībhoggasama^eb^nti gopānasīsamaṃ bhoggaṃ,  gopānasīākārena bhaggasarīraṃ onamitvā naṭṭhakākaṇikaṃ pariyesantiṃ viya caramānanti attho.  kāmañca ^a^M3.0374^ea^ bodhisattena daharakāle disvā puna nāvutikakāle diṭṭhapubbā nāma  natthi, ñāṇena diṭṭhabhāvaṃ sandhāya panetaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03] iti mahāsatto imāya gāthāya rūpassa ādīnavaṃ dassetvā idāni agāramajjhe attano  anabhiratiṃ pakāsento gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 119^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sohaṃ ^a^V3.0350^ea^ ^a^P3.0396^ea^ tamevānuvicintayanto, eko sayāmi  sayanassa majjhe. <br/><br/>[22] `ahampi evaṃ' iti pekkhamāno, na gahe rame brahmacariyassa kālo.. <br/><br/>[40] 120^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rajjuvālambanī cesā, yā gehe vasato rati. <br/><br/>[22] etampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^soha^eb^nti so ahaṃ. ^b^tamevānuvicintayanto^eb^ti tameva rūpānaṃ assādañca  ādīnavañca cintento. ^b^evaṃ iti pekkhamāno^eb^ti ``yathā esā pariṇatā, ahampi jaraṃ  patto bhaggasarīro bhavissāmī''ti pekkhamāno. ^b^na gahe rame^eb^ti gehe na ramāmi.  ^b^brahmacariyassa kālo^eb^ti bhadde, brahmacariyassa me kālo, tasmā pabbajissāmīti dīpeti.<br/><br/>[03] ^b^rajjuvālambanī cesā^eb^ti ca-kāro nipātamatto, ālambanarajju viya esāti attho.  katarā? ^b^yā gehe vasato rati,^eb^ yā gehe vasantassa rūpādīsu ārammaṇesu kāmaratīti attho.  iminā kāmānaṃ appassādataṃ dasseti. ayaṃ etthādhippāyo -- yathā gilānassa manussassa  attano balena parivattituṃ asakkontassa ``imaṃ ālambitvā parivatteyyāsī''ti ālambanarajjuṃ  bandheyyuṃ, tassa taṃ ālambitvā parivattantassa appamattakaṃ kāyikacetasikasukhaṃ bhaveyya, evaṃ  kilesāturānaṃ sattānaṃ vivekasukhavasena parivattituṃ asakkontānaṃ agāramajjhe ṭhapitāni  kāmaratidāyakāni rūpādīni ārammaṇāni tesaṃ kilesapariḷāhakāle methunadhammapaṭisevanavasena  tāni ārabbha parivattamānānaṃ kāyikacetasikasukhasaṅkhātā kāmarati nāma taṃ muhuttaṃ uppajjamānā  ^a^M3.0375^ea^ appamattikā hoti, evaṃ appassādā kāmāti. ^b^etampi chetvānā^eb^ti  yasmā pana bahudukkhā kāmā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo, tasmā taṃ ādīnavaṃ  sampassamānā paṇḍitā etampi rajjuṃ chetvā gūthakūpe nimuggapuriso taṃ pajahanto viya anapekkhino  etaṃ appamattakaṃ bahudukkhaṃ kāmasukhaṃ ^b^pahāya vajanti,^eb^ nikkhamitvā manoramaṃ pabbajjaṃ  pabbajantīti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto kāmesu assādañca ādīnavañca dassento buddhalīḷāya dhammaṃ desetvā sahāyaṃ  pakkosāpetvā rajjaṃ paṭicchāpetvā ñātimittasuhajjānaṃ rodantānaṃ paridevantānameva sirivibhavaṃ chaḍḍetvā  himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññaṃ nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0351^ea^ ^a^P3.0397^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā bahū  jane amatapānaṃ pāyetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā aggamahesī rāhulamātā ahosi,  sahāyarājā ānando, susīmarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] susīmajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 417
title:
  [] . daḷhadhammajātakavaṇṇanā^[] . somadattajātakavaṇṇanā^[] . susīmajātakavaṇṇanā^[] . koṭasimbalijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ahaṃ dasasataṃbyāma^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi.  vatthu pana ^b^pānīyajātake^eb^ (jā0 1.11.59 ādayo) āvi bhavissati. idhāpi satthā  antokoṭisanthāre kāmavitakkābhibhūte pañcasate bhikkhū disvā bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā  ``bhikkhave, āsaṅkitabbayuttakaṃ nāma āsaṅkituṃ vaṭṭati, kilesā nāma vaḍḍhantā vane nigrodhādayo  viya rukkhaṃ, purisaṃ bhañjanti, teneva pubbepi koṭasimbaliyaṃ nibbattadevatā ekaṃ sakuṇaṃ  nigrodhabījāni khāditvā attano rukkhassa sākhantare vaccaṃ pātentaṃ disvā `ito me vimānassa  vināso bhavissatī'ti bhayappattā ahosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto koṭasimbaliyaṃ rukkhadevatā hutvā  nibbatti. atheko supaṇṇarājā diyaḍḍhayojanasatikaṃ ^a^M3.0376^ea^ attabhāvaṃ māpetvā  pakkhavātehi mahāsamudde udakaṃ dvidhā katvā ekaṃ byāmasahassāyāmaṃ nāgarājānaṃ naṅguṭṭhe gahetvā  mukhenassa gahitagocaraṃ chaḍḍāpetvā koṭasimbaliṃ sandhāya vanamatthakena pāyāsi. nāgarājā  ``olambento attānaṃ mocessāmī''ti nigrodharukkhe bhogaṃ pavesetvā nigrodhaṃ veṭhetvā gaṇhi.  supaṇṇarañño mahābalatāya nāgarājassa ca mahāsarīratāya nigrodharukkho samugghāṭaṃ agamāsi.  nāgarājā neva rukkhaṃ vissajjesi, supaṇṇarājā saddhiṃ nigrodharukkhena nāgarājānaṃ gahetvā  koṭasimbaliṃ patvā nāgarājānaṃ khandhapiṭṭhe nipajjāpetvā udaramassa phāletvā ^a^P3.0398^ea^  nāgamedaṃ khāditvā sesakaḷevaraṃ samudde vissajjesi. tasmiṃ pana nigrodhe ekā sakuṇikā atthi,  sā nigrodharukkhe vissaṭṭhe uppatitvā koṭasimbaliyā sākhantare nisīdi. rukkhadevatā taṃ  disvā ``ayaṃ sakuṇikā mama rukkhakkhandhe vaccaṃ pātessati, tato nigrodhagaccho vā  pilakkhagaccho vā uṭṭhahitvā sakalarukkhaṃ ottharitvā gacchissati, atha me vimānaṃ  nassissatī''ti bhītatasitā pavedhi. tassā pavedhantiyā koṭasimbalīpi yāva mūlā pavedhi.  supaṇṇarājā taṃ pavedhamānaṃ disvā kāraṇaṃ pucchanto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 121^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahaṃ ^a^V3.0352^ea^ dasasataṃbyāmaṃ, uragamādāya āgato. <br/><br/>[22] tañca mañca mahākāyaṃ, dhārayaṃ nappavedhasi.. <br/><br/>[40] 122^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``athimaṃ khuddakaṃ pakkhiṃ, appamaṃsataraṃ mayā. <br/><br/>[22] dhārayaṃ byathasi bhītā, kamatthaṃ koṭasimbalī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dasasataṃbyāma^eb^nti sahassabyāmamattāyāmaṃ. ^b^uragamādāya āgato^eb^ti evaṃ  mahantaṃ uragaṃ ādāya idha āgato. ^b^tañca mañcā^eb^ti tañca uragaṃ mañca. ^b^dhāraya^eb^nti  dhārayamānā. ^b^byathasī^eb^ti kampasi. ^b^kamattha^eb^nti kiṃ atthaṃ, kena kāraṇenāti pucchati,  kaṃ vā atthaṃ sampassamānātipi attho. ^b^koṭasimbalī^eb^ti rukkhanāmena devaputtaṃ ālapati.  so hi simbalirukkho khandhasākhamahantatāya koṭasimbalināmaṃ labhati, tasmiṃ  adhivatthadevaputtassapi tadeva nāmaṃ.<br/><br/>[03] athassa ^a^M3.0377^ea^ kāraṇaṃ kathento devaputto catasso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 123^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``maṃsabhakkho tuvaṃ rāja, phalabhakkho ayaṃ dijo. <br/><br/>[27] ayaṃ nigrodhabījāni, pilakkhudumbarāni ca. <br/><br/>[22] assatthāni ca bhakkhitvā, khandhe me ohadissati.. <br/><br/>[40] 124^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``te rukkhā saṃvirūhanti, mama passe nivātajā. <br/><br/>[22] te maṃ pariyonandhissanti, arukkhaṃ maṃ karissare.. <br/><br/>[40] 125^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``santi ^a^P3.0399^ea^ aññepi rukkhā se, mūlino khandhino dumā. <br/><br/>[22] iminā sakuṇajātena, bījamāharitā hatā.. <br/><br/>[40] 126^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ajjhārūhābhivaḍḍhanti, brahantampi vanappatiṃ. <br/><br/>[22] tasmā rāja pavedhāmi, sampassaṃnāgataṃ bhaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ohadissatī^eb^ti vaccaṃ pātessati. ^b^te rukkhā^eb^ti tehi bījehi jātā  nigrodhādayo rukkhā. ^b^saṃvirūhantī^eb^ti saṃviruhissanti vaḍḍhissanti. ^b^mama passe^eb^ti  mama sākhantarādīsu. ^b^nivātajā^eb^ti mama sākhāhi vātassa nivāritattā nivāte jātā.  ^b^te maṃ pariyonandhissantī^eb^ti ete ^a^V3.0353^ea^ evaṃ vaḍḍhitā maṃ pariyonandhissantīti  ayametthādhippāyo. ^b^karissare^eb^ti athevaṃ pariyonandhitvā maṃ arukkhameva karissanti  sabbaso bhañjissanti. ^b^rukkhā se^eb^ti rukkhā. ^b^mūlino khandhino^eb^ti mūlasampannā ceva  khandhasampannā ca. ^b^dumā^eb^ti rukkhavevacanameva. ^b^bījamāharitā^eb^ti bījaṃ āharitvā.  ^b^hatā^eb^ti aññepi imasmiṃ vane rukkhā vināsitā santi. ^b^ajjhārūhābhivaḍḍhantī^eb^ti  nigrodhādayo rukkhā ajjhārūhā hutvā mahantampi aññaṃ vanappatiṃ atikkamma vaḍḍhantīti dasseti.  ettha pana vane pati, vanassa pati, vanappatīti tayopi pāṭhāyeva. ^b^rājā^eb^ti supaṇṇaṃ  ālapati.<br/><br/>[03] rukkhadevatāya vacanaṃ sutvā supaṇṇo osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 127^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṅkeyya saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ. <br/><br/>[22] anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0378^ea^ ^b^anāgataṃ bhaya^eb^nti pāṇātipātādīhi viramanto  diṭṭhadhammikampi samparāyikampi anāgataṃ bhayaṃ rakkhati nāma, pāpamitte veripuggale ca  anupasaṅkamanto anāgatabhayaṃ rakkhati nāma. evaṃ anāgataṃ bhayaṃ rakkheyya. ^b^anāgatabhayā^eb^ti  anāgatabhayakāraṇā taṃ bhayaṃ passanto dhīro idhalokañca paralokañca avekkhati oloketi nāma.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā supaṇṇo attano ānubhāvena taṃ pakkhiṃ tamhā rukkhā palāpesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``āsaṅkitabbayuttakaṃ āsaṅkituṃ vaṭṭatī''ti vatvā  saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne ^a^P3.0400^ea^ pañcasatā bhikkhū  arahattaphale patiṭṭhahiṃsu.<br/><br/>[03] tadā supaṇṇarājā sāriputto ahosi, rukkhadevatā pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] koṭasimbalijātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 418
title:
  [] . somadattajātakavaṇṇanā^[] . susīmajātakavaṇṇanā^[] . koṭasimbalijātakavaṇṇanā^[] . dhūmakārijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^rājā^eb^ ^a^V3.0354^ea^ ^b^apucchi vidhura^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  kosalarañño āgantukasaṅgahaṃ ārabbha kathesi. so kira ekasmiṃ samaye paveṇiāgatānaṃ  porāṇakayodhānaṃ saṅgahaṃ akatvā abhinavāgatānaṃ āgantukānaññeva sakkārasammānaṃ akāsi. athassa  paccante kupite yujjhanatthāya gatassa ``āgantukā laddhasakkārā yujjhissantī''ti porāṇakayodhā  na yujjhiṃsu, ``porāṇakayodhā yujjhissantī''ti āgantukāpi na yujjhiṃsu. corā rājānaṃ  jiniṃsu. rājā parājito āgantukasaṅgahadosena attano parājitabhāvaṃ ñatvā sāvatthiṃ paccāgantvā  ``kiṃ nu kho ahameva evaṃ karonto parājito, udāhu aññepi rājāno parājitapubbāti dasabalaṃ  pucchissāmī''ti bhuttapātarāso jetavanaṃ gantvā sakkāraṃ katvā satthāraṃ vanditvā tamatthaṃ pucchi.  satthā ``na kho, mahārāja, tvameveko, porāṇakarājānopi āgantukasaṅgahaṃ katvā parājitā''ti  vatvā tena yācito atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte ^a^M3.0379^ea^ kururaṭṭhe indapatthanagare yudhiṭṭhilagotto dhanañcayo nāma  korabyarājā rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto tassa purohitakule nibbattitvā vayappatto  takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā indapatthaṃ paccāgantvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhitvā  rañño atthadhammānusāsako ahosi, vidhurapaṇḍitotissa nāmaṃ kariṃsu. tadā dhanañcayarājā  porāṇakayodhe agaṇetvā āgantukānaññeva saṅgahaṃ akāsi. tassa paccante kupite yujjhanatthāya  gatassa ``āgantukā jānissantī''ti neva porāṇakā yujjhiṃsu, ``porāṇakā yujjhissantī''ti  na āgantukā yujjhiṃsu. rājā parājito indapatthameva paccāgantvā ``āgantukasaṅgahassa  katabhāvena parājitomhī''ti ^a^P3.0401^ea^ cintesi. so ekadivasaṃ ``kiṃ nu kho  ahameva āgantukasaṅgahaṃ katvā parājito, udāhu aññepi rājāno parājitapubbā atthīti  vidhurapaṇḍitaṃ pucchissāmī''ti cintetvā taṃ rājupaṭṭhānaṃ āgantvā nisinnaṃ tamatthaṃ pucchi.  athassa taṃ pucchanākāraṃ āvikaronto satthā upaḍḍhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 128^b^.^eb^ <br/><br/>[04] ``rājā apucchi vidhuraṃ, dhammakāmo yudhiṭṭhilo''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^dhammakāmo^eb^ti sucaritadhammappiyo. <br/><br/>[21] ``api brāhmaṇa jānāsi, ko eko bahu socatī''ti -- <br/><br/>[25] sesaupaḍḍhagāthāya pana ayamattho -- api nāma, brāhmaṇa, tvaṃ jānāsi ``ko  imasmiṃ loke <br/><br/>[25] eko ^a^V3.0355^ea^ bahu socati, nānākāraṇena socatī''ti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto ``mahārāja, kiṃ soko nāma tumhākaṃ soko, pubbe dhūmakārī nāmeko  ajapālabrāhmaṇo mahantaṃ ajayūthaṃ gahetvā araññe vajaṃ katvā tattha ajā ṭhapetvā aggiñca dhūmañca  katvā ajayūthaṃ paṭijagganto khīrādīni paribhuñjanto vasi. so tattha āgate suvaṇṇavaṇṇe sarabhe  disvā tesu sinehaṃ katvā ajā agaṇetvā ajānaṃ sakkāraṃ sarabhānaṃ katvā saradakāle sarabhesu  palāyitvā himavantaṃ gatesu ajāsupi naṭṭhāsu sarabhe apassanto sokena paṇḍurogī hutvā  jīvitakkhayaṃ patto, ayaṃ āgantukasaṅgahaṃ katvā tumhehi sataguṇena sahassaguṇena socitvā  kilamitvā ^a^M3.0380^ea^ vināsaṃ patto''ti idaṃ udāharaṇaṃ ānetvā dassento imā gāthā āha  -- <br/><br/>[40] 129^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``brāhmaṇo ajayūthena, pahūtejo vane vasaṃ. <br/><br/>[22] dhūmaṃ akāsi vāseṭṭho, rattindivamatandito.. <br/><br/>[40] 130^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa taṃdhūmagandhena, sarabhā makasaḍḍitā. <br/><br/>[22] vassāvāsaṃ upagacchuṃ, dhūmakārissa santike.. <br/><br/>[40] 131^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sarabhesu manaṃ katvā, ajā so nāvabujjhatha. <br/><br/>[22] āgacchantī vajantī vā, tassa tā vinasuṃ ajā.. <br/><br/>[40] 132^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sarabhā ^a^P3.0402^ea^ sarade kāle, pahīnamakase vane. <br/><br/>[22] pāvisuṃ giriduggāni, nadīnaṃ pabhavāni ca.. <br/><br/>[40] 133^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sarabhe ca gate disvā, ajā ca vibhavaṃ gatā. <br/><br/>[22] kiso ca vivaṇṇo cāsi, paṇḍurogī ca brāhmaṇo.. <br/><br/>[40] 134^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ yo saṃ niraṃkatvā, āgantuṃ kurute piyaṃ. <br/><br/>[22] so eko bahu socati, dhūmakārīva brāhmaṇo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pahūtejo^eb^ti pahūtaindhano. ^b^dhūmaṃ akāsī^eb^ti makkhikaparipanthaharaṇatthāya  aggiñca dhūmañca akāsi. ^b^vāseṭṭho^eb^ti tassa gottaṃ. ^b^atandito^eb^ti analaso hutvā.  ^b^taṃdhūmagandhenā^eb^ti tena dhūmagandhena. ^b^sarabhā^eb^ti sarabhamigā. ^b^makasaḍḍitā^eb^ti  makasehi upaddutā pīḷitā. sesamakkhikāpi makasaggahaṇeneva ^a^V3.0356^ea^ gahitā.  ^b^vassāvāsa^eb^nti vassārattavāsaṃ vasiṃsu. ^b^manaṃ katvā^eb^ti sinehaṃ uppādetvā.  ^b^nāvabujjhathā^eb^ti araññato caritvā vajaṃ āgacchantī ceva vajato araññaṃ gacchantī ca  ``ettakā āgatā, ettakā anāgatā''ti na jānāti. ^b^tassa tā vinasu^eb^nti tassa tā evaṃ  apaccavekkhantassa sīhaparipanthādito arakkhiyamānā ajā sīhaparipanthādīhi vinassiṃsu, sabbāva  vinaṭṭhā.<br/><br/>[03] ^b^nadīnaṃ pabhavāni cā^eb^ti pabbateyyānaṃ nadīnaṃ pabhavaṭṭhānāni ca paviṭṭhā.  ^b^vibhava^eb^nti abhāvaṃ. ajā ca vināsaṃ pattā disvā jānitvā. ^b^kiso ca vivaṇṇo^eb^ti  khīrādidāyikā ajā pahāya sarabhe saṅgaṇhitvā tepi apassanto ubhato ^a^M3.0381^ea^  parihīno sokābhibhūto kiso ceva dubbaṇṇo ca ahosi. ^b^evaṃ yo saṃ niraṃkatvā^eb^ti evaṃ  mahārāja, yo sakaṃ porāṇaṃ ajjhattikaṃ janaṃ nīharitvā pahāya kismiñci agaṇetvā āgantukaṃ  piyaṃ karoti, ^b^so^eb^ tumhādiso ^b^eko bahu socati,^eb^ ayaṃ te mayā dassito dhūmakārī  brāhmaṇo viya bahu socatīti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto rājānaṃ saññāpento kathesi. sopi saññattaṃ gantvā tassa pasīditvā bahuṃ  dhanaṃ adāsi. tato paṭṭhāya ca ajjhattikasaṅgahameva karonto dānādīni puññāni katvā  saggaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā korabyarājā ānando  ahosi, dhūmakārī pasenadikosalo, vidhurapaṇḍito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dhūmakārijātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 419
title:
  [] . susīmajātakavaṇṇanā^[] . koṭasimbalijātakavaṇṇanā^[] . dhūmakārijātakavaṇṇanā^[] . jāgarajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kodha^eb^ ^a^P3.0403^ea^ ^b^jāgarataṃ sutto^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  aññataraṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. so hi sotāpanno ariyasāvako sāvatthito sakaṭasatthena  saddhiṃ kantāramaggaṃ paṭipajji. satthavāho tattha ekasmiṃ udakaphāsukaṭṭhāne pañca sakaṭasatāni  mocetvā khādanīyabhojanīyaṃ saṃvidahitvā vāsaṃ upagacchi. te manussā tattha tattha nipajjitvā  supiṃsu, upāsako pana satthavāhassa santike ekasmiṃ rukkhamūle caṅkamaṃ adhiṭṭhāsi. atha naṃ  satthaṃ vilumpitukāmā ^a^V3.0357^ea^ pañcasatā corā nānāvudhāni gahetvā satthaṃ parivāretvā aṭṭhaṃsu.  te taṃ upāsakaṃ caṅkamantaṃ disvā ``imassa niddāyanakāle vilumpissāmā''ti tattha tattha  aṭṭhaṃsu, sopi tiyāmarattiṃ caṅkamiyeva. corā paccūsasamaye gahitagahitā pāsāṇamuggarādayo  chaḍḍetvā ``bho satthavāha, imaṃ appamādena jaggantaṃ purisaṃ nissāya jīvitaṃ labhitvā tava  santakassa sāmiko jāto, etassa sakkāraṃ kareyyāsī''ti vatvā pakkamiṃsu. manussā ^a^M3.0382^ea^  kālasseva vuṭṭhāya tehi chaḍḍitapāsāṇamuggarādayo disvā ``imaṃ nissāya amhehi  jīvitaṃ laddha''nti upāsakassa sakkāraṃ akaṃsu. upāsakopi icchitaṭṭhānaṃ gantvā katakicco puna  sāvatthiṃ āgantvā jetavanaṃ gantvā tathāgataṃ pūjetvā vanditvā nisinno ``kiṃ, upāsaka, na  paññāyasī''ti vutte tamatthaṃ ārocesi. satthā ``na kho, upāsaka, tvaṃyeva aniddāyitvā  jagganto visesaṃ labhi, porāṇakapaṇḍitāpi jaggantā visesaṃ guṇaṃ labhiṃsū''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā paccāgantvā agāramajjhe vasanto aparabhāge nikkhamitvā  isipabbajjaṃ pabbajitvā na cirasseva jhānābhiññaṃ nibbattetvā himavantapadese ṭhānacaṅkamiriyāpatho  hutvā vasanto niddaṃ anupagantvā sabbarattiṃ caṅkamati. athassa caṅkamanakoṭiyaṃ nibbattarukkhadevatā  ^a^P3.0404^ea^ tussitvā rukkhaviṭape ṭhatvā pañhaṃ pucchantī paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 135^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kodha jāgarataṃ sutto, kodha suttesu jāgaro. <br/><br/>[22] ko mametaṃ vijānāti, ko taṃ paṭibhaṇāti me''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kodhā^eb^ti ko idha. ^b^ko mameta^eb^nti ko mama etaṃ pañhaṃ vijānāti.  ^b^ko taṃ paṭibhaṇāti me^eb^ti etaṃ mayā puṭṭhaṃ pañhaṃ mayhaṃ ko paṭibhaṇāti, ko byākarituṃ  sakkhissatīti pucchati.<br/><br/>[03] bodhisatto tassā vacanaṃ sutvā -- <br/><br/>[40] 136^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahaṃ jāgarataṃ sutto, ahaṃ suttesu jāgaro. <br/><br/>[22] ahametaṃ vijānāmi, ahaṃ paṭibhaṇāmi te''ti.. -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthaṃ vatvā puna tāya -- <br/><br/>[40] 137^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kathaṃ ^a^V3.0358^ea^ jāgarataṃ sutto, kathaṃ suttesu jāgaro. <br/><br/>[22] kathaṃ etaṃ vijānāsi, kathaṃ paṭibhaṇāsi me''ti.. -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthaṃ puṭṭho tamatthaṃ byākaronto -- <br/><br/>[40] 138^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye dhammaṃ nappajānanti, saṃyamoti damoti ca. <br/><br/>[22] tesu suppamānesu, ahaṃ jaggāmi devate.. <br/><br/>[40] 139^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yesaṃ ^a^M3.0383^ea^ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā. <br/><br/>[22] tesu jāgaramānesu, ahaṃ suttosmi devate.. <br/><br/>[40] 140^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ jāgarataṃ sutto, evaṃ suttesu jāgaro. <br/><br/>[22] evametaṃ vijānāmi, evaṃ paṭibhaṇāmi te''ti.. -- imā gāthā āha.<br/><br/>[03] tattha ^b^kathaṃ jāgarataṃ sutto^eb^ti kathaṃ tvaṃ jāgarataṃ sattānaṃ antare sutto nāma hosi.  esa nayo sabbattha. ^b^ye dhamma^eb^nti ye sattā navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ na pajānanti.  ^b^saṃyamoti damoti cā^eb^ti ``ayaṃ saṃyamo, ayaṃ damo''ti evañca ye maggena āgataṃ sīlañceva  indriyasaṃvarañca na jānanti. indriyasaṃvaro hi manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ damanato ``damo''ti  vuccati. ^b^tesu suppamānesū^eb^ti tesu kilesaniddāvasena supantesu sattesu ahaṃ appamādavasena  jaggāmi.<br/><br/>[03] ^b^``yesaṃ rāgo cā''^eb^ti gāthāya yesaṃ mahākhīṇāsavānaṃ padasatena  niddiṭṭhadiyaḍḍhasahassataṇhālobhasaṅkhāto rāgo ca navāaghātavatthusamuṭṭhāno doso ca dukkhādīsu  aṭṭhasu vatthūsu ^a^P3.0405^ea^ aññāṇabhūtā avijjā cāti ime kilesā virājitā pahīnā,  tesu ariyesu sabbākārena jāgaramānesu te upādāya ahaṃ sutto nāma devateti attho. ^b^evaṃ  jāgarata^eb^nti evaṃ devate ahaṃ iminā kāraṇena jāgarataṃ sutto nāmāti. esa nayo sabbapadesu.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsattena pañhe kathite tuṭṭhā devatā tassa thutiṃ karontī osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 141^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sādhu ^a^V3.0359^ea^ jāgarataṃ sutto, sādhu suttesu jāgaro. <br/><br/>[22] sādhu metaṃ vijānāsi, sādhu paṭibhaṇāsi me''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sādhū^eb^ti bhaddakaṃ katvā tvaṃ imaṃ pañhaṃ kathesi, mayampi naṃ evameva kathemāti.  evaṃ sā bodhisattassa thutiṃ katvā attano vimānameva pāvisi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0384^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  devadhītā uppalavaṇṇā ahosi, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] jāgarajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 420
title:
  [] . koṭasimbalijātakavaṇṇanā^[] . dhūmakārijātakavaṇṇanā^[] . jāgarajātakavaṇṇanā^[] . kummāsapiṇḍijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na kiratthī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto mallikaṃ deviṃ ārabbha kathesi. sā hi  sāvatthiyaṃ ekassa mālākārajeṭṭhakassa dhītā uttamarūpadharā mahāpuññā soḷasavassikakāle  ekadivasaṃ kumārikāhi saddhiṃ pupphārāmaṃ gacchantī tayo kummāsapiṇḍe gahetvā pupphapacchiyaṃ ṭhapetvā  gacchati. sā nagarato nikkhamanakāle bhagavantaṃ sarīrappabhaṃ vissajjetvā bhikkhusaṅghaparivutaṃ  nagaraṃ pavisantaṃ disvā tayo kummāsapiṇḍe upanāmesi. satthā catumahārājadattiyaṃ pattaṃ upanetvā  paṭiggahesi. sāpi tathāgatassa pāde sirasā vanditvā buddhārammaṇaṃ pītiṃ gahetvā ekamantaṃ  aṭṭhāsi. satthā taṃ oloketvā sitaṃ pātvākāsi. āyasmā ānando ``ko nu kho, bhante,  hetu ko paccayo tathāgatassa sitakaraṇe''ti bhagavantaṃ pucchi. athassa satthā ``ānanda, ayaṃ  kumārikā imesaṃ kummāsapiṇḍānaṃ phalena ajjeva kosalarañño aggamahesī bhavissatī''ti  sitakāraṇaṃ kathesi.<br/><br/>[03] kumārikāpi pupphārāmaṃ gatā ^a^P3.0406^ea^. taṃ divasameva kosalarājā ajātasattunā  saddhiṃ yujjhanto yuddhaparājito palāyitvā assaṃ abhiruyha āgacchanto tassā gītasaddaṃ sutvā  paṭibaddhacitto assaṃ taṃ ārāmābhimukhaṃ pesesi. puññasampannā kumārikā rājānaṃ disvā  apalāyitvāva āgantvā assassa nāsarajjuyā gaṇhi, rājā assapiṭṭhiyaṃ nisinnova  ``sasāmikāsi, asāmikāsī''ti pucchitvā asāmikabhāvaṃ ñatvā assā oruyha  vātātapakilanto tassā aṅke nipanno muhuttaṃ vissamitvā taṃ assapiṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā  balakāyaparivuto ^a^V3.0360^ea^ nagaraṃ pavisitvā attano kulagharaṃ pesetvā sāyanhasamaye yānaṃ  pahiṇitvā ^a^M3.0385^ea^ mahantena sakkārasammānena kulagharato āharāpetvā ratanarāsimhi  ṭhapetvā abhisekaṃ datvā aggamahesiṃ akāsi. tato paṭṭhāya ca sā rañño piyā ahosi manāpā,  pubbuṭṭhāyikādīhi pañcahi kalyāṇadhammehi samannāgatā patidevatā, buddhānampi vallabhā ahosi.  tassā satthu tayo kummāsapiṇḍe datvā taṃ sampattiṃ adhigatabhāvo sakalanagaraṃ pattharitvā gato.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, mallikā devī buddhānaṃ tayo  kummāsapiṇḍe datvā tesaṃ phalena taṃ divasaññeva abhisekaṃ pattā, aho buddhānaṃ mahāguṇatā''ti.  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  nāmā''ti vutte ``anacchariyaṃ, bhikkhave, mallikāya ekassa sabbaññubuddhassa tayo kummāsapiṇḍe  datvā kosalarañño aggamahesibhāvādhigamo. kasmā? buddhānaṃ guṇamahantatāya. porāṇakapaṇḍitā  pana paccekabuddhānaṃ aloṇakaṃ asnehaṃ aphāṇitaṃ kummāsaṃ datvā tassa phalena dutiye attabhāve  tiyojanasatike kāsiraṭṭhe rajjasiriṃ pāpuṇiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ daliddakule nibbattitvā  vayappatto ekaṃ seṭṭhiṃ nissāya bhatiyā kammaṃ karonto jīvikaṃ kappesi. so ekadivasaṃ  ``pātarāsatthāya me bhavissatī''ti antarāpaṇato cattāro kummāsapiṇḍe gahetvā kammantaṃ gacchanto  cattāro paccekabuddhe bhikkhācāratthāya bārāṇasinagarābhimukhe āgacchante disvā ``ime bhikkhaṃ  sandhāya bārāṇasiṃ gacchanti ^a^P3.0407^ea^, mayhampime cattāro kummāsapiṇḍā atthi,  yaṃnūnāhaṃ ime imesaṃ dadeyya''nti cintetvā te upasaṃkamitvā vanditvā ``bhante, ime me hatthe  cattāro kummāsapiṇḍā, ahaṃ ime tumhākaṃ dadāmi, sādhu me, bhante, paṭiggaṇhatha, evamidaṃ puññaṃ  mayhaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā''ti vatvā tesaṃ adhivāsanaṃ viditvā vālikaṃ  ussāpetvā cattāri āsanāni paññapetvā tesaṃ upari sākhābhaṅgaṃ attharitvā paccekabuddhe paṭipāṭiyā  nisīdāpetvā paṇṇapuṭena udakaṃ āharitvā dakkhiṇodakaṃ pātetvā catūsu pattesu cattāro  kummāsapiṇḍe patiṭṭhāpetvā vanditvā ``bhante, etesaṃ nissandena daliddagehe nibbatti nāma mā  hotu, sabbaññutaññāṇappaṭivedhassa paccayo hotū''ti ^a^M3.0386^ea^ āha. paccekabuddhā  paribhuñjiṃsu, paribhogāvasāne anumodanaṃ katvā uppatitvā nandamūlakapabbhārameva agamaṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto añjaliṃ paggayha paccekabuddhagataṃ pītiṃ gahetvā tesu cakkhupathaṃ atītesu attano  ^a^V3.0361^ea^ kammantaṃ gantvā yāvatāyukaṃ dānaṃ anussaritvā kālaṃ katvā tassa phalena  bārāṇasirañño aggamahesiyā kucchimhi nibbatti, brahmadattakumārotissa nāmaṃ akaṃsu. so  attano padasā gamanakālato paṭṭhāya ``ahaṃ imasmiṃyeva nagare bhatako hutvā kammantaṃ gacchanto  paccekabuddhānaṃ cattāro kummāsapiṇḍe datvā tassa dānassa phalena idha nibbatto''ti pasannādāse  mukhanimittaṃ viya sabbaṃ purimajātikiriyaṃ jātissarañāṇena pākaṭaṃ katvā passi. so vayappatto  takkasilāyaṃ gantvā sabbasippāni uggaṇhitvā paccāgantvā sikkhitasippaṃ pitu dassetvā tuṭṭhena  pitarā oparajje patiṭṭhāpito, aparabhāge pitu accayena rajje patiṭṭhāsi. athassa uttamarūpadharaṃ  kosalarañño dhītaraṃ ānetvā aggamahesiṃ akaṃsu, chattamaṅgaladivase panassa sakalanagaraṃ devanagaraṃ  viya alaṅkariṃsu.<br/><br/>[03] so nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā alaṅkatapāsādaṃ ^a^P3.0408^ea^ abhiruhitvā mahātalamajjhe  samussitasetacchattaṃ pallaṅkaṃ abhiruyha nisinno parivāretvā ṭhite ekato amacce, ekato  brāhmaṇagahapatiādayo nānāvibhave sirivilāsasamujjale, ekato nānāvidhapaṇṇākārahatthe  nāgaramanusse, ekato alaṅkatadevaccharasaṅghaṃ viya soḷasasahassasaṅkhaṃ nāṭakitthigaṇanti imaṃ  atimanoramaṃ sirivibhavaṃ olokento attano pubbakammaṃ anussaritvā ``idaṃ suvaṇṇapiṇḍikaṃ  kañcanamālaṃ setacchattaṃ, imāni ca anekasahassāni hatthivāhanāssavāhanarathavāhanāni,  maṇimuttādipūritā sāragabbhā, nānāvidhadhaññapūritā mahāpathavī, devaccharapaṭibhāgā nāriyo cāti  sabbopesa mayhaṃ sirivibhavo na aññassa santako, catunnaṃ paccekabuddhānaṃ dinnassa  catukummāsapiṇḍadānasseva santako, te nissāya mayā esa laddho''ti paccekabuddhānaṃ guṇaṃ  anussaritvā attano kammaṃ pākaṭaṃ akāsi. tassa taṃ anussarantassa sakalasarīraṃ pītiyā pūri.  so pītiyā temitahadayo mahājanassa majjhe udānagītaṃ gāyanto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 142^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^M3.0387^ea^ kiratthi anomadassisu, pāricariyā buddhesu appikā. <br/><br/>[22] sukkhāya aloṇikāya ca, passa phalaṃ kummāsapiṇḍiyā.. <br/><br/>[40] 143^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hatthigavāssā cime bahū, dhanadhaññaṃ pathavī ca kevalā. <br/><br/>[22] nāriyo cimā accharūpamā, passa phalaṃ kummāsapiṇḍiyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anomadassisū^eb^ti anomassa alāmakassa paccekabodhiñāṇassa diṭṭhattā paccekabuddhā  anomadassino nāma. ^b^pāricariyā^eb^ti abhivādanapaccuṭṭhānañjalikammādibhedā  sāmīcikiriyāpi, sampatte ^a^V3.0362^ea^ disvā attano santakaṃ appaṃ vā bahuṃ vā lūkhaṃ vā paṇītaṃ  vā deyyadhammaṃ cittaṃ pasādetvā guṇaṃ sallakkhetvā tisso cetanā visodhetvā phalaṃ saddahitvā  pariccajanakiriyāpi ^a^P3.0409^ea^. ^b^buddhesū^eb^ti paccekabuddhesu. ^b^appikā^eb^ti mandā  parittā nāma natthi kira. ^b^sukkhāyā^eb^ti nisnehāya. ^b^aloṇikāyā^eb^ti  phāṇitavirahitāya. nipphāṇitattā hi sā ``aloṇikā''ti vuttā. ^b^kummāsapiṇḍiyā^eb^ti  cattāro kummāsapiṇḍe ekato katvā gahitaṃ kummāsaṃ sandhāya evamāha. guṇavantānaṃ  samaṇabrāhmaṇānaṃ guṇaṃ sallakkhetvā cittaṃ pasādetvā phaluppattiṃ pāṭikaṅkhamānānaṃ tisso cetanā  visodhetvā dinnapadakkhiṇā appikā nāma natthi, nibbattanibbattaṭṭhāne mahāsampattimeva detīti vuttaṃ  hoti. hoti cettha -- <br/><br/>[21] ``natthi citte pasannamhi, appikā nāma dakkhiṇā. <br/><br/>[22] tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake.. <br/><br/>[21] ``tiṭṭhante nibbute cāpi, same citte samaṃ phalaṃ. <br/><br/>[22] cetopaṇidhihetu hi, sattā gacchanti suggati''nti.. (vi0 va0 804, 806).<br/><br/>[03] imassa panatthassa dīpanatthāya -- <br/><br/>[21] ``khīrodanaṃ ahamadāsiṃ, bhikkhuno piṇḍāya carantassa. (vi0 va0 413). <br/><br/>[22] tassā me passa vimānaṃ, accharā kāmavaṇṇinīhamasmi.. (vi0 va0 334). <br/><br/>[21] ``accharāsahassassāhaṃ ^a^M3.0388^ea^, pavarā passa puññānaṃ vipākaṃ. <br/><br/>[22] tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati.. <br/><br/>[21] ``uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā. <br/><br/>[22] tenamhi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī''ti.. (vi0 va0  334-336) -- <br/><br/>[25] evamādīni vimānavatthūni āharitabbāni.<br/><br/>[03] ^b^dhanadhañña^eb^nti ^a^V3.0363^ea^ muttādidhanañca satta dhaññāni ca. ^b^pathavī ca  kevalā^eb^ti sakalā cesā mahāpathavīti sakalapathaviṃ hatthagataṃ maññamāno vadati. ^b^passa phalaṃ  kummāsapiṇḍiyā^eb^ti attano dānaphalaṃ attanāva dassento evamāha. dānaphalaṃ kira bodhisattā ca  sabbaññubuddhāyeva ca jānanti. teneva satthā itivuttake suttantaṃ kathento -- <br/><br/>[02] ``evañce, bhikkhave, sattā jāneyyuṃ dānasaṃvibhāgassa vipākaṃ, yathāhaṃ jānāmi, na  adatvā bhuñjeyyuṃ, na ca nesaṃ maccheramalaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya. yopi nesaṃ assa carimo  ālopo carimaṃ kabaḷaṃ, tatopi na asaṃvibhajitvā bhuñjeyyuṃ, sace nesaṃ paṭiggāhakā assu.  yasmā ca kho, bhikkhave, sattā na evaṃ jānanti dānasaṃvibhāgassa vipākaṃ, yathāhaṃ jānāmi,  tasmā adatvā bhuñjanti, maccheramalañca nesaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī''ti (itivu0 26).<br/><br/>[03] bodhisattopi attano chattamaṅgaladivase sañjātapītipāmojjo imāhi dvīhi gāthāhi  udānagītaṃ gāyi. tato paṭṭhāya ``rañño piyagīta''nti bodhisattassa nāṭakitthiyo ca  sesanāṭakagandhabbādayopi ca antepurajanopi antonagaravāsinopi bahinagaravāsinopi  pānāgāresupi amaccamaṇḍalesupi ``amhākaṃ rañño piyagīta''nti tadeva ^a^P3.0410^ea^ gītaṃ  gāyanti. evaṃ addhāne gate aggamahesī tassa gītassa atthaṃ jānitukāmā ahosi, mahāsattaṃ pana  pucchituṃ na visahati. athassā ekasmiṃ guṇe pasīditvā ekadivasaṃ rājā ``bhadde, varaṃ te  dassāmi, varaṃ gaṇhāhī''ti āha. ``sādhu, deva, gaṇhāmī''ti. ``hatthiassādīsu te kiṃ  dammī''ti? ``deva, tumhe nissāya mayhaṃ na kiñci natthi, na me etehi attho, sace pana  dātukāmāttha, tumhākaṃ gītassa atthaṃ kathetvā dethā''ti. ``bhadde, ko te ^a^M3.0389^ea^  iminā varena attho, aññaṃ gaṇhāhī''ti. ``deva, aññena me attho natthi, etadeva  gaṇhāmī''ti. ``sādhu bhadde, kathessāmi, tuyhaṃ pana ekikāya raho na kathessāmi,  dvādasayojanikāya bārāṇasiyā bheriṃ carāpetvā rājadvāre ratanamaṇḍapaṃ kāretvā ratanapallaṅkaṃ  paññāpetvā amaccabrāhmaṇādīhi ca nāgarehi ceva soḷasahi itthisahassehi ca parivuto tesaṃ majjhe  ratanapallaṅke nisīditvā kathessāmī''ti. sā ``sādhu, devā''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] rājā tathā kāretvā amaragaṇaparivuto sakko devarājā viya mahājanakāyaparivuto  ratanapallaṅke nisīdi. devīpi sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā kañcanabhaddapīṭhaṃ attharitvā ekamante  akkhikoṭiyā oloketvā tathārūpe ṭhāne nisīditvā ``deva, tumhākaṃ tussitvā  gāyanamaṅgalagītassa ^a^V3.0364^ea^ tāva me atthaṃ gaganatale puṇṇacandaṃ uṭṭhāpento viya pākaṭaṃ katvā  kathethā''ti vatvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 144^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abhikkhaṇaṃ rājakuñjara, gāthā bhāsasi kosalādhipa. <br/><br/>[22] pucchāmi taṃ raṭṭhavaḍḍhana, bāḷhaṃ pītimano pabhāsasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kosalādhipā^eb^ti na so kosalaraṭṭhādhipo, kusale pana dhamme adhipatiṃ katvā  viharati, tena naṃ ālapantī evamāha, kusalādhipa kusalajjhāsayāti ^a^P3.0411^ea^ attho.  ^b^bāḷhaṃ pītimano pabhāsasī^eb^ti ativiya pītiyuttacitto hutvā bhāsasi, tasmā kathetha tāva  me etāsaṃ gāthānaṃ atthanti.<br/><br/>[03] athassa gāthānamatthaṃ āvi karonto mahāsatto catasso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 145^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imasmiṃyeva nagare, kule aññatare ahuṃ. <br/><br/>[22] parakammakaro āsiṃ, bhatako sīlasaṃvuto.. <br/><br/>[40] 146^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kammāya nikkhamantohaṃ, caturo samaṇeddasaṃ. <br/><br/>[22] ācārasīlasampanne, sītibhūte anāsave.. <br/><br/>[40] 147^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tesu ^a^M3.0390^ea^ cittaṃ pasādetvā, nisīdetvā paṇṇasanthate. <br/><br/>[22] adaṃ buddhānaṃ kummāsaṃ, pasanno sehi pāṇibhi.. <br/><br/>[40] 148^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa kammassa kusalassa, idaṃ me edisaṃ phalaṃ. <br/><br/>[22] anubhomi idaṃ rajjaṃ, phītaṃ dharaṇimuttama''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kule aññatare^eb^ti nāmena vā gottena vā apākaṭe ekasmiṃyeva kule.  ^b^ahu^eb^nti nibbattiṃ. ^b^parakammakaro āsi^eb^nti tasmiṃ kule jātovāhaṃ daliddatāya parassa  kammaṃ katvā jīvikaṃ kappento parakammakaro āsiṃ. ^b^bhatako^eb^ti paravetanabhato.  ^b^sīlasaṃvuto^eb^ti pañcasīlasaṃvare ṭhito, bhatiyā jīvantopi dussīlyaṃ pahāya sīlasampannova  ahosinti dīpeti. ^b^kammāya nikkhamantoha^eb^nti taṃ divasaṃ kattabbakiccassa karaṇatthāya  nikkhanto ahaṃ. ^b^caturo samaṇeddasa^eb^nti ^a^V3.0365^ea^ bhadde, ahaṃ nagarā nikkhamma mahāmaggaṃ  āruyha attano kammabhūmiṃ gacchanto bhikkhāya bārāṇasinagaraṃ pavisante samitapāpe cattāro  pabbajite addasaṃ. ^b^ācārasīlasampanne^eb^ti ekavīsatiyā anesanāhi jīvikakappanaṃ anācāro  nāma, tassa paṭipakkhena ācārena ceva maggaphalehi āgatena sīlena ca samannāgate.  ^b^sītibhūte^eb^ti rāgādipariḷāhavūpasamena ceva ekādasāgginibbāpanena ca sītibhāvappatte.  ^b^anāsave^eb^ti kāmāsavādivirahite. ^b^nisīdetvā^eb^ti vālikāsanānaṃ upari santhate  paṇṇasanthare nisīdāpetvā. santharo hi idha santhatoti vutto. ^b^ada^eb^nti nesaṃ udakaṃ datvā  sakkaccaṃ sakehi hatthehi kummāsaṃ adāsiṃ. ^b^kusalassā^eb^ti ārogyānavajjaṭṭhena kusalassa.  ^b^phala^eb^nti tassa nissandaphalaṃ. ^b^phīta^eb^nti sabbasampattiphullitaṃ.<br/><br/>[03] evañca ^a^P3.0412^ea^ mahāsattassa attano kammaphalaṃ vitthāretvā kathentassa sutvā  devī pasannamanā ``sace, mahārāja, evaṃ paccakkhato dānaphalaṃ jānātha, ito dāni paṭṭhāya ekaṃ  bhattapiṇḍaṃ labhitvā dhammikasamaṇabrāhmaṇānaṃ datvāva paribhuñjeyyāthā''ti bodhisattassa thutiṃ karontī  -- <br/><br/>[40] 149^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dadaṃ bhuñja mā ca pamādo, cakkaṃ vattaya kosalādhipa. <br/><br/>[22] mā rāja adhammiko ahu, dhammaṃ pālaya kosalādhipā''ti.. -- imaṃ gāthamāha.<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0391^ea^ ^b^dadaṃ bhuñjā^eb^ti aññesaṃ datvāva attanā bhuñja. ^b^mā ca  pamādo^eb^ti dānādīsu puññesu mā pamajji. ^b^cakkaṃ vattaya kosalādhipā^eb^ti kusalajjhāsaya,  mahārāja, patirūpadesavāsādikaṃ catubbidhaṃ dhammacakkaṃ pavattehi. pakatiratho hi dvīhi cakkehi  gacchati, ayaṃ pana kāyo imehi catūhi cakkehi devalokaṃ gacchati, tena te ``dhammacakka''nti  saṅkhyaṃ gatā, taṃ tvaṃ cakkaṃ pavattehi. ^b^adhammiko^eb^ti yathā aññe chandāgatiṃ gacchantā lokaṃ  ucchuyante pīḷetvā viya dhanameva saṃkaḍḍhantā adhammikā honti, tathā tvaṃ mā adhammiko ahu.  ^b^dhammaṃ pālayā^eb^ti -- <br/><br/>[21] ``dānaṃ sīlaṃ pariccāgaṃ, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ. <br/><br/>[22] akkodhaṃ avihiṃsañca, khantiñca avirodhana''nti.. (jā0 2.21.176) -- <br/><br/>[25] imaṃ pana dasavidhaṃ rājadhammameva pālaya rakkha, mā pariccaji.<br/><br/>[03] mahāsatto tassā vacanaṃ sampaṭicchanto -- <br/><br/>[40] 150^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sohaṃ tadeva punappunaṃ, vaṭumaṃ ācarissāmi sobhane. <br/><br/>[22] ariyācaritaṃ sukosale, arahanto me manāpāva passitu''nti.. -- gāthamāha.<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0366^ea^ ^b^vaṭuma^eb^nti maggaṃ. ^b^ariyācarita^eb^nti ariyehi buddhādīhi  āciṇṇaṃ. ^b^sukosale^eb^ti sobhane kosalarañño dhīteti attho. ^b^arahanto^eb^ti kilesehi  ārakattā, arānañca arīnañca hatattā, paccayānaṃ arahattā evaṃladdhanāmā paccekabuddhā. idaṃ vuttaṃ  hoti -- bhadde, kosalarājadhīte so ahaṃ ``dānaṃ ^a^P3.0413^ea^ me dinna''nti tittiṃ akatvā  punappunaṃ tadeva ariyācaritaṃ dānamaggaṃ ācarissāmi. mayhañhi aggadakkhiṇeyyattā arahanto  manāpadassanā, cīvarādīni dātukāmatāya teyeva passituṃ icchāmīti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā rājā deviyā sampattiṃ oloketvā ``bhadde, mayā tāva purimabhave attano  kusalakammaṃ vitthāretvā kathitaṃ, imāsaṃ pana nārīnaṃ majjhe rūpena vā līḷāvilāsena vā tayā  sadisī ekāpi ^a^M3.0392^ea^ natthi, sā tvaṃ kiṃ kammaṃ katvā imaṃ sampattiṃ paṭilabhī''ti  pucchanto puna gāthamāha -- <br/><br/>[40] 151^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``devī viya accharūpamā, majjhe nārigaṇassa sobhasi. <br/><br/>[22] kiṃ kammamakāsi bhaddakaṃ, kenāsi vaṇṇavatī sukosale''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- bhadde ^b^sukosale^eb^ kosalarañño sudhīte tvaṃ rūpasampattiyā  ^b^accharūpamā^eb^ tidasapure sakkassa devarañño aññatarā devadhītā viya imassa nārīgaṇassa  majjhe sobhasi, pubbe kiṃ nāma ^b^bhaddakaṃ^eb^ kalyāṇakammaṃ akāsi, kenāsi kāraṇena evaṃ  vaṇṇavatī jātāti.<br/><br/>[03] athassa sā purimabhave kalyāṇakammaṃ kathentī sesagāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 152^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ambaṭṭhakulassa khattiya, dāsyāhaṃ parapesiyā ahuṃ. <br/><br/>[22] saññatā ca dhammajīvinī, sīlavatī ca apāpadassanā.. <br/><br/>[40] 153^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uddhaṭabhattaṃ ahaṃ tadā, caramānassa adāsiṃ bhikkhuno. <br/><br/>[22] vittā sumanā sayaṃ ahaṃ, tassa kammassa phalaṃ mamedisa''nti..<br/><br/>[03] sāpi kira jātissarāva ahosi, tasmā attano jātissarañāṇena paricchinditvāva kathesi.<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0367^ea^ ^a^P3.0414^ea^ ^b^ambaṭṭhakulassā^eb^ti kuṭumbiyakulassa.  ^b^dāsyāha^eb^nti dāsī ahaṃ, ``dāsāha''ntipi pāṭho. ^b^parapesiyā^eb^ti parehi tassa tassa  kiccassa karaṇatthāya pesitabbā pesanakārikā. ^b^saññatā^eb^ti dāsiyo nāma dussīlā honti,  ahaṃ pana tīhi dvārehi saññatā sīlasampannā. ^b^dhammajīvinī^eb^ti paravañcanādīni akatvā  dhammena samena pavattitajīvikā. ^b^sīlavatī^eb^ti ācārasampannā guṇavatī.  ^b^apāpadassanā^eb^ti kalyāṇadassanā piyadhammā.<br/><br/>[03] ^b^uddhaṭabhatta^eb^nti ^a^M3.0393^ea^ attano pattakoṭṭhāsavasena uddharitvā laddhabhāgabhattaṃ.  ^b^bhikkhuno^eb^ti bhinnakilesassa paccekabuddhassa. ^b^vittā sumanā^eb^ti tuṭṭhā somanassajātā  kammaphalaṃ saddahantī. ^b^tassa kammassā^eb^ti tassa ekabhikkhādānakammassa. idaṃ vuttaṃ hoti  -- ahaṃ, mahārāja, pubbe sāvatthiyaṃ aññatarassa kuṭumbiyakulassa dāsī hutvā attano  laddhabhāgabhattaṃ ādāya nikkhamantī ekaṃ paccekabuddhaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā attano taṇhaṃ milāpetvā  saññatādiguṇasampannā kammaphalaṃ saddahantī tassa taṃ bhattaṃ adāsiṃ, sāhaṃ yāvatāyukaṃ ṭhatvā kālaṃ  katvā tattha sāvatthiyaṃ kosalarañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā idāni tava pāde  paricaramānā evarūpaṃ sampattiṃ anubhavāmi, tassa mama kammassa idamīdisaṃ phalanti. tattha  guṇasampannānaṃ dinnadānassa mahapphalabhāvadassanatthaṃ -- <br/><br/>[21] ``aggato ve pasannāna''nti (itivu0 90) ca.. <br/><br/>[22] ``esa devamanussānaṃ, sabbakāmadado nidhī''ti (khu0 pā0 8.10) ca.. -- <br/><br/>[25] ādigāthā vitthāretabbā.<br/><br/>[03] iti te ubhopi attano purimakammaṃ vitthārato kathetvā tato paṭṭhāya catūsu nagaradvāresu  nagaramajjhe nivesanadvāreti cha dānasālāyo kāretvā sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā mahādānaṃ  pavattetvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā jīvitapariyosāne saggaparāyaṇā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā devī rāhulamātā  ahosi, rājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kummāsapiṇḍijātakavaṇṇanā dasamā. 


volume: 111
item: 421
title:
  [] . dhūmakārijātakavaṇṇanā^[] . jāgarajātakavaṇṇanā^[] . kummāsapiṇḍijātakavaṇṇanā^[] . parantapajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^āgamissati^eb^ ^a^V3.0368^ea^ ^b^me pāpa^eb^nti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa  vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi. tadā hi dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, devadatto  tathāgatassa ^a^P3.0415^ea^ māraṇatthameva parisakkati, dhanuggahe payojesi, silaṃ pavijjhi,  nāḷāgiriṃ vissajjāpesi, tathāgatassa ^a^M3.0394^ea^ vināsatthameva upāyaṃ karotī''ti.  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa mama vadhāya parisakki, tāsamattampi pana kātuṃ  asakkonto attanāva dukkhaṃ anubhosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni sikkhi, sabbarutajānanamantaṃ uggaṇhi. so  ācariyassa anuyogaṃ datvā bārāṇasiṃ paccāgacchi, pitā taṃ oparajje ṭhapesi. kiñcāpi  oparajje ṭhapeti, mārāpetukāmo pana naṃ hutvā daṭṭhumpi na icchi. athekā siṅgālī dve potake  gahetvā rattiṃ manussesu paṭisallīnesu niddhamanena nagaraṃ pāvisi. bodhisattassa ca pāsāde  sayanagabbhassa avidūre ekā sālā atthi, tattheko addhikamanusso upāhanā omuñcitvā pādamūle  bhūmiyaṃ ṭhapetvā ekasmiṃ phalake nipajji, na tāva niddāyati. tadā siṅgāliyā potakā chātā  viraviṃsu. atha tesaṃ mātā ``tātā, mā saddaṃ karittha, etissā sālāya eko manusso  upāhanā omuñcitvā bhūmiyaṃ ṭhapetvā phalake nipanno na tāva niddāyati, etassa niddāyanakāle  etā upāhanā āharitvā tumhe khādāpessāmī''ti attano bhāsāya āha. bodhisatto  mantānubhāvena tassā bhāsaṃ jānitvā sayanagabbhā nikkhamma vātapānaṃ vivaritvā ``ko etthā''ti  āha. ``ahaṃ, deva, addhikamanusso''ti. ``upāhanā te kuhi''nti? ``bhūmiyaṃ, devā''ti.  ``ukkhitvā olambetvā ṭhapehī''ti. taṃ sutvā siṅgālī bodhisattassa kujjhi.<br/><br/>[03] puna ekadivasaṃ sā tatheva nagaraṃ pāvisi. tadā ceko mattamanusso ``pānīyaṃ ^a^P3.0416^ea^  pivissāmī''ti pokkharaṇiṃ otaranto patitvā nimuggo nirassāso mari. nivatthā  panassa dve sāṭakā nivāsanantare kahāpaṇasahassaṃ aṅguliyā ca muddikā atthi. tadāpi sā  puttake ``chātamhā, ammā''ti viravante ``tātā, mā saddaṃ karittha, etissā pokkharaṇiyā  manusso mato, tassa idañcidañca atthi, so pana maritvā sopāneyeva nipanno, tumhe etaṃ  manussaṃ khādāpessāmī''ti ^a^V3.0369^ea^ āha. bodhisatto ^a^M3.0395^ea^ taṃ sutvā vātapānaṃ  vivaritvā ``sālāya ko atthī''ti vatvā ekenuṭṭhāya ``ahaṃ, devā''ti vutte ``gaccha etissā  pokkharaṇiyā matamanussassa sāṭake ca kahāpaṇasahassañca aṅgulimuddikañca gahetvā sarīramassa  yathā na uṭṭhahati, evaṃ udake osīdāpehī''ti āha. so tathā akāsi. sā punapi kujjhitvā  ``purimadivase tāva me puttakānaṃ upāhanā khādituṃ na adāsi, ajja matamanussaṃ khādituṃ na  deti, hotu, ito dāni tatiyadivase eko sapattarājā āgantvā nagaraṃ parikkhipissati. atha  naṃ pitā yuddhatthāya pesessati, tatra te sīsaṃ chindissanti, atha te galalohitaṃ pivitvā veraṃ  muñcissāmi. tvaṃ mayā saddhiṃ veraṃ bandhasi, jānissāmī''ti viravitvā bodhisattaṃ tajjetvā  puttake gahetvā nikkhamati.<br/><br/>[03] tatiyadivase eko sapattarājā āgantvā nagaraṃ parivāresi. rājā bodhisattaṃ ``gaccha,  tāta, tena saddhiṃ yujjhā''ti āha. ``mayā, deva, ekaṃ diṭṭhaṃ atthi, gantuṃ na visahāmi,  jīvitantarāyaṃ bhāyāmī''ti. ``mayhaṃ tayi mate vā amate vā kiṃ, gacchāheva tva''nti? so  ``sādhu, devā''ti mahāsatto parisaṃ gahetvā sapattarañño ṭhitadvārena anikkhamitvā aññaṃ dvāraṃ  vivaritvā nikkhami. tasmiṃ gacchante sakalanagaraṃ tucchaṃ viya ahosi. sabbe teneva saddhiṃ  nikkhamiṃsu. so ekasmiṃ sabhāgaṭṭhāne khandhāvāraṃ nivāsetvā acchi. rājā cintesi  ``uparājā nagaraṃ tucchaṃ katvā balaṃ gahetvā palāyi, sapattarājāpi nagaraṃ parivāretvā ^a^P3.0417^ea^  ṭhito, idāni mayhaṃ jīvitaṃ natthī''ti. so ``jīvitaṃ rakkhissāmī''ti deviñca  purohitañca parantapaṃ nāmekaṃ pādamūlikañca dāsaṃ gahetvā rattibhāge aññātakavesena palāyitvā  araññaṃ pāvisi. bodhisatto tassa palātabhāvaṃ ñatvā nagaraṃ pavisitvā yuddhaṃ katvā sapattaṃ  palāpetvā rajjaṃ gaṇhi. pitāpissa ekasmiṃ nadītīre paṇṇasālaṃ kāretvā phalāphalena yāpento  vasi. rājā ca purohito ca phalāphalatthāya gacchanti. parantapadāso deviyā saddhiṃ  paṇṇasālāyameva hoti. tatrāpi rājānaṃ paṭicca deviyā kucchismiṃ gabbho patiṭṭhāsi. sā  abhiṇhasaṃsaggavasena parantapena saddhiṃ aticari. sā ekadivasaṃ parantapaṃ āha ``raññā ñāte neva  tava, na mayhaṃ jīvitaṃ atthi, tasmā mārehi na''nti. ``kathaṃ māremī''ti? esa taṃ khaggañca  nhānasāṭakañca ^a^M3.0396^ea^ gāhāpetvā nhāyituṃ gacchati, tatrassa nhānaṭṭhāne pamādaṃ ñatvā  khaggena sīsaṃ chinditvā sarīraṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā bhūmiyaṃ nikhaṇāhīti. so ``sādhū''ti  sampaṭicchi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ purohitoyeva phalāphalatthāya gantvā avidūre rañño nhānatitthasāmante ekaṃ  rukkhaṃ ^a^V3.0370^ea^ āruyha phalāphalaṃ gaṇhāti. rājā ``nhāyissāmī''ti parantapaṃ khaggañca  nhānasāṭakañca gāhāpetvā nadītīraṃ agamāsi. tattha naṃ nhānakāle pamādamāpannaṃ  ``māressāmī''ti parantapo gīvāya gahetvā khaggaṃ ukkhipi. so maraṇabhayena viravi.  purohito taṃ saddaṃ sutvā olokento parantapaṃ rājānaṃ mārentaṃ disvā bhītatasito sākhaṃ  vissajjetvā rukkhato oruyha ekaṃ gumbaṃ pavisitvā nilīyi. parantapo tassa  sākhāvissajjanasaddaṃ sutvā rājānaṃ māretvā bhūmiyaṃ khaṇitvā ``imasmiṃ ṭhāne  sākhāvissajjanasaddo ahosi, ko nu kho etthā''ti vicinanto kañci adisvā nhatvā gato.  tassa gatakāle purohito nisinnaṭṭhānā nikkhamitvā rañño sarīraṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ ^a^P3.0418^ea^  chinditvā āvāṭe nikhātabhāvaṃ ñatvā nhatvā attano vadhabhayena andhavesaṃ gahetvā  paṇṇasālaṃ agamāsi. taṃ disvā parantapo ``kiṃ te, brāhmaṇa, kata''nti āha. so ajānanto  viya ``deva, akkhīni me nāsetvā āgatomhi, ussannāsīvise araññe ekasmiṃ vammikapasse  aṭṭhāsiṃ, tatrekena āsīvisena nāsavāto vissaṭṭho me bhavissatī''ti āha. parantapo ``na maṃ  sañjānāti, `devā'ti vadati, samassāsessāmi na''nti cintetvā ``brāhmaṇa, mā cintayi, ahaṃ  taṃ paṭijaggissāmī''ti assāsetvā phalāphalaṃ datvā santappesi. tato paṭṭhāya parantapadāso  phalāphalaṃ āhari, devīpi puttaṃ vijāyi. sā putte vaḍḍhante ekadivasaṃ paccūsasamaye sukhanisinnā  saṇikaṃ parantapadāsaṃ etadavoca ``tvaṃ rājānaṃ mārento kenaci diṭṭho''ti. ``na maṃ koci  addasa, sākhāvissajjanasaddaṃ pana assosiṃ, tassā sākhāya manussena vā tiracchānena vā  vissaṭṭhabhāvaṃ na jānāmi, yadā kadāci pana me bhayaṃ āgacchantaṃ sākhāvissaṭṭhaṭṭhānato  āgamissatī''ti tāya saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 154^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āgamissati ^a^M3.0397^ea^ me pāpaṃ, āgamissati me bhayaṃ. <br/><br/>[22] tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pāpa^eb^nti lāmakaṃ aniṭṭhaṃ akantaṃ. ^b^bhaya^eb^nti cittutrāsabhayampi me  āgamissati, na sakkā nāgantuṃ. kiṃkāraṇā? ^b^tadā hi calitā sākhā manussena migena  vā^eb^ti na paññāyati, tasmā tato maṃ bhayaṃ āgamissati.<br/><br/>[03] te ``purohito niddāyatī''ti maññiṃsu. so pana aniddāyamānova tesaṃ kathaṃ assosi.  athekadivasaṃ purohito parantapadāse phalāphalatthāya gate attano brāhmaṇiṃ saritvā vilapanto dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 155^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhīruyā ^a^V3.0371^ea^ ^a^P3.0419^ea^ nūna me kāmo, avidūre vasantiyā. <br/><br/>[22] karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhīruyā^eb^ti itthī ca nāma appamattakenāpi bhāyati, tasmā ``bhīrū''ti vuccati.  ^b^avidūre^eb^ti nātidūre ito katipayayojanamatthake vasantiyā bhīruyā mayhaṃ brāhmaṇiyā yo  mama kāmo uppanno, so nūna maṃ kisañca paṇḍuñca karissatīti dasseti. ^b^``sāva  sākhā''^eb^ti iminā pana opammaṃ dasseti, yathā sākhā parantapaṃ kisaṃ paṇḍuṃ karoti, evanti  attho.<br/><br/>[03] iti brāhmaṇo gāthameva vadati, atthaṃ pana na katheti, tasmā imāya gāthāya kiccaṃ deviyā  apākaṭaṃ. atha naṃ ``kiṃ kathesi brāhmaṇā''ti āha. sopi ``sallakkhitaṃ me''ti vatvā puna  ekadivasaṃ tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 156^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``socayissati maṃ kantā, gāme vasamaninditā. <br/><br/>[22] karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^socayissatī^eb^ti sokuppādanena sukkhāpessati. ^b^kantā^eb^ti iṭṭhabhariyā.  ^b^gāme vasa^eb^nti bārāṇasiyaṃ vasantīti adhippāyo. ^b^aninditā^eb^ti agarahitā  uttamarūpadharā.<br/><br/>[03] punekadivasaṃ ^a^M3.0398^ea^ catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 157^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tayā maṃ asitāpaṅgi, sitāni bhaṇitāni ca. <br/><br/>[22] kisaṃ paṇḍuṃ karissanti, sāva sākhā parantapa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tayā maṃ asitāpaṅgī^eb^ti tayā maṃ asitā apaṅgi. idaṃ vuttaṃ hoti -- bhadde,  akkhikoṭito añjanasalākāya nīharitvā abhisaṅkhatāsitāpaṅgi tayā pavattitāni  mandahasitāni ca madhurabhāsitāni ca maṃ sā vissaṭṭhasākhā viravamānā parantapaṃ viya kisaṃ paṇḍuṃ  karissatīti. pa-kārassa va-kāraṃ katvā ``vaṅgī''tipi pāṭhoyeva. <br/><br/>[01] aparabhāge kumāro vayappatto ahosi soḷasavassuddesiko. atha naṃ brāhmaṇo  yaṭṭhikoṭiṃ gāhāpetvā nhānatitthaṃ gantvā akkhīni ummīletvā olokesi. kumāro ``nanu tvaṃ  brāhmaṇa, andho''ti ^a^V3.0372^ea^ ^a^P3.0420^ea^ āha. so ``nāhaṃ andho, iminā me  upāyena jīvitaṃ rakkhāmī''ti vatvā ``tava pitaraṃ jānāsī''ti āha. ``ayaṃ me pitā''ti  vutte ``nāyaṃ tava pitā, pitā pana te bārāṇasirājā, ayaṃ tumhākaṃ dāso, so mātari te  vippaṭipajjitvā imasmiṃ ṭhāne tava pitaraṃ māretvā nikhaṇī''ti aṭṭhīni nīharitvā dassesi.  kumārassa balavakodho uppajji. atha naṃ ``idāni kiṃ karomī''ti pucchi. ``yaṃ te  ismiṃyeva titthe pitu tena kataṃ, taṃ karohī''ti sabbaṃ pavattiṃ ācikkhitvā kumāraṃ katipāhaṃ  tharugaṇhanaṃ sikkhāpesi. athekadivasaṃ kumāro khaggañca nhānasāṭakañca gahetvā ``nhāyituṃ  gacchāma, tātā''ti āha. parantapo ``sādhū''ti tena saddhiṃ gato. athassa nhāyituṃ  otiṇṇakāle dakkhiṇahatthena asiṃ, vāmahatthena cūḷaṃ gahetvā ``tvaṃ kira imasmiṃyeva titthe mama  pitaraṃ cūḷāya gahetvā viravantaṃ māresi, ahampi taṃ tatheva karissāmī''ti āha. so  maraṇabhayabhīto paridevamāno dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 158^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āgamā nūna so saddo, asaṃsi nūna so tava. <br/><br/>[22] akkhātaṃ nūna taṃ tena, yo taṃ sākhamakampayi.. <br/><br/>[40] 159^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ ^a^M3.0399^ea^ kho taṃ samāgamma, mama bālassa cintitaṃ. <br/><br/>[22] tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^āgamā^eb^ti so sākhasaddo nūna taṃ āgato sampatto. ^b^asaṃsi nūna so  tavā^eb^ti so saddo tava ārocesi maññe. ^b^akkhātaṃ nūna taṃ tenā^eb^ti yo satto tadā taṃ  sākhaṃ akampayi, tena ``evaṃ te pitā mārito''ti nūna taṃ kāraṇaṃ akkhātaṃ.  ^b^samāgammā^eb^ti saṅgamma, samāgatanti attho. yaṃ mama bālassa ``tadā calitā sākhā  manussena migena vā, tato me bhayaṃ uppajjissatī''ti cintitaṃ parivitakkitaṃ ahosi, idaṃ tayā  saddhiṃ samāgatanti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03] tato kumāro osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 160^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tatheva tvaṃ avedesi, avañci pitaraṃ mama. <br/><br/>[22] hantvā sākhāhi chādento, āgamissati me bhaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0421^ea^ ^b^tatheva tvaṃ avedesī^eb^ti tatheva tvaṃ aññāsi. ^b^avañci  pitaraṃ mamā^eb^ti tvaṃ mama pitaraṃ ^a^V3.0373^ea^ ``nhāyituṃ gacchāmā''ti vissāsetvā nhāyantaṃ  māretvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā nikhaṇitvā ``sace koci jānissati, mayhampi evarūpaṃ bhayaṃ  āgacchissatī''ti vañcesi, idaṃ kho pana maraṇabhayaṃ idāni tavāgatanti.<br/><br/>[03] iti taṃ vatvā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpetvā nikhaṇitvā sākhāhi paṭicchādetvā khaggaṃ  dhovitvā nhatvā paṇṇasālaṃ gantvā tassa māritabhāvaṃ purohitassa kathetvā mātaraṃ paribhāsitvā  ``idha kiṃ karissāmā''ti tayo janā bārāṇasimeva agamaṃsu. bodhisatto kaniṭṭhassa oparajjaṃ  datvā dānādīni puññāni katvā saggapadaṃ pūresi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  piturājā devadatto ahosi, purohito ānando, puttarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] parantapajātakavaṇṇanā ekādasamā. <br/><br/>[06] gandhāravaggo dutiyo.<br/><br/>[03] jātakuddānaṃ -- <br/><br/>[21] kukku ^a^M3.0400^ea^ manoja sutano, gijjha dabbhapuppha paṇṇako. <br/><br/>[22] sattubhasta aṭṭhiseno, kapi bakabrahmā dasa.. <br/><br/>[21] gandhāro mahākapi ca, kumbhakāro daḷhadhammo. <br/><br/>[27] somadatto susīmo ca, koṭasimbali dhūmakārī. <br/><br/>[22] jāgaro kummāsapiṇḍo, parantapā ekādasa.. <br/><br/>[06] sattakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.<br/><br/>[03]  


volume: 111
item: 422
title: [] . jāgarajātakavaṇṇanā^aṭṭhakanipāto^^[] . kaccānijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^odātavatthā^eb^ ^a^V3.0374^ea^ ^a^P3.0422^ea^ ^a^M3.0401^ea^ ^b^suci  allakesā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mātuposakaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. so  kira sāvatthiyaṃ kuladārako ācārasampanno pitari kālakate mātudevato hutvā  mukhadhovanadantakaṭṭhadānanhāpanapādadhovanādiveyyāvaccakammena ceva yāgubhattādīhi ca mātaraṃ paṭijaggi.  atha naṃ mātā ``tāta, tava aññānipi gharāvāsakiccāni atthi, ekaṃ samajātikaṃ  kulakumārikaṃ gaṇhāhi, sā maṃ posessati, tvampi attano kammaṃ karissasī''ti āha. ``amma,  ahaṃ attano hitasukhaṃ apaccāsīsamāno tumhe upaṭṭhahāmi, ko añño evaṃ upaṭṭhahissatī''ti?  ``kulavaḍḍhanakammaṃ nāma tāta, kātuṃ vaṭṭatī''ti. ``na mayhaṃ gharāvāsena attho, ahaṃ tumhe  upaṭṭhahitvā tumhākaṃ dhūmakāle pabbajissāmī''ti. athassa mātā punappunaṃ yācitvāpi manaṃ  alabhamānā tassa chandaṃ aggahetvā samajātikaṃ kulakumārikaṃ ānesi. so mātaraṃ  appaṭikkhipitvā tāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi. sāpi ``mayhaṃ sāmiko mahantena ussāhena  mātaraṃ upaṭṭhahati, ahampi naṃ upaṭṭhahissāmi, evamassa piyā bhavissāmī''ti cintetvā taṃ sakkaccaṃ  upaṭṭhahi. so ``ayaṃ me mātaraṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahī''ti tato paṭṭhāya laddhaladdhāni  madhurakhādanīyādīni tassāyeva deti. sā aparabhāge cintesi ``ayaṃ laddhaladdhāni  madhurakhādanīyādīni mayhaññeva deti, addhā mātaraṃ nīharitukāmo ^a^P3.0423^ea^ bhavissati,  nīharaṇūpāyamassā karissāmī''ti evaṃ ayoniso ummujjitvā ekaṃ divasaṃ āha -- ``sāmi,  tayi bahi nikkhamante tava mātā maṃ akkosatī''ti. so tuṇhī ahosi.<br/><br/>[03] sā cintesi -- ``imaṃ mahallikaṃ ujjhāpetvā puttassa paṭikūlaṃ kāressāmī''ti. tato  paṭṭhāya yāguṃ dadamānā accuṇhaṃ vā atisītalaṃ vā atiloṇaṃ vā aloṇaṃ vā deti. ``amma,  accuṇhā''ti vā ``atiloṇā''ti vā vutte pūretvā sītodakaṃ pakkhipati. puna ``atisītalā  ^a^V3.0375^ea^, aloṇāyevā''ti ^a^M3.0402^ea^ vutte ``idāneva `accuṇhā, atiloṇā'ti  vatvā puna `atisītalā, aloṇā'ti vadasi, kā taṃ tosetuṃ sakkhissatī''ti mahāsaddaṃ karoti.  nhānodakampi accuṇhaṃ katvā piṭṭhiyaṃ āsiñcati. ``amma, piṭṭhi me dahatī''ti ca vutte puna  pūretvā sītodakaṃ pakkhipati. ``atisītaṃ, ammā''ti vutte ``idāneva `accuṇha'nti vatvā puna  `atisīta'nti vadati, kā etissā avamānaṃ sahituṃ sakkhissatī''ti paṭivissakānaṃ kathesi.  ``amma, mañcake me bahū maṅgulā''ti ca vuttā mañcakaṃ nīharitvā tassa upari attano mañcakaṃ  pothetvā ``pothito me''ti atiharitvā paññapeti. mahāupāsikā diguṇehi maṅgulehi khajjamānā  sabbarattiṃ nisinnāva vītināmetvā ``amma, sabbarattiṃ maṅgulehi khāditāmhī''ti vadati. itarā  ``hiyyo te mañcako pothito, kā imissā kiccaṃ nittharituṃ sakkotī''ti paṭivatvā ``idāni  naṃ puttena ujjhāpessāmī''ti tattha tattha kheḷasiṅghāṇikādīni vippakiritvā ``kā imaṃ  sakalagehaṃ asuciṃ karotī''ti vutte ``mātā te evarūpaṃ karoti, `mā karī'ti vuccamānā kalahaṃ  karoti, ahaṃ evarūpāya kāḷakaṇṇiyā saddhiṃ ekagehe vasituṃ na sakkomi, etaṃ vā ghare vasāpehi,  maṃ vā''ti āha. <br/><br/>[01] so tassā vacanaṃ sutvā ``bhadde, tvaṃ taruṇā yattha katthaci gantvā jīvituṃ sakkā,  mātā pana me jarādubbalā, ahamevassā paṭisaraṇaṃ, tvaṃ nikkhamitvā attano kulagehaṃ gacchāhī''ti  āha. sā tassa vacanaṃ sutvā bhītā cintesi ``na sakkā imaṃ mātu antare bhindituṃ,  ekaṃsenassa mātā piyā, sace panāhaṃ kulagharaṃ gamissaṃ, vidhavavāsaṃ vasantī dukkhitā bhavissāmi,  purimanayeneva sassuṃ ārādhetvā paṭijaggissāmī''ti ^a^P3.0424^ea^. sā tato paṭṭhāya  purimasadisameva taṃ paṭijaggi. athekadivasaṃ so uposako dhammassavanatthāya jetavanaṃ gantvā  satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. ``kiṃ, upāsaka, tvaṃ puññakammesu na pamajjasi,  mātūpaṭṭhānakammaṃ pūresī''ti ca vutto ``āma, bhante, sā pana mama mātā mayhaṃ aruciyāyeva ekaṃ  kuladārikaṃ ānesi, sā idañcidañca anācārakammaṃ akāsī''ti sabbaṃ satthu ācikkhitvā  ``iti bhagavā sā itthī neva maṃ mātu ^a^M3.0403^ea^ antare bhindituṃ sakkhi, idāni naṃ  sakkaccaṃ upaṭṭhahatī''ti āha. satthā tassa kathaṃ sutvā ``idāni tāva tvaṃ upāsaka, tassā vacanaṃ  na akāsi, pubbe panetissā vacanena tava mātaraṃ nikkaḍḍhitvā maṃ nissāya puna gehaṃ ānetvā  paṭijaggī''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente aññatarassa kulassa putto pitari kālakate  mātudevato hutvā vuttaniyāmeneva mātaraṃ paṭijaggīti sabbaṃ heṭṭhā kathitanayeneva vitthāretabbaṃ  ^a^V3.0376^ea^. ``ahaṃ evarūpāya kāḷakaṇṇiyā saddhiṃ vasituṃ na sakkomi, etaṃ vā ghare  vasāpehi, maṃ vā''ti vutte tassā kathaṃ gahetvā ``mātuyeva me doso''ti mātaraṃ āha ``amma,  tvaṃ niccaṃ imasmiṃ ghare kalahaṃ karosi, ito nikkhamitvā aññasmiṃ yathārucite ṭhāne vasāhī''ti.  sā ``sādhū''ti rodamānā nikkhamitvā ekaṃ samiddhakulaṃ nissāya bhatiṃ katvā dukkhena  jīvikaṃ kappesi. sassuyā gharā nikkhantakāle suṇisāya gabbho patiṭṭhahi. sā ``tāya  kāḷakaṇṇiyā gehe vasamānāya gabbhampi na paṭilabhiṃ, idāni me gabbho laddho''ti patino ca  paṭivissakānañca kathentī vicarati.<br/><br/>[03] aparabhāge puttaṃ vijāyitvā sāmikaṃ āha ``tava mātari gehe vasamānāya puttaṃ na labhiṃ,  idāni me laddho, imināpi kāraṇena tassā kāḷakaṇṇibhāvaṃ jānāhī''ti. itarā ``mama kira  nikkaḍḍhitakāle puttaṃ labhī''ti sutvā cintesi ``addhā imasmiṃ loke dhammo mato bhavissati,  sace hi dhammo ^a^P3.0425^ea^ mato na bhaveyya, mātaraṃ pothetvā nikkaḍḍhantā puttaṃ na labheyyuṃ,  sukhaṃ na jīveyyuṃ, dhammassa matakabhattaṃ dassāmī''ti. sā ekadivasaṃ tilapiṭṭhañca taṇḍulañca  pacanathāliñca dabbiñca ādāya āmakasusānaṃ gantvā tīhi manussasīsehi uddhanaṃ katvā aggiṃ  jāletvā udakaṃ oruyha sasīsaṃ nhatvā sāṭakaṃ nivāsetvā mukhaṃ vikkhāletvā uddhanaṭṭhānaṃ gantvā  kese mocetvā taṇḍule dhovituṃ ārabhi. tadā bodhisatto sakko devarājā ahosi. bodhisattā  ca nāma appamattā honti, so tasmiṃ khaṇe lokaṃ olokento taṃ dukkhappattaṃ ``dhammo mato''ti  saññāya dhammassa matakabhattaṃ dātukāmaṃ disvā ``ajja ^a^M3.0404^ea^ mayhaṃ balaṃ  dassessāmī''ti brāhmaṇavesena mahāmaggaṃ paṭipanno viya hutvā taṃ disvā maggā okkamma tassā  santike ṭhatvā ``amma, susāne āhāraṃ pacantā nāma natthi, tvaṃ iminā idha pakkena tilodanena  kiṃ karissasī''ti kathaṃ samuṭṭhāpento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 1^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``odātavatthā suci allakesā, kaccāni kiṃ kumbhimadhissayitvā. <br/><br/>[22] piṭṭhā tilā dhovasi taṇḍulāni, tilodano hehiti kissahetū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kaccānī^eb^ti taṃ gottena ālapati. ^b^kumbhimadhissayitvā^eb^ti pacanathālikaṃ  manussasīsuddhanaṃ āropetvā. ^b^hehitī^eb^ti ayaṃ tilodano kissa hetu bhavissati, kiṃ attanā  bhuñjissasi, udāhu aññaṃ kāraṇamatthīti.<br/><br/>[03] athassa sā ācikkhantī dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 2^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^V3.0377^ea^ kho ayaṃ brāhmaṇa bhojanatthā, tilodano hehiti sādhupakko. <br/><br/>[22] dhammo mato tassa pahuttamajja, ahaṃ karissāmi susānamajjhe''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0426^ea^ ^b^dhammo^eb^ti jeṭṭhāpacāyanadhammo ceva tividhasucaritadhammo ca.  ^b^tassa pahuttamajjā^eb^ti tassāhaṃ dhammassa idaṃ matakabhattaṃ karissāmīti attho.<br/><br/>[03] tato sakko tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 3^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anuvicca kaccāni karohi kiccaṃ, dhammo mato ko nu taveva saṃsi. <br/><br/>[22] sahassanetto atulānubhāvo, na miyyatī dhammavaro kadācī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anuviccā^eb^ti upaparikkhitvā jānitvā. ^b^ko nu taveva saṃsī^eb^ti ko nu  tava evaṃ ācikkhi. ^b^sahassanetto^eb^ti attānaṃ dhammavaraṃ uttamadhammaṃ katvā dassento evamāha.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M3.0405^ea^ vacanaṃ sutvā itarā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 4^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``daḷhappamāṇaṃ mama ettha brahme, dhammo mato natthi mamettha kaṅkhā. <br/><br/>[22] ye yeva dāni pāpā bhavanti, te teva dāni sukhitā bhavanti.. <br/><br/>[40] 5^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``suṇisā hi mayhaṃ vañjhā ahosi, sā maṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ. <br/><br/>[22] sā dāni sabbassa kulassa issarā, ahaṃ panamhi apaviddhā ekikā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^daḷhappamāṇa^eb^nti daḷhaṃ thiraṃ nissaṃsayaṃ brāhmaṇa ettha mama pamāṇanti vadati.  ^b^ye ye^eb^ti tassa matabhāve kāraṇaṃ dassentī evamāha. ^b^vadhitvānā^eb^ti pothetvā  nikkaḍḍhitvā. ^b^apaviddhā^eb^ti chaḍḍitā anāthā hutvā ekikā vasāmi.<br/><br/>[03] tato sakko chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 6^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jīvāmi vohaṃ na matohamasmi, taveva atthāya idhāgatosmi. <br/><br/>[22] yā taṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ, sahāva puttena karomi bhasma''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0378^ea^ ^b^vo^eb^ti nipātamattaṃ.<br/><br/>[03] itarā ^a^P3.0427^ea^ taṃ sutvā ``dhī ahaṃ kiṃ kathesiṃ, mama nattu amaraṇakāraṇaṃ  karissāmī''ti sattamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 7^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evañca te ruccati devarāja, mameva atthāya idhāgatosi. <br/><br/>[22] ahañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasemā''ti..<br/><br/>[03] athassā ^a^M3.0406^ea^ sakko aṭṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 8^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evañca te ruccati kātiyāni, hatāpi santā na jahāsi dhammaṃ. <br/><br/>[22] tuvañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasethā''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^hatāpi santā^eb^ti yadi tvaṃ pothitāpi nikkaḍḍhitāpi samānā tava  dārakesu mettadhammaṃ na jahāsi, evaṃ sante yathā tvaṃ icchasi, tathā hotu, ahaṃ te imasmiṃ guṇe  pasannoti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā alaṅkatapaṭiyatto sakko attano ānubhāvena ākāse ṭhatvā ``kaccāni  tvaṃ mā bhāyi, putto ca te suṇisā ca mamānubhāvena āgantvā antarāmagge taṃ khamāpetvā ādāya  gamissanti, appamattā hohī''ti vatvā attano ṭhānameva gato. tepi sakkānubhāvena tassā guṇaṃ  anussaritvā ``kahaṃ no mātā''ti antogāme manusse pucchitvā ``susānābhimukhaṃ gatā''ti  sutvā ``amma, ammā''ti susānamaggaṃ paṭipajjitvā taṃ disvāva pādesu patitvā ``amma,  amhākaṃ dosaṃ khamāhī''ti taṃ khamāpesuṃ. sāpi nattāraṃ gaṇhi. iti te sammodamānā gehaṃ  gantvā tato paṭṭhāya samaggavāsaṃ vasiṃsu. <br/><br/>[40] 9^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sā kātiyānī suṇisāya saddhiṃ, sammodamānā gharamāvasittha. <br/><br/>[22] putto ca nattā ca upaṭṭhahiṃsu, devānamindena adhiggahītā''ti.. -- <br/><br/>[25] ayaṃ abhisambuddhagāthā.<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0379^ea^ ^a^P3.0428^ea^ ^b^sā kātiyānī^eb^ti bhikkhave, sā kaccānagottā.  ^b^devānamindena adhiggahītā^eb^ti devindena sakkena anuggahitā hutvā tassānubhāvena  samaggavāsaṃ vasiṃsūti. <br/><br/>[01] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne so upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā mātuposako etarahi mātuposako  ahosi ^a^M3.0407^ea^, bhariyāpissa tadā bhariyāyeva, sakko pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] kaccānijātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 423
title: aṭṭhakanipāto^^[] . kaccānijātakavaṇṇanā^[] . aṭṭhasaddajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^idaṃ pure ninnamāhū^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño aḍḍharattasamaye sutaṃ  bhiṃsanakaṃ avinibbhogasaddaṃ ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā ^b^lohakumbhijātake^eb^ (jā0 1.4.53  ādayo) kathitasadisameva. idha pana satthā ``mayhaṃ, bhante, imesaṃ saddānaṃ sutattā kinti  bhavissatī''ti vutte ``mā bhāyi, mahārāja, na te etesaṃ sutapaccayā koci antarāyo  bhavissati, na hi, mahārāja, evarūpaṃ bhayānakaṃ avinibbhogasaddaṃ tvameveko suṇi, pubbepi  rājāno evarūpaṃ saddaṃ sutvā brāhmaṇānaṃ kathaṃ gahetvā sabbacatukkayaññaṃ yajitukāmā paṇḍitānaṃ vacanaṃ  sutvā yaññaharaṇatthāya gahitasatte vissajjetvā nagare māghātabheriṃ carāpesu''nti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto asītikoṭivibhave brāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ uggahitasippo mātāpitūnaṃ accayena ratanavilokanaṃ katvā sabbaṃ  vibhavajātaṃ dānamukhe vissajjetvā kāme pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā  jhānābhiññāyo nibbattetvā aparabhāge loṇambilasevanatthāya manussapathaṃ caranto bārāṇasiṃ patvā  rājuyyāne vasi. tadā bārāṇasirājā sirisayane nisinno aḍḍharattasamaye aṭṭha sadde assosi  -- paṭhamaṃ rājanivesanasāmantā uyyāne eko bako saddamakāsi, dutiyaṃ tasmiṃ sadde anupacchinneyeva  hatthisālāya toraṇanivāsinī kākī saddamakāsi, tatiyaṃ ^a^P3.0429^ea^ rājagehe kaṇṇikāyaṃ  nivutthaghuṇapāṇako saddamakāsi, catutthaṃ rājagehe posāvaniyakokilo saddamakāsi, pañcamaṃ tattheva  posāvaniyamigo saddamakāsi, chaṭṭhaṃ tattheva posāvaniyavānaro saddamakāsi, sattamaṃ tattheva  posāvaniyakinnaro ^a^M3.0408^ea^ saddamakāsi, aṭṭhamaṃ tasmiṃ sadde ^a^V3.0380^ea^ anupacchinneyeva  rājanivesanamatthakena uyyānaṃ gacchanto paccekabuddho ekaṃ udānaṃ udānento saddamakāsi.<br/><br/>[03] bārāṇasirājā ime aṭṭha sadde sutvā bhītatasito punadivase brāhmaṇe pucchi. brāhmaṇā  ``antarāyo te, mahārāja, bhavissati, sabbacatukkayaññaṃ yajissāmā''ti vatvā raññā  ``yathārucitaṃ karothā''ti anuññātā haṭṭhapahaṭṭhā rājakulato nikkhamitvā yaññakammaṃ ārabhiṃsu.  atha nesaṃ jeṭṭhakassa yaññakārabrāhmaṇassa antevāsī māṇavo paṇḍito byatto ācariyaṃ āha --  ``ācariya, evarūpaṃ kakkhaḷaṃ pharusaṃ asātaṃ bahūnaṃ sattānaṃ vināsakammaṃ mā karī''ti.  ``tāta, tvaṃ kiṃ jānāsi, sacepi aññaṃ kiñci na bhavissati, macchamaṃsaṃ tāva bahuṃ khādituṃ  labhissāmā''ti. ``ācariya, kucchiṃ nissāya niraye nibbattanakammaṃ mā karothā''ti. taṃ  sutvā sesabrāhmaṇā ``ayaṃ amhākaṃ lābhantarāyaṃ karotī''ti tassa kujjhiṃsu. māṇavo tesaṃ  bhayena ``tena hi tumheva macchamaṃsakhādanūpāyaṃ karothā''ti vatvā nikkhamitvā bahinagare rājānaṃ  nivāretuṃ samatthaṃ dhammikasamaṇabrāhmaṇaṃ upadhārento rājuyyānaṃ gantvā bodhisattaṃ disvā vanditvā  ``bhante, kiṃ tumhākaṃ sattesu anukampā natthi, rājā bahū satte māretvā yaññaṃ yajāpeti, kiṃ vo  mahājanassa bandhanamokkhaṃ kātuṃ na vaṭṭatī''ti āha. ``māṇava, ettha neva rājā amhe jānāti,  na mayaṃ rājānaṃ jānāmā''ti. ``jānātha pana, bhante, raññā sutasaddānaṃ nipphatti''nti?  ``āma, jānāmī''ti. ``jānantā rañño ^a^P3.0430^ea^ kasmā na kathethā''ti?  ``māṇava kiṃ sakkā `ahaṃ jānāmī'ti nalāṭe siṅgaṃ bandhitvā carituṃ, sace idhāgantvā  pucchissati, kathessāmī''ti.<br/><br/>[03] māṇavo vegena rājakulaṃ gantvā ``kiṃ, tātā''ti vutte ``mahārāja, tumhehi sutasaddānaṃ  nipphattiṃ jānanako eko tāpaso tumhākaṃ uyyāne maṅgalasilāyaṃ nisinno `sace maṃ pucchissati,  kathessāmī'ti vadati, gantvā taṃ pucchituṃ vaṭṭatī''ti āha. rājā vegena tattha gantvā tāpasaṃ  vanditvā katapaṭisanthāro nisīditvā ``saccaṃ kira, bhante, tumhe mayā sutasaddānaṃ nipphattiṃ  jānāthā''ti pucchi. ``āma, mahārājā''ti. ``tena hi kathetha taṃ me''ti. ``mahārāja,  tesaṃ sutapaccayā tava koci antarāyo natthi ^a^M3.0409^ea^, porāṇuyyāne pana te eko bako  atthi, so gocaraṃ alabhanto jighacchāya pareto paṭhamaṃ saddamakāsī''ti tassa kiriyaṃ attano  ñāṇena paricchinditvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 10^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ ^a^V3.0381^ea^ pure ninnamāhu, bahumacchaṃ mahodakaṃ. <br/><br/>[27] āvāso bakarājassa, pettikaṃ bhavanaṃ mama. <br/><br/>[22] tyajja bhekena yāpema, okaṃ na vijahāmase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ida^eb^nti maṅgalapokkharaṇiṃ sandhāya vadati. sā hi pubbe udakatumbena udake  pavisante mahodakā bahumacchā, idāni pana udakassa pacchinnattā na mahodakā jātā. ^b^tyajja  bhekenā^eb^ti te mayaṃ ajja macche alabhantā maṇḍūkamattena yāpema. ^b^oka^eb^nti evaṃ jighacchāya  pīḷitāpi vasanaṭṭhānaṃ na vijahāma.<br/><br/>[03] iti, mahārāja, so bako jighacchāpīḷito saddamakāsi. sacepi taṃ jighacchāto  mocetukāmo, taṃ uyyānaṃ sodhāpetvā pokkharaṇiṃ udakassa pūrehīti. rājā tathā kāretuṃ ekaṃ  amaccaṃ āṇāpesi.<br/><br/>[03] ``hatthisālatoraṇe pana te, mahārāja, ekā kākī vasamānā attano puttasokena dutiyaṃ  saddamakāsi, tatopi te bhayaṃ natthī''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 11^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko dutiyaṃ asīlissa, bandharassakkhi bhecchati. <br/><br/>[22] ko me putte kulāvakaṃ, mañca sotthiṃ karissatī''ti..<br/><br/>[03] vatvā ^a^P3.0431^ea^ ca pana ``ko nāma te, mahārāja, hatthisālāya hatthimeṇḍo''ti  pucchi. ``bandharo nāma, bhante''ti. ``ekakkhikāṇo so, mahārājā''ti? ``āma,  bhante''ti. mahārāja, hatthisālāya te dvāratoraṇe ekā kākī kulāvakaṃ katvā aṇḍakāni  nikkhipi. tāni pariṇatāni kākapotakā nikkhantā, hatthimeṇḍo hatthiṃ āruyha sālato  nikkhamanto ca pavisanto ca aṅkusakena kākimpi puttakepissā paharati, kulāvakampi viddhaṃseti.  sā tena dukkhena pīḷitā tassa akkhibhedanaṃ āyācantī evamāha, sace te kākiyā mettacittaṃ  atthi, etaṃ bandharaṃ pakkosāpetvā kulāvakaviddhaṃsanato vārehīti ^a^M3.0410^ea^. rājā taṃ  pakkosāpetvā paribhāsitvā hāretvā aññassa taṃ hatthiṃ adāsi.<br/><br/>[03] ``pāsādakaṇṇikāya ^a^V3.0382^ea^ pana te, mahārāja, eko ghuṇapāṇako vasati. so tattha  phegguṃ khāditvā tasmiṃ khīṇe sāraṃ khādituṃ nāsakkhi, so bhakkhaṃ alabhitvā nikkhamitumpi  asakkonto paridevamāno tatiyaṃ saddamakāsi, tatopi te bhayaṃ natthī''ti vatvā tassa kiriyaṃ  attano ñāṇena paricchinditvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 12^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbā parikkhatā pheggu, yāva tassā gatī ahu. <br/><br/>[22] khīṇabhakkho mahārāja, sāre na ramatī ghuṇo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yāva tassā gatī ahū^eb^ti yāva tassā phegguyā nipphatti ahosi, sā sabbā  khāditā. ^b^na ramatī^eb^ti ``mahārāja, so pāṇako tato nikkhamitvā gamanaṭṭhānampi  apassanto paridevati, nīharāpehi na''nti āha. rājā ekaṃ purisaṃ āṇāpetvā upāyena naṃ  nīharāpesi.<br/><br/>[03] ``nivesane pana te, mahārāja, ekā posāvaniyā kokilā atthī''ti? ``atthi,  bhante''ti. ``mahārāja, sā attanā nivutthapubbaṃ vanasaṇḍaṃ saritvā ukkaṇṭhitvā `kadā nu kho  imamhā pañjarā muccitvā ramaṇīyaṃ vanasaṇḍaṃ gacchissāmī'ti catutthaṃ saddamakāsi, tatopi te bhayaṃ  natthī''ti vatvā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 13^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sā ^a^P3.0432^ea^ nūnāhaṃ ito gantvā, rañño muttā nivesanā. <br/><br/>[22] attānaṃ ramayissāmi, dumasākhaniketinī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dumasākhaniketinī^eb^ti supupphitāsu rukkhasākhāsu sakaniketā hutvā. evañca  pana vatvā ``ukkaṇṭhitā, mahārāja, sā kokilā, vissajjehi na''nti āha. rājā tathā  kāresi.<br/><br/>[03] ``nivesane pana te, mahārāja, eko posāvaniyo migo atthī''ti? ``atthi,  bhante''ti. ``mahārāja, so eko yūthapati attano migiṃ anussaritvā kilesavasena ukkaṇṭhito  pañcamaṃ saddamakāsi, tatopi te bhayaṃ natthī''ti vatvā pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 14^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so ^a^V3.0383^ea^ ^a^M3.0411^ea^ nūnāhaṃ ito gantvā, rañño mutto nivesanā. <br/><br/>[22] aggodakāni pissāmi, yūthassa purato vaja''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aggodakānī^eb^ti aggaudakāni, aññehi migehi paṭhamataraṃ apītāni  anucchiṭṭhodakāni yūthassa purato gacchanto kadā nu kho pivissāmīti.<br/><br/>[03] mahāsatto tampi migaṃ vissajjāpetvā ``nivesane pana te, mahārāja, posāvaniyo makkaṭo  atthī''ti pucchi. ``atthi, bhante''ti vutte ``sopi, mahārāja, himavantapadese yūthapati  makkaṭīhi saddhiṃ kāmagiddho hutvā vicaranto bharatena nāma luddena idha ānīto, idāni ukkaṇṭhitvā  tattheva gantukāmo chaṭṭhaṃ saddamakāsi, tatopi te bhayaṃ natthī''ti vatvā chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 15^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ maṃ kāmehi sammattaṃ, rattaṃ kāmesu mucchitaṃ. <br/><br/>[22] ānayī bharato luddo, bāhiko bhaddamatthu te''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bāhiko^eb^ti bāhikaraṭṭhavāsī. ^b^bhaddamatthu te^eb^ti imamatthaṃ so vānaro āha,  tuyhaṃ pana bhaddamatthu, vissajjehi nanti.<br/><br/>[03] mahāsatto taṃ vānaraṃ vissajjāpetvā ``nivesane pana te, mahārāja, posāvaniyo kinnaro  atthī''ti pucchitvā ``atthī''ti vutte ``so, mahārāja, attano kinnariyā kataguṇaṃ  anussaritvā ^a^P3.0433^ea^ kilesāturo saddamakāsi. so hi tāya saddhiṃ ekadivasaṃ  tuṅgapabbatasikharaṃ āruhi. te tattha vaṇṇagandharasasampannāni nānāpupphāni ocinantā piḷandhantā  sūriyaṃ atthaṅgataṃ na sallakkhesuṃ, atthaṅgate sūriye otarantānaṃ andhakāro ahosi. tatra naṃ  kinnarī `sāmi, andhakāro vattati, apakkhalanto appamādena otarāhī'ti vatvā hatthe gahetvā  otāresi, so tāya taṃ vacanaṃ anussaritvā saddamakāsi, tatopi te bhayaṃ natthī''ti taṃ kāraṇaṃ  attano ñāṇabalena paricchinditvā pākaṭaṃ karonto sattamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 16^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``andhakāratimisāyaṃ, tuṅge uparipabbate. <br/><br/>[22] sā maṃ saṇhena mudunā, mā pādaṃ khali yasmanī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0384^ea^ ^a^M3.0412^ea^ ^b^andhakāratimisāya^eb^nti andhabhāvakārake tame.  ^b^tuṅge^eb^ti tikhiṇe. ^b^saṇhena mudunā^eb^ti maṭṭhena mudukena vacanena. ^b^mā pādaṃ khali  yasmanī^eb^ti ya-kāro byañjanasandhivasena gahito. idaṃ vuttaṃ hoti -- sā maṃ kinnarī saṇhena  mudakena vacanena ``sāmi, appamatto hohi, mā pādaṃ khali asmani, yathā te upakkhalitvā  pādo pāsāṇasmiṃ na khalati, tathā otarā''ti vatvā hatthena gahetvā otāresīti.<br/><br/>[03] iti mahāsatto kinnarena katasaddakāraṇaṃ kathetvā taṃ vissajjāpetvā ``mahārāja, aṭṭhamo  udānasaddo ahosi. nandamūlakapabbhārasmiṃ kira eko paccekabuddho attano āyusaṅkhāraparikkhayaṃ  ñatvā `manussapathaṃ gantvā bārāṇasirañño uyyāne parinibbāyissāmi, tassa me manussā  sarīranikkhepaṃ kāretvā sādhukīḷaṃ kīḷitvā dhātupūjaṃ katvā saggapathaṃ pūressantī'ti iddhānubhāvena  āgacchanto tava pāsādassa matthakaṃ pattakāle khandhabhāraṃ otāretvā nibbānapurapavesanadīpanaṃ udānaṃ  udānesī''ti paccekabuddhena vuttaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 17^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asaṃsayaṃ ^a^P3.0434^ea^ jātikhayantadassī, na gabbhaseyyaṃ punarāvajissaṃ. <br/><br/>[22] ayamantimā pacchimā gabbhaseyyā, khīṇo me saṃsāro punabbhavāyā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- jātiyā khayantasaṅkhātassa nibbānassa diṭṭhattā ^b^jātikhayantadassī^eb^ ahaṃ  ^b^asaṃsayaṃ^eb^ puna gabbhaseyyaṃ na āvajissaṃ, ayaṃ me antimā jāti, pacchimā gabbhaseyyā,  khīṇo me punabbhavāya khandhapaṭipāṭisaṅkhāto saṃsāroti.<br/><br/>[03] ``idañca pana so udānaṃ vatvā imaṃ uyyānavanaṃ āgamma ekassa supupphitassa sālassa  mūle parinibbuto, ehi, mahārāja, sarīrakiccamassa karissāmā''ti mahāsatto rājānaṃ gahetvā  paccekabuddhassa parinibbutaṭṭhānaṃ gantvā sarīraṃ dassesi. rājā tassa sarīraṃ disvā saddhiṃ  balakāyena gandhamālādīhi pūjetvā bodhisattassa vacanaṃ nissāya yaññaṃ hāretvā sabbasattānaṃ  jīvitadānaṃ datvā nagare māghātabheriṃ carāpetvā sattāhaṃ sādhukīḷaṃ kīḷitvā sabbagandhacitake  mahantena sakkārena paccekabuddhassa ^a^M3.0413^ea^ sarīraṃ jhāpetvā dhātuyo catumahāpathe thūpaṃ  kāresi. bodhisattopi rañño dhammaṃ desetvā ``appamatto hohī''ti ovaditvā himavantameva  pavisitvā brahmavihāresu parikammaṃ katvā aparihīnajjhāno brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``mahārāja, tassa saddassa sutakāraṇā tava koci  antarāyo ^a^V3.0385^ea^ natthī''ti yaññaṃ harāpetvā ``mahājanassa jīvitaṃ dehī''ti jīvitadānaṃ  dāpetvā nagare dhammabheriṃ carāpetvā dhammaṃ desetvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā rājā ānando  ahosi, māṇavo sāriputto, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] aṭṭhasaddajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 424
title: ^[] . kaccānijātakavaṇṇanā^[] . aṭṭhasaddajātakavaṇṇanā^[] . sulasājātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^idaṃ^eb^ ^a^P3.0435^ea^ ^b^suvaṇṇakāyūra^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  anāthapiṇḍikassa dāsiṃ ārabbha kathesi. sā kira ekasmiṃ ussavadivase dāsigaṇena saddhiṃ  uyyānaṃ gacchantī attano sāminiṃ puññalakkhaṇadeviṃ ābharaṇaṃ yāci. sā tassā satasahassamūlaṃ  attano ābharaṇaṃ adāsi. sā taṃ piḷandhitvā dāsigaṇena saddhiṃ uyyānaṃ pāvisi. atheko  coro tassā ābharaṇe lobhaṃ uppādetvā ``imaṃ māretvā ābharaṇaṃ harissāmī''ti tāya saddhiṃ  sallapanto uyyānaṃ gantvā tassā macchamaṃsasurādīni adāsi. sā ``kilesavasena deti  maññe''ti gahetvā uyyānakīḷaṃ kīḷitvā vīmaṃsanatthāya sāyanhasamaye nipanne dāsigaṇe uṭṭhāya  tassa santikaṃ agamāsi. so ``bhadde, imaṃ ṭhānaṃ appaṭicchannaṃ, thokaṃ purato gacchāmā''ti āha.  taṃ sutvā itarā ``imasmiṃ ṭhāne sakkā rahassakammaṃ kātuṃ, ayaṃ pana nissaṃsayaṃ maṃ māretvā  piḷandhanabhaṇḍaṃ haritukāmo bhavissati, hotu, sikkhāpessāmi na''nti cintetvā ``sāmi,  surāmadena me sukkhaṃ sarīraṃ, pānīyaṃ tāva maṃ pāyehī''ti ekaṃ kūpaṃ netvā ``ito me pānīyaṃ  osiñcā''ti rajjuñca ghaṭañca ^a^M3.0414^ea^ dassesi. coro rajjuṃ kūpe otāresi, atha naṃ  onamitvā udakaṃ osiñcantaṃ mahabbaladāsī ubhohi hatthehi āṇisadaṃ paharitvā kūpe khipitvā  ``na tvaṃ ettakena marissasī''ti ekaṃ mahantaṃ iṭṭhakaṃ matthake āsumbhi. so tattheva  jīvitakkhayaṃ patto. sāpi nagaraṃ pavisitvā sāminiyā ābharaṇaṃ dadamānā ``manamhi ajja imaṃ  ābharaṇaṃ nissāya matā''ti sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi, sāpi anāthapiṇḍikassa ārocesi,  anāthapiṇḍiko tathāgatassa ārocesi. satthā ``na kho, gahapati, idāneva sā dāsī  ṭhānuppattikāya paññāya samannāgatā, pubbepi samannāgatāva, na ca idāneva tāya so mārito,  pubbepi naṃ māresiyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente sulasā nāma nagarasobhinī  pañcasatavaṇṇadāsiparivārā ahosi, sahassena rattiṃ gacchati. tasmiṃyeva nagare sattuko nāma  ^a^V3.0386^ea^ ^a^P3.0436^ea^ coro ahosi nāgabalo, rattibhāge issaragharāni pavisitvā  yathāruciṃ vilumpati. nāgarā sannipatitvā rañño upakkosiṃsu. rājā nagaraguttikaṃ āṇāpetvā  tattha tattha gumbaṃ ṭhapāpetvā coraṃ gaṇhāpetvā ``sīsamassa chindathā''ti āha. taṃ pacchābāhaṃ  bandhitvā catukke catukke kasāhi tāḷetvā āghātanaṃ nenti. ``coro kira gahito''ti  sakalanagaraṃ saṅkhubhi. tadā sulasā vātapāne ṭhatvā antaravīthiṃ olokentī taṃ disvā  paṭibaddhacittā hutvā ``sace imaṃ coroti gahitapurisaṃ mocetuṃ sakkhissāmi, idaṃ kiliṭṭhakammaṃ  akatvā imināva saddhiṃ samaggavāsaṃ kappessāmī''ti cintetvā heṭṭhā ^b^kaṇaverajātake^eb^ (jā0  1.4.69 ādayo) vuttanayeneva nagaraguttikassa sahassaṃ pesetvā taṃ mocetvā tena saddhiṃ  sammodamānā samaggavāsaṃ vasi. coro tiṇṇaṃ catunnaṃ māsānaṃ accayena cintesi ``ahaṃ  imasmiṃyeva ṭhāne vasituṃ na sakkhissāmi, tucchahatthena palāyitumpi na sakkā, sulasāya  piḷandhanabhaṇḍaṃ satasahassaṃ agghati, sulasaṃ māretvā idaṃ gaṇhissāmī''ti. atha naṃ ekadivasaṃ  āha -- ``bhadde, ahaṃ tadā rājapurisehi nīyamāno asukapabbatamatthake rukkhadevatāya balikammaṃ  paṭissuṇiṃ, sā maṃ balikammaṃ alabhamānā ^a^M3.0415^ea^ bhāyāpeti, balikammamassā  karomā''ti. ``sādhu, sāmi, sajjetvā pesehī''ti. ``bhadde, pesetuṃ na vaṭṭati, mayaṃ ubhopi  sabbābharaṇapaṭimaṇḍitā mahantena parivārena gantvā dassāmā''ti. ``sādhu, sāmi, tathā  karomā''ti.<br/><br/>[03] atha naṃ tathā kāretvā pabbatapādaṃ gatakāle āha -- ``bhadde, mahājanaṃ disvā devatā  balikammaṃ na sampaṭicchissati, mayaṃ ubhova abhiruhitvā demā''ti. so tāya ``sādhū''ti  sampaṭicchito taṃ balipātiṃ ukkhipāpetvā sayaṃ sannaddhapañcāvudho hutvā pabbatamatthakaṃ abhiruhitvā  ekaṃ sataporisapapātaṃ ^a^P3.0437^ea^ nissāya jātarukkhamūle balibhājanaṃ ṭhapāpetvā ``bhadde,  nāhaṃ balikammatthāya āgato, taṃ pana māretvā piḷandhanaṃ te gahetvā gamissāmīti āgatomhi, tava  piḷandhanaṃ omuñcitvā uttarasāṭakena bhaṇḍikaṃ karohī''ti āha. ``sāmi, maṃ kasmā  māresī''ti? ``dhanakāraṇā''ti. ``sāmi, mayā kataguṇaṃ anussara, ahaṃ taṃ bandhitvā  nīyamānaṃ seṭṭhiputtena parivattetvā bahuṃ dhanaṃ datvā jīvitaṃ labhāpesiṃ, devasikaṃ sahassaṃ labhamānāpi  aññaṃ purisaṃ na olokemi, evañhi tava upakārikaṃ mā maṃ mārehi, bahuñca te dhanaṃ dassāmi,  tava dāsī ca bhavissāmī''ti yācantī paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 18^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ suvaṇṇakāyūraṃ, muttā veḷuriyā bahū. <br/><br/>[22] sabbaṃ harassu bhaddante, mañca dāsīti sāvayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0387^ea^ ^b^kāyūra^eb^nti gīvāyaṃ piḷandhanapasādhanaṃ kāyūraṃ. ^b^sāvayā^eb^ti  mahājanamajjhe sāvetvā dāsiṃ katvā gaṇhāti.<br/><br/>[03] tato sattukena -- <br/><br/>[40] 19^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``oropayassu kalyāṇi, mā bāḷhaṃ paridevasi. <br/><br/>[22] na cāhaṃ abhijānāmi, ahantvā dhanamābhata''nti.. -- <br/><br/>[25] attano ajjhāsayānurūpaṃ dutiyagāthāya vuttāya sulasā ṭhānuppattikāraṇaṃ paṭilabhitvā  ``ayaṃ coro mayhaṃ jīvitaṃ na dassati, upāyena naṃ paṭhamataraṃ papāte pātetvā jīvitakkhayaṃ  pāpessāmī''ti cintetvā gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 20^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato ^a^M3.0416^ea^ sarāmi attānaṃ, yato pattāsmi viññutaṃ. <br/><br/>[22] na cāhaṃ abhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā.. <br/><br/>[40] 21^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ehi taṃ upagūhissaṃ, karissañca padakkhiṇaṃ. <br/><br/>[22] na hi dāni puna atthi, mama tuyhañca saṅgamo''ti..<br/><br/>[03] sattuko tassādhippāyaṃ ajānanto ``sādhu, bhadde, ehi upagūhassu ma''nti āha. sulasā  taṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā upagūhitvā ``idāni taṃ, sāmi, catūsu passesu vandissāmī''ti  ^a^P3.0438^ea^ vatvā pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ ṭhapetvā bāhupasse vanditvā pacchimapassaṃ gantvā  vandamānā viya hutvā nāgabalā gaṇikā coraṃ dvīsu pacchāpādesu gahetvā heṭṭhā sīsaṃ katvā  sataporise narake khipi. so tattheva cuṇṇavicuṇṇaṃ patvā mari. taṃ kiriyaṃ disvā  pabbatamatthake nibbattadevatā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 22^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito. <br/><br/>[22] itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā.. <br/><br/>[40] 23^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito. <br/><br/>[22] itthīpi paṇḍitā hoti, lahuṃ atthaṃ vicintikā.. <br/><br/>[40] 24^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``lahuñca ^a^V3.0388^ea^ vata khippañca, nikaṭṭhe samacetayi. <br/><br/>[22] migaṃ puṇṇāyateneva, sulasā sattukaṃ vadhi.. <br/><br/>[40] 25^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yodha uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati. <br/><br/>[22] so haññati mandamati, corova girigabbhare.. <br/><br/>[40] 26^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati. <br/><br/>[22] muccate sattusambādhā, sulasā sattukāmivā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^paṇḍitā hotī^eb^ti itthīpi paṇḍitā tattha tattha vicakkhaṇā hoti, atha vā  itthī paṇḍitā ceva tattha tattha vicakkhaṇā ca hoti. ^b^lahuṃ atthaṃ vicintikā^eb^ti lahuṃ  khippaṃ atthaṃ vicintikā. ^b^lahuñca vatā^eb^ti adandhañca vata. ^b^khippañcā^eb^ti acireneva.  ^b^nikaṭṭhe samacetayī^eb^ti santike ṭhitāva tassa maraṇūpāyaṃ cintesi. ^b^puṇṇāyatenevā^eb^ti  pūritadhanusmiṃ. idaṃ ^a^M3.0417^ea^ vuttaṃ hoti -- yathā cheko migaluddako  sakaṇḍapuṇṇadhanusmiṃ khippaṃ migaṃ vadhati, evaṃ sulasā sattukaṃ vadhīti. ^b^yodhā^eb^ti yo  imasmiṃ sattaloke. ^b^nibodhatī^eb^ti jānāti. ^b^sattukāmivā^eb^ti sattukā iva, yathā  sulasā muttā, evaṃ muccatīti attho.<br/><br/>[03] iti sulasā coraṃ vadhitvā pabbatā oruyha attano parijanassa santikaṃ gantvā  ``ayyaputto kaha''nti puṭṭhā ``mā taṃ pucchathā''ti vatvā rathaṃ abhiruhitvā nagarameva pāvisi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P3.0439^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā te  ubhopi imeyeva ahesuṃ, devatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sulasājātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 425
title:
  [] . kaccānijātakavaṇṇanā^[] . aṭṭhasaddajātakavaṇṇanā^[] . sulasājātakavaṇṇanā^[] . sumaṅgalajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bhusamhi kuddho^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto rājovādasuttaṃ ārabbha kathesi. tadā  pana satthā raññā yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V3.0389^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā  kucchimhi nibbatto vayappatto pitu accayena rajjaṃ kāresi, mahādānaṃ pavattesi. tassa sumaṅgalo  nāma uyyānapālo ahosi. atheko paccekabuddho nandamūlakapabbhārā nikkhamitvā cārikaṃ  caramāno bārāṇasiṃ patvā uyyāne vasitvā punadivase nagaraṃ piṇḍāya pāvisi. tamenaṃ rājā  disvā pasannacitto vanditvā pāsādaṃ āropetvā rājāsane nisīdāpetvā nānaggarasehi  khādanīyabhojanīyehi parivisitvā anumodanaṃ sutvā pasanno attano uyyāne vasanatthāya paṭiññaṃ  gāhāpetvā uyyānaṃ pavesetvā sayampi bhuttapātarāso tattha gantvā rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīni  saṃvidahitvā sumaṅgalaṃ nāma uyyānapālaṃ veyyāvaccakaraṃ katvā nagaraṃ pāvisi. paccekabuddho tato  paṭṭhāya nibaddhaṃ rājagehe bhuñjanto tattha ciraṃ vasi, sumaṅgalopi naṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^M3.0418^ea^ paccekabuddho sumaṅgalaṃ āmantetvā ``ahaṃ katipāhaṃ  asukagāmaṃ nissāya vasitvā āgacchissāmi, rañño ārocehī''ti vatvā pakkāmi. sumaṅgalopi  rañño ārocesi. paccekabuddho katipāhaṃ tattha vasitvā sāyaṃ sūriye atthaṅgate taṃ uyyānaṃ  ^a^P3.0440^ea^ paccāgami. sumaṅgalo tassa āgatabhāvaṃ ajānanto attano gehaṃ agamāsi.  paccekabuddhopi pattacīvaraṃ paṭisāmetvā thokaṃ caṅkamitvā pāsāṇaphalake nisīdi. taṃ divasaṃ pana  uyyānapālassa gharaṃ pāhunakā āgamiṃsu. so tesaṃ sūpabyañjanatthāya ``uyyāne abhayaladdhaṃ migaṃ  māressāmī''ti dhanuṃ ādāya uyyānaṃ gantvā migaṃ upadhārento paccekabuddhaṃ disvā ``mahāmigo  bhavissatī''ti saññāya saraṃ sannayhitvā vijjhi. paccekabuddho sīsaṃ vivaritvā ``sumaṅgalā''ti  āha. so saṃvegappatto vanditvā ``bhante, ahaṃ tumhākaṃ āgatabhāvaṃ ajānanto `migo'ti  saññāya vijjhiṃ, khamatha me''ti vatvā ``hotu dāni kiṃ karissasi, ehi saraṃ luñcitvā  gaṇhāhī''ti vutte vanditvā saraṃ luñci, mahatī vedanā uppajji. paccekabuddho tattheva  parinibbāyi. uyyānapālo ``sace rājā jānissati, nāsessatī''ti puttadāraṃ gahetvā tatova  palāyi. tāvadeva ``paccekabuddho parinibbuto''ti devatānubhāvena sakalanagaraṃ ekakolāhalaṃ jātaṃ.<br/><br/>[03] punadivase manussā uyyānaṃ gantvā paccekabuddhaṃ disvā ``uyyānapālo paccekabuddhaṃ māretvā  palāto''ti rañño kathayiṃsu. rājā mahantena parivārena uyyānaṃ gantvā sattāhaṃ sarīrapūjaṃ katvā  mahantena sakkārena jhāpetvā dhātuyo ādāya cetiyaṃ katvā taṃ pūjento dhammena rajjaṃ kāresi.  sumaṅgalopi ekasaṃvaccharaṃ vītināmetvā ``rañño cittaṃ jānissāmī''ti āgantvā ^a^V3.0390^ea^  ekaṃ amaccaṃ passitvā ``mayi rañño cittaṃ jānāhī''ti āha. amaccopi rañño santikaṃ  gantvā tassa guṇaṃ kathesi. rājā asuṇanto viya ahosi. puna kiñci avatvā rañño  anattamanabhāvaṃ sumaṅgalassa kathesi. so dutiyasaṃvaccharepi āgantvā tatheva rājā tuṇhī ahosi.  tatiyasaṃvacchare āgantvā puttadāraṃ gahetvāva āgami. amacco rañño cittamudubhāvaṃ ñatvā taṃ  rājadvāre ^a^P3.0441^ea^ ṭhapetvā tassāgatabhāvaṃ rañño kathesi. rājā taṃ pakkosāpetvā  paṭisanthāraṃ ^a^M3.0419^ea^ katvā ``sumaṅgala, kasmā tayā mama puññakkhettaṃ paccekabuddho  mārito''ti pucchi. so ``nāhaṃ, deva, `paccekabuddhaṃ māremī'ti māresiṃ, apica kho iminā  nāma kāraṇena idaṃ nāma akāsi''nti taṃ pavattiṃ ācikkhi. atha naṃ rājā ``tena hi mā  bhāyī''ti samassāsetvā puna uyyānapālameva akāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ so amacco pucchi ``deva, kasmā tumhe dve vāre sumaṅgalassa guṇaṃ sutvāpi  kiñci na kathayittha, kasmā pana tatiyavāre sutvā taṃ pakkositvā anukampitthā''ti? rājā  ``tāta, raññā nāma kuddhena sahasā kiñci kātuṃ na vaṭṭati, tenāhaṃ pubbe tuṇhī hutvā tatiyavāre  sumaṅgale mama cittassa mudubhāvaṃ ñatvā taṃ pakkosāpesi''nti rājavattaṃ kathento imā gāthā āha -- <br/><br/>[40] 27^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhusamhi kuddhoti avekkhiyāna, na tāva daṇḍaṃ paṇayeyya issaro. <br/><br/>[22] aṭṭhānaso appatirūpamattano, parassa dukkhāni bhusaṃ udīraye.. <br/><br/>[40] 28^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato ca jāneyya pasādamattano, atthaṃ niyuñjeyya parassa dukkaṭaṃ. <br/><br/>[22] tadāyamatthoti sayaṃ avekkhiya, athassa daṇḍaṃ sadisaṃ nivesaye.. <br/><br/>[40] 29^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na cāpi jhāpeti paraṃ na attanaṃ, amucchito yo nayate nayānayaṃ. <br/><br/>[22] yo daṇḍadhāro bhavatīdha issaro, sa vaṇṇagutto siriyā na dhaṃsati.. <br/><br/>[40] 30^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye khattiyā se anisammakārino, paṇenti daṇḍaṃ sahasā pamucchitā. <br/><br/>[22] avaṇṇasaṃyutā jahanti jīvitaṃ, ito vimuttāpi ca yanti duggatiṃ.. <br/><br/>[40] 31^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhamme ^a^P3.0442^ea^ ^a^M3.0420^ea^ ca ye ariyappavedite ratā,  anuttarā te vacasā manasā kammunā ca. <br/><br/>[22] te santisoraccasamādhisaṇṭhitā, vajanti lokaṃ dubhayaṃ tathāvidhā.. <br/><br/>[40] 32^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rājāhamasmi ^a^V3.0391^ea^ narapamadānamissaro, sacepi kujjhāmi ṭhapemi attanaṃ. <br/><br/>[22] nisedhayanto janataṃ tathāvidhaṃ, paṇemi daṇḍaṃ anukampa yoniso''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^avekkhiyānā^eb^ti avekkhitvā jānitvā. idaṃ vuttaṃ hoti -- tāta,  pathavissaro rājā nāma ``ahaṃ bhusaṃ kuddho balavakodhābhibhūto''ti ñatvā aṭṭhavatthukādibhedaṃ daṇḍaṃ  parassa na paṇayeyya na vatteyya. kiṃkāraṇā? kuddho hi aṭṭhavatthukaṃ soḷasavatthukaṃ katvā  aṭṭhānena akāraṇena attano rājabhāvassa ananurūpaṃ ``imaṃ ettakaṃ nāma āharatha, idañca tassa  karothā''ti parassa bhusaṃ dukkhāni balavadukkhāni udīraye.<br/><br/>[03] ^b^yato^eb^ti yadā. idaṃ vuttaṃ hoti -- yadā pana rājā parasmiṃ uppannaṃ attano pasādaṃ  jāneyya, atha parassa dukkaṭaṃ atthaṃ niyuñjeyya upaparikkheyya, tadā evaṃ niyuñjanto ``ayaṃ  nāmettha attho, ayaṃ etassa doso''ti sayaṃ attapaccakkhaṃ katvā athassa aparādhakārakassa  aṭṭhavatthukahetu aṭṭheva, soḷasavatthukahetu soḷaseva kahāpaṇe gaṇhamāno daṇḍaṃ sadisaṃ katadosānurūpaṃ  nivesaye ṭhapeyya pavatteyyāti.<br/><br/>[03] ^b^amucchito^eb^ti chandādīhi agatikilesehi amucchito anabhibhūto hutvā yo nayānayaṃ  nayate upaparikkhati, so neva paraṃ jhāpeti, na attānaṃ. chandādivasena hi ahetukaṃ daṇḍaṃ  pavattento parampi tena daṇḍena jhāpeti dahati pīḷeti, attānampi tatonidānena pāpena. ayaṃ pana  na paraṃ jhāpeti, na attānaṃ. ^b^yo daṇḍadhāro bhavatīdha issaro^eb^ti yo idha pathavissaro rājā  idha sattaloke dosānucchavikaṃ daṇḍaṃ pavattento daṇḍadhāro hoti. ^b^sa vaṇṇagutto^eb^ti  guṇavaṇṇena ceva yasavaṇṇena ca gutto rakkhito siriyā na dhaṃsati na parihāyati ^a^M3.0421^ea^.  ^b^avaṇṇasaṃyutā jahantī^eb^ti adhammikā lolarājāno avaṇṇena yuttā hutvā  jīvitaṃ jahanti.<br/><br/>[03] ^b^dhamme ca ye ariyappavedite^eb^ti ye rājāno ācārāriyehi dhammikarājūhi pavedite  dasavidhe rājadhamme ratā. ^b^anuttarā te^eb^ti te vacasā manasā kammunā ca tīhipi etehi  anuttarā ^a^P3.0443^ea^ jeṭṭhakā. ^b^te santisoraccasamādhisaṇṭhitā^eb^ti te agatipahānena  kilesasantiyañca susīlyasaṅkhāte soracce ca ekaggatāsamādhimhi ca saṇṭhitā patiṭṭhitā  dhammikarājāno. ^b^vajanti lokaṃ dubhaya^eb^nti dhammena rajjaṃ kāretvā manussalokato devalokaṃ,  devalokato manussalokanti ubhayalokameva vajanti, nirayādīsu na nibbattanti.  ^b^narapamadāna^eb^nti narānañca nārīnañca. ^b^ṭhapemi attana^eb^nti kuddhopi kodhavasena agantvā  attānaṃ porāṇakarājūhi ṭhapitanayasmiṃyeva dhamme ṭhapemi, vinicchayadhammaṃ na bhindāmīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V3.0392^ea^ chahi gāthāhi raññā attano guṇe kathite sabbāpi rājaparisā tuṭṭhā  ``ayaṃ sīlācāraguṇasampatti tumhākaññeva anurūpā''ti rañño guṇe kathesuṃ. sumaṅgalo pana  parisāya kathitāvasāne uṭṭhāya rājānaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha rañño thutiṃ karonto tisso  gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 33^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sirī ca lakkhī ca taveva khattiya, janādhipa mā vijahi kudācanaṃ. <br/><br/>[22] akkodhano niccapasannacitto, anīgho tuvaṃ vassasatāni pālaya.. <br/><br/>[40] 34^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``guṇehi etehi upeta khattiya, ṭhitamariyavattī suvaco akodhano. <br/><br/>[22] sukhī anuppīḷa pasāsa mediniṃ, ito vimuttopi ca yāhi suggatiṃ.. <br/><br/>[40] 35^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ sunītena subhāsitena, dhammena ñāyena upāyaso nayaṃ. <br/><br/>[22] nibbāpaye saṅkhubhitaṃ mahājanaṃ, mahāva megho salilena medini''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0422^ea^ ^b^sirī ca lakkhī cā^eb^ti parivārasampatti ca paññā ca.  ^b^anīgho^eb^ti niddukkho hutvā. ^b^upeta khattiyā^eb^ti upeto khattiya, ayameva vā pāṭho.  ^b^ṭhitamariyavattī^eb^ti ṭhitāriyavatti, ariyavatti nāma dasarājadhammasaṅkhātaṃ porāṇarājavattaṃ,  tattha patiṭṭhitattā ṭhitarājadhammo hutvāti attho. ^b^anuppīḷa pasāsa medini^eb^nti anuppīḷaṃ  pasāsa mediniñca, ayameva ^a^P3.0444^ea^ vā pāṭho. ^b^sunītenā^eb^ti sunayena suṭṭhu  kāraṇena. ^b^dhammenā^eb^ti dasakusalakammapathadhammena. ^b^ñāyenā^eb^ti purimapadasseva vevacanaṃ.  ^b^upāyaso^eb^ti upāyakosallena. ^b^naya^eb^nti nayanto rajjaṃ anusāsanto dhammikarājā.  ^b^nibbāpaye^eb^ti imāya paṭipattiyā kāyikacetasikadukkhaṃ darathaṃ apanento  kāyikacetasikadukkhasaṅkhubhitampi mahājanaṃ mahāmegho salilena mediniṃ viya nibbāpeyya, tvampi  tatheva nibbāpehīti dassento evamāha.<br/><br/>[03] satthā kosalarañño ovādavasena imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā paccekabuddho parinibbuto, sumaṅgalo ānando ahosi, rājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sumaṅgalajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 426
title:
  [] . aṭṭhasaddajātakavaṇṇanā^[] . sulasājātakavaṇṇanā^[] . sumaṅgalajātakavaṇṇanā^[] . gaṅgamālajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^aṅgārajātā^eb^ti ^a^V3.0393^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto uposathakammaṃ ārabbha  kathesi. ekadivasañhi satthā uposathike upāsake āmantetvā ``upāsakā sādhurūpaṃ vo kataṃ  uposathaṃ upavasantehi, dānaṃ dātabbaṃ, sīlaṃ rakkhitabbaṃ, kodho na kātabbo, mettā bhāvetabbā,  uposathavāso vasitabbo, porāṇakapaṇḍitā hi ekaṃ upaḍḍhuposathakammaṃ nissāya mahāyasaṃ  labhiṃsū''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tasmiṃ nagare suciparivāro nāma seṭṭhi ahosi  asītikoṭidhanavibhavo dānādipuññābhirato. tassa puttadārāpi parijanopi antamaso tasmiṃ ghare  vacchapālakāpi ^a^M3.0423^ea^ sabbe māsassa cha divase uposathaṃ upavasanti. tadā  bodhisatto ekasmiṃ daliddakule nibbattitvā bhatiṃ katvā kicchena jīvati. so ``bhatiṃ  karissāmī''ti tassa gehaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ ṭhito ``kiṃ āgatosī''ti vutte ``tumhākaṃ  gehe bhatiyā kammakaraṇattha''nti āha. seṭṭhi aññesaṃ bhatikānaṃ āgatadivaseyeva ``imasmiṃ gehe  kammaṃ karontā sīlaṃ rakkhanti, sīlaṃ rakkhituṃ sakkontā kammaṃ karothā''ti vadati, bodhisattassa  pana sīlarakkhaṇāacikkhaṇe saññaṃ akatvā ``sādhu ^a^P3.0445^ea^, tāta, attano bhatiṃ  jānitvā kammaṃ karohī''ti āha. so tato paṭṭhāya suvaco hutvā uraṃ datvā attano kilamathaṃ  agaṇetvā tassa sabbakiccāni karoti, pātova kammantaṃ gantvā sāyaṃ āgacchati.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ nagare chaṇaṃ ghosesuṃ. mahāseṭṭhi dāsiṃ āmantetvā ``ajjuposathadivaso, gehe  kammakarānaṃ pātova bhattaṃ pacitvā dehi, kālasseva bhuñjitvā uposathikā bhavissantī''ti āha.  bodhisatto kālasseva uṭṭhāya kammantaṃ agamāsi, ``ajjuposathiko bhaveyyāsī''ti tassa koci  nārocesi. sesakammakarā pātova bhuñjitvā uposathikāva ahesuṃ. seṭṭhipi saputtadāro  saparijano uposathaṃ adhiṭṭhahi, sabbepi uposathikā attano attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā sīlaṃ  āvajjentā nisīdiṃsu. bodhisatto sakaladivasaṃ kammaṃ katvā sūriyatthaṅgamanavelāya āgato.  athassa bhattakārikā hatthadhovanaṃ datvā pātiyaṃ bhattaṃ vaḍḍhetvā upanāmesi. bodhisatto ``aññesu  divasesu imāya velāya mahāsaddo hoti, ajja kahaṃ gatā''ti pucchi. ``sabbe uposathaṃ  samādiyitvā attano attano vasanaṭṭhānāni gatā''ti. taṃ sutvā bodhisatto cintesi  ``ettakānaṃ sīlavantānaṃ antare ahaṃ eko dussīlo hutvā na vasissāmi, idāni uposathaṅgesu  adhiṭṭhitesu hoti nu kho uposathakammaṃ, no''ti. so gantvā seṭṭhiṃ ^a^V3.0394^ea^ pucchi. atha  naṃ seṭṭhi ``tāta pātova anadhiṭṭhitattā sakalaṃ uposathakammaṃ na hoti, upaḍḍhuposathakammaṃ pana  hotī''ti āha.<br/><br/>[03] so ``ettakampi hotū''ti seṭṭhissa santike samādinnasīlo hutvā uposathakammaṃ adhiṭṭhāya  attano vasanokāsaṃ pavisitvā sīlaṃ ^a^M3.0424^ea^ āvajjento nipajji. athassa  sakaladivasaṃ nirāhāratāya pacchimayāmasamanantare satthakavātā samuṭṭhahiṃsu. seṭṭhinā nānāvidhāni  bhesajjāni āharitvā ``bhuñjā''ti vuccamānopi ``uposathaṃ na bhindissāmi, jīvitapariyantikaṃ  katvā samādiyi''nti ^a^P3.0446^ea^ āha. balavavedanā uppajji, aruṇuggamanavelāya satiṃ  paccupaṭṭhāpetuṃ nāsakkhi. atha naṃ ``idāni marissatī''ti nīharitvā ``osārake nipajjāpesuṃ.  tasmiṃ khaṇe bārāṇasirājā rathavaragato mahantena parivārena nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto taṃ ṭhānaṃ  sampāpuṇi. bodhisatto tassa siriṃ oloketvā tasmiṃ lobhaṃ uppādetvā rajjaṃ patthesi. so  cavitvā upaḍḍhuposathakammanissandena tassa aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. sā  laddhagabbhaparihārā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi, ``udayakumāro''tissa nāmaṃ akaṃsu. so  vayappatto sabbasippesu nipphattiṃ pāpuṇi, jātissarañāṇena attano pubbakammaṃ saritvā  ``appakassa kammassa phalaṃ mama ida''nti abhikkhaṇaṃ udānaṃ udānesi. so pitu accayena rajjaṃ  patvāpi attano mahantaṃ sirivibhavaṃ oloketvā tadeva udānaṃ udānesi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ nagare chaṇaṃ sajjayiṃsu, mahājano kīḷāpasuto ahosi. tadā bārāṇasiyā  uttaradvāravāsī eko bhatiko udakabhatiṃ katvā laddhaṃ aḍḍhamāsakaṃ pākāriṭṭhakāya antare ṭhapetvā  bhatiṃ karonto dakkhiṇadvāraṃ patvā tattha udakabhatimeva katvā jīvamānāya ekāya kapaṇitthiyā  saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi. sā taṃ āha -- ``sāmi, nagare chaṇo vattati, sace te kiñci atthi,  mayampi kīḷeyyāmā''ti? ``āma, atthī''ti. ``kittakaṃ, sāmī''ti? ``aḍḍhamāsako''ti.  ``kahaṃ so''ti? ``uttaradvāre iṭṭhakabbhantare ṭhapitoti ito me dvādasayojanantare nidhānaṃ,  tava pana hatthe kiñci atthī''ti? ``āma, atthī''ti. ``kittaka''nti?  ``aḍḍhamāsakovā''ti. ``iti tava aḍḍhamāsako, mama aḍḍhamāsakoti māsakova hoti, tato  ekena koṭṭhāsena mālaṃ, ekena koṭṭhāsena gandhaṃ, ekena koṭṭhāsena suraṃ gahetvā kīḷissāma, gaccha  tayā ṭhapitaṃ aḍḍhamāsakaṃ ^a^P3.0447^ea^ āharā''ti. so ``bhariyāya me santikā kathā  laddhā''ti haṭṭhatuṭṭho ``bhadde, mā cintayi, āharissāmi na''nti vatvā pakkāmi. nāgabalo  bhatiko cha yojanāni atikkamma ^a^M3.0425^ea^ majjhanhikasamaye vītaccikaṅgārasanthataṃ viya  uṇhaṃ vālukaṃ maddanto dhanalobhena haṭṭhapahaṭṭho kasāvarattanivāsano kaṇṇe tālapaṇṇaṃ piḷandhitvā ekena  āyogavattena gītaṃ gāyanto rājaṅgaṇena pāyāsi.<br/><br/>[03] udayarājā ^a^V3.0395^ea^ sīhapañjaraṃ vivaritvā ṭhito taṃ tathā gacchantaṃ disvā ``kiṃ nu  kho esa evarūpaṃ vātātapaṃ agaṇetvā haṭṭhatuṭṭho gāyanto gacchati, pucchissāmi na''nti cintetvā  pakkosanatthāya ekaṃ purisaṃ pahiṇi. tena gantvā ``rājā taṃ pakkosatī''ti vutte ``rājā mayhaṃ  kiṃ hoti, nāhaṃ rājānaṃ jānāmī''ti vatvā balakkārena nīto ekamantaṃ aṭṭhāsi. atha naṃ rājā  pucchanto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 36^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aṅgārajātā pathavī, kukkuḷānugatā mahī. <br/><br/>[22] atha gāyasi vattāni, na taṃ tapati ātapo.. <br/><br/>[40] 37^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uddhaṃ tapati ādicco, adho tapati vālukā. <br/><br/>[22] atha gāyasi vattāni, na taṃ tapati ātapo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aṅgārajātā^eb^ti bho purisa, ayaṃ pathavī vītaccikaṅgārā viya uṇhajātā.  ^b^kukkuḷānugatā^eb^ti ādittachārikasaṅkhātena kukkuḷena viya uṇhavālukāya anugatā.  ^b^vattānī^eb^ti āyogavattāni āropetvā gītaṃ gāyasīti.<br/><br/>[03] so rañño kathaṃ sutvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 38^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na maṃ tapati ātapo, ātapā tapayanti maṃ. <br/><br/>[22] atthā hi vividhā rāja, te tapanti na ātapo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ātapā^eb^ti vatthukāmakilesakāmā. purisañhi te abhitapanti, tasmā  ``ātapā''ti vuttā. ^b^atthā hi vividhā^eb^ti, mahārāja, mayhaṃ vatthukāmakilesakāme nissāya  kattabbā nānākiccasaṅkhātā vividhā atthā atthi, te maṃ tapanti, na ātapoti.<br/><br/>[03] atha ^a^P3.0448^ea^ naṃ rājā ``ko nāma te attho''ti pucchi. so āha ``ahaṃ,  deva, dakkhiṇadvāre kapaṇitthiyā saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesiṃ, sā maṃ `chaṇaṃ kīḷissāma, atthi te  kiñci hatthe'ti pucchi, atha naṃ ahaṃ `mama nidhānaṃ uttaradvāre ^a^M3.0426^ea^ pākārantare  ṭhapita'nti avacaṃ, sā `gaccha taṃ āhara, ubhopi kīḷissāmā'ti maṃ pahiṇi, sā me tassā kathā  hadayaṃ na vijahati, taṃ maṃ anussarantaṃ kāmatapo tapati, ayaṃ me, deva, attho''ti. atha  ``evarūpaṃ ^a^V3.0396^ea^ vātātapaṃ agaṇetvā kiṃ te tussanakāraṇaṃ, yena gāyanto gacchasī''ti?  ``deva, taṃ nidhānaṃ āharitvā `tāya saddhiṃ abhiramissāmī'ti iminā kāraṇena tuṭṭho  gāyāmī''ti. ``kiṃ pana te, bho purisa, uttaradvāre ṭhapitanidhānaṃ satasahassamattaṃ atthī''ti?  ``natthi, devā''ti. rājā ``tena hi paññāsa sahassāni, cattālīsa, tiṃsa, vīsa, dasa,  sahassaṃ, pañca satāni, cattāri, tīṇi, dve, ekaṃ, sataṃ, paññāsaṃ, cattālīsaṃ, tiṃsaṃ, vīsaṃ, dasa,  pañca, cattāri, tayo, dve, eko kahāpaṇo, aḍḍho, pādo, cattāro māsakā, tayo, dve, eko  māsako''ti pucchi. sabbaṃ paṭikkhipitvā ``aḍḍhamāsako''ti vutto ``āma, deva, ettakaṃ mayhaṃ  dhanaṃ, taṃ āharitvā tāya saddhiṃ abhiramissāmīti gacchāmi, tāya pītiyā tena somanassena na  maṃ esa vātātapo tapatī''ti āha.<br/><br/>[03] atha naṃ rājā ``bho purisa, evarūpe ātape tattha mā gami, ahaṃ te aḍḍhamāsakaṃ  dassāmī''ti āha. ``deva, ahaṃ tumhākaṃ kathāya ṭhatvā tañca gaṇhissāmi, itarañca dhanaṃ na  nāsessāmi, mama gamanaṃ ahāpetvā tampi gahessāmī''ti. ``bho purisa, nivatta, māsakaṃ te  dassāmi, dve māsakehi evaṃ vaḍḍhetvā koṭiṃ koṭisataṃ aparimitaṃ dhanaṃ dassāmi, nivattā''ti  vuttepi ``deva, taṃ gahetvā itarampi gaṇhissāmi''icceva āha. tato seṭṭhiṭṭhānādīhi ṭhānantarehi  palobhito yāva uparajjā tatheva vatvā ``upaḍḍharajjaṃ ^a^P3.0449^ea^ te dassāmi, nivattā''ti  vutte sampaṭicchi. rājā ``gacchatha mama sahāyassa kesamassuṃ kāretvā nhāpetvā alaṅkaritvā  ānetha na''nti amacce āṇāpesi. amaccā tathā akaṃsu. rājā rajjaṃ dvidhā bhinditvā tassa  upaḍḍharajjaṃ adāsi. ``so pana taṃ gahetvāpi aḍḍhamāsakapemena uttarapassaṃ gatoyevā''ti vadanti.  so aḍḍhamāsakarājā nāma ahosi. te samaggā sammodamānā rajjaṃ kārentā ekadivasaṃ  uyyānaṃ gamiṃsu. tattha kīḷitvā udayarājā aḍḍhamāsakarañño aṅke sīsaṃ katvā nipajji.  tasmiṃ niddaṃ okkante parivāramanussā kīḷānubhavanavasena tattha tattha agamaṃsu.<br/><br/>[03] aḍḍhamāsakarājā ^a^M3.0427^ea^ ``kiṃ me niccakālaṃ upaḍḍharajjena, imaṃ māretvā  ahameva sakalarajjaṃ kāressāmī''ti khaggaṃ abbāhitvā ``paharissāmi na''nti cintetvā puna  ``ayaṃ rājā maṃ daliddakapaṇaṃ manussaṃ attanā samānaṃ katvā mahante issariye patiṭṭhapesi, evarūpaṃ  nāma yasadāyakaṃ māretvā rajjaṃ kāressāmīti mama icchā uppannā, ayuttaṃ vata me kamma''nti satiṃ  paṭilabhitvā asiṃ pavesesi. athassa dutiyampi tatiyampi tatheva cittaṃ uppajji. tato  cintesi ``idaṃ cittaṃ punappunaṃ uppajjamānaṃ maṃ pāpakamme niyojeyyā''ti. so asiṃ bhūmiyaṃ  khipitvā rājānaṃ uṭṭhāpetvā ``khamāhi me, devā''ti pādesu pati. ``nanu samma, tava mamantare  ^a^V3.0397^ea^ doso natthī''ti? ``atthi, mahārāja, ahaṃ idaṃ nāma akāsi''nti. ``tena hi  samma, khamāmi te, icchanto pana rajjaṃ kārehi, ahaṃ uparājā hutvā taṃ upaṭṭhahissāmī''ti. so  ``na me, deva, rajjena attho, ayañhi taṇhā maṃ apāyesu nibbattāpessati, tava rajjaṃ tvameva  gaṇha, ahaṃ pabbajissāmi, diṭṭhaṃ me kāmassa mūlaṃ, ayañhi saṅkappena vaḍḍhati, na dāni ^a^P3.0450^ea^  naṃ tato paṭṭhāya saṅkappessāmī''ti udānento catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 39^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi. <br/><br/>[22] na taṃ saṅkappayissāmi, evaṃ kāma na hehisī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^eva^eb^nti evaṃ mamantare. ^b^na hehisī^eb^ti na uppajjissasīti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā puna kāmesu anuyuñjantassa mahājanassa dhammaṃ desento pañcamaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 40^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appāpi kāmā na alaṃ, bahūhipi na tappati. <br/><br/>[22] ahahā bālalapanā, parivajjetha jaggato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ahahā^eb^ti saṃvegadīpanaṃ. ^b^jaggato^eb^ti jagganto. idaṃ vuttaṃ hoti --  mahārāja, imassa mahājanassa appakāpi vatthukāmakilesakāmā na alaṃ pariyattāva, bahūhipi ca  tehi na tappateva, ``aho ime mama rūpā mama saddā''ti lapanato bālalapanā kāmā, ime  vipassanaṃ vaḍḍhetvā bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto jagganto kulaputto parivajjetha,  pariññāpahānābhisamayehi abhisametvā pajaheyyāti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M3.0428^ea^ so mahājanassa dhammaṃ desetvā udayarājānaṃ rajjaṃ paṭicchāpetvā  mahājanaṃ assumukhaṃ rodamānaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā pabbajitvā jhānābhiññāyo nibbattetvā  vihāsi. tassa pabbajitakāle rājā taṃ udānaṃ sakalaṃ katvā udānento chaṭṭhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 41^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appassa ^a^V3.0398^ea^ kammassa phalaṃ mamedaṃ, udayo ajjhāgamā mahattapattaṃ. <br/><br/>[22] suladdhalābho vata māṇavassa, yo pabbajī kāmarāgaṃ pahāyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^udayo^eb^ti attānaṃ sandhāya vadati. ^b^mahattapatta^eb^nti mahantabhāvappattaṃ vipulaṃ  issariyaṃ ajjhāgamā. ^b^māṇavassā^eb^ti sattassa mayhaṃ sahāyassa suladdhalābho, yo kāmarāgaṃ  pahāya pabbajitoti adhippāyenevamāha.<br/><br/>[03] imissā ^a^P3.0451^ea^ pana gāthāya na koci atthaṃ jānāti. atha naṃ ekadivasaṃ  aggamahesī gāthāya atthaṃ pucchi, rājā na kathesi. eko panassa gaṅgamālo nāma  maṅgalanhāpito, so rañño massuṃ karonto paṭhamaṃ khuraparikammaṃ katvā pacchā saṇḍāsena lomāni  gaṇhāti, rañño ca khuraparikammakāle sukhaṃ hoti, lomaharaṇakāle dukkhaṃ. so paṭhamaṃ tassa varaṃ  dātukāmo hoti, pacchā sīsacchedanamākaṅkhati. athekadivasaṃ ``bhadde, amhākaṃ gaṅgamālakappako  bālo''ti deviyā tamatthaṃ ārocetvā ``ki pana, deva, kātuṃ vaṭṭatī''ti vutte ``paṭhamaṃ saṇḍāsena  lomāni gahetvā pacchā khuraparikamma''nti āha. sā taṃ kappakaṃ pakkosāpetvā ``tāta, idāni  rañño massukaraṇadivase paṭhamaṃ lomāni gahetvā pacchā khuraparikammaṃ kareyyāsi, raññā ca `varaṃ  gaṇhāhī'ti vutte `aññena, deva, me attho natthi, tumhākaṃ udānagāthāya atthaṃ ācikkhathā'ti  vadeyyāsi, ahaṃ te bahuṃ dhanaṃ dassāmī''ti āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā  massukaraṇadivase paṭhamaṃ saṇḍāsaṃ gaṇhi. ``kiṃ, bhaṇe gaṅgamāla, apubbaṃ te karaṇa''nti raññā  vutte ``deva, kappakā nāma apubbampi karontī''ti vatvā paṭhamaṃ lomāni gahetvā pacchā  khuraparikammaṃ akāsi. rājā ``varaṃ gaṇhāhī''ti āha. ``deva, aññena me ^a^M3.0429^ea^  attho natthi, tumhākaṃ udānagāthāya atthaṃ kathethā''ti. rājā attano daliddakāle kataṃ  kathetuṃ lajjanto ``tāta, iminā te varena ko attho, aññaṃ gaṇhāhī''ti āha. ``etameva  dehi, devā''ti. so musāvādabhayena ``sādhū''ti sampaṭicchitvā kummāsapiṇḍijātake  vuttanayeneva sabbaṃ saṃvidahāpetvā ratanapallaṅke nisīditvā ``ahaṃ gaṅgamāla, purimabhave imasmiṃyeva  nagare''ti sabbaṃ purimakiriyaṃ ācikkhitvā ``iminā kāraṇena upaḍḍhagāthaṃ, `sahāyo pana me  pabbajito, ahaṃ pamatto hutvā rajjameva kāremī'ti iminā kāraṇena ^a^P3.0452^ea^ pacchā  upaḍḍhagāthaṃ vadāmī''ti udānassa atthaṃ kathesi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kappako ``upaḍḍhuposathakammena kira raññā ayaṃ sampatti laddhā, kusalaṃ nāma  kātabbameva, yaṃnūnāhaṃ pabbajitvā attano patiṭṭhaṃ kareyya''nti cintetvā ñātibhogaparivaṭṭaṃ pahāya  ^a^V3.0399^ea^ rājānaṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā himavantaṃ gantvā isipabbajjaṃ pabbajitvā tilakkhaṇaṃ  āropento vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabodhiṃ patvā iddhiyā nibbattapattacīvaradharo gandhamādanapabbate  pañcachabbassāni vasitvā ``bārāṇasirājānaṃ olokessāmī''ti ākāsenāgantvā uyyāne  maṅgalasilāyaṃ nisīdi. uyyānapālo sañjānitvā gantvā rañño ārocesi ``deva, gaṅgamālo  paccekabuddho hutvā ākāsenāgantvā uyyāne nisinno''ti. rājā taṃ sutvā ``paccekabuddhaṃ  vandissāmī''ti vegena nikkhami. rājamātā ca puttena saddhiṃyeva nikkhami. rājā uyyānaṃ  pavisitvā taṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ parisāya. so raññā saddhiṃ paṭisanthāraṃ  karonto ``kiṃ, brahmadatta, appamattosi, dhammena rajjaṃ kāresi, dānādīni puññāni karosī''ti  rājānaṃ kulanāmena ālapitvā paṭisanthāraṃ karoti. taṃ sutvā rañño mātā ``ayaṃ hīnajacco  malamajjako nhāpitaputto attānaṃ na jānāti, mama puttaṃ pathavissaraṃ jātikhattiyaṃ `brahmadattā'ti  nāmenālapatī''ti kujjhitvā sattamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 42^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tapasā pajahanti pāpakammaṃ, tapasā nhāpitakumbhakārabhāvaṃ. <br/><br/>[22] tapasā abhibhuyya gaṅgamāla, nāmenālapasajja brahmadattā''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^M3.0430^ea^ -- ime tāva sattā ^b^tapasā^eb^ attanā katena tapoguṇena  ^b^pāpakammaṃ^eb^ jahanti, kiṃ panete tapasā ^b^nhāpitakumbhakārabhāva^eb^mpi jahanti, yaṃ tvaṃ  gaṅgamāla, attano ^b^tapasā^eb^ abhibhuyya mama puttaṃ brahmadattaṃ nāmenālapasi, patirūpaṃ nu te  etanti?<br/><br/>[03] rājā ^a^P3.0453^ea^ mātaraṃ vāretvā paccekabuddhassa guṇaṃ pakāsento aṭṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 43^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sandiṭṭhikameva amma passatha, khantīsoraccassa ayaṃ vipāko. <br/><br/>[22] yo sabbajanassa vanditohu, taṃ vandāma sarājikā samaccā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^khantīsoraccassā^eb^ti adhivāsanakhantiyā ca soraccassa ca. ^b^taṃ  vandāmā^eb^ti taṃ idāni mayaṃ sarājikā samaccā sabbe vandāma, passatha amma, khantīsoraccānaṃ  vipākanti.<br/><br/>[03] raññā mātari vāritāya sesamahājano uṭṭhahitvā ``ayuttaṃ vata, deva, evarūpassa  hīnajaccassa tumhe nāmenālapana''nti āha. rājā mahājanampi paṭibāhitvā tassa guṇakathaṃ kathetuṃ  osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 44^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā ^a^V3.0400^ea^ kiñci avacuttha gaṅgamālaṃ, muninaṃ monapathesu sikkhamānaṃ. <br/><br/>[22] eso hi atari aṇṇavaṃ, yaṃ taritvā caranti vītasokā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^munina^eb^nti agārikānagārikasekkhāsekkhapaccekamunīsu paccekamuniṃ.  ^b^monapathesu sikkhamāna^eb^nti pubbabhāgapaṭipadābodhipakkhiyadhammasaṅkhātesu monapathesu  sikkhamānaṃ. ^b^aṇṇava^eb^nti saṃsāramahāsamuddaṃ.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā rājā paccekabuddhaṃ vanditvā ``bhante, mayhaṃ mātu khamathā''ti āha.  ``khamāmi, mahārājā''ti. rājaparisāpi naṃ khamāpesi. rājā attānaṃ nissāya vasanatthāya  paṭiññaṃ yāci. paccekabuddho pana paṭiññaṃ adatvā sarājikāya ^a^M3.0431^ea^ parisāya  passantiyāva ākāse ṭhatvā rañño ovādaṃ datvā gandhamādanameva gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^P3.0454^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``evañca upāsakā uposathavāso  nāma vasitabbayuttako''ti vatvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā paccekabuddho parinibbāyi,  aḍḍhamāsakarājā ānando ahosi, rañño mātā mahāmāyā, aggamahesī rāhulamātā, udayarājā  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] gaṅgamālajātakavaṇṇanā pañcamā. 


