# pali

volume: 111
item: 299
title:
  [] . surāghaṭajātakavaṇṇanā^[] . supattajātakavaṇṇanā^[] . kāyanibbindajātakavaṇṇanā^[] . jambukhādakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^koyaṃ bindussaro vaggū^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattakokālike ārabbha  kathesi. tadā hi devadatte parihīnalābhasakkāre kokāliko kulāni upasaṅkamitvā  ``devadattatthero nāma mahāsammatapaveṇiyā okkākarājavaṃse jāto asambhinnakhattiyavaṃse vaḍḍhito  tipiṭakadharo jhānalābhī madhurakatho dhammakathiko, detha karotha therassā''ti devadattassa vaṇṇaṃ  bhāsati. devadattopi ``kokāliko udiccabrāhmaṇakulā nikkhamitvā pabbajito bahussuto  dhammakathiko, detha karotha kokālikassā''ti kokālikassa vaṇṇaṃ bhāsati. iti te  aññamaññassa vaṇṇaṃ bhāsitvā kulagharesu bhuñjantā vicaranti. athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū  ^a^M2.0396^ea^ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso devadattakokālikā, aññamaññassa abhūtaguṇakathaṃ  kathetvā bhuñjantā vicarantī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva te aññamaññassa  abhūtaguṇakathaṃ kathetvā bhuñjanti, pubbepevaṃ bhuñjiṃsuyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V2.0363^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto aññatarasmiṃ  jambuvanasaṇḍe rukkhadevatā hutvā ^a^P2.0439^ea^ nibbatti. tatreko kāko jambusākhāya  nisinno jambupakkāni khādati. atheko siṅgālo āgantvā uddhaṃ olokento kākaṃ disvā  ``yaṃnūnāhaṃ imassa abhūtaguṇakathaṃ kathetvā jambūni khādeyya''nti tassa vaṇṇaṃ kathento imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 130^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``koyaṃ bindussaro vaggu, saravantānamuttamo.<br/><br/>[03] accuto jambusākhāya, moracchāpova kūjatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bindussaro^eb^ti bindunā avisārena piṇḍitena sarena samannāgato.  ^b^vaggū^eb^ti madhurasaddo. ^b^accuto^eb^ti na cuto sannisinno. ^b^moracchāpova kūjatī^eb^ti  taruṇamorova manāpena saddena ``ko nāmeso kūjatī''ti vadati.<br/><br/>[03] atha naṃ kāko paṭipasaṃsanto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 131^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kulaputtova jānāti, kulaputtaṃ pasaṃsituṃ. <br/><br/>[22] byagghacchāpasarīvaṇṇa, bhuñja samma dadāmi te''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^byagghacchāpasarīvaṇṇā^eb^ti tvaṃ amhākaṃ byagghapotakasamānavaṇṇova khāyasi, tena  taṃ vadāmi ambho byagghacchāpasarīvaṇṇa. ^b^bhuñja, samma, dadāmi te^eb^ti vayassa yāvadatthaṃ  jambupakkāni khāda, ahaṃ te dadāmīti. <br/><br/>[01] evañca pana vatvā jambusākhaṃ cāletvā phalāni pātesi. atha tasmiṃ jamburukkhe  adhivatthā devatā te ubhopi abhūtaguṇakathaṃ kathetvā jambūni khādante disvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 132^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cirassaṃ ^a^M2.0397^ea^ vata passāmi, musāvādī samāgate. <br/><br/>[22] vantādaṃ kuṇapādañca, aññamaññaṃ pasaṃsake''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^vantāda^eb^nti paresaṃ vantabhattakhādakaṃ kākaṃ. ^b^kuṇapādañcā^eb^ti  kuṇapakhādakaṃ siṅgālañca.<br/><br/>[03] imañca pana gāthaṃ vatvā sā devatā bheravarūpārammaṇaṃ dassetvā te tato palāpesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0364^ea^ ^a^P2.0440^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā siṅgālo devadatto ahosi, kāko kokāliko, rukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] jambukhādakajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 300
title:
  [] . supattajātakavaṇṇanā^[] . kāyanibbindajātakavaṇṇanā^[] . jambukhādakajātakavaṇṇanā^[] . antajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^usabhasseva te khandho^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto teyeva dve jane ārabbha kathesi.  paccuppannavatthu purimasadisameva.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāmūpacāre eraṇḍarukkhadevatā  hutvā nibbatti. tadā ekasmiṃ gāmake mataṃ jaraggavaṃ nikkaḍḍhitvā gāmadvāre eraṇḍavane chaḍḍesuṃ.  eko siṅgālo āgantvā tassa maṃsaṃ khādi. eko kāko āgantvā eraṇḍe nilīno taṃ disvā  ``yaṃnūnāhaṃ etassa abhūtaguṇakathaṃ kathetvā maṃsaṃ khādeyya''nti cintetvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 133^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``usabhasseva te khandho, sīhasseva vijambhitaṃ. <br/><br/>[22] migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase''ti.. <br/><br/>[25] tattha ^b^namo tyatthū^eb^ti namo te atthu.<br/><br/>[03] taṃ sutvā siṅgālo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 134^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kulaputtova jānāti, kulaputtaṃ pasaṃsituṃ. <br/><br/>[22] mayūragīvasaṅkāsa, ito pariyāhi vāyasā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0398^ea^ ^b^ito pariyāhī^eb^ti eraṇḍato otaritvā ito yenāhaṃ,  tenāgantvā maṃsaṃ khādāti vadati.<br/><br/>[03] taṃ tesaṃ kiriyaṃ disvā rukkhadevatā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 135^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``migānaṃ ^a^V2.0365^ea^ siṅgālo anto, pakkhīnaṃ pana vāyaso. <br/><br/>[22] eraṇḍo anto rukkhānaṃ, tayo antā samāgatā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anto^eb^ti hīno lāmako.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0441^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  siṅgālo devadatto ahosi, kāko kokāliko, rukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] antajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 301
title:
  [] . kāyanibbindajātakavaṇṇanā^[] . jambukhādakajātakavaṇṇanā^[] . antajātakavaṇṇanā^[] . samuddajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^ko nāya^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto upanandattheraṃ ārabbha kathesi.  so hi mahagghaso mahātaṇho ahosi, sakaṭapūrehi paccayehipi santappetuṃ na sakkā.  vassūpanāyikakāle dvīsu tīsu vihāresu vassaṃ upagantvā ekasmiṃ upāhane ṭhapeti, ekasmiṃ  kattarayaṭṭhiṃ, ekasmiṃ udakatumbaṃ. ekasmiṃ sayaṃ vasati, janapadavihāraṃ gantvā paṇītaparikkhāre  bhikkhū disvā ariyavaṃsakathaṃ kathetvā tesaṃ paṃsukūlāni gāhāpetvā tesaṃ cīvarāni gaṇhāti,  mattikāpatte gāhāpetvā manāpamanāpe patte thālakāni ca gahetvā yānakaṃ pūretvā jetavanaṃ āgacchati.  athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, upanando sakyaputto mahagghaso  mahiccho aññesaṃ paṭipattiṃ kathetvā samaṇaparikkhārena yānakaṃ pūretvā āgacchatī''ti. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti  vutte ``ayuttaṃ, bhikkhave, upanandena kataṃ paresaṃ ariyavaṃsakathaṃ kathentena, paṭhamatarañhi attanā  appicchena hutvā pacchā paresaṃ ariyavaṃsaṃ kathetuṃ vaṭṭatī''ti. <br/><br/>[21] ``attānameva ^a^M2.0399^ea^ paṭhamaṃ, patirūpe nivesaye. <br/><br/>[22] athaññamanusāseyya, na kilisseyya paṇḍito''ti.. (dha0 pa0 158) -- <br/><br/>[25] imaṃ dhammapade gāthaṃ desetvā upanandaṃ garahitvā ``na, bhikkhave, idāneva upanando  mahiccho, pubbe mahāsamuddepi udakaṃ rakkhitabbaṃ maññī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V2.0366^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto samuddadevatā hutvā  nibbatti. atheko kāko samuddassa uparibhāge vicaranto ``samudde udakaṃ pamāṇena pivatha,  rakkhantā pivathā''ti macchasaṅghasakuṇasaṅghe ^a^P2.0442^ea^ vārento vārento carati. taṃ  disvā samuddadevatā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 136^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko nāyaṃ loṇatoyasmiṃ, samantā paridhāvati. <br/><br/>[22] macche makare ca vāreti, ūmīsu ca vihaññatī''ti.. <br/><br/>[25] tattha ^b^ko nāya^eb^nti ko nu ayaṃ.<br/><br/>[03] taṃ sutvā samuddakāko dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 137^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anantapāyī sakuṇo, atittoti disāsuto. <br/><br/>[22] samuddaṃ pātumicchāmi, sāgaraṃ saritaṃpati''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- ahaṃ anantasāgaraṃ pātumicchāmi, tenamhi ^b^anantapāyī^eb^ nāma  ^b^sakuṇo^eb^ mahatiyāpi apūraṇiyā taṇhāya samannāgatattā ^b^atittoti^eb^pi ahaṃ disāsu  ^b^suto^eb^ vissuto pākaṭo, svāhaṃ imaṃ sakalasamuddaṃ sundarānaṃ ratanānaṃ ākarattā sāgarena vā  khatattā ^b^sāgaraṃ^eb^ saritānaṃ patibhāvena ^b^saritaṃpatiṃ^eb^ pātumicchāmīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā samuddadevatā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 138^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so ayaṃ hāyati ceva, pūrate ca mahodadhi. <br/><br/>[22] nāssa nāyati pītanto, apeyyo kira sāgaro''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0400^ea^ ^b^so ayaṃ hāyati cevā^eb^ti udakassa osakkanavelāya hāyati,  nikkhamanavelāya pūrati. ^b^nāssa nāyatī^eb^ti assa mahāsamuddassa sacepi naṃ sakalaloko  piveyya, tathāpi ``ito ettakaṃ nāma udakaṃ pīta''nti pariyanto na paññāyati. ^b^apeyyo  kirā^eb^ti eso kira sāgaro na sakkā kenaci udakaṃ khepetvā pātunti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā sā bheravarūpārammaṇaṃ dassetvā samuddakākaṃ palāpesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0367^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  samuddakāko upanando ahosi, devatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] samuddajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 302
title:
  [] . jambukhādakajātakavaṇṇanā^[] . antajātakavaṇṇanā^[] . samuddajātakavaṇṇanā^[] . kāmavilāpajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ucce^eb^ ^a^P2.0443^ea^ ^b^sakuṇa ḍemānā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. paccuppannavatthu ^b^puppharattajātake^eb^ (jā0 1.1.147)  kathitaṃ, atītavatthu ^b^indriyajātake^eb^ (jā0 1.8.60 ādayo) āvibhavissati. taṃ pana  purisaṃ jīvantaṃ sūle uttāsesuṃ. so tattha nisinno ākāsena gacchantaṃ ekaṃ kākaṃ disvā  tāvakharampi taṃ vedanaṃ agaṇetvā piyabhariyāya sāsanaṃ pesetuṃ kākaṃ āmantento imā gāthā āha -- <br/><br/>[40] 139^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ucce sakuṇa ḍemāna, pattayāna vihaṅgama. <br/><br/>[22] vajjāsi kho tvaṃ vāmūruṃ, ciraṃ kho sā karissati.. <br/><br/>[40] 140^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ kho sā na jānāti, asiṃ sattiñca oḍḍitaṃ. <br/><br/>[22] sā caṇḍī kāhati kodhaṃ, taṃ me tapati no idaṃ.. <br/><br/>[40] 141^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``esa uppalasannāho, nikkhañcussīsakohitaṃ. <br/><br/>[22] kāsikañca muduṃ vatthaṃ, tappetu dhanikā piyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0401^ea^ ^b^ḍemānā^eb^ti gacchamāna caramāna. ^b^pattayānā^eb^ti  tamevālapati, tathā ^b^vihaṅgamā^eb^ti. so hi pattehi yānaṃ katvā gamanato pattayāno, ākāse  gamanato vihaṅgamo. ^b^vajjāsī^eb^ti vadeyyāsi. ^b^vāmūru^eb^nti kadalikkhandhasamānaūruṃ,  mama sūle nisinnabhāvaṃ vadeyyāsi. ^b^ciraṃ kho sā karissatī^eb^ti sā imaṃ pavattiṃ  ajānamānā mama āgamanaṃ ciraṃ karissati, ``ciraṃ me gatassa piyassa na ca āgacchatī''ti  evaṃ cintessatīti attho.<br/><br/>[03] ^b^asiṃ sattiñcā^eb^ti asisamānatāya sattisamānatāya ca sūlameva sandhāya vadati.  tañhi ^a^P2.0444^ea^ tassa uttāsanatthāya oḍḍitaṃ ṭhapitaṃ. ^b^caṇḍī^eb^ti kodhanā.  ^b^kāhati kodha^eb^nti ``aticirāyatī''ti ^a^V2.0368^ea^ mayi kodhaṃ karissati. ^b^taṃ me  tapatī^eb^ti taṃ tassā kujjhanaṃ maṃ tapati. ^b^no ida^eb^nti idha pana idaṃ sūlaṃ maṃ na tapatīti  dīpeti.<br/><br/>[03] ^b^``esa uppalasannāho''^eb^tiādīhi ghare ussīsake ṭhapitaṃ attano bhaṇḍaṃ ācikkhati.  tattha ^b^uppalasannāho^eb^ti uppalo ca sannāho ca uppalasannāho, uppalasadiso kaṇayo ca  sannāhako cāti attho. ^b^nikkhañcā^eb^ti pañcahi suvaṇṇehi kataṃ aṅgulimuddikaṃ.  ^b^kāsikañca mudu vattha^eb^nti muduṃ kāsikasāṭakayugaṃ sandhāyāha. ettakaṃ kira tena ussīsake  nikkhittaṃ. ^b^tappetu dhanikā piyā^eb^ti etaṃ sabbaṃ gahetvā sā mama piyā dhanatthikā iminā  dhanena tappetu pūretu, santuṭṭhā hotūti.<br/><br/>[03] evaṃ so paridevamānova kālaṃ katvā niraye nibbatti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu, sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā bhariyā etarahi bhariyā ahosi, yena pana  devaputtena taṃ kāraṇaṃ diṭṭhaṃ, so ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kāmavilāpajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 303
title:
  [] . antajātakavaṇṇanā^[] . samuddajātakavaṇṇanā^[] . kāmavilāpajātakavaṇṇanā^[] . udumbarajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^udumbarā^eb^ ^a^M2.0402^ea^ ^b^cime pakkā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. so kira aññatarasmiṃ paccantagāmake vihāraṃ kāretvā vasati.  ramaṇīyo vihāro piṭṭhipāsāṇe niviṭṭho, mandaṃ sammajjanaṭṭhānaṃ udakaphāsukaṃ, gocaragāmo  nātidūre nāccāsanne, sampiyāyamānā manussā bhikkhaṃ denti. atheko bhikkhu cārikaṃ caramāno  taṃ vihāraṃ pāpuṇi. nevāsiko tassa āgantukavattaṃ katvā punadivase taṃ ādāya gāmaṃ piṇḍāya  pāvisi. manussā paṇītaṃ bhikkhaṃ datvā svātanāya nimantayiṃsu. āgantuko katipāhaṃ bhuñjitvā  cintesi -- ``ekenupāyena imaṃ bhikkhuṃ vañcetvā ^a^P2.0445^ea^ nikkaḍḍhitvā imaṃ vihāraṃ  gaṇhissāmī''ti. atha naṃ therūpaṭṭhānaṃ āgataṃ pucchi -- ``kiṃ, āvuso, buddhūpaṭṭhānaṃ nākāsī''ti?  ``bhante, imaṃ vihāraṃ paṭijagganto natthi, tenamhi na gatapubbo''ti. ``yāva tvaṃ  ^a^V2.0369^ea^ buddhūpaṭṭhānaṃ gantvā āgacchasi, tāvāhaṃ paṭijaggissāmī''ti. ``sādhu, bhante''ti  nevāsiko ``yāva mamāgamanā there mā pamajjitthā''ti manussānaṃ vatvā pakkāmi.<br/><br/>[03] tato paṭṭhāya āgantuko ``tassa nevāsikassa ayañca ayañca doso''ti te manusse  paribhindi. itaropi satthāraṃ vanditvā punāgato, athassa so senāsanaṃ na adāsi. so  ekasmiṃ ṭhāne vasitvā punadivase piṇḍāya gāmaṃ pāvisi, manussā sāmīcimattampi na kariṃsu.  so vippaṭisārī hutvā puna jetavanaṃ gantvā taṃ kāraṇaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi. te bhikkhū  dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asuko kira bhikkhu asukaṃ bhikkhuṃ vihārā  nikkaḍḍhitvā sayaṃ tattha vasī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi so imaṃ  vasanaṭṭhānā nikkaḍḍhiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññe rukkhadevatā hutvā nibbatti.  tattha vassāne sattasattāhaṃ devo vassi. atheko rattamukhakhuddakamakkaṭo ekissā anovassikāya  pāsāṇadariyā vasamāno ekadivasaṃ daridvāre atemanaṭṭhāne sukhena ^a^M2.0403^ea^ nisīdi.  tattha eko kāḷamukhamahāmakkaṭo tinto sītena pīḷiyamāno vicaranto taṃ tathānisinnaṃ disvā  ``upāyena naṃ nīharitvā ettha vasissāmī''ti cintetvā kucchiṃ olambetvā suhitākāraṃ dassetvā  tassa purato ṭhatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 142^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``udumbarā cime pakkā, nigrodhā ca kapitthanā. <br/><br/>[22] ehi nikkhama bhuñjassu, kiṃ jighacchāya miyyasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0446^ea^ ^b^kapitthanā^eb^ti pilakkhā. ^b^ehi nikkhamā^eb^ti ete  udumbarādayo phalabhāranamitā, ahampi khāditvā suhito āgatosmi, tvampi gaccha bhuñjassūti.<br/><br/>[03] sopi tassa vacanaṃ sutvā saddahitvā phalāni khāditukāmo nikkhamitvā tattha tattha  vicaritvā kiñci alabhanto punāgantvā taṃ antopāsāṇadariyaṃ pavisitvā nisinnaṃ disvā  ``vañcessāmi na''nti tassa purato ṭhatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 143^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ ^a^V2.0370^ea^ so suhito hoti, yo vuḍḍhamapacāyati. <br/><br/>[22] yathāhamajja suhito, dumapakkāni māsito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dumapakkāni māsito^eb^ti udumbarādīni rukkhaphalāni khāditvā asito dhāto  suhito.<br/><br/>[03] taṃ sutvā mahāmakkaṭo tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 144^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ vanejo vanejassa, vañceyya kapino kapi. <br/><br/>[22] daharo kapi saddheyya, na hi jiṇṇo jarākapī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yaṃ vane jāto kapi vane jātassa kapino vañcanaṃ kareyya, taṃ tayā sadiso  daharo vānaro saddaheyya, mādiso pana jiṇṇo jarākapi mahallakamakkaṭo na hi saddaheyya,  satakkhattumpi bhaṇantassa tumhādisassa na saddahati. imasmiñhi himavantapadese sabbaṃ phalāphalaṃ  ^a^M2.0404^ea^ vassena kilinnaṃ patitaṃ, puna tava idaṃ ṭhānaṃ natthi, gacchāti. so tatova  pakkāmi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā khuddakamakkaṭo nevāsiko  ahosi, kāḷamahāmakkaṭo āgantuko, rukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] udumbarajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 304
title:
  [] . samuddajātakavaṇṇanā^[] . kāmavilāpajātakavaṇṇanā^[] . udumbarajātakavaṇṇanā^[] . komāraputtajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^pure^eb^ ^a^P2.0447^ea^ ^b^tuva^eb^nti idaṃ satthā pubbārāme viharanto keḷisīle  bhikkhū ārabbha kathesi. te kira bhikkhū satthari uparipāsāde viharante heṭṭhāpāsāde  diṭṭhasutādīni kathentā kalahañca paribhāsañca karontā nisīdiṃsu. satthā mahāmoggallānaṃ  āmantetvā ``ete bhikkhū saṃvejehī''ti āha. thero ākāse uppatitvā pādaṅguṭṭhakena  pāsādathupikaṃ paharitvā yāva udakapariyantā pāsādaṃ kampesi. te bhikkhū maraṇabhayabhītā  nikkhamitvā bahi aṭṭhaṃsū. tesaṃ so keḷisīlabhāvo bhikkhūsu pākaṭo jāto. athekadivasaṃ  bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ^a^V2.0371^ea^ -- ``āvuso, ekacce bhikkhū evarūpe  niyyānikasāsane pabbajitvā keḷisīlā hutvā vicaranti, `aniccaṃ dukkhaṃ anattā'ti  vipassanāya kammaṃ na karontī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepete  keḷisīlakāyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāmake brāhmaṇakule nibbatti,  ``komāraputto''ti naṃ sañjāniṃsu. so aparabhāge nikkhamitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā  himavantapadese vasi. athaññe keḷisīlā tāpasā himavantapadese assamaṃ māpetvā vasiṃsu,  kasiṇaparikammamattampi nesaṃ natthi, araññato phalāphalāni āharitvā khāditvā hasamānā  nānappakārāya keḷiyā vītināmenti. tesaṃ santike eko makkaṭo atthi, sopi keḷisīlakova  ^a^M2.0405^ea^ mukhavikārādīni karonto tāpasānaṃ nānāvidhaṃ keḷiṃ dasseti. tāpasā tattha  ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya manussapathaṃ agamaṃsu. tesaṃ gatakālato paṭṭhāya bodhisatto taṃ  ṭhānaṃ gantvā vāsaṃ kappesi, makkaṭo tesaṃ viya tassapi keḷiṃ dassesi.<br/><br/>[03] bodhisatto accharaṃ paharitvā ``susikkhitapabbajitānaṃ santike vasantena nāma  ācārasampannena ^a^P2.0448^ea^ kāyādīhi susaññatena jhānesu yuttena bhavituṃ vaṭṭatī''ti tassa  ovādaṃ adāsi. so tato paṭṭhāya sīlavā ācārasampanno ahosi, bodhisattopi tato aññattha  agamāsi. atha te tāpasā loṇambilaṃ sevitvā taṃ ṭhānaṃ agamaṃsu. makkaṭo pubbe viya tesaṃ  keḷiṃ na dassesi. atha naṃ tāpasā ``pubbe, tvaṃ āvuso, amhākaṃ purato keḷiṃ akāsi,  idāni na karosi, kiṃkāraṇā''ti pucchantā paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 145^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pure tuvaṃ sīlavataṃ sakāse, okkantikaṃ kīḷasi assamamhi. <br/><br/>[22] karohare makkaṭiyāni makkaṭa, na taṃ mayaṃ sīlavataṃ ramāmā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sīlavataṃ sakāse^eb^ti keḷisīlānaṃ amhākaṃ santike. ^b^okkantika^eb^nti  migo viya okkantitvā kīḷasi. ^b^karohare^eb^ti ettha ^b^are^eb^ti ālapanaṃ.  ^b^makkaṭiyānī^eb^ti mukhamakkaṭikakīḷāsaṅkhātāni mukhavikārāni. ^b^na taṃ mayaṃ sīlavataṃ  ramāmā^eb^ti yaṃ pubbe tava keḷisīlaṃ keḷivataṃ, taṃ mayaṃ etarahi na ramāma, tvampi no na  ramāpesi, kiṃ nu kho kāraṇanti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V2.0372^ea^ sutvā makkaṭo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 146^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sutā hi mayhaṃ paramā visuddhi, komāraputtassa bahussutassa. <br/><br/>[22] mā dāni maṃ maññi tuvaṃ yathā pure, jhānānuyutto viharāmi āvuso''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0406^ea^ ^b^mayha^eb^nti karaṇatthe sampadānaṃ. ^b^visuddhī^eb^ti  jhānavisuddhi. ^b^bahussutassā^eb^ti bahūnaṃ kasiṇaparikammānaṃ aṭṭhannañca samāpattīnaṃ sutattā ceva  paṭividdhattā ca bahussutassa. ^b^tuva^eb^nti tesu ekaṃ tāpasaṃ ālapanto idāni mā maṃ tvaṃ pure  viya sañjāni, nāhaṃ purimasadiso, ācariyo me laddhoti dīpeti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P2.0449^ea^ sutvā tāpasā tatiyaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 147^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sacepi selasmi vapeyya bījaṃ, devo ca vasse na hi taṃ virūḷhe. <br/><br/>[22] sutā hi te sā paramā visuddhi, ārā tuvaṃ makkaṭa jhānabhūmiyā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- sacepi pāsāṇapiṭṭhe pañcavidhaṃ bījaṃ vapeyya, devo ca sammā vasseyya,  akhettatāya taṃ na virūḷheyya, evameva tayā paramā jhānavisuddhi sutā, tvaṃ pana  tiracchānayonikattā ārā jhānabhūmiyā dūre ṭhito, na sakkā tayā jhānaṃ nibbattetunti makkaṭaṃ  garahiṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā keḷisīlā tāpasā ime  bhikkhū ahesuṃ, komāraputto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] komāraputtajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 305
title:
  [] . kāmavilāpajātakavaṇṇanā^[] . udumbarajātakavaṇṇanā^[] . komāraputtajātakavaṇṇanā^[] . vakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^parapāṇarodhā jīvanto^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇasanthataṃ ārabbha kathesi.  vatthu ^b^vinaye^eb^ (pārā0 565 ādayo) vitthārato āgatameva. ayaṃ panettha saṅkhepo --  āyasmā upaseno duvassiko ekavassikena saddhivihārikena saddhiṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā satthārā  garahito ^a^V2.0373^ea^ vanditvā pakkanto vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattappatto appicchatādiguṇayutto  terasa dhutaṅgāni samādāya parisampi terasadhutaṅgadharaṃ katvā bhagavati temāsaṃ paṭisallīne sapariso  satthāraṃ upasaṅkamitvā parisaṃ nissāya paṭhamaṃ garahaṃ labhitvā adhammikāya katikāya ananuvattane  dutiyaṃ sādhukāraṃ labhitvā ``ito paṭṭhāya dhutaṅgadharā bhikkhū yathāsukhaṃ upasaṅkamitvā maṃ  passantū''ti satthārā katānuggaho nikkhamitvā bhikkhūnaṃ tamatthaṃ ārocesi. tato pabhuti  bhikkhū dhutaṅgadharā hutvā satthāraṃ ^a^M2.0407^ea^ dassanāya upasaṅkamitvā satthari paṭisallānā  vuṭṭhite tattha tattha paṃsukūlāni chaḍḍetvā attano pattacīvarāneva gaṇhiṃsu. satthā sambahulehi  bhikkhūhi saddhiṃ senāsanacārikaṃ caranto ^a^P2.0450^ea^ tattha tattha patitāni paṃsukūlāni  disvā pucchitvā tamatthaṃ sutvā ``bhikkhave, imesaṃ nāma bhikkhūnaṃ dhutaṅgasamādānaṃ na ciraṭṭhitikaṃ  vakassa uposathakammasadisaṃ ahosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakko devarājā ahosi. atheko  vako gaṅgātīre pāsāṇapiṭṭhe vasati, atha gaṅgāya mahodakaṃ āgantvā taṃ pāsāṇaṃ parikkhipi.  vako abhiruhitvā pāsāṇapiṭṭhe nipajji, nevassa gocaro atthi, na gocarāya gamanamaggo,  udakampi vaḍḍhateva. so cintesi -- ``mayhaṃ neva gocaro atthi, na gocarāya gamanamaggo,  nikkammassa pana nipajjanato uposathakammaṃ vara''nti manasāva uposathaṃ adhiṭṭhāya sīlāni  samādiyitvā nipajji. tadā sakko devarājā āvajjamāno tassa taṃ dubbalasamādānaṃ ñatvā  ``etaṃ vakaṃ viheṭhessāmī''ti eḷakarūpena āgantvā tassa avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi.  vako taṃ disvā ``aññasmiṃ divase uposathakammaṃ jānissāmī''ti uṭṭhāya taṃ gaṇhituṃ pakkhandi.  eḷakopi ito cito ca pakkhanditvā attānaṃ gahetuṃ nādāsi. vako taṃ gahetuṃ asakkonto  nivattitvā āgamma ``uposathakammaṃ tāva me na bhijjatī''ti tattheva puna nipajji. sakko  sakkattabhāveneva ākāse ṭhatvā ``tādisassa dubbalajjhāsayassa kiṃ uposathakammena, tvaṃ mama  sakkabhāvaṃ ajānanto eḷakamaṃsaṃ khāditukāmo ahosī''ti taṃ viheṭhetvā garahitvā devalokameva gato. <br/><br/>[40] 148^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``parapāṇarodhā jīvanto, maṃsalohitabhojano. <br/><br/>[22] vako vataṃ samādāya, upapajji uposathaṃ.. <br/><br/>[40] 149^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^M2.0408^ea^ sakko vataññāya, ajarūpenupāgami. <br/><br/>[22] vītatapo ajjhappatto, bhañji lohitapo tapaṃ.. <br/><br/>[40] 150^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva ^a^V2.0374^ea^ ^a^P2.0451^ea^ idhekacce, samādānamhi dubbalā. <br/><br/>[22] lahuṃ karonti attānaṃ, vakova ajakāraṇā''ti.. -- <br/><br/>[25] tissopi abhisambuddhagāthāva.<br/><br/>[03] tattha ^b^upapajji uposatha^eb^nti uposathavāsaṃ upagato. ^b^vataññāyā^eb^ti tassa  dubbalavataṃ aññāya. ^b^vītatapo ajjhappatto^eb^ti vigatatapo hutvā upagato, taṃ khādituṃ  pakkhandīti attho. ^b^lohitapo^eb^ti lohitapāyī. ^b^tapa^eb^nti taṃ attano samādānatapaṃ  bhindi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā sakko ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] vakajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kumbhavaggo pañcamo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] varakumbha supatta sirivhayano, sucisammata bindusaro cusabho. <br/><br/>[22] saritaṃpati caṇḍi jarākapinā, atha makkaṭiyā vakakena dasāti..<br/><br/>[03] atha vagguddānaṃ -- <br/><br/>[21] saṅkappo padumo ceva, udapānena tatiyaṃ. <br/><br/>[22] abbhantaraṃ ghaṭabhedaṃ, tikanipātamhilaṅkatanti.. <br/><br/>[06] tikanipātavaṇṇanā niṭṭhitā. <br/><br/>[06] (dutiyo bhāgo niṭṭhito.)


volume: 111
item: 306
title: tatiyo bhāgo^catukkanipāto^kāliṅgavaggo^[] . cūḷakāliṅgajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^vivarathimāsaṃ^eb^ ^a^V3.0001^ea^ ^a^P3.0001^ea^ ^a^M3.0001^ea^ ^b^dvāra^eb^nti idaṃ satthā  jetavane viharanto catunnaṃ paribbājikānaṃ pabbajjaṃ ārabbha kathesi. vesāliyaṃ kira  licchavirājūnaṃ satta sahassāni satta satāni satta ca licchavī vasiṃsu. te sabbepi  pucchāpaṭipucchācittakā ahesuṃ. atheko pañcasu vādasatesu byatto nigaṇṭho vesāliyaṃ sampāpuṇi,  te tassa saṅgahaṃ akaṃsu. aparāpi evarūpā nigaṇṭhī sampāpuṇi ^a^V3.0002^ea^. rājāno dvepi  jane vādaṃ kāresuṃ, ubhopi sadisāva ahesuṃ. tato licchavīnaṃ etadahosi ``ime dvepi paṭicca  uppanno putto byatto bhavissatī''ti. tesaṃ vivāhaṃ kāretvā dvepi ekato vāsesuṃ. atha nesaṃ  saṃvāsamanvāya paṭipāṭiyā catasso dārikāyo eko ca dārako jāyi. dārikānaṃ ``saccā,  lolā, avadhārikā, paṭicchādā''ti nāmaṃ akaṃsu, dārakassa ``saccako''ti. te ^a^M3.0002^ea^  pañcapi janā viññutaṃ pattā mātito pañca vādasatāni, pitito pañca vādasatānīti vādasahassaṃ  uggaṇhiṃsu. mātāpitaro dārikānaṃ evaṃ ovadiṃsu ``sace koci gihī tumhākaṃ vādaṃ  bhindissati, tassa pādaparicārikā bhaveyyātha. sace pabbajito bhindissati, tassa santike  pabbajeyyāthā''ti.<br/><br/>[03] aparabhāge mātāpitaro kālamakaṃsu. tesu kālakatesu saccakanigaṇṭho tattheva vesāliyaṃ  licchavīnaṃ sippaṃ sikkhāpento vasi. bhaginiyo jambusākhaṃ gahetvā vādatthāya ^a^P3.0002^ea^  nagarā nagaraṃ caramānā sāvatthiṃ patvā nagaradvāre sākhaṃ nikhaṇitvā ``yo amhākaṃ vādaṃ āropetuṃ  sakkoti gihī vā pabbajito vā, so etaṃ paṃsupuñjaṃ pādehi vikiritvā pādeheva sākhaṃ maddatū''ti  dārakānaṃ vatvā bhikkhāya nagaraṃ pavisiṃsu. athāyasmā sāriputto asammaṭṭhaṭṭhānaṃ sammajjitvā  rittaghaṭesu pānīyaṃ upaṭṭhapetvā gilāne ca paṭijaggitvā divātaraṃ sāvatthiṃ piṇḍāya pavisanto taṃ  sākhaṃ disvā dārake pucchi, dārakā taṃ pavattiṃ ācikkhiṃsu. thero dārakeheva pātāpetvā  maddāpetvā ``yehi ayaṃ sākhā ṭhapitā, te katabhattakiccāva āgantvā jetavanadvārakoṭṭhake maṃ  passantū''ti dārakānaṃ vatvā nagaraṃ pavisitvā katabhattakicco vihāradvārakoṭṭhake aṭṭhāsi. tāpi  paribbājikā bhikkhāya caritvā āgatā sākhaṃ madditaṃ disvā ``kenāyaṃ madditā''ti vatvā  ``sāriputtattherena, sace tumhe vādatthikā, jetavanadvārakoṭṭhakaṃ gacchathā''ti dārakehi vuttā puna  nagaraṃ pavisitvā mahājanaṃ sannipātetvā vihāradvārakoṭṭhakaṃ gantvā theraṃ vādasahassaṃ pucchiṃsu. thero  taṃ vissajjetvā ``aññaṃ kiñci jānāthā''ti pucchi. ``na jānāma, sāmī''ti. ``ahaṃ pana  vo kiñci pucchāmī''ti. ``puccha, sāmi, jānantiyo kathessāmā''ti. <br/><br/>[01] thero ``ekaṃ nāma ki''nti pucchi. tā na jāniṃsu. thero vissajjesi. tā  ``amhākaṃ, sāmi, parājayo, tumhākaṃ jayo''ti āhaṃsu. ``idāni kiṃ karissathā''ti?  ``amhākaṃ mātāpitūhi ayaṃ ovādo dinno `sace vo gihī vādaṃ bhindissati, tassa  pajāpatiyo bhaveyyātha. sace pabbajito, tassa santike pabbajeyyāthā'ti, pabbajjaṃ no dethā''ti.  thero ``sādhū''ti vatvā tā uppalavaṇṇāya theriyā santike pabbājesi. tā sabbāpi na  cirasseva arahattaṃ ^a^V3.0003^ea^ pāpuṇiṃsu. athekadivasaṃ ^a^M3.0003^ea^ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ  samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, sāriputtatthero catunnaṃ paribbājikānaṃ avassayo hutvā sabbā arahattaṃ  pāpesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa etāsaṃ avassayo ^a^P3.0003^ea^  ahosi, idāni pana pabbajjābhisekaṃ dāpesi, pubbe rājamahesiṭṭhāne ṭhapesī''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte kāliṅgaraṭṭhe dantapuranagare kāliṅgarāje rajjaṃ kārente assakaraṭṭhe pāṭalinagare  assako nāma rājā rajjaṃ kāresi. kāliṅgo sampannabalavāhano sayampi nāgabalo paṭiyodhaṃ na  passati. so yujjhitukāmo hutvā amaccānaṃ ārocesi ``ahaṃ yuddhatthiko, paṭiyodhaṃ pana na  passāmi, kiṃ karomā''ti. amaccā ``attheko, mahārāja, upāyo, dhītaro te catasso  uttamarūpadharā, tā pasādhetvā paṭicchannayāne nisīdāpetvā balaparivutā gāmanigamarājadhāniyo  carāpetha. yo rājā tā attano gehe kātukāmo bhavissati, tena saddhiṃ yuddhaṃ karissāmā''ti  vadiṃsu. rājā tathā kāresi. tāhi gatagataṭṭhāne rājāno bhayena tāsaṃ nagaraṃ pavisituṃ na  denti, paṇṇākāraṃ pesetvā bahinagareyeva vasāpenti. evaṃ sakalajambudīpaṃ vicaritvā assakaraṭṭhe  pāṭalinagaraṃ pāpuṇiṃsu. assakopi nagaradvārāni pidahāpetvā paṇṇākāraṃ pesesi. tassa  nandiseno nāma amacco paṇḍito byatto upāyakusalo. so cintesi ``imā kira rājadhītaro  sakalajambudīpaṃ vicaritvā paṭiyodhaṃ na labhiṃsu, evaṃ sante jambudīpo tuccho nāma ahosi, ahaṃ  kāliṅgena saddhiṃ yujjhissāmī''ti. so nagaradvāraṃ gantvā dovārike āmantetvā tāsaṃ dvāraṃ  vivarāpetuṃ paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 1^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vivarathimāsaṃ dvāraṃ, nagaraṃ pavisantu aruṇarājassa. <br/><br/>[22] sīhena susiṭṭhena, surakkhitaṃ nandisenenā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aruṇarājassā^eb^ti so hi rajje patiṭṭhitakāle raṭṭhanāmavasena assako nāma jāto,  kuladattiyaṃ panassa nāmaṃ aruṇoti ^a^M3.0004^ea^ ^a^P3.0004^ea^. tenāha ``aruṇarājassā''ti.  ^b^sīhenā^eb^ti purisasīhena. ^b^susiṭṭhenā^eb^ti ācariyehi suṭṭhu anusāsitena.  ^b^nandisenenā^eb^ti mayā nandisenena nāma.<br/><br/>[03] so evaṃ vatvā dvāraṃ vivarāpetvā tā gahetvā assakarañño datvā ``tumhe mā bhāyittha,  yuddhe sati ahaṃ jinissāmi, imā uttamarūpadharā rājadhītaro mahesiyo karothā''ti tāsaṃ  abhisekaṃ dāpetvā tāhi saddhiṃ āgate purise ``gacchatha, tumhe rājadhītūnaṃ assakarājena  mahesiṭṭhāne ^a^V3.0004^ea^ ṭhapitabhāvaṃ tumhākaṃ rañño ācikkhathā''ti uyyojesi. te gantvā  ārocesuṃ. kāliṅgo ``na hi nūna so mayhaṃ balaṃ jānātī''ti vatvā tāvadeva mahatiyā senāya  nikkhami. nandiseno tassa āgamanaṃ ñatvā ``attano kira rajjasīmāyameva hotu, mā amhākaṃ  rañño rajjasīmaṃ okkamatu, ubhinnaṃ rajjānaṃ antare yuddhaṃ bhavissatī''ti sāsanaṃ pesesi. so  sāsanaṃ sutvā attano rajjapariyanteyeva aṭṭhāsi. assakopi attano rajjapariyante aṭṭhāsi.  tadā bodhisatto isipabbajjaṃ pabbajitvā tesaṃ dvinnaṃ rajjānaṃ antare paṇṇasālāyaṃ vasati.  kāliṅgo cintesi ``samaṇā nāma kiñci jānissanti, ko jānāti, kiṃ bhavissati, kassa  jayo vā parājayo vā bhavissati, tāpasaṃ pucchissāmī''ti aññātakavesena bodhisattaṃ  upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā paṭisanthāraṃ katvā ``bhante, kāliṅgo ca assako  ca yujjhitukāmā attano attano rajjasīmāyameva ṭhitā, etesu kassa jayo bhavissati, kassa  parājayo''ti pucchi. mahāpuñña, ahaṃ ``asukassa jayo, asukassa parājayo''ti na jānāmi,  sakko pana devarājā idhāgacchati, tamahaṃ pucchitvā kathessāmi, sve āgaccheyyāsīti. sakko  bodhisattassa upaṭṭhānaṃ āgantvā ^a^P3.0005^ea^ nisīdi, atha naṃ bodhisatto tamatthaṃ pucchi.  bhante, kāliṅgo jinissati, assako parājissati, idañcidañca pubbanimittaṃ paññāyissatīti. <br/><br/>[01] kāliṅgo punadivase āgantvā pucchi, bodhisattopissa ācikkhi. so ``kiṃ  nāma pubbanimittaṃ bhavissatī''ti apucchitvāva ``ahaṃ kira jinissāmī''ti uṭṭhāya tuṭṭhiyā  pakkāmi. sā kathā vitthārikā ahosi. taṃ sutvā assako nandisenaṃ pakkosāpetvā  ``kāliṅgo kira jinissatiṃ ^a^M3.0005^ea^, mayaṃ parājissāma, kiṃ nu kho kātabba''nti āha.  so ``ko etaṃ jānāti mahārāja, kassa jayo vā parājayo vā, tumhe mā cintayitthā''ti  rājānaṃ assāsetvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno ``bhante, ko  jinissati, ko parājissatī''ti pucchi. ``kāliṅgo jinissati, assako parājissatī''ti?  ``bhante, jinantassa pubbanimittaṃ kiṃ bhavissati, kiṃ parājinantassā''ti? ``mahāpuñña,  jinantassa ārakkhadevatā sabbaseto usabho bhavissati, itarassa sabbakāḷako, ubhinnampi  ārakkhadevatā yujjhitvā jayaparājayaṃ karissantī''ti. nandiseno taṃ sutvā uṭṭhāya gantvā  rañño sahāye sahassamatte mahāyodhe gahetvā avidūre pabbataṃ abhiruyha ``ambho, amhākaṃ rañño  jīvitaṃ dātuṃ sakkhissathā''ti pucchi. ``āma, sakkhissāmā''ti. ``tena hi imasmiṃ  papāte patathā''ti. te patituṃ ārabhiṃsu. atha ne vāretvā ``alaṃ ettha patanena, amhākaṃ rañño  jīvitaṃ dātuṃ suhadayā anivattino hutvā yujjhathā''ti āha. te sampaṭicchiṃsuṃ.<br/><br/>[03] atha ^a^V3.0005^ea^ saṅgāme upaṭṭhite kāliṅgo ``ahaṃ kira jinissāmī''ti vosānaṃ  āpajji, balakāyāpissa ``amhākaṃ kira jayo''ti vosānaṃ āpajjitvā sannāhaṃ akatvā  vaggavaggā ^a^P3.0006^ea^ hutvā yathāruci pakkamiṃsu, vīriyakaraṇakāle vīriyaṃ na kariṃsu.  ubhopi rājāno assaṃ abhiruhitvā ``yujjhissāmā''ti aññamaññaṃ upasaṅkamanti. ubhinnaṃ  ārakkhadevatā purato gantvā kāliṅgarañño ārakkhadevatā sabbaseto usabho ahosi, itarassa  sabbakāḷako. tā devatāpi aññamaññaṃ yujjhanākāraṃ dassentā upasaṅkamiṃsu. te pana usabhā  ubhinnaṃ rājūnaṃyeva paññāyanti, na aññesaṃ. nandiseno assakaṃ pucchi ``paññāyati te,  mahārāja, ārakkhadevatā''ti. ``āma, paññāyatī''ti. ``kenākārenā''ti.  ``kāliṅgarañño ārakkhadevatā sabbaseto usabho hutvā paññāyati, amhākaṃ ārakkhadevatā  sabbakāḷako kilamanto hutvā tiṭṭhatī''ti. ``mahārāja, tumhe mā bhāyatha, mayaṃ jinissāma,  kāliṅgo parājissati, tumhe assapiṭṭhito otaritvā imaṃ sattiṃ gahetvā susikkhitasindhavaṃ  udarapasse vāmahatthena uppīḷetvā iminā purisasahassena saddhiṃ vegena gantvā kāliṅgarañño  ārakkhadevataṃ sattippahārena pātetha, tato mayaṃ sahassamattā sattisahassena paharissāma ^a^M3.0006^ea^,  evaṃ kāliṅgassa ārakkhadevatā nassissati, tato kāliṅgo parājissati, mayaṃ  jinissāmā''ti. rājā ``sādhū''ti nandisenena dinnasaññāya gantvā sattiyā pahari,  sūrayodhasahassāpi amaccā sattisahassena pahariṃsu. ārakkhadevatā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi,  tāvadeva kāliṅgo parājitvā palāyi. taṃ palāyamānaṃ disvā sahassamattā amaccā ``kāliṅgo  palāyatī''ti unnadiṃsu. kāliṅgo maraṇabhayabhīto palāyamāno taṃ tāpasaṃ akkosanto dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 2^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jayo kaliṅgānamasayhasāhinaṃ, parājayo anayo assakānaṃ. <br/><br/>[22] icceva ^a^P3.0007^ea^ te bhāsitaṃ brahmacāri, na ujjubhūtā vitathaṃ bhaṇantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^asayhasāhina^eb^nti asayhaṃ dussahaṃ sahituṃ samatthānaṃ. ^b^icceva te  bhāsita^eb^nti evaṃ tayā kūṭatāpasa lañjaṃ gahetvā parājinakarājānaṃ jinissati, jinanarājānañca  parājissatīti bhāsitaṃ. ^b^na ujjubhūtā^eb^ti ye kāyena vācāya manasā ca ujubhūtā, na te  musā bhaṇantīti.<br/><br/>[03] evaṃ so tāpasaṃ akkosanto palāyanto attano nagarameva gato, nivattitvā oloketumpi  nāsakkhi. tato katipāhaccayena sakko tāpasassa upaṭṭhānaṃ agamāsi. tāpaso tena saddhiṃ  kathento tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 3^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``devā ^a^V3.0006^ea^ musāvādamupātivattā, saccaṃ dhanaṃ paramaṃ tesu sakka. <br/><br/>[22] taṃ te musā bhāsitaṃ devarāja, kiṃ vā paṭicca maghavā mahindā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^taṃ te musā bhāsita^eb^nti yaṃ tayā mayhaṃ bhāsitaṃ, taṃ atthabhañjanakamusāvādaṃ  kathentena tayā musā bhāsitaṃ, tayā kiṃ kāraṇaṃ paṭicca evaṃ bhāsitanti?<br/><br/>[03] taṃ ^a^M3.0007^ea^ sutvā sakko catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 4^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nanu te sutaṃ brāhmaṇa bhaññamāne, devā na issanti purisaparakkamassa. <br/><br/>[27] damo samādhi manaso abhejjo, abyaggatā nikkamanañca kāle. <br/><br/>[22] daḷhañca viriyaṃ purisaparakkamo ca, teneva āsi vijayo assakāna''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- kiṃ tayā, brāhmaṇa, tattha tattha vacane bhaññamāne idaṃ na sutapubbaṃ, yaṃ devā  purisaparakkamassa na issanti na usūyanti, assakarañño ^a^P3.0008^ea^ vīriyakaraṇavasena  attadamanasaṅkhāto ^b^damo,^eb^ samaggabhāvena ^b^manaso abhejjo,^eb^ abhejja^b^samādhi,^eb^  assakarañño sahāyānaṃ vīriyakaraṇakāle ^b^abyaggatā^eb^ yathā kāliṅgassa manussā vaggavaggā  hutvā osakkiṃsu, evaṃ anosakkanaṃ samaggabhāvena abhejjacittānaṃ ^b^vīriyañca purisaparakkamo^eb^ ca  thiro ahosi, teneva kāraṇena assakānaṃ jayo ahosīti.<br/><br/>[03] palāte ca pana kāliṅge assakarājā vilopaṃ gāhāpetvā attano nagaraṃ gato. nandiseno  kāliṅgassa sāsanaṃ pesesi ``imāsaṃ catunnaṃ rājakaññānaṃ dāyajjakoṭṭhāsaṃ pesetu, sace na peseti,  kātabbamettha jānissāmī''ti. so taṃ sāsanaṃ sutvā bhītatasito tāhi laddhabbadāyajjaṃ pesesi,  tato paṭṭhāya samaggavāsaṃ vasiṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā kāliṅgarañño dhītaro imā  daharabhikkhuniyo ahesuṃ, nandiseno sāriputto, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] cūḷakāliṅgajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 307
title: catukkanipāto^kāliṅgavaggo^[] . cūḷakāliṅgajātakavaṇṇanā^[] . mahāassārohajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^adeyyesuṃ^eb^ ^a^V3.0007^ea^ ^a^M3.0008^ea^ dadaṃ ^b^dāna^eb^nti idaṃ satthā jetavane  viharanto ānandattheraṃ ārabbha kathesi. paccuppannavatthu heṭṭhā kathitameva. satthā  ``porāṇakapaṇḍitāpi attano upakāravaseneva kiriṃsū''ti vatvā idhāpi atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bodhisatto bārāṇasirājā hutvā dhammena samena rajjaṃ kāreti, dānaṃ deti,  sīlaṃ rakkhati. so ``paccantaṃ kupitaṃ vūpasamessāmī''ti balavāhanaparivuto gantvā parājito  assaṃ abhiruhitvā palāyamāno ekaṃ paccantagāmaṃ pāpuṇi. tattha tiṃsa janā rājasevakā vasanti.  te pātova gāmamajjhe sannipatitvā gāmakiccaṃ karonti. tasmiṃ khaṇe rājā vammitaṃ assaṃ  abhiruhitvā alaṅkatapaṭiyatto gāmadvārena ^a^P3.0009^ea^ antogāmaṃ pāvisi. te ``kiṃ nu kho  ida''nti bhītā palāyitvā sakasakagehāni pavisiṃsu. eko panettha attano gehaṃ agantvā rañño  paccuggamanaṃ katvā ``rājā kira paccantaṃ gato''ti suyyati, kosi tvaṃ rājapuriso corapurisoti?  ``rājapuriso, sammā''ti. ``tena hi ethā''ti rājānaṃ gehaṃ netvā attano pīṭhake  nisīdāpetvā ``ehi, bhadde, sahāyakassa pāde dhovā''ti bhariyaṃ tassa pāde dhovāpetvā attano  balānurūpena āhāraṃ datvā ``muhuttaṃ vissamathā''ti sayanaṃ paññāpesi, rājā nipajji. itaro  assassa sannāhaṃ mocetvā caṅkamāpetvā udakaṃ pāyetvā piṭṭhiṃ telena makkhetvā tiṇaṃ adāsi. evaṃ  tayo cattāro divase rājānaṃ paṭijaggitvā ``gacchāmahaṃ, sammā''ti vutte puna rañño ca assassa  ca kattabbayuttakaṃ sabbamakāsi. rājā tussitvā gacchanto ``ahaṃ, samma, mahāassāroho nāma,  nagaramajjhe amhākaṃ gehaṃ, sace kenaci kiccena nagaraṃ āgacchasi, dakkhiṇadvāre ṭhatvā dovārikaṃ  `mahāassāroho kataragehe vasatī'ti pucchitvā dovārikaṃ gahetvā amhākaṃ gehaṃ āgaccheyyāsī''ti  vatvā pakkāmi.<br/><br/>[03] balakāyopi rājānaṃ adisvā bahinagare khandhāvāraṃ bandhitvā ṭhito rājānaṃ disvā  paccuggantvā parivāresi. rājā nagaraṃ pavisanto dvārantare ṭhatvā ^a^M3.0009^ea^ dovārikaṃ  pakkosāpetvā mahājanaṃ paṭikkamāpetvā ``tāta, eko paccantagāmavāsī maṃ daṭṭhukāmo āgantvā  `mahāassārohassa gehaṃ kaha'nti taṃ pucchissati, taṃ tvaṃ hatthe gahetvā ānetvā maṃ dasseyyāsi,  tadā tvaṃ sahassaṃ labhissasī''ti āha. so nāgacchati, tasmiṃ anāgacchante rājā tassa  vasanagāme baliṃ vaḍḍhāpesi, balimhi vaḍḍhite nāgacchati. evaṃ dutiyampi tatiyampi  ^a^V3.0008^ea^ baliṃ vaḍḍhāpesi, neva āgacchati. atha naṃ gāmavāsino sannipatitvā āhaṃsu  ``ayya, tava sahāyassa mahāassārohassa āgatakālato paṭṭhāya ^a^P3.0010^ea^ mayaṃ balinā  pīḷiyamānā sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkoma, gaccha tava sahāyassa mahāassārohassa vatvā amhākaṃ  baliṃ vissajjāpehī''ti. sādhu gacchissāmi, na pana sakkā tucchahatthena gantuṃ, mayhaṃ sahāyassa  dve dārakā atthi, tesañca bhariyāya cassa sahāyakassa ca me nivāsanapārupanapiḷandhanādīni  sajjethāti. ``sādhu sajjissāmā''ti te sabbaṃ paṇṇākāraṃ sajjayiṃsu.<br/><br/>[03] so tañca attano ghare pakkapūvañca ādāya gantvā dakkhiṇadvāraṃ patvā dovārikaṃ pucchi  ``kahaṃ, samma, mahāassārohassa geha''nti. so ``ehi dassemi te''ti taṃ hatthe gahetvā  rājadvāraṃ gantvā ``dovāriko ekaṃ paccantagāmavāsiṃ gahetvā āgato''ti paṭivedesi. rājā taṃ  sutvā āsanā uṭṭhāya ``mayhaṃ sahāyo ca tena saddhiṃ āgatā ca pavisantū''ti paccuggamanaṃ katvā  disvāva naṃ parissajitvā ``mayhaṃ sahāyikā ca dārakā ca arogā''ti pucchitvā hatthe gahetvā  mahātalaṃ abhiruhitvā setacchattassa heṭṭhā rājāsane nisīdāpetvā aggamahesiṃ pakkosāpetvā ``bhadde,  sahāyassa me pāde dhovā''ti āha. sā tasssa pāde dhovi, rājā suvaṇṇabhiṅkārena udakaṃ  āsiñci. devīpi pāde dhovitvā gandhatelena makkhesi. rājā ``kiṃ, samma, atthi, kiñci  amhākaṃ khādanīya''nti pucchi. so ``atthī''ti pasibbakato pūve nīharāpesi. rājā  suvaṇṇataṭṭakena gahetvā tassa saṅgahaṃ karonto ``mama sahāyena ānītaṃ khādathā''ti deviyā ca  amaccānañca khādāpetvā sayampi khādi. itaro itarampi paṇṇākāraṃ dassesi. rājā tassa  saṅgahatthaṃ kāsikavatthāni apanetvā tena ābhatavatthayugaṃ nivāsesiṃ ^a^M3.0010^ea^. devīpi  ^a^P3.0011^ea^ kāsikavatthañceva ābharaṇāni ca apanetvā tena ābhatavatthaṃ nivāsetvā  ābharaṇāni piḷandhi.<br/><br/>[03] atha naṃ rājā rājārahaṃ bhojanaṃ bhojāpetvā ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi ``gaccha imassa mama  karaṇaniyāmeneva massukammaṃ kāretvā gandhodakena nhāpetvā satasahassagghanikaṃ kāsikavatthaṃ  nivāsāpetvā rājālaṅkārena alaṅkārāpetvā ānehī''ti. so tathā akāsi. rājā nagare bheriṃ  carāpetvā amacce sannipātāpetvā setacchattassa majjhe jātihiṅgulakasuttaṃ pātetvā upaḍḍharajjaṃ adāsi.  te tato paṭṭhāya ekato bhuñjanti pivanti sayanti, vissāso thiro ahosi kenaci abhejjo.  athassa rājā puttadārepi pakkosāpetvā antonagare nivesanaṃ māpetvā adāsi. te samaggā  sammodamānā rajjaṃ kārenti.<br/><br/>[03] atha ^a^V3.0009^ea^ amaccā kujjhitvā rājaputtaṃ āhaṃsu ``kumāra, rājā ekassa gahapatikassa  upaḍḍharajjaṃ datvā tena saddhiṃ ekato bhuñjati pivati sayati, dārake ca vandāpeti, iminā raññā  katakammaṃ na jānāma, kiṃ karoti rājā, mayaṃ lajjāma, tvaṃ rañño kathehī''ti. so  ``sādhū''ti sampaṭicchitvā sabbaṃ taṃ kathaṃ rañño ārocetvā ``mā evaṃ karohi, mahārājā''ti  āha. ``tāta, ahaṃ yuddhaparājito kahaṃ vasiṃ, api nu jānāthā''ti. ``na jānāma, devā''ti.  ``ahaṃ etassa ghare vasanto arogo hutvā āgantvā rajjaṃ kāresiṃ, evaṃ mama upakārino kasmā  sampattiṃ na dassāmī''ti evaṃ vatvā ca pana bodhisatto ``tāta, yo hi adātabbayuttakassa deti,  dātabbayuttakassa na deti, so āpadaṃ patvā kiñci upakāraṃ na labhatī''ti dassento imā gāthā  āha -- <br/><br/>[40] 5^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``adeyyesu ^a^P3.0012^ea^ dadaṃ dānaṃ, deyyesu nappavecchati. <br/><br/>[22] āpāsu byasanaṃ patto, sahāyaṃ nādhigacchati.. <br/><br/>[40] 6^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nādeyyesu dadaṃ dānaṃ, deyyesu yo pavecchati. <br/><br/>[22] āpāsu byasanaṃ patto, sahāyamadhigacchati.. <br/><br/>[40] 7^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saññogasambhogavisesadassanaṃ ^a^M3.0011^ea^, anariyadhammesu saṭhesu nassati. <br/><br/>[22] katañca ariyesu ca ajjavesu, mahapphalaṃ hoti aṇumpi tādisu.. <br/><br/>[40] 8^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo pubbe katakalyāṇo, akā loke sudukkaraṃ. <br/><br/>[22] pacchā kayirā na vā kayirā, accantaṃ pūjanāraho''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^adeyyesū^eb^ti pubbe akatūpakāresu. ^b^deyyesū^eb^ti pubbe katūpakāresu.  ^b^nappavecchatī^eb^ti na paveseti na deti. ^b^āpāsū^eb^ti āpadāsu. ^b^byasana^eb^nti dukkhaṃ.  ^b^saññogasambhogavisesadassana^eb^nti yo mittena kato saññogo ceva sambhogo ca, tassa  visesadassanaṃ guṇadassanaṃ sukataṃ mayhaṃ imināti etaṃ sabbaṃ asuddhadhammattā anariyadhammesu  kerāṭikattā saṭhesu nassati. ^b^ariyesū^eb^ti attano kataguṇajānanena ariyesu parisuddhesu.  ^b^ajjavesū^eb^ti teneva kāraṇena ujukesu akuṭilesu. ^b^aṇumpī^eb^ti appamattakampi.  ^b^tādisū^eb^ti ye tādisā puggalā honti ariyā ujubhūtā, tesu appampi kataṃ mahapphalaṃ hoti  mahājutikaṃ mahāvipphāraṃ, sukhette vuttabījamiva na nassati ^a^V3.0010^ea^, itarasmiṃ pana pāpe  bahumpi kataṃ aggimhi khittabījamiva nassatīti attho. vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[21] ``yathāpi bījamaggimhi, ḍayhati na virūhati. <br/><br/>[22] evaṃ kataṃ asappurise, nassati na virūhati.. <br/><br/>[21] ``kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariyavuttine. <br/><br/>[22] sukhette viya bījāni, kataṃ tamhi na nassatī''ti.. (jā0 1.10.77-78).<br/><br/>[03] ^b^pubbe katakalyāṇo^eb^ti paṭhamataraṃ upakāraṃ katvā ṭhito. ^b^akā^eb^ti akari, ayaṃ  loke sudukkaraṃ nāma akāsīti attho. ^b^pacchā kayirā^eb^ti so pacchā aññaṃ ^a^P3.0013^ea^  kiñci guṇaṃ karotu vā mā vā, teneva paṭhamakatena guṇena ^b^accantaṃ pūjanāraho^eb^ hoti,  sabbaṃ sakkārasammānaṃ arahatīti.<br/><br/>[03] idaṃ pana sutvā neva amaccā, na rājaputto puna kiñci kathesīti.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0012^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  paccantagāmavāsī ānando ahosi, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mahāassārohajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 308
title:
  kāliṅgavaggo^[] . cūḷakāliṅgajātakavaṇṇanā^[] . mahāassārohajātakavaṇṇanā^[] . ekarājajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^anuttare kāmaguṇe samiddhe^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kosalarājasevakaṃ  ārabbha kathesi. paccuppannavatthu heṭṭhā ^b^seyyajātake^eb^ (jā0 1.3.94 ādayo) kathitameva.  idha pana satthā ``na tvaññeva anatthena atthaṃ āhari, porāṇakapaṇḍitāpi attano anatthena atthaṃ  āhariṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasirañño upaṭṭhāko amacco rājantepure dubbhi. rājā paccakkhatova tassa  ^a^V3.0011^ea^ dosaṃ disvā taṃ raṭṭhā pabbājesi. so dubbhisenaṃ nāma kosalarājānaṃ upaṭṭhahantoti  sabbaṃ ^b^mahāsīlavajātake^eb^ (jā0 1.1.51) kathitameva. idha pana dubbhiseno mahātale  amaccamajjhe nisinnaṃ bārāṇasirājānaṃ gaṇhāpetvā sikkāya pakkhipāpetvā uttarummāre heṭṭhāsīsakaṃ  olambāpesi. rājā corarājānaṃ ārabbha mettaṃ bhāvetvā kasiṇaparikammaṃ katvā jhānaṃ nibbattesi,  bandhanaṃ chijji, tato rājā ākāse pallaṅkena nisīdi. corarājassa sarīre dāho uppajji,  ``ḍayhāmi ḍayhāmī''ti bhūmiyaṃ aparāparaṃ parivattati. ``kimeta''nti vutte ``mahārāja, tumhe  evarūpaṃ dhammikarājānaṃ niraparādhaṃ dvārassa uttarummāre heṭṭhāsīsakaṃ olambāpethā''ti vadiṃsu. tena  hi vegena gantvā mocetha nanti. purisā gantvā rājānaṃ ākāse pallaṅkena nisinnaṃ ^a^P3.0014^ea^  disvā āgantvā dubbhisenassa ārocesuṃ. so vegena gantvā taṃ vanditvā khamāpetuṃ  paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 9^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anuttare kāmaguṇe samiddhe, bhutvāna pubbe vasi ekarāja. <br/><br/>[22] sodāni dugge narakamhi khitto, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇa''nti.. <br/><br/>[01] tattha ^a^M3.0013^ea^ ^b^vasī^eb^ti vuttho. ^b^ekarājā^eb^ti bodhisattaṃ  nāmenālapati. ^b^sodānī^eb^ti so tvaṃ idāni. ^b^dugge^eb^ti visame. ^b^narakamhī^eb^ti  āvāṭe. olambitaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. ^b^nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇa^eb^nti evarūpe visamaṭṭhāne  khittopi porāṇakavaṇṇañca balañca nappajahasīti pucchati.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto sesagāthā avoca -- <br/><br/>[40] 10^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pubbeva khantī ca tapo ca mayhaṃ, sampatthitā dubbhisena ahosi. <br/><br/>[22] taṃdāni laddhāna kathaṃ nu rāja, jahe ahaṃ vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ.. <br/><br/>[40] 11^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitāni, yasassinaṃ paññavantaṃ visayha. <br/><br/>[22] yaso ca laddhā purimaṃ uḷāraṃ, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ.. <br/><br/>[40] 12^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``panujja dukkhena sukhaṃ janinda, sukhena vā dukkhamasayhasāhi. <br/><br/>[22] ubhayattha santo abhinibbutattā, sukhe ca dukkhe ca bhavanti tulyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^khantī^eb^ti adhivāsanakhanti. ^b^tapo^eb^ti tapacaraṇaṃ. ^b^sampatthitā^eb^ti  icchitā abhikaṅkhitā ^a^V3.0012^ea^. ^b^dubbhisenā^eb^ti taṃ nāmenālapati. ^b^taṃdāni  laddhānā^eb^ti taṃ patthanaṃ idānāhaṃ labhitvā. ^b^jahe^eb^ti kena kāraṇena ahaṃ jaheyyaṃ. yassa hi  dukkhaṃ vā domanassaṃ vā hoti, so taṃ jaheyyāti dīpeti.<br/><br/>[03] ^b^``sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitānī''^eb^ti anussavavasena attano sampattiṃ dassento āha  ^a^P3.0015^ea^. idaṃ vuttaṃ hoti -- sabbāneva mama kattabbakiccāni  dānasīlabhāvanāuposathakammāni pubbeva niṭṭhitānīti. ^b^yasassinaṃ paññavantaṃ visayhā^eb^ti  parivārasampattiyā yasassi, paññāsampadāya paññavanta, asayhasāhitāya visayha. evaṃ  tīṇipetāni ālapanāneva. ^b^na^eb^nti panettha nipāto ^a^M3.0014^ea^.  byañjanasiliṭṭhatāvasenantakārassa sānunāsikatā katāti paccetabbā. ^b^yaso cā^eb^ti yasañca,  ayameva vā pāṭho. ^b^laddhā purima^eb^nti labhitvā purimaṃ pubbe aladdhapubbaṃ. ^b^uḷāra^eb^nti  mahantaṃ. kilesavikkhambhanamettābhāvanājhānuppattiyo sandhāyevamāha. ^b^nappajjahe^eb^ti evarūpaṃ  yasaṃ laddhā kiṃkāraṇā purāṇavaṇṇabalaṃ jahissāmīti attho.<br/><br/>[03] ^b^dukkhenā^eb^ti tayā uppāditena narakamhi khipanadukkhena mama rajjasukhaṃ panuditvā.  ^b^sukhena vā dukkha^eb^nti jhānasukhena vā taṃ dukkhaṃ panuditvā. ^b^ubhayattha santo^eb^ti ye  santo honti mādisā, te dvīsupi etesu koṭṭhāsesu abhinibbutasabhāvā majjhattā ^b^sukhe ca  dukkhe ca bhavanti tulyā,^eb^ ekasadisā nibbikārāva hontīti.<br/><br/>[03] idaṃ sutvā dubbhiseno bodhisattaṃ khamāpetvā ``tumhākaṃ rajjaṃ tumheva kāretha, ahaṃ vo core  paṭibāhissāmī''ti vatvā tassa duṭṭhāmaccassa rājāṇaṃ kāretvā pakkāmi. bodhisattopi rajjaṃ  amaccānaṃ niyyādetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā dubbhiseno ānando  ahosi, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ekarājajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 309
title:
  [] . cūḷakāliṅgajātakavaṇṇanā^[] . mahāassārohajātakavaṇṇanā^[] . ekarājajātakavaṇṇanā^[] . daddarajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^imāni ma^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kodhanaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.  vatthu ^a^V3.0013^ea^ heṭṭhā kathitameva. tadā hi dhammasabhāyaṃ tassa kodhanabhāvakathāya samuṭṭhitāya  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  nāmā''ti vutte taṃ pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu kodhanosī''ti vatvā ``āma,  bhante''ti vutte ``na, bhikkhave ^a^P3.0016^ea^, idāneva, pubbepesa kodhanoyeva,  kodhanabhāvenevassa porāṇakapaṇḍitā parisuddhā nāgarājabhāve ^a^M3.0015^ea^ ṭhitāpi tīṇi  vassāni gūthapūritāya ukkārabhūmiyaṃ vasiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese daddarapabbatapāde  daddaranāgabhavanaṃ nāma atthi, tattha rajjaṃ kārentassa daddararañño putto mahādaddaro nāma ahosi,  kaniṭṭhabhātā panassa cūḷadaddaro nāma. so kodhano pharuso nāgamāṇavake akkosanto paribhāsanto  paharanto vicarati. nāgarājā tassa pharusabhāvaṃ ñatvā nāgabhavanato taṃ nīharāpetuṃ āṇāpesi.  mahādaddaro pana pitaraṃ khamāpetvā nivāresi. dutiyampi rājā tassa kujjhi, dutiyampi  khamāpesi. tatiyavāre pana ``tvaṃ maṃ imaṃ anācāraṃ nīharāpentaṃ nivāresi, gacchatha dvepi janā  imamhā nāgabhavanā nikkhamitvā bārāṇasiyaṃ ukkārabhūmiyaṃ tīṇi vassāni vasathā''ti nāgabhavanā  nikkaḍḍhāpesi. te tattha gantvā vasiṃsu. atha ne ukkārabhūmiyaṃ udakapariyante gocaraṃ  pariyesamāne gāmadārakā disvā paharantā leḍḍudaṇḍādayo khipantā ``ke ime puthulasīsā  sūcinaṅguṭṭhā udakadeḍḍubhā maṇḍūkabhakkhā''tiādīni vatvā akkosanti paribhāsanti.<br/><br/>[03] cūḷadaddaro caṇḍapharusatāya tesaṃ taṃ avamānaṃ asahanto ``bhātika, ime dārakā amhe  paribhavanti, āsīvisabhāvaṃ no na jānanti, ahaṃ tesaṃ avamānaṃ sahituṃ na sakkomi, nāsāvātena  te nāsessāmī''ti bhātarā saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 13^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imāni maṃ daddara tāpayanti, vācāduruttāni manussaloke. <br/><br/>[22] maṇḍūkabhakkhā udakantasevī, āsīvisaṃ maṃ avisā sapantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0017^ea^ ^b^tāpayantī^eb^ti dukkhāpenti. ^b^maṇḍūkabhakkhā  udakantasevī^eb^ti ``maṇḍūkabhakkhā''ti ca ``udakantasevī''ti ca vadantā ete avisā  gāmadārakā maṃ āsīvisaṃ samānaṃ sapanti akkosantīti.<br/><br/>[03] tassa ^a^V3.0014^ea^ vacanaṃ sutvā mahādaddaro sesagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 14^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sakā raṭṭhā pabbājito, aññaṃ janapadaṃ gato. <br/><br/>[22] mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, duruttānaṃ nidhetave.. <br/><br/>[40] 15^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yattha ^a^M3.0016^ea^ posaṃ na jānanti, jātiyā vinayena vā. <br/><br/>[22] na tattha mānaṃ kayirātha, vasamaññātake jane.. <br/><br/>[40] 16^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``videsavāsaṃ vasato, jātavedasamenapi. <br/><br/>[22] khamitabbaṃ sapaññena, api dāsassa tajjita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^duruttānaṃ nidhetave^eb^ti yathā dhaññanidhānatthāya mahantaṃ koṭṭhaṃ katvā pūretvā kicce  uppanne dhaññaṃ vaḷañjenti, evamevaṃ videsaṃ gato antohadaye paṇḍito poso duruttānaṃ nidhānatthāya  mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha. tattha tāni duruttāni nidahitvā puna attano pahonakakāle kātabbaṃ  karissati. ^b^jātiyā vinayena vā^eb^ti ``ayaṃ khattiyo brāhmaṇo''ti vā ``sīlavā  bahussuto guṇasampanno''ti vā evaṃ yattha jātiyā vinayena vā na jānantīti attho.  ^b^māna^eb^nti evarūpaṃ maṃ lāmakavohārena voharanti, na sakkaronti na garuṃ karontīti mānaṃ na  kareyya. ^b^vasamaññātake jane^eb^ti attano jātigottādīni ajānantassa janassa santike  vasanto. ^b^vasato^eb^ti vasatā, ayameva vā pāṭho.<br/><br/>[03] evaṃ te tattha tīṇi vassāni vasiṃsu. atha ne pitā pakkosāpesi. te tato paṭṭhāya  nihatamānā jātā.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  kodhano bhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. ``tadā cūḷadaddaro kodhano bhikkhu ahosi, mahādaddaro  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] daddarajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 310
title:
  [] . mahāassārohajātakavaṇṇanā^[] . ekarājajātakavaṇṇanā^[] . daddarajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsanajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^natthi^eb^ ^a^V3.0015^ea^ ^a^P3.0018^ea^ ^b^loke raho nāmā^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi. vatthu ekādasakanipāte ^b^pānīyajātake^eb^ (jā0  1.11.59 ādayo) āvi bhavissati. ayaṃ panettha saṅkhepo -- pañcasatā bhikkhū  antojetavane vasantā majjhimayāmasamanantare kāmavitakkaṃ vitakkayiṃsu. satthā ^a^M3.0017^ea^  chasupi rattidivākoṭṭhāsesu yathā ekacakkhuko cakkhuṃ, ekaputto puttaṃ, cāmarī vālaṃ appamādena  rakkhati, evaṃ niccakālaṃ bhikkhū oloketi. so rattibhāge dibbacakkhunā jetavanaṃ olokento  cakkavattirañño attano nivesane uppannacore viya te bhikkhū disvā gandhakuṭiṃ vivaritvā  ānandattheraṃ āmantetvā ``ānanda, antojetavane koṭisanthāre vasanakabhikkhū sannipātāpetvā  gandhakuṭidvāre āsanaṃ paññāpehī''ti āha. so tathā katvā satthu paṭivedesi. satthā  paññattāsane nisīditvā sabbasaṅgāhikavasena āmantetvā ``bhikkhave, porāṇakapaṇḍitā `pāpakaraṇe  raho nāma natthī'ti pāpaṃ na kariṃsū''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  tattheva bārāṇasiyaṃ disāpāmokkhassa ācariyassa santike pañcannaṃ māṇavakasatānaṃ jeṭṭhako hutvā  sippaṃ uggaṇhāti. ācariyassa pana vayappattā dhītā atthi. so cintesi ``imesaṃ  māṇavakānaṃ sīlaṃ vīmaṃsitvā sīlasampannasseva dhītaraṃ dassāmī''ti. so ekadivasaṃ māṇavake  āmantetvā ``tātā, mayhaṃ dhītā vayappattā, vivāhamassā kāressāmi, vatthālaṅkāraṃ laddhuṃ vaṭṭati,  gacchatha tumhe attano attano ñātakānaṃ apassantānaññeva thenetvā vatthālaṅkāre āharatha, kenaci  adiṭṭhameva gaṇhāmi, dassetvā ābhataṃ na gaṇhāmī''ti āha. te ``sādhū''ti sampaṭicchitvā  tato paṭṭhāya ñātakānaṃ apassantānaṃ thenetvā vatthapiḷandhanādīni āharanti. ācariyo ābhatābhataṃ  visuṃ visuṃ ṭhapesi. bodhisatto pana na kiñci āhari. atha naṃ ācariyo āha ``tvaṃ  ^a^P3.0019^ea^ pana, tāta, na kiñci āharasī''ti. ``āma, ācariyā''ti. ``kasmā,  tātā''ti. ``tumhe na kassaci passsantassa ābhataṃ gaṇhatha, ahaṃ pana pāpakaraṇe raho nāma na  passāmī''ti dīpento imā dve gāthā āha -- <br/><br/>[40] 17^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``natthi loke raho nāma, pāpakammaṃ pakubbato. <br/><br/>[22] passanti vanabhūtāni, taṃ bālo maññatī raho.. <br/><br/>[40] 18^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahaṃ ^a^V3.0016^ea^ raho na passāmi, suññaṃ vāpi na vijjati. <br/><br/>[22] yattha aññaṃ na passāmi, asuññaṃ hoti taṃ mayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0018^ea^ ^b^raho^eb^ti paṭicchannaṭṭhānaṃ. ^b^vanabhūtānī^eb^ti vane  nibbattabhūtāni. ^b^taṃ bālo^eb^ti taṃ pāpakammaṃ raho mayā katanti bālo maññati. ^b^suññaṃ  vāpī^eb^ti yaṃ vā ṭhānaṃ sattehi suññaṃ tucchaṃ bhaveyya, tampi natthīti āha.<br/><br/>[03] ācariyo tassa pasīditvā ``tāta, na mayhaṃ gehe dhanaṃ natthi, ahaṃ pana sīlasampannassa  dhītaraṃ dātukāmo ime māṇavake vīmaṃsanto evamakāsiṃ, mama dhītā tuyhameva anucchavikā''ti  dhītaraṃ alaṅkaritvā bodhisattassa adāsi. sesamāṇavake ``tumhehi ābhatābhataṃ tumhākaṃ gehameva  nethā''ti āha.<br/><br/>[03] satthā ``iti kho, bhikkhave, te dussīlamāṇavakā attano dussīlatāya taṃ itthiṃ na  labhiṃsu, itaro paṇḍitamāṇavo sīlasampannatāya labhī''ti vatvā abhisambuddho hutvā itarā dve gāthā  abhāsi -- <br/><br/>[40] 19^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dujjacco ca sujacco ca, nando ca sukhavaḍḍhito. <br/><br/>[22] vajjo ca addhuvasīlo ca, te dhammaṃ jahumatthikā.. <br/><br/>[40] 20^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``brāhmaṇo ca kathaṃ jahe, sabbadhammāna pāragū. <br/><br/>[22] yo dhammamanupāleti, dhitimā saccanikkamo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dujjacco^eb^tiādayo cha jeṭṭhakamāṇavā, tesaṃ nāmaṃ gaṇhi, avasesānaṃ nāmaṃ  aggahetvā sabbasaṅgāhikavaseneva ^b^``te dhammaṃ jahumatthikā''^eb^ti āha. tattha ^b^te^eb^ti  sabbepi te māṇavā. ^b^dhamma^eb^nti itthipaṭilābhasabhāvaṃ ^a^P3.0020^ea^.  ^b^jahumatthikā^eb^ti jahuṃ atthikā, ayameva vā pāṭho. makāro padabyañjanasandhivasena vutto.  idaṃ vuttaṃ hoti -- sabbepi te māṇavā tāya itthiyā atthikāva hutvā attano dussīlatāya taṃ  itthipaṭilābhasabhāvaṃ jahiṃsu. <br/><br/>[01] ^b^brāhmaṇo cā^eb^ti itaro pana sīlasampanno brāhmaṇo. ^b^kathaṃ jahe^eb^ti kena  kāraṇena taṃ itthipaṭilābhasabhāvaṃ jahissati. ^b^sabbadhammāna^eb^nti imasmiṃ ṭhāne lokiyāni  pañca sīlāni, dasa ^a^V3.0017^ea^ sīlāni, tīṇi sucaritāni ca, sabbadhammā nāma, tesaṃ so  pāraṃ gatoti ^b^pāragū. dhamma^eb^nti vuttappakārameva ^a^M3.0019^ea^ dhammaṃ ^b^yo anupāleti^eb^  rakkhati. ^b^dhitimā^eb^ti sīlarakkhanadhitiyā samannāgato. ^b^saccanikkamo^eb^ti sacce  sabhāvabhūte yathāvutte sīladhamme nikkamena samannāgato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  tāni pañca bhikkhusatāni arahatte patiṭṭhahiṃsu.<br/><br/>[03] tadā ācariyo sāriputto ahosi, paṇḍitamāṇavo pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] sīlavīmaṃsanajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 311
title:
  [] . ekarājajātakavaṇṇanā^[] . daddarajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsanajātakavaṇṇanā^[] . sujātājātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kimaṇḍakā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto mallikaṃ deviṃ ārabbha kathesi.  ekadivasaṃ kira rañño tāya saddhiṃ sirivivādo ahosi, ``sayanakalaho''tipi vadantiyeva.  rājā kujjhitvā tassā atthibhāvampi na jānāti. mallikā devīpi ``satthā rañño mayi  kuddhabhāvaṃ na jānāti maññe''ti cintesi. satthāpi ñatvā ``imesaṃ samaggabhāvaṃ karissāmī''ti  pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya pañcabhikkhusataparivāro sāvatthiṃ pavisitvā rājadvāraṃ  agamāsi. rājā tathāgatassa pattaṃ gahetvā nivesanaṃ pavesetvā paññattāsane nisīdāpetvā  buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dakkhiṇodakaṃ datvā yāgukhajjakaṃ āhari. satthā pattaṃ hatthena  pidahitvā ``mahārāja, kahaṃ devī''ti āha. ``kiṃ, bhante, tāya attano yasena mattāyā''ti?  ``mahārāja, sayameva yasaṃ datvā mātugāmaṃ ukkhipitvā tāya katassa aparādhassa asahanaṃ nāma na  yutta''nti. rājā satthu vacanaṃ sutvā taṃ pakkosāpesi, sā satthāraṃ ^a^P3.0021^ea^ parivisi.  satthā ``aññamaññaṃ samaggehi bhavituṃ vaṭṭatī''ti sāmaggirasavaṇṇaṃ kathetvā pakkāmi. tato paṭṭhāya  ubho samaggavāsaṃ vasiṃsu. bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, satthā ekavacaneneva  ubho samagge akāsī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepāhaṃ ^a^M3.0020^ea^  ete ekavādeneva samagge akāsi''nti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V3.0018^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa  atthadhammānusāsako amacco ahosi. athekadivasaṃ rājā vātapānaṃ vivaritvā rājaṅgaṇaṃ  olokayamāno aṭṭhāsi. tasmiṃ khaṇe ekā paṇṇikadhītā abhirūpā paṭhamavaye ṭhitā sujātā  nāma badarapacchiṃ sīse katvā ``badarāni gaṇhatha, badarāni gaṇhathā''ti vadamānā rājaṅgaṇena  gacchati. rājā tassā saddaṃ sutvā tāya paṭibaddhacitto hutvā asāmikabhāvaṃ ñatvā taṃ  pakkosāpetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā mahantaṃ yasaṃ adāsi. sā rañño piyā ahosi manāpā.  athekadivasaṃ rājā suvaṇṇataṭṭake badarāni khādanto nisīdi. tadā sujātā devī rājānaṃ  badarāni khādantaṃ disvā ``mahārāja, kiṃ nāma tumhe khādathā''ti pucchantī paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 21^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kimaṇḍakā ime deva, nikkhittā kaṃsamallake. <br/><br/>[22] upalohitakā vaggū, taṃ me akkhāhi pucchito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kimaṇḍakā^eb^ti kiṃphalāni nāmetāni, parimaṇḍalavasena pana aṇḍakāti āha.  ^b^kaṃsamallake^eb^ti suvaṇṇataṭṭake. ^b^upalohitakā^eb^ti rattavaṇṇā. ^b^vaggū^eb^ti cokkhā  nimmalā.<br/><br/>[03] rājā kujjhitvā ``badaravāṇijake paṇṇikagahapatikassa dhīte attano kulasantakāni  badarānipi na jānāsī''ti vatvā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 22^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāni ^a^P3.0022^ea^ pure tuvaṃ devi, bhaṇḍu nantakavāsinī. <br/><br/>[22] ucchaṅgahatthā pacināsi, tassā te koliyaṃ phalaṃ.. <br/><br/>[40] 23^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uḍḍayhate na ramati, bhogā vippajahanti taṃ. <br/><br/>[22] tatthevimaṃ paṭinetha, yattha kolaṃ pacissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhaṇḍū^eb^ti muṇḍasīsā hutvā. ^b^nantakavāsinī^eb^ti jiṇṇapilotikanivatthā.  ^b^ucchaṅgahatthā pacināsī^eb^ti aṭaviṃ pavisitvā aṅkusakena sākhaṃ onāmetvā ocitocitaṃ  hatthena gahetvā ucchaṅge pakkhipanavasena ucchaṅgahatthā ^a^M3.0021^ea^ hutvā pacināsi ocināsi.  ^b^tassā te koliyaṃ phala^eb^nti tassā tava evaṃ pacinantiyā ocinantiyā yamahaṃ idāni  khādāmi, idaṃ koliyaṃ kuladattiyaṃ phalanti attho.<br/><br/>[03] ^b^uḍḍayhate^eb^ ^a^V3.0019^ea^ ^b^na ramatī^eb^ti ayaṃ jammī imasmiṃ rājakule vasamānā  lohakumbhiyaṃ pakkhittā viya ḍayhati nābhiramati. ^b^bhogā^eb^ti rājabhogā imaṃ alakkhikaṃ  vippajahanti. ^b^yattha kolaṃ pacissatī^eb^ti yattha gantvā puna badarameva pacinitvā vikkiṇantī  jīvikaṃ kappessati, tattheva naṃ nethāti vadati.<br/><br/>[03] bodhisatto ``ṭhapetvā maṃ añño ime samagge kātuṃ na sakkhissatī''ti rājānaṃ saññāpetvā  ``imissā anikkaḍḍhanaṃ karisssāmī''ti cintetvā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 24^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``honti hete mahārāja, iddhippattāya nāriyā. <br/><br/>[22] khama deva sujātāya, māssā kujjha rathesabhā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- mahārāja, ete evarūpā pamādadosā yasaṃ pattāya nāriyā hontiyeva, etaṃ  evarūpe ucce ṭhāne ṭhapetvā idāni ``ettakassa aparādhassa asahanaṃ nāma na yuttaṃ tumhākaṃ, tasmā  khama, deva, sujātāya, etissā mā kujjha ^b^rathesabha^eb^ rathajeṭṭhakāti.<br/><br/>[03] rājā tassa vacanena deviyā taṃ aparādhaṃ sahitvā yathāṭhāneyeva naṃ ṭhapesi. tato paṭṭhāya  ubho samaggavāsaṃ vasiṃsūti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā bārāṇasirājā  kosalarājā ahosi, sujātā mallikā, amacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sujātājātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 312
title:
  [] . daddarajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsanajātakavaṇṇanā^[] . sujātājātakavaṇṇanā^[] . palāsajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^acetanaṃ^eb^ ^a^P3.0023^ea^ ^b^brāhmaṇa assuṇanta^eb^nti idaṃ satthā parinibbānamañce  nipanno ānandattheraṃ ārabbha kathesi. sohāyasmā ``ajja rattiyā paccūsasamaye satthā  parinibbāyissatī''ti ñatvā ``ahañcamhi sekkho sakaraṇīyo, satthu ca me parinibbānaṃ  bhavissati, pañcavīsati vassāni satthu kataṃ ^a^M3.0022^ea^ upaṭṭhānaṃ nipphalaṃ bhavissatī''ti  sokābhibhūto uyyānaovarake kapisīsaṃ ālambitvā parodi. satthā taṃ apassanto ``kahaṃ,  bhikkhave, ānando''ti pucchitvā ^a^V3.0020^ea^ tamatthaṃ sutvā taṃ pakkosāpetvā ``katapuññosi tvaṃ,  ānanda, padhānamanuyuñja, khippaṃ hohisi anāsavo, mā cintayi, idāni tayā mama kataṃ upaṭṭhānaṃ  kiṃkāraṇā nipphalaṃ bhavissati, yassa te pubbe sarāgādikālepi mama kataṃ upaṭṭhānaṃ nipphalaṃ  nāhosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasito avidūre  palāsarukkhadevatā hutvā nibbatti. tadā bārāṇasivāsino manussā devatāmaṅgalikā ahesuṃ niccaṃ  balikaraṇādīsu payuttā. atheko duggatabrāhmaṇo ``ahampi ekaṃ devataṃ paṭijaggissāmī''ti  ekasmiṃ unnatappadese ṭhitassa mahato palāsarukkhassa mūlaṃ samaṃ nittiṇaṃ katvā parikkhipitvā  vālukaṃ okiritvāva sammajjitvā rukkhe gandhapañcaṅgulikāni datvā mālāgandhadhūmehi pūjetvā dīpaṃ  jāletvā ``sukhaṃ sayā''ti vatvā rukkhaṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkamati. dutiyadivase pātova  gantvā sukhaseyyaṃ pucchati. athekadivasaṃ rukkhadevatā cintesi ``ayaṃ brāhmaṇo ativiya maṃ  paṭijaggati, imaṃ brāhmaṇaṃ vīmaṃsitvā yena kāraṇena maṃ paṭijaggati, taṃ dassāmī''ti. sā tasmiṃ  khaṇe brāhmaṇe āgantvā rukkhamūle sammajjante mahallakabrāhmaṇavesena samīpe ṭhatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 25^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``acetanaṃ ^a^P3.0024^ea^ brāhmaṇa assuṇantaṃ, jāno ajānantamimaṃ palāsaṃ. <br/><br/>[22] āraddhaviriyo dhuvaṃ appamatto, sukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^assuṇanta^eb^nti acetanattāva asuṇantaṃ. ^b^jāno^eb^ti tuvaṃ jānamāno hutvā  ^b^dhuvaṃ appamatto^eb^ti niccaṃ appamatto.<br/><br/>[03] taṃ sutvā brāhmaṇo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 26^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dūre suto ceva brahā ca rukkho, dese ṭhito bhūtanivāsarūpo. <br/><br/>[22] tasmā namassāmi imaṃ palāsaṃ, ye cettha bhūtā te dhanassa hetū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0023^ea^ ^b^dūre suto^eb^ti brāhmaṇa ayaṃ rukkho dūre suto vissuto, na  āsannaṭṭhāneyeva pākaṭo. ^b^brahā cā^eb^ti mahanto ca. ^b^dese ṭhito^eb^ti unnate same  bhūmippadese ṭhito. ^b^bhūtanivāsarūpo^eb^ti ^a^V3.0021^ea^ devatānivāsasabhāvo, addhā ettha  mahesakkhā devatā nivutthā bhavissati. ^b^te dhanassa hetū^eb^ti imañca rukkhaṃ ye cettha nivutthā  bhūtā, te dhanassa hetu namassāmi, na nikkāraṇāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rukkhadevatā brāhmaṇassa pasannā ``ahaṃ, brāhmaṇa, imasmiṃ rukkhe nibbattadevatā,  mā bhāyi, dhanaṃ te dassāmī''ti taṃ assāsetvā attano vimānadvāre mahantena devatānubhāvena  ākāse ṭhatvā itarā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 27^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ brāhmaṇa pekkhamāno. <br/><br/>[22] kathañhi āgamma sataṃ sakāse, moghāni te assu pariphanditāni.. <br/><br/>[40] 28^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo tindukarukkhassa paro pilakkho, parivārito pubbayañño uḷāro. <br/><br/>[22] tassesa mūlasmiṃ nidhi nikhāto, adāyādo gaccha taṃ uddharāhī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0025^ea^ ^b^yathānubhāva^eb^nti yathāsatti yathābalaṃ. ^b^kataññuta^eb^nti tayā  mayhaṃ kataguṇaṃ jānanto taṃ attani vijjamānaṃ kataññutaṃ pekkhamāno. ^b^āgammā^eb^ti āgantvā.  ^b^sataṃ sakāse^eb^ti sappurisānaṃ santike. ^b^moghāni te assu pariphanditānī^eb^ti  sukhaseyyapucchanavasena vācāphanditāni sammajjanādikaraṇena kāyaphanditāni ca tava kathaṃ aphalāni  bhavissanti.<br/><br/>[03] ^b^yo tindukarukkhassa paro pilakkho^eb^ti yo esa tindukarukkhassa parato  pilakkharukkho ṭhitoti vimānadvāre ṭhitāva hatthaṃ pasāretvā dasseti. ^b^parivārito^eb^tiādīsu  tassa pilakkharukkhassa mūle esa taṃ rukkhamūlaṃ parikkhipitvā nihitatāya parivārito, pubbe  yiṭṭhayaññavasena purimasāmikānaṃ uppannatāya ^b^pubbayañño,^eb^ anekanidhikumbhi bhāvena mahantattā  ^a^M3.0024^ea^ ^b^uḷāro,^eb^ bhūmiṃ khaṇitvā ṭhapitattā ^b^nikhāto,^eb^ idāni dāyādānaṃ  abhāvato ^b^adāyādo^eb^. idaṃ vuttaṃ hoti -- esa taṃ rukkhamūlaṃ parikkhipitvā gīvāya gīvaṃ  paharantīnaṃ nidhikumbhīnaṃ vasena mahānidhi nikhāto asāmiko, gaccha taṃ uddharitvā gaṇhāti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā sā devatā ``brāhmaṇa, tvaṃ etaṃ uddharitvā gaṇhanto kilamissasi, gaccha  tvaṃ, ahameva taṃ tava gharaṃ netvā asukasmiṃ asukasmiñca ṭhāne nidahissāmi, tvaṃ etaṃ dhanaṃ  yāvajīvaṃ paribhuñjanto dānaṃ dehi, sīlaṃ rakkhāhī''ti brāhmaṇassa ovādaṃ datvā taṃ dhanaṃ attano  ānubhāvena tassa ghare patiṭṭhāpesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0022^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā brāhmaṇo  ānando ahosi, rukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] palāsajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 313
title:
  [] . sīlavīmaṃsanajātakavaṇṇanā^[] . sujātājātakavaṇṇanā^[] . palāsajātakavaṇṇanā^[] . sakuṇajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^akaramhasa te kicca^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattassa akataññutaṃ ārabbha  kathesi. ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto akataññūyevā''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese  rukkhakoṭṭakasakuṇo hutvā ^a^P3.0026^ea^ nibbatti. athekassa sīhassa maṃsaṃ khādantassa aṭṭhi  gale laggi, galo uddhumāyi, gocaraṃ gaṇhituṃ na sakkoti, kharā vedanā pavattati. atha naṃ so  sakuṇo gocarappasuto disvā sākhāya nilīno ``kiṃ te, samma, dukkha''nti pucchi. so  tamatthaṃ ācikkhi. ``ahaṃ te, samma, etaṃ aṭṭhiṃ apaneyyaṃ, bhayena pana te mukhaṃ pavisituṃ na  visahāmi, khādeyyāsipi ma''nti. ``mā bhāyi, samma, nāhaṃ taṃ khādāmi, jīvitaṃ me  dehī''ti. so ``sādhū''ti taṃ vāmapassena nipajjāpetvā ``ko jānāti, kimpesa  karissatī''ti cintetvā yathā mukhaṃ pidahituṃ na sakkoti, tathā tassa adharoṭṭhe ca ^a^M3.0025^ea^  uttaroṭṭhe ca daṇḍakaṃ ṭhapetvā mukhaṃ pavisitvā aṭṭhikoṭiṃ tuṇḍena pahari, aṭṭhi patitvā gataṃ.  so aṭṭhiṃ pātetvā sīhassa mukhato nikkhamanto daṇḍakaṃ tuṇḍena paharitvā pātentova  nikkhamitvā sākhagge nilīyi. sīho nirogo hutvā ekadivasaṃ ekaṃ vanamahiṃsaṃ vadhitvā  khādati. sakuṇo ``vīmaṃsissāmi na''nti tassa uparibhāge sākhāya nilīyitvā tena saddhiṃ  sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 29^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase. <br/><br/>[22] migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akaramhasa te kicca^eb^nti bho, sīha, mayampi tava ekaṃ kiccaṃ akarimha. ^b^yaṃ  balaṃ ahuvamhase^eb^ti yaṃ amhākaṃ balaṃ ahosi, tena balena tato kiñci ahāpetvā akarimhayeva.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V3.0023^ea^ sutvā sīho dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 30^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mama lohitabhakkhassa, niccaṃ luddāni kubbato. <br/><br/>[22] dantantaragato santo, taṃ bahuṃ yampi jīvasī''ti..<br/><br/>[03] taṃ sutvā sakuṇo itarā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 31^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akataññumakattāraṃ, katassa appaṭikārakaṃ. <br/><br/>[22] yasmiṃ kataññutā natthi, niratthā tassa sevanā.. <br/><br/>[40] 32^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassa ^a^P3.0027^ea^ sammukhaciṇṇena, mittadhammo na labbhati. <br/><br/>[22] anusūyamanakkosaṃ, saṇikaṃ tamhā apakkame''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akataññu^eb^nti kataguṇaṃ ajānantaṃ. ^b^akattāra^eb^nti yaṃkiñci akarontaṃ.  ^b^sammukhaciṇṇenā^eb^ti sammukhe katena guṇena. ^b^anusūyamanakkosa^eb^nti taṃ puggalaṃ na  usūyanto na akkosanto saṇikaṃ tamhā pāpapuggalā apagaccheyyāti. evaṃ vatvā so sakuṇo  pakkāmi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā sīho devadatto ahosi,  sakuṇo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sakuṇajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 314
title: [] . sujātājātakavaṇṇanā^[] . palāsajātakavaṇṇanā^[] . sakuṇajātakavaṇṇanā^[] . chavajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^sabbamidaṃ^eb^ ^a^M3.0026^ea^ ^b^carimaṃ kata^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  chabbaggiye bhikkhū ārabbha kathesi. vatthu ^b^vinaye^eb^ (pāci0 646) vitthārato āgatameva.  ayaṃ panettha saṅkhepo -- satthā chabbaggiye pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tumhe, bhikkhave, nīce  āsane nisīditvā ucce āsane nisinnassa dhammaṃ desethā''ti pucchitvā ``evaṃ, bhante''ti vutte  te bhikkhū garahitvā ``ayuttaṃ, bhikkhave, tumhākaṃ mama dhamme agāravakaraṇaṃ, porāṇakapaṇḍitā hi  nīce āsane nisīditvā bāhirakamantepi vācente garahiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V3.0024^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto caṇḍālakule nibbattitvā  vayappatto kuṭumbaṃ saṇṭhapesi. tassa bhariyā ambadohaḷinī hutvā taṃ āha ``sāmi, icchāmahaṃ  ambaṃ khāditu''nti. ``bhadde, imasmiṃ kāle ambaṃ natthi, aññaṃ kiñci ambilaphalaṃ  āharissāmī''ti. ``sāmi, ambaphalaṃ labhamānāva jīvissāmi, alabhamānāya me jīvitaṃ  natthī''ti. so tassā paṭibaddhacitto ^a^P3.0028^ea^ ``kahaṃ nu kho ambaphalaṃ  labhissāmī''ti cintesi. tena kho pana samayena bārāṇasirañño uyyāne ambo dhuvaphalo hoti.  so ``tato ambapakkaṃ āharitvā imissā dohaḷaṃ paṭippassambhessāmī''ti rattibhāge uyyānaṃ  gantvā ambaṃ abhiruhitvā nilīno sākhāya sākhaṃ ambaṃ olokento vicari. tassa tathā  karontasseva ratti vibhāyi. so cintesi ``sace idāni otaritvā gamissāmi, disvā maṃ  `coro'ti gaṇhissanti, rattibhāge gamissāmī''ti. athekaṃ viṭapaṃ abhiruhitvā nilīno acchi.<br/><br/>[03] tadā bārāṇasirājā ``purohitassa santike mante uggaṇhissāmī''ti uyyānaṃ pavisitvā  ambarukkhamūle ucce āsane nisīditvā ācariyaṃ nīce āsane nisīdāpetvā mante uggaṇhi.  bodhisatto upari nilīno cintesi -- ``yāva adhammiko ayaṃ rājā, yo uccāsane  nisīditvā mante uggaṇhāti. ayaṃ brāhmaṇopi adhammiko, yo nīcāsane nisīditvā mante  vāceti. ahampi adhammiko, yo mātugāmassa vasaṃ gantvā mama jīvitaṃ agaṇetvā ambaṃ  āharāmī''ti. so rukkhato otaranto ekaṃ ^a^M3.0027^ea^ olambanasākhaṃ gahetvā tesaṃ  ubhinnampi antare patiṭṭhāya ``mahārāja, ahaṃ naṭṭho, tvaṃ mūḷho, purohito mato''ti āha. so  raññā ``kiṃkāraṇā''ti puṭṭho paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 33^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbamidaṃ carimaṃ kataṃ, ubho dhammaṃ na passare. <br/><br/>[27] ubho pakatiyā cutā, yo cāyaṃ mantejjhāpeti. <br/><br/>[22] yo ca mantaṃ adhīyatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sabbamidaṃ carimaṃ kata^eb^nti yaṃ amhehi tīhi janehi kataṃ, sabbaṃ idaṃ kiccaṃ  lāmakaṃ nimmariyādaṃ adhammikaṃ. evaṃ attano corabhāvaṃ tesañca mantesu agāravaṃ garahitvā puna  itare dveyeva garahanto ^b^``ubho^eb^ ^a^P3.0029^ea^ ^b^dhammaṃ na passare''^eb^tiādimāha. tattha  ^b^ubho^eb^ti ime dvepi janā garukārārahaṃ porāṇakadhammaṃ na passanti, tato dhammapakatito cutā.  dhammo hi paṭhamuppattivasena pakati nāma. vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[21] ``dhammo ^a^V3.0025^ea^ have pāturahosi pubbe. <br/><br/>[22] pacchā adhammo udapādi loke''ti.. (jā0 1.11.28).<br/><br/>[03] ^b^yo cāya^eb^nti yo ca ayaṃ nīcāsane nisīditvā mante ajjhāpeti, yo ca ucce  āsane nisīditvā adhīyatīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā brāhmaṇo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 34^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. <br/><br/>[22] tasmā etaṃ na sevāmi, dhammaṃ isīhi sevita''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- ahañhi bho imassa rañño santakaṃ sālīnaṃ odanaṃ ^b^suciṃ^eb^ paṇḍaraṃ  nānappakārāya maṃsavikatiyā sittaṃ ^b^maṃsūpasecanaṃ^eb^ bhuñjāmi, tasmā udare baddho hutvā etaṃ  esitaguṇehi isīhi sevitaṃ dhammaṃ na sevāmīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā itaro dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 35^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``paribbaja mahā loko, pacantaññepi pāṇino. <br/><br/>[22] mā taṃ adhammo ācarito, asmā kumbhamivābhidā.. <br/><br/>[40] 36^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhiratthu ^a^M3.0028^ea^ taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa. <br/><br/>[22] yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^paribbajā^eb^ti ito aññattha gaccha. ^b^mahā^eb^ti ayaṃ loko nāma mahā.  ^b^pacantaññepi pāṇino^eb^ti imasmiṃ jambudīpe aññepi pāṇino pacanti, nāyameveko rājā.  ^b^asmā kumbhamivābhidā^eb^ti pāsāṇo ghaṭaṃ viya. idaṃ vuttaṃ hoti -- yaṃ tvaṃ aññattha agantvā  idha vasanto adhammaṃ ācarasi, so adhammo evaṃ ācarito pāsāṇo ghaṭaṃ viya mā taṃ bhindi.<br/><br/>[03] ^b^``dhiratthū''^eb^ti gāthāya ayaṃ saṅkhepattho -- brāhmaṇa yo esa evaṃ tava yasalābho ca  dhanalābho ca dhiratthu, taṃ garahāma mayaṃ. kasmā? yasmā ayaṃ tayā ^a^P3.0030^ea^ laddhalābho  āyatiṃ apāyesu ^a^V3.0026^ea^ vinipātanahetunā sampati ca adhammacaraṇena jīvitavutti nāma  hoti, yā cesā vutti iminā āyatiṃ vinipātena idha adhammacaraṇena vā nippajjati, kiṃ tāya,  tena taṃ evaṃ vadāmīti.<br/><br/>[03] athassa dhammakathāya rājā pasīditvā ``bho, purisa, kiṃjātikosī''ti pucchi.  ``caṇḍālo ahaṃ, devā''ti. bho ``sace tvaṃ jātisampanno abhavisssa, rajjaṃ te ahaṃ adassaṃ,  ito paṭṭhāya pana ahaṃ divā rājā bhavissāmi, tvaṃ rattiṃ rājā hohī''ti attano kaṇṭhe piḷandhanaṃ  pupphadāmaṃ tassa gīvāyaṃ piḷandhāpetvā taṃ nagaraguttikaṃ akāsi. ayaṃ nagaraguttikānaṃ kaṇṭhe  rattapupphadāmapiḷandhanavaṃso. tato paṭṭhāya pana rājā tassovāde ṭhatvā ācariye gāravaṃ karitvā  nīce āsane nisinno mante uggaṇhīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā rājā ānando ahosi,  caṇḍālaputto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] chavajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 315
title: [] . palāsajātakavaṇṇanā^[] . sakuṇajātakavaṇṇanā^[] . chavajātakavaṇṇanā^[] . seyyajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^sasamuddapariyāya^eb^nti ^a^M3.0029^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ  ārabbha kathesi. so hi sāvatthiyaṃ piṇḍāya caranto ekaṃ abhirūpaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ itthiṃ  disvā ukkaṇṭhito sāsane nābhirami. atha bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. so bhagavatā ``saccaṃ  kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī''ti puṭṭho ``saccaṃ, bhante''ti vatvā ``ko taṃ ukkaṇṭhāpesī''ti  vutte tamatthaṃ ārocesi. satthā ``kasmā tvaṃ evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā  ukkaṇṭhitosi, pubbe paṇḍitā purohitaṭṭhānaṃ labhantāpi taṃ paṭikkhipitvā pabbajiṃsū''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto purohitassa brāhmaṇiyā kucchimhi  paṭisandhiṃ gaṇhitvā ^a^P3.0031^ea^ rañño puttena saddhiṃ ekadivase vijāyi. rājā ``atthi  nu kho koci me puttena saddhiṃ ekadivase jāto''ti amacce pucchi. ``atthi, mahārāja,  purohitassa putto''ti. rājā taṃ āharāpetvā dhātīnaṃ datvā puttena saddhiṃ ekatova paṭijaggāpesi.  ubhinnaṃ ābharaṇāni ceva pānabhojanādīni ca ekasadisāneva ahesuṃ. te vayappattā  ^a^V3.0027^ea^ ekatova takkasilaṃ gantvā sabbasippāni uggaṇhitvā āgamaṃsu. rājā puttassa  oparajjaṃ adāsi, mahāyaso ahosi. tato paṭṭhāya bodhisatto rājaputtena saddhiṃ ekatova khādati  pivati sayati, aññamaññaṃ vissāso thiro ahosi.<br/><br/>[03] aparabhāge rājaputto pitu accayena rajje patiṭṭhāya mahāsampattiṃ anubhavi. bodhisatto  cintesi ``mayhaṃ sahāyo rajjamanusāsati, sallakkhitakkhaṇeyeva kho pana mayhaṃ purohitaṭṭhānaṃ  dassati, kiṃ me gharāvāsena, pabbajitvā vivekamanubrūhessāmī''ti? so mātāpitaro vanditvā  pabbajjaṃ anujānāpetvā mahāsampattiṃ chaḍḍetvā ekakova nikkhamitvā himavantaṃ pavisitvā manorame  bhūmibhāge paṇṇasālaṃ māpetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā  jhānakīḷaṃ kīḷanto vihāsi. tadā rājā taṃ anussaritvā ``mayhaṃ sahāyo na paññāyati, kahaṃ  so''ti pucchi. amaccā tassa pabbajitabhāvaṃ ārocetvā ``ramaṇīye kira vanasaṇḍe vasatī''ti  āhaṃsu. rājā tassa vasanokāsaṃ ^a^M3.0030^ea^ pucchitvā seyyaṃ nāma amaccaṃ ``gaccha sahāyaṃ  me gahetvā ehi, purohitaṭṭhānamassa dassāmī''ti āha. so ``sādhū''ti paṭissuṇitvā  bārāṇasito nikkhamitvā anupubbena paccantagāmaṃ patvā tattha khandhāvāraṃ ṭhapetvā vanacarakehi saddhiṃ  bodhisattassa vasanokāsaṃ gantvā bodhisattaṃ paṇṇasāladvāre suvaṇṇapaṭimaṃ viya nisinnaṃ disvā  vanditvā ekamantaṃ nisīditvā katapaṭisanthāro ``bhante, rājā tuyhaṃ purohitaṭṭhānaṃ dātukāmo,  āgamanaṃ ^a^P3.0032^ea^ te icchatī''ti āha.<br/><br/>[03] bodhisatto ``tiṭṭhatu purohitaṭṭhānaṃ, ahaṃ sakalaṃ kāsikosalajambudīparajjaṃ cakkavattisirimeva  vā labhantopi na gacchissāmi, na hi paṇḍitā sakiṃ jahitakilese puna gaṇhanti, sakiṃ  jahitañhi niṭṭhubhakheḷasadisaṃ hotī''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 37^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ. <br/><br/>[22] na icche saha nindāya, evaṃ seyya vijānahi.. <br/><br/>[40] 38^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa. <br/><br/>[22] yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā.. <br/><br/>[40] 39^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api ce pattamādāya, anagāro paribbaje. <br/><br/>[22] sāyeva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanā.. <br/><br/>[40] 40^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api ^a^V3.0028^ea^ ce pattamādāya, anagāro paribbaje. <br/><br/>[22] aññaṃ ahiṃsayaṃ loke, api rajjena taṃ vara''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sasamuddapariyāya^eb^nti pariyāyo vuccati parivāro, samuddaṃ parivāretvā ṭhitena  cakkavāḷapabbatena saddhiṃ, samuddasaṅkhātena vā parivārena saddhinti attho. ^b^sāgarakuṇḍala^eb^nti  sāgaramajjhe dīpavasena ṭhitattā tassa kuṇḍalabhūtanti attho. ^b^nindāyā^eb^ti jhānasukhasampannaṃ  pabbajjaṃ chaḍḍetvā issariyaṃ gaṇhīti imāya nindāya. ^b^seyyā^eb^ti taṃ nāmenālapati.  ^b^vijānahī^eb^ti dhammaṃ vijānāhi. ^b^yā vutti vinipātenā^eb^ti yā purohitaṭṭhānavasena laddhā  yasalābhadhanalābhavutti jhānasukhato attavinipātanasaṅkhātena vinipātena ito gantvā  issariyamadamattassa adhammacaraṇena vā hoti, taṃ vuttiṃ dhiratthu.<br/><br/>[03] ^b^pattamādāyā^eb^ti ^a^M3.0031^ea^ bhikkhābhājanaṃ gahetvā. ^b^anagāro^eb^ti api ahaṃ  agāravirahito parakulesu careyyaṃ. ^b^sāyeva jīvikā^eb^ti sā eva me jīvikā seyyo varatarā.  ^b^yā cādhammena esanā^eb^ti yā ca adhammena esanā. idaṃ vuttaṃ hoti -- yā adhammena  esanā, tato esāva jīvikā sundaratarāti. ^b^ahiṃsaya^eb^nti aviheṭhento. ^b^api  rajjenā^eb^ti evaṃ paraṃ aviheṭhento kapālahatthassa mama jīvikakappanaṃ rajjenāpi varaṃ uttamanti.<br/><br/>[03] iti so punappunaṃ yācantampi taṃ paṭikkhipi. seyyopi tassa manaṃ alabhitvā taṃ  vanditvā gantvā tassa anāgamanabhāvaṃ rañño ārocesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P3.0033^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi, aparepi bahū  sotāpattiphalādīni sacchikariṃsu.<br/><br/>[03] tadā rājā ānando ahosi, seyyo sāriputto, purohitaputto pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] seyyajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kāliṅgavaggo paṭhamo. 


volume: 111
item: 316
title: [] . sakuṇajātakavaṇṇanā^[] . chavajātakavaṇṇanā^pucimandavaggo^[] . pucimandajātakavaṇṇanā^
content:
  [01] ^b^uṭṭhehi^eb^ ^a^V3.0029^ea^ ^b^corā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto āyasmantaṃ  mahāmoggallānaṃ ārabbha kathesi. there kira rājagahaṃ upanissāya araññakuṭikāya viharante eko  coro nagaradvāragāme ekasmiṃ gehe sandhiṃ chinditvā hatthasāraṃ ādāya palāyitvā therassa  kuṭipariveṇaṃ pavisitvā ``idha mayhaṃ ārakkho bhavissatī''ti therassa paṇṇasālāya pamukhe  nipajji. thero tassa pamukhe sayitabhāvaṃ ñatvā tasmiṃ āsaṅkaṃ katvā ``corasaṃsaggo nāma na  vaṭṭatī''ti nikkhamitvā ``mā idha sayī''ti nīhari. so coro tato nikkhamitvā padaṃ  mohetvā ^a^M3.0032^ea^ palāyi. manussā ukkaṃ ādāya corassa padānusārena tattha āgantvā  tassa āgataṭṭhānaṭhitaṭṭhānanisinnaṭṭhānasayitaṭṭhānādīni disvā ``coro ito āgato, idha ṭhito,  idha nisinno, iminā ṭhānena apagato, na diṭṭho no''ti ito cito ca pakkhanditvā adisvāva  paṭigatā. punadivase thero pubbaṇhasamayaṃ rājagahe piṇḍāya caritvā piṇḍapātapaṭikkanto veḷuvanaṃ  gantvā taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. satthā ``na kho, moggallāna, tvaññeva āsaṅkitabbayuttakaṃ  āsaṅki, porāṇakapaṇḍitāpi āsaṅkiṃsū''ti vatvā therena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P3.0034^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto nagarassa susānavane  nimbarukkhadevatā hutvā nibbatti. athekadivasaṃ nagaradvāragāme katakammacoro taṃ susānavanaṃ  pāvisi. tadā ca pana tattha nimbo ca assattho cāti dve jeṭṭhakarukkhā. coro  nimbarukkhamūle bhaṇḍikaṃ ṭhapetvā nipajji. tasmiṃ pana kāle core gahetvā nimbasūle uttāsenti.  atha sā devatā cintesi ``sace manussā āgantvā imaṃ coraṃ gaṇhissanti, imasseva  nimbarukkhassa sākhaṃ chinditvā sūlaṃ katvā etaṃ uttāsessanti, evaṃ sante rukkho nassissati,  handa naṃ ito nīharissāmī''ti. sā tena saddhiṃ sallapantī paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 41^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uṭṭhehi cora kiṃ sesi, ko attho supanena te. <br/><br/>[22] mā taṃ gahesuṃ rājāno, gāme kibbisakāraka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0030^ea^ ^b^rājāno^eb^ti rājapurise sandhāya vuttaṃ. ^b^kibbisakāraka^eb^nti  dāruṇasāhasikacorakammakārakaṃ.<br/><br/>[03] iti naṃ vatvā ``yāva taṃ rājapurisā na gaṇhanti, tāva aññattha gacchā''ti bhāyāpetvā  palāpesi. tasmiṃ palāte assatthadevatā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 42^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ nu coraṃ gahessanti, gāme kibbisakārakaṃ. <br/><br/>[22] kiṃ tattha pucimandassa, vane jātassa tiṭṭhato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0033^ea^ ^b^vane jātassa tiṭṭhato^eb^ti nimbo vane jāto ceva ṭhito ca.  devatā pana tattha nibbattattā rukkhasamudācāreneva samudācari.<br/><br/>[03] taṃ sutvā nimbadevatā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 43^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na tvaṃ assattha jānāsi, mama corassa cantaraṃ. <br/><br/>[27] coraṃ gahetvā rājāno, gāme kibbisakārakaṃ. <br/><br/>[22] appenti nimbasūlasmiṃ, tasmiṃ me saṅkate mano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0035^ea^ ^b^assatthā^eb^ti purimanayeneva tasmiṃ nibbattadevataṃ samudācarati.  ^b^mama corassa cantara^eb^nti mama ca corassa ca ekato avasanakāraṇaṃ. ^b^appenti  nimbasūlasmi^eb^nti imasmiṃ kāle rājāno coraṃ nimbasūle āvuṇanti. ^b^tasmiṃ me saṅkate  mano^eb^ti tasmiṃ kāraṇe mama cittaṃ saṅkati. sace hi imaṃ sūle āvuṇissanti, vimānaṃ me  nassissati, atha sākhāya olambessanti, vimāne me kuṇapagandho bhavissati, tenāhaṃ etaṃ  palāpesinti attho.<br/><br/>[03] evaṃ tāsaṃ devatānaṃ aññamaññaṃ sallapantānaññeva bhaṇḍasāmikā ukkāhatthā padānusārena  āgantvā corassa sayitaṭṭhānaṃ disvā ``ambho idāneva coro uṭṭhāya palāto, na laddho no  coro, sace labhissāma, imasseva naṃ nimbassa sūle vā āvuṇitvā sākhāya vā olambetvā  gamissāmā''ti vatvā ito cito ca pakkhanditvā coraṃ adisvāva gatā.<br/><br/>[03] tesaṃ vacanaṃ sutvā assatthadevatā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 44^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṅkeyya ^a^V3.0031^ea^ saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ. <br/><br/>[22] anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^rakkheyyānāgataṃ bhaya^eb^nti dve anāgatabhayāni diṭṭhadhammikañceva samparāyikañcāti.  tesu pāpamitte parivajjento diṭṭhadhammikaṃ rakkhati, tīṇi duccaritāni parivajjento samparāyikaṃ  rakkhati. ^b^anāgatabhayā^eb^ti anāgatabhayahetutaṃ bhayaṃ bhāyamāno ^b^dhīro^eb^ paṇḍito puriso  pāpamittasaṃsaggaṃ na karoti, tīhipi dvārehi duccaritaṃ na carati. ^b^ubho loke^eb^ti ^a^M3.0034^ea^  evaṃ bhāyanto hesa idhalokaparalokasaṅkhāte ubho loke avekkhati oloketi,  olokayamāno idhalokabhayena pāpamitte vivajjeti, paralokabhayena pāpaṃ na karotīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā assatthadevatā ānando  ahosi, nimbadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] pucimandajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 317
title:
  [] . chavajātakavaṇṇanā^pucimandavaggo^[] . pucimandajātakavaṇṇanā^[] . kassapamandiyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^api^eb^ ^a^P3.0036^ea^ ^b^kassapa mandiyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  mahallakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kireko kulaputto kāmesu ādīnavaṃ disvā satthu  santike pabbajitvā kammaṭṭhāne anuyutto na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. tassa aparabhāge mātā  kālamakāsi. so mātu accayena pitarañca kaniṭṭhabhātarañca pabbājetvā jetavane vasitvā  vassūpanāyikasamaye cīvarapaccayassa sulabhataṃ sutvā ekaṃ gāmakāvāsaṃ gantvā tayopi tattheva vassaṃ  upagantvā vutthavassā jetavanameva āgamaṃsu. daharabhikkhu jetavanassa āsannaṭṭhāne ``sāmaṇera tvaṃ  theraṃ vissāmetvā āneyyāsi, ahaṃ puretaraṃ gantvā pariveṇaṃ paṭijaggissāmī''ti jetavanaṃ pāvisi.  mahallakatthero saṇikaṃ āgacchati. sāmaṇero punappunaṃ sīsena uppīḷento viya ``gaccha,  bhante, gaccha, bhante''ti taṃ balakkārena neti. thero ``tvaṃ maṃ attano vasaṃ ānesī''ti puna  nivattitvā koṭito paṭṭhāya āgacchati. tesaṃ evaṃ aññamaññaṃ kalahaṃ karontānaññeva sūriyo  atthaṅgato, andhakāro jāto.<br/><br/>[03] itaropi pariveṇaṃ sammajjitvā udakaṃ upaṭṭhapetvā tesaṃ āgamanaṃ apassanto ukkaṃ gahetvā  ^a^V3.0032^ea^ paccuggamanaṃ katvā te āgacchante disvā ``kiṃ cirāyitthā''ti pucchi. mahallako  taṃ kāraṇaṃ kathesi. so te dvepi vissāmetvā saṇikaṃ ānesi. taṃ divasaṃ buddhupaṭṭhānassa  okāsaṃ na labhi. atha naṃ dutiyadivase buddhupaṭṭhānaṃ āgantvā vanditvā nisinnaṃ satthā ``kadā  āgatosī''ti pucchi. ``hiyyo, bhante''ti. ``hiyyo āgantvā ajja buddhupaṭṭhānaṃ ^a^M3.0035^ea^  karosī''ti? so ``āma, bhante''ti vatvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi. satthā mahallakaṃ  garahitvā ``na esa idāneva evarūpaṃ kammaṃ karoti, pubbepi akāsi. idāni pana tena tvaṃ  kilamito, pubbepi paṇḍite kilamesī''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsinigame brāhmaṇakule nibbatti.  tassa vayappattakāle ^a^P3.0037^ea^ mātā kālamakāsi. so mātu sarīrakiccaṃ katvā  māsaddhamāsaccayena ghare vijjamānaṃ dhanaṃ dānaṃ datvā pitarañca kaniṭṭhabhātarañca gahetvā himavantapadese  devadattiyaṃ vakkalaṃ gahetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā uñchācariyāya vanamūlaphalāphalehi yāpento  ramaṇīye vanasaṇḍe vasi. himavante pana vassakāle acchinnadhāre deve vassante na sakkā hoti  kandamūlaṃ khaṇituṃ, phalāni ca paṇṇāni ca patanti. tāpasā yebhuyyena himavantato nikkhamitvā  manussapathe vasanti. tadā bodhisatto pitarañca kaniṭṭhabhātarañca gahetvā manussapathe vasitvā puna  himavante pupphitaphalite te ubhopi gahetvā himavante attano assamapadaṃ āgacchanto  assamassāvidūre sūriye atthaṅgate ``tumhe saṇikaṃ āgaccheyyātha, ahaṃ purato gantvā assamaṃ  paṭijaggissāmī''ti vatvā te ohāya gato. khuddakatāpaso pitarā saddhiṃ saṇikaṃ gacchanto taṃ  kaṭippadese sīsena uppīḷento viya gaccha gacchāti taṃ balakkārena neti. mahallako ``tvaṃ maṃ  attano ruciyā ānesī''ti paṭinivattitvā koṭito paṭṭhāya āgacchati. evaṃ tesaṃ kalahaṃ  karontānaññeva andhakāro ahosi.<br/><br/>[03] bodhisattopi paṇṇasālaṃ sammajjitvā udakaṃ upaṭṭhapetvā ukkamādāya paṭipathaṃ āgacchanto te  disvā ``ettakaṃ kālaṃ kiṃ karitthā''ti āha. khuddakatāpaso pitarā katakāraṇaṃ kathesi.  bodhisatto ubhopi te saṇikaṃ netvā parikkhāraṃ paṭisāmetvā pitaraṃ nhāpetvā  pādadhovanapiṭṭhisambāhanādīni katvā aṅgārakapallaṃ upaṭṭhapetvā paṭippassaddhakilamathaṃ pitaraṃ  upanisīditvā ``tāta, taruṇadārakā nāma mattikābhājanasadisā muhuttaneva bhijjanti ^a^P3.0038^ea^,  sakiṃ bhinnakālato paṭṭhāya puna na sakkā honti ghaṭetuṃ, te akkosantāpi paribhāsantāpi  mahallakehi adhivāsetabbā''ti vatvā pitaraṃ ovadanto imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 45^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api ^a^V3.0033^ea^ ^a^M3.0036^ea^ kassapa mandiyā, yuvā sapati hanti vā. <br/><br/>[22] sabbaṃ taṃ khamate dhīro, paṇḍito taṃ titikkhati.. <br/><br/>[40] 46^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sacepi santo vivadanti, khippaṃ santīyare puna. <br/><br/>[22] bālā pattāva bhijjanti, na te samathamajjhagū.. <br/><br/>[40] 47^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ete bhiyyo samāyanti, sandhi tesaṃ na jīrati. <br/><br/>[22] yo cādhipannaṃ jānāti, yo ca jānāti desanaṃ.. <br/><br/>[40] 48^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``eso hi uttaritaro, bhāravaho dhuraddharo. <br/><br/>[22] yo paresādhipannānaṃ, sayaṃ sandhātumarahatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kassapā^eb^ti pitaraṃ nāmenālapati. ^b^mandiyā^eb^ti mandībhāvena taruṇatāya.  ^b^yuvā sapati hanti vā^eb^ti taruṇadārako akkosatipi paharatipi. ^b^dhīro^eb^ti dhikkatapāpo,  dhī vā vuccati paññā, tāya samannāgatotipi attho. itaraṃ pana imasseva vevacanaṃ. ubhayenāpi  sabbaṃ taṃ bāladārakehi kataṃ aparādhaṃ mahallako dhīro paṇḍito sahati titikkhatīti dasseti.<br/><br/>[03] ^b^sandhīyare^eb^ti puna mittabhāvena sandhīyanti ghaṭīyanti. ^b^bālā pattāvā^eb^ti bālakā  pana mattikāpattāva bhijjanti. ^b^na te samathamajjhagū^eb^ti te bālakā appamattakampi vivādaṃ  katvā verūpasamanaṃ na vindanti nādhigacchanti. ^b^ete bhiyyo^eb^ti ete dve janā bhinnāpi puna  samāgacchanti. ^b^sandhī^eb^ti mittasandhi. ^b^tesa^eb^nti tesaññeva dvinnaṃ sandhi na jīrati.  ^b^yo cādhipanna^eb^nti yo ca attanā adhipannaṃ atikkantaṃ aññasmiṃ katadosaṃ jānāti.  ^b^desana^eb^nti yo ca tena attano dosaṃ jānantena desitaṃ accayadesanaṃ paṭiggaṇhituṃ jānāti.<br/><br/>[03] ^b^yo paresādhipannāna^eb^nti yo paresaṃ adhipannānaṃ dosena abhibhūtānaṃ aparādhakārakānaṃ.  ^b^sayaṃ sandhātumarahatī^eb^ti tesu akhamāpentesupi ``ehi, bhadramukha, uddesaṃ gaṇha, aṭṭhakathaṃ suṇa,  bhāvanamanuyuñja, kasmā paribāhiro hosī''ti evaṃ sayaṃ sandhātuṃ arahati mittabhāvaṃ ghaṭeti, eso  evarūpo mettāvihārī uttaritaro mittabhārassa mittadhurassa ca vahanato ^b^``bhāravaho''^eb^ti  ^b^``dhuraddharo''^eb^ti ca saṅkhaṃ gacchatīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V3.0034^ea^ ^a^P3.0039^ea^ ^a^M3.0037^ea^ bodhisatto pitu ovādaṃ adāsi,  sopi tato pabhuti danto ahosi sudanto.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā pitā tāpaso mahallako  ahosi, khuddakatāpaso sāmaṇero, pitu ovādadāyako pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kassapamandiyajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 318
title:
  pucimandavaggo^[] . pucimandajātakavaṇṇanā^[] . kassapamandiyajātakavaṇṇanā^[] . khantivādījātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yo te hatthe ca pāde cā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kodhanabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. vatthu heṭṭhā kathitameva. satthā pana taṃ bhikkhuṃ ``kasmā, tvaṃ bhikkhu, akkodhanassa  buddhassa sāsane pabbajitvā kodhaṃ karosi, porāṇakapaṇḍitā sarīre pahārasahasse patante  hatthapādakaṇṇanāsāsu chijjamānāsu parassa kodhaṃ na kariṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ kalābu nāma rājā rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto asītikoṭivibhave  brāhmaṇakule nibbattitvā kuṇḍalakumāro nāma māṇavo hutvā vayappatto takkasilaṃ gantvā  sabbasippāni uggaṇhitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā mātāpitūnaṃ accayena dhanarāsiṃ oloketvā ``imaṃ  dhanaṃ uppādetvā mama ñātakā aggahetvāva gatā, mayā panetaṃ gahetvā gantuṃ vaṭṭatī''ti sabbaṃ dhanaṃ  viceyyadānavasena yo yaṃ āharati, tassa taṃ datvā himavantaṃ pavisitvā pabbajitvā phalāphalena  yāpento ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya manussapathaṃ āgantvā anupubbena bārāṇasiṃ patvā  rājuyyāne vasitvā punadivase nagare bhikkhāya caranto senāpatissa nivāsanadvāraṃ sampāpuṇi.  senāpati tassa iriyāpathesu pasīditvā gharaṃ pavesetvā attano paṭiyāditabhojanaṃ ^a^P3.0040^ea^  bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā tattheva rājuyyāne vasāpesi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^M3.0038^ea^ kalāburājā surāmadamatto chekanāṭakaparivuto mahantena yasena  uyyānaṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe sayanaṃ attharāpetvā ekissā piyamanāpāya itthiyā aṅke sayi.  gītavāditanaccesu chekā nāṭakitthiyo gītādīni payojesuṃ, sakkassa devarañño viya mahāsampatti  ahosi, rājā niddaṃ okkami. atha tā itthiyo ``yassatthāya mayaṃ gītādīni payojayāma, so  niddaṃ upagato, kiṃ no gītādīhī''ti vīṇādīni tūriyāni tattha tattheva chaḍḍetvā ^a^V3.0035^ea^  uyyānaṃ pakkantā pupphaphalapallavādīhi palobhiyamānā uyyāne abhiramiṃsu. tadā bodhisatto tasmiṃ  uyyāne supupphitasālamūle pabbajjāsukhena vītināmento mattavaravāraṇo viya nisinno hoti.  atha tā itthiyo uyyāne caramānā taṃ disvā ``etha, ayyāyo, etasmiṃ rukkhamūle pabbajito  nisinno, yāva rājā na pabujjhati, tāvassa santike kiñci suṇamānā nisīdissāmā''ti  gantvā vanditvā parivāretvā nisinnā ``amhākaṃ kathetabbayuttakaṃ kiñci kathethā''ti vadiṃsu.  bodhisatto tāsaṃ dhammaṃ kathesi. atha sā itthī aṅkaṃ cāletvā rājānaṃ pabodhesi. rājā pabuddho  tā apassanto ``kahaṃ gatā vasaliyo''ti āha. etā, mahārāja, gantvā ekaṃ tāpasaṃ  parivāretvā nisīdiṃsūti. rājā kupito khaggaṃ gahetvā ``sikkhāpessāmi naṃ kūṭajaṭila''nti  vegena agamāsi.<br/><br/>[03] atha tā itthiyo rājānaṃ kuddhaṃ āgacchantaṃ disvā tāsu vallabhatarā gantvā rañño hatthā  asiṃ gahetvā rājānaṃ vūpasamesuṃ. so āgantvā bodhisattassa santike ṭhatvā ``kiṃvādī tvaṃ,  samaṇā''ti pucchi. ``khantivādī, mahārājā''ti. ``kā esā khanti nāmā''ti?  ``akkosantesu paribhāsantesu paharantesu akujjhanabhāvo''ti. rājā ``passissāmi dāni te  khantiyā atthibhāva''nti ^a^P3.0041^ea^ coraghātakaṃ pakkosāpesi. so attano cārittena  pharasuñca kaṇṭakakasañca ādāya kāsāyanivasano rattamālādharo āgantvā rājānaṃ vanditvā ``kiṃ  karomi, devā''ti āha. imaṃ coraṃ duṭṭhatāpasaṃ gahetvā ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ pātetvā kaṇṭakakasaṃ  gahetvā purato ca pacchato ca ubhosu passesu cāti catūsupi passesu dvepahārasahassamassa dehīti.  so tathā akāsi ^a^M3.0039^ea^. bodhisattassa chavi bhijji. cammaṃ bhijji, maṃsaṃ chijji,  lohitaṃ paggharati.<br/><br/>[03] puna rājā ``kiṃvādī tvaṃ bhikkhū''ti āha. ``khantivādī, mahārāja''. ``tvaṃ pana  mayhaṃ cammantare khantī''ti maññasi, natthi mayhaṃ cammantare khanti, tayā pana daṭṭhuṃ asakkuṇeyye  hadayabbhantare mama khanti patiṭṭhitā. ``mahārājā''ti. puna coraghātako ``kiṃ karomī''ti  pucchi. ``imassa kūṭajaṭilassa ubho hatthe chindā''ti. so pharasuṃ gahetvā gaṇḍiyaṃ ṭhapetvā  hatthe chindi. atha naṃ ``pāde chindā''ti āha, pādepi chindi. hatthapādakoṭīhi ghaṭachiddehi  lākhāraso viya lohitaṃ paggharati. puna rājā ``kiṃvādīsī''ti pucchi. ``khantivādī,  mahārāja''. ``tvaṃ pana mayhaṃ hatthapādakoṭīsu `khanti atthī'ti maññasi, natthesā ettha, mayhaṃ  khanti gambhīraṭṭhāne patiṭṭhitā''ti. so ``kaṇṇanāsamassa chindā''ti āha. itaro kaṇṇanāsaṃ  chindi, sakalasarīre lohitaṃ ahosi. puna naṃ ``kiṃvādī ^a^V3.0036^ea^ nāma tva''nti pucchi.  ``mahārāja, khantivādī nāma''. ``mā kho pana tvaṃ `kaṇṇanāsikakoṭīsu patiṭṭhitā  khantī'ti maññasi, mama khanti gambhīre hadayabbhantare patiṭṭhitā''ti. rājā ``kūṭajaṭila tava  khantiṃ tvameva ukkhipitvā nisīdā''ti bodhisattassa hadayaṃ pādena paharitvā pakkāmi.<br/><br/>[03] tasmiṃ gate senāpati bodhisattassa sarīrato lohitaṃ puñchitvā ^a^P3.0042^ea^  hatthapādakaṇṇanāsakoṭiyo sāṭakakaṇṇe katvā bodhisattaṃ saṇikaṃ nisīdāpetvā vanditvā ekamantaṃ  nisīditvā ``sace, bhante, tumhe kujjhitukāmā, tumhesu katāparādhassa raññova kujjheyyātha, mā  aññesa''nti yācanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 49^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo te hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi. <br/><br/>[22] tassa kujjha mahāvīra, mā raṭṭhaṃ vinasā ida''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mahāvīrā^eb^ti mahāvīriya. ^b^mā raṭṭhaṃ vinasā ida^eb^nti idaṃ niraparādhaṃ  kāsiraṭṭhaṃ mā vināsehi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 50^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo me hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi. <br/><br/>[22] ciraṃ jīvatu so rājā, na hi kujjhanti mādisā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0040^ea^ ^b^mādisā^eb^ti mama sadisā khantibalena samannāgatā paṇḍitā  ``ayaṃ maṃ akkosi paribhāsi pahari, chindi bhindī''ti taṃ na kujjhanti.<br/><br/>[03] rañño uyyānā nikkhamantassa bodhisattassa cakkhupathaṃ vijahanakāleyeva ayaṃ  catunahutādhikā dviyojanasatasahassabahalā mahāpathavī khalibaddhasāṭako viya phalitā, avīcito  jālā nikkhamitvā rājānaṃ kuladattiyena rattakambalena pārupantī viya gaṇhi. so  uyyānadvāreyeva pathaviṃ pavisitvā avīcimahāniraye patiṭṭhahi. bodhisattopi taṃ divasameva  kālamakāsi. rājaparisā ca nāgarā ca gandhamālādhūmahatthā āgantvā bodhisattassa sarīrakiccaṃ  akaṃsu. keci panāhu ``bodhisatto puna himavantameva gato''ti, taṃ abhūtaṃ. <br/><br/>[40] 51^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahū ^a^V3.0037^ea^ ^a^P3.0043^ea^ atītamaddhānaṃ, samaṇo khantidīpano. <br/><br/>[22] taṃ khantiyāyeva ṭhitaṃ, kāsirājā achedayi.. <br/><br/>[40] 52^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa kammapharusassa, vipāko kaṭuko ahu. <br/><br/>[22] yaṃ kāsirājā vedesi, nirayamhi samappito''ti.. -- <br/><br/>[25] imā dve abhisambuddhagāthā.<br/><br/>[03] tattha ^b^atītamaddhāna^eb^nti atīte addhāne. ^b^khantidīpano^eb^ti  adhivāsanakhantisaṃvaṇṇano. ^b^achedayī^eb^ti mārāpesi. ekacce pana ``bodhisattassa puna  hatthapādakaṇṇanāsā ghaṭitā''ti vadanti, tampi abhūtameva. ^b^samappito^eb^ti patiṭṭhito.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  kodhano bhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi, aññe bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu.<br/><br/>[03] tadā kalāburājā devadatto ahosi, senāpati sāriputto, khantivādī tāpaso pana ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] khantivādījātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 319
title:
  [] . pucimandajātakavaṇṇanā^[] . kassapamandiyajātakavaṇṇanā^[] . khantivādījātakavaṇṇanā^[] . lohakumbhijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dujjīvitamajīvimhā^eb^ti ^a^M3.0041^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarājānaṃ  ārabbha kathesi. tadā kira kosalarājā rattibhāge catunnaṃ nerayikasattānaṃ saddaṃ suṇi. eko  ^b^du^eb^-kārameva bhaṇi, eko ^b^sa^eb^-kāraṃ, eko ^b^na^eb^-kāraṃ, eko ^b^so^eb^-kāramevāti.  te kira atītabhave sāvatthiyaṃyeva pāradārikā rājaputtā ahesuṃ. te paresaṃ  rakkhitagopitamātugāmesu aparajjhitvā cittakeḷiṃ kīḷantā bahuṃ pāpakammaṃ katvā maraṇacakkena  chinnā sāvatthisāmante catūsu lohakumbhīsu nibbattā saṭṭhi vassasahassāni tattha paccitvā uggatā  lohakumbhimukhavaṭṭiṃ disvā ``kadā nu kho imamhā dukkhā muccissāmā''ti cattāropi mahantena  saddena anupaṭipāṭiyā viraviṃsu. rājā tesaṃ saddaṃ sutvā maraṇabhayatajjito nisinnakova aruṇaṃ  uṭṭhāpesi.<br/><br/>[03] aruṇuggamanavelāya ^a^V3.0038^ea^ brāhmaṇā āgantvā rājānaṃ sukhasayitaṃ pucchiṃsu. rājā  ``kuto me ācariyā sukhasayitaṃ, ajjāhaṃ evarūpe ^a^P3.0044^ea^ cattāro bhiṃsanakasadde  suṇi''nti. brāhmaṇā hatthe vidhuniṃsu. ``kiṃ ācariyā''ti? ``sāhasikasaddā,  mahārājā''ti. ``sapaṭikammā appaṭikammā''ti? ``kāmaṃ appaṭikammā, mayaṃ pana  susikkhitā, mahārājā''ti. ``kiṃ katvā paṭibāhissathā''ti? ``mahārāja, paṭikammaṃ mahantaṃ  na sakkā kātuṃ, mayaṃ pana sabbacatukkaṃ yaññaṃ yajitvā hāressāmā''ti. ``tena hi khippaṃ cattāro  hatthī cattāro asse cattāro usabhe cattāro manusseti laṭukikasakuṇikā ādiṃ katvā cattāro  cattāro pāṇe gahetvā sabbacatukkayaññaṃ yajitvā mama sotthibhāvaṃ karothā''ti. ``sādhu,  mahārājā''ti sampaṭicchitvā yenattho, taṃ gahetvā yaññāvāṭaṃ paccupaṭṭhapesuṃ, bahupāṇe thūṇūpanīte katvā  ṭhapesuṃ. ``bahuṃ macchamaṃsaṃ khādissāma, bahuṃ dhanaṃ labhissāmā''ti ussāhappattā hutvā ``idaṃ  laddhuṃ vaṭṭati, idaṃ laddhuṃ vaṭṭati, devā''ti aparāparaṃ caranti.<br/><br/>[03] mallikā devī rājānaṃ upasaṅkamitvā ``kiṃ nu kho, mahārāja, brāhmaṇā ativiya  ussāhayantā vicarantī''ti pucchi. ``devi kiṃ tuyhiminā, tvaṃ attano yaseneva mattā pamattā,  dukkhaṃ pana amhākameva na jānāsī''ti? ``kiṃ ^a^M3.0042^ea^, mahārājā''ti. ``devi,  ahaṃ evarūpaṃ nāma asotabbaṃ suṇiṃ, tato imesaṃ saddānaṃ sutattā ``kiṃ bhavissatī''ti brāhmaṇe  pucchiṃ, brāhmaṇā ``tumhākaṃ mahārāja rajjassa vā bhogānaṃ vā jīvitassa vā antarāyo paññāyati,  sabbacatukkena yaññaṃ yajitvā sotthibhāvaṃ karissāmā''ti vadiṃsu, te mayhaṃ vacanaṃ gahetvā yaññāvāṭaṃ  katvā yena yenattho, tassa tassa kāraṇā āgacchantī''ti. ``kiṃ pana deva, imesaṃ saddānaṃ  nipphattiṃ sadevake loke aggabrāhmaṇaṃ pucchitthā''ti? ``ko esa devi, sadevake loke  aggabrāhmaṇo nāmā''ti? ``mahāgotamo sammāsambuddho''ti. ``devi, sammāsambuddho me na  pucchito''ti? ``tena hi gantvā pucchathā''ti. <br/><br/>[01] rājā tassā vacanaṃ gahetvā bhuttapātarāso rathavaramāruyha jetavanaṃ gantvā satthāraṃ  vanditvā pucchi ``ahaṃ, bhante, rattibhāge cattāro sadde sutvā brāhmaṇe pucchiṃ, te `sabbacatukkayaññaṃ  ^a^P3.0045^ea^ yajitvā sotthiṃ karissāmā'ti vatvā yaññāvāṭe kammaṃ karonti, tesaṃ saddānaṃ  sutattā mayhaṃ kiṃ bhavissatī''ti. ``na kiñci, mahārāja, nerayikasattā dukkhamanubhavantā evaṃ  viraviṃsu, na ime saddā idāni tayā eva sutā, porāṇakarājūhipi sutāyeva, tepi brāhmaṇe  pucchitvā pasughātayaññaṃ kattukāmā hutvā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā na kariṃsu, paṇḍitā tesaṃ saddānaṃ  antaraṃ kathetvā mahājanaṃ vissajjāpetvā sotthimakaṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V3.0039^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto aññatarasmiṃ kāsigāme  brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto kāmesu ādīnavaṃ disvā kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā  abhiññā ca samāpattiyo ca uppādetvā jhānakīḷaṃ kīḷanto himavante ramaṇīye vanasaṇḍe vasati.  tadā bārāṇasirājā catunnaṃ nerayikānaṃ imeva cattāro sadde sutvā bhītatasito imināva niyāmena  brāhmaṇehi ``tiṇṇaṃ antarāyānaṃ aññataro bhavissati, sabbacatukkayaññena taṃ vūpasamessāmā''ti  vutte sampaṭicchi. purohito brāhmaṇehi saddhiṃ yaññāvāṭaṃ paccupaṭṭhāpesi, mahājano thūṇūpanīto  ahosi. tadā bodhisatto mettābhāvanaṃ purecārikaṃ katvā dibbacakkhunā lokaṃ olokento imaṃ  kāraṇaṃ disvā ``ajja, mayā gantuṃ vaṭṭati, mahājanassa sotthi ^a^M3.0043^ea^ bhavissatī''ti  iddhibalena vehāsaṃ uppatitvā bārāṇasirañño uyyāne otaritvā maṅgalasilāpaṭṭe kañcanarūpakaṃ  viya nisīdi. tadā purohitassa jeṭṭhantevāsiko ācariyaṃ upasaṅkamitvā ``nanu, ācariya,  amhākaṃ vedesu paraṃ māretvā sotthikaraṇaṃ nāma natthī''ti āha. purohito ``tvaṃ rājadhanaṃ  rakkhasi, bahuṃ macchamaṃsaṃ khādissāma, dhanaṃ labhissāma, tuṇhī hohī''ti taṃ paṭibāhi.<br/><br/>[03] so ``nāhaṃ ^a^P3.0046^ea^ ettha sahāyo bhavissāmī''ti nikkhamitvā rājuyyānaṃ  gantvā bodhisattaṃ disvā vanditvā katapaṭisanthāro ekamantaṃ nisīdi. bodhisatto ``kiṃ,  māṇava, rājā dhammena rajjaṃ kāretī''ti pucchi. ``bhante, rājā dhammena rajjaṃ kāreti, rattibhāge  pana cattāro sadde sutvā brāhmaṇe pucchi. brāhmaṇā `sabbacatukkayaññaṃ yajitvā sotthiṃ  karissāmā'''ti vadiṃsu. rājā pasughātakammaṃ katvā attano sotthiṃ kātukāmo mahājano  thūṇūpanīto, ``kiṃ nu kho, bhante, tumhādisānaṃ sīlavantānaṃ tesaṃ saddānaṃ nipphattiṃ vatvā  mahājanaṃ maraṇamukhā mocetuṃ vaṭṭatī''ti. ``māṇava, rājā amhe na jānāti, mayampi taṃ na  jānāma, imesaṃ pana saddānaṃ nipphattiṃ jānāma, sace rājā amhe upasaṅkamitvā puccheyya, rājānaṃ  nikkaṅkhaṃ katvā kathessāmā''ti. ``tena hi, bhante, muhuttaṃ idheva hotha, ahaṃ rājānaṃ  ānessāmī''ti. ``sādhu, māṇavā''ti. so gantvā rañño tamatthaṃ ārocetvā rājānaṃ ānesi.<br/><br/>[03] atha rājā bodhisattaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno pucchi ``saccaṃ kira tumhe mayā  sutasaddānaṃ nipphattiṃ jānāthā''ti? ``āma, mahārājā''ti. ``kathetha, bhante''ti.  ``mahārāja, ete purimabhave paresaṃ rakkhitagopitesu dāresu cārittaṃ āpajjitvā bārāṇasisāmante  catūsu lohakumbhīsu nibbattā pakkuthite khāralohodake pheṇuddehakaṃ paccamānā tiṃsa vassasahassāni  adho gantvā kumbhitalaṃ āhacca uddhaṃ ārohantā tiṃsavassasahasseneva kālena kumbhimukhaṃ disvā  ^a^V3.0040^ea^ bahi oloketvā cattāro janā catasso gāthā paripuṇṇaṃ katvā vattukāmāpi tathā  kātuṃ asakkontā ekekameva akkharaṃ vatvā puna lohakumbhīsuyeva ^a^P3.0047^ea^ nimuggā. tesu  ^b^du^eb^-kāraṃ vatvā nimuggasatto evaṃ vattukāmo ahosi -- <br/><br/>[40] 53^b^.^eb^ <br/><br/>[21] `dujjīvitamajīvimha ^a^M3.0044^ea^, ye sante na dadamhase. <br/><br/>[22] vijjamānesu bhogesu, dīpaṃ nākamha attano'ti.. -- <br/><br/>[25] taṃ gāthaṃ paripuṇṇaṃ kātuṃ nāsakkhī''ti vatvā bodhisatto attano ñāṇena taṃ gāthaṃ  paripuṇṇaṃ katvā kathesi. sesāsupi eseva nayo.<br/><br/>[03] tesu ^b^sa^eb^-kāraṃ vatvā vattukāmassa ayaṃ gāthā -- <br/><br/>[40] 54^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṭṭhi vassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso. <br/><br/>[22] niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissatī''ti..<br/><br/>[03] ^b^na^eb^-kāraṃ vatvā vattukāmassa ayaṃ gāthā -- <br/><br/>[40] 55^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati. <br/><br/>[22] tadā hi pakataṃ pāpaṃ, mama tuyhañca mārisā''ti..<br/><br/>[03] ^b^so^eb^-kāraṃ vatvā vattukāmassa ayaṃ gāthā -- <br/><br/>[40] 56^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ. <br/><br/>[22] vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dujjīvita^eb^nti tīṇi duccaritāni caranto dujjīvitaṃ lāmakajīvitaṃ jīvati  nāma, sopi tadeva sandhāyāha ``dujjīvitamajīvimhā''ti. ^b^ye sante na dadamhase^eb^ti ye  mayaṃ deyyadhamme ca paṭiggāhake ca saṃvijjamāneyeva na dānaṃ dadimha. ^b^dīpaṃ nākamha  attano^eb^ti attano patiṭṭhaṃ na karimha. ^b^paripuṇṇānī^eb^ti anūnāni anadhikāni.  ^b^sabbaso^eb^ti sabbākārena. ^b^paccamānāna^eb^nti amhākaṃ imasmiṃ niraye paccamānānaṃ.<br/><br/>[03] ^b^natthi^eb^ ^a^V3.0041^ea^ ^b^anto^eb^ti ``amhākaṃ asukakāle nāma mokkho  bhavissatī''ti evaṃ kālaparicchedo natthi. ^b^kuto anto^eb^ti kena kāraṇena anto  paññāyissati. ^b^na anto^eb^ti antaṃ daṭṭhukāmānampi no dukkhassa anto na paṭidissati.  ^b^tadā hi pakata^eb^nti tasmiṃ kāle mārisā mama ca tuyhañca pakataṃ pāpaṃ pakaṭṭhaṃ kataṃ atibahumeva  kataṃ. ``tathā hi pakata''ntipi pāṭho, tena kāraṇena kataṃ, yenassa ^a^P3.0048^ea^ anto daṭṭhuṃ  na sakkāti attho. ^b^mārisā^eb^ti mayā sadisā, piyālapanametaṃ etesaṃ. ^b^nūnā^eb^ti  ^a^M3.0045^ea^ ekaṃsatthe nipāto, so ahaṃ ito gantvā yoniṃ mānusiṃ laddhāna vadaññū  sīlasampanno hutvā ekaṃseneva bahuṃ kusalaṃ karissāmīti ayamettha attho.<br/><br/>[03] iti bodhisatto ekamekaṃ gāthaṃ vatvā ``mahārāja, so nerayikasatto imaṃ gāthaṃ paripuṇṇaṃ  katvā vattukāmo attano pāpassa mahantatāya tathā kathetuṃ nāsakkhi, iti so attano kammavipākaṃ  anubhavanto viravi. tumhākaṃ etassa saddassa savanapaccayā antarāyo nāma natthi, tumhe mā  bhāyitthā''ti rājānaṃ saññāpesi. rājā mahājanaṃ vissajjāpetvā suvaṇṇabheriṃ carāpetvā  yaññāvāṭaṃ viddhaṃsāpesi. bodhisatto mahājanassa sotthiṃ katvā katipāhaṃ vasitvā tattheva gantvā  aparihīnajjhāno brahmaloke uppajji.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  purohitassa jeṭṭhantevāsikamāṇavo sāriputto ahosi, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] lohakumbhijātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 320
title:
  [] . kassapamandiyajātakavaṇṇanā^[] . khantivādījātakavaṇṇanā^[] . lohakumbhijātakavaṇṇanā^[] . sabbamaṃsalābhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^pharusā vata te vācā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto sāriputtattherena pītavirecanānaṃ  dinnarasapiṇḍapātaṃ ārabbha kathesi. tadā kira jetavane ekacce bhikkhū snehavirecanaṃ piviṃsu.  tesaṃ rasapiṇḍapātena attho hoti, gilānupaṭṭhākā ``rasabhattaṃ āharissāmā''ti sāvatthiṃ pavisitvā  odanikagharavīthiyaṃ piṇḍāya caritvāpi rasabhattaṃ alabhitvā nivattiṃsu. thero divātaraṃ piṇḍāya  pavisamāno te bhikkhū disvā ``kiṃ, āvuso, atipageva nivattathā''ti pucchi. te tamatthaṃ  ārocesuṃ. thero ``tena hi ethā''ti te gahetvā ^a^P3.0049^ea^ tameva vīthiṃ agamāsi,  manussā pūretvā rasabhattaṃ adaṃsu. gilānupaṭṭhākā rasabhattaṃ āharitvā gilānānaṃ adaṃsu, te  paribhuñjiṃsu ^a^V3.0042^ea^. athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, thero  kira pītavirecanānaṃ upaṭṭhāke rasabhattaṃ alabhitvā nikkhamante gahetvā odanikagharavīthiyaṃ caritvā  bahuṃ rasapiṇḍapātaṃ pesesī''ti. satthā āgantvā ^a^M3.0046^ea^ ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāni  sāriputtova maṃsaṃ labhi, pubbepi muduvācā piyavacanā vattuṃ chekā paṇḍitā labhiṃsū''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhiputto ahosi. athekadivasaṃ  eko migaluddako bahuṃ maṃsaṃ labhitvā yānakaṃ pūretvā ``vikkiṇissāmī''ti nagaraṃ āgacchati.  tadā bārāṇasivāsikā cattāro seṭṭhiputtā nagarā nikkhamitvā ekasmiṃ maggasabhāgaṭṭhāne kiñci  diṭṭhaṃ sutaṃ sallapantā nisīdiṃsu. etesu eko seṭṭhiputto taṃ maṃsayānakaṃ disvā ``etaṃ luddakaṃ  maṃsakhaṇḍaṃ āharāpemī''ti āha. ``gaccha āharāpehī''ti. so taṃ upasaṅkamitvā ``are,  luddaka, dehi me maṃsakhaṇḍa''nti āha. luddako ``mārisa, paraṃ kiñci yācantena nāma  piyavacanena bhavitabbaṃ, tayā kathitavācāya anucchavikaṃ maṃsakhaṇḍaṃ labhissasī''ti vatvā paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 57^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pharusā vata te vācā, maṃsaṃ yācanako asi. <br/><br/>[22] kilomasadisī vācā, kilomaṃ samma dammi te''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kilomasadisī^eb^ti pharusatāya kilomasadisī. ^b^kilomaṃ samma dammi  te^eb^ti handa gaṇha, idaṃ te vācāya sadisaṃ kilomaṃ dammīti nirasaṃ nimaṃsalohitaṃ kilomakakhaṇḍaṃ  ukkhipitvā adāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ aparo seṭṭhiputto ``kinti vatvā yācasī''ti pucchi. ``are''ti vatvāti.  so ``ahampi naṃ yācissāmī''ti vatvā gantvā ^a^P3.0050^ea^ ``jeṭṭhabhātika, maṃsakhaṇḍaṃ me  dehī''ti āha. itaro ``tava vacanasssa anucchavikaṃ maṃsakhaṇḍaṃ labhissasī''ti vatvā dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 58^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aṅgametaṃ manussānaṃ, bhātā loke pavuccati. <br/><br/>[22] aṅgassa sadisī vācā, aṅgaṃ samma dadāmi te''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^V3.0043^ea^ -- imasmiṃ loke manussānaṃ aṅgasadisattā aṅgametaṃ yadidaṃ bhātā  bhaginīti, tasmā tavesā aṅgasadisī vācāti etissā anucchavikaṃ aṅgameva dadāmi teti.  evañca pana vatvā aṅgamaṃsaṃ ukkhipitvā adāsi.<br/><br/>[03] tampi ^a^M3.0047^ea^ aparo seṭṭhiputto ``kinti vatvā yācasī''ti pucchi.  ``bhātikā''ti vatvāti. so ``ahampi naṃ yācissāmī''ti vatvā gantvā ``tāta, maṃsakhaṇḍaṃ  me dehī''ti āha. luddako tava vacanānūrūpaṃ lacchasī''ti vatvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 59^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tātāti putto vadamāno, kampeti hadayaṃ pitu. <br/><br/>[22] hadayassa sadisī vācā, hadayaṃ samma dammi te''ti..<br/><br/>[03] evañca pana vatvā hadayamaṃsena saddhiṃ madhuramaṃsaṃ ukkhipitvā adāsi.<br/><br/>[03] taṃ catuttho seṭṭhiputto ``kinti vatvā yācasī''ti pucchi. so ``tātā''ti vatvāti.  so ``ahampi yācissāmī''ti vatvā gantvā ``sahāya maṃsakhaṇḍaṃ me dehī''ti āha. luddako  ``tava vacanānurūpaṃ lacchasī''ti vatvā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 60^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassa gāme sakhā natthi, yathāraññaṃ tatheva taṃ. <br/><br/>[22] sabbassa sadisī vācā, sabbaṃ samma dadāmi te''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yassa purisassa gāme sukhadukkhesu saha ayanato sahāyasaṅkhāto ^b^sakhā^eb^  natthi, tassa taṃ ṭhānaṃ yathā amanussaṃ ^b^araññaṃ^eb^ tatheva hoti, iti ayaṃ tava vācā  ^b^sabbassa sadisī,^eb^ sabbena attano santakena vibhavena sadisī, tasmā sabbameva imaṃ mama  santakaṃ maṃsayānakaṃ dadāmi teti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā ``ehi, samma, sabbameva idaṃ maṃsayānakaṃ tava gehaṃ āharissāmī''ti  āha. seṭṭhiputto tena yānakaṃ ^a^P3.0051^ea^ pājāpento attano gharaṃ gantvā maṃsaṃ otārāpetvā  luddakassa sakkārasammānaṃ katvā puttadārampissa pakkosāpetvā luddakammato apanetvā attano  kuṭumbamajjhe vasāpento tena saddhiṃ abhejjasahāyo hutvā yāvajīvaṃ samaggavāsaṃ vasi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0044^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā luddako  sāriputto ahosi, sabbamaṃsalābhī seṭṭhiputto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sabbamaṃsalābhajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 321
title:
  [] . khantivādījātakavaṇṇanā^[] . lohakumbhijātakavaṇṇanā^[] . sabbamaṃsalābhajātakavaṇṇanā^[] . sasapaṇḍitajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^satta^eb^ ^a^M3.0048^ea^ ^b^me rohitā macchā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  sabbaparikkhāradānaṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kira eko kuṭumbiko buddhappamukhassa  bhikkhusaṅghassa sabbaparikkhāradānaṃ sajjetvā gharadvāre maṇḍapaṃ kāretvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ  nimantetvā susajjitamaṇḍape paññattavarāsane nisīdāpetvā nānaggarasaṃ paṇītadānaṃ datvā puna  svātanāyāti sattāhaṃ nimantetvā sattame divase buddhappamukhānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ  sabbaparikkhāre adāsi. satthā bhattakiccāvasāne anumodanaṃ karonto ``upāsaka, tayā  pītisomanassaṃ kātuṃ vaṭṭati, idañhi dānaṃ nāma porāṇakapaṇḍitānaṃ vaṃso, porāṇakapaṇḍitā hi  sampattayācakānaṃ jīvitaṃ pariccajitvā attano maṃsampi adaṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sasayoniyaṃ nibbattitvā araññe vasi.  tassa pana araññassa ekato pabbatapādo ekato nadī ekato paccantagāmako ahosi.  aparepissa tayo sahāyā ahesuṃ makkaṭo ca siṅgālo ca uddo cāti. te cattāropi paṇḍitā  ekatova vasantā attano attano ^a^P3.0052^ea^ gocaraṭṭhāne gocaraṃ gahetvā sāyanhasamaye ekato  sannipatanti. sasapaṇḍito ``dānaṃ dātabbaṃ, sīlaṃ rakkhitabbaṃ, uposathakammaṃ kātabba''nti  tiṇṇaṃ janānaṃ ovādavasena dhammaṃ deseti. te tassa ovādaṃ sampaṭicchitvā attano attano  nivāsagumbaṃ pavisitvā vasanti. evaṃ kāle gacchante ekadivasaṃ bodhisatto ākāsaṃ oloketvā  candaṃ disvā ``sve uposathadivaso''ti ñatvā itare tayo āha ``sve uposatho, tumhepi tayo  janā sīlaṃ samādiyitvā uposathikā hotha, sīle patiṭṭhāya dinnadānaṃ mahapphalaṃ hoti, tasmā  yācake sampatte tumhehi khāditabbāhārato dānaṃ datvā khādeyyāthā''ti. te ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā attano attano vasanaṭṭhānesu vasiṃsu.<br/><br/>[03] punadivase tesu uddo pātova ``gocaraṃ pariyesissāmī''ti nikkhamitvā gaṅgātīraṃ gato.  atheko bālisiko satta rohitamacche uddharitvā valliyā āvuṇitvā netvā gaṅgātīre vālukaṃ  ^a^V3.0045^ea^ viyūhitvā vālikāya ^a^M3.0049^ea^ paṭicchādetvā puna macche gaṇhanto adhogaṅgaṃ  gacchi. uddo macchagandhaṃ ghāyitvā vālukaṃ viyūhitvā macche disvā nīharitvā ``atthi nu kho  etesaṃ sāmiko''ti tikkhattuṃ ghosetvā sāmikaṃ apassanto vallikoṭiṃ ḍaṃsitvā netvā attano  vasanagumbe ṭhapetvā ``velāyameva khādissāmī''ti attano sīlaṃ āvajjento nipajji.  siṅgālopi vasanaṭṭhānato nikkhamitvā gocaraṃ pariyesanto ekassa khettagopakassa kuṭiyaṃ dve  maṃsasūlāni ekaṃ godhaṃ ekañca dadhivārakaṃ disvā ``atthi nu kho etesaṃ sāmiko''ti tikkhattuṃ  ghosetvā sāmikaṃ adisvā dadhivārakassa uggahaṇarajjukaṃ gīvāya pavesetvā dve maṃsasūle ca godhañca  mukhena ḍaṃsitvā netvā attano vasanagumbe ṭhapetvā ``velāyameva khādissāmī''ti attano sīlaṃ  ^a^P3.0053^ea^ āvajjento nipajji. makkaṭopi vasanaṭṭhānato nikkhamitvā vanasaṇḍaṃ pavisitvā  ambapiṇḍaṃ āharitvā attano vasanagumbe ṭhapetvā ``velāyameva khādissāmī''ti attano sīlaṃ  āvajjento nipajji.<br/><br/>[03] bodhisatto pana ``velāyameva vasanaṭṭhānato nikkhamitvā dabbatiṇāni khādissāmī''ti  attano vasanagumbeyeva nipanno cintesi ``mama santikaṃ āgatānaṃ yācakānaṃ tiṇāni dātuṃ na  sakkā, tilataṇḍulādayopi mayhaṃ natthi, sace me santikaṃ yācako āgacchissati, attano  sarīramaṃsaṃ dassāmī''ti. tassa sīlatejena sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi.  so āvajjamāno idaṃ kāraṇaṃ disvā ``sasarājānaṃ vīmaṃsissāmī''ti paṭhamaṃ uddassa vasanaṭṭhānaṃ  gantvā brāhmaṇavesena aṭṭhāsi. ``brāhmaṇa, kimatthaṃ ṭhitosī''ti vutte paṇḍita sace kiñci  āhāraṃ labheyyaṃ, uposathiko hutvā vaseyyanti. so ``sādhu dassāmi te āhāra''nti tena  saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 61^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``satta me rohitā macchā, udakā thalamubbhatā. <br/><br/>[22] idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^thalamubbhatā^eb^ti udakato thale ṭhapitā, kevaṭṭena vā uddhaṭā. ^b^etaṃ bhutvā^eb^ti  etaṃ mama santakaṃ macchāhāraṃ pacitvā bhuñjitvā samaṇadhammaṃ ^a^M3.0050^ea^ karonto ramaṇīye  rukkhamūle nisinno imasmiṃ vane vasāti.<br/><br/>[03] brāhmaṇo ``pageva tāva hotu, pacchā jānissāmī''ti siṅgālassa santikaṃ gato. tenāpi  ^a^V3.0046^ea^ ``kimatthaṃ ṭhitosī''ti vutto tathevāha. siṅgālo ``sādhu dassāmī''ti tena  saddhiṃ sallapanto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 62^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dussa ^a^P3.0054^ea^ me khettapālassa, rattibhattaṃ apābhataṃ. <br/><br/>[27] maṃsasūlā ca dve godhā, ekañca dadhivārakaṃ. <br/><br/>[22] idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dussa me^eb^ti yo esa mama avidūre khettapālo vasati, dussa amussāti attho.  ^b^apābhata^eb^nti ābhataṃ ānītaṃ. ^b^maṃsasūlā ca dve godhā^eb^ti aṅgārapakkāni dve  maṃsasūlāni ca ekā ca godhā. ^b^dadhivāraka^eb^nti dadhivārako. ^b^ida^eb^nti idaṃ ettakaṃ  mama atthi, etaṃ sabbampi yathābhirucitena pākena pacitvā paribhuñjitvā uposathiko hutvā  ramaṇīye rukkhamūle nisīditvā samaṇadhammaṃ karonto imasmiṃ vanasaṇḍe vasāti attho.<br/><br/>[03] brāhmaṇo ``pageva tāva hotu, pacchā jānissāmī''ti makkaṭassa santikaṃ gato. tenāpi  ``kimatthaṃ ṭhitosī''ti vutto tathevāha. makkaṭo ``sādhu dassāmī''ti tena saddhiṃ sallapanto  tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 63^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ambapakkaṃ dakaṃ sītaṃ, sītacchāyā manoramā. <br/><br/>[22] idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ambapakka^eb^nti madhurāmbaphalaṃ. ^b^dakaṃ sīta^eb^nti gaṅgāya udakaṃ sītalaṃ.  ^b^etaṃ bhutvā vane vasā^eb^ti brāhmaṇa etaṃ ambapakkaṃ paribhuñjitvā sītalaṃ udakaṃ pivitvā  yathābhirucite ramaṇīye rukkhamūle nisinno samaṇadhammaṃ karonto imasmiṃ vanasaṇḍe vasāti.<br/><br/>[03] brāhmaṇo ``pageva tāva hotu, pacchā jānissāmī''ti sasapaṇḍitassa santikaṃ gato.  tenāpi ``kimatthaṃ ṭhitosī''ti vutto tathevāha. taṃ sutvā bodhisatto somanassappatto  ``brāhmaṇa, suṭṭhu te kataṃ āhāratthāya mama santikaṃ āgacchantena, ajjāhaṃ adinnapubbaṃ dānaṃ  dassāmi ^a^M3.0051^ea^. tvaṃ pana sīlavā pāṇātipātaṃ na karissasi, gaccha, brāhmaṇa,  nānādārūni saṅkaḍḍhitvā aṅgāre katvā mayhaṃ ārocehi, ahaṃ attānaṃ ^a^P3.0055^ea^  pariccajitvā aṅgāramajjhe patissāmi ^a^V3.0047^ea^. mama sarīre pakke tvaṃ maṃsaṃ khāditvā  samaṇadhammaṃ kareyyāsī''ti tena saddhiṃ sallapanto catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 64^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na sasassa tilā atthi, na muggā napi taṇḍulā. <br/><br/>[22] iminā agginā pakkaṃ, mamaṃ bhutvā vane vasā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mamaṃ bhutvā^eb^ti yaṃ taṃ ahaṃ aggiṃ karohīti vadāmi, iminā agginā pakkaṃ maṃ  bhuñjitvā imasmiṃ vane vasa, ekassa sasassa sarīraṃ nāma ekassa purisassa yāpanamattaṃ hotīti.<br/><br/>[03] sakko tassa vacanaṃ sutvā attano ānubhāvena ekaṃ aṅgārarāsiṃ māpetvā bodhisattassa  ārocesi. so dabbatiṇasayanato uṭṭhāya tattha gantvā ``sace me lomantaresu pāṇakā atthi, te  mā mariṃsū''ti tikkhattuṃ sarīraṃ vidhunitvā sakalasarīraṃ dānamukhe ṭhapetvā laṅghitvā padumasare  rājahaṃso viya pamuditacitto aṅgārarāsimhi pati. so pana aggi bodhisattassa sarīre  lomakūpamattampi uṇhaṃ kātuṃ nāsakkhi, himagabbhaṃ paviṭṭho viya ahosi. atha sakkaṃ āmantetvā  ``brāhmaṇa, tayā kato aggi atisītalo, mama sarīre lomakūpamattampi uṇhaṃ kātuṃ na sakkoti,  kiṃ nāmeta''nti āha. ``sasapaṇḍita, nāhaṃ brāhmaṇo, sakkohamasmi, tava vīmaṃsanatthāya  āgatomhī''ti. ``sakka, tvaṃ tāva tiṭṭha, sakalopi ce lokasannivāso maṃ dānena vīmaṃseyya,  neva me adātukāmataṃ passeyyā''ti bodhisatto sīhanādaṃ nadi. atha naṃ sakko ``sasapaṇḍita,  tava guṇo sakalakappaṃ pākaṭo hotū''ti pabbataṃ pīḷetvā pabbatarasaṃ ādāya candamaṇḍale  sasalakkhaṇaṃ likhitvā bodhisattaṃ ānetvā tasmiṃ vanasaṇḍe tasmiṃyeva vanagumbe taruṇadabbatiṇapiṭṭhe  nipajjāpetvā attano vasanaṭṭhānameva ^a^P3.0056^ea^ gato. tepi cattāro paṇḍitā samaggā  sammodamānā sīlaṃ pūretvā dānaṃ datvā uposathakammaṃ katvā yathākammaṃ gatā.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  sabbaparikkhāradānadāyako gahapati sotāpattiphale ^a^M3.0052^ea^ patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] tadā uddo ānando ahosi, siṅgālo moggallāno, makkaṭo sāriputto, sakko anuruddho,  sasapaṇḍito pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] sasapaṇḍitajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 322
title:
  [] . lohakumbhijātakavaṇṇanā^[] . sabbamaṃsalābhajātakavaṇṇanā^[] . sasapaṇḍitajātakavaṇṇanā^[] . matarodanajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^mataṃ^eb^ ^a^V3.0048^ea^ ^b^mataṃ eva rodathā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ  sāvatthivāsiṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. tassa kira bhātā kālamakāsi. so tassa  kālakiriyāya sokābhibhūto na nhāyati na bhuñjati na vilimpati, pātova susānaṃ gantvā  sokasamappito rodati. satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa sotāpattiphalūpanissayaṃ  disvā ``imassa atītakāraṇaṃ āharitvā sokaṃ vūpasametvā sotāpattiphalaṃ dātuṃ ṭhapetvā maṃ añño  koci samattho natthi, imassa mayā avassayena bhavituṃ vaṭṭatī''ti punadivase pacchābhattaṃ  piṇḍapātapaṭikkanto pacchāsamaṇaṃ ādāya tassa gharadvāraṃ gantvā ``satthā āgato''ti sutvā āsanaṃ  paññapetvā ``pavesethā''ti kuṭumbikena vutto pavisitvā paññatte āsane nisīdi. kuṭumbikopi  āgantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. atha naṃ satthā ``kiṃ kuṭumbika cintesī''ti  āha. ``āma, bhante, mama bhātu matakālato paṭṭhāya cintemī''ti. ``āvuso, sabbe  saṅkhārā aniccā, bhijjitabbayuttakaṃ bhijjati, na tattha cintetabbaṃ, porāṇakapaṇḍitāpi bhātari  matepi `bhijjitabbayuttakaṃ bhijjatī'ti na cintayiṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto asītikoṭivibhave seṭṭhikule  nibbatti, tassa vayappattassa mātāpitaro kālamakaṃsu. tesu kālakatesu bodhisattassa bhātā  kuṭumbaṃ vicāreti, bodhisatto taṃ nissāya ^a^P3.0057^ea^ jīvati. so aparabhāge tathārūpena  byādhinā kālamakāsi. ñātimittā suhajjā sannipatitvā bāhā paggayha kandanti rodanti,  ekopi sakabhāvena saṇṭhātuṃ nāsakkhi, bodhisatto pana neva kandati na rodati. manussā  ``passatha bho, imassa bhātari ^a^M3.0053^ea^ mate mukhasaṅkocanamattampi natthi, ativiya  thaddhahadayo, `dvepi koṭṭhāse ahameva paribhuñjissāmī'ti bhātu maraṇaṃ icchati maññe''ti bodhisattaṃ  garahiṃsu. ñātakāpi naṃ ``tvaṃ bhātari mate na rodasī''ti garahiṃsuyeva. so tesaṃ kathaṃ sutvā  ``tumhe attano andhabālabhāvena aṭṭha lokadhamme ajānantā `mama bhātā mato'ti rodatha, ahampi  marissāmi, tumhepi marissatha, attānampi `mayampi marissāmā'ti kasmā na rodatha. sabbe  saṅkhārā aniccā hutvā nirujjhanti, teneva sabhāvena saṇṭhātuṃ samattho ekasaṅkhāropi natthi.  tumhe andhabālā aññāṇatāya aṭṭha lokadhamme ajānitvā rodatha, ahaṃ kimatthaṃ rodissāmī''ti  vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 65^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mataṃ ^a^V3.0049^ea^ mataṃ eva rodatha, na hi taṃ rodatha yo marissati. <br/><br/>[22] sabbepi sarīradhārino, anupubbena jahanti jīvitaṃ.. <br/><br/>[40] 66^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``devamanussā catuppadā, pakkhigaṇā uragā ca bhogino. <br/><br/>[22] samhi sarīre anissarā, ramamānāva jahanti jīvitaṃ.. <br/><br/>[40] 67^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ calitaṃ asaṇṭhitaṃ, sukhadukkhaṃ manujesvapekkhiya. <br/><br/>[22] kanditaruditaṃ niratthakaṃ, kiṃ vo sokagaṇābhikīrare.. <br/><br/>[40] 68^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhuttā ca soṇḍā akatā, bālā sūrā ayogino. <br/><br/>[22] dhīraṃ maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0058^ea^ ^b^mataṃ mataṃ evā^eb^ti mataṃ mataṃyeva. ^b^anupubbenā^eb^ti attano  attano maraṇavāre sampatte paṭipāṭiyā jahanti jīvitaṃ, na ekatova sabbe maranti, yadi evaṃ  mareyyuṃ, lokappavatti ucchijjeyya. ^b^bhogino^eb^ti mahantena sarīrabhogena samannāgatā.  ^b^ramamānāvā^eb^ti tattha tattha nibbattā sabbepi ete devādayo sattā attano attano nibbattaṭṭhāne  abhiramamānāva anukkaṇṭhitāva jīvitaṃ jahanti. ^b^evaṃ calita^eb^nti evaṃ tīsu bhavesu  niccalabhāvassa ca saṇṭhitabhāvassa ca abhāvā calitaṃ asaṇṭhitaṃ. ^b^kiṃ vo  sokagaṇābhikīrare^eb^ti kiṃkāraṇā tumhe sokarāsī abhikiranti ajjhottharanti.<br/><br/>[03] ^b^dhuttā^eb^ ^a^M3.0054^ea^ ^b^ca soṇḍā akatā^eb^ti itthidhuttā surādhuttā akkhadhuttā ca  surāsoṇḍādayo soṇḍā ca akatabuddhino asikkhitakā ca. ^b^bālā^eb^ti bālyena samannāgatā  aviddasuno. ^b^sūrā ayogino^eb^ti ayonisomanasikārena sūrā, yogesu ayuttatāya ayogino.  ``ayodhino''tipi pāṭho, kilesamārena saddhiṃ yujjhituṃ asamatthāti attho. ^b^dhīraṃ  maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā^eb^ti ye evarūpā dhuttādayo aṭṭhavidhassa lokadhammassa  akovidā, te appamattakepi dukkhadhamme uppanne attanā kandamānā rodamānā aṭṭha lokadhamme kathato  jānitvā ñātimaraṇādīsu akandantaṃ arodantaṃ mādisaṃ dhīraṃ paṇḍitaṃ ``bālo ayaṃ na rodatī''ti  maññantīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto tesaṃ dhammaṃ desetvā sabbepi te nissoke akāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0050^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā mahājanasssa dhammaṃ desetvā  nissokabhāvakarapaṇḍito pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] matarodanajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 323
title:
  [] . sabbamaṃsalābhajātakavaṇṇanā^[] . sasapaṇḍitajātakavaṇṇanā^[] . matarodanajātakavaṇṇanā^[] . kaṇaverajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yaṃ taṃ vasanta samaye^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha  kathesi. vatthu ^b^indriyajātake^eb^ (jā0 1.8.60 ādayo) āvi bhavissati. satthā pana taṃ  bhikkhuṃ ``pubbe tvaṃ bhikkhu etaṃ nissāya asinā sīsacchedaṃ paṭilabhī''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P3.0059^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsigāmake ekassa  gahapatikassa ghare coranakkhattena jāto vayappatto corakammaṃ katvā jīvikaṃ kappento loke pākaṭo  ahosi sūro nāgabalo, koci naṃ gaṇhituṃ nāsakkhi. so ekadivasaṃ ekasmiṃ seṭṭhighare sandhiṃ  chinditvā bahuṃ dhanaṃ avahari. nāgarā rājānaṃ ^a^M3.0055^ea^ upasaṅkamitvā ``deva, eko  mahācoro nagaraṃ vilumpati, taṃ gaṇhāpethā''ti vadiṃsu. rājā tassa gahaṇatthāya nagaraguttikaṃ  āṇāpesi. so rattibhāge tattha tattha vaggabandhanena manusse ṭhapetvā taṃ sahoḍḍhaṃ gāhāpetvā rañño  ārocesi. rājā ``sīsamassa chindā''ti nagaraguttikaññeva āṇāpesi. nagaraguttiko taṃ  pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhāpetvā gīvāyassa rattakaṇavīramālaṃ laggetvā sīse iṭṭhakacuṇṇaṃ  okiritvā catukke catukke kasāhi tāḷāpento kharassarena paṇavena āghātanaṃ neti. ``imasmiṃ  kira nagare vilopakārako coro gahito''ti sakalanagaraṃ saṅkhubhi.<br/><br/>[03] tadā ca bārāṇasiyaṃ sahassaṃ gaṇhantī sāmā nāma gaṇikā hoti rājavallabhā  pañcasatavaṇṇadāsīparivārā. sā pāsādatale vātapānaṃ vivaritvā ṭhitā taṃ nīyamānaṃ passi.  so pana abhirūpo pāsādiko ativiya sobhaggappatto devavaṇṇo sabbesaṃ matthakamatthakena  paññāyati. sāmā taṃ disvā paṭibaddhacittā hutvā ``kena nu kho upāyenāhaṃ imaṃ purisaṃ attano  sāmikaṃ kareyya''nti cintayantī ``attheko upāyo''ti attano atthacarikāya ekissā hatthe  nagaraguttikassa sahassaṃ pesesi ``ayaṃ coro sāmāya bhātā, aññatra sāmāya añño ^a^V3.0051^ea^  etassa avassayo natthi, tumhe kira idaṃ sahassaṃ gahetvā etaṃ vissajjethā''ti ^a^P3.0060^ea^.  sā gantvā tathā akāsi. nagaraguttiko ``ayaṃ coro pākaṭo, na sakkā etaṃ vissajjetuṃ, aññaṃ  pana manussaṃ labhitvā imaṃ paṭicchannayānake nisīdāpetvā pesetuṃ sakkā''ti āha. sā gantvā  tassā ārocesi.<br/><br/>[03] tadā paneko seṭṭhiputto sāmāya paṭibaddhacitto devasikaṃ sahassaṃ deti. so taṃ divasampi  sūriyatthaṅgamanavelāya sahassaṃ gaṇhitvā taṃ gharaṃ agamāsi. sāmāpi sahassabhaṇḍikaṃ gahetvā  ūrūsu ṭhapetvā parodantī nisinnā hoti. ``kiṃ eta''nti ca vuttā ``sāmi, ayaṃ coro mama  bhātā, `ahaṃ nīcakammaṃ karomī'ti mayhaṃ santikaṃ na eti, nagaraguttikassa pahitaṃ `sahassaṃ  labhamāno vissajjessāmi na'nti sāsanaṃ pesesi. idāni imaṃ sahassaṃ ādāya nagaraguttikassa  santikaṃ gacchantaṃ na labhāmī''ti āha. so tassā paṭibaddhacittatāya ``ahaṃ gamissāmī''ti  āha. ``tena hi tayā ^a^M3.0056^ea^ ābhatameva gahetvā gacchāhī''ti. so taṃ gahetvā  nagaraguttikassa gehaṃ gañchi. so taṃ seṭṭhiputtaṃ paṭicchannaṭṭhāne ṭhapetvā coraṃ paṭicchannayānake  nisīdāpetvā sāmāya pahiṇitvā ``ayaṃ coro raṭṭhe pākaṭo, tamandhakāraṃ tāva hotu, atha naṃ  manusssānaṃ paṭisallīnavelāya ghātāpessāmī''ti apadesaṃ katvā muhuttaṃ vītināmetvā manussesu  paṭisallīnesu seṭṭhiputtaṃ mahantenārakkhena āghātanaṃ netvā asinā sīsaṃ chinditvā sarīraṃ sūle  āropetvā nagaraṃ pāvisi.<br/><br/>[03] tato paṭṭhāya sāmā aññesaṃ hatthato kiñci na gaṇhāti, teneva saddhiṃ abhiramamānā  vicarati. so cintesi ``sace ayaṃ aññasmiṃ paṭibaddhacittā bhavissati, mampi mārāpetvā tena  saddhiṃ abhiramissati, accantaṃ mittadubbhinī esā, mayā idha avasitvā khippaṃ palāyituṃ vaṭṭati,  gacchanto ca pana tucchahattho ^a^P3.0061^ea^ agantvā etissā ābharaṇabhaṇḍaṃ gahetvā  gacchissāmī''ti cintetvā ekasmiṃ divase taṃ āha -- ``bhadde, mayaṃ pañjare pakkhittakukkuṭā viya  niccaṃ ghareyeva homa, ekadivasaṃ uyyānakīḷaṃ karissāmā''ti. sā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā  khādanīyabhojanīyādiṃ sabbaṃ paṭiyādetvā sabbābharaṇapaṭimaṇḍitā tena saddhiṃ paṭicchannayāne  nisīditvā uyyānaṃ agamāsi. so tattha tāya saddhiṃ kīḷanto ``idāni mayhaṃ palāyituṃ  vaṭṭatī''ti tāya saddhiṃ kilesaratiyā ramitukāmo viya ekaṃ kaṇavīragacchantaraṃ pavisitvā taṃ  āliṅganto viya nippīḷetvā visaññaṃ katvā pātetvā sabbābharaṇāni omuñcitvā tassāyeva  uttarāsaṅgena bandhitvā bhaṇḍikaṃ khandhe ṭhapetvā uyyānavatiṃ laṅghitvā pakkāmi.<br/><br/>[03] sāpi ^a^V3.0052^ea^ paṭiladdhasaññā uṭṭhāya paricārikānaṃ santikaṃ āgantvā ``ayyaputto  kaha''nti pucchi. ``na jānāma, ayye''ti. ``maṃ matāti saññāya bhāyitvā palāto  bhavissatī''ti anattamanā hutvā tatoyeva gehaṃ gantvā ``mama piyasāmikassa adiṭṭhakālato  paṭṭhāyeva alaṅkatasayane na sayissāmī''ti bhūmiyaṃ nipajji. tato paṭṭhāya manāpaṃ sāṭakaṃ na  nivāseti, dve bhattāni na bhuñjati, gandhamālādīni na paṭisevati, ``yena kenaci upāyena  ayyaputtaṃ pariyesitvā pakkosāpessāmī''ti naṭe pakkosāpetvā sahassaṃ adāsi. ``kiṃ karoma,  ayye''ti vutte ^a^M3.0057^ea^ ``tumhākaṃ agamanaṭṭhānaṃ nāma natthi, tumhe gāmanigamarājadhāniyo  carantā samajjaṃ katvā samajjamaṇḍale paṭhamameva imaṃ gītaṃ gāyeyyāthā''ti naṭe sikkhāpentī paṭhamaṃ  gāthaṃ vatvā ``tumhehi imasmiṃ gītake gīte sace ayyaputto tasmiṃ parisantare bhavissati, tumhehi  saddhiṃ kathessati, athassa ^a^P3.0062^ea^ mama arogabhāvaṃ kathetvā taṃ ādāya āgaccheyyātha, no  ce āgacchati, sāsanaṃ peseyyāthā''ti paribbayaṃ datvā naṭe uyyojesi. te bārāṇasito  nikkhamitvā tattha tattha samajjaṃ karontā ekaṃ paccantagāmakaṃ agamiṃsu. sopi coro palāyitvā  tattha vasati. te tattha samajjaṃ karontā paṭhamameva imaṃ gītakaṃ gāyiṃsu -- <br/><br/>[40] 69^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ taṃ vasantasamaye, kaṇaveresu bhāṇusu. <br/><br/>[22] sāmaṃ bāhāya pīḷesi, sā taṃ ārogyamabravī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kaṇaveresū^eb^ti karavīresu. ^b^bhāṇusū^eb^ti rattavaṇṇānaṃ pupphānaṃ pabhāya sampannesu.  ^b^sāma^eb^nti evaṃnāmikaṃ. ^b^pīḷesī^eb^ti kilesaratiyā ramitukāmo viya āliṅganto  pīḷesi. ^b^sā ta^eb^nti sā sāmā arogā, tvaṃ pana ``sā matā''ti saññāya bhīto  palāyasi, sā attano ārogyaṃ ^b^abravi^eb^ kathesi, ārocesīti attho.<br/><br/>[03] coro taṃ sutvā naṭaṃ upasaṅkamitvā ``tvaṃ `sāmā jīvatī'ti vadasi, ahaṃ pana na  saddahāmī''ti tena saddhiṃ sallapanto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 70^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ambho na kira saddheyyaṃ, yaṃ vāto pabbataṃ vahe. <br/><br/>[27] pabbatañce vahe vāto, sabbampi pathaviṃ vahe. <br/><br/>[22] yattha sāmā kālakatā, sā maṃ ārogyamabravī''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^V3.0053^ea^ -- ambho naṭa, idaṃ kira na saddaheyyaṃ na saddahitabbaṃ. yaṃ vāto  tiṇapaṇṇāni viya pabbataṃ vaheyya, sacepi so pabbataṃ vaheyya, sabbampi pathaviṃ vaheyya, yathā cetaṃ  asaddaheyyaṃ, tathā idanti. ^b^yattha sāmā kālakatā^eb^ti yā nāma sāmā kālakatā, ^b^sā maṃ  ārogyaṃ abravī^eb^ti kiṃkāraṇā saddaheyyaṃ. matā nāma na kassaci sāsanaṃ pesentīti.<br/><br/>[03] tassa ^a^P3.0063^ea^ ^a^M3.0058^ea^ vacanaṃ sutvā naṭo tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 71^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ceva sā kālakatā, na ca sā aññamicchati. <br/><br/>[22] ekabhattikinī sāmā, tameva abhikaṅkhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tameva abhikaṅkhatī^eb^ti aññaṃ purisaṃ na icchati, taññeva kaṅkhati icchati  patthetīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā coro ``sā jīvatu vā mā vā, na tāya mayhaṃ attho''ti vatvā catutthaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 72^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asanthutaṃ maṃ cirasanthutena, nimīni sāmā adhuvaṃ dhuvena. <br/><br/>[22] mayāpi sāmā nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^asanthuta^eb^nti akatasaṃsaggaṃ. ^b^cirasanthutenā^eb^ti cirakatasaṃsaggena.  ^b^nimīnī^eb^ti parivattesi. ^b^adhuvaṃ dhuvenā^eb^ti maṃ adhuvaṃ tena dhuvasāmikena parivattetuṃ  nagaraguttikassa sahassaṃ datvā maṃ gaṇhīti attho. ^b^mayāpi sāmā nimineyya añña^eb^nti  sāmā mayāpi aññaṃ sāmikaṃ parivattetvā gaṇheyya. ^b^ito ahaṃ dūrataraṃ gamissa^eb^nti yattha na  sakkā tassā sāsanaṃ vā pavattiṃ vā sotuṃ, tādisaṃ dūrataraṃ ṭhānaṃ gamissaṃ, tasmā mama ito  aññattha gatabhāvaṃ tassā ārocethāti vatvā tesaṃ passantānaññeva gāḷhataraṃ nivāsetvā vegena  palāyi.<br/><br/>[03] naṭā gantvā tena katakiriyaṃ tassā kathayiṃsu. sā vippaṭisārinī hutvā attano  pakatiyā eva vītināmesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0054^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] tadā seṭṭhiputto ayaṃ bhikkhu ahosi, sāmā purāṇadutiyikā, coro pana ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] kaṇaverajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 324
title:
  [] . sasapaṇḍitajātakavaṇṇanā^[] . matarodanajātakavaṇṇanā^[] . kaṇaverajātakavaṇṇanā^[] . tittirajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^susukhaṃ^eb^ ^a^P3.0064^ea^ ^a^M3.0059^ea^ ^b^vata jīvāmī^eb^ti idaṃ satthā  kosambiyaṃ nissāya badarikārāme viharanto rāhulattheraṃ ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā  ^b^tipallatthajātake^eb^ (jā0 1.1.16) vitthāritameva. bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ  ``āvuso, rāhulo sikkhākāmo kukkuccako ovādakkhamo''ti. tassāyasmato guṇakathāya  samuṭṭhāpitāya satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā  ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi rāhulo sikkhākāmo kukkuccako  ovādakkhamoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  takkasilaṃ gantvā sabbasippāni uggaṇhitvā nikkhamma himavantapadese isipabbajjaṃ pabbajitvā  abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā jhānakīḷaṃ kīḷanto ramaṇīye vanasaṇḍe vasitvā  loṇambilasevanatthāya aññataraṃ paccantagāmakaṃ agamāsi. tattha naṃ manussā disvā pasannacittā  aññatarasmiṃ araññe paṇṇasālaṃ kāretvā paccayehi upaṭṭhahantā vāsāpesuṃ. tadā tasmiṃ gāmake eko  sākuṇiko ekaṃ dīpakatittiraṃ gahetvā suṭṭhu sikkhāpetvā pañjare pakkhipitvā paṭijaggati. so taṃ  araññaṃ netvā tassa saddena āgatāgate tittire gahetvā vikkiṇitvā jīvikaṃ kappesi. tittiro  ``maṃ ekaṃ nissāya bahū mama ñātakā nassanti, mayhametaṃ pāpa''nti nissaddo ahosi. so  tassa nissaddabhāvaṃ ñatvā veḷupesikāya naṃ sīse paharati. tittiro dukkhāturatāya saddaṃ karoti.  evaṃ so sākuṇiko taṃ nissāya tittire gahetvā jīvikaṃ kappesi.<br/><br/>[03] atha so tittiro cintesi ``ime marantūti mayhaṃ cetanā natthi, paṭiccakammaṃ pana maṃ  phusati, mayi saddaṃ akaronte ete nāgacchanti, karonteyeva āgacchanti, āgatāgate ayaṃ gahetvā  ^a^V3.0055^ea^ jīvitakkhayaṃ pāpeti, atthi nu kho ettha mayhaṃ pāpaṃ, natthī''ti. so tato paṭṭhāya  ``ko nu kho me imaṃ kaṅkhaṃ ^a^P3.0065^ea^ chindeyyā''ti tathārūpaṃ paṇḍitaṃ upadhārento  carati. athekadivasaṃ so sākuṇiko bahū tittire gahetvā pacchiṃ ^a^M3.0060^ea^ pūretvā  ``pānīyaṃ pivissāmī''ti bodhisattassa assamaṃ gantvā taṃ pañjaraṃ bodhisattassa santike ṭhapetvā  pānīyaṃ pivitvā vālukātale nipanno niddaṃ okkami. tittiro tassa niddokkantabhāvaṃ ñatvā  ``mama kaṅkhaṃ imaṃ tāpasaṃ pucchissāmi, jānanto me kathessatī''ti pañjare nisinnoyeva taṃ  pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 73^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``susukhaṃ vata jīvāmi, labhāmi ceva bhuñjituṃ. <br/><br/>[22] paripanthe ca tiṭṭhāmi, kā nu bhante gatī mamā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^susukhaṃ vata jīvāmī^eb^ti ahaṃ, bhante, imaṃ sākuṇikaṃ nissāya suṭṭhu sukhaṃ  jīvāmi. ^b^labhāmī^eb^ti yathārucitaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ bhuñjitumpi labhāmi. ^b^paripanthe  ca tiṭṭhāmī^eb^ti apica kho yattha mama ñātakā mama saddena āgatāgatā vinassanti, tasmiṃ  paripanthe tiṭṭhāmi. ^b^kā nu, bhante, gatī mamā^eb^ti kā nu kho, bhante, mama gati, kā  nipphatti bhavissatīti pucchi.<br/><br/>[03] tassa pañhaṃ vissajjento bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 74^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mano ce te nappaṇamati, pakkhi pāpassa kammuno. <br/><br/>[22] abyāvaṭassa bhadrassa, na pāpamupalimpatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pāpassa kammuno^eb^ti yadi tava mano pāpakammassatthāya na paṇamati, pāpakaraṇe  tanninno tappoṇo tappabbhāro na hoti. ^b^abyāvaṭassā^eb^ti evaṃ sante pāpakammakaraṇatthāya  abyāvaṭassa ussukkaṃ anāpannassa tava bhadrassa suddhasseva sato pāpaṃ na upalimpati na allīyatīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā tittiro tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 75^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ñātako ^a^V3.0056^ea^ no nisinnoti, bahu āgacchate jano. <br/><br/>[22] paṭiccakammaṃ phusati, tasmiṃ me saṅkate mano''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- bhante, sacāhaṃ saddaṃ na kareyyaṃ, ayaṃ tittirajano na āgaccheyya, mayi pana  saddaṃ karonte ``ñātako no nisinno''ti ayaṃ bahu jano āgacchati ^a^P3.0066^ea^, taṃ  āgatāgataṃ luddo gahetvā jīvitakkhayaṃ pāpento maṃ paṭicca nissāya etaṃ pāṇātipātakammaṃ phusati  paṭilabhati vindati ^a^M3.0061^ea^, tasmiṃ maṃ paṭicca kate pāpe mama nu kho etaṃ pāpanti evaṃ  me mano saṅkate parisaṅkati kukkuccaṃ āpajjatīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 76^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na paṭiccakammaṃ phusati, mano ce nappadussati. <br/><br/>[22] appossukkassa bhadrassa, na pāpamupalimpatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yadi tava pāpakiriyāya mano na padussati, tanninno tappono tappabbhāro na  hoti, evaṃ sante luddena āyasmantaṃ paṭicca katampi pāpakammaṃ taṃ na phusati na allīyati,  pāpakiriyāya hi appossukkassa nirālayassa bhadrassa parisuddhasseva sato tava pāṇātipātacetanāya  abhāvā taṃ pāpaṃ na upalimpati, tava cittaṃ na allīyatīti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto tittiraṃ saññāpesi, sopi taṃ nissāya nikkukkucco ahosi. luddo pabuddho  bodhisattaṃ vanditvā pañjaraṃ ādāya pakkāmi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā tittiro rāhulo  ahosi, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] tittirajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 325
title:
  [] . matarodanajātakavaṇṇanā^[] . kaṇaverajātakavaṇṇanā^[] . tittirajātakavaṇṇanā^[] . succajajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^succajaṃ vata naccajī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi.  so ^a^V3.0057^ea^ kira ``gāmake uddhāraṃ sādhessāmī''ti bhariyāya saddhiṃ tattha gantvā  sādhetvā dhanaṃ āharitvā ``pacchā nessāmī''ti ekasmiṃ kule ṭhapetvā puna sāvatthiṃ gacchanto  antarāmagge ekaṃ pabbataṃ addasa. atha naṃ bhariyā āha ``sace, sāmi, ayaṃ pabbato suvaṇṇamayo  bhaveyya, dadeyyāsi pana me kiñcī''ti. ``kāsi tvaṃ, na kiñci dassāmī''ti. sā ``yāva  thaddhahadayo vatāyaṃ, pabbate suvaṇṇamaye jātepi ^a^M3.0062^ea^ mayhaṃ kiñci na dassatī''ti  anattamanā ahosi. te jetavanasamīpaṃ āgantvā ``pānīyaṃ pivissāmā''ti vihāraṃ pavisitvā  pānīyaṃ piviṃsu. satthāpi ^a^P3.0067^ea^ paccūsakāleyeva tesaṃ sotāpattiphalassa upanissayaṃ  disvā āgamanaṃ olokayamāno gandhakuṭipariveṇe nisīdi chabbaṇṇarasmiyo vissajjento. tepi  pānīyaṃ pivitvā āgantvā satthāraṃ vanditvā nisīdiṃsu. satthā tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā  ``kahaṃ gatātthā''ti pucchi. ``amhākaṃ gāmake uddhāraṃ sādhanatthāya, bhante''ti. ``kiṃ,  upāsike tava sāmiko tuyhaṃ hitaṃ paṭikaṅkhati, upakāraṃ te karotī''ti. bhante, ahaṃ imasmiṃ  sasinehā, ayaṃ pana mayi nissineho, ajja mayā pabbataṃ disvā ``sacāyaṃ pabbato suvaṇṇamayo  assa, kiñci me dadeyyāsī''ti vutto ``kāsi tvaṃ, na kiñci dassāmī''ti āha, evaṃ  thaddhahadayo ayanti. ``upāsike, evaṃ nāmesa vadati, yadā pana tava guṇaṃ sarati, tadā  sabbissariyaṃ te detī''ti vatvā ``kathetha, bhante''ti tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa sabbakiccakārako amacco  ahosi. athekadivasaṃ rājā puttaṃ uparājānaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchantaṃ disvā ``ayaṃ mama antepure  dubbheyyā''ti taṃ pakkosāpetvā ``tāta, yāvāhaṃ jīvāmi, tāva nagare vasituṃ na lacchasi, aññattha  vasitvā mamaccayena rajjaṃ kārehī''ti āha. so ``sādhū''ti pitaraṃ vanditvā jeṭṭhabhariyāya  saddhiṃ nagarā nikkhamitvā paccantaṃ gantvā araññaṃ pavisitvā paṇṇasālaṃ māpetvā  vanamūlaphalāphalehi yāpento vasi. aparabhāge rājā kālamakāsi. uparājā nakkhattaṃ  olokento tassa kālakatabhāvaṃ ñatvā bārāṇasiṃ āgacchanto antarāmagge ekaṃ pabbataṃ addasa.  atha naṃ bhariyā āha ``sace, deva, ayaṃ pabbato suvaṇṇamayo assa, dadeyyāsi me kiñcī''ti.  ``kāsi tvaṃ, na kiñci dassāmī''ti. sā ``ahaṃ imasmiṃ sinehaṃ chindituṃ asakkontī  araññaṃ pāvisiṃ, ayañca evaṃ vadati, ativiya thaddhahadayo ^a^P3.0068^ea^, rājā hutvāpi esa  mayhaṃ kiṃ kalyāṇaṃ karissatī''ti anattamanā ahosi. so āgantvā rajje patiṭṭhito taṃ  aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi ^a^M3.0063^ea^, idaṃ yasamattakameva adāsi. uttari pana sakkārasammāno  natthi, tassā atthibhāvampi na jānāti.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V3.0058^ea^ ``ayaṃ devī imassa rañño upakārikā dukkhaṃ agaṇetvā  araññavāsaṃ vasi. ayaṃ panetaṃ agaṇetvā aññāhi saddhiṃ abhiramanto vicarati, yathā esā  sabbissariyaṃ labhati, tathā karissāmī''ti cintetvā ekadivasaṃ taṃ upasaṅkamitvā ``mahādevi  mayaṃ tumhākaṃ santikā piṇḍapātamattampi na labhāma, kasmā amhesu pamajjittha, ativiya thaddhahadayā  atthā''ti āha. ``tāta, sacāhaṃ attanā labheyyaṃ, tuyhampi dadeyyaṃ, alabhamānā pana kiṃ  dassāmi, rājāpi mayhaṃ idāni kiṃ nāma dassati, so antarāmagge `imasmiṃ pabbate suvaṇṇamaye  jāte mayhaṃ kiñci dassasī'ti vutto `kāsi tvaṃ, na kiñci dassāmī'ti āha, supariccajampi  na pariccajī''ti. ``kiṃ pana rañño santike imaṃ kathaṃ kathetuṃ sakkhissathā''ti?  ``sakkhissāmi, tātā''ti. ``tena hi ahaṃ rañño santike ṭhito pucchissāmi, tumhe  katheyyāthā''ti. ``sādhu, tātā''ti. bodhisatto deviyā rañño upaṭṭhānaṃ āgantvā ṭhitakāle  āha ``nanu, ayye, mayaṃ tumhākaṃ santikā kiñci na labhāmā''ti? ``tāta, ahaṃ labhamānā  tuyhaṃ dadeyyaṃ, ahameva kiñci na labhāmi, alabhamānā tuyhaṃ kiṃ dassāmi, rājāpi idāni mayhaṃ  kiṃ nāma dassati, so araññato āgamanakāle ekaṃ pabbataṃ disvā `sacāyaṃ pabbato suvaṇṇamayo  assa, kiñci me dadeyyāsī'ti vutto `kāsi tvaṃ, na kiñci dassāmī'ti vadati,  supariccajampi na pariccajī''ti etamatthaṃ ^a^P3.0069^ea^ dīpentī paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 77^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``succajaṃ vata naccaji, vācāya adadaṃ giriṃ. <br/><br/>[22] kiñhi tassacajantassa, vācāya adada pabbata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^succajaṃ vatā^eb^ti sukhena cajituṃ sakkuṇeyyampi na caji. ^b^adada^eb^nti  vacanamattenāpi pabbataṃ adadamāno. ^b^kiñhi tassacajantassā^eb^ti tassa nāmetassa mayā  yācitassa na cajantassa kiñhi cajeyya. ^b^vācāya adada pabbata^eb^nti sacāyaṃ mayā yācito  mama vacanena suvaṇṇamayampi hontaṃ taṃ pabbataṃ vācāya adada, vacanamattena adassāti attho.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M3.0064^ea^ sutvā rājā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 78^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade. <br/><br/>[22] akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^V3.0059^ea^ -- yadeva hi paṇḍito puriso kāyena kareyya, taṃ vācāya vadeyya.  yaṃ na kayirā, na taṃ vadeyya, dātukāmova dammīti vadeyya, na adātukāmoti adhippāyo.  kiṃkāraṇā? yo hi ``dassāmī''ti vatvāpi pacchā na dadāti, taṃ akarontaṃ kevalaṃ musā  bhāsamānaṃ parijānanti paṇḍitā. ayaṃ ``dassāmī''ti vacanamattameva bhāsati, na pana deti,  yañhi kho pana adinnampi vacanamatteneva dinnaṃ hoti, taṃ puretarameva laddhaṃ nāma bhavissatīti evaṃ  tassa musāvādibhāvaṃ parijānanti paṇḍitā, bālā pana vacanamatteneva tussantīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā devī rañño añjaliṃ paggahetvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 79^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rājaputta namo tyatthu, sacce dhamme ṭhito casi. <br/><br/>[22] yassa te byasanaṃ patto, saccasmiṃ ramate mano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0070^ea^ ^b^sacce dhamme^eb^ti vacīsacce ca sabhāvadhamme ca. ^b^byasanaṃ  patto^eb^ti yassa tava raṭṭhā pabbājanīyasaṅkhātaṃ byasanaṃ pattopi mano saccasmiṃyeva ramati.<br/><br/>[03] evaṃ rañño guṇakathaṃ kathayamānāya deviyā taṃ sutvā bodhisatto tassā guṇakathaṃ kathento  catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 80^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yā daliddī daliddassa, aḍḍhā aḍḍhassa kittima. <br/><br/>[22] sā hissa paramā bhariyā, sahiraññassa itthiyo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kittimā^eb^ti kittisampannāti attho. ^b^sā hissa paramā^eb^ti yā daliddassa  sāmikassa daliddakāle sayampi daliddī hutvā taṃ na pariccajati. ^b^aḍḍhassā^eb^ti aḍḍhakāle  aḍḍhā hutvā sāmikameva anuvattati, samānasukhadukkhāva hoti, sā hi tassa paramā uttamā  bhariyā nāma. ^b^sahiraññassa^eb^ pana issariye ṭhitassa itthiyo nāma hontiyeva,  anacchariyameva etanti.<br/><br/>[03] evañca ^a^M3.0065^ea^ pana vatvā bodhisatto ``ayaṃ, mahārāja, tumhākaṃ dukkhitakāle  araññe samānadukkhā hutvā vasi, imissā sammānaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti deviyā guṇaṃ kathesi.  rājā tassa vacanena deviyā guṇaṃ saritvā ``paṇḍita, tava kathāyāhaṃ deviyā guṇaṃ anussari''nti  vatvā ^a^V3.0060^ea^ tassā sabbissariyamadāsi. ``tayāhaṃ deviyā guṇaṃ sarāpito''ti  bodhisattassapi mahantaṃ sakkāraṃ akāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ubho jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu.<br/><br/>[03] tadā bārāṇasirājā ayaṃ kuṭumbiko ahosi, devī ayaṃ upāsikā, paṇḍitāmacco pana  ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] succajajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] pucimandavaggo dutiyo. 


volume: 111
item: 326
title: [] . kaṇaverajātakavaṇṇanā^[] . tittirajātakavaṇṇanā^kuṭidūsakavaggo^[] . kuṭidūsakajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^manussasseva^eb^ ^a^V3.0061^ea^ ^a^P3.0071^ea^ ^b^te sīsa^eb^nti idaṃ satthā jetavane  viharanto mahākassapattherassa paṇṇasālajhāpakaṃ daharabhikkhuṃ ārabbha kathesi. vatthu pana rājagahe  samuṭṭhitaṃ. tadā kira thero rājagahaṃ nissāya araññakuṭiyaṃ viharati, tassa dve daharā upaṭṭhānaṃ  karonti. tesu eko therassa upakārako, eko dubbaco itarena kataṃ attanā katasadisaṃ karoti.  tena mukhodakādīsu upaṭṭhāpitesu therassa santikaṃ gantvā vanditvā ``bhante, udakaṃ ṭhapitaṃ, mukhaṃ  dhovathā''tiādīni vadati. tena kālasseva vuṭṭhāya therassa pariveṇe sammaṭṭhe therassa  nikkhamanavelāya ito cito ca paharanto sakalapariveṇaṃ attanā sammaṭṭhaṃ viya karoti.  vattasampanno cintesi ``ayaṃ dubbaco mayā kataṃ attanā katasadisaṃ karoti, etassa saṭhakammaṃ  pākaṭaṃ karissāmī''ti.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^M3.0066^ea^ antogāme bhutvā āgantvā niddāyanteva nhānodakaṃ tāpetvā  piṭṭhikoṭṭhake ṭhapetvā aññaṃ aḍḍhanāḷimattaṃ udakaṃ uddhane ṭhapesi. itaro pabujjhitvāva gantvā usumaṃ  uṭṭhahantaṃ disvā ``udakaṃ tāpetvā koṭṭhake ṭhapitaṃ bhavissatī''ti therasssa santikaṃ gantvā ``bhante,  nhānakoṭṭhake udakaṃ ṭhapitaṃ, nhāyathā''ti āha. thero `nhāyissāmī''ti tena saddhiṃyeva āgantvā  koṭṭhake udakaṃ aditvā ``kahaṃ udaka''nti pucchi. so vegena aggisālaṃ gantvā tucchabhājane  uḷuṅkaṃ otāresi, uḷuṅko tucchabhājanassa tale paṭihato ``tatā''ti saddamakāsi. tato paṭṭhāya  tassa ``uḷuṅkasaddako''tveva nāmaṃ jātaṃ.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe itaro piṭṭhikoṭṭhakato udakaṃ āharitvā ``nhāyatha, bhante''ti āha. thero  nhatvā āvajjento uḷuṅkasaddakassa dubbacabhāvaṃ ^a^P3.0072^ea^ ñatvā taṃ sāyaṃ therupaṭṭhānaṃ āgataṃ  ovadi ``āvuso, samaṇena nāma attanā katameva `kataṃ me'ti vattuṃ vaṭṭati, aññathā  sampajānamusāvādo hoti, ito paṭṭhāya evarūpaṃ mā akāsī''ti. so therassa kujjhitvā  punadivase therena saddhiṃ piṇḍāya gāmaṃ na pāvisi. thero itareneva saddhiṃ pāvisi.  uḷuṅkasaddakopi ^a^V3.0062^ea^ therassa upaṭṭhākakulaṃ gantvā ``bhante, thero kaha''nti vutte  ``aphāsukena vihāreyeva nisinno''ti vatvā ``kiṃ, bhante, laddhuṃ vaṭṭatī''ti vutte ``idañcidañca  dethā''ti gahetvā attano rucitaṭṭhānaṃ gantvā bhuñjitvā vihāraṃ agamāsi.<br/><br/>[03] punadivase thero taṃ kulaṃ gantvā nisīdi. manussehi ``kiṃ, bhante, ayyassa aphāsukaṃ,  hiyyo kirattha vihāreyeva nisinnā, asukadaharassa hatthe āhāraṃ pesayimha, paribhutto ayyenā''ti  vutte thero tuṇhībhūtova bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gantvā sāyaṃ therupaṭṭhānakāle āgataṃ āmantetvā  ``āvuso, asukagāme nāma asukakule `therassa idañcidañca laddhuṃ vaṭṭatī'ti viññāpetvā kira  te bhutta''nti vatvā ``viññatti nāma na vaṭṭati, mā puna evarūpaṃ anācāraṃ carā''ti āha. so  ettakena there āghātaṃ bandhitvā ``ayaṃ hiyyopi udakamattaṃ nissāya mayā saddhiṃ kalahaṃ kari,  idāni panassa upaṭṭhākānaṃ gehe mayā bhattamuṭṭhi bhuttāti asahanto puna kalahaṃ karoti,  jānissāmissa kattabbayuttaka''nti ^a^M3.0067^ea^ punadivase there piṇḍāya paviṭṭhe muggaraṃ gahetvā  paribhogabhājanāni bhinditvā paṇṇasālaṃ jhāpetvā palāyi. so jīvamānova manussapeto hutvā  sussitvā kālaṃ katvā avīcimahāniraye nibbatti. so tena kato anācāro mahājanassa majjhe  pākaṭo jāto.<br/><br/>[03] athekacce bhikkhū rājagahā sāvatthiṃ gantvā sabhāgaṭṭhāne pattacīvaraṃ paṭisāmetvā satthu  santikaṃ gantvā vanditvā nisīdiṃsu. satthā tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ``kuto  āgatatthā''ti pucchi. ``rājagahā, bhante''ti. ``ko tattha ovādadāyako ācariyo''ti.  ``mahākassapatthero, bhante''ti. ``sukhaṃ, bhikkhave, kassapassā''ti. ``āma, bhante, therassa  sukhaṃ, saddhivihāriko panassa ovāde dinne kujjhitvā therassa paṇṇasālaṃ jhāpetvā ^a^P3.0073^ea^  palāyīti. taṃ sutvā satthā ``bhikkhave, kassapassa evarūpena bālena saddhiṃ caraṇato  ekacariyāva seyyo''ti vatvā imaṃ dhammapade gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``carañce nādhigaccheyya, seyyaṃ sadisamattano. <br/><br/>[22] ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā, natthi bāle sahāyatā''ti.. (dha0 pa0 61).<br/><br/>[03] idañca pana vatvā puna te bhikkhū āmantetvā ``na, bhikkhave, idāneva so kuṭidūsako,  pubbepi kuṭidūsakoyeva, na ca idāneva ovādadāyakassa kujjhati, pubbepi kujjhiyevā''ti vatvā  tehi yācito atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte ^a^V3.0063^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto  siṅgilasakuṇayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto attano manāpaṃ anovassakaṃ kulāvakaṃ katvā  himavantapadese vasati. atheko makkaṭo vassakāle acchinnadhāre deve vassante sītapīḷito dante  khādanto bodhisattassa avidūre nisīdi. bodhisatto taṃ tathā kilamantaṃ disvā tena saddhiṃ  sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 81^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``manussasseva te sīsaṃ, hatthapādā ca vānara. <br/><br/>[22] atha kena nu vaṇṇena, agāraṃ te na vijjatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0068^ea^ ^b^vaṇṇenā^eb^ti kāraṇena. ^b^agāra^eb^nti tava nivāsagehaṃ kena  kāraṇena natthīti pucchi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā vānaro dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 82^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``manussasseva me sīsaṃ, hatthapādā ca siṅgila. <br/><br/>[22] yāhu seṭṭhā manussesu, sā me paññā na vijjatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^siṅgilā^eb^ti taṃ sakuṇaṃ nāmenālapati. ^b^yāhu seṭṭhā manussesū^eb^ti yā  manussesu seṭṭhāti kathenti, sā mama vicāraṇapaññā natthi. sīsahatthapādakāyabalāni hi loke  appamāṇaṃ, vicāraṇapaññāva seṭṭhā, sā mama natthi, tasmā me agāraṃ na vijjatīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto itaraṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 83^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anavaṭṭhitacittassa, lahucittassa dubbhino. <br/><br/>[22] niccaṃ addhuvasīlassa, sukhabhāvo na vijjati.. <br/><br/>[40] 84^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so ^a^P3.0074^ea^ karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ. <br/><br/>[22] sītavātaparittāṇaṃ, karassu kuṭavaṃ kapī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anavaṭṭhitacittassā^eb^ti appatiṭṭhitacittassa. ^b^dubbhino^eb^ti mittadubbhissa.  ^b^addhuvasīlassā^eb^ti na sabbakālaṃ sīlarakkhakassa. ^b^so karassu ānubhāva^eb^nti so tvaṃ  samma makkaṭa paññāya uppādanatthaṃ ānubhāvaṃ balaṃ upāyaṃ karohi. ^b^vītivattassu sīliya^eb^nti  attano dussīlabhāvasaṅkhātaṃ ^a^V3.0064^ea^ sīliyaṃ atikkamitvā sīlavā hoti. ^b^kuṭavaṃ  kapī^eb^ti sītavātassa parittāṇasamatthaṃ attano kuṭavaṃ kulāvakaṃ ekaṃ vasanāgārakaṃ karohīti.<br/><br/>[03] makkaṭo cintesi ``ayaṃ tāva attano anovassakaṭṭhāne nisinnabhāvena maṃ paribhāsati, na  nisīdāpessāmi naṃ imasmiṃ kulāvake''ti. tato bodhisattaṃ gaṇhitukāmo pakkhandi, bodhisatto  uppatitvā aññattha gato. makkaṭo kulāvakaṃ viddhaṃsetvā cuṇṇavicuṇṇaṃ katvā pakkāmi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0069^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā makkaṭo  kuṭijhāpako ahosi, siṅgilasakuṇo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kuṭidūsakajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 327
title: [] . tittirajātakavaṇṇanā^kuṭidūsakavaggo^[] . kuṭidūsakajātakavaṇṇanā^[] . duddubhajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^duddubhāyati bhaddante^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññatitthiye ārabbha kathesi.  titthiyā kira jetavanassa samīpe tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappenti, pañcātapaṃ  tapenti, nānappakāraṃ micchātapaṃ caranti. atha sambahulā bhikkhū sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā  jetavanaṃ āgacchantā antarāmagge te disvā gantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā ``atthi nu kho, bhante,  aññatitthiyānaṃ ^a^P3.0075^ea^ vatasamādāne sāro''ti pucchiṃsu. satthā ``na, bhikkhave,  tesaṃ vatasamādāne sāro vā viseso vā atthi, tañhi nighaṃsiyamānaṃ upaparikkhiyamānaṃ  ukkārabhūmimaggasadisaṃ sasakassa duddubhasadisaṃ hotī''ti vatvā ``duddubhasadisabhāvamassa mayaṃ na  jānāma, kathetha no, bhante''ti tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sīhayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto  araññe paṭivasati. tadā pana pacchimasamuddasamīpe beluvamissakatālavanaṃ hoti. tatreko sasako  beluvarukkhamūle ekassa tālagacchassa heṭṭhā vasati. so ekadivasaṃ gocaraṃ ādāya āgantvā  tālapaṇṇassa heṭṭhā nipanno cintesi ``sace ayaṃ pathavī saṃvaṭṭeyya, kahaṃ nu kho gamissāmī''ti.  tasmiṃ khaṇe ekaṃ beluvapakkaṃ tālapaṇṇassa upari pati. so tassa saddena ``addhā pathavī  saṃvaṭṭatī''ti uppatitvā pacchato anolokentova palāyi. taṃ maraṇabhayabhītaṃ ^a^V3.0065^ea^ vegena  palāyantaṃ añño sasako disvā pucchi ``kiṃ bho, ativiya bhīto palāyasī''ti. ``mā  pucchi, bho''ti. so ``kiṃ bho, kiṃ bho''ti pacchato dhāvateva. itaro nivattitvā  anolokentova ``ettha pathavī saṃvaṭṭatī''ti āha. sopi tassa pacchato palāyi. evaṃ tamañño  addasa, tamaññoti ^a^M3.0070^ea^ evaṃ sasakasahassaṃ ekato hutvā palāyi. te ekopi migo  disvā ekato hutvā palāyi. eko sūkaro, eko gokaṇṇo, eko mahiṃso, eko gavayo, eko  khaggo, eko byaggho, eko sīho, eko hatthī disvā ``kimeta''nti pucchitvā ``ettha pathavī  saṃvaṭṭatī''ti vutte ^a^P3.0076^ea^ palāyi. evaṃ anukkamena yojanamattaṃ tiracchānabalaṃ ahosi.<br/><br/>[03]  tadā bodhisatto taṃ balaṃ palāyantaṃ disvā ``kimeta''nti pucchitvā ``ettha pathavī  saṃvaṭṭatī''ti sutvā cintesi ``pathavīsaṃvaṭṭanaṃ nāma na kadāci atthi, addhā etesaṃ kiñci  dussutaṃ bhavissati, mayi kho pana ussukkaṃ anāpajjante sabbe nassissanti, jīvitaṃ nesaṃ  dassāmī''ti sīhavegena purato pabbatapādaṃ gantvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadi. te sīhabhayatajjitā  nivattitvā piṇḍitā aṭṭhaṃsu. sīho tesaṃ antaraṃ pavisitvā ``kimatthaṃ palāyathā''ti pucchi.  ``pathavī saṃvaṭṭatī''ti. ``kena saṃvaṭṭamānā diṭṭhā''ti? ``hatthī jānantī''ti. hatthī pucchi.  te ``mayaṃ na jānāma, sīhā jānantī''ti vadiṃsu, sīhāpi ``mayaṃ na jānāma, byagghā  jānantī''ti, byagghāpi ``mayaṃ na jānāma, khaggā jānantī''ti, khaggāpi ``gavayā  jānantī''ti, gavayāpi ``mahiṃsā jānantī''ti, mahiṃsāpi ``gokaṇṇā jānantī''ti,  gokaṇṇāpi ``sūkarā jānantī''ti, sūkarāpi ``migā jānantī''ti, migāpi ``mayaṃ na  jānāma, sasakā jānantī''ti, sasakesu pucchiyamānesu ``ayaṃ kathetī''ti taṃ sasakaṃ dassesuṃ.  atha naṃ ``evaṃ kira, samma, passasi pathavī saṃvaṭṭatī''ti pucchi. ``āma, sāmi mayā  diṭṭhā''ti. ``kattha vasanto passasī''ti? ``pacchimasamuddasamīpe beluvamissakatālavane  vasāmi. ahañhi tattha beluvarukkhamūle tālagacche tālapaṇṇassa heṭṭhā nipanno cintesiṃ ``sace  pathavī saṃvaṭṭati, kahaṃ gamissāmī''ti, atha taṅkhaṇaññeva pathaviyā saṃvaṭṭanasaddaṃ sutvā  palātomhī''ti.<br/><br/>[03] sīho cintesi ``addhā tassa tālapaṇṇassa upari beluvapakkaṃ patitvā  duddubhāyanasaddamakāsi, svāyaṃ taṃ saddaṃ sutvā `pathavī saṃvaṭṭatī'ti saññaṃ uppādetvā palāyi, tathato  ^a^P3.0077^ea^ jānissāmī''ti. so taṃ sasakaṃ gahetvā mahājanaṃ assāsetvā ``ahaṃ iminā  diṭṭhaṭṭhāne pathaviyā saṃvaṭṭanabhāvaṃ vā asaṃvaṭṭanabhāvaṃ vā tathato jānitvā āgamissāmi, yāva  ^a^V3.0066^ea^ ^a^M3.0071^ea^ mamāgamanā tumhe ettheva hothā''ti sasakaṃ piṭṭhiyaṃ āropetvā  sīhavegena pakkhanditvā tālavane sasakaṃ otāretvā ``ehi tayā diṭṭhaṭṭhānaṃ dassehī''ti āha.  ``na visahāmi sāmī''ti. ``ehi mā bhāyī''ti. so beluvarukkhaṃ upasaṅkamituṃ asakkonto  avidūre ṭhatvā ``idaṃ sāmi duddubhāyanaṭṭhāna''nti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 85^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``duddubhāyati bhaddante, yasmiṃ dese vasāmahaṃ. <br/><br/>[22] ahampetaṃ na jānāmi, kimetaṃ duddubhāyatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^duddubhāyatī^eb^ti duddubhasaddaṃ karoti. ^b^bhaddante^eb^ti bhaddaṃ tava atthu.  ^b^kimeta^eb^nti yasmiṃ padese ahaṃ vasāmi, tattha duddubhāyati, ahampi na jānāmi ``kiṃ vā etaṃ  duddubhāyati, kena vā kāraṇena duddubhāyati, kevalaṃ duddubhāyanasaddaṃ assosi''nti.<br/><br/>[03] evaṃ vutte sīho beluvarukkhamūlaṃ gantvā tālapaṇṇassa heṭṭhā sasakena nipannaṭṭhānañceva  tālapaṇṇamatthake patitaṃ beluvapakkañca disvā pathaviyā asaṃvaṭṭanabhāvaṃ tathato jānitvā sasakaṃ  piṭṭhiyaṃ āropetvā sīhavegena khippaṃ migasaṅghānaṃ santikaṃ gantvā sabbaṃ pavattiṃ ārocetvā  ``tumhe mā bhāyathā''ti migagaṇaṃ assāsetvā vissajjesi. sace hi tadā bodhisatto na  bhaveyya, sabbe samuddaṃ pavisitvā nasseyyuṃ. bodhisattaṃ pana nissāya sabbe jīvitaṃ labhiṃsūti. <br/><br/>[40] 86^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``beluvaṃ patitaṃ sutvā, duddubhanti saso javi. <br/><br/>[22] sasassa vacanaṃ sutvā, santattā migavāhinī.. <br/><br/>[40] 87^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appatvā padaviññāṇaṃ, paraghosānusārino. <br/><br/>[22] panādaparamā bālā, te honti parapattiyā.. <br/><br/>[40] 88^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye ^a^P3.0078^ea^ ca sīlena sampannā, paññāyūpasame ratā. <br/><br/>[22] ārakā viratā dhīrā, na honti parapattiyā''ti.. -- <br/><br/>[25] imā tisso abhisambuddhagāthā.<br/><br/>[03] tattha ^b^beluva^eb^nti beluvapakkaṃ. ^b^duddubhantī^eb^ti evaṃ saddaṃ kurumānaṃ. ^b^santattā^eb^ti  utrastā. ^b^migavāhinī^eb^ti ^a^V3.0067^ea^ anekasahassasaṅkhā migasenā.  ^b^padaviññāṇa^eb^nti viññāṇapadaṃ ^a^M3.0072^ea^, sotaviññāṇakoṭṭhāsaṃ apāpuṇitvāti attho.  ^b^te honti parapattiyā^eb^ti te paraghosānusārino tameva paraghosasaṅkhātaṃ panādaṃ ``parama''nti  maññamānā bālā andhaputhujjanā viññāṇapadassa appattatāya parapattiyāva honti, paresaṃ vacanaṃ  saddahitvā yaṃ vā taṃ vā karonti.<br/><br/>[03] ^b^sīlenā^eb^ti ariyamaggena āgatasīlena samannāgatā. ^b^paññāyūpasame ratā^eb^ti  maggeneva āgatapaññāya kilesūpasame ratā, yathā vā sīlena, evaṃ paññāyapi sampannā, kilesūpasame  ratātipi attho. ^b^ārakā viratā dhīrā^eb^ti pāpakiriyato ārakā viratā paṇḍitā. na  hontīti te evarūpā sotāpannā pāpato oratabhāvena kilesūpasame abhiratabhāvena ca ekavāraṃ  maggañāṇena paṭividdhadhammā aññesaṃ kathentānampi na saddahanti na gaṇhanti. kasmā? attano  paccakkhattāti. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``assaddho akataññū ca, sandhicchedo ca yo naro. <br/><br/>[22] hatāvakāso vantāso, sa ve uttamaporiso''ti.. (dha0 pa0 97).<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā sīho ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] duddubhajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 328
title:
  kuṭidūsakavaggo^[] . kuṭidūsakajātakavaṇṇanā^[] . duddubhajātakavaṇṇanā^[] . brahmadattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dvayaṃ yācanako^eb^ti idaṃ satthā āḷaviṃ nissāya aggāḷave cetiye viharanto  kuṭikārasikkhāpadaṃ ārabbha kathesi. vatthu pana heṭṭhā ^b^maṇikaṇṭhajātake^eb^ (jā0 1.3.7  ādayo) āgatameva. idha pana satthā ``saccaṃ kira tumhe, bhikkhave, yācanabahulā viññattibahulā  viharathā''ti vatvā ``āma, bhante''ti vutte te bhikkhū garahitvā ``bhikkhave, porāṇakapaṇḍitā  pathavissarena raññā pavāritāpi paṇṇacchattañca ekapaṭalikaṃ upāhanayugañca yācitukāmā  hirottappabhedanabhayena mahājanamajjhe akathetvā raho kathayiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P3.0079^ea^ ^a^M3.0073^ea^ kapilaraṭṭhe uttarapañcālanagare uttarapañcālarāje  rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ nigamagāme brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ  sabbasippāni uggaṇhitvā ^a^V3.0068^ea^ aparabhāge tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante  uñchācariyāya vanamūlaphalāphalena yāpento ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya manussapathaṃ  vicaranto uttarapañcālanagaraṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase bhikkhaṃ pariyesamāno nagaraṃ  pavisitvā rājadvāraṃ sampāpuṇi. rājā tassācāre ca vihāre ca pasīditvā mahātale  nisīdāpetvā rājārahaṃ paṇītabhojanaṃ bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā uyyāneyeva vasāpesi. so nibaddhaṃ  rājaghareyeva bhuñjanto vassānassa accayena himavantameva gantukāmo hutvā cintesi ``mayhaṃ maggaṃ  gacchantassa ekapaṭalikā upāhanā ceva paṇṇacchattañca laddhuṃ vaṭṭati, rājānaṃ yācissāmī''ti. so  ekadivasaṃ rājānaṃ uyyānaṃ āgantvā vanditvā nisinnaṃ disvā ``upāhanañca chattañca  yācissāmī''ti cintetvā puna cintesi ``paraṃ `imaṃ nāma dehī'ti yācanto rodati nāma,  paropi `natthī'ti vadanto paṭirodati nāma, `mā kho pana maṃ rodantaṃ mahājano addasa, mā  rājāna''nti raho paṭicchannaṭṭhāne ubhopi roditvā tuṇhī bhavissāmā''ti. atha naṃ ``mahārāja,  raho paccāsīsāmī''ti āha. rājā taṃ sutvā rājapurise apasakki. bodhisatto ``sace mayi  yācante rājā na dassati, metti no bhijjissati, tasmā na yācissāmī''ti taṃ divasaṃ nāmaṃ  gahetuṃ asakkonto ``gaccha, tāva, mahārāja, punekadivasaṃ jānissāmī''ti āha.<br/><br/>[03] punekadivasaṃ rañño uyyānaṃ āgatakāle tatheva puna tathevāti evaṃ yācituṃ asakkontasseva  dvādasa saṃvaccharāni atikkantāni. tato rājā cintesi ``mayhaṃ ^a^P3.0080^ea^ ayyo  `mahārāja, raho paccāsīsāmī'ti vatvā parisāya apagatāya kiñci vattuṃ na visahati,  vattukāmassevassa dvādasa vassāni atikkantāni, ciraṃ kho panassa brahmacariyaṃ carantassa  ukkaṇṭhitvā bhoge bhuñjitukāmo rajjaṃ paccāsīsati maññe, rajjassa pana nāmaṃ gahetuṃ asakkonto  tuṇhī hoti, ajja dānissāhaṃ rajjaṃ ādiṃ katvā yaṃ icchati, taṃ dassāmī''ti. so uyyānaṃ  gantvā vanditvā nisinno bodhisattena ``raho ^a^M3.0074^ea^ paccāsīsāmī''ti vutte parisāya  apagatāya taṃ kiñci vattuṃ asakkontaṃ āha ``tumhe dvādasa vassāni `raho paccāsīsāmī'ti vatvā  raho laddhāpi kiñci vattuṃ na sakkotha, ahaṃ vo rajjaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ pavāremi, nibbhayā hutvā  yaṃ vo ruccati, taṃ yācathā''ti. ``mahārāja, yamahaṃ yācāmi, taṃ dassasī''ti? ``dassāmi,  bhante''ti. ``mahārāja, mayhaṃ maggaṃ gacchantassa ekapaṭalikā upāhanā ca paṇṇacchattañca laddhuṃ  vaṭṭatī''ti. ``ettakaṃ, bhante, tumhe dvādasa saṃvaccharāni yācituṃ na sakkothā''ti. ``āma,  mahārājā''ti. ``kiṃkāraṇā, bhante, evamakatthā''ti. ``mahārāja, `imaṃ nāma me dehī'ti  yācanto rodati nāma, `natthī'ti vadanto ^a^V3.0069^ea^ paṭirodati nāma. `sace tvaṃ mayā  yācito na dadeyyāsi, taṃ no roditapaṭiroditaṃ nāma mahājano mā passatū'ti etadatthaṃ raho  paccāsīsāmī''ti vatvā ādito tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 89^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dvayaṃ yācanako rāja, brahmadatta nigacchati. <br/><br/>[22] alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃdhammā hi yācanā.. <br/><br/>[40] 90^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yācanaṃ rodanaṃ āhu, pañcālānaṃ rathesabha. <br/><br/>[22] yo yācanaṃ paccakkhāti, tamāhu paṭirodanaṃ.. <br/><br/>[40] 91^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā maddasaṃsu rodantaṃ, pañcālā susamāgatā. <br/><br/>[22] tuvaṃ vā paṭirodantaṃ, tasmā icchāmahaṃ raho''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0081^ea^ ^b^rāja brahmadattā^eb^ti dvīhipi rājānaṃ ālapati.  ^b^nigacchatī^eb^ti labhati vindati. ^b^evaṃdhammā^eb^ti evaṃsabhāvā. ^b^āhū^eb^ti paṇḍitā  kathenti. ^b^pañcālānaṃ rathesabhā^eb^ti pañcālaraṭṭhassa issara rathapavara. ^b^yo yācanaṃ  paccakkhātī^eb^ti yo pana yaṃ yācanakaṃ ``natthī''ti paṭikkhipati. ^b^tamāhū^eb^ti taṃ  paṭikkhipanaṃ ``paṭirodana''nti vadanti. ^b^mā maddasaṃsū^eb^ti tava raṭṭhavāsino pañcālā  susamāgatā maṃ rodantaṃ mā addasaṃsūti.<br/><br/>[03] rājā bodhisattassa gāravalakkhaṇe pasīditvā varaṃ dadamāno catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 92^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena. <br/><br/>[22] ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā, sutvāna gāthā tava dhammayuttā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0075^ea^ ^b^rohiṇīna^eb^nti rattavaṇṇānaṃ. ^b^ariyo^eb^ti ācārasampanno.  ^b^ariyassā^eb^ti ācārasampannassa. ^b^kathaṃ na dajjā^eb^ti kena kāraṇena na dadeyya.  ^b^dhammayuttā^eb^ti kāraṇayuttā.<br/><br/>[03] bodhisatto pana ``nāhaṃ, mahārāja, vatthukāmehi atthiko, yaṃ ahaṃ yācāmi, tadeva me  dehī''ti ekapaṭalikā upāhanā ca paṇṇacchattañca gahetvā ``mahārāja, appamatto hohi, dānaṃ dehi,  sīlaṃ rakkhāhi, uposathakammaṃ karohī''ti rājānaṃ ovaditvā tassa yācantasseva himavantameva  ^a^V3.0070^ea^ gato. tattha abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā ānando ahosi,  tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] brahmadattajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 329
title:
  [] . kuṭidūsakajātakavaṇṇanā^[] . duddubhajātakavaṇṇanā^[] . brahmadattajātakavaṇṇanā^[] . cammasāṭakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kalyāṇarūpo^eb^ ^a^P3.0082^ea^ ^b^vataya^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  cammasāṭakaṃ nāma paribbājakaṃ ārabbha kathesi. tassa kira cammameva nivāsanañca pārupanañca  hoti. so ekadivasaṃ paribbājakārāmā nikkhamitvā sāvatthiyaṃ bhikkhāya caranto eḷakānaṃ  yujjhanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. eḷako taṃ disvā paharitukāmo osakki. paribbājako ``esa mayhaṃ  apacitiṃ dassetī''ti na paṭikkami. eḷako vegenāgantvā taṃ ūrumhi paharitvā pātesi. tassa  taṃ asantapaggahaṇakāraṇaṃ bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ ahosi. bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ  ``āvuso, cammasāṭakaparibbājako asantapaggahaṃ katvā vināsaṃ patto''ti satthā āgantvā  ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte  ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa asantapaggahaṃ katvā vināsaṃ pattoyevā''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ vāṇijakule nibbattitvā  vayappatto vaṇijjaṃ karoti. tadā eko ^a^M3.0076^ea^ cammasāṭakaparibbājako bārāṇasiyaṃ  bhikkhāya caranto eḷakānaṃ yujjhanaṭṭhānaṃ patvā eḷakaṃ osakkantaṃ disvā ``apacitiṃ me  karotī''ti saññāya apaṭikkamitvā ``imesaṃ ettakānaṃ manussānaṃ antare ayaṃ eko eḷako  amhākaṃ guṇaṃ jānātī''ti tassa añjaliṃ paggahetvā ṭhitova paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 93^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kalyāṇarūpo vatayaṃ catuppado, subhaddako ceva supesalo ca. <br/><br/>[22] yo brāhmaṇaṃ jātimantūpapannaṃ, apacāyati meṇḍavaro yasassī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0071^ea^ ^b^kalyāṇarūpo^eb^ti kalyāṇajātiko. ^b^supesalo^eb^ti suṭṭhu  piyasīlo. ^b^jātimantūpapanna^eb^nti jātiyā ca mantehi ca sampannaṃ. ^b^yasassī^eb^ti  vaṇṇabhaṇanametaṃ.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^P3.0083^ea^ khaṇe āpaṇe nisinno paṇḍitavāṇijo taṃ paribbājakaṃ nisedhento  dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 94^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā brāhmaṇa ittaradassanena, vissāsamāpajji catuppadassa. <br/><br/>[22] daḷhappahāraṃ abhikaṅkhamāno, avasakkatī dassati suppahāra''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ittaradassanenā^eb^ti khaṇikadassanena.<br/><br/>[03] tassa paṇḍitavāṇijassa kathentasseva so meṇḍako vegenāgantvā ūrumhi paharitvā taṃ tattheva  vedanāppattaṃ katvā pātesi. so paridevamāno nipajji. satthā taṃ kāraṇaṃ pakāsento tatiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 95^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ūruṭṭhi bhaggaṃ vaṭṭito khāribhāro, sabbañca bhaṇḍaṃ brāhmaṇassa bhinnaṃ. <br/><br/>[22] ubhopi bāhā paggayha kandati, atidhāvatha haññate brahmacārī''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^M3.0077^ea^ -- bhikkhave, tassa paribbājakassa ūruṭṭhikaṃ bhaggaṃ, khāribhāro  vaṭṭito pavaṭṭito, tasmiṃ pavaṭṭamāne yaṃ tattha tassa brāhmaṇassa upakaraṇabhaṇḍaṃ, tampi sabbaṃ bhinnaṃ,  sopi ubho bāhā ukkhipitvā parivāretvā ṭhitaparisaṃ sandhāya ``abhidhāvatha, haññate  brahmacārī''ti vadanto kandati rodati paridevatīti.<br/><br/>[03] paribbājako catutthaṃ gāthaṃ āha -- <br/><br/>[40] 96^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ so nihato seti, yo apūjaṃ pasaṃsati. <br/><br/>[22] yathāhamajja pahato, hato meṇḍena dummatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^apūja^eb^nti apūjanīyaṃ. ^b^yathāhamajjā^eb^ti yathā ahaṃ ajja asantapaggahaṃ katvā  ṭhito meṇḍena daḷhappahārena pahato ettheva mārito ^a^P3.0084^ea^. ^b^dummatī^eb^ti duppañño.  evaṃ yo aññopi ^a^V3.0072^ea^ asantapaggahaṃ karissati, sopi ahaṃ viya dukkhaṃ  anubhavissatīti so paridevanto tattheva jīvitakkhayaṃ pattoti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā cammasāṭako etarahi  cammasāṭako ahosi, paṇḍitavāṇijo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] cammasāṭakajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 330
title:
  [] . duddubhajātakavaṇṇanā^[] . brahmadattajātakavaṇṇanā^[] . cammasāṭakajātakavaṇṇanā^[] . godharājajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^samaṇaṃ taṃ maññamāno^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuhakaṃ bhikkhuṃ ārabbha  kathesi. vatthu heṭṭhā vitthāritameva. idhāpi bhikkhū taṃ bhikkhuṃ ānetvā ``ayaṃ, bhante, bhikkhu  kuhako''ti satthu dassesuṃ. satthā ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa kuhakoyevā''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto godhayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto  kāyabalena sampanno araññe vasati ^a^M3.0078^ea^. eko dusīlatāpasopi tassa avidūre  paṇṇasālaṃ māpetvā vāsaṃ kappesi. bodhisatto gocarāya caranto taṃ disvā ``sīlavantatāpasassa  paṇṇasālā bhavissatī''ti tattha gantvā taṃ vanditvā attano vasanaṭṭhānameva gacchati. athekadivasaṃ  so kūṭatāpaso upaṭṭhākakule sampāditaṃ madhuramaṃsaṃ labhitvā ``kiṃ maṃsaṃ nāmeta''nti pucchitvā  ``godhamaṃsa''nti sutvā rasataṇhāya abhibhūto ``mayhaṃ assamapadaṃ nibaddhaṃ āgacchamānaṃ godhaṃ  māretvā yathāruci pacitvā khādissāmī''ti sappidadhikaṭukabhaṇḍādīni gahetvā tattha gantvā muggaraṃ  gahetvā kāsāvena paṭicchādetvā bodhisattassa āgamanaṃ olokento paṇṇasāladvāre upasantūpasanto  viya nisīdi.<br/><br/>[03] so āgantvā taṃ paduṭṭhindriyaṃ disvā ^a^P3.0085^ea^ ``iminā amhākaṃ sajātikamaṃsaṃ  khāditaṃ bhavissati, pariggaṇhissāmi na''nti adhovāte ṭhatvā sarīragandhaṃ ghāyitvā  sajātimaṃsassa khāditabhāvaṃ ñatvā tāpasaṃ anupagamma paṭikkamitvā cari. tāpasopi tassa  anāgamanabhāvaṃ ñatvā muggaraṃ khipi, muggaro sarīre apatitvā naṅguṭṭhakoṭiṃ pāpuṇi. tāpaso  ``gaccha viraddhosmī''ti āha. bodhisatto ``maṃ tāva viraddhosi, cattāro pana apāye na  viraddhosī''ti ^a^V3.0073^ea^ vatvā palāyitvā caṅkamanakoṭiyaṃ ṭhitaṃ vammikaṃ pavisitvā aññena  chiddena sīsaṃ nīharitvā tena saddhiṃ sallapanto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 97^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``samaṇaṃ taṃ maññamāno, upagacchimasaññataṃ. <br/><br/>[22] so maṃ daṇḍena pāhāsi, yathā assamaṇo tathā.. <br/><br/>[40] 98^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā. <br/><br/>[22] abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^asaññata^eb^nti ahaṃ kāyādīhi asaññataṃ assamaṇameva samānaṃ taṃ ``samaṇo  eso''ti samitapāpatāya samaṇaṃ maññamāno upagacchiṃ. ^b^pāhāsī^eb^ti pahari.  ^b^ajinasāṭiyā^eb^ti ekaṃsaṃ katvā pārutena ajinacammena tuyhaṃ ko attho. ^b^abbhantaraṃ te  gahana^eb^nti tava sarīrabbhantaraṃ visapūrā viya alābu, gūthapūro viya āvāṭo, āsīvisapūro viya  vammiko kilesagahanaṃ. ^b^bāhira^eb^nti kevalaṃ bahisarīraṃ ^b^parimajjasi^eb^ ^a^M3.0079^ea^,  taṃ antopharusatāya bahimaṭṭhatāya hatthilaṇḍaṃ viya assalaṇḍaṃ viya ca hotīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā tāpaso tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 99^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ehi godha nivattassu, bhuñja sālīnamodanaṃ. <br/><br/>[22] telaṃ loṇañca me atthi, pahūtaṃ mayha pipphalī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0086^ea^ ^b^pahūtaṃ mayha pipphalī^eb^ti na kevalaṃ sālīnamodanaṃ telaloṇameva,  hiṅgujīrakasiṅgiveralasuṇamaricapipphalippabhedaṃ kaṭukabhaṇḍampi mayhaṃ bahu atthi, tenābhisaṅkhataṃ  sālīnamodanaṃ bhuñjāhīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 100^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``esa bhiyyo pavekkhāmi, vammikaṃ sataporisaṃ. <br/><br/>[22] telaṃ loṇañca kittesi, ahitaṃ mayha pipphalī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0074^ea^ ^b^pavekkhāmī^eb^ti pavisissāmi. ^b^ahita^eb^nti yaṃ etaṃ tava  kaṭukabhaṇḍasaṅkhātaṃ pipphali, etaṃ mayhaṃ ahitaṃ asappāyanti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā ``are, kūṭajaṭila, sace idha vasissasi, gocaragāme manusseheva taṃ  `ayaṃ coro'ti gāhāpetvā vippakāraṃ pāpessāmi, sīghaṃ palāyassū''ti santajjesi. kūṭajaṭilo  tato palāyi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kūṭajaṭilo ayaṃ  kuhakabhikkhu ahosi, godharājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] godharājajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 331
title:
  [] . brahmadattajātakavaṇṇanā^[] . cammasāṭakajātakavaṇṇanā^[] . godharājajātakavaṇṇanā^[] . kakkārujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kāyena yo nāvahare^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi. tassa  hi saṅghaṃ bhinditvā gatassa aggasāvakehi saddhiṃ parisāya pakkantāya uṇhaṃ lohitaṃ mukhato  uggañchi. atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, devadatto musāvādaṃ ^a^M3.0080^ea^  katvā saṅghaṃ bhinditvā idāni gilāno hutvā mahādukkhaṃ anubhotī''ti. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti  vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa musāvādīyeva, na cesa idāneva musāvādaṃ katvā  mahādukkhaṃ anubhoti, pubbepi anubhosiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P3.0087^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tāvatiṃsabhavane  aññataro devaputto ahosi. tena kho pana samayena bārāṇasiyaṃ mahāussavo ahosi. bahū  nāgā ca supaṇṇā ca bhūmaṭṭhakā ca devā āgantvā ussavaṃ olokayiṃsu. tāvatiṃsabhavanatopi  cattāro devaputtā kakkārūni nāma dibbapupphāni tehi katacumbaṭakaṃ piḷandhitvā ussavadassanaṃ  āgamiṃsu. dvādasayojanikaṃ bārāṇasinagaraṃ tesaṃ pupphānaṃ gandhena ekagandhaṃ ahosi. manussā  ``imāni pupphāni kena piḷandhitānī''ti upadhārentā vicaranti. te devaputtā ``amhe ete  upadhārentī''ti ñatvā rājaṅgaṇe uppatitvā mahantena devānubhāvena ākāse aṭṭhaṃsu. mahājano  sannipati, rājāpi saddhiṃ uparājādīhi agamāsi. atha ne ``kataradevalokato, sāmi,  āgacchathā''ti ^a^V3.0075^ea^ pucchiṃsu. ``tāvatiṃsadevalokato āgacchāmā''ti. ``kena  kammena āgatatthā''ti. ``ussavadassanatthāyā''ti. ``kiṃpupphāni nāmetānī''ti?  ``dibbakakkārupupphāni nāmā''ti. ``sāmi, tumhe devaloke aññāni piḷandheyyātha, imāni  amhākaṃ dethā''ti. devaputtā ``dibbakakkārupupphāni mahānubhāvāni devānaññeva anucchavikāni,  manussaloke lāmakānaṃ duppaññānaṃ hīnādhimuttikānaṃ dussīlānaṃ nānucchavikāni. ye pana  manussā imehi ca imehi ca guṇehi samannāgatā, tesaṃ etāni anucchavikānī''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā tesu jeṭṭhakadevaputto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 101^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāyena yo nāvahare, vācāya na musā bhaṇe. <br/><br/>[22] yaso laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^P3.0088^ea^ -- yo kāyena parassa santakaṃ tiṇasalākampi nāvaharati,  vācāya jīvitaṃ pariccajamānopi musāvādaṃ na bhaṇati. desanāsīsamevetaṃ ^a^M3.0081^ea^,  kāyadvāravacīdvāramanodvārehi pana yo dasapi akusalakammapathe na karotīti ayamettha adhippāyo.  ^b^yaso laddhā^eb^ti issariyañca labhitvā yo issariyamadamatto satiṃ vissajjetvā pāpakammaṃ na  karoti, sa ve evarūpo imehi guṇehi yutto puggalo imaṃ dibbapupphaṃ arahati. tasmā yo imehi  guṇehi samannāgato, so imāni pupphāni yācituṃ arahati, tassa dassāmīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā purohito cintesi ``mayhaṃ imesu guṇesu ekopi natthi, musāvādaṃ pana vatvā  etāni pupphāni gahetvā piḷandhissāmi, evaṃ maṃ mahājano `guṇasampanno aya'nti jānissatī''ti.  so ``ahaṃ etehi guṇehi samannāgato''ti vatvā tāni pupphāni āharāpetvā piḷandhitvā dutiyaṃ  devaputtaṃ yāci. so dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 102^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammena vittameseyya, na nikatyā dhanaṃ hare. <br/><br/>[22] bhoge laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- dhammena parisuddhājīvena suvaṇṇarajatādivittaṃ pariyeseyya. ^b^na  nikatyā^eb^ti na vañcanāya dhanaṃ hareyya, vatthābharaṇādike bhoge labhitvā pamādaṃ nāpajjeyya,  evarūpo imāni pupphāni arahatīti.<br/><br/>[03] purohito ^a^V3.0076^ea^ ``ahaṃ etehi guṇehi samannāgato''ti vatvā tāni āharāpetvā  piḷandhitvā tatiyaṃ devaputtaṃ yāci. so tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 103^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassa cittaṃ ahāliddaṃ, saddhā ca avirāginī. <br/><br/>[22] eko sāduṃ na bhuñjeyya, sa ve kakkārumarahatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yassa puggalassa cittaṃ ahāliddaṃ haliddirāgo viya khippaṃ na virajjati,  thirameva hoti. ^b^saddhā ca avirāginī^eb^ti kammaṃ vā vipākaṃ vā okappanīyassa vā  puggalassa vacanaṃ saddahitvā appamattakeneva na virajjati na bhijjati. yo yācake vā aññe vā  saṃvibhāgārahe puggale bahi katvā ^a^P3.0089^ea^ ekakova sādurasabhojanaṃ na bhuñjati, nesaṃ  saṃvibhajitvā bhuñjati, so imāni pupphāni arahatīti.<br/><br/>[03] purohito ^a^M3.0082^ea^ ``ahaṃ etehi guṇehi samannāgato''ti vatvā tāni pupphāni  āharāpetvā piḷandhitvā catutthaṃ devaputtaṃ yāci. so catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 104^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sammukhā vā tirokkhā vā, yo sante na paribhāsati. <br/><br/>[22] yathāvādī tathākārī, sa ve kakkārumarahatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yo puggalo sammukhā vā parammukhā vā sīlādiguṇayutte sante  uttamapaṇḍitapurise na akkosati na paribhāsati, yaṃ vācāya vadati, tadeva kāyena karoti, so  imāni pupphāni arahatīti.<br/><br/>[03] purohito ``ahaṃ etehi guṇehi samannāgato''ti vatvā tānipi āharāpetvā piḷandhi.  cattāro devaputtā cattāri pupphacumbaṭakāni purohitassa datvā devalokameva gatā. tesaṃ gatakāle  purohitassa sīse mahatī vedanā uppajji, tikhiṇasikharena nimmathitaṃ viya ca ayapaṭṭena pīḷitaṃ  viya ca sīsaṃ ahosi. so vedanāppatto aparāparaṃ parivattamāno mahāsaddena viravi,  ``kimeta''nti ca vutte ``ahaṃ mamabbhantare avijjamāneyeva guṇe `atthī'ti musāvādaṃ katvā te  devaputte imāni pupphāni yāciṃ, harathetāni mama sīsato''ti āha. tāni harantāpi harituṃ  nāsakkhiṃsu, ayapaṭṭena baddhāni viya ahesuṃ. atha naṃ ukkhipitvā gehaṃ nayiṃsu. tattha tassa  viravantassa satta divasā vītivattā.<br/><br/>[03] rājā ^a^V3.0077^ea^ amacce āmantetvā ``dussīlabrāhmaṇo marissati, kiṃ karomā''ti  āha. ``deva, puna ussavaṃ kārema, devaputtā puna āgacchissantī''ti. rājā puna ussavaṃ  ^a^P3.0090^ea^ kāresi. devaputtā puna āgantvā sakalanagaraṃ pupphagandhena ekagandhaṃ katvā tatheva  rājaṅgaṇe aṭṭhaṃsu, mahājano sannipatitvā dussīlabrāhmaṇaṃ ānetvā tesaṃ purato uttānaṃ nipajjāpesi.  so ``jīvitaṃ me detha, sāmī''ti devaputte yāci. devaputtā ``tuyhaṃ dussīlassa pāpadhammassa  ananucchavikānevetāni pupphāni, tvaṃ pana `amhe vañcessāmī'ti saññī ahosi, attano  musāvādaphalaṃ laddha''nti mahājanamajjhe dussīlabrāhmaṇaṃ garahitvā sīsato pupphacumbaṭakaṃ apanetvā  mahājanassa ovādaṃ datvā sakaṭṭhānameva agamaṃsu.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0083^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā brāhmaṇo  devadatto ahosi, tesu devaputtesu eko kassapo, eko moggallāno, eko sāriputto,  jeṭṭhakadevaputto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kakkārujātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 332
title:
  [] . cammasāṭakajātakavaṇṇanā^[] . godharājajātakavaṇṇanā^[] . kakkārujātakavaṇṇanā^[] . kākavatījātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vāti cāyaṃ tato gandho^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ  ārabbha kathesi. tadā hi satthā taṃ bhikkhuṃ ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī''ti pucchi.  ``saccaṃ, bhante''ti. ``kasmā ukkaṇṭhitosī''ti? ``kilesavasena, bhante''ti. ``bhikkhu  mātugāmo nāma arakkhiyo, na sakkā rakkhituṃ, porāṇakapaṇḍitā pana mātugāmaṃ mahāsamuddamajjhe  simbalirukkhavimāne vasāpentāpi rakkhituṃ nāsakkhiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ  nibbattitvā vayappatto pitu accayena rajjaṃ kāresi. kākavatī nāmassa aggamahesī ahosi  abhirūpā devaccharā viya. ayamettha saṅkhepo ^a^P3.0091^ea^, vitthārato pana atītavatthu  ^b^kuṇālajātake^eb^ (jā0 2.21.kuṇālajātaka) āvi bhavissati. tadā paneko supaṇṇarājā  manussavesena āgantvā raññā saha jūtaṃ kīḷanto kākavatiyā aggamahesiyā paṭibaddhacitto taṃ  ādāya supaṇṇabhavanaṃ netvā tāya saddhiṃ abhirami. rājā deviṃ apassanto naṭakuveraṃ nāma  ^a^V3.0078^ea^ gandhabbaṃ ``tvaṃ vicināhi na''nti āha. so taṃ supaṇṇarājānaṃ pariggahetvā  ekasmiṃ sare erakavane nipajjitvā tato supaṇṇassa gamanakāle pattantare nisīditvā supaṇṇabhavanaṃ  patvā pattantarato nikkhamitvā tāya saddhiṃ kilesasaṃsaggaṃ katvā puna tasseva pattantare nisinno  āgantvā supaṇṇassa raññā saddhiṃ jūtakīḷanakāle attano vīṇaṃ gahetvā jūtamaṇḍalaṃ gantvā rañño  santike ṭhito gītavasena paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 105^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vāti ^a^M3.0084^ea^ cāyaṃ tato gandho, yattha me vasatī piyā. <br/><br/>[22] dūre ito hi kākavatī, yattha me nirato mano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^gandho^eb^ti tassā dibbagandhavilittāya sarīragandho. ^b^yattha me^eb^ti yattha  supaṇṇabhavane mama piyā vasati, tato iminā saddhiṃ katakāyasaṃsaggāya tassā imassa kāyena  saddhiṃ āgato gandho vāyatīti adhippāyo. ^b^dūre ito^eb^ti imamhā ṭhānā dūre.  ^b^hi^eb^-kāro nipātamatto. ^b^kākavatī^eb^ti kākavatī devī. ^b^yattha me^eb^ti yassā upari  mama mano nirato.<br/><br/>[03] taṃ sutvā supaṇṇo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 106^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kathaṃ samuddamatarī, kathaṃ atari kepukaṃ. <br/><br/>[22] kathaṃ satta samuddāni, kathaṃ simbalimāruhī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- tvaṃ imaṃ jambudīpasamuddaṃ tassa parato kepukaṃ nāma nadiṃ pabbatantaresu ṭhitāni  satta samuddāni ca kathaṃ atari, kenupāyena tiṇṇo satta samuddāni atikkamitvā ṭhitaṃ amhākaṃ  bhavanaṃ simbalirukkhañca kathaṃ āruhīti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0092^ea^ sutvā naṭakuvero tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 107^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tayā samuddamatariṃ, tayā atari kepukaṃ. <br/><br/>[22] tayā satta samuddāni, tayā simbalimāruhi''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tayā^eb^ti tayā karaṇabhūtena tava pattantare nisinno ahaṃ sabbametaṃ akāsinti  attho.<br/><br/>[03] tato ^a^V3.0079^ea^ supaṇṇarājā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 108^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhiratthu maṃ mahākāyaṃ, dhiratthu maṃ acetanaṃ. <br/><br/>[22] yattha jāyāyahaṃ jāraṃ, āvahāmi vahāmi cā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhiratthu ma^eb^nti attānaṃ garahanto āha. ^b^acetana^eb^nti mahāsarīratāya  lahubhāvagarubhāvassa ajānanatāya acetanaṃ. ^b^yatthā^eb^ti yasmā. idaṃ vuttaṃ hoti -- yasmā  ahaṃ attano jāyāya jāraṃ imaṃ gandhabbaṃ ^a^M3.0085^ea^ pattantare nisinnaṃ ānento āvahāmi  nento ca vahāmi, tasmā dhiratthu manti. so taṃ ānetvā bārāṇasirañño datvā puna nagaraṃ  nāgamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā naṭakuvero ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi, rājā pana  ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] kākavatījātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 333
title:
  [] . godharājajātakavaṇṇanā^[] . kakkārujātakavaṇṇanā^[] . kākavatījātakavaṇṇanā^[] . ananusociyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bahūnaṃ vijjatī bhotī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ matabhariyaṃ kuṭumbikaṃ  ārabbha kathesi. so kira bhariyāya matāya na nhāyi na pivi na limpi na bhuñji, na  kammante payojesi, aññadatthu sokābhibhūto āḷāhanaṃ gantvā paridevamāno vicari. abbhantare  panassa kuṭe padīpo viya sotāpattimaggassa upanissayo jalati. satthā paccūsasamaye lokaṃ  olokento taṃ disvā ``imassa maṃ ṭhapetvā añño koci sokaṃ nīharitvā sotāpattimaggassa  dāyako natthi, bhavissāmissa avassayo''ti pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pacchāsamaṇaṃ ādāya  tassa gehadvāraṃ gantvā kuṭumbikena sutāgamano ^a^P3.0093^ea^ katapaccuggamanādisakkāro  paññattāsane nisinno kuṭumbikaṃ āgantvā vanditvā ekamantaṃ nisinnaṃ ``kiṃ, upāsaka,  cintesī''ti pucchitvā ``āma, bhante, bhariyā me kālakatā, tamahaṃ anusocanto cintemī''ti  vutte ``upāsaka, bhijjanadhammaṃ nāma bhijjati, tasmiṃ bhinne na yuttaṃ cintetuṃ, porāṇakapaṇḍitāpi  bhariyāya matāya `bhijjanadhammaṃ bhijjatī'ti na cintayiṃsū''ti ^a^V3.0080^ea^ vatvā tena yācito  atītaṃ āhari. atītavatthu dasakanipāte ^b^cūḷabodhijātake^eb^ (jā0 1.10.49 ādayo)  āvi bhavissati, ayaṃ panettha saṅkhepo.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā mātāpitūnaṃ ^a^M3.0086^ea^ santikaṃ agamāsi. imasmiṃ  jātake bodhisatto komārabrahmacārī ahosi. athassa mātāpitaro ``tava dārikapariyesanaṃ  karomā''ti ārocayiṃsu. bodhisatto ``na mayhaṃ gharāvāsenattho, ahaṃ tumhākaṃ accayena  pabbajissāmī''ti vatvā tehi punappunaṃ yācito ekaṃ kañcanarūpakaṃ kāretvā ``evarūpaṃ kumārikaṃ  labhamāno gaṇhissāmī''ti āha. tassa mātāpitaro taṃ kañcanarūpakaṃ paṭicchannayāne āropetvā  ``gacchatha jambudīpatalaṃ vicarantā yattha evarūpaṃ brāhmaṇakumārikaṃ passatha, tattha imaṃ kañcanarūpakaṃ  datvā taṃ ānethā''ti mahantena parivārena manusse pesesuṃ.<br/><br/>[03] tasmiṃ pana kāle eko puññavā satto brahmalokato cavitvā kāsiraṭṭheyeva nigamagāme  asītikoṭivibhavassa brāhmaṇassa gehe kumārikā hutvā nibbatti, ``sammillahāsinī''tissā nāmaṃ  akaṃsu. sā soḷasavassakāle abhirūpā ahosi pāsādikā devaccharappaṭibhāgā sabbaṅgasampannā.  tassāpi kilesavasena cittaṃ nāma na uppannapubbaṃ, accantabrahmacārinī ahosi. kañcanarūpakaṃ  ^a^P3.0094^ea^ ādāya vicarantā manussā taṃ gāmaṃ pāpuṇiṃsu. tattha manussā taṃ disvā  ``asukabrāhmaṇassa dhītā sammillahāsinī kiṃkāraṇā idha ṭhitā''ti āhaṃsu. manussā taṃ sutvā  brāhmaṇakulaṃ gantvā sammillahāsiniṃ vāresuṃ. sā ``ahaṃ tumhākaṃ accayena pabbajissāmi, na me  gharāvāsenattho''ti mātāpitūnaṃ sāsanaṃ pesesi. te ``kiṃ karosi kumārike''ti vatvā  kañcanarūpakaṃ gahetvā taṃ mahantena parivārena pesayiṃsu. bodhisattassa ca sammillahāsiniyā ca  ubhinnampi anicchantānaññeva maṅgalaṃ kariṃsu. te ekagabbhe vasamānā ekasmiṃ sayane sayantāpi  na aññamaññaṃ kilesavasena olokayiṃsu, dve bhikkhū dve brāhmāno viya ca ekasmiṃ ṭhāne vasiṃsu.<br/><br/>[03] aparabhāge bodhisattassa mātāpitaro kālamakaṃsu. so tesaṃ sarīrakiccaṃ katvā  sammillahāsiniṃ pakkosāpetvā ``bhadde, mama kulasantakā asītikoṭiyo, tava kulasantakā  asītikoṭiyoti imaṃ ettakaṃ dhanaṃ gahetvā imaṃ kuṭumbaṃ paṭipajjāhi, ahaṃ pabbajissāmī''ti āha.  ``ayyaputta, tayi pabbajante ahampi pabbajissāmi, na sakkomi taṃ jahitu''nti ^a^M3.0087^ea^.  ``tena hi ehī''ti sabbaṃ dhanaṃ dānamukhe vissajjetvā kheḷapiṇḍaṃ viya sampattiṃ  ^a^V3.0081^ea^ pahāya himavantaṃ pavisitvā ubhopi tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vanamūlaphalāhārā tattha  ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya himavantā otaritvā anupubbena bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne  vasiṃsu.<br/><br/>[03] tesaṃ tattha vasantānaṃ sukhumālāya paribbājikāya nirojaṃ missakabhattaṃ paribhuñjantiyā  lohitapakkhandikābādho uppajji. sā sappāyabhesajjaṃ alabhamānā dubbalā ahosi. bodhisatto  bhikkhācāravelāya taṃ pariggahetvā nagaradvāraṃ netvā ekissā sālāya phalake nipajjāpetvā sayaṃ  bhikkhāya pāvisi. sā tasmiṃ anikkhanteyeva kālamakāsi. mahājano paribbājikāya  rūpasampattiṃ ^a^P3.0095^ea^ disvā parivāretvā rodati paridevati. bodhisatto bhikkhaṃ caritvā  āgato tassā matabhāvaṃ ñatvā ``bhijjanadhammaṃ bhijjati, sabbe saṅkhārā aniccā  evaṃgatikāyevā''ti vatvā tāya nipannaphalakeyeva nisīditvā missakabhojanaṃ bhuñjitvā mukhaṃ  vikkhālesi. parivāretvā ṭhitamahājano ``ayaṃ te, bhante, paribbājikā kiṃ hotī''ti pucchi.  ``gihikāle me pādaparicārikā ahosī''ti. ``bhante, mayaṃ tāva na saṇṭhāma rodāma  paridevāma, tumhe kasmā na rodathā''ti? bodhisatto ``jīvamānā tāva esā mama kiñci  hoti, idāni paralokasamaṅgitāya na kiñci hoti, maraṇavasaṃ gatā, ahaṃ kissa rodāmī''ti  mahājanassa dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 109^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahūnaṃ vijjatī bhotī, tehi me kiṃ bhavissati. <br/><br/>[22] tasmā etaṃ na socāmi, piyaṃ sammillahāsiniṃ.. <br/><br/>[40] 110^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ taṃ ce anusoceyya, yaṃ yaṃ tassa na vijjati. <br/><br/>[22] attānamanusoceyya, sadā maccuvasaṃ pataṃ.. <br/><br/>[40] 111^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na heva ṭhitaṃ nāsīnaṃ, na sayānaṃ na paddhaguṃ. <br/><br/>[22] yāva byāti nimisati, tatrāpi rasatī vayo.. <br/><br/>[40] 112^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tatthattani vatappaddhe, vinābhāve asaṃsaye. <br/><br/>[22] bhūtaṃ sesaṃ dayitabbaṃ, vītaṃ ananusociya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0088^ea^ ^b^bahūnaṃ vijjatī bhotī^eb^ti ayaṃ bhotī amhe chaḍḍetvā idāni  aññesaṃ bahūnaṃ matakasattānaṃ ^a^V3.0082^ea^ antare vijjati atthi upalabbhati. ^b^tehi me kiṃ  bhavissatī^eb^ti tehi matakasattehi saddhiṃ vattamānā idānevesā mayhaṃ kiṃ bhavissati ^a^P3.0096^ea^,  tehi vā matakasattehi atirekasambandhavasenesā mayhaṃ kiṃ bhavissati, kā nāma  bhavissati, kiṃ bhariyā, udāhu bhaginīti? ``tehi meka''ntipi pāṭho, tehi matakehi saddhiṃ  idampi me kaḷevaraṃ ekaṃ bhavissatīti attho. ^b^tasmā^eb^ti yasmā esā matakesu saṅkhaṃ gatā,  mayhaṃ sā na kiñci hoti, tasmā etaṃ na socāmi.<br/><br/>[03] ^b^yaṃ yaṃ tassā^eb^ti yaṃ yaṃ tassa anusocanakassa sattassa na vijjati natthi, mataṃ  niruddhaṃ, taṃ taṃ sace anusoceyyāti attho. ``yassā''tipi pāṭho, yaṃ yaṃ yassa na vijjati, taṃ  taṃ so anusoceyyāti attho. ^b^maccuvasaṃ pata^eb^nti evaṃ sante niccaṃ maccuvasaṃ patantaṃ gacchantaṃ  attānameva anusoceyya, tenassa asocanakāloyeva na bhaveyyāti attho. <br/><br/>[01] tatiyagāthāya ^b^na heva ṭhitaṃ nāsīnaṃ, na sayānaṃ na paddhagu^eb^nti kañci sattaṃ  āyusaṅkhāro anugacchatīti pāṭhaseso. tattha ^b^paddhagu^eb^nti parivattetvā caramānaṃ. idaṃ vuttaṃ  hoti -- ime sattā catūsupi iriyāpathesu pamattā viharanti, āyusaṅkhārā pana rattiñca divā ca  sabbiriyāpathesu appamattā attano khayagamanakammameva karontīti. ^b^yāva byātī^eb^ti yāva  ummisati. ayañhi tasmiṃ kāle vohāro. idaṃ vuttaṃ hoti -- yāva ummisati ca nimisati  ca, tatrāpi evaṃ appamattake kāle imesaṃ sattānaṃ ^b^rasatī vayo,^eb^ tīsu vayesu so so vayo  hāyateva na vaḍḍhatīti.<br/><br/>[03] ^b^tatthattani vatappaddhe^eb^ti tattha vata attani paddhe. idaṃ vuttaṃ hoti tasmiṃ vata evaṃ  rasamāne vaye ayaṃ ``attā''ti saṅkhyaṃ gato attabhāvo paddho hoti, vayena aḍḍho upaḍḍho  aparipuṇṇova hoti ^a^M3.0089^ea^. evaṃ tattha imasmiṃ attani paddhe yo cesa tattha tattha  nibbattānaṃ sattānaṃ vinābhāvo asaṃsayo, tasmiṃ ^b^vinābhāve^eb^pi ^b^asaṃsaye^eb^ nissaṃsaye yaṃ  ^b^bhūtaṃ sesaṃ^eb^ amataṃ jīvamānaṃ, taṃ jīvamānameva ^b^dayitabbaṃ^eb^ piyāyitabbaṃ mettāyitabbaṃ,  ``ayaṃ satto arogo hotu abyāpajjo''ti evaṃ tasmiṃ mettābhāvanā ^a^P3.0097^ea^ kātabbā.  yaṃ panetaṃ ^b^vītaṃ^eb^ vigataṃ mataṃ, taṃ ^b^ananusociyaṃ^eb^ na anusocitabbanti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto catūhi gāthāhi aniccākāraṃ dīpento dhammaṃ desesi. mahājano  paribbājikāya sarīrakiccaṃ akāsi. bodhisatto himavantameva pavisitvā  jhānābhiññāsamāpattiyo nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0083^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā sammillahāsinī rāhulamātā ahosi,  tāpaso pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] ananusociyajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 334
title:
  [] . kakkārujātakavaṇṇanā^[] . kākavatījātakavaṇṇanā^[] . ananusociyajātakavaṇṇanā^[] . kāḷabāhujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yaṃ annapānassā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto hatalābhasakkāraṃ devadattaṃ ārabbha  kathesi. devadattena hi tathāgate aṭṭhānakopaṃ bandhitvā dhanuggahesu payojitesu  nāḷāgirivissajjanena tassa doso pākaṭo jāto. athassa paṭṭhapitāni dhuvabhattādīni manusssā  na kariṃsu, rājāpi naṃ na olokesi. so hatalābhasakkāro kulesu viññāpetvā bhuñjanto vicari.  bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, devadatto `lābhasakkāraṃ uppādessāmī'ti  uppannampi thiraṃ kātuṃ nāsakkhī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa  hatalābhasakkāro ahosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M3.0090^ea^ bārāṇasiyaṃ dhanañjaye rajjaṃ kārente bodhisatto rādho nāma suko  ahosi mahāsarīro paripuṇṇagatto, kaniṭṭho panassa poṭṭhapādo nāma. eko luddako te dvepi jane  bandhitvā netvā bārāṇasirañño adāsi. rājā ubhopi te suvaṇṇapañjare pakkhipitvā  suvaṇṇataṭṭakena madhulāje khādāpento ^a^P3.0098^ea^ sakkharodakaṃ pāyento paṭijaggi. sakkāro  ca mahā ahosi, lābhaggayasaggappattā ahesuṃ. atheko vanacarako kāḷabāhuṃ nāmekaṃ mahākāḷamakkaṭaṃ  ānetvā bārāṇasirañño adāsi. tassa pacchā āgatattā mahantataro lābhasakkāro ahosi,  sukānaṃ parihāyi. bodhisatto tādilakkhaṇayogato na kiñci āha, kaniṭṭho panasssa  tādilakkhaṇābhāvā taṃ makkaṭassa sakkāraṃ asahanto ``bhātika, pubbe imasmiṃ rājakule  sādhurasakhādanīyādīni amhākameva denti, idāni pana mayaṃ na labhāma, kāḷabāhumakkaṭasseva denti.  mayaṃ dhanañjayarañño santikā lābhasakkāraṃ alabhantā imasmiṃ ṭhāne kiṃ karissāma, ehi  araññameva gantvā vasissāmā''ti tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 113^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ ^a^V3.0084^ea^ annapānassa pure labhāma, taṃ dāni sākhamigameva gacchati. <br/><br/>[22] gacchāma dāni vanameva rādha, asakkatā casma dhanañjayāyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yaṃ annapānassā^eb^ti yaṃ annapānaṃ assa rañño santikā. upayogatthe vā  sāmivacanaṃ. ^b^dhanañjayāyā^eb^ti karaṇatthe sampadānavacanaṃ, dhanañjayena. ^b^asakkatā casmā^eb^ti  annapānaṃ na labhāma, iminā ca na sakkatamhāti attho.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rādho dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 114^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``lābho alābho yaso ayaso ca, nindā pasaṃsā ca sukhañca dukkhaṃ. <br/><br/>[22] ete aniccā manujesu dhammā, mā soci kiṃ socasi poṭṭhapādā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yaso^eb^ti issariyaparivāro. ^b^ayaso^eb^ti tassābhāvo. ^b^ete^eb^ti ete  aṭṭha lokadhammā manujesu aniccā, lābhaggayasaggappattā hutvāpi ^a^M3.0091^ea^ aparena samayena  appalābhā ^a^P3.0099^ea^ appasakkārā honti, niccalābhino nāma na honti. yasādīsupi  eseva nayo.<br/><br/>[03] taṃ sutvā poṭṭhapādo makkaṭe usūyaṃ apanetuṃ asakkonto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 115^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``addhā tuvaṃ paṇḍitakosi rādha, jānāsi atthāni anāgatāni. <br/><br/>[22] kathaṃ nu sākhāmigaṃ dakkhisāma, niddhāvitaṃ rājakulatova jamma''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kathaṃ nū^eb^ti kena nu kho upāyena. ^b^dakkhisāmā^eb^ti dakkhissāma.  ^b^niddhāvita^eb^nti nivuṭṭhāpitaṃ nikkaḍḍhāpitaṃ. ^b^jamma^eb^nti lāmakaṃ.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rādho catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 116^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cāleti kaṇṇaṃ bhakuṭiṃ karoti, muhuṃ muhuṃ bhāyayate kumāre. <br/><br/>[22] sayameva taṃ kāhati kāḷabāhu, yenārakā ṭhassati annapānā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhāyayate kumāre^eb^ti rājakumāre utrāseti. ^b^yenārakā ṭhassati annapānā^eb^ti  yena kāraṇena ^a^V3.0085^ea^ imamhā annapānā dūre ṭhassati, sayameva taṃ kāraṇaṃ karissati, mā tvaṃ  etassa cintayīti attho.<br/><br/>[03] kāḷabāhupi katipāheneva rājakumārānaṃ purato ṭhatvā kaṇṇacalanādīni karonto kumāre  bhāyāpesi. te bhītatasitā vissaramakaṃsu. rājā ``kiṃ eta''nti pucchitvā tamatthaṃ sutvā  ``nikkaḍḍhatha na''nti makkaṭaṃ nikkaḍḍhāpesi. sukānaṃ lābhasakkāro puna pākatiko ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P3.0100^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kāḷabāhu devadatto ahosi, poṭṭhapādo ānando, rādho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kāḷabāhujātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 335
title:
  [] . kākavatījātakavaṇṇanā^[] . ananusociyajātakavaṇṇanā^[] . kāḷabāhujātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sīlaṃ^eb^ ^a^M3.0092^ea^ ^b^kireva kalyāṇa^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  sīlavīmaṃsakabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. dvepi vatthūni heṭṭhā kathitāneva. idha pana bodhisatto  bārāṇasirañño purohito ahosi. so attano sīlaṃ vīmaṃsanto tīṇi divasāni  heraññikaphalakato kahāpaṇaṃ gaṇhi. taṃ ``coro''ti gahetvā rañño dassesuṃ. so rañño  santike ṭhito -- <br/><br/>[40] 117^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ. <br/><br/>[22] passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññatī''ti.. -- <br/><br/>[25] imāya paṭhamagāthāya sīlaṃ vaṇṇetvā rājānaṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā pabbajituṃ  gacchati.<br/><br/>[03] athekasmiṃ divase sūnāpaṇato seno maṃsapesiṃ gahetvā ākāsaṃ pakkhandi. tamaññe sakuṇā  parivāretvā pādanakhatuṇḍakādīhi paharanti. so taṃ dukkhaṃ sahituṃ asakkonto maṃsapesiṃ chaḍḍesi,  aparo gaṇhi. sopi tatheva viheṭhiyamāno chaḍḍesi, athañño gaṇhi. evaṃ yo yo gaṇhi, taṃ taṃ  sakuṇā anubandhiṃsu. yo yo chaḍḍesi, so so sukhito ahosi. bodhisatto taṃ disvā  ``ime kāmā nāma maṃsapesūpamā, ete gaṇhantānaṃyeva dukkhaṃ, vissajjentānaṃ sukha''nti cintetvā  dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 118^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāvadevassahū ^a^V3.0086^ea^ kiñci, tāvadeva akhādisuṃ. <br/><br/>[22] saṅgamma kulalā loke, na hiṃsanti akiñcana''nti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^P3.0101^ea^ -- yāvadeva assa senassa ahu kiñci mukhena gahitaṃ  maṃsakhaṇḍaṃ, tāvadeva naṃ imasmiṃ loke kulalā samāgantvā akhādiṃsu. tasmiṃ pana vissaṭṭhe tamenaṃ  akiñcanaṃ nippalibodhaṃ pakkhiṃ sesapakkhino na hiṃsantīti.<br/><br/>[03] so nagarā nikkhamitvā antarāmagge ekasmiṃ gāme sāyaṃ ekassa gehe nipajji. tattha  pana piṅgalā nāma dāsī ``asukavelāya āgaccheyyāsī''ti ekena purisena saddhiṃ saṅketamakāsi.  sā sāmikānaṃ pāde ^a^M3.0093^ea^ dhovitvā tesu nipannesu tassāgamanaṃ olokentī ummāre  nisīditvā ``idāni āgamissati, idāni āgamissatī''ti paṭhamayāmampi majjhimayāmampi  vītināmesi. paccūsasamaye pana ``na so idāni āgamissatī''ti chinnāsā hutvā nipajjitvā  niddaṃ okkami. bodhisatto idaṃ kāraṇaṃ disvā ``ayaṃ dāsī `so puriso āgamissatī'ti  āsāya ettakaṃ kālaṃ nisinnā, idānissa anāgamanabhāvaṃ ñatvā chinnāsā hutvā sukhaṃ supati.  kilesesu hi āsā nāma dukkhaṃ, nirāsabhāvova sukha''nti cintetvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 119^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sukhaṃ nirāsā supati, āsā phalavatī sukhā. <br/><br/>[22] āsaṃ nirāsaṃ katvāna, sukhaṃ supati piṅgalā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^phalavatī^eb^ti yassā āsāya phalaṃ laddhaṃ hoti, sā tassa phalassa sukhatāya  sukhā nāma. ^b^nirāsaṃ katvānā^eb^ti anāsaṃ katvā chinditvā pajahitvāti attho.  ^b^piṅgalā^eb^ti esā piṅgaladāsī idāni sukhaṃ supatīti.<br/><br/>[03] so punadivase tato gāmā araññaṃ pavisanto araññe ekaṃ tāpasaṃ jhānaṃ appetvā nisinnaṃ  disvā ``idhaloke ca paraloke ca jhānasukhato uttaritaraṃ sukhaṃ nāma natthī''ti cintetvā catutthaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 120^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na samādhiparo atthi, asmiṃ loke paramhi ca. <br/><br/>[22] na paraṃ nāpi attānaṃ, vihiṃsati samāhito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0087^ea^ ^a^P3.0102^ea^ ^b^na samādhiparo^eb^ti samādhito paro añño  sukhadhammo nāma natthīti.<br/><br/>[03] so araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññā uppādetvā brahmalokaparāyaṇo  ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā purohito ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kuṭidūsakavaggo tatiyo. 


volume: 111
item: 336
title: [] . ananusociyajātakavaṇṇanā^[] . kāḷabāhujātakavaṇṇanā^kokilavaggo^[] . kokilajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^V3.0088^ea^ ^a^M3.0094^ea^ ^b^ve kāle asampatte^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto kokālikaṃ ārabbha kathesi. vatthu takkāriyajātake vitthāritameva.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amacco ovādako ahosi,  rājā bahubhāṇī ahosi. bodhisatto ``tassa bahubhāṇitaṃ nisedhessāmī''ti ekaṃ upamaṃ  upadhārento vicarati. athekadivasaṃ rājā uyyānaṃ gato maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi, tassupari  ambarukkho atthi. tatrekasmiṃ kākakulāvake kāḷakokilā attano aṇḍakaṃ nikkhipitvā  agamāsi. kākī taṃ kokilāṇḍakaṃ paṭijaggi, aparabhāge tato kokilapotako nikkhami.  kākī ``putto me''ti saññāya mukhatuṇḍakena gocaraṃ āharitvā taṃ paṭijaggi. so  avirūḷhapakkho akāleyeva kokilaravaṃ ravi. kākī ``ayaṃ idāneva tāva aññaṃ ravaṃ ravati  ^a^P3.0103^ea^, vaḍḍhanto kiṃ karissatī''ti tuṇḍakena koṭṭetvā māretvā kulāvakā pātesi.  so rañño pādamūle pati.<br/><br/>[03] rājā bodhisattaṃ pucchi ``kimetaṃ sahāyā''ti? bodhisatto ``ahaṃ rājānaṃ nivāretuṃ ekaṃ  upamaṃ pariyesāmi, laddhā dāni me sā''ti cintetvā ``mahārāja, atimukharā akāle bahubhāṇino  evarūpaṃ labhanti. ayaṃ mahārāja, kokilapotako kākiyā puṭṭho avirūḷhapakkho akāleyeva  kokilaravaṃ ravi. atha naṃ kākī `nāyaṃ mama puttako'ti ñatvā mukhatuṇḍakena koṭṭetvā māretvā  kulāvakā pātesi. manussā vā hontu tiracchānā vā, akāle bahubhāṇino evarūpaṃ dukkhaṃ  labhantī''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 121^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ve kāle asampatte, ativelaṃ pabhāsati. <br/><br/>[22] evaṃ so nihato seti, kokilāyiva atrajo.. <br/><br/>[40] 122^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^V3.0089^ea^ ^a^M3.0095^ea^ hi satthaṃ sunisitaṃ, visaṃ halāhalāmiva. <br/><br/>[22] evaṃ nikaṭṭhe pāteti, vācā dubbhāsitā yathā.. <br/><br/>[40] 123^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasmā kāle akāle vā, vācaṃ rakkheyya paṇḍito. <br/><br/>[22] nātivelaṃ pabhāseyya, api attasamamhi vā.. <br/><br/>[40] 124^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ca kāle mitaṃ bhāse, matipubbo vicakkhaṇo. <br/><br/>[22] sabbe amitte ādeti, supaṇṇo uragāmivā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kāle asampatte^eb^ti attano vacanakāle asampatte. ^b^ativela^eb^nti  velātikkantaṃ katvā atirekappamāṇaṃ bhāsati. ^b^halāhalāmivā^eb^ti halāhalaṃ iva.  ^b^nikaṭṭhe^eb^ti tasmiṃyeva khaṇe appamattake kāle. ^b^tasmā^eb^ti yasmā  sunisitasatthahalāhalavisatopi khippataraṃ dubbhāsitavacanameva ^a^P3.0104^ea^ pātesi, tasmā.  ^b^kāle akāle vā^eb^ti vattuṃ yuttakāle ca akāle ca ^b^vācaṃ rakkheyya,^eb^ ativelaṃ na bhāseyya  api attanā same ninnānākaraṇepi puggaleti attho.<br/><br/>[03] ^b^matipubbo^eb^ti matiṃ purecārikaṃ katvā kathanena matipubbo. ^b^vicakkhaṇo^eb^ti  ñāṇena vicāretvā atthavindanapuggalo vicakkhaṇo nāma. ^b^uragāmivā^eb^ti uragaṃ iva. idaṃ  vuttaṃ hoti -- yathā supaṇṇo samuddaṃ khobhetvā mahābhogaṃ uragaṃ ^b^ādeti^eb^ gaṇhāti, ādiyitvā  ca taṅkhaṇaññeva naṃ simbaliṃ āropetvā maṃsaṃ khādati, evameva yo matipubbaṅgamo vicakkhaṇo  vattuṃ yuttakāle mitaṃ bhāsati, so sabbe amitte ādeti gaṇhāti, attano vase vattetīti.<br/><br/>[03] rājā bodhisattassa dhammadesanaṃ sutvā tato paṭṭhāya mitabhāṇī ahosi, yasañcassa vaḍḍhetvā  mahantataraṃ adāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kokilapotako  kokāliko ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kokilajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 337
title: [] . kāḷabāhujātakavaṇṇanā^kokilavaggo^[] . kokilajātakavaṇṇanā^[] . rathalaṭṭhijātakavaṇṇanā^
content:
  [01] ^b^api^eb^ ^a^V3.0090^ea^ ^a^M3.0096^ea^ ^b^hantvā hato brūtī^eb^ti idaṃ satthā  jetavane viharanto kosalarañño purohitaṃ ārabbha kathesi. so kira rathena attano bhogagāmaṃ  gacchanto sambādhe magge rathaṃ pājento ekaṃ sakaṭasatthaṃ disvā ``tumhākaṃ sakaṭaṃ apanethā''ti  gacchanto sakaṭe anapanīyamāne kujjhitvā patodalaṭṭhiyā purimasakaṭe sākaṭikassa rathadhure pahari.  sā rathadhure paṭihatā nivattitvā tasseva nalāṭaṃ pahari. tāvadevassa nalāṭe gaṇḍo uṭṭhahi. so  nivattitvā ``sākaṭikehi pahaṭomhī''ti rañño ārocesi. sākaṭike pakkosāpetvā  vinicchinantā tasseva dosaṃ addasaṃsu. athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ  ``āvuso, rañño kira ^a^P3.0105^ea^ purohito `sākaṭikehi pahaṭomhī'ti aḍḍaṃ karonto  sayameva parajjī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa evarūpaṃ akāsiyevā''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tasseva vinicchayāmacco ahosi.  atha rañño purohito rathena attano bhogagāmaṃ gacchantoti sabbaṃ purimasadisameva. idha pana tena  rañño ārocite rājā sayaṃ vinicchaye nisīditvā sākaṭike pakkosāpetvā kammaṃ asodhetvāva  ``tumhehi mama purohitaṃ koṭṭetvā nalāṭe gaṇḍo uṭṭhāpito''ti vatvā ``sabbassaharaṇaṃ tesaṃ  karothā''ti āha. atha naṃ bodhisatto ``tumhe, mahārāja, kammaṃ asodhetvāva etesaṃ sabbassaṃ  harāpetha, ekacce pana attanāva attānaṃ paharitvāpi `parena pahaṭamhā'ti vadanti, tasmā  avicinitvā kātuṃ na yuttaṃ, rajjaṃ kārentena nāma nisāmetvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti vatvā imā  gāthā abhāsi. <br/><br/>[40] 125^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api hantvā hato brūti, jetvā jitoti bhāsati. <br/><br/>[22] pubbamakkhāyino rāja, aññadatthu na saddahe.. <br/><br/>[40] 126^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasmā paṇḍitajātiyo, suṇeyya itarassapi. <br/><br/>[22] ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā, yathā dhammo tathā kare.. <br/><br/>[40] 127^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``alaso ^a^M3.0097^ea^ gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na  sādhu. <br/><br/>[22] rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.. <br/><br/>[40] 128^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nisamma ^a^V3.0091^ea^ ^a^P3.0106^ea^ khattiyo kayirā, nānisamma disampati. <br/><br/>[22] nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^api hantvā^eb^ti api eko attanāva attānaṃ hantvā ``parena pahaṭomhī''ti  ^b^brūti^eb^ katheti. ^b^jetvā jito^eb^ti sayaṃ vā pana paraṃ jitvā ``ahaṃ jitomhī''ti  bhāsati. ^b^aññadatthū^eb^ti mahārāja, pubbameva rājakulaṃ gantvā akkhāyantassa  ^b^pubbamakkhāyino^eb^ aññadatthu ^b^na saddahe,^eb^ ekaṃsena vacanaṃ na saddaheyya. ^b^tasmā^eb^ti  yasmā paṭhamataraṃ āgantvā kathentassa ekaṃsena vacanaṃ na saddahātabbaṃ, tasmā. ^b^yathā dhammo^eb^ti  yathā vinicchayasabhāvo ṭhito, tathā kareyya.<br/><br/>[03] ^b^asaññato^eb^ti kāyādīhi asaññato dussīlo. ^b^taṃ na sādhū^eb^ti yaṃ tassa  paṇḍitassa ñāṇavato puggalassa ādhānaggāhivasena daḷhakopasaṅkhātaṃ kodhanaṃ, taṃ na sādhu.  ^b^nānisammā^eb^ti na anisāmetvā. ^b^disampatī^eb^ti disānaṃ pati, mahārāja. ^b^yaso  kitti cā^eb^ti issariyaparivāro ceva kittisaddo ca vaḍḍhatīti.<br/><br/>[03] rājā bodhisattassa vacanaṃ sutvā dhammena vinicchini, dhammena vinicchiyamāne brāhmaṇasseva  doso jātoti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā brāhmaṇo etarahi  brāhmaṇova ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] rathalaṭṭhijātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 338
title: kokilavaggo^[] . kokilajātakavaṇṇanā^[] . rathalaṭṭhijātakavaṇṇanā^[] . pakkagodhajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^tadeva^eb^ ^a^M3.0098^ea^ ^b^me tva^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuṭumbikaṃ  ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā vitthāritameva. idha pana tesaṃ uddhāraṃ sādhetvā āgacchantānaṃ  antarāmagge luddako ``ubhopi khādathā''ti ekaṃ pakkagodhaṃ adāsi. so puriso bhariyaṃ  pānīyatthāya pesetvā sabbaṃ godhaṃ khāditvā tassā āgatakāle ``bhadde, godhā palātā''ti āha.  ``sādhu, sāmi, pakkagodhāya palāyantiyā kiṃ sakkā kātu''nti? sā jetavane pānīyaṃ ^a^P3.0107^ea^  pivitvā satthu santike ^a^V3.0092^ea^ nisinnā satthārā ``kiṃ upāsike, ayaṃ te  hitakāmo sasineho upakārako''ti pucchitā ``bhante, ahaṃ etassa hitakāmā sasinehā, ayaṃ pana  mayi nissineho''ti āha. satthā ``hotu mā cintayi, evaṃ nāmesa karoti. yadā pana te  guṇaṃ sarati, tadā tuyhameva sabbissariyaṃ detī''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atītampi heṭṭhā vuttasadisameva. idha pana tesaṃ nivattantānaṃ antarāmagge luddako  kilantabhāvaṃ disvā ``dvepi janā khādathā''ti ekaṃ pakkagodhaṃ adāsi. rājadhītā taṃ valliyā  bandhitvā ādāya maggaṃ paṭipajji. te ekaṃ saraṃ disvā maggā okkamma assatthamūle nisīdiṃsu.  rājaputto ``gaccha bhadde, sarato paduminipattena udakaṃ āhara, maṃsaṃ khādissāmā''ti āha.  sā godhaṃ sākhāya laggetvā pānīyatthāya gatā. itaro sabbaṃ godhaṃ khāditvā agganaṅguṭṭhaṃ gahetvā  parammukho nisīdi. so tāya pānīyaṃ gahetvā āgatāya ``bhadde, godhā sākhāya otaritvā  vammikaṃ pāvisi, ahaṃ dhāvitvā agganaṅguṭṭhaṃ aggahesiṃ, gahitaṭṭhānaṃ hattheyeva katvā chijjitvā bilaṃ  paviṭṭhā''ti āha. ``hotu, deva, pakkagodhāya palāyantiyā kiṃ karissāma, ehi gacchāmā''ti.  te pānīyaṃ pivitvā bārāṇasiṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] rājaputto rajjaṃ patvā taṃ aggamahesiṭṭhānamatte ṭhapesi, sakkārasammāno panassā natthi.  bodhisatto tassā sakkāraṃ kāretukāmo rañño santike ṭhatvā ``nanu mayaṃ ayye tumhākaṃ santikā  kiñci na labhāma, kiṃ no na olokethā''ti āha. ``tāta, ahameva rañño ^a^M3.0099^ea^  santikā kiñci na labhāmi, tuyhaṃ kiṃ dassāmi, rājāpi mayhaṃ idāni kiṃ dassati, so  araññato āgamanakāle pakkagodhaṃ ekakova khādī''ti ^a^P3.0108^ea^. ``ayye, na devo  evarūpaṃ karissati, mā evaṃ avacutthā''ti. atha naṃ devī ``tuyhaṃ taṃ, tāta, na pākaṭaṃ,  raññoyeva mayhañca pākaṭa''nti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 129^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tadeva me tvaṃ vidito, vanamajjhe rathesabha. <br/><br/>[27] yassa te khaggabaddhassa, sannaddhassa tirīṭino. <br/><br/>[22] assatthadumasākhāya, pakkagodhā palāyathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tadevā^eb^ti tasmiṃyeva kāle ``ayaṃ mayhaṃ adāyako''ti evaṃ tvaṃ vidito.  aññe pana tava sabhāvaṃ na jānantīti attho. ^b^khaggabaddhassā^eb^ti baddhakhaggassa.  ^b^tirīṭino^eb^ti tirīṭavatthanivatthassa maggāgamanakāle. ^b^pakkagodhā^eb^ti aṅgārapakkā godhā  palāyathāti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V3.0093^ea^ raññā katadosaṃ parisamajjhe pākaṭaṃ katvā kathesi. taṃ sutvā bodhisatto  ``ayye, devassa appiyakālato pabhuti ubhinnampi aphāsukaṃ katvā kasmā idha vasathā''ti vatvā  dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 130^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ. <br/><br/>[22] nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya.. <br/><br/>[40] 131^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya. <br/><br/>[22] dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi loko''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^name namantassā^eb^ti yo attani muducittena namati, tasseva paṭinameyya.  ^b^kiccānukubbassā^eb^ti attano uppannaṃ kiccaṃ anukubbantasseva. ^b^anatthakāmassā^eb^ti  avaḍḍhikāmassa. ^b^vanathaṃ na kayirā^eb^ti ^a^P3.0109^ea^ tasmiṃ cajante taṇhāsnehaṃ na  kareyya. ^b^apetacittenā^eb^ti apagatacittena virattacittena. ^b^na sambhajeyyā^eb^ti na  samāgaccheyya. ^b^aññaṃ samekkheyyā^eb^ti aññaṃ ^a^M3.0100^ea^ ^b^olokeyya, yathā dijo  khīṇaphalaṃ dumaṃ^eb^ rukkhaṃ ñatvā aññaṃ phalabharitaṃ rukkhaṃ gacchati, tathā khīṇarāgaṃ purisaṃ ñatvā  aññaṃ sasinehaṃ upagaccheyyāti adhippāyo.<br/><br/>[03] rājā bodhisatte kathente eva tassā guṇaṃ saritvā ``bhadde, ettakaṃ kālaṃ tava guṇaṃ na  sallakkhesiṃ, paṇḍitassayeva kathāya sallakkhesiṃ, mama aparādhaṃ sahantiyā idaṃ sakalarajjaṃ tuyhameva  dammī''ti vatvā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 132^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ khattiye pekkhamāno. <br/><br/>[22] sabbañca te issariyaṃ dadāmi, yassicchasī tassa tuvaṃ dadāmī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^so^eb^ti so ahaṃ. ^b^yathānubhāva^eb^nti yathāsatti yathābalaṃ.  ^b^yassicchasī^eb^ti yassa icchasi, tassa idaṃ rajjaṃ ādiṃ katvā yaṃ tvaṃ icchasi, taṃ dadāmīti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā rājā deviyā sabbissariyaṃ adāsi, ``imināhaṃ etissā guṇaṃ  sarāpito''ti paṇḍitassapi mahantaṃ issariyaṃ adāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0094^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne ubho jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu.<br/><br/>[03] tadā jayampatikā etarahi jayampatikāva ahesuṃ, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] pakkagodhajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 339
title:
  [] . kokilajātakavaṇṇanā^[] . rathalaṭṭhijātakavaṇṇanā^[] . pakkagodhajātakavaṇṇanā^[] . rājovādajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^gavaṃ^eb^ ^a^P3.0110^ea^ ^b^ce taramānāna^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  rājovādaṃ ārabbha kathesi. vatthu ^b^tesakuṇajātake^eb^ (jā0 2.17.1 ādayo) āvi  bhavissati. idha pana satthā ``mahārāja, porāṇakarājānopi paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā dhammena  samena rajjaṃ kārentā saggapuraṃ pūrayamānā gamiṃsū''ti vatvā raññā yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M3.0101^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto sikkhitasabbasippo isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca  nibbattetvā ramaṇīye himavantapadese vanamūlaphalāhāro vihāsi. atha rājā aguṇapariyesako  hutvā ``atthi nu kho me koci aguṇaṃ kathento''ti pariyesanto antojane ca bahijane ca  antonagare ca bahinagare ca kañci attano avaṇṇavādiṃ adisvā ``janapade nu kho katha''nti  aññātakavesena janapadaṃ cari. tatrāpi avaṇṇavādiṃ apassanto attano guṇakathameva sutvā  ``himavantapadese nu kho katha''nti araññaṃ pavisitvā vicaranto bodhisattassa assamaṃ patvā taṃ  abhivādetvā katapaṭisanthāro ekamantaṃ nisīdi.<br/><br/>[03] tadā bodhisatto araññato paripakkāni nigrodhaphalāni āharitvā paribhuñji, tāni honti  madhurāni ojavantāni sakkharacuṇṇasamarasāni. so rājānampi āmantetvā ``imaṃ mahāpuñña,  nigrodhapakkaphalaṃ khāditvā pānīyaṃ pivā''ti āha. rājā tathā katvā bodhisattaṃ pucchi ``kiṃ  nu kho, bhante, imaṃ nigrodhapakkaṃ ati viya madhura''nti? ``mahāpuñña, nūna rājā dhammena samena  rajjaṃ kāreti, tenetaṃ madhuranti. rañño adhammikakāle ^a^P3.0111^ea^ amadhuraṃ nu kho, bhante,  hotī''ti. ``āma, mahāpuñña, rājūsu adhammikesu telamadhuphāṇitādīnipi vanamūlaphalānipi  amadhurāni honti nirojāni, na kevalaṃ etāni, sakalampi raṭṭhaṃ nirojaṃ kasaṭaṃ ^a^V3.0095^ea^  hoti. tesu pana dhammikesu sabbāni tāni madhurāni honti ojavantāni, sakalampi raṭṭhaṃ  ojavantameva hotī''ti. rājā ``evaṃ bhavissati, bhante''ti attano rājabhāvaṃ ajānāpetvāva  bodhisattaṃ vanditvā bārāṇasiṃ gantvā ``tāpasassa vacanaṃ vīmaṃsissāmī''ti adhammena rajjaṃ  kāretvā ``idāni jānissāmī''ti kiñci kālaṃ vītināmetvā puna tattha gantvā taṃ vanditvā  ekamantaṃ nisīdi.<br/><br/>[03] bodhisattopissa tatheva vatvā nigrodhapakkaṃ adāsi, taṃ tassa tittakarasaṃ ahosi. rājā  ``amadhuraṃ nirasa''nti saha kheḷena chaḍḍetvā ``tittakaṃ, bhante''ti āha. bodhisatto  ``mahāpuñña, nūna rājā adhammiko bhavissati. rājūnañhi adhammikakāle araññe phalāphalaṃ  ādiṃ katvā sabbaṃ amadhuraṃ nirojaṃ jāta''nti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 133^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gave ^a^M3.0102^ea^ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo. <br/><br/>[22] sabbā tā jimhaṃ gacchanti, nette jimhaṃ gate sati.. <br/><br/>[40] 134^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato. <br/><br/>[27] so ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā. <br/><br/>[22] sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko.. <br/><br/>[40] 135^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo. <br/><br/>[22] sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.. <br/><br/>[40] 136^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato. <br/><br/>[27] so sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā. <br/><br/>[22] sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0112^ea^ ^b^gava^eb^nti gunnaṃ. ^b^taramānāna^eb^nti nadiṃ otarantānaṃ.  ^b^jimha^eb^nti kuṭilaṃ vaṅkaṃ. ^b^nette^eb^ti nāyake gahetvā gacchante gavajeṭṭhake usabhe puṅgave.  ^b^pageva itarā pajā^eb^ti itare sattā puretarameva adhammaṃ carantīti attho. ^b^dukhaṃ setī^eb^ti  na kevalaṃ seti, catūsupi iriyāpathesu dukkhameva vindati. ^b^adhammiko^eb^ti yadi rājā  chandādiagatigamanavasena adhammiko hoti. ^b^sukhaṃ setī^eb^ti sace ^a^V3.0096^ea^ rājā  agatigamanaṃ pahāya dhammiko hoti, sabbaṃ raṭṭhaṃ catūsu iriyāpathesu sukhappattameva hotīti.<br/><br/>[03] rājā bodhisattassa dhammaṃ sutvā attano rājabhāvaṃ jānāpetvā ``bhante, pubbe nigrodhapakkaṃ  ahameva madhuraṃ katvā tittakaṃ akāsiṃ, idāni puna madhuraṃ karissāmī''ti bodhisattaṃ vanditvā  nagaraṃ gantvā dhammena rajjaṃ kārento sabbaṃ paṭipākatikaṃ akāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā ānando ahosi,  tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] rājovādajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 340
title:
  [] . rathalaṭṭhijātakavaṇṇanā^[] . pakkagodhajātakavaṇṇanā^[] . rājovādajātakavaṇṇanā^[] . jambukajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^brahā^eb^ ^a^M3.0103^ea^ pavaḍḍhakāyo soti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa  sugatālayakaraṇaṃ ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā vitthāritameva, ayaṃ panettha saṅkhepo. satthārā  ``sāriputta, devadatto tumhe disvā kiṃ akāsī''ti vutto thero āha ``bhante, so tumhākaṃ  anukaronto mama hatthe bījaniṃ datvā nipajji. atha naṃ kokāliko ure jaṇṇunā pahari, iti  so tumhākaṃ anukaronto dukkhaṃ anubhavī''ti. taṃ sutvā satthā ``na kho, sāriputta, devadatto  idāneva mama anukaronto dukkhaṃ anubhoti, pubbepesa anubhosiyevā''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sīhayoniyaṃ nibbattitvā himavante  guhāyaṃ vasanto ^a^P3.0113^ea^ ekadivasaṃ mahiṃsaṃ vadhitvā maṃsaṃ khāditvā pānīyaṃ pivitvā  guhaṃ āgacchati. eko siṅgālo taṃ disvā palāyituṃ asakkonto urena nipajji, ``kiṃ  jambukā''ti ca vutte ``upaṭṭhahissāmi taṃ, bhaddante''ti āha. sīho ``tena hi ehī''ti taṃ  attano vasanaṭṭhānaṃ netvā divase divase maṃsaṃ āharitvā posesi. tassa sīhavighāsena  thūlasarīrataṃ pattassa ekadivasaṃ māno uppajji. so sīhaṃ upasaṅkamitvā āha ``ahaṃ, sāmi,  niccakālaṃ tumhākaṃ palibodho, tumhe niccaṃ maṃsaṃ āharitvā maṃ posetha, ajja tumhe idheva hotha,  ahaṃ ekaṃ vāraṇaṃ vadhitvā maṃsaṃ khāditvā tumhākampi āharissāmī''ti. sīho ``mā te  ^a^V3.0097^ea^, jambuka, etaṃ rucci, na tvaṃ vāraṇaṃ vadhitvā maṃsakhādakayoniyaṃ nibbatto, ahaṃ te  vāraṇaṃ vadhitvā dassāmi, vāraṇo nāma mahākāyo pavaḍḍhakāyo, mā vāraṇaṃ gaṇhi, mama vacanaṃ  karohī''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha. <br/><br/>[40] 137^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``brahā pavaḍḍhakāyo so, dīghadāṭho ca jambuka. <br/><br/>[22] na tvaṃ tattha kule jāto, yattha gaṇhanti kuñjara''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^brahā^eb^ti mahanto. ^b^pavaḍḍhakāyo^eb^ti uddhaṃ uggatakāyo. ^b^dīghadāṭho^eb^ti  dīghadanto tehi dantehi tumhādise paharitvā jīvitakkhaye ^a^M3.0104^ea^ pāpeti.  ^b^yatthā^eb^ti yasmiṃ sīhakule jātā mattavāraṇaṃ gaṇhanti, tvaṃ na tattha jāto, siṅgālakule pana  jātosīti attho.<br/><br/>[03] siṅgālo sīhena vāritoyeva guhā nikkhamitvā tikkhattuṃ ``bukka bukkā''ti siṅgālikaṃ  nadaṃ naditvā pabbatakūṭe ṭhito pabbatapādaṃ olokento ekaṃ kāḷavāraṇaṃ pabbatapādena āgacchantaṃ  disvā ullaṅghitvā ``tassa kumbhe patissāmī''ti parivattitvā pādamūle pati. vāraṇo  purimapādaṃ ukkhipitvā tassa matthake patiṭṭhāpesi, sīsaṃ bhijjitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ jātaṃ ^a^P3.0114^ea^.  so tattheva anutthunanto sayi, vāraṇo koñcanādaṃ karonto pakkāmi. bodhisatto  gantvā pabbatamatthake ṭhito taṃ vināsappattaṃ disvā ``attano mānaṃ nissāya naṭṭho siṅgālo''ti  tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 138^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asīho sīhamānena, yo attānaṃ vikubbati. <br/><br/>[22] kotthūva gajamāsajja, seti bhūmyā anutthunaṃ.. <br/><br/>[40] 139^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yasassino uttamapuggalassa, sañjātakhandhassa mahabbalassa. <br/><br/>[22] asamekkhiya thāmabalūpapattiṃ, sa seti nāgena hatoyaṃ jambuko.. <br/><br/>[40] 140^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo cīdha kammaṃ kurute pamāya, thāmabbalaṃ attani saṃviditvā. <br/><br/>[22] jappena mantena subhāsitena, parikkhavā so vipulaṃ jinātī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vikubbatī^eb^ti parivatteti. ^b^kotthūvā^eb^ti siṅgālo viya.  ^b^anutthuna^eb^nti anutthunanto. idaṃ ^a^V3.0098^ea^ vuttaṃ hoti -- yathā ayaṃ kotthu mahantaṃ gajaṃ  patvā anutthunanto bhūmiyaṃ seti, evaṃ yo añño dubbalo balavatā viggahaṃ karoti, sopi  evarūpova hotīti.<br/><br/>[03] ^b^yasassino^eb^ti issariyavato. ^b^uttamapuggalassā^eb^ti kāyabalena ca ñāṇabalena ca  uttamapuggalassa. ^b^sañjātakhandhassā^eb^ti susaṇṭhitamahākhandhassa. ^b^mahabbalassā^eb^tie  ^a^M3.0105^ea^ mahāthāmassa. ^b^thāmabalūpapatti^eb^nti evarūpassa sīhassa thāmasaṅkhātaṃ  balañceva sīhajātisaṅkhātaṃ upapattiñca ajānitvā, kāyathāmañca ñāṇabalañca sīhaupapattiñca  ajānitvāti attho. ^b^sa setī^eb^ti attānampi sīhena sadisaṃ maññamāno, so ayaṃ jambuko  nāgena hato matasayanaṃ seti.<br/><br/>[03] ^b^pamāyā^eb^ti paminitvā upaparikkhitvā. ``pamāṇā''tipi pāṭho, attano pamāṇaṃ  gahetvā yo attano pamāṇena kammaṃ kuruteti attho. ^b^thāmabbala^eb^nti thāmasaṅkhātaṃ balaṃ,  kāyathāmañca ñāṇabalañcātipi attho. ^b^jappenā^eb^ti japena, ajjhenenāti attho.  ^b^mantenā^eb^ti aññehi paṇḍitehi saddhiṃ mantetvā karaṇena. ^b^subhāsitenā^eb^ti  saccādiguṇayuttena anavajjavacanena. ^b^parikkhavā^eb^ti ^a^P3.0115^ea^ parikkhāsampanno.  ^b^so vipulaṃ jinātī^eb^ti yo evarūpo hoti, yaṃ kiñci kammaṃ kurumāno attano thāmañca  balañca ñatvā jappamantavasena paricchinditvā subhāsitaṃ bhāsanto karoti, so vipulaṃ mahantaṃ  atthaṃ jināti na parihāyatīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto imāhi tīhi gāthāhi imasmiṃ loke kattabbayuttakaṃ kammaṃ kathesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā siṅgālo devadatto  ahosi, sīho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] jambukajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 341
title:
  [] . pakkagodhajātakavaṇṇanā^[] . rājovādajātakavaṇṇanā^[] . jambukajātakavaṇṇanā^[] . brahāchattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^tiṇaṃ tiṇanti lapasī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi.  paccuppannavatthu kathitameva.<br/><br/>[03] atīte pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa atthadhammānusāsako  amacco ^a^V3.0099^ea^ ahosi. bārāṇasirājā mahatiyā senāya kosalarājānaṃ abbhuggantvā  sāvatthiṃ patvā yuddhena nagaraṃ pavisitvā rājānaṃ gaṇhi. kosalarañño pana putto chatto nāma  ^a^M3.0106^ea^ kumāro atthi. so aññātakavesena nikkhamitvā takkasilaṃ gantvā tayo vede  ca aṭṭhārasa sippāni ca uggaṇhitvā takkasilato nikkhamma sabbasamayasippāni sikkhanto ekaṃ  paccantagāmaṃ pāpuṇi. taṃ nissāya pañcasatatāpasā araññe paṇṇasālāsu vasanti. kumāro te  upasaṅkamitvā ``imesampi santike kiñci sikkhissāmī''ti pabbajitvā yaṃ te jānanti, taṃ  sabbaṃ uggaṇhi. so aparabhāge gaṇasatthā jāto.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ isigaṇaṃ āmantetvā ``mārisā, kasmā majjhimadesaṃ na gacchathā''ti pucchi.  ``mārisa, majjhimadese manussā nāma ^a^P3.0116^ea^ paṇḍitā, te pañhaṃ pucchanti,  anumodanaṃ kārāpenti, maṅgalaṃ bhaṇāpenti, asakkonte garahanti, mayaṃ tena bhayena na gacchāmā''ti.  ``mā tumhe bhāyatha, ahametaṃ sabbaṃ karissāmī''ti. ``tena hi gacchāmā''ti sabbe attano  attano khārivividhamādāya anupubbena bārāṇasiṃ pattā. bārāṇasirājāpi kosalarajjaṃ attano  hatthagataṃ katvā tattha rājayutte ṭhapetvā sayaṃ tattha vijjamānaṃ dhanaṃ gahetvā bārāṇasiṃ gantvā uyyāne  lohacāṭiyo pūrāpetvā nidahitvā tasmiṃ samaye bārāṇasiyameva vasati. atha te isayo  rājuyyāne rattiṃ vasitvā punadivase nagaraṃ bhikkhāya pavisitvā rājadvāraṃ agamaṃsu. rājā tesaṃ  iriyāpathessu pasīditvā pakkosāpetvā mahātale nisīdāpetvā yāgukhajjakaṃ datvā yāva bhattakālā taṃ  taṃ pañhaṃ pucchi. chatto rañño cittaṃ ārādhento sabbapañhe vissajjetvā bhattakiccāvasāne vicitraṃ  anumodanaṃ akāsi. rājā suṭṭhutaraṃ pasanno paṭiññaṃ gahetvā sabbepi te uyyāne vāsāpesi.<br/><br/>[03] chatto nidhiuddharaṇamantaṃ jānāti. so tattha vasanto ``kahaṃ nu kho iminā mama pitu  santakaṃ dhanaṃ nidahita''nti mantaṃ parivattetvā olokento uyyāne nidahitabhāvaṃ ñatvā ``idaṃ dhanaṃ  gahetvā mama rajjaṃ gaṇhissāmī''ti cintetvā tāpase āmantetvā ``mārisā, ahaṃ kosalarañño  putto, bārāṇasiraññā amhākaṃ rajje gahite aññātakavesena nikkhamitvā ettakaṃ kālaṃ attano  jīvitaṃ anurakkhiṃ, idāni kulasantakaṃ dhanaṃ laddhaṃ, ahaṃ etaṃ ādāya gantvā attano rajjaṃ  gaṇhissāmi, tumhe kiṃ karissathā''ti āha. ``mayampi tayāva saddhiṃ gamissāmā''ti ^a^M3.0107^ea^.  so ``sādhū''ti mahante mahante cammapasibbake kāretvā rattibhāge bhūmiṃ khaṇitvā  dhanacāṭiyo uddharitvā pasibbakesu ^a^P3.0117^ea^ dhanaṃ pakkhipitvā cāṭiyo tiṇassa  pūrāpetvā pañca ca isisatāni aññe ca manusse dhanaṃ gāhāpetvā palāyitvā sāvatthiṃ gantvā sabbe  rājayutte ^a^V3.0100^ea^ gāhāpetvā rajjaṃ gahetvā pākārāṭṭālakādipaṭisaṅkharaṇaṃ kārāpetvā puna  sapattaraññā yuddhena aggahetabbaṃ katvā nagaraṃ ajjhāvasati. bārāṇasiraññopi ``tāpasā  uyyānato dhanaṃ gahetvā palātā''ti ārocayiṃsu. so uyyānaṃ gantvā cāṭiyo vivarāpetvā  tiṇameva passi, tassa dhanaṃ nissāya mahanto soko uppajji. so nagaraṃ gantvā ``tiṇaṃ  tiṇa''nti vippalapanto carati, nāssa koci sokaṃ nibbāpetuṃ sakkoti.<br/><br/>[03] bodhisatto cintesi ``rañño mahanto soko, vippalapanto carati, ṭhapetvā kho pana maṃ  nāssa añño koci sokaṃ vinodetuṃ samattho, nissokaṃ naṃ karissāmī''ti. so ekadivasaṃ  tena saddhiṃ sukhanisinno tassa vippalapanakāle paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 141^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tiṇaṃ tiṇanti lapasi, ko nu te tiṇamāhari. <br/><br/>[22] kiṃ nu te tiṇakiccatthi, tiṇameva pabhāsasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kiṃ nu te tiṇakiccatthī^eb^ti kiṃ nu tava tiṇena kiccaṃ kātabbaṃ atthi.  ^b^tiṇameva pabhāsasī^eb^ti tvañhi kevalaṃ ``tiṇaṃ tiṇa''nti tiṇameva pabhāsasi, ``asukatiṇaṃ  nāmā''ti na kathesi, tiṇanāmaṃ tāvassa kathehi ``asukatiṇaṃ nāmā''ti, mayaṃ te āharissāma,  atha pana te tiṇenattho natthi, nikkāraṇā mā vippalapīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 142^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idhāgamā brahmacārī, brahā chatto bahussuto. <br/><br/>[22] so me sabbaṃ samādāya, tiṇaṃ nikkhippa gacchatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^brahā^eb^ti dīgho. ^b^chatto^eb^ti tassa nāmaṃ. ^b^sabbaṃ samādāyā^eb^ti sabbaṃ  dhanaṃ gahetvā. ^b^tiṇaṃ nikkhippa gacchatī^eb^ti cāṭīsu tiṇaṃ nikkhipitvā gatoti dassento  evamāha.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0118^ea^ ^a^M3.0108^ea^ sutvā bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 143^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evetaṃ hoti kattabbaṃ, appena bahumicchatā. <br/><br/>[22] sabbaṃ sakassa ādānaṃ, anādānaṃ tiṇassa cā''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^V3.0101^ea^ -- appena tiṇena bahudhanaṃ icchatā evaṃ etaṃ kattabbaṃ hoti, yadidaṃ  pitu santakattā sakassa dhanassa sabbaṃ ādānaṃ agayhūpagassa tiṇassa ca anādānaṃ. iti,  mahārāja, so brahā chatto gahetabbayuttakaṃ attano pitu santakaṃ dhanaṃ gahetvā aggahetabbayuttakaṃ tiṇaṃ  cāṭīsu pakkhipitvā gato, tattha kā paridevanāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 144^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sīlavanto na kubbanti, bālo sīlāni kubbati. <br/><br/>[22] aniccasīlaṃ dussīlyaṃ, kiṃ paṇḍiccaṃ karissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sīlavanto^eb^ti ye sīlasampannā brahmacārayo, te evarūpaṃ na kubbanti. ^b^bālo  sīlāni kubbatī^eb^ti bālo pana durācāro evarūpāni attano anācārasaṅkhātāni sīlāni  karoti. ^b^aniccasīla^eb^nti addhuvena dīgharattaṃ appavattena sīlena samannāgataṃ.  ^b^dussīlya^eb^nti dussīlaṃ. ^b^kiṃ paṇḍiccaṃ karissatī^eb^ti evarūpaṃ puggalaṃ  bāhusaccaparibhāvitaṃ paṇḍiccaṃ kiṃ karissati kiṃ sampādessati, vipattimevassa karissatīti. taṃ  garahanto vatvā so tāya bodhisattassa kathāya nissoko hutvā dhammena rajjaṃ kāresi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā brahāchatto kuhakabhikkhu  ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] brahāchattajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 342
title:
  [] . rājovādajātakavaṇṇanā^[] . jambukajātakavaṇṇanā^[] . brahāchattajātakavaṇṇanā^[] . pīṭhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na^eb^ ^a^M3.0109^ea^ te pīṭhamadāyimhāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ  bhikkhuṃ ārabbha kathesi. so kira janapadato jetavanaṃ gantvā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā satthāraṃ  vanditvā sāmaṇeradahare pucchi ``āvuso, sāvatthiyaṃ āgantukabhikkhūnaṃ ke upakārakā''ti ^a^P3.0119^ea^.  ``āvuso, anāthapiṇḍiko nāma mahāseṭṭhi, visākhā nāma mahāupāsikā ete  bhikkhusaṅghassa upakārakā mātāpituṭṭhāniyā''ti. so ``sādhū''ti punadivase pātova  ekabhikkhussapi apaviṭṭhakāle anāthapiṇḍikassa gharadvāraṃ agamāsi. taṃ avelāya gatattā koci  na olokesi ^a^V3.0102^ea^. so tato kiñci alabhitvā visākhāya gharadvāraṃ gato. tatrāpi  atipātova gatattā kiñci na labhi. so tattha tattha vicaritvā punāgacchanto yāguyā niṭṭhitāya  gato, punapi tattha tattha vicaritvā bhatte niṭṭhite gato. so vihāraṃ gantvā ``dvepi kulāni  assaddhāni appasannāni eva, ime bhikkhū pana `saddhāni pasannānī'ti kathentī''ti tāni  kulāni paribhavanto carati.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asuko kira jānapado  bhikkhu atikālasseva kuladvāraṃ gato bhikkhaṃ alabhitvā kulāni paribhavanto caratī''ti. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti  vutte taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā ``saccaṃ kira bhikkhū''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte  ``kasmā tvaṃ bhikkhu kujjhasi, pubbe anuppanne buddhe tāpasāpi tāva kuladvāraṃ gantvā bhikkhaṃ  alabhitvā na kujjhiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā aparabhāge tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante ciraṃ vasitvā  loṇambilasevanatthāya bārāṇasiṃ patvā uyyāne vasitvā punadivase nagaraṃ bhikkhāya pāvisi.  tadā bārāṇasiseṭṭhi saddho hoti pasanno. bodhisatto ``kataraṃ kulagharaṃ saddha''nti pucchitvā  ``seṭṭhighara''nti sutvā ^a^M3.0110^ea^ seṭṭhino gharadvāraṃ agamāsi. tasmiṃ khaṇe seṭṭhi  rājupaṭṭhānaṃ gato, manussāpi naṃ na passiṃsu, so nivattitvā gacchati. atha naṃ seṭṭhi rājakulato  nivattanto ^a^P3.0120^ea^ disvā vanditvā bhikkhābhājanaṃ gahetvā gharaṃ netvā nisīdāpetvā  pādadhovanatelamakkhanayāgukhajjakādīhi santappetvā antarābhatte kiñci kāraṇaṃ apucchitvā  katabhattakiccaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ``bhante, amhākaṃ gharadvāraṃ āgatā nāma yācakā vā  dhammikasamaṇabrāhmaṇā vā sakkārasammānaṃ alabhitvā gatapubbā nāma natthi, tumhe pana ajja amhākaṃ  dārakehi adiṭṭhattā āsanaṃ vā pānīyaṃ vā pādadhovanaṃ vā yāgubhattaṃ vā alabhitvāva gatā, ayaṃ  amhākaṃ doso, taṃ no khamituṃ vaṭṭatī''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 145^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na te pīṭhamadāyimhā, na pānaṃ napi bhojanaṃ. <br/><br/>[22] brahmacāri khamassu me, etaṃ passāmi accaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na te pīṭhamadāyimhā^eb^ti pīṭhampi te na dāpayimha.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V3.0103^ea^ sutvā bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 146^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nevābhisajjāmi na cāpi kuppe, na cāpi me appiyamāsi kiñci. <br/><br/>[22] athopi me āsi manovitakko, etādiso nūna kulassa dhammo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nevābhisajjāmī^eb^ti neva laggāmi. ^b^etādiso^eb^ti ``imassa kulassa  etādiso nūna sabhāvo, adāyakavaṃso esa bhavissatī''ti evaṃ me manovitakko uppanno.<br/><br/>[03] taṃ sutvā seṭṭhi itarā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 147^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā. <br/><br/>[22] āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, sabbetaṃ nipadāmase.. <br/><br/>[40] 148^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā. <br/><br/>[22] sakkaccaṃ upatiṭṭhāma, uttamaṃ viya ñātaka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0121^ea^ ^a^M3.0111^ea^ ^b^dhammo^eb^ti sabhāvo. ^b^pitupitāmaho^eb^ti  pitūnañca pitāmahānañca santako. ^b^udaka^eb^nti pādadhovanaudakaṃ. ^b^pajja^eb^nti  pādamakkhanatelaṃ. sabbetanti sabbaṃ etaṃ. ^b^nipadāmase^eb^ti ^b^ni^eb^kāra^b^pa^eb^kārā  upasaggā, dāmaseti attho, dadāmāti vuttaṃ hoti. iminā yāva sattamā kulaparivaṭṭā dāyakavaṃso  amhākaṃ vaṃsoti dasseti. ^b^uttamaṃ viya ñātaka^eb^nti mātaraṃ viya pitaraṃ viya ca mayaṃ  dhammikaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā disvā sakkaccaṃ sahatthena upaṭṭhahāmāti attho.<br/><br/>[03] bodhisatto pana katipāhaṃ bārāṇasiseṭṭhino dhammaṃ desento tattha vasitvā puna himavantameva  gantvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā bārāṇasiseṭṭhi ānando ahosi, tāpaso pana ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] pīṭhajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 343
title:
  [] . jambukajātakavaṇṇanā^[] . brahāchattajātakavaṇṇanā^[] . pīṭhajātakavaṇṇanā^[] . thusajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^viditaṃ^eb^ ^a^V3.0104^ea^ ^b^thusa^eb^nti idaṃ satthā veḷuvane viharanto ajātasattuṃ ārabbha  kathesi. tasmiṃ kira mātukucchigate tassa mātu kosalarājadhītāya bimbisārarañño  dakkhiṇajāṇulohitapivanadohaḷo uppajjitvā paṇḍu ahosi. sā paricārikāhi pucchitā tāsaṃ  tamatthaṃ ārocesi. rājāpi sutvā nemittake pakkosāpetvā ``deviyā kira evarūpo dohaḷo  uppanno, tassa kā nipphattī''ti pucchi. nemittakā ``deviyā kucchimhi nibbattakasatto tumhe  māretvā rajjaṃ gaṇhissatī''ti āhaṃsu. rājā ``sace mama putto maṃ māretvā rajjaṃ gaṇhissati,  ko ettha doso''ti dakkhiṇajāṇuṃ satthena phālāpetvā lohitaṃ suvaṇṇataṭṭakena gāhāpetvā deviyā  pāyesi. sā cintesi ``sace mama kucchiyaṃ ^a^M3.0112^ea^ nibbatto putto pitaraṃ  māressati, kiṃ me tenā''ti. sā gabbhapātanatthaṃ kucchiṃ maddāpesi ^a^P3.0122^ea^.<br/><br/>[03] rājā ñatvā taṃ pakkosāpetvā ``bhadde mayhaṃ kira putto maṃ māretvā rajjaṃ gaṇhissati, na  kho panāhaṃ ajaro amaro, puttamukhaṃ passituṃ me dehi, mā ito pabhuti evarūpaṃ kammaṃ akāsī''ti  āha. sā tato paṭṭhāya uyyānaṃ gantvā kucchiṃ maddāpesi. rājā ñatvā tato paṭṭhāya uyyānagamanaṃ  nivāresi. sā paripuṇṇagabbhā puttaṃ vijāyi. nāmaggahaṇadivase cassa ajātasseva pitu  sattubhāvato ``ajātasattu''tveva nāmamakaṃsu. tasmiṃ kumāraparihārena vaḍḍhante satthā ekadivasaṃ  pañcasatabhikkhuparivuto rañño nivesanaṃ gantvā nisīdi. rājā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ  paṇītena khādanīyabhojanīyena parivisitvā satthāraṃ vanditvā dhammaṃ suṇanto nisīdi. tasmiṃ  khaṇe kumāraṃ maṇḍetvā rañño adaṃsu. rājā balavasinehena puttaṃ gahetvā ūrumhi nisīdāpetvā  puttagatena pemena puttameva mamāyanto na dhammaṃ suṇāti. satthā tassa pamādabhāvaṃ ñatvā  ``mahārāja, pubbe rājāno putte āsaṅkamānā paṭicchanne kāretvā `amhākaṃ accayena nīharitvā  rajje patiṭṭhāpeyyāthā'ti āṇāpesu''nti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto takkasilāyaṃ disāpāmokkhāacariyo  hutvā bahū rājakumāre ca brāhmaṇakumāre ca sippaṃ vācesi. bārāṇasiraññopi putto  soḷasavassakāle tassa santikaṃ gantvā tayo vede ca sabbasippāni ca uggaṇhitvā  paripuṇṇasippo ācariyaṃ āpucchi. ācariyo aṅgavijjāvasena taṃ olokento ``imassa puttaṃ  nissāya antarāyo paññāyati, tamahaṃ attano ānubhāvena harissāmī''ti ^a^V3.0105^ea^ cintetvā  catasso gāthā bandhitvā rājakumārassa adāsi, evañca pana taṃ vadesi ``tāta, paṭhamaṃ gāthaṃ rajje  patiṭṭhāya tava puttassa soḷasavassakāle bhattaṃ bhuñjanto vadeyyāsi, dutiyaṃ mahāupaṭṭhānakāle, tatiyaṃ  pāsādaṃ abhiruhamāno sopānasīse ṭhatvā, catutthaṃ sayanasirigabbhaṃ ^a^P3.0123^ea^ pavisanto  ummāre ṭhatvā''ti. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā ^a^M3.0113^ea^ ācariyaṃ vanditvā gato  oparajje patiṭṭhāya pitu accayena rajje patiṭṭhāsi. tassa putto soḷasavassakāle rañño  uyyānakīḷādīnaṃ atthāya nikkhamantassa sirivibhavaṃ disvā pitaraṃ māretvā rajjaṃ gahetukāmo  hutvā attano upaṭṭhākānaṃ kathesi. te ``sādhu deva, mahallakakāle laddhena issariyena ko attho,  yena kenaci upāyena rājānaṃ māretvā rajjaṃ gaṇhituṃ vaṭṭatī''ti vadiṃsu. kumāro ``visaṃ  khādāpetvā māressāmī''ti pitarā saddhiṃ sāyamāsaṃ bhuñjanto visaṃ gahetvā nisīdi. rājā  bhattapātiyaṃ bhatte acchupanteyeva paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 149^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``viditaṃ thusaṃ undurānaṃ, viditaṃ pana taṇḍulaṃ. <br/><br/>[22] thusaṃ thusaṃ vivajjetvā, taṇḍulaṃ pana khādare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vidita^eb^nti kāḷavaddalepi andhakāre undurānaṃ thuso thusabhāvena taṇḍulo ca  taṇḍulabhāvena vidito pākaṭoyeva. idha pana liṅgavipallāsavasena ``thusaṃ taṇḍula''nti vuttaṃ.  ^b^khādare^eb^ti thusaṃ thusaṃ vajjetvā taṇḍulameva khādanti. idaṃ vuttaṃ hoti -- tāta kumāra, yathā  undurānaṃ andhakārepi thuso thusabhāvena taṇḍulo ca taṇḍulabhāvena pākaṭo, te thusaṃ vajjetvā  taṇḍulameva khādanti, evameva mamapi tava visaṃ gahetvā nisinnabhāvo pākaṭoti.<br/><br/>[03] kumāro ``ñātomhī''ti bhīto bhattapātiyaṃ visaṃ pātetuṃ avisahitvā uṭṭhāya rājānaṃ  vanditvā gato. so tamatthaṃ attano upaṭṭhākānaṃ ārocetvā ``ajja tāvamhi ñāto, idāni kathaṃ  māressāmī''ti pucchi. te tato paṭṭhāya uyyāne paṭicchannā hutvā nikaṇṇikavasena mantayamānā  ``attheko upāyo, khaggaṃ sannayhitvā mahāupaṭṭhānaṃ gatakāle amaccānaṃ antare ṭhatvā rañño  pamattabhāvaṃ ñatvā khaggena paharitvā māretuṃ vaṭṭatī''ti vavatthapesuṃ. kumāro ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā mahāupaṭṭhānakāle sannaddhakhaggo ^a^P3.0124^ea^ hutvā gantvā ito cito ca  rañño paharaṇokāsaṃ upadhāreti. tasmiṃ khaṇe rājā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 150^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yā ^a^M3.0114^ea^ mantanā araññasmiṃ, yā ca gāme nikaṇṇikā. <br/><br/>[22] yañcetaṃ iti cīti ca, etampi viditaṃ mayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0106^ea^ ^b^araññasmi^eb^nti uyyāne. ^b^nikaṇṇikā^eb^ti kaṇṇamūle mantanā.  ^b^yañcetaṃ iti cīti cā^eb^ti yañca etaṃ idāni mama paharaṇokāsapariyesanaṃ. idaṃ vuttaṃ  hoti -- tāta kumāra, yā esā tava attano upaṭṭhākehi saddhiṃ uyyāne ca gāme ca nikaṇṇikā  mantanā, yañcetaṃ idāni mama māraṇatthāya iti cīti ca karaṇaṃ, etampi sabbaṃ mayā ñātanti.<br/><br/>[03] kumāro ``jānāti me veribhāvaṃ pitā''ti tato palāyitvā upaṭṭhākānaṃ ārocesi. te  sattaṭṭha divase atikkamitvā ``kumāra, na te pitā, veribhāvaṃ jānāti, takkamattena tvaṃ evaṃsaññī  ahosi, mārehi na''nti vadiṃsu. so ekadivasaṃ khaggaṃ gahetvā sopānamatthake gabbhadvāre aṭṭhāsi.  rājā sopānamatthake ṭhito tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 151^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammena kira jātassa, pitā puttasssa makkaṭo. <br/><br/>[22] daharasseva santassa, dantehi phalamacchidā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhammenā^eb^ti sabhāvena. ^b^pitā puttassa makkaṭo^eb^ti pitā makkaṭo puttassa  makkaṭapotakassa. idaṃ vuttaṃ hoti -- yathā araññe jāto makkaṭo attano yūthapariharaṇaṃ āsaṅkanto  taruṇassa makkaṭapotakassa dantehi phalaṃ chinditvā purisabhāvaṃ nāseti, tathā tava atirajjakāmassa  phalāni uppāṭāpetvā purisabhāvaṃ nāsessāmīti.<br/><br/>[03] kumāro ``gaṇhāpetukāmo maṃ pitā''ti bhīto palāyitvā ``pitarāmhi santajjito''ti  upaṭṭhākānaṃ ārocesi. te aḍḍhamāsamatte vītivatte ``kumāra, sace rājā jāneyya, ettakaṃ kālaṃ  nādhivāseyya, takkamattena tayā kathitaṃ, mārehi ^a^P3.0125^ea^ na''nti vadiṃsu. so  ekadivasaṃ khaggaṃ gahetvā uparipāsāde sirisayanaṃ pavisitvā ``āgacchantameva naṃ māressāmī''ti  heṭṭhāpallaṅke nisīdi. rājā bhuttasāyamāso parijanaṃ uyyojetvā ``nipajjissāmī''ti sirigabbhaṃ  pavisanto ummāre ṭhatvā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 152^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yametaṃ ^a^M3.0115^ea^ parisappasi, ajakāṇova sāsape. <br/><br/>[22] yopāyaṃ heṭṭhato seti, etampi viditaṃ mayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^parisappasī^eb^ti bhayena ito cito ca sappasi. ^b^sāsape^eb^ti sāsapakhette.  ^b^yopāya^eb^nti yopi ayaṃ. idaṃ vuttaṃ hoti -- yampi etaṃ tvaṃ sāsapavanaṃ paviṭṭhakāṇaeḷako  viya bhayena ito ^a^V3.0107^ea^ cito ca saṃsappasi, paṭhamaṃ visaṃ gahetvā āgatosi, dutiyaṃ  khaggena paharitukāmo hutvā āgatosi, tatiyaṃ khaggaṃ ādāya sopānamatthake aṭṭhāsi, idāni maṃ  ``māressāmī''ti heṭṭhāsayane nipannosi, sabbametaṃ jānāmi, na taṃ idāni vissajjemi, gahetvā  rājāṇaṃ kārāpessāmīti. evaṃ tassa ajānantasseva sā sā gāthā taṃ taṃ atthaṃ dīpeti.<br/><br/>[03] kumāro ``ñātomhi pitarā, idāni maṃ nāssessatī''ti bhayappatto heṭṭhāsayanā  nikkhamitvā khaggaṃ rañño pādamūle chaḍḍetvā ``khamāhi me, devā''ti pādamūle urena nipajji.  rājā ``na mayhaṃ koci kammaṃ jānātīti tvaṃ cintesī''ti taṃ tajjetvā saṅkhalikabandhanena  bandhāpetvā bandhanāgāraṃ pavesāpetvā ārakkhaṃ ṭhapesi. tadā rājā bodhisattassa guṇaṃ sallakkhesi.  so aparabhāge kālamakāsi, tassa sarīrakiccaṃ katvā kumāraṃ bandhanāgārā nīharitvā rajje  patiṭṭhāpesuṃ.<br/><br/>[03] satthā ^a^P3.0126^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  takkasilāyaṃ disāpāmokkho ācariyo ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] thusajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 344
title:
  [] . brahāchattajātakavaṇṇanā^[] . pīṭhajātakavaṇṇanā^[] . thusajātakavaṇṇanā^[] . bāverujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^adassanena morassā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto hatalābhasakkāre titthiye ārabbha  kathesi. titthiyā hi anuppanne buddhe lābhino ahesuṃ, uppanne pana buddhe hatalābhasakkārā  sūriyuggamane khajjopanakā viya jātā. tesaṃ taṃ pavattiṃ ārabbha bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ  samuṭṭhāpesuṃ. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi ^a^M3.0116^ea^ kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi yāva  guṇavantā na uppajjanti, tāva nigguṇā lābhaggayasaggappattā ahesuṃ, guṇavantesu pana uppannesu  nigguṇā hatalābhasakkārā jātā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto morayoniyaṃ nibbattitvā  vuḍḍhimanvāya sobhaggappatto araññe vicari. tadā ekacce vāṇijā disākākaṃ gahetvā nāvāya  bāveruraṭṭhaṃ agamaṃsu. tasmiṃ kira kāle bāveruraṭṭhe sakuṇā nāma natthi. āgatāgatā raṭṭhavāsino  ^a^V3.0108^ea^ taṃ pañjare nisinnaṃ disvā ``passathimassa chavivaṇṇaṃ galapariyosānaṃ mukhatuṇḍakaṃ  maṇiguḷasadisāni akkhīnī''ti kākameva pasaṃsitvā te vāṇijake āhaṃsu ``imaṃ, ayyā, sakuṇaṃ  amhākaṃ detha, amhākaṃ iminā attho, tumhe attano raṭṭhe aññaṃ labhissathā''ti. ``tena hi  mūlena gaṇhathā''ti. ``kahāpaṇena no dethā''ti. ``na demā''ti ^a^P3.0127^ea^.  anupubbena vaḍḍhitvā ``satena dethā''ti vutte ``amhākaṃ esa bahūpakāro, tumhehi saddhiṃ metti  hotū''ti kahāpaṇasataṃ gahetvā adaṃsu. te taṃ netvā suvaṇṇapañjare pakkhipitvā nānappakārena  macchamaṃsena ceva phalāphalena ca paṭijaggiṃsu. aññesaṃ sakuṇānaṃ avijjamānaṭṭhāne dasahi  asaddhammehi samannāgato kāko lābhaggayasaggappatto ahosi.<br/><br/>[03] punavāre te vāṇijā ekaṃ morarājānaṃ gahetvā yathā accharasaddena vassati,  pāṇippaharaṇasaddena naccati, evaṃ sikkhāpetvā bāveruraṭṭhaṃ agamaṃsu. so mahājane sannipatite  nāvāya dhure ṭhatvā pakkhe vidhunitvā madhurassaraṃ nicchāretvā nacci. manussā taṃ disvā  somanassajātā ``etaṃ, ayyā, sobhaggappattaṃ susikkhitaṃ sakuṇarājānaṃ amhākaṃ dethā''ti āhaṃsu.  amhehi paṭhamaṃ kāko ānīto, taṃ gaṇhittha, idāni ekaṃ morarājānaṃ ānayimhā, etampi  yācatha, tumhākaṃ raṭṭhe sakuṇaṃ nāma gahetvā āgantuṃ na sakkāti. ``hotu, ayyā, attano raṭṭhe  aññaṃ labhissatha, imaṃ no dethā''ti mūlaṃ vaḍḍhetvā sahassena gaṇhiṃsu. atha naṃ sattaratanavicitte  pañjare ṭhapetvā macchamaṃsaphalāphalehi ceva madhulājasakkarapānakādīhi ca paṭijaggiṃsu, mayūrarājā  lābhaggayasaggappatto jāto, tassāgatakālato paṭṭhāya kākassa lābhasakkāro parihāyi, koci ^a^M3.0117^ea^  naṃ oloketumpi na icchi. kāko khādanīyabhojanīyaṃ alabhamāno ``kākā''ti  vassanto gantvā ukkārabhūmiyaṃ otaritvā gocaraṃ gaṇhi.<br/><br/>[03] satthā dve vatthūni ghaṭetvā sambuddho hutvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 153^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``adassanena ^a^P3.0128^ea^ morassa, sikhino mañjubhāṇino. <br/><br/>[22] kākaṃ tattha apūjesuṃ, maṃsena ca phalena ca.. <br/><br/>[40] 154^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadā ca sarasampanno, moro bāverumāgamā. <br/><br/>[22] atha lābho ca sakkāro, vāyasassa ahāyatha.. <br/><br/>[40] 155^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāva ^a^V3.0109^ea^ nuppajjatī buddho, dhammarājā pabhaṅkaro. <br/><br/>[22] tāva aññe apūjesuṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe.. <br/><br/>[40] 156^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadā ca sarasampanno, buddho dhammaṃ adesayi. <br/><br/>[22] atha lābho ca sakkāro, titthiyānaṃ ahāyathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sikhino^eb^ti sikhāya samannāgatassa. ^b^mañjubhāṇino^eb^ti madhurassarassa.  ^b^apūjesu^eb^nti apūjayiṃsu. ^b^maṃsena ca phalena cā^eb^ti nānappakārena maṃsena phalāphalena ca.  ^b^bāverumāgamā^eb^ti bāveruraṭṭhaṃ āgato. ``bhāverū''tipi pāṭho. ^b^ahāyathā^eb^ti  parihīno. ^b^dhammarājā^eb^ti navahi lokuttaradhammehi parisaṃ rañjetīti dhammarājā.  ^b^pabhaṅkaro^eb^ti sattalokaokāsalokasaṅkhāralokesu ālokassa katattā pabhaṅkaro.  ^b^sarasampanno^eb^ti brahmassarena samannāgato. ^b^dhammaṃ adesayī^eb^ti catusaccadhammaṃ pakāsesīti.<br/><br/>[03] iti imā catasso gāthā bhāsitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kāko nigaṇṭho  nāṭaputto ahosi, morarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bāverujātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 345
title: [] . pīṭhajātakavaṇṇanā^[] . thusajātakavaṇṇanā^[] . bāverujātakavaṇṇanā^[] . visayhajātakavaṇṇanā^
content:
  [01] ^b^adāsi^eb^ ^a^M3.0118^ea^ ^b^dānānī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  anāthapiṇḍikaṃ ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā khadiraṅgārajātake (jā0 1.1.40) vitthāritameva.  idha pana satthā anāthapiṇḍikaṃ. āmantetvā ``porāṇakapaṇḍitāpi gahapati `dānaṃ mā  dadāsī'ti ākāse ṭhatvā vārentaṃ sakkaṃ devānamindaṃ paṭibāhitvā dānaṃ adaṃsuyevā''ti vatvā tena  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto asītikoṭivibhavo visayho nāma  seṭṭhi hutvā ^a^P3.0129^ea^ pañcahi sīlehi samannāgato dānajjhāsayo dānābhirato ahosi.  so catūsu nagaradvāresu, nagaramajjhe, attano gharadvāreti chasu ṭhānesu dānasālāyo kāretvā dānaṃ  pavattesi, divase divase cha satasahassāni vissajjeti. bodhisattassa ca vanibbakayācakānañca  ekasadisameva bhattaṃ hoti. tassa jambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā dānaṃ dadato ^a^V3.0110^ea^  dānānubhāvena sakkassa bhavanaṃ kampi, sakkassa devarañño paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi.  sakko ``ko nu kho maṃ ṭhānā cāvetukāmo''ti upadhārento mahāseṭṭhiṃ disvā ``ayaṃ visayho  ativiya pattharitvā sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ karonto dānaṃ deti, iminā dānena maṃ cāvetvā  sayaṃ sakko bhavissati maññe, dhanamassa nāsetvā etaṃ daliddaṃ katvā yathā dānaṃ na deti, tathā  karissāmī''ti cintetvā sabbaṃ dhanadhaññaṃ telamadhuphāṇitasakkarādīni antamaso  dāsakammakaraporisampi antaradhāpesi.<br/><br/>[03] tadā dānabyāvaṭā āgantvā ``sāmi dānaggaṃ pacchinnaṃ, ṭhapitaṭhapitaṭṭhāne na kiñci  passāmā''ti ārocayiṃsu. ``ito paribbayaṃ haratha, mā dānaṃ pacchindathā''ti bhariyaṃ  pakkosāpetvā ``bhadde, dānaṃ pavattāpehī''ti āha. sā sakalagehaṃ vicinitvā aḍḍhamāsakamattampi  adisvā ``ayya, amhākaṃ nivatthavatthaṃ ṭhapetvā aññaṃ kiñci na passāmi, sakalagehaṃ tuccha''nti  āha. sattaratanagabbhesu dvāraṃ vivarāpetvā na kiñci addasa, seṭṭhiñca bhariyañca ṭhapetvā aññe  dāsakammakarāpi na paññāyiṃsu. puna mahāsatto. bhariyaṃ ^a^M3.0119^ea^ āmantetvā ``bhadde,  na sakkā dānaṃ pacchindituṃ, sakalanivesanaṃ vicinitvā kiñci upadhārehī''ti āha. tasmiṃ  khaṇe eko tiṇahārako asitañca kājañca tiṇabandhanarajjuñca dvārantare chaḍḍetvā palāyi.  seṭṭhibhariyā taṃ disvā ``sāmi, idaṃ ṭhapetvā aññaṃ na passāmī''ti ^a^P3.0130^ea^ āharitvā  adāsi. mahāsatto ``bhadde, mayā ettakaṃ kālaṃ tiṇaṃ nāma na lāyitapubbaṃ, ajja pana tiṇaṃ  lāyitvā āharitvā vikkiṇitvā yathānucchavikaṃ dānaṃ dassāmī''ti dānupacchedabhayena asitañceva  kājañca rajjuñca gahetvā nagarā nikkhamitvā tiṇavatthuṃ gantvā tiṇaṃ lāyitvā ``eko amhākaṃ  bhavissati, ekena dānaṃ dassāmī''ti dve tiṇakalāpe bandhitvā kāje laggetvā ādāya gantvā  nagaradvāre vikkiṇitvā māsake gahetvā ekaṃ koṭṭhāsaṃ yācakānaṃ adāsi. yācakā bahū, tesaṃ  ``mayhampi dehi, mayhampi dehī''ti vadantānaṃ itarampi koṭṭhāsaṃ datvā taṃ divasaṃ saddhiṃ bhariyāya  anāhāro vītināmesi. iminā niyāmena cha divasā vītivattā.<br/><br/>[03] athassa sattame divase tiṇaṃ āharamānassa sattāhaṃ nirāhārassa atisukhumālassa nalāṭe  sūriyātapena pahaṭamatte akkhīni bhamiṃsu. so satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ asakkonto tiṇaṃ avattharitvā  pati. sakko tassa kiriyaṃ upadhārayamāno vicarati. so taṅkhaṇaññeva āgantvā ākāse  ṭhatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 157^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``adāsi ^a^V3.0111^ea^ dānāni pure visayha, dadato ca te khayadhammo ahosi. <br/><br/>[22] ito paraṃ ce na dadeyya dānaṃ, tiṭṭheyyuṃ te saṃyamantassa bhogā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- ambho visayha tvaṃ ito pubbe tava gehe dhane vijjamāne sakalajambudīpaṃ  unnaṅgalaṃ karitvā dānāni adāsi. tassa ca te evaṃ dadato bhogānaṃ khayadhammo khayasabhāvo  ahosi, sabbaṃ sāpateyyaṃ khīṇaṃ, ito paraṃ cepi tvaṃ dānaṃ na dadeyya, kassaci kiñci na  dadeyyāsi, tava saṃyamantassa adadantassa bhogā tatheva ^a^P3.0131^ea^ tiṭṭheyyuṃ, ``ito paṭṭhāya  na dassāmī''ti tvaṃ mayhaṃ paṭiññaṃ dehi, ahaṃ te bhoge dassessāmīti.<br/><br/>[03] mahāsatto ^a^M3.0120^ea^ tassa vacanaṃ sutvā ``kosi tva''nti āha.  ``sakkohamasmī''ti. bodhisatto ``sakko nāma sayaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā  uposathakammaṃ katvā satta vattapadāni pūretvā sakkattaṃ patto, tvaṃ pana attano issariyakāraṇaṃ dānaṃ  vāresi, anariyaṃ vata karosī''ti vatvā tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 158^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anariyamariyena sahassanetta, suduggatenāpi akiccamāhu. <br/><br/>[22] mā vo dhanaṃ taṃ ahu devarāja, yaṃ bhogahetu vijahemu saddhaṃ.. <br/><br/>[40] 159^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena eko ratho yāti, yāti tenaparo ratho. <br/><br/>[22] porāṇaṃ nihitaṃ vattaṃ, vattataññeva vāsava.. <br/><br/>[40] 160^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadi hessati dassāma, asante kiṃ dadāmase. <br/><br/>[22] evaṃbhūtāpi dassāma, mā dānaṃ pamadamhase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anariya^eb^nti lāmakaṃ pāpakammaṃ. ^b^ariyenā^eb^ti parisuddhācārena ariyena.  ^b^suduggatenāpī^eb^ti sudaliddenāpi. ^b^akiccamāhū^eb^ti akattabbanti buddhādayo ariyā  vadanti, tvaṃ pana maṃ anariyaṃ maggaṃ ārocesīti adhippāyo. ^b^vo^eb^ti nipātamattaṃ. ^b^yaṃ  bhogahetū^eb^ti yassa dhanassa paribhuñjanahetu mayaṃ dānasaddhaṃ vijahemu pariccajeyyāma, taṃ dhanameva mā  ahu, na no tena dhanena atthoti dīpeti.<br/><br/>[03] ^b^ratho^eb^ti yaṃkiñci yānaṃ. idaṃ vuttaṃ hoti -- yena maggena eko ratho yāti,  aññopi ratho ^a^V3.0112^ea^ ``rathassa gatamaggo eso''ti teneva maggena yāti. ^b^porāṇaṃ  nihitaṃ vatta^eb^nti yaṃ mayā pubbe nihitaṃ vattaṃ, taṃ mayi dharante vattatuyeva, mā tiṭṭhatūti attho.  ^b^evaṃbhūtā^eb^ti evaṃ tiṇahārakabhūtāpi mayaṃ yāva ^a^P3.0132^ea^ jīvāma, tāva dassāmayeva.  kiṃkāraṇā? ^b^mā dānaṃ pamadamhase^eb^ti. adadanto hi dānaṃ pamajjati nāma na sarati na  sallakkheti, ahaṃ pana jīvamāno dānaṃ pamussituṃ na icchāmi, tasmā dānaṃ dassāmiyevāti dīpeti.<br/><br/>[03] sakko taṃ paṭibāhituṃ asakkonto ``kimatthāya dānaṃ dadāsī''ti pucchi. bodhisatto  ``neva sakkattaṃ, na brahmattaṃ patthayamāno, sabbaññutaṃ patthento ^a^M3.0121^ea^ panāhaṃ dadāmī''ti  āha. sakko tassa vacanaṃ sutvā tuṭṭho hatthena piṭṭhiṃ parimajji. bodhisattassa taṅkhaṇaññeva  parimajjitamattasseva sakalasarīraṃ paripūri. sakkānubhāvena cassa sabbo vibhavaparicchedo  paṭipākatikova ahosi. sakko ``mahāseṭṭhi, tvaṃ ito paṭṭhāya divase divase dvādasa  satasahassāni vissajjento dānaṃ dadāhī''ti tassa gehe aparimāṇaṃ dhanaṃ katvā taṃ uyyojetvā  sakaṭṭhānameva gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā seṭṭhibhariyā rāhulamātā  ahosi, visayho pana seṭṭhi ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] visayhajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kokilavaggo catuttho. 


volume: 111
item: 346
title: [] . thusajātakavaṇṇanā^[] . bāverujātakavaṇṇanā^cūḷakuṇālavaggo^[] . kaṇḍarījātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^narānamārāmakarāsū^eb^ti ^a^V3.0113^ea^ imassa jātakassa vitthārakathā ^b^kuṇālajātake^eb^  (jā0 2.21.kuṇālajātaka) āvi bhavissati. <br/><br/>[06] kaṇḍarījātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 347
title: [] . bāverujātakavaṇṇanā^cūḷakuṇālavaggo^[] . kaṇḍarījātakavaṇṇanā^[] . vānarajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^asakkhiṃ^eb^ ^a^P3.0133^ea^ ^b^vata attāna^eb^nti idaṃ satthā veḷuvane viharanto  devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi. vatthu (jā0 aṭṭha0 2.2.susumārajātakavaṇṇanā)  heṭṭhā vitthāritameva.<br/><br/>[03] atīte pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese kapiyoniyaṃ  nibbattitvā vayappatto gaṅgātīre vasi. athekā antogaṅgāyaṃ saṃsumārī bodhisattassa hadayamaṃse  dohaḷaṃ uppādetvā ^a^M3.0122^ea^ saṃsumārassa kathesi. so ``taṃ kapiṃ udake nimujjāpetvā  māretvā hadayamaṃsaṃ gahetvā saṃsumāriyā dassāmī''ti cintetvā mahāsattaṃ āha -- ``ehi, samma,  antaradīpake phalāphale khādituṃ gacchāmā''ti. ``kathaṃ, samma, ahaṃ gamissāmī''ti. ``ahaṃ  taṃ mama piṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā nessāmī''ti. so tassa cittaṃ ajānanto laṅghitvā piṭṭhiyaṃ  nisīdi. saṃsumāro thokaṃ gantvā nimujjituṃ ārabhi. atha naṃ vānaro ``kiṃkāraṇā, bho, maṃ  udake nimujjāpesī''ti āha. ``ahaṃ taṃ māretvā tava hadayamaṃsaṃ mama bhariyāya dassāmī''ti.  ``dandha tvaṃ mama hadayamaṃsaṃ ure atthīti maññasī''ti? ``atha kahaṃ te ṭhapita''nti? ``etaṃ  udumbare olambantaṃ na passasī''ti? ``passāmi, dassasi pana me''ti. ``āma,  dassāmī''ti. saṃsumāro dandhatāya taṃ gahetvā nadītīre udumbaramūlaṃ gato. bodhisatto tassa  piṭṭhito laṅghitvā udumbararukkhe nisinno imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 161^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asakkhiṃ ^a^V3.0114^ea^ vata attānaṃ, uddhātuṃ udakā thalaṃ. <br/><br/>[22] na dānāhaṃ puna tuyhaṃ, vasaṃ gacchāmi vārija.. <br/><br/>[40] 162^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``alametehi ambehi, jambūhi panasehi ca. <br/><br/>[22] yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro.. <br/><br/>[40] 163^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati. <br/><br/>[22] amittavasamanveti, pacchā ca anutappati.. <br/><br/>[40] 164^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^P3.0134^ea^ ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati. <br/><br/>[22] muccate sattusambādhā, na ca pacchānutappatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^asakkhiṃ vatā^eb^ti samattho vata ahosiṃ. ^b^uddhātu^eb^nti uddharituṃ.  ^b^vārijā^eb^ti saṃsumāraṃ ālapati. ^b^yāni pāraṃ samuddassā^eb^ti gaṅgaṃ samuddanāmenālapanto  ``yāni samuddassa pāraṃ gantvā khāditabbāni, alaṃ tehī''ti vadati. ^b^pacchā ca  anutappatī^eb^ti uppannaṃ atthaṃ khippaṃ ajānanto amittavasaṃ gacchati, pacchā ca anutappati.<br/><br/>[03] iti so catūhi gāthāhi lokiyakiccānaṃ nipphattikāraṇaṃ kathetvā vanasaṇḍameva pāvisi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0123^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  saṃsumāro devadatto ahosi, vānaro pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vānarajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 348
title: cūḷakuṇālavaggo^[] . kaṇḍarījātakavaṇṇanā^[] . vānarajātakavaṇṇanā^[] . kuntinījātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^avasimha tavāgāre^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño gehe nivutthaṃ  kuntinīsakuṇikaṃ ārabbha kathesi. sā kira rañño dūteyyahārikā ahosi. dve potakāpissā  atthi, rājā taṃ sakuṇikaṃ ekassa rañño paṇṇaṃ gāhāpetvā pesesi. tassā gatakāle ^a^V3.0115^ea^  rājakule dārakā te sakuṇapotake hatthehi parimaddantā māresuṃ. sā āgantvā te potake mate  passantī ``kena me puttakā māritā''ti pucchi. ``asukena ca asukena cā''ti. tasmiñca  kāle rājakule posāvanikabyaggho atthi kakkhaḷo pharuso, bandhanabalena tiṭṭhati. atha te  dārakā taṃ byagghaṃ dassanāya agamaṃsu. sāpi sakuṇikā tehi saddhiṃ gantvā ``yathā imehi mama  puttakā māritā, tatheva ne karissāmī''ti te dārake gahetvā byagghassa pādamūle khipi, byaggho  murāmurāpetvā khādi. sā ``idāni me manoratho paripuṇṇo''ti uppatitvā himavantameva gatā.  taṃ kāraṇaṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, rājakule kira asukā nāma  kuntinī ^a^P3.0135^ea^ sakuṇikā ye hissā potakā māritā, te dārake byagghassa pādamūle  khipitvā himavantameva gatā''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesā attano  potakaghātake dārake gahetvā byagghassa pādamūle khipitvā himavantameva gatā''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ bodhisatto dhammena samena rajjaṃ kāresi. tassa nivesane ekā  kuntinī sakuṇikā dūteyyahārikāti sabbaṃ purimasadisameva. ayaṃ pana viseso. ayaṃ kuntinī  byagghena dārake mārāpetvā ^a^M3.0124^ea^ cintesi ``idāni na sakkā mayā idha vasituṃ,  gamissāmi, gacchantī ca pana rañño anārocetvā na gamissāmi, ārocetvāva gamissāmī''ti.  sā rājānaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhitā ``sāmi, tumhākaṃ pamādena mama puttake  dārakā māresuṃ, ahaṃ kodhavasikā hutvā te dārake paṭimāresiṃ, idāni mayā idha vasituṃ na  sakkā''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 165^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``avasimha tavāgāre, niccaṃ sakkatapūjitā, <br/><br/>[22] tvameva dānimakari, handa rāja vajāmaha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tvameva dānimakarī^eb^ti maṃ paṇṇaṃ gāhāpetvā pesetvā attano pamādena mama  piyaputtake arakkhanto tvaññeva idāni etaṃ mama domanassakāraṇaṃ akari. ^b^handā^eb^ti  vavassaggatthe nipāto. ^b^rājā^eb^ti bodhisattaṃ ālapati. ^b^vajāmaha^eb^nti ahaṃ himavantaṃ  gacchāmīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 166^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^V3.0116^ea^ ve kate paṭikate, kibbise paṭikibbise. <br/><br/>[22] evaṃ taṃ sammatī veraṃ, vasa kuntini māgamā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yo puggalo parena kate kibbise attano puttamāraṇādike dāruṇe kamme kate  puna attano tassa puggalassa paṭikate paṭikibbise ``paṭikataṃ ^a^P3.0136^ea^ mayā  tassā''ti jānāti. ^b^evaṃ taṃ sammatī vera^eb^nti ettakena taṃ veraṃ sammati vūpasantaṃ hoti,  tasmā vasa kuntini māgamāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kuntinī tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 167^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na katassa ca kattā ca, metti sandhīyate puna. <br/><br/>[22] hadayaṃ nānujānāti, gacchaññeva rathesabhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na katassa ca kattā cā^eb^ti katassa ca abhibhūtassa upapīḷitassa puggalassa,  idāni vibhattivipariṇāmaṃ katvā yo kattā tassa cāti imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ puna mittabhāvo  nāma na sandhīyati na ghaṭīyatīti attho. ^b^hadayaṃ nānujānātī^eb^ti tena kāraṇena mama hadayaṃ  ^a^M3.0125^ea^ idha vāsaṃ nānujānāti. ^b^gacchaññeva rathesabhā^eb^ti tasmā ahaṃ mahārāja  gamissāmiyevāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 168^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``katassa ceva kattā ca, metti sandhīyate puna. <br/><br/>[22] dhīrānaṃ no ca bālānaṃ, vasa kuntini māgamā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- katassa ceva puggalassa, yo ca kattā tassa metti sandhīyate puna, sā pana  dhīrānaṃ, no ca bālānaṃ. dhīrānañhi metti bhinnāpi puna ghaṭīyati, bālānaṃ pana sakiṃ bhinnā  bhinnāva hoti, tasmā vasa kuntini māgamāti.<br/><br/>[03] sakuṇikā ``evaṃ santepi na sakkā mayā idha vasituṃ sāmī''ti rājānaṃ vanditvā  uppatitvā himavantameva gatā.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0117^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kuntinīyeva etarahi kuntinī ahosi, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kuntinījātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 349
title:
  [] . kaṇḍarījātakavaṇṇanā^[] . vānarajātakavaṇṇanā^[] . kuntinījātakavaṇṇanā^[] . ambajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^P3.0137^ea^ ^b^nīliyaṃ maṇḍayatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  ambagopakattheraṃ ārabbha kathesi. so kira mahallakakāle pabbajitvā jetavanapaccante ambavane  paṇṇasālaṃ kāretvā ambe rakkhanto patitāni ambapakkāni khādanto vicarati, attano  sambandhamanussānampi deti. tasmiṃ bhikkhācāraṃ paviṭṭhe ambacorakā ambāni pātetvā khāditvā  ca gahetvā ca gacchanti. tasmiṃ khaṇe catasso seṭṭhidhītaro aciravatiyaṃ nhāyitvā vicarantiyo  taṃ ambavanaṃ pavisiṃsu. mahallako āgantvā tā disvā ``tumhehi me ambāni khāditānī''ti  āha. ``bhante, mayaṃ idāneva āgatā, na tumhākaṃ ambāni khādāmā''ti. ``tena hi sapathaṃ  karothā''ti? ``karoma, bhante''ti sapathaṃ kariṃsu. mahallako tā sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā  vissajjesi. tassa taṃ kiriyaṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ ^a^M3.0126^ea^ samuṭṭhāpesuṃ  ``āvuso, asuko kira mahallako attano vasanakaṃ ambavanaṃ paviṭṭhā seṭṭhidhītaro sapathaṃ kāretvā  lajjāpetvā vissajjesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa  ambagopako hutvā catasso seṭṭhidhītaro sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā vissajjesī''ti vatvā atītaṃ  āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakkattaṃ kāresi. tadā eko  kūṭajaṭilo bārāṇasiṃ upanissāya nadītīre ambavane paṇṇasālaṃ māpetvā ambe rakkhanto  patitāni ambapakkāni khādanto sambandhamanussānampi dento nānappakārena micchājīvena jīvikaṃ  kappento vicarati. tadā sakko devarājā ``ke nu kho loke mātāpitaro upaṭṭhahanti, kule  jeṭṭhāpacayanakammaṃ karonti, dānaṃ denti, sīlaṃ rakkhanti, uposathakammaṃ karonti, ke pabbajitā  samaṇadhamme yuttapayuttā viharanti, ke anācāraṃ carantī''ti lokaṃ volokento imaṃ ambagopakaṃ  ^a^P3.0138^ea^ anācāraṃ kūṭajaṭilaṃ disvā ``ayaṃ kūṭajaṭilo kasiṇaparikammādiṃ attano  samaṇadhammaṃ pahāya ambavanaṃ ^a^V3.0118^ea^ rakkhanto vicarati, saṃvejessāmi na''nti tassa gāmaṃ  bhikkhāya paviṭṭhakāle attano ānubhāvena ambe pātetvā corehi vilumbite viya akāsi.<br/><br/>[03] tadā bārāṇasito catasso seṭṭhidhītaro taṃ ambavanaṃ pavisiṃsu. kūṭajaṭilo tā disvā  ``tumhehi me ambāni khāditānī''ti palibuddhi. ``bhante, mayaṃ idāneva āgatā, na te  ambāni khādāmā''ti. ``tena hi sapathaṃ karothā''ti? ``katvā ca pana gantuṃ  labhissāmā''ti? ``āma, labhissathā''ti. ``sādhu, bhante''ti tāsu jeṭṭhikā sapathaṃ karontī  paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 169^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo nīliyaṃ maṇḍayati, saṇḍāsena vihaññati. <br/><br/>[22] tassa sā vasamanvetu, yā te ambe avāharī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yo puriso palitānaṃ kāḷavaṇṇakaraṇatthāya nīlaphalādīni yojetvā kataṃ  nīliyaṃ maṇḍayati, nīlakesantare ca uṭṭhitaṃ ^a^M3.0127^ea^ palitaṃ uddharanto saṇḍāsena  vihaññati kilamati, tassa evarūpassa mahallakassa sā vasaṃ anvetu, tathārūpaṃ patiṃ labhatu, yā te  ambe avāharīti.<br/><br/>[03] tāpaso ``tvaṃ ekamantaṃ tiṭṭhāhī''ti vatvā dutiyaṃ seṭṭhidhītaraṃ sapathaṃ kāresi. sā sapathaṃ  karontī dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 170^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā, ūnatiṃsaṃva jātiyā. <br/><br/>[22] tādisā pati mā laddhā, yā te ambe avāharī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- nāriyo nāma pannarasasoḷasavassikakāle purisānaṃ piyā honti. yā pana  tava ambāni avāhari, sā evarūpe yobbane patiṃ alabhitvā jātiyā vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā  ekena dvīhi ūnatāya ūnatiṃsaṃ vā vassāni patvā tādisā paripakkavayā hutvāpi patiṃ mā laddhāti.<br/><br/>[03] tāyapi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya tatiyā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 171^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dīghaṃ ^a^V3.0119^ea^ ^a^P3.0139^ea^ gacchatu addhānaṃ, ekikā abhisārikā. <br/><br/>[22] saṅkete pati mā adda, yā te ambe avāharī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yā te ambe avāhari, sā patiṃ patthayamānā tassa santikaṃ abhisaraṇatāya  abhisārikā nāma hutvā ekikā adutiyā gāvutadvigāvutamattaṃ dīghaṃ addhānaṃ gacchatu, gantvāpi ca  tasmiṃ asukaṭṭhānaṃ nāma āgaccheyyāsīti kate saṅkete taṃ patiṃ mā addasāti.<br/><br/>[03] tāyapi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya catutthā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 172^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā. <br/><br/>[22] ekikā sayane setu, yā te ambe avāharī''ti.. -- sā uttānatthāyeva.<br/><br/>[03] tāpaso ``tumhehi atibhāriyā sapathā katā, aññehi ambāni khāditāni bhavissanti,  gacchatha dāni tumhe''ti tā uyyojesi. sakko bheravarūpārammaṇaṃ dassetvā kūṭatāpasaṃ tato  palāpesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0128^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kūṭajaṭilo ayaṃ ambagopako mahallako ahosi, catasso seṭṭhidhītaro etāyeva, sakko pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] ambajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 350
title:
  [] . vānarajātakavaṇṇanā^[] . kuntinījātakavaṇṇanā^[] . ambajātakavaṇṇanā^[] . rājakumbhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vanaṃ yadaggi dahatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ alasabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. so kira sāvatthivāsī kulaputto sāsane uraṃ datvā pabbajitvāpi alaso ahosi  uddesaparipucchāyonisomanasikāravattapaṭivattādīhi paribāhiro nīvaraṇābhibhūto. nisinnaṭṭhānādīsu  iriyāpathesu tathā eva hoti. tassa taṃ ālasiyabhāvaṃ ārabbha bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ  samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, asuko nāma bhikkhu evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā ^a^V3.0120^ea^  ālasiyo kusīto nīvaraṇābhibhūto viharatī''ti ^a^P3.0140^ea^. satthā āgantvā ``kāya  nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na,  bhikkhave, idāneva, pubbepesa ālasiyoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amaccaratanaṃ ahosi,  bārāṇasirājā ālasiyajātiko ahosi. bodhisatto ``rājānaṃ pabodhessāmī''ti ekaṃ upamaṃ  upadhārento vicarati. athekadivasaṃ rājā uyyānaṃ gantvā amaccagaṇaparivuto tattha vicaranto ekaṃ  rājakumbhaṃ nāma ālasiyaṃ passi. tathārūpā kira ālasiyā sakaladivasaṃ gacchantāpi  ekadvaṅgulamattameva gacchanti. rājā taṃ disvā ``vayassa ko nāma so''ti bodhisattaṃ pucchi.  mahāsatto ``rājakumbho nāmesa, mahārāja, ālasiyo. evarūpo hi sakaladivasaṃ gacchantopi  ekaṅguladvaṅgulamattameva gacchatī''ti vatvā tena saddhiṃ sallapanto ``ambho, rājakumbha, tumhākaṃ  dandhagamanaṃ imasmiṃ araññe dāvaggimhi uṭṭhite kiṃ karothā''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 173^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vanaṃ ^a^M3.0129^ea^ yadaggi dahati, pāvako kaṇhavattanī. <br/><br/>[22] kathaṃ karosi pacalaka, evaṃ dandhaparakkamo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yadaggī^eb^ti yadā aggi. ^b^pāvako kaṇhavattanī^eb^ti aggino vevacanaṃ.  ^b^pacalakā^eb^ti taṃ ālapati. so hi calanto calanto gacchati, niccaṃ vā pacalāyati, tasmā  ``pacalako''ti vuccati. ^b^dandhaparakkamo^eb^ti garuvīriyo.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājakumbho dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 174^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahūni rukkhachiddāni, pathabyā vivarāni ca. <br/><br/>[22] tāni ce nābhisambhoma, hoti no kālapariyāyo''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- paṇḍita, amhākaṃ ito uttarigamanaṃ nāma natthi. imasmiṃ pana araññe  rukkhachiddāni pathaviyaṃ vivarāni ca bahūni. yadi tāni na pāpuṇāma, ^b^hoti no  kālapariyāyo^eb^ti maraṇameva no hotīti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0141^ea^ sutvā bodhisatto itarā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 175^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^V3.0121^ea^ dandhakāle tarati, taraṇīye ca dandhati. <br/><br/>[22] sukkhapaṇṇaṃva akkamma, atthaṃ bhañjati attano.. <br/><br/>[40] 176^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo dandhakāle dandheti, taraṇīye ca tārayi. <br/><br/>[22] sasīva rattiṃ vibhajaṃ, tassattho paripūratī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dandhakāle^eb^ti tesaṃ tesaṃ kammānaṃ saṇikaṃ kattabbakāle. ^b^taratī^eb^ti  turitaturito vegena tāni kammāni karoti. ^b^sukkhapaṇṇaṃvā^eb^ti yathā vātātapasukkhaṃ  tālapaṇṇaṃ balavā puriso akkamitvā bhañjeyya, tattheva cuṇṇavicuṇṇaṃ kareyya, evaṃ so attano atthaṃ  vuddhiṃ bhañjati. ^b^dandhetī^eb^ti dandhayati dandhakātabbāni kammāni dandhameva karoti.  ^b^tārayī^eb^ti turitakātabbāni kammāni turitova karoti. ^b^sasīva rattiṃ vibhaja^eb^nti  yathā cando juṇhapakkhaṃ rattiṃ jotayamāno kāḷapakkharattito rattiṃ vibhajanto divase divase  paripūrati, evaṃ tassa purisassa attho paripūratīti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03] rājā ^a^M3.0130^ea^ bodhisattassa vacanaṃ sutvā tato paṭṭhāya analaso jāto.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājakumbho  ālasiyabhikkhu ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] rājakumbhajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 351
title:
  [] . kuntinījātakavaṇṇanā^[] . ambajātakavaṇṇanā^[] . rājakumbhajātakavaṇṇanā^[] . kesavajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^manussindaṃ jahitvānā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto vissāsabhojanaṃ ārabbha  kathesi. anāthapiṇḍikassa kira gehe pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ nibaddhabhattaṃ hoti, gehaṃ niccakālaṃ  ^a^P3.0142^ea^ bhikkhusaṅghassa opānabhūtaṃ kāsāvapajjotaṃ isivātapaṭivātaṃ. athekadivasaṃ  rājā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto seṭṭhino nivesane bhikkhusaṅghaṃ disvā ``ahampi ariyasaṅghassa  nibaddhaṃ bhikkhaṃ dassāmī''ti vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ nibaddhaṃ  bhikkhaṃ paṭṭhapesi. tato paṭṭhāya rājanivesane nibaddhaṃ bhikkhā diyyati,  tivassikagandhasālibhojanaṃ paṇītaṃ. vissāsenapi sinehenapi sahatthā dāyakā natthi, rājayutte  dāpesi. bhikkhū nisīditvā ^a^V3.0122^ea^ bhuñjituṃ na icchanti, nānaggarasabhattaṃ gahetvā attano  attano upaṭṭhākakulaṃ gantvā taṃ bhattaṃ tesaṃ datvā tehi dinnaṃ lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā bhuñjanti.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ rañño bahuṃ phalāphalaṃ āhariṃsu. rājā ``saṅghassa dethā''ti āha.  manussā bhattaggaṃ gantvā ekabhikkhumpi adisvā ``eko bhikkhupi natthī''ti rañño ārocesuṃ.  ``nanu velāyeva tāvā''ti? ``āma, velā, bhikkhū pana tumhākaṃ gehe bhattaṃ gahetvā attano  attano vissāsikānaṃ upaṭṭhākānaṃ gehaṃ gantvā tesaṃ datvā tehi dinnaṃ lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā  bhuñjantī''ti. rājā ``amhākaṃ bhattaṃ paṇītaṃ, kena nu kho kāraṇena abhutvā aññaṃ bhuñjanti,  satthāraṃ pucchissāmī''ti cintetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pucchi. satthā ``mahārāja,  bhojanaṃ nāma vissāsaparamaṃ, tumhākaṃ ^a^M3.0131^ea^ gehe vissāsaṃ paccupaṭṭhāpetvā sinehena  dāyakānaṃ abhāvā bhikkhū bhattaṃ gahetvā attano attano vissāsikaṭṭhāne paribhuñjanti. mahārāja,  vissāsasadiso añño raso nāma natthi, avissāsikena dinnaṃ catumadhurampi hi vissāsikena  dinnaṃ sāmākabhattaṃ na agghati. porāṇakapaṇḍitāpi roge uppanne raññā pañca vejjakulāni gahetvā  bhesajje kāritepi roge avūpasante vissāsikānaṃ santikaṃ gantvā aloṇakaṃ sāmākanīvārayāguñceva  udakamattasittaṃ aloṇakapaṇṇañca paribhuñjitvā nirogā jātā''ti vatvā tena yācito atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāmhaṇakule nibbatti,  ``kappakumāro''tissa ^a^P3.0143^ea^ nāmaṃ akaṃsu. so vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni  uggaṇhitvā aparabhāge isipabbajjaṃ pabbaji. tadā kesavo nāma tāpaso pañcahi tāpasasatehi  parivuto gaṇasatthā hutvā himavante vasati. bodhisatto tassa santikaṃ gantvā pañcannaṃ  antevāsikasatānaṃ jeṭṭhantevāsiko hutvā vihāsi, kesavatāpasassa hitajjhāsayo sasineho ahosi.  te aññamaññaṃ ativiya vissāsikā ahesuṃ. aparabhāge kesavo te tāpase ādāya  loṇambilasevanatthāya manussapathaṃ gantvā bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase nagaraṃ  bhikkhāya pavisitvā rājadvāraṃ agamāsi. rājā isigaṇaṃ disvā pakkosāpetvā antonivesane  bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā uyyāne vasāpesi. atha vassāratte atikkante kesavo rājānaṃ āpucchi.  rājā ``bhante, tumhe mahallakā, amhe tāva upanissāya vasatha, daharatāpase himavantaṃ pesethā''ti  āha. so ``sādhū''ti jeṭṭhantevāsikena saddhiṃ te himavantaṃ pesetvā sayaṃ ekakova ohiyi.  kappo himavantaṃ gantvā tāpasehi saddhiṃ vasi.<br/><br/>[03] kesavo ^a^V3.0123^ea^ kappena vinā vasanto ukkaṇṭhitvā taṃ daṭṭhukāmo hutvā niddaṃ na labhati,  tassa niddaṃ alabhantassa sammā āhāro na pariṇāmaṃ gacchati, lohitapakkhandikā ahosi, bāḷhā  vedanā vattanti. rājā pañca vejjakulāni gahetvā tāpasaṃ paṭijaggi, rogo na vūpasammati.  kesavo rājānaṃ āha ``mahārāja, kiṃ mayhaṃ maraṇaṃ icchatha, udāhu arogabhāva''nti ^a^M3.0132^ea^?  ``arogabhāvaṃ, bhante''ti. ``tena hi maṃ himavantaṃ pesethā''ti. ``sādhu,  bhante''ti rājā nāradaṃ nāma amaccaṃ pakkāsāpetvā ``nārada, amhākaṃ bhadantaṃ gahetvā vanacarakehi  saddhiṃ himavantaṃ yāhī''ti pesesi. nārado taṃ tattha netvā paccāgamāsi. kesavassapi kappe  diṭṭhamatteyeva cetasikarogo vūpasanto, ukkaṇṭhā paṭippassambhi. athassa kappo aloṇakena  adhūpanena ^a^P3.0144^ea^ udakamattasittapaṇṇena saddhiṃ sāmākanīvārayāguṃ adāsi, tassa  taṅkhaṇaññeva lohitapakkhandikā paṭippassambhi.<br/><br/>[03] puna rājā nāradaṃ pesesi ``gaccha kesavassa tāpasassa pavattiṃ jānāhī''ti. so gantvā  taṃ arogaṃ disvā ``bhante, bārāṇasirājā pañca vejjakulāni gahetvā paṭijagganto tumhe aroge  kātuṃ nāsakkhi, kathaṃ te kappo paṭijaggī''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 177^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``manussindaṃ jahitvāna, sabbakāmasamiddhinaṃ. <br/><br/>[22] kathaṃ nu bhagavā kesī, kappassa ramati assame''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^manussinda^eb^nti manussānaṃ indaṃ bārāṇasirājānaṃ. ^b^kathaṃ nu bhagavā  kesī^eb^ti kena nu kho upāyena ayaṃ amhākaṃ bhagavā kesavatāpaso kappassa assame ramatīti.<br/><br/>[03] evaṃ aññehi saddhiṃ sallapanto viya kesavassa abhiratikāraṇaṃ pucchi. taṃ sutvā kesavo  dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 178^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sādūni ramaṇīyāni, santi vakkhā manoramā. <br/><br/>[22] subhāsitāni kappassa, nārada ramayanti ma''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vakkhā^eb^ti rukkhā. pāḷiyaṃ pana ``rukkhā''tveva likhitaṃ.  ^b^subhāsitānī^eb^ti kappena kathitāni subhāsitāni maṃ ramayantīti attho.<br/><br/>[03] evañca ^a^V3.0124^ea^ pana vatvā ``evaṃ maṃ abhiramāpento kappo aloṇakaṃ adhūpanaṃ  udakasittapaṇṇamissaṃ sāmākanīvārayāguṃ pāyesi, tāya me sarīre byādhi vūpasamito, arogo  jātomhī''ti āha. taṃ sutvā nārado tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 179^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sālīnaṃ ^a^M3.0133^ea^ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. <br/><br/>[22] kathaṃ sāmākanīvāraṃ, aloṇaṃ chādayanti ta''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0145^ea^ ^b^bhuñje^eb^ti bhuñjasi, ayameva vā pāṭho. ^b^chādayantī^eb^ti  chādayati pīṇeti toseti. gāthābandhasukhatthaṃ pana anunāsiko kato. idaṃ vuttaṃ hoti -- yo  tvaṃ suciṃ maṃsūpasecanaṃ rājakule rājārahaṃ sālibhattaṃ bhuñjasi, taṃ kathamidaṃ sāmākanīvāraṃ aloṇaṃ  pīṇeti toseti, kathaṃ te etaṃ ruccatīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kesavo catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 180^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sāduṃ vā yadi vāsāduṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ. <br/><br/>[22] vissattho yattha bhuñjeyya, vissāsaparamā rasā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yadi vāsādu^eb^nti yadi vā asāduṃ. ^b^vissattho^eb^ti nirāsaṅko  vissāsapatto hutvā. ^b^yattha bhuñjeyyā^eb^ti yasmiṃ nivesane evaṃ bhuñjeyya, tattha evaṃ bhuttaṃ  yaṃkiñci bhojanaṃ sādumeva. kasmā? yasmā ^b^vissāsaparamā rasā,^eb^ vissāso paramo  uttamo etesanti vissāsaparamā rasā. vissāsasadiso hi añño raso nāma natthi.  avissāsikena hi dinnaṃ catumadhurampi vissāsikena dinnaṃ ambilakañjiyaṃ na agghatīti.<br/><br/>[03] nārado tassa vacanaṃ sutvā rañño santikaṃ gantvā ``kesavo idaṃ nāma kathesī''ti  ācikkhi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā ānando ahosi,  nārado sāriputto, kesavo bakabrahmā, kappo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kesavajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 352
title:
  [] . ambajātakavaṇṇanā^[] . rājakumbhajātakavaṇṇanā^[] . kesavajātakavaṇṇanā^[] . ayakūṭajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sabbāyasa^eb^nti ^a^V3.0125^ea^ ^a^M3.0134^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto  lokatthacariyaṃ ārabbha kathesi. vatthu ^b^mahākaṇhajātake^eb^ (jā0 1.12.61 ādayo) āvi  bhavissati.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi  nibbattitvā vayappatto uggahitasabbasippo pitu accayena rajje patiṭṭhāya dhammena rajjaṃ kāresi.  tadā manussā devamaṅgalikā hutvā bahū ajeḷakādayo ^a^P3.0146^ea^ māretvā devatānaṃ  balikammaṃ karonti. bodhisatto ``pāṇo na hantabbo''ti bheriṃ carāpesi. yakkhā balikammaṃ  alabhamānā bodhisattassa kujjhitvā himavante yakkhasamāgamaṃ gantvā bodhisattassa māraṇatthāya  ekaṃ kakkhaḷaṃ yakkhaṃ pesesuṃ. so kaṇṇikamattaṃ mahantaṃ ādittaṃ ayakūṭaṃ gahetvā ``iminā naṃ  paharitvā māressāmī''ti āgantvā majjhimayāmasamanantare bodhisattassa sayanamatthake aṭṭhāsi.  tasmiṃ khaṇe sakkassa āsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. so āvajjamāno taṃ kāraṇaṃ ñatvā indavajiraṃ  ādāya gantvā yakkhassa upari aṭṭhāsi. bodhisatto yakkhaṃ disvā ``kiṃ nu kho esa maṃ  rakkhamāno ṭhito, udāhu māretukāmo''ti tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 181^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbāyasaṃ kūṭamatippamāṇaṃ, paggayha yo tiṭṭhasi antalikkhe. <br/><br/>[22] rakkhāya me tvaṃ vihito nusajja, udāhu me cetayase vadhāyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vihito nusajjā^eb^ti vihito nu asi ajja.<br/><br/>[03] bodhisatto pana yakkhameva passati, na sakkaṃ. yakkho sakkassa bhayena bodhisattaṃ paharituṃ  na sakkoti. so bodhisattassa kathaṃ sutvā ``mahārāja, nāhaṃ tava rakkhaṇatthāya ṭhito, iminā  pana jalitena ayakūṭena paharitvā taṃ māressāmīti āgatomhi, sakkassa bhayena taṃ paharituṃ na  sakkomī''ti etamatthaṃ dīpento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 182^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dūto ^a^M3.0135^ea^ ahaṃ rājidha rakkhasānaṃ, vadhāya tuyhaṃ pahitohamasmi. <br/><br/>[22] indo ca taṃ rakkhati devarājā, tenuttamaṅgaṃ na te phālayāmī''ti..<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto itarā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 183^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace ^a^V3.0126^ea^ ca maṃ rakkhati devarājā, devānamindo maghavā sujampati. <br/><br/>[22] kāmaṃ ^a^P3.0147^ea^ pisācā vinadantu sabbe, na santase rakkhasiyā pajāya..<br/><br/>[03]  <br/><br/>[40] 184^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāmaṃ kandantu kumbhaṇḍā, sabbe paṃsupisācakā. <br/><br/>[22] nālaṃ pisācā yuddhāya, mahatī sā vibhiṃsikā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^rakkhasiyā pajāyā^eb^ti rakkhasisaṅkhātāya pajāya, rakkhasasattānanti attho.  ^b^kumbhaṇḍā^eb^ti kumbhamattarahassaṅgā mahodarā yakkhā. ^b^paṃsupisācakā^eb^ti saṅkāraṭṭhāne  pisācā. ^b^nāla^eb^nti pisācā nāma mayā saddhiṃ yuddhāya na samatthā. ^b^mahatī sā  vibhiṃsikā^eb^ti yaṃ panete yakkhā sannipatitvā vibhiṃsikaṃ dassenti, sā mahatī vibhiṃsikā  bhayakāraṇadassanamattameva mayhaṃ, na panāhaṃ bhāyāmīti attho.<br/><br/>[03] sakko yakkhaṃ palāpetvā mahāsattaṃ ovaditvā ``mā bhāyi, mahārāja, ito paṭṭhāya tava  rakkhā mamāyattā''ti vatvā sakaṭṭhānameva gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā sakko anuruddho ahosi,  bārāṇasirājā ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ayakūṭajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 353
title:
  [] . rājakumbhajātakavaṇṇanā^[] . kesavajātakavaṇṇanā^[] . ayakūṭajātakavaṇṇanā^[] . araññajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^araññā^eb^ ^a^M3.0136^ea^ ^b^gāmamāgammā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  thullakumārikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. vatthu ^b^cūḷanāradakassapajātake^eb^ (jā0 1.13.40  ādayo) āvi bhavissati.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  takkasilāyaṃ uggahitasippo bhariyāya kālakatāya puttaṃ gahetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante  vasanto puttaṃ assamapade ṭhapetvā phalāphalatthāya gacchati. tadā coresu paccantagāmaṃ paharitvā  karamare gahetvā gacchantesu ekā kumārikā palāyitvā taṃ assamapadaṃ patvā tāpasakumāraṃ ^a^P3.0148^ea^  palobhetvā sīlavināsaṃ pāpetvā ``ehi gacchāmā''ti āha. ``pitā tāva  ^a^V3.0127^ea^ me āgacchatu, taṃ passitvā gamissāmī''ti. ``tena hi disvā āgacchā''ti  nikkhamitvā antarāmagge nisīdi. tāpasakumāro pitari āgate paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 185^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``araññā gāmamāgamma, kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ. <br/><br/>[22] purisaṃ tāta seveyyaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^araññā gāmamāgammā^eb^ti tāta ahaṃ ito araññato manussapathaṃ vasanatthāya gato  vasanagāmaṃ patvā kiṃ karomīti.<br/><br/>[03] athassa pitā ovādaṃ dadanto tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 186^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo taṃ vissāsaye tāta, vissāsañca khameyya te. <br/><br/>[22] sussūsī ca titikkhī ca, taṃ bhajehi ito gato.. <br/><br/>[40] 187^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ. <br/><br/>[22] urasīva patiṭṭhāya, taṃ bhajehi ito gato.. <br/><br/>[40] 188^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``haliddirāgaṃ kapicittaṃ, purisaṃ rāgavirāginaṃ. <br/><br/>[22] tādisaṃ tāta mā sevi, nimmanussampi ce siyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0137^ea^ ^b^yo taṃ vissāsaye^eb^ti yo puriso taṃ vissāseyya na  parisaṅkeyya. ^b^vissāsañca khameyya te^eb^ti yo ca attani kayiramānaṃ tava vissāsaṃ patto  nirāsaṅko taṃ khameyya. ^b^sussūsī^eb^ti yo ca tava vissāsavacanaṃ sotumicchati.  ^b^titikkhī^eb^ti yo ca tayā kataṃ aparādhaṃ khamati. ^b^taṃ bhajehī^eb^ti taṃ purisaṃ bhajeyyāsi  payirupāseyyāsi. ^b^urasīva patiṭṭhāyā^eb^ti yathā tassa urasi patiṭṭhāya vaḍḍhito orasaputto  tvampi tādiso urasi patiṭṭhitaputto viya hutvā evarūpaṃ purisaṃ bhajeyyāsīti attho.<br/><br/>[03] ^b^haliddirāga^eb^nti haliddirāgasadisaṃ athiracittaṃ. ^b^kapicitta^eb^nti lahuparivattitāya  makkaṭacittaṃ. ^b^rāgavirāgina^eb^nti muhutteneva rajjanavirajjanasabhāvaṃ. ^b^nimmanussampi ce  siyā^eb^ti sacepi sakalaṃ jambudīpatalaṃ kāyaduccaritādivirahitassa manussassa abhāvena nimmanussaṃ  siyā ^a^V3.0128^ea^, tathāpi, tāta, tādisaṃ lahucittaṃ mā sevi, sabbampi manussapathaṃ vicinitvā  heṭṭhā vuttaguṇasampannameva bhajeyyāsīti attho.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0149^ea^ sutvā tāpasakumāro ``ahaṃ, tāta, imehi guṇehi samannāgataṃ purisaṃ  kattha labhissāmi, na gacchāmi, tumhākaññeva santike vasissāmī''ti vatvā nivatti. athassa  pitā kasiṇaparikammaṃ ācikkhi. ubhopi aparihīnajjhānā brahmalokaparāyaṇā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā putto ca kumārikā ca  eteyeva ahesuṃ, pitā tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] araññajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 354
title:
  [] . kesavajātakavaṇṇanā^[] . ayakūṭajātakavaṇṇanā^[] . araññajātakavaṇṇanā^[] . sandhibhedajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^neva itthīsu sāmañña^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto pesuññasikkhāpadaṃ ārabbha  kathesi. ekasmiṃ kira samaye satthā ``chabbaggiyā bhikkhū pesuññaṃ upasaṃharantī''ti sutvā te  pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tumhe, bhikkhave, bhikkhūnaṃ bhaṇḍanajātānaṃ kalahajātānaṃ vivādāpannānaṃ  pesuññaṃ upasaṃharatha, tena anuppannāni ceva bhaṇḍanāni uppajjanti, uppannāni ca ^a^M3.0138^ea^  bhiyyobhāvāya saṃvattantī''ti pucchitvā ``sacca''nti vutte te bhikkhū garahitvā ``bhikkhave,  pisuṇā vācā nāma tikhiṇasattipahārasadisā, daḷho vissāsopi tāya khippaṃ bhijjati, tañca  pana gahetvā attano mettibhindanakajano sīhausabhasadiso hotī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa putto hutvā vayappatto  takkasilāyaṃ uggahitasippo pitu accayena dhammena rajjaṃ kāresi. tadā eko gopālako araññe  gokulesu gāvo paṭijaggitvā āgacchanto ekaṃ gabbhiniṃ asallakkhetvā pahāya āgato. tassā  ekāya sīhiyā saddhiṃ vissāso uppajji. tā ubhopi daḷhamittā hutvā ekato vicaranti.  aparabhāge gāvī vacchakaṃ, sīhī sīhapotakaṃ vijāyi. te ubhopi janā kulena āgatamettiyā  daḷhamittā hutvā ekato vicaranti ^a^P3.0150^ea^. atheko vanacarako araññaṃ pavisitvā  tesaṃ vissāsaṃ disvā araññe uppajjanakabhaṇḍaṃ ādāya bārāṇasiṃ gantvā rañño datvā ^a^V3.0129^ea^  ``api te, samma, kiñci araññe acchariyaṃ diṭṭhapubba''nti raññā puṭṭho ``deva, aññaṃ kiñci na  passāmi, ekaṃ pana sīhañca usabhañca aññamaññaṃ vissāsike ekato vicarante addasa''nti āha.  ``etesaṃ tatiye uppanne bhayaṃ bhavissati, yadā tesaṃ tatiyaṃ passati, atha me  ācikkheyyāsī''ti. ``sādhu, devā''ti. <br/><br/>[01] vanacarake pana bārāṇasiṃ gate eko siṅgālo sīhañca usabhañca upaṭṭhahi.  vanacarako araññaṃ gantvā taṃ disvā ``tatiyassa uppannabhāvaṃ rañño kathessāmī''ti nagaraṃ gato.  siṅgālo cintesi ``mayā ṭhapetvā sīhamaṃsañca usabhamaṃsañca aññaṃ akhāditapubbaṃ nāma natthi,  ime bhinditvā imesaṃ maṃsaṃ khādissāmī''ti. so ``ayaṃ taṃ evaṃ vadati, ayaṃ taṃ evaṃ  vadatī''ti ubhopi te aññamaññaṃ bhinditvā na cirasseva kalahaṃ kāretvā maraṇākārappatte akāsi.  vanacarakopi gantvā rañño ``tesaṃ, deva, tatiyo uppanno''ti āha. ``ko so''ti?  ``siṅgālo, devā''ti. rājā ``so ubho mitte bhinditvā mārāpessati, mayaṃ tesaṃ matakāle  sampāpuṇissāmā''ti vatvā rathaṃ abhiruyha vanacarakena maggadesakena gacchanto tesu aññamaññaṃ  kalahaṃ katvā jīvitakkhayaṃ pattesu sampāpuṇi. siṅgālo pana haṭṭhatuṭṭho ekavāraṃ ^a^M3.0139^ea^  sīhassa maṃsaṃ khādati, ekavāraṃ usabhassa maṃsaṃ khādati. rājā te ubhopi jīvitakkhayappatte  disvā rathe ṭhitova sārathinā saddhiṃ sallapanto imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 189^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``neva ^a^P3.0151^ea^ itthīsu sāmaññaṃ, nāpi bhakkhesu sārathi. <br/><br/>[22] athassa sandhibhedassa, passa yāva sucintitaṃ.. <br/><br/>[40] 190^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asi tikkhova maṃsamhi, pesuññaṃ parivattati. <br/><br/>[22] yatthūsabhañca sīhañca, bhakkhayanti migādhamā.. <br/><br/>[40] 191^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imaṃ so sayanaṃ seti, yamimaṃ passasi sārathi. <br/><br/>[22] yo vācaṃ sandhibhedassa, pisuṇassa nibodhati.. <br/><br/>[40] 192^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``te janā sukhamedhanti, narā saggagatāriva. <br/><br/>[22] ye vācaṃ sandhibhedassa, nāvabodhanti sārathī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^neva itthīsū^eb^ti samma sārathi, imesaṃ dvinnaṃ janānaṃ neva itthīsu sāmaññaṃ atthi  na ^a^V3.0130^ea^, bhakkhesupi. aññameva hi itthiṃ sīho sevati, aññaṃ usabho, aññaṃ bhakkhaṃ  sīho khādati, aññaṃ usabhoti attho. ^b^athassā^eb^ti evaṃ kalahakāraṇe avijjamānepi atha  imassa mittasandhibhedakassa duṭṭhasiṅgālassa ``ubhinnaṃ maṃsaṃ khādissāmī''ti cintetvā ime  mārentassa ^b^passa yāva sucintitaṃ,^eb^ sucintitaṃ jātanti adhippāyo. ^b^yatthā^eb^ti yasmiṃ  pesuññe parivattamāne. usabhañca sīhañca migādhamā siṅgālā khādanti, taṃ pesuññaṃ maṃsamhi  tikhiṇo asi viya mittabhāvaṃ chindantameva parivattatīti dīpeti. <br/><br/>[01] ^b^yamimaṃ passasī^eb^ti samma sārathi, yaṃ imaṃ passasi imesaṃ dvinnaṃ matasayanaṃ,  aññopi yo puggalo sandhibhedassa pisuṇassa pisuṇavācaṃ nibodhati gaṇhāti, so imaṃ sayanaṃ  seti, evamevaṃ maratīti dasseti. ^b^sukhamedhantī^eb^ti sukhaṃ vindanti labhanti. ^b^narā  saggagatārivā^eb^ti saggagatā dibbabhogasamaṅgino narā viya te sukhaṃ vindanti.  ^b^nāvabodhantī^eb^ti ^a^P3.0152^ea^ na sārato paccenti, tādisaṃ pana vacanaṃ sutvā codetvā  sāretvā mettiṃ abhinditvā pākatikāva hontīti.<br/><br/>[03] rājā ^a^M3.0140^ea^ imā gāthā bhāsitvā sīhassa kesaracammanakhadāṭhā gāhāpetvā  nagarameva gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā bārāṇasirājā ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] sandhibhedajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 355
title:
  [] . ayakūṭajātakavaṇṇanā^[] . araññajātakavaṇṇanā^[] . sandhibhedajātakavaṇṇanā^[] . devatāpañhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^hanti hatthehi pādehī^eb^ti ayaṃ devatāpucchā ^b^umaṅgajātake^eb^ (jā0 2.22.590  ādayo) āvi bhavissati. <br/><br/>[06] devatāpañhajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] cūḷakuṇālavaggo pañcamo. <br/><br/>[06] jātakuddānaṃ ^a^V3.0131^ea^ -- <br/><br/>[21] kāliṅgo assāroho ca, ekarājā ca daddaro. <br/><br/>[27] sīlavīmaṃsasujātā, palāso sakuṇo chavo. <br/><br/>[22] seyyoti dasa jātakā.. <br/><br/>[21] pucimando kassapo ca, khantivādī lohakumbhī. <br/><br/>[27] sabbamaṃsalābhī saso, matārodakaṇaverā. <br/><br/>[22] tittiro succajo dasa.. <br/><br/>[21] kuṭidūso duddabhāyo, brahmadattacammasāṭako. <br/><br/>[27] godharājā ca kakkāru, kākavatī nanu sociyo. <br/><br/>[22] kāḷabāhu sīlavīmaṃso dasa.. <br/><br/>[21] kokāliko ^a^M3.0141^ea^ rathalaṭṭhi, pakkagodharājovādā. <br/><br/>[27] jambukabrahāchatto ca, pīṭhathusā ca bāveru. <br/><br/>[22] visayhaseṭṭhi dasadhā.. <br/><br/>[21] kinnarīvānarakuntinī, ambahārī gajakumbho. <br/><br/>[22] kesavāyakūṭāraññaṃ, sandhibhedo devatāpañhā..<br/><br/>[03] vagguddānaṃ -- <br/><br/>[21] kāliṅgo pucimando ca, kuṭidūsakakokilā. <br/><br/>[27] cūḷakuṇālavaggoti, pañcavaggā catukkamhi. <br/><br/>[22] honti paññāsa jātakā.. <br/><br/>[06] catukkanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.<br/><br/>[03]  


volume: 111
item: 356
title: [] . araññajātakavaṇṇanā^pañcakanipāto^maṇikuṇḍalavaggo^[] . maṇikuṇḍalajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^jīno^eb^ ^a^V3.0132^ea^ ^a^P3.0153^ea^ ^a^M3.0142^ea^ ^b^rathassaṃ maṇikuṇḍale  cā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño antepure sabbatthasādhakaṃ paduṭṭhāmaccaṃ ārabbha  kathesi. vatthu heṭṭhā vitthāritameva. idha pana bodhisatto bārāṇasirājā ahosi. paduṭṭhāmacco  kosalarājānaṃ ānetvā kāsirajjaṃ gāhāpetvā bārāṇasirājānaṃ bandhāpetvā bandhanāgāre pakkhipāpesi.  rājā jhānaṃ uppādetvā ākāse pallaṅkena nisīdi, corarañño sarīre ḍāho uppajji. so  bārāṇasirājānaṃ upasaṅkamitvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 1^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jīno rathassaṃ maṇikuṇḍale ca, putte ca dāre ca tatheva jīno. <br/><br/>[22] sabbesu bhogesu asesakesu, kasmā na santappasi sokakāle''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^jīno rathassaṃ maṇikuṇḍale cā^eb^ti mahārāja, tvaṃ rathañca assañca  maṇikuṇḍalāni ca jīno, ``jīno rathasse ca maṇikuṇḍale cā''tipi pāṭho.  ^b^asesakesū^eb^ti nissesakesu.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0154^ea^ sutvā bodhisatto imā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 2^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pubbeva maccaṃ vijahanti bhogā, macco vā te pubbataraṃ jahāti. <br/><br/>[22] asassatā bhogino kāmakāmi, tasmā na socāmahaṃ sokakāle.. <br/><br/>[40] 3^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``udeti ^a^V3.0133^ea^ ^a^M3.0143^ea^ āpūrati veti cando, atthaṃ tapetvāna  paleti sūriyo. <br/><br/>[22] viditā mayā sattuka lokadhammā, tasmā na socāmahaṃ sokakāle''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pubbeva macca^eb^nti maccaṃ vā bhogā pubbeva paṭhamataraññeva vijahanti, macco vā te  bhoge pubbataraṃ jahāti. ^b^kāmakāmī^eb^ti corarājānaṃ ālapati. ambho, kāme kāmayamāna  kāmakāmi bhogino nāma loke asassatā, bhogesu vā naṭṭhesu jīvamānāva abhogino honti,  bhoge vā pahāya sayaṃ nassanti, tasmā ahaṃ mahājanassa sokakālepi na socāmīti attho.  ^b^viditā mayā sattuka lokadhammā^eb^ti corarājānaṃ ālapati. ambho, sattuka, mayā lābho  alābho yaso ayasotiādayo lokadhammā viditā. yatheva hi cando udeti ca pūrati ca puna  ca khīyati, yathā ca sūriyo andhakāraṃ vidhamanto mahantaṃ ālokaṃ tapetvāna puna sāyaṃ atthaṃ  paleti atthaṃ gacchati na dissati, evameva bhogā uppajjanti ca nassanti ca, tattha kiṃ sokena,  tasmā na socāmīti attho.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto corarañño dhammaṃ desetvā idāni tameva coraṃ garahanto āha -- <br/><br/>[40] 4^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu. <br/><br/>[22] rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.. <br/><br/>[40] 5^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati. <br/><br/>[22] nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatī''ti..<br/><br/>[03] imā ^a^P3.0155^ea^ pana dve gāthā heṭṭhā vitthāritāyeva. corarājā bodhisattaṃ  khamāpetvā rajjaṃ paṭicchāpetvā attano janapadameva gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0144^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kosalarājā ānando ahosi, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] maṇikuṇḍalajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 357
title: pañcakanipāto^maṇikuṇḍalavaggo^[] . maṇikuṇḍalajātakavaṇṇanā^[] . sujātajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^kiṃ^eb^ ^a^V3.0134^ea^ ^b^nu santaramānovā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto matapitikaṃ  kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. so kira pitari mate paridevamāno vicarati, sokaṃ vinodetuṃ na  sakkoti. atha satthā tassa sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā sāvatthiṃ piṇḍāya caritvā  pacchāsamaṇaṃ ādāya tassa gehaṃ gantvā paññattāsane nisinno taṃ vanditvā nisinnaṃ ``kiṃ,  upāsaka, socasī''ti vatvā ``āma, bhante''ti vutte ``āvuso, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ  vacanaṃ sutvā pitari kālakate na sociṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kuṭumbikagehe nibbatti,  ``sujātakumāro''tissa nāmaṃ kariṃsu. tassa vayappattassa pitāmaho kālamakāsi. athassa  pitā pitu kālakiriyato paṭṭhāya sokasamappito āḷāhanaṃ gantvā āḷāhanato aṭṭhīni āharitvā  attano ārāme mattikāthūpaṃ katvā tāni tattha nidahitvā gatagatavelāya thūpaṃ pupphehi pūjetvā  cetiyaṃ āvijjhanto paridevati, neva nhāyati na limpati na bhuñjati na kammante vicāreti. taṃ  disvā bodhisatto ``pitā me ayyakassa matakālato paṭṭhāya sokābhibhūto carati, ṭhapetvā pana maṃ  añño etaṃ saññāpetuṃ na sakkoti, ekena naṃ upāyena nissokaṃ karissāmī''ti bahigāme  ^a^P3.0156^ea^ ekaṃ matagoṇaṃ disvā tiṇañca pānīyañca āharitvā tassa purato ṭhapetvā ``khāda,  khāda, piva, pivā''ti āha. āgatāgatā naṃ disvā ``samma sujāta, kiṃ ummattakosi,  matagoṇassa tiṇodakaṃ desī''ti vadanti. so na kiñci paṭivadati. athassa pitu santikaṃ  gantvā ``putto te ummattako jāto, matagoṇasssa tiṇodakaṃ detī''ti āhaṃsu. taṃ sutvā  kuṭumbikassa ^a^M3.0145^ea^ pitusoko apagato, puttasoko patiṭṭhito. so vegenāgantvā  ``nanu tvaṃ, tāta sujāta, paṇḍitosi, kiṃkāraṇā matagoṇassa tiṇodakaṃ desī''ti vatvā dve gāthā  abhāsi -- <br/><br/>[40] 6^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kiṃ nu santaramānova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ. <br/><br/>[22] khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggavaṃ.. <br/><br/>[40] 7^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na hi annena pānena, mato goṇo samuṭṭhahe. <br/><br/>[22] tvañca tucchaṃ vilapasi, yathā taṃ dummatī tathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0135^ea^ ^b^santaramānovā^eb^ti turito viya hutvā. ^b^lāyitvā^eb^ti lunitvā.  ^b^lapasī^eb^ti vilapasi. ^b^gatasattaṃ jaraggava^eb^nti vigatajīvitaṃ jiṇṇagoṇaṃ. ^b^yathā  ta^eb^nti ettha ^b^ta^eb^nti nipātamattaṃ, yathā dummati appapañño vilapeyya, tathā tvaṃ tucchaṃ  vilapasīti.<br/><br/>[03] tato bodhisatto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 8^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tatheva tiṭṭhati sīsaṃ, hatthapādā ca vāladhi. <br/><br/>[22] sotā tatheva tiṭṭhanti, maññe goṇo samuṭṭhahe.. <br/><br/>[40] 9^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nevayyakassa sīsañca, hatthapādā ca dissare. <br/><br/>[22] rudaṃ mattikathūpasmiṃ, nanu tvaññeva dummatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tathevā^eb^ti yathā pubbe ṭhitaṃ, tatheva tiṭṭhati. ^b^maññe^eb^ti etesaṃ sīsādīnaṃ  tatheva ṭhitattā ayaṃ goṇo samuṭṭhaheyyāti maññāmi. ^b^nevayyakassa sīsañcā^eb^ti ayyakassa  pana sīsañca hatthapādā ca na dissanti. ``piṭṭhipādā na dissare''tipi pāṭho. ^b^nanu  tvaññeva dummatī^eb^ti ahaṃ tāva sīsādīni passanto evaṃ karomi, tvaṃ pana na kiñci passasi,  jhāpitaṭṭhānato aṭṭhīni āharitvā mattikāthūpaṃ katvā paridevasi. iti maṃ paṭicca sataguṇena  sahassaguṇena satasahassaguṇena nanu tvaññeva dummati. bhijjanadhammā nāma saṅkhārā bhijjanti,  tattha kā paridevanāti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0157^ea^ sutvā bodhisattassa pitā ``mama putto paṇḍito  idhalokaparalokakiccaṃ jānāti, mama saññāpanatthāya etaṃ kammaṃ akāsī''ti cintetvā ``tāta  sujātapaṇḍita, `sabbe saṅkhārā aniccā'ti me ñātā, ito ^a^M3.0146^ea^ paṭṭhāya na  socissāmi, pitusokaharaṇakaputtena nāma tādisena bhavitabba''nti vatvā puttassa thutiṃ karonto  āha -- <br/><br/>[40] 10^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ. <br/><br/>[22] vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.. <br/><br/>[40] 11^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ. <br/><br/>[22] yo me sokaparetassa, pitusokaṃ apānudi.. <br/><br/>[40] 12^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sohaṃ ^a^V3.0136^ea^ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo. <br/><br/>[22] na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava.. <br/><br/>[40] 13^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā. <br/><br/>[22] vinivattenti sokamhā, sujāto pitaraṃ yathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nibbāpaye^eb^ti nibbāpayi. ^b^dara^eb^nti sokadarathaṃ. ^b^sujāto pitaraṃ  yathā^eb^ti yathā mama putto sujāto maṃ pitaraṃ samānaṃ attano sappaññatāya sokamhā vinivattayi,  evaṃ aññepi sappaññā sokamhā vinivattayantīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā sujāto ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] sujātajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 358
title:
  maṇikuṇḍalavaggo^[] . maṇikuṇḍalajātakavaṇṇanā^[] . sujātajātakavaṇṇanā^[] . venasākhajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^nayidaṃ niccaṃ bhavitabba^eb^nti idaṃ satthā bhaggesu saṃsumāragiraṃ nissāya  bhesakaḷāvane viharanto bodhirājakumāraṃ ārabbha kathesi. bodhirājakumāro nāma udenassa rañño  putto tasmiṃ kāle saṃsumāragire vasanto ekaṃ pariyodātasippaṃ vaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā aññehi  rājūhi asadisaṃ katvā kokanadaṃ nāma pāsādaṃ ^a^P3.0158^ea^ kārāpesi. kārāpetvā  ^a^M3.0147^ea^ ca pana ``ayaṃ vaḍḍhakī aññassapi rañño evarūpaṃ pāsādaṃ kareyyā''ti maccharāyanto  tassa akkhīni uppāṭāpesi. tenassa akkhīnaṃ uppāṭitabhāvo bhikkhusaṅghe pākaṭo jāto.  tasmā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, bodhirājakumāro kira tathārūpassa  vaḍḍhakino akkhīni uppāṭāpesi, aho kakkhaḷo pharuso sāhasiko''ti. satthā āgantvā  ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte  ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa kakkhaḷo pharuso sāhasikova. na kevalañca idāneva,  pubbepesa khattiyasahassānaṃ akkhīni uppāṭāpetvā māretvā tesaṃ maṃsena balikammaṃ kāresī''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto takkasilāyaṃ disāpāmokkho ācariyo  ^a^V3.0137^ea^ ahosi. jambudīpatale khattiyamāṇavā brāhmaṇamāṇavā ca tasseva santike sippaṃ  uggaṇhiṃsu. bārāṇasirañño putto brahmadattakumāro nāma tassa santike tayo vede uggaṇhi. so  pana pakatiyāpi kakkhaḷo pharuso sāhasiko ahosi. bodhisatto aṅgavijjāvasena tassa  kakkhaḷapharusasāhasikabhāvaṃ ñatvā ``tāta, tvaṃ kakkhaḷo pharuso sāhasiko, pharusena nāma laddhaṃ  issariyaṃ aciraṭṭhitikaṃ hoti, so issariye vinaṭṭhe bhinnanāvo viya samudde patiṭṭhaṃ na labhati,  tasmā mā evarūpo ahosī''ti taṃ ovadanto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 14^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nayidaṃ niccaṃ bhavitabbaṃ brahmadatta, khemaṃ subhikkhaṃ sukhatā ca kāye. <br/><br/>[22] atthaccaye mā ahu sampamūḷho, bhinnaplavo sāgarasseva majjhe.. <br/><br/>[40] 15^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāni karoti puriso, tāni attani passati. <br/><br/>[27] kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ. <br/><br/>[22] yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phala''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0159^ea^ ^b^sukhatā ca kāye^eb^ti tāta brahmadatta, yadetaṃ khemaṃ vā subhikkhaṃ  vā yā vā esā sukhatā kāye, idaṃ sabbaṃ imesaṃ sattānaṃ niccaṃ sabbakālameva na bhavati, idaṃ pana  aniccaṃ hutvā abhāvadhammaṃ. ^b^atthaccaye^eb^ti so ^a^M3.0148^ea^ tvaṃ aniccatāvasena  issariye vigate attano atthassa accaye yathā nāma bhinnaplavo bhinnanāvo manusso sāgaramajjhe  patiṭṭhaṃ alabhanto sampamūḷho hoti, evaṃ mā ahu sampamūḷho. ^b^tāni attani passatī^eb^ti  tesaṃ kammānaṃ vipākaṃ vindanto tāni attani passati nāma.<br/><br/>[03] so ācariyaṃ vanditvā bārāṇasiṃ gantvā pitu sippaṃ dassetvā oparajje patiṭṭhāya pitu  accayena rajjaṃ pāpuṇi. tassa piṅgiyo nāma purohito ahosi kakkhaḷo pharuso sāhasiko.  so yasalobhena cintesi ``yaṃnūnāhaṃ iminā raññā sakalajambudīpe sabbe rājāno gāhāpeyyaṃ,  evamesa ekarājā bhavissati, ahampi ekapurohito bhavissāmī''ti. so taṃ rājānaṃ attano  kathaṃ gāhāpesi. rājā mahatiyā senāya nagarā nikkhamitvā ekassa rañño nagaraṃ rundhitvā taṃ  rājānaṃ gaṇhi. etenupāyena sakalajambudīpe rajjaṃ gahetvā rājasahassaparivuto ``takkasilāyaṃ rajjaṃ  gaṇhissāmī''ti agamāsi. bodhisatto nagaraṃ paṭisaṅkharitvā parehi appadhaṃsiyaṃ akāsi. <br/><br/>[01] bārāṇasirājā ^a^V3.0138^ea^ gaṅgānadītīre mahato nigrodharukkhasssa mūle sāṇiṃ  parikkhipāpetvā upari vitānaṃ kārāpetvā sayanaṃ paññapetvā nivāsaṃ gaṇhi. so jambudīpatale  sahassarājāno gahetvā yujjhamānopi takkasilaṃ gahetuṃ asakkonto attano purohitaṃ pucchi  ``ācariya, mayaṃ ettakehi rājūhi saddhiṃ āgantvāpi takkasilaṃ gahetuṃ na sakkoma, kiṃ nu kho  kātabba''nti. ``mahārāja, sahassarājūnaṃ akkhīni uppāṭetvā māretvā kucchiṃ  ^a^P3.0160^ea^ phāletvā pañcamadhuramaṃsaṃ ādāya imasmiṃ nigrodhe adhivatthāya devatāya balikammaṃ katvā  antavaṭṭīhi rukkhaṃ parikkhipitvā lohitapañcaṅgulikāni karoma, evaṃ no khippameva jayo  bhavissatī''ti. rājā ``sādhū''ti paṭissuṇitvā antosāṇiyaṃ mahābale malle ṭhapetvā ekamekaṃ  rājānaṃ pakkosāpetvā nippīḷanena visaññaṃ kāretvā akkhīni uppāṭetvā māretvā maṃsaṃ ādāya  kaḷevarāni gaṅgāyaṃ pavāhetvā vuttappakāraṃ balikammaṃ kāretvā balibheriṃ ākoṭāpetvā yuddhāya gato. <br/><br/>[01] athassa ^a^M3.0149^ea^ aṭṭālakato eko yakkho āgantvā dakkhiṇakkhiṃ  uppāṭetvā agamāsi, athassa mahatī vedanā uppajji. so vedanāppatto āgantvā  nigrodharukkhamūle paññattāsane uttānako nipajji. tasmiṃ khaṇe eko gijjho ekaṃ  tikhiṇakoṭikaṃ aṭṭhiṃ gahetvā rukkhagge nisinno maṃsaṃ khāditvā aṭṭhiṃ vissajjesi, aṭṭhikoṭi  āgantvā rañño vāmakkhimhi ayasūlaṃ viya patitvā akkhiṃ bhindi. tasmiṃ khaṇe bodhisattassa  vacanaṃ sallakkhesi. so ``amhākaṃ ācariyo `ime sattā bījānurūpaṃ phalaṃ viya kammānurūpaṃ  vipākaṃ anubhontī'ti kathento idaṃ disvā kathesi maññe''ti vatvā vilapanto dve gāthā abhāsi  -- <br/><br/>[40] 16^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ tadācariyavaco, pārāsariyo yadabravi. <br/><br/>[22] `mā su tvaṃ akari pāpaṃ, yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape'.. <br/><br/>[40] 17^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayameva so piṅgiya venasākho, yamhi ghātayiṃ khattiyānaṃ sahasssaṃ. <br/><br/>[22] alaṅkate candanasārānulitte, tameva dukkhaṃ paccāgataṃ mama''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0161^ea^ ^b^idaṃ tadācariyavaco^eb^ti idaṃ taṃ ācariyassa vacanaṃ.  ^b^pārāsariyo^eb^ti taṃ gottena kitteti. ^b^pacchā kata^eb^nti yaṃ pāpaṃ tayā kataṃ, pacchā taṃ  tapeyya kilameyya, taṃ mā karīti ovādaṃ adāsi, ahaṃ panassa vacanaṃ na karinti.  ^b^ayamevā^eb^ti nigrodharukkhaṃ dassento vilapati. ^b^venasākho^eb^ti patthaṭasākho. ^b^yamhi  ghātayi^eb^nti yamhi rukkhe khattiyasahassaṃ māresiṃ. ^b^alaṅkate candanasārānulitte^eb^ti  rājālaṅkārehi alaṅkate lohitacandanasārānulitte te khattiye yatthāhaṃ ghātesiṃ ^a^V3.0139^ea^,  ayameva so rukkho idāni mayhaṃ kiñci parittāṇaṃ kātuṃ na sakkotīti dīpeti. ^b^tameva  dukkha^eb^nti yaṃ mayā paresaṃ akkhiuppāṭanadukkhaṃ kataṃ, idaṃ me tatheva paṭiāgataṃ, idāni no  ācariyassa vacanaṃ matthakaṃ pattanti paridevati.<br/><br/>[03] so ^a^M3.0150^ea^ evaṃ paridevamāno aggamahesiṃ anussaritvā -- <br/><br/>[40] 18^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sāmā ca kho candanalittagattā, laṭṭhīva sobhañjanakassa uggatā. <br/><br/>[22] adisvā kālaṃ karissāmi ubbariṃ, taṃ me ito dukkhataraṃ bhavissatī''ti.. -- <br/><br/>[25] gāthamāha --<br/><br/>[03] tassattho -- mama bhariyā suvaṇṇasāmā ubbarī yathā nāma siggurukkhassa uju uggatā  sākhā mandamāluteritā kampamānā sobhati, evaṃ itthivilāsaṃ kurumānā sobhati, tamahaṃ idāni  akkhīnaṃ bhinnattā ubbariṃ adisvāva kālaṃ karissāmi, taṃ me tassā adassanaṃ ito  maraṇadukkhatopi dukkhataraṃ bhavissatīti.<br/><br/>[03] so evaṃ vilapantova maritvā niraye nibbatti. na naṃ issariyaluddho purohito parittāṇaṃ  kātuṃ sakkhi, na attano issariyaṃ. tasmiṃ matamatteyeva balakāyo bhijjitvā palāyi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā bārāṇasirājā  bodhirājakumāro ahosi, piṅgiyo devadatto, disāpāmokkhācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] venasākhajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 359
title:
  [] . maṇikuṇḍalajātakavaṇṇanā^[] . sujātajātakavaṇṇanā^[] . venasākhajātakavaṇṇanā^[] . uragajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^uragova^eb^ ^a^P3.0162^ea^ ^b^tacaṃ jiṇṇa^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  mataputtakaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. vatthu pana matabhariyamatapitikavatthusadisameva. idhāpi  tatheva satthā tassa nivesanaṃ gantvā taṃ āgantvā vanditvā nisinnaṃ ``kiṃ, āvuso, socasī''ti  pucchitvā ``āma, bhante ^a^V3.0140^ea^, puttassa me matakālato paṭṭhāya socāmī''ti vutte  ``āvuso, bhijjanadhammaṃ nāma bhijjati, nassanadhammaṃ nāma nassati, tañca kho na ekasmiṃyeva  kule, nāpi ekasmiññeva gāme, atha kho aparimāṇesu cakkavāḷesu tīsu bhavesu amaraṇadhammo  ^a^M3.0151^ea^ nāma natthi, tabbhāveneva ṭhātuṃ samattho ekasaṅkhāropi sassato nāma natthi,  sabbe sattā maraṇadhammā, sabbe saṅkhārā bhijjanadhammā, porāṇakapaṇḍitāpi putte mate `maraṇadhammaṃ  mataṃ, nassanadhammaṃ naṭṭha'nti na sociṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ dvāragāmake brāhmaṇakule  nibbattitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā kasikammena jīvikaṃ kappesi. tassa putto ca dhītā cāti dve  dārakā ahesuṃ. so puttassa vayappattassa samānakulato kumārikaṃ āharitvā adāsi, iti te  dāsiyā saddhiṃ cha janā ahesuṃ -- bodhisatto, bhariyā, putto, dhītā, suṇisā, dāsīti. te  samaggā sammodamānā piyasaṃvāsā ahesuṃ. bodhisatto sesānaṃ pañcannaṃ evaṃ ovādaṃ deti ``tumhe  yathāladdhaniyāmeneva dānaṃ detha, sīlaṃ rakkhatha, uposathakammaṃ karotha, maraṇassatiṃ bhāvetha, tumhākaṃ  maraṇabhāvaṃ sallakkhetha, imesañhi sattānaṃ maraṇaṃ dhuvaṃ, jīvitaṃ addhuvaṃ, sabbe saṅkhārā aniccā  khayavayadhamminova, rattiñca divā ca appamattā hothā''ti. te ``sādhū''ti ovādaṃ  sampaṭicchitvā appamattā maraṇassatiṃ bhāventi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ bodhisatto puttena saddhiṃ khettaṃ ^a^P3.0163^ea^ gantvā kasati. putto  kacavaraṃ saṅkaḍḍhitvā jhāpeti. tassāvidūre ekasmiṃ vammike āsīviso atthi. dhūmo tassa  akkhīni pahari. so kuddho nikkhamitvā ``imaṃ nissāya mayhaṃ bhaya''nti catasso dāṭhā  nimujjāpento taṃ ḍaṃsi, so parivattitvā patito. bodhisatto parivattitvā taṃ patitaṃ disvā goṇe  ṭhapetvā gantvā tassa matabhāvaṃ ñatvā taṃ ukkhipitvā ekasmiṃ rukkhamūle nipajjāpetvā pārupitvā  neva rodi na paridevi -- ``bhijjanadhammaṃ pana bhinnaṃ, maraṇadhammaṃ mataṃ, sabbe saṅkhārā aniccā  maraṇanipphattikā''ti aniccabhāvameva sallakkhetvā kasi. so khettasamīpena gacchantaṃ ekaṃ  paṭivissakaṃ purisaṃ disvā ``tāta, gehaṃ gacchasī''ti pucchitvā ``āmā''ti vutte tena hi  amhākampi gharaṃ gantvā brāhmaṇiṃ vadeyyāsi ``ajja kira pubbe viya dvinnaṃ bhattaṃ anāharitvā  ekassevāhāraṃ āhareyyātha, pubbe ca ekikāva dāsī āhāraṃ āharati, ajja pana cattāropi janā  suddhavatthanivatthā gandhapupphahatthā āgaccheyyāthā''ti. so ``sādhū''ti gantvā brāhmaṇiyā tatheva  kathesi. kena te, tāta, imaṃ sāsanaṃ dinnanti. brāhmaṇena ^a^M3.0152^ea^, ayyeti. sā  ``putto me mato''ti aññāsi, kampanamattampissā nāhosi. evaṃ subhāvitacittā  suddhavatthanivatthā ^a^V3.0141^ea^ gandhapupphahatthā dāsiṃ pana āhāraṃ āharāpetvā sesehi saddhiṃ khettaṃ  agamāsi. ekassapi roditaṃ vā paridevitaṃ vā nāhosi.<br/><br/>[03] bodhisatto puttassa nipannachāyāyameva nisīditvā bhuñji. bhuttāvasāne sabbepi dārūni  uddharitvā taṃ citakaṃ āropetvā gandhapupphehi pūjetvā jhāpesuṃ. ekassa ca ekabindupi assu  nāhosi, sabbepi subhāvitamaraṇassatino honti. tesaṃ sīlatejena sakkassa āsanaṃ uṇhākāraṃ  dassesi. so ``ko nu kho maṃ ṭhānā ^a^P3.0164^ea^ cāvetukāmo''ti upadhārento tesaṃ  guṇatejena uṇhabhāvaṃ ñatvā pasannamānaso hutvā ``mayā etesaṃ santikaṃ gantvā sīhanādaṃ nadāpetvā  sīhanādapariyosāne etesaṃ nivesanaṃ sattaratanaparipuṇṇaṃ katvā āgantuṃ vaṭṭatī''ti vegena tattha  gantvā āḷāhanapasse ṭhito ``tāta, kiṃ karothā''ti āha. ``ekaṃ manussaṃ jhāpema, sāmī''ti.  ``na tumhe manussaṃ jhāpessatha, ekaṃ pana migaṃ māretvā pacatha maññe''ti. ``natthetaṃ sāmi,  manussameva jhāpemā''ti. ``tena hi verimanusso vo bhavissatī''ti. atha naṃ bodhisatto  ``orasaputto no sāmi, na veriko''ti āha. ``tena hi vo appiyaputto bhavissatī''ti?  ``ativiya piyaputto, sāmī''ti. ``atha kasmā na rodasī''ti? so arodanakāraṇaṃ  kathento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 19^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ. <br/><br/>[22] evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati.. <br/><br/>[40] 20^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ. <br/><br/>[22] tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^saṃ tanu^eb^nti attano sarīraṃ. ^b^nibbhoge^eb^ti jīvitindriyassa abhāvena  bhogarahite. ^b^pete^eb^ti paralokaṃ paṭigate. ^b^kālakate^eb^ti katakāle, mateti attho. idaṃ  vuttaṃ hoti -- sāmi, mama putto yathā nāma urago jiṇṇatacaṃ nicchinditvā anoloketvā  anapekkho chaḍḍetvā ^a^M3.0153^ea^ gaccheyya, evaṃ attano sarīraṃ chaḍḍetvā gacchati, tassa  jīvitindriyarahite sarīre evaṃ nibbhoge tasmiñca me putte pete puna paṭigate maraṇakālaṃ katvā  ṭhite sati ko kāruññena vā paridevena vā attho. ayañhi yathā sūlehi vijjhitvā ḍayhamāno  sukhadukkhaṃ na jānāti, evaṃ ñātīnaṃ paridevitampi na jānāti, tena kāraṇenāhaṃ etaṃ na socāmi.  yā tassa attano gati, taṃ so gatoti.<br/><br/>[03] sakko ^a^V3.0142^ea^ ^a^P3.0165^ea^ bodhisattassa vacanaṃ sutvā brāhmaṇiṃ pucchi ``amma,  tuyhaṃ so kiṃ hotī''ti? ``dasa māse kucchinā pariharitvā thaññaṃ pāyetvā hatthapāde saṇṭhapetvā  vaḍḍhitaputto me, sāmī''ti. ``amma, pitā tāva purisabhāvena mā rodatu, mātu hadayaṃ pana  mudukaṃ hoti, tvaṃ kasmā na rodasī''ti? sā arodanakāraṇaṃ kathentī -- <br/><br/>[40] 21^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anavhito tato āgā, ananuññāto ito gato. <br/><br/>[22] yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā.. <br/><br/>[40] 22^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ. <br/><br/>[22] tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatī''ti.. -- gāthādvayamāha --<br/><br/>[03] tattha ^b^anavhito^eb^ti ayaṃ tāta mayā paralokato anavhito ayācito. ^b^āgā^eb^ti  amhākaṃ gehaṃ āgato. ^b^ito^eb^ti ito manussalokato gacchantopi mayā ananuññātova gato.  ^b^yathāgato^eb^ti āgacchantopi yathā attanova ruciyā āgato, gacchantopi tatheva gato.  ^b^tatthā^eb^ti tasmiṃ tassa ito gamane kā paridevanā. ^b^ḍayhamāno^eb^ti gāthā vuttanayena  veditabbā.<br/><br/>[03] sakko brāhmaṇiyā kathaṃ sutvā tassa bhaginiṃ pucchi ``amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī''ti?  ``bhātā me, sāmī''ti. ``amma, bhaginiyo nāma bhātūsu sinehā honti, tvaṃ kasmā na  rodasī''ti? sā arodanakāraṇaṃ kathentī -- <br/><br/>[40] 23^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace rode kisā assaṃ, tassā me kiṃ phalaṃ siyā. <br/><br/>[22] ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyā.. <br/><br/>[40] 24^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ḍayhamāno ^a^P3.0166^ea^ ^a^M3.0154^ea^ na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ. <br/><br/>[22] tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatī''ti.. -- gāthādvayamāha --<br/><br/>[03] tattha ^b^sace^eb^ti yadi ahaṃ bhātari mate rodeyyaṃ, kisasarīrā assaṃ. bhātu pana me  tappaccayā vuḍḍhi nāma natthīti dasseti. ^b^tassā me^eb^ti tassā mayhaṃ rodantiyā kiṃ phalaṃ  ko ānisaṃso bhaveyya. mayhaṃ avuddhi pana paññāyatīti dīpeti. ^b^ñātimittasuhajjāna^eb^nti  ñātimittasuhadānaṃ ^a^V3.0143^ea^. ayameva vā pāṭho. ^b^bhiyyo no^eb^ti ye amhākaṃ ñātī ca  mittā ca suhadayā ca, tesaṃ adhikatarā arati siyā.<br/><br/>[03] sakko bhaginiyā kathaṃ sutvā bhariyaṃ pucchi ``amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī''ti? ``pati  me, sāmī''ti. ``itthiyo nāma patimhi mate vidhavā honti anāthā, tvaṃ kasmā na  rodasī''ti. sāpissa arodanakāraṇaṃ kathentī -- <br/><br/>[40] 25^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati. <br/><br/>[22] evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.. <br/><br/>[40] 26^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ. <br/><br/>[22] tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatī''ti.. -- gāthādvayamāha --<br/><br/>[03] tassattho -- yathā nāma yattha katthaci yuttāyuttaṃ labbhanīyālabbhanīyaṃ ajānanto  bāladārako mātu ucchaṅge nisinno puṇṇamāsiyaṃ puṇṇaṃ candaṃ ākāse gacchantaṃ disvā ``amma,  candaṃ me dehi, amma, candaṃ me dehī''ti punappunaṃ rodati, evaṃsampadamevetaṃ, evaṃnipphattikameva etaṃ  tassa ruṇṇaṃ hoti, yo petaṃ kālakataṃ anusocati. itopi ca bālataraṃ. kiṃkāraṇā? so hi  vijjamānacandaṃ anurodati, mayhaṃ pana pati mato etarahi avijjamāno sūlehi vijjhitvā  ḍayhamānopi na kiñci jānātīti.<br/><br/>[03] sakko ^a^P3.0167^ea^ bhariyāya vacanaṃ sutvā dāsiṃ pucchi ``amma, tuyhaṃ so kiṃ  hotī''ti? ``ayyo me, sāmī''ti. ``nanu tvaṃ iminā pīḷetvā pothetvā paribhuttā  ^a^M3.0155^ea^ bhavissasi, tasmā ``sumuttā aha''nti na rodasī''ti. `sāmi, mā evaṃ avaca, na  etaṃ etassa anucchavikaṃ, khantimettānuddayasampanno me ayyaputto, ure saṃvaḍḍhitaputto viya  ahosī'ti. ``atha kasmā na rodasī''ti? sāpissa arodanakāraṇaṃ kathentī -- <br/><br/>[40] 27^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāpi udakakumbho, bhinno appaṭisandhiyo. <br/><br/>[22] evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.. <br/><br/>[40] 28^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ḍayhamāno ^a^V3.0144^ea^ na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ. <br/><br/>[22] tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatī''ti.. -- gāthādvayamāha --<br/><br/>[03] tassattho -- yathā nāma udakakumbho ukkhipiyamāno patitvā sattadhā bhinno puna tāni  kapālāni paṭipāṭiyā ṭhapetvā saṃvidahitvā paṭipākatikaṃ kātuṃ na sakkoti, yo petamanusocati,  tassapi etamanusocanaṃ evaṃnipphattikameva hoti, matassa puna jīvāpetuṃ asakkuṇeyyattā iddhimato vā  iddhānubhāvena bhinnaṃ kumbhaṃ saṃvidahitvā udakassa pūretuṃ sakkā bhaveyya, kālakato pana iddhibalenāpi  na sakkā paṭipākatitaṃ kātunti. itarā gāthā vuttatthāyeva.<br/><br/>[03] sakko sabbesaṃ dhammakathaṃ sutvā pasīditvā ``tumhehi appamattehi maraṇassati bhāvitā, tumhe  ito paṭṭhāya sahatthena kammaṃ mā karittha, ahaṃ, sakko devarājā, ahaṃ vo gehe satta ratanāni  aparimāṇāni karissāmi, tumhe dānaṃ detha ^a^P3.0168^ea^, sīlaṃ rakkhatha, uposathakammaṃ  karotha, appamattā hothā''ti tesaṃ ovādaṃ datvā gehaṃ aparimitadhanaṃ katvā pakkāmi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā dāsī khujjuttarā ahosi, dhītā uppalavaṇṇā, putto  rāhulo, mātā khemā, brāhmaṇo pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] uragajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 360
title:
  [] . sujātajātakavaṇṇanā^[] . venasākhajātakavaṇṇanā^[] . uragajātakavaṇṇanā^[] . ghaṭajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^aññe^eb^ ^a^M3.0156^ea^ ^b^socanti rodantī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  kosalarañño ekaṃ amaccaṃ ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā kathitasadisameva. idha pana rājā  attano upakārasssa amaccassa mahantaṃ yasaṃ datvā paribhedakānaṃ kathaṃ gahetvā taṃ bandhāpetvā  bandhanāgāre pavesesi. so tattha nisinnova sotāpattimaggaṃ nibbattesi. rājā tassa guṇaṃ  sallakkhetvā mocāpesi. so gandhamālaṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā vanditvā nisīdi. atha  naṃ satthā ``anattho kira te uppanno''ti pucchitvā ``āma, bhante, anatthena pana me attho  āgato, sotāpattimaggo nibbatto''ti vutte ``na kho, upāsaka, tvaññeva anatthena atthaṃ āhari,  porāṇakapaṇḍitāpi āhariṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte ^a^V3.0145^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa  aggamahesiyā kucchimhi nibbatti, ``ghaṭakumāro''tissa nāmaṃ kariṃsu. so aparena samayena  takkasilāyaṃ uggahitasippo dhammena rajjaṃ kāresi. tassa antepure eko amacco dubbhi. so taṃ  paccakkhato ñatvā raṭṭhā pabbājesi. tadā sāvatthiyaṃ dhaṅkarājā nāma rajjaṃ kāresi. so tassa  santikaṃ gantvā taṃ upaṭṭhahitvā heṭṭhā vuttanayena attano vacanaṃ gāhāpetvā bārāṇasirajjaṃ gaṇhāpesi.  sopi rajjaṃ gahetvā bodhisattaṃ saṅkhalikāhi bandhāpetvā bandhanāgāraṃ pavesesi. bodhisatto jhānaṃ  nibbattetvā ^a^P3.0169^ea^ ākāse pallaṅkena nisīdi, dhaṅkassa sarīre ḍāho uppajji. so  gantvā bodhisattassa suvaṇṇādāsaphullapadumasassirikaṃ mukhaṃ disvā bodhisattaṃ pucchanto paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 29^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aññe socanti rodanti, aññe assumukhā janā. <br/><br/>[22] pasannamukhavaṇṇosi, kasmā ghaṭa na socasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aññe^eb^ti taṃ ṭhapetvā sesamanussā.<br/><br/>[03] athassa bodhisatto asocanakāraṇaṃ kathento catasso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 30^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nābbhatītaharo ^a^M3.0157^ea^ soko, nānāgatasukhāvaho. <br/><br/>[22] tasmā dhaṅka na socāmi, natthi soke dutīyatā.. <br/><br/>[40] 31^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``socaṃ paṇḍu kiso hoti, bhattañcassa na ruccati. <br/><br/>[22] amittā sumanā honti, sallaviddhassa ruppato.. <br/><br/>[40] 32^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale. <br/><br/>[22] ṭhitaṃ maṃ nāgamissati, evaṃ diṭṭhapado ahaṃ.. <br/><br/>[40] 33^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassattā nālamekova, sabbakāmarasāharo. <br/><br/>[22] sabbāpi pathavī tassa, na sukhaṃ āvahissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nābbhatītaharo^eb^ti nābbhatītāhāro, ayameva vā pāṭho. soko nāma abbhatītaṃ  atikkantaṃ niruddhaṃ atthaṅgataṃ puna nāharati. ^b^dutīyatā^eb^ti sahāyatā. atītāharaṇena vā  anāgatāharaṇena ^a^V3.0146^ea^ vā soko nāma kassaci sahāyo na hoti, tenāpi kāraṇenāhaṃ na  socāmīti vadati. ^b^soca^eb^nti socanto. ^b^sallaviddhassa ruppato^eb^ti sokasallena  viddhassa teneva ghaṭṭiyamānasssa ``diṭṭhā vata no paccāmittassa piṭṭhī''ti amittā sumanā  hontīti attho.<br/><br/>[03] ^b^ṭhitaṃ maṃ nāgamissatī^eb^ti samma dhaṅkarāja, etesu gāmādīsu yattha katthaci ṭhitaṃ maṃ  paṇḍukisabhāvādikaṃ sokamūlakaṃ byasanaṃ na āgamissati. ^b^evaṃ diṭṭhapado^eb^ti yathā taṃ byasanaṃ  nāgacchati, evaṃ mayā jhānapadaṃ diṭṭhaṃ. ``aṭṭhalokadhammapada''ntipi vadantiyeva ^a^P3.0170^ea^.  pāḷiyaṃ pana ``na mattaṃ nāgamissatī''ti likhitaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ natthi. pariyosānagāthāya  icchitapatthitatthena jhānasukhasaṅkhātaṃ sabbakāmarasaṃ āharatīti ^b^sabbakāmarasāharo^eb^. idaṃ  vuttaṃ hoti -- yassa rañño pahāya aññasahāye attāva eko sabbakāmarasāharo nālaṃ, sabbaṃ  jhānasukhasaṅkhātaṃ kāmarasaṃ āharituṃ asamattho, tassa rañño sabbāpi pathavī na sukhaṃ  āvahissati. kāmāturassa hi sukhaṃ nāma natthi, yo pana kilesadaratharahitaṃ jhānasukhaṃ āharituṃ  samattho, so rājā sukhī hotīti. yo panetāya gāthāya ``yassatthā nālameko''tipi pāṭho,  tassattho na dissati.<br/><br/>[03] iti ^a^M3.0158^ea^ dhaṅko imā catasso gāthā sutvā bodhisattaṃ khamāpetvā rajjaṃ  paṭicchāpetvā pakkāmi. bodhisattopi rajjaṃ amaccānaṃ paṭiniyyādetvā himavantapadesaṃ gantvā  isipabbajjaṃ pabbajitvā aparihīnajjhāno brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā dhaṅkarājā ānando  ahosi, ghaṭarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ghaṭajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 361
title:
  [] . venasākhajātakavaṇṇanā^[] . uragajātakavaṇṇanā^[] . ghaṭajātakavaṇṇanā^[] . koraṇḍiyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^eko araññe^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto dhammasenāpatiṃ ārabbha kathesi. thero  kira āgatāgatānaṃ dussīlānaṃ migaluddakamacchabandhādīnaṃ diṭṭhadiṭṭhānaññeva ``sīlaṃ gaṇhatha, sīlaṃ  gaṇhathā''ti sīlaṃ deti. te there garubhāvena tassa kathaṃ bhindituṃ asakkontā sīlaṃ gaṇhanti,  gahetvā ca pana na rakkhanti, attano attano kammameva karonti. thero saddhivihārike  āmantetvā ^a^V3.0147^ea^ ``āvuso, ime manussā mama santike sīlaṃ gaṇhiṃsu, gaṇhitvā ca pana  na rakkhantī''ti ^a^P3.0171^ea^ āha. ``bhante, tumhe etesaṃ aruciyā sīlaṃ detha, ete  tumhākaṃ kathaṃ bhindituṃ asakkontā gaṇhanti, tumhe ito paṭṭhāya evarūpānaṃ sīlaṃ mā adatthā''ti.  thero anattamano ahosi. taṃ pavattiṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso,  sāriputtatthero kira diṭṭhadiṭṭhānaññeva sīlaṃ detī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva,  pubbepesa diṭṭhadiṭṭhānaṃ ayācantānaññeva sīlaṃ detī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  takkasilāyaṃ disāpāmokkhassa ācariyassa jeṭṭhantevāsiko koraṇḍiyo nāma ahosi. tadā so  ācariyo diṭṭhadiṭṭhānaṃ kevaṭṭādīnaṃ ayācantānaññeva ``sīlaṃ gaṇhatha, sīlaṃ gaṇhathā''ti sīlaṃ deti.  te gahetvāpi na rakkhanti ^a^M3.0159^ea^ ācariyo tamatthaṃ antevāsikānaṃ ārocesi.  antevāsikā ``bhante, tumhe etesaṃ aruciyā sīlaṃ detha, tasmā bhindanti, ito dāni paṭṭhāya  yācantānaññeva dadeyyātha, mā ayācantāna''nti vadiṃsu. so vippaṭisārī ahosi, evaṃ santepi  diṭṭhadiṭṭhānaṃ sīlaṃ detiyeva.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ekasmā gāmā manussā āgantvā brāhmaṇavācanakatthāya ācariyaṃ nimantayiṃsu.  so koraṇḍiyamāṇavaṃ pakkositvā ``tāta, ahaṃ na gacchāmi, tvaṃ ime pañcasate māṇave gahetvā  tattha gantvā vācanakāni sampaṭicchitvā amhākaṃ dinnakoṭṭhāsaṃ āharā''ti pesesi. so gantvā  paṭinivattanto antarāmagge ekaṃ kandaraṃ disvā cintesi ``amhākaṃ ācariyo diṭṭhadiṭṭhānaṃ  ayācantānaññeva sīlaṃ deti, ito dāni paṭṭhāya yathā yācantānaññeva deti, tathā naṃ  karissāmī''ti. so tesu māṇavesu ^a^P3.0172^ea^ sukhanisinnesu uṭṭhāya mahantaṃ mahantaṃ  selaṃ ukkhipitvā kandarāyaṃ khipi, punappunaṃ khipiyeva. atha naṃ te māṇavā uṭṭhāya ``ācariya,  kiṃ karosī''ti āhaṃsu. so na kiñci kathesi, te vegena gantvā ācariyassa ārocesuṃ.  ācariyo āgantvā tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 34^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``eko araññe girikandarāyaṃ, paggayha paggayha silaṃ pavecchasi. <br/><br/>[22] punappunaṃ santaramānarūpo, koraṇḍiya ko nu tava yidhattho''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ko nu tava yidhattho^eb^ti ko nu tava idha kandarāyaṃ silākhipanena attho.<br/><br/>[03] so ^a^V3.0148^ea^ tassa vacanaṃ sutvā ācariyaṃ pabodhetukāmo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 35^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahañhimaṃ sāgarasevitantaṃ, samaṃ karissāmi yathāpi pāṇi. <br/><br/>[22] vikiriya sānūni ca pabbatāni ca, tasmā silaṃ dariyā pakkhipāmī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0160^ea^ ^b^ahañhima^eb^nti ahañhi imaṃ mahāpathaviṃ.  ^b^sāgarasevitanta^eb^nti sāgarehi sevitaṃ cāturantaṃ. ^b^yathāpi pāṇī^eb^ti hatthatalaṃ viya samaṃ  karissāmi. ^b^vikiriyā^eb^ti vikiritvā. ^b^sānūni ca pabbatāni cā^eb^ti paṃsupabbate ca  silāpabbate ca.<br/><br/>[03] taṃ sutvā brāhmaṇo tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 36^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nayimaṃ mahiṃ arahati pāṇikappaṃ, samaṃ manusso karaṇāya meko. <br/><br/>[22] maññāmimaññeva dariṃ jigīsaṃ, koraṇḍiya hāhasi jīvaloka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0173^ea^ ^b^karaṇāya meko^eb^ti karaṇāya eko kātuṃ na sakkotīti dīpeti.  ^b^maññāmimaññeva dariṃ jigīsa^eb^nti ahaṃ maññāmi tiṭṭhatu pathavī, imaññeva ekaṃ dariṃ  jigīsaṃ pūraṇatthāya vāyamanto silā pariyesanto upāyaṃ vicinantova tvaṃ imaṃ jīvalokaṃ hāhasi  jahissasi, marissasīti attho.<br/><br/>[03] taṃ sutvā māṇavo catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 37^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace ayaṃ bhūtadharaṃ na sakkā, samaṃ manusso karaṇāya meko. <br/><br/>[22] evameva tvaṃ brahme ime manusse, nānādiṭṭhike nānayissasi te''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- sace ayaṃ eko manusso imaṃ bhūtadharaṃ pathaviṃ samaṃ kātuṃ na sakkā na samattho,  evameva tvaṃ ime dussīlamanusse nānādiṭṭhike nānayissasi, te evaṃ ``sīlaṃ gaṇhatha, sīlaṃ  gaṇhathā''ti vadanto attano vasaṃ na ānayissasi, paṇḍitapurisāyeva hi pāṇātipātaṃ  ``akusala''nti garahanti. saṃsāramocakādayo panettha kusalasaññino, te tvaṃ kathaṃ  ānayissasi, tasmā diṭṭhadiṭṭhānaṃ sīlaṃ adatvā yācantānaññeva dehīti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V3.0149^ea^ sutvā ācariyo ``yuttaṃ vadati koraṇḍiyo, idāni na evarūpaṃ  karissāmī''ti attano viraddhabhāvaṃ ñatvā pañcamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 38^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṃkhittarūpena ^a^M3.0161^ea^ bhavaṃ mamatthaṃ, akkhāsi koraṇḍiya evametaṃ. <br/><br/>[22] yathā na sakkā pathavī samāyaṃ, kattuṃ manussena tathā manussā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^samāya^eb^nti samaṃ ayaṃ. evaṃ ācariyo māṇavassa thutiṃ akāsi, sopi naṃ  bodhetvā sayaṃ gharaṃ nesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P3.0174^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  brāhmaṇo sāriputto ahosi, koraṇḍiyamāṇavo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] koraṇḍiyajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 362
title:
  [] . uragajātakavaṇṇanā^[] . ghaṭajātakavaṇṇanā^[] . koraṇḍiyajātakavaṇṇanā^[] . laṭukikajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vandāmi taṃ kuñjara saṭṭhihāyana^eb^nti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha  kathesi. ekasmiñhi divase bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, devadatto kakkhaḷo  pharuso sāhasiko, sattesu karuṇāmattampissa natthī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave,  idāneva, pubbepesa nikkaruṇoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto hatthiyoniyaṃ nibbattitvā vayappatto  pāsādiko mahākāyo asītisahassavāraṇaparivāro yūthapati hutvā himavantapadese vihāsi. tadā  ekā laṭukikā sakuṇikā hatthīnaṃ vicaraṇaṭṭhāne aṇḍāni nikkhipi, tāni pariṇatāni bhinditvā  sakuṇapotakā nikkhamiṃsu. tesu aviruḷhapakkhesu uppatituṃ asakkontesuyeva mahāsatto  asītisahassavāraṇaparivuto gocarāya caranto taṃ padesaṃ patto. taṃ disvā laṭukikā cintesi  ``ayaṃ hatthirājā mama potake madditvā māressati, handa naṃ puttakānaṃ parittāṇatthāya  dhammikārakkhaṃ yācāmī''ti. sā ^a^M3.0162^ea^ ubho pakkhe ekato katvā tassa purato  ṭhatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 39^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vandāmi ^a^V3.0150^ea^ taṃ kuñjara saṭṭhihāyanaṃ, āraññakaṃ yūthapatiṃ yasassiṃ. <br/><br/>[22] pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā me vadhī puttake dubbalāyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0175^ea^ ^b^saṭṭhihāyana^eb^nti saṭṭhivassakāle hāyanabalaṃ.  ^b^yasassi^eb^nti parivārasampannaṃ. ^b^pakkhehi taṃ pañcalikaṃ karomī^eb^ti ahaṃ pakkhehi taṃ  añjalikaṃ karomīti attho.<br/><br/>[03] mahāsatto ``mā cintayi laṭukike, ahaṃ te puttake rakkhissāmī''ti sakuṇapotakānaṃ upari  ṭhatvā asītiyā hatthisahassesu gatesu laṭukikaṃ āmantetvā ``laṭukike amhākaṃ pacchato eko  ekacāriko hatthī āgacchati, so amhākaṃ vacanaṃ na karissati, tasmiṃ āgate tampi yācitvā  puttakānaṃ sotthibhāvaṃ kareyyāsī''ti vatvā pakkāmi. sāpi tassa paccuggamanaṃ katvā ubhohi  pakkhehi añjaliṃ katvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 40^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vandāmi taṃ kuñjara ekacāriṃ, āraññakaṃ pabbatasānugocaraṃ. <br/><br/>[22] pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā me vadhī puttake dubbalāyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pabbatasānugocara^eb^nti ghanaselapabbatesu ca paṃsupabbatesu ca gocaraṃ gaṇhantaṃ.<br/><br/>[03] so tassā vacanaṃ sutvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 41^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vadhissāmi te laṭukike puttakāni, kiṃ me tuvaṃ kāhasi dubbalāsi. <br/><br/>[22] sataṃ sahassānipi tādisīnaṃ, vāmena pādena papothayeyya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0163^ea^ ^b^vadhissāmi te^eb^ti tvaṃ kasmā mama vicaraṇamagge puttakāni  ṭhapesi, yasmā ṭhapesi, tasmā vadhissāmi te puttakānīti vadati. ^b^kiṃ me tuvaṃ kāhasī^eb^ti  mayhaṃ mahāthāmassa tvaṃ dubbalā kiṃ karissasi. ^b^papothayeyya^eb^nti ahaṃ tādisānaṃ laṭukikānaṃ  satasahassampi vāmena pādena sañcuṇṇeyyaṃ, dakkhiṇapādena pana kathāva natthīti.<br/><br/>[03] evañca ^a^P3.0176^ea^ pana vatvā so tassā puttake pādena sañcuṇṇetvā muttena  pavāhetvā nadantova pakkāmi. laṭukikā rukkhasākhāya nilīyitvā ``idāni tāva vāraṇa  nadanto gacchasi, katipāheneva ^a^V3.0151^ea^ me kiriyaṃ passissasi, kāyabalato ñāṇabalassa  mahantabhāvaṃ na jānāsi, hotu, jānāpessāmi na''nti taṃ santajjayamānāva catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 42^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na heva sabbattha balena kiccaṃ, balañhi bālassa vadhāya hoti. <br/><br/>[22] karissāmi te nāgarājā anatthaṃ, yo me vadhī puttake dubbalāyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^balenā^eb^ti kāyabalena. ^b^anattha^eb^nti avuḍḍhiṃ. ^b^yo me^eb^ti yo tvaṃ  mama dubbalāya puttake vadhī ghātesi.<br/><br/>[03] sā evaṃ vatvā katipāhaṃ ekaṃ kākaṃ upaṭṭhahitvā tena tuṭṭhena ``kiṃ te karomī''ti vuttā  ``sāmi, aññaṃ me kātabbaṃ natthi, ekassa pana ekacārikavāraṇassa tuṇḍena paharitvā tumhehi  akkhīni bhinnāni paccāsīsāmī''ti āha. sā tena ``sādhū''ti sampaṭicchitā ekaṃ  nīlamakkhikaṃ upaṭṭhahi. tāyapi ``kiṃ te, karomī''ti vuttā ``iminā kākena  ekacārikavāraṇassa akkhīsu bhinnesu tumhehi tattha āsāṭikaṃ pātetuṃ icchāmī''ti vatvā tāyapi  ``sādhū''ti vutte ekaṃ maṇḍūkaṃ upaṭṭhahitvā tena ``kiṃ te, karomī''ti vuttā ``yadā  ekacārikavāraṇo andho hutvā pānīyaṃ pariyesati, tadā pabbatamatthake ṭhito saddaṃ katvā tasmiṃ  pabbatamatthakaṃ abhiruhante otaritvā papāte saddaṃ kareyyātha, ahaṃ tumhākaṃ santikā ettakaṃ  paccāsīsāmī''ti āha. sopi tassā vacanaṃ ``sādhū''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^M3.0164^ea^ kāko vāraṇassa dvepi ^a^P3.0177^ea^ akkhīni  tuṇḍena bhindi, nīlamakkhikā āsāṭikaṃ pātesi. so puḷavehi khajjanto vedanāppatto  pipāsābhibhūto pānīyaṃ pariyesamāno vicari. tasmiṃ kāle maṇḍūko pabbatamatthake ṭhatvā  saddamakāsi. vāraṇo ``ettha pānīyaṃ bhavissatī''ti pabbatamatthakaṃ abhiruhi. atha maṇḍūko  otaritvā papāte ṭhatvā saddamakāsi. vāraṇo ``ettha pānīyaṃ bhavissatī''ti papātābhimukho  gacchanto parigaḷitvā pabbatapāde patitvā jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. laṭukikā tassa matabhāvaṃ ñatvā  ``diṭṭhā me paccāmittassa piṭṭhī''ti haṭṭhatuṭṭhā tassa khandhe caṅkamitvā yathākammaṃ gatā.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, kenaci saddhiṃ veraṃ nāma kātabbaṃ, evaṃ balasampannampi vāraṇaṃ ime  cattāro janā ekato hutvā vāraṇassa jīvitakkhayaṃ pāpesu''nti -- <br/><br/>[40] 43^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kākañca ^a^V3.0152^ea^ passa laṭukikaṃ, maṇḍūkaṃ nīlamakkhikaṃ. <br/><br/>[27] ete nāgaṃ aghātesuṃ, passa verassa verinaṃ. <br/><br/>[22] tasmā hi veraṃ na kayirātha, appiyenapi kenacī''ti.. -- <br/><br/>[25] imaṃ abhisambuddhagāthaṃ vatvā jātakaṃ samodhānesi.<br/><br/>[03] tattha ^b^passā^eb^ti aniyāmitālapanametaṃ, bhikkhū pana sandhāya vuttattā passatha bhikkhaveti  vuttaṃ hoti. ^b^ete^eb^ti ete cattāro ekato hutvā. ^b^aghātesu^eb^nti taṃ vadhiṃsu. ^b^passa  verassa verina^eb^nti passatha verikānaṃ verassa gatinti attho.<br/><br/>[03] tadā ekacārikahatthī devadatto ahosi, yūthapati pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] laṭukikajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 363
title:
  [] . ghaṭajātakavaṇṇanā^[] . koraṇḍiyajātakavaṇṇanā^[] . laṭukikajātakavaṇṇanā^[] . cūḷadhammapālajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ahameva^eb^ ^a^M3.0165^ea^ ^b^dūsiyā bhūnahatā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto  devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi. aññesu jātakesu devadatto bodhisattassa  tāsamattampi kātuṃ nāsakkhi, imasmiṃ ^a^P3.0178^ea^ pana cūḷadhammapālajātake bodhisattassa  sattamāsikakāle hatthapāde ca sīsañca chedāpetvā asimālakaṃ nāma kāresi. ^b^daddarajātake^eb^  (jā0 1.2.43-44) gīvaṃ gahetvā māretvā uddhane maṃsaṃ pacitvā khādi.  ^b^khantīvādījātake^eb^ (jā0 1.4.49 ādayo) dvīhipi kasāhi pahārasahassehi tāḷāpetvā  hatthapāde ca kaṇṇanāsañca chedāpetvā jaṭāsu gahetvā kaḍḍhāpetvā uttānakaṃ nipajjāpetvā ure pādena  paharitvā gato. bodhisatto taṃ divasaṃyeva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. ^b^cūḷanandiyajātakepi^eb^  (jā0 1.2.143-144) ^b^mahākapijātakepi^eb^ (jā0 1.7.83 ādayo) māresiyeva.  evameva so dīgharattaṃ vadhāya parisakkanto buddhakālepi parisakkiyeva. athekadivasaṃ bhikkhū  dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, devadatto buddhānaṃ māraṇatthameva upāyaṃ karoti,  `sammāsambuddhaṃ mārāpessāmī'ti dhanuggahe payojesi, silaṃ pavijjhi, nāḷāgiriṃ  vissajjāpesī''ti. satthā āgantvā `kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa mayhaṃ vadhāya  parisakkiyeva, idāni pana tāsamattampi kātuṃ na sakkoti ^a^V3.0153^ea^, pubbe maṃ  cūḷadhammapālakumārakāle attano puttaṃ samānaṃ jīvatakkhayaṃ pāpetvā asimālakaṃ kāresī''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ mahāpatāpe nāma rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā  candādeviyā kucchimhi nibbatti, ``dhammapālo''tissa nāmaṃ kariṃsu. tamenaṃ sattamāsikakāle  mātā gandhodakena nhāpetvā alaṅkaritvā kīḷāpayamānā nisīdi. rājā tassā vasanaṭṭhānaṃ  agamāsi. sā puttaṃ kīḷāpayamānā puttasinehena samappitā hutvā rājānaṃ passitvāpi na uṭṭhahi.  so cintesi ``ayaṃ idāneva tāva puttaṃ nissāya mānaṃ karoti, maṃ kismiñci na maññati,  putte pana vaḍḍhante mayi `manusso'tipi saññaṃ na karissati, idāneva naṃ ghātessāmī''ti. so  nivattitvā rājāsane nisīditvā ``attano vidhānena ^a^M3.0166^ea^ āgacchatū''ti  coraghātakaṃ pakkosāpesi. so kāsāyavatthanivattho ^a^P3.0179^ea^ rattamālādharo pharasuṃ aṃse  ṭhapetvā upadhānaghaṭikaṃ hatthapādaṭhapanadaṇḍakañca ādāya āgantvā rājānaṃ vanditvā ``kiṃ karomi,  devā''ti aṭṭhāsi. deviyā sirigabbhaṃ gantvā dhammapālaṃ ānehīti. devīpi rañño kujjhitvā  nivattanabhāvaṃ ñatvā bodhisattaṃ ure nipajjāpetvā rodamānā nisīdi. coraghātako gantvā taṃ  piṭṭhiyaṃ hatthena paharitvā hatthato kumāraṃ acchinditvā ādāya rañño santikaṃ āgantvā ``kiṃ  karomi, devā''ti āha. rājā ekaṃ phalakaṃ āharāpetvā purato nikkhipāpetvā ``idha naṃ  nipajjāpehī''ti āha. so tathā akāsi.<br/><br/>[03] candādevī puttassa pacchatova paridevamānā āgacchi. puna coraghātako ``kiṃ karomī,  devā''ti āha. dhammapālassa hatthe chindāti. candādevī ``mahārāja, mama putto sattamāsiko  bālako na kiñci jānāti, natthetassa doso, doso pana honto mayi bhaveyya, tasmā mayhaṃ  hatthe chedāpehī''ti imamatthaṃ pakāsentī paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 44^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa. <br/><br/>[22] etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, hatthe me deva chedehī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dūsiyā^eb^ti dūsikā, tumhe disvā anuṭṭhahamānā dosakārikāti attho.  ``dūsikā''tipi pāṭho, ayamevattho. ^b^bhūnahatā^eb^ti hatabhūnā, hatavuḍḍhīti attho.  ^b^rañño^eb^ti idaṃ ``dūsiyā''ti padena yojetabbaṃ. ahaṃ rañño mahāpatāpassa aparādhakārikā,  nāyaṃ kumāro, tasmā ^a^V3.0154^ea^ niraparādhaṃ etaṃ bālakaṃ muñcatu dhammapālaṃ, sacepi hatthe  chedāpetukāmo, dosakārikāya hatthe me, deva, chedehīti ayamettha attho.<br/><br/>[03] rājā coraghātakaṃ olokesi. ``kiṃ karomi, devā''ti? ``papañcaṃ akatvā hatthe  chedā''ti. tasmiṃ khaṇe coraghātako tikhiṇapharasuṃ gahetvā kumārassa taruṇavaṃsakaḷīre viya  ^a^P3.0180^ea^ dve hatthe chindi. so dvīsu hatthesu chijjamānesu neva rodi na paridevi,  khantiñca mettañca purecārikaṃ katvā adhivāsesi. candā pana devī chinnahatthakoṭiṃ gahetvā  ucchaṅge katvā ^a^M3.0167^ea^ lohitalittā paridevamānā vicari. puna coraghātako ``kiṃ  karomi, devā''ti pucchi. ``dvepi pāde chindā''ti. taṃ sutvā candādevī dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 45^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa. <br/><br/>[22] etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, pāde me deva chedehī''ti.. <br/><br/>[25] tattha adhippāyo vuttanayeneva veditabbo.<br/><br/>[03] rājāpi puna coraghātakaṃ āṇāpesi. so ubhopi pāde chindi. candādevī pādakoṭimpi  gahetvā ucchaṅge katvā lohitalittā paridevamānā ``sāmi mahāpatāpa, chinnahatthapādā nāma dārakā  mātarā posetabbā honti, ahaṃ bhatiṃ katvā mama puttakaṃ posessāmi, dehi me eta''nti āha.  coraghātako ``kiṃ deva katā rājāṇā, niṭṭhitaṃ mama kicca''nti pucchi. ``na tāva  niṭṭhita''nti. ``atha kiṃ karomi, devā''ti? ``sīsamassa chindā''ti. taṃ sutvā  candādevī tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 46^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa. <br/><br/>[22] etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, sīsaṃ me deva chedehī''ti.. <br/><br/>[25] vatvā ca pana attano sīsaṃ upanesi.<br/><br/>[03] puna coraghātako ``kiṃ karomi, devā''ti pucchi. ``sīsamassa chindā''ti. so  sīsaṃ chinditvā ``katā, deva, rājāṇā''ti pucchi. ``na tāva katā''ti. ``atha kiṃ  karomi, devā''ti? ``asituṇḍena naṃ sampaṭicchitvā asimālakaṃ nāma karohī''ti. so  tassa kaḷevaraṃ ^a^V3.0155^ea^ ākāse khipitvā asituṇḍena sampaṭicchitvā asimālakaṃ nāma katvā  mahātale vippakiri. candādevī bodhisattassa maṃse ucchaṅge katvā mahātale rodamānā  paridevamānā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 47^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^P3.0181^ea^ hi nūnimassa rañño, mittāmaccā ca vijjare suhadā. <br/><br/>[22] ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi orasaṃ puttaṃ.. <br/><br/>[40] 48^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na hi nūnimassa rañño, ñātī mittā ca vijjare suhadā. <br/><br/>[22] ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi atrajaṃ putta''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0168^ea^ ^b^mittāmaccā ca vijjare suhadā^eb^ti nūna imassa rañño  daḷhamittā vā sabbakiccesu sahabhāvino amaccā vā muduhadayatāya suhadā vā keci na vijjanti.  ^b^ye na vadantī^eb^ti ye adhunā āgantvā ``attano piyaputtaṃ mā ghātayī''ti na vadanti,  imaṃ rājānaṃ paṭisedhenti, te natthiyevāti maññe. dutiyagāthāyaṃ ^b^ñātī^eb^ti ñātakā.<br/><br/>[03] imā pana dve gāthā vatvā candādevī ubhohi hatthehi hadayamaṃsaṃ dhārayamānā tatiyaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 49^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``candanasārānulittā, bāhā chijjanti dhammapālassa. <br/><br/>[22] dāyādassa pathabyā, pāṇā me deva rujjhantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dāyādassa pathabyā^eb^ti pitusantakāya cāturantāya pathaviyā dāyādassa  lohitacandanasārānulittā hatthā chijjanti, pādā chijjanti, sīsañca chijjati, asimālakopi  kato, tava vaṃsaṃ pacchinditvā gatosi dānīti evamādīni vilapanti evamāha. ^b^pāṇā me  deva rujjhantī^eb^ti deva, mayhampi imaṃ sokaṃ sandhāretuṃ asakkontiyā jīvitaṃ rujjhatīti.<br/><br/>[03] tassā evaṃ paridevamānāya eva ḍayhamāne veḷuvane veḷu viya hadayaṃ phali, sā tattheva  jīvitakkhayaṃ pattā. rājāpi pallaṅke ṭhātuṃ asakkonto mahātale pati, padaratalaṃ dvidhā bhijji, so  tatopi bhūmiyaṃ pati. tato catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalāpi ghanapathavī tassa  ^a^V3.0156^ea^ aguṇaṃ dhāretuṃ asakkontī bhijjitvā vivaramadāsi, avīcito jālā uṭṭhāya  kuladattikena kambalena parikkhipantī viya ^a^P3.0182^ea^ taṃ gahetvā avīcimhi khipi.  candāya ca bodhisattassa ca amaccā sarīrakiccaṃ kariṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā devadatto ahosi,  candādevī mahāpajāpatigotamī, dhammapālakumāro pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] cūḷadhammapālajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 364
title:
  [] . koraṇḍiyajātakavaṇṇanā^[] . laṭukikajātakavaṇṇanā^[] . cūḷadhammapālajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇamigajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vikkama^eb^ ^a^M3.0169^ea^ ^b^re haripādā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  sāvatthiyaṃ ekaṃ kuladhītaraṃ ārabbha kathesi. sā kira sāvatthiyaṃ dvinnaṃ aggasāvakānaṃ  upaṭṭhākakulassa dhītā saddhā pasannā buddhamāmakā dhammamāmakā saṅghamāmakā ācārasampannā paṇḍitā  dānādipuññābhiratā. taṃ aññaṃ sāvatthiyameva samānajātikaṃ micchādiṭṭhikakulaṃ vāresi.  athassā mātāpitaro ``amhākaṃ dhītā saddhā pasannā tīṇi ratanāni mamāyati  dānādipuññābhiratā, tumhe micchādiṭṭhikā imissāpi yathāruciyā dānaṃ vā dātuṃ dhammaṃ vā sotuṃ  vihāraṃ vā gantuṃ sīlaṃ vā rakkhituṃ uposathakammaṃ vā kātuṃ na dassatha, na mayaṃ tumhākaṃ dema,  attanā sadisaṃ micchādiṭṭhikakulāva kumārikaṃ gaṇhathā''ti āhaṃsu. te tehi paṭikkhittā  ``tumhākaṃ dhītā amhākaṃ gharaṃ gantvā yathādhippāyena sabbametaṃ karotu, mayaṃ na vāressāma, detha  no eta''nti vatvā ``tena hi gaṇhathā''ti vuttā bhaddakena nakkhattena maṅgalaṃ katvā taṃ attano  gharaṃ nayiṃsu. sā vattācārasampannā patidevatā ahosi, sassusasurasāmikavattāni katāneva honti.<br/><br/>[03] sā ekadivasaṃ sāmikaṃ āha -- ``icchāmahaṃ, ayyaputta, amhākaṃ kulūpakattherānaṃ dānaṃ  dātu''nti. sādhu, bhadde, yathājjhāsayena dānaṃ dehīti. sā there nimantāpetvā mahantaṃ sakkāraṃ  katvā paṇītabhojanaṃ bhojetvā ekamantaṃ nisīditvā ``bhante, imaṃ kulaṃ micchādiṭṭhikaṃ assaddhaṃ  tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ na jānāti, sādhu, ayyā, yāva imaṃ kulaṃ tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ jānāti,  tāva idheva bhikkhaṃ gaṇhathā''ti āha. therā adhivāsetvā tattha nibaddhaṃ bhuñjanti. puna sāmikaṃ  āha ``ayyaputta, therā ^a^P3.0183^ea^ idha nibaddhaṃ āgacchanti, kiṃkāraṇā tumhe na  passathā''ti. ``sādhu, passissāmī''ti. sā punadivase therānaṃ bhattakiccapariyosāne tassa  ārocesi ^a^V3.0157^ea^. so upasaṅkamitvā therehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi.  athassa dhammasenāpati dhammakathaṃ kathesi. so therassa dhammakathāya ca iriyāpathesu ca  pasīditvā tato paṭṭhāya therānaṃ āsanaṃ paññapeti, pānīyaṃ parissāveti, antarābhatte dhammakathaṃ  suṇāti, tassa aparabhāge micchādiṭṭhi bhijji.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^M3.0170^ea^ thero dvinnampi dhammakathaṃ kathento saccāni pakāsesi,  saccapariyosāne ubhopi jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. tato paṭṭhāya tassa mātāpitaro  ādiṃ katvā antamaso dāsakammakarāpi sabbe micchādiṭṭhiṃ bhinditvā buddhadhammasaṅghamāmakāyeva  jātā. athekadivasaṃ dārikā sāmikaṃ āha -- ``ayyaputta, kiṃ me gharāvāsena, icchāmahaṃ  pabbajitu''nti. so ``sādhu bhadde, ahampi pabbajissāmī''ti mahantena parivārena taṃ  bhikkhunupassayaṃ netvā pabbājetvā sayampi satthāraṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci. taṃ satthā  pabbājesi. ubhopi vipassanaṃ vaḍḍhetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇiṃsu. athekadivasaṃ bhikkhū  dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, asukā nāma daharabhikkhunī attano ceva paccayā jātā  sāmikassa ca, attanāpi pabbajitvā arahattaṃ patvā tampi pāpesī''ti. satthā āgantvā ``kāya  nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na,  bhikkhave, idāneva tāva esā sāmikaṃ rāgapāsā mocesi, pubbepesā porāṇakapaṇḍite pana  maraṇapāsā mocesī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto migayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto  abhirūpo ahosi pāsādiko dassanīyo suvaṇṇavaṇṇo lākhārasaparikammakatehi  ^a^P3.0184^ea^ viya hatthapādehi rajatadāmasadisehi visāṇehi maṇiguḷikapaṭibhāgehi akkhīhi  rattakambalageṇḍusadisena mukhena samannāgato. bhariyāpissa taruṇamigī abhirūpā ahosi  dassanīyā. te samaggavāsaṃ vasiṃsu, asītisahassacitramigā bodhisattaṃ upaṭṭhahiṃsu. tadā luddakā  migavīthīsu pāse oḍḍesuṃ. athekadivasaṃ bodhisatto migānaṃ purato gacchanto pāde pāsena  bajjhitvā ``chindissāmi na''nti ākaḍḍhi, cammaṃ chijji, puna ākaḍḍhantassa maṃsaṃ chijji,  puna nhāru chijji, pāso aṭṭhimāhacca aṭṭhāsi. so pāsaṃ chindituṃ asakkonto maraṇabhayatajjito  baddharavaṃ ravi. taṃ sutvā bhīto migagaṇo palāyi. bhariyā panassa palāyitvā migānaṃ antare  olokentī taṃ adisvā ``idaṃ bhayaṃ mayhaṃ piyasāmikassa uppannaṃ bhavissatī''ti vegena tassa  santikaṃ gantvā assumukhī rodamānā ``sāmi ^a^M3.0171^ea^, tvaṃ mahabbalo, kiṃ  ^a^V3.0158^ea^ etaṃ pāsaṃ sandhāretuṃ na sakkhissasi, vegaṃ janetvā chindāhi na''nti tassa ussāhaṃ  janentī paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 50^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vikkama re haripāda, vikkama re mahāmiga. <br/><br/>[22] chinda vārattikaṃ pāsaṃ, nāhaṃ ekā vane rame''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vikkamā^eb^ti parakkama, ākaḍḍhāti attho. ^b^re^eb^ti āmantane nipāto.  ^b^haripādā^eb^ti suvaṇṇapāda. sakalasarīrampi tassa suvaṇṇavaṇṇaṃ, ayaṃ pana gāravenevamāha.  ^b^nāhaṃ ekā^eb^ti ahaṃ tayā vinā ekikā vane na ramissāmi, tiṇodakaṃ pana aggahetvā  sussitvā marissāmīti dasseti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0185^ea^ sutvā migo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 51^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vikkamāmi na pāremi, bhūmiṃ sumbhāmi vegasā. <br/><br/>[22] daḷho vārattiko pāso, pādaṃ me parikantatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vikkamāmī^eb^ti bhadde, ahaṃ vīriyaṃ karomi. ^b^na pāremī^eb^ti pāsaṃ chindituṃ  pana na sakkomīti attho. ^b^bhūmiṃ sumbhāmī^eb^ti api nāma chijjeyyāti pādenāpi bhūmiṃ  paharāmi. ^b^vegasā^eb^ti vegena. ^b^parikantatī^eb^ti cammādīni chindanto samantā  kantatīti.<br/><br/>[03] atha naṃ migī ``mā bhāyi, sāmi, ahaṃ attano balena luddakaṃ yācitvā tava jīvitaṃ  āharissāmi. sace yācanāya na sakkhissāmi, mama jīvitampi datvā tava jīvitaṃ  āharissāmī''ti mahāsattaṃ assāsetvā lohitalittaṃ bodhisattaṃ pariggahetvā aṭṭhāsi. luddakopi  asiñca sattiñca gahetvā kappuṭṭhānaggi viya āgacchati. sā taṃ disvā ``sāmi, luddako  āgacchati, ahaṃ attano balaṃ karissāmi, tvaṃ mā bhāyī''ti migaṃ assāsetvā luddakassa paṭipathaṃ  gantvā paṭikkamitvā ekamantaṃ ṭhitā taṃ vanditvā ``sāmi, mama sāmiko suvaṇṇavaṇṇo  sīlācārasampanno, asītisahassānaṃ migānaṃ rājā''ti bodhisattassa guṇaṃ kathetvā migarāje  ṭhiteyeva attano vadhaṃ yācantī tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 52^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``attharassu ^a^V3.0159^ea^ palāsāni, asiṃ nibbāha luddaka. <br/><br/>[22] paṭhamaṃ maṃ vadhitvāna, hana pacchā mahāmiga''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0172^ea^ ^b^palāsānī^eb^ti maṃsaṭṭhapanatthaṃ palāsapaṇṇāni attharassu.  ^b^asiṃ nibbāhā^eb^ti asiṃ kosato nīhara.<br/><br/>[03] taṃ sutvā luddako ``manussabhūtā tāva sāmikassa atthāya attano jīvitaṃ na pariccajanti,  ayaṃ tiracchānagatā jīvitaṃ pariccajati, manussabhāsāya ca madhurena sarena ^a^P3.0186^ea^  katheti, ajja imissā ca patino cassā jīvitaṃ dassāmī''ti pasannacitto catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 53^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, bhāsantiṃ mānusiṃ migiṃ. <br/><br/>[22] tvañca bhadde sukhī hohi, eso cāpi mahāmigo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā^eb^ti mayā ito pubbe evarūpaṃ diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā natthi.  ^b^bhāsantiṃ mānusiṃ migi^eb^nti ahañhi ito pubbe mānusiṃ vācaṃ bhāsantiṃ migiṃ neva addasaṃ na  assosiṃ. yesaṃ pana ``na me sutā vā diṭṭhā vā, bhāsantī mānusī migī''ti pāḷi, tesaṃ  yathāpāḷimeva attho dissati. ^b^bhadde^eb^ti bhaddake paṇḍike upāyakusale. iti taṃ ālapitvā  puna ``tvañca eso cāpi mahāmigoti dvepi janā sukhī niddukkhā hothā''ti taṃ samassāsetvā  luddako bodhisattassa santikaṃ gantvā vāsiyā cammapāsaṃ chinditvā pāde laggapāsakaṃ saṇikaṃ  nīharitvā nhārunā nhāruṃ, maṃsena maṃsaṃ, cammena cammaṃ paṭipāṭetvā pādaṃ hatthena parimajji.  taṅkhaṇaññeva mahāsattassa pūritapāramitānubhāvena luddakassa ca mettacittānubhāvena migiyā ca  mettadhammānubhāvena nhārumaṃsacammāni nhārumaṃsacammehi ghaṭayiṃsu. bodhisatto pana sukhī niddukkho  aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] migī bodhisattaṃ sukhitaṃ disvā somanassajātā luddakassa anumodanaṃ karontī pañcamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 54^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi. <br/><br/>[22] yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā mahāmiga''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0160^ea^ ^b^luddakā^eb^ti dāruṇakammakiriyāya laddhanāmavasena ālapati.<br/><br/>[03] bodhisatto ``ayaṃ luddo mayhaṃ avassayo jāto, mayāpissa avassayeneva bhavituṃ vaṭatī''ti  ^a^P3.0187^ea^ gocarabhūmiyaṃ diṭṭhaṃ ekaṃ maṇikkhandhaṃ tassa datvā ^a^M3.0173^ea^ ``samma,  ito paṭṭhāya pāṇātipātādīni mā kari, iminā kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā dārake posento  dānasīlādīni puññāni karohī''ti tassovādaṃ datvā araññaṃ pāvisi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā luddako channo ahosi,  migī daharabhikkhunī, migarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] suvaṇṇamigajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 365
title:
  [] . laṭukikajātakavaṇṇanā^[] . cūḷadhammapālajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇamigajātakavaṇṇanā^[] . suyonandījātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vāti gandho timirāna^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. tañhi satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā ``sacca''nti vutte  ``kiṃ disvā''ti vatvā ``alaṅkatamātugāma''nti vutte ``mātugāmo nāmesa bhikkhu na sakkā  rakkhituṃ, porāṇakapaṇḍitā supaṇṇabhavane katvā rakkhantāpi rakkhituṃ nāsakkhiṃsū''ti vatvā tena  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ tambarājā nāma rajjaṃ kāresi. tassa suyonandī nāma aggamahesī  ahosi uttamarūpadharā. tadā bodhisatto supaṇṇayoniyaṃ nibbatti, tasmiṃ kāle nāgadīpo  sedumadīpo nāma ahosi. bodhisatto tasmiṃ dīpe supaṇṇabhavane vasati. so bārāṇasiṃ gantvā  tambarājena saddhiṃ māṇavakavesena jūtaṃ kīḷati. tassa rūpasampattiṃ disvā paricārikā  ``amhākaṃ raññā saddhiṃ evarūpo nāma māṇavako jūtaṃ kīḷatī''ti suyonandiyā ārocesuṃ. sā  sutvā taṃ daṭṭhukāmā hutvā ekadivasaṃ alaṅkaritvā jūtamaṇḍalaṃ āgantvā paricārikānaṃ  ^a^P3.0188^ea^ antare ṭhitā naṃ olokesi. sopi deviṃ olokesi. dvepi aññamaññaṃ  paṭibaddhacittā ahesuṃ. supaṇṇarājā attano ānubhāvena nagare vātaṃ samuṭṭhāpesi, gehapatanabhayena  rājanivesanā manussā nikkhamiṃsu. so attano ānubhāvena andhakāraṃ katvā deviṃ ^a^V3.0161^ea^  gahetvā ākāsena āgantvā nāgadīpe attano bhavanaṃ pāvisi ^a^M3.0174^ea^ suyonandiyā  gataṭṭhānaṃ jānantā nāma nāhesuṃ. so tāya saddhiṃ abhiramamāno gantvā raññā saddhiṃ jūtaṃ kīḷati.<br/><br/>[03] rañño pana saggo nāma gandhabbo atthi, so deviyā gataṭṭhānaṃ ajānanto taṃ gandhabbaṃ  āmantetvā ``gaccha, tāta, gandhabba sabbaṃ thalajalapathaṃ anuvicaritvā deviyā gataṭṭhānaṃ passā''ti  uyyojesi. so paribbayaṃ gahetvā dvāragāmato paṭṭhāya vicinanto kurukacchaṃ pāpuṇi. tadā  kurukacchavāṇijā nāvāya suvaṇṇabhūmiṃ gacchanti. so te upasaṅkamitvā ``ahaṃ gandhabbo nāvāya  vetanaṃ khaṇḍetvā tumhākaṃ gandhabbaṃ karissāmi, mampi nethā''ti āha. te ``sādhū''ti tampi  āropetvā nāvaṃ vissajjesuṃ. te sukhapayātāya nāvāya taṃ pakkositvā ``gandhabbaṃ no karohī''ti  āhaṃsu. ``ahaṃ ce gandhabbaṃ kareyyaṃ, mayi pana gandhabbaṃ karonte macchā calissanti, atha vo  nāvo bhijjissatī''ti. ``manussamatte gandhabbaṃ karonte macchānaṃ calanaṃ nāma natthi,  karohī''ti. ``tena hi mā mayhaṃ kujjhitthā''ti vīṇaṃ mucchitvā tantissarena gītassaraṃ,  gītassarena tantissaraṃ anatikkamitvā gandhabbaṃ akāsi. tena saddena sammattā hutvā macchā  caliṃsu.<br/><br/>[03] atheko makaro uppatitvā nāvāya patanto nāvaṃ bhindi. saggo phalake nipajjitvā  yathāvātaṃ gacchanto nāgadīpe supaṇṇabhavanassa nigrodharukkhassa santikaṃ pāpuṇi. suyonandīpi  devī supaṇṇarājassa jūtaṃ kīḷituṃ gatakāle vimānā otaritvā ^a^P3.0189^ea^ velante  vicarantī saggaṃ gandhabbaṃ disvā sañjānitvā ``kathaṃ āgatosī''ti pucchi. so sabbaṃ kathesi.  ``tena hi mā bhāyī''ti taṃ assāsetvā bāhāhi pariggahetvā vimānaṃ āropetvā sayanapiṭṭhe  nipajjāpetvā samassatthakāle dibbabhojanaṃ datvā dibbagandhodakena nhāpetvā dibbavatthehi acchādetvā  dibbagandhapupphehi alaṅkaritvā puna dibbasayane nipajjāpesi. evaṃ divasaṃ pariggahamānā  supaṇṇarañño āgamanavelāya paṭicchādetvā gatakāle tena saddhiṃ kilesavasena abhirami. tato  māsaddhamāsaccayena bārāṇasivāsino vāṇijā dārudakagahaṇatthāya tasmiṃ dīpe nigrodharukkhamūlaṃ  sampattā. so tehi saddhiṃ nāvaṃ abhiruyha bārāṇasiṃ ^a^M3.0175^ea^ gantvā rājānaṃ disvāva  tassa jūtakīḷanavelāya vīṇaṃ gahetvā rañño gandhabbaṃ karonto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 55^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vāti gandho timirānaṃ, kusamuddo ca ghosavā. <br/><br/>[22] dūre ito suyonandī, tamba kāmā tudanti ma''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0162^ea^ ^b^timirāna^eb^nti timirarukkhapupphānaṃ. taṃ kira nigrodhaṃ parivāretvā  timirarukkhā atthi, te sandhāyevaṃ vadati. ^b^kusamuddo^eb^ti khuddakasamuddo. ^b^ghosavā^eb^ti  mahāravo. tasseva nigrodhassa santike samuddaṃ sandhāyevamāha. ^b^ito^eb^ti imamhā nagarā.  ^b^tambā^eb^ti rājānaṃ ālapati. atha vā ^b^tambakāmā^eb^ti tambena kāmitakāmā tambakāmā  nāma. te maṃ hadaye vijjhantīti dīpeti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā supaṇṇo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 56^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kathaṃ samuddamatari, kathaṃ addakkhi sedumaṃ. <br/><br/>[22] kathaṃ tassā ca tuyhañca, ahu sagga samāgamo''ti.. <br/><br/>[25] tattha ^b^seduma^eb^nti sedumadīpaṃ.<br/><br/>[03] tato ^a^P3.0190^ea^ saggo tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 57^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ. <br/><br/>[22] makarehi abhidā nāvā, phalakenāhamaplaviṃ.. <br/><br/>[40] 58^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sā maṃ saṇhena mudunā, niccaṃ candanagandhinī. <br/><br/>[22] aṅgena uddharī bhaddā, mātā puttaṃva orasaṃ.. <br/><br/>[40] 59^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sā maṃ annena pānena, vatthena sayanena ca. <br/><br/>[22] attanāpi ca mandakkhī, evaṃ tamba vijānahī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sā maṃ saṇhena mudunā^eb^ti evaṃ phalakena tīraṃ uttiṇṇaṃ maṃ samuddatīre vicarantī  sā disvā ``mā bhāyī''ti saṇhena mudunā vacanena samassāsetvāti attho. ^b^aṅgenā^eb^ti  bāhuyugaḷaṃ idha ``aṅgenā''ti vuttaṃ. ^b^bhaddā^eb^ti dassanīyā pāsādikā. ^b^sā maṃ  annenā^eb^ti sā maṃ etena annādinā ^a^M3.0176^ea^ santappesīti attho. ^b^attanāpi  cā^eb^ti na kevalaṃ annādīheva, attanāpi maṃ abhiramentī santappesīti dīpeti.  ^b^mandakkhī^eb^ti mandadassanī, mudunā ākārena olokanasīlāti ^a^V3.0163^ea^ vuttaṃ hoti.  ``mattakkhī''tipi pāṭho, madamattehi viya akkhīhi samannāgatāti attho. ^b^evaṃ tambā^eb^ti  evaṃ tambarāja jānāhīti.<br/><br/>[03] supaṇṇo gandhabbassa kathentasseva vippaṭisārī hutvā ``ahaṃ supaṇṇabhavane vasantopi  rakkhituṃ nāsakkhiṃ, kiṃ me tāya dussīlāyā''ti taṃ ānetvā rañño paṭidatvā pakkāmi, tato  paṭṭhāya puna nāgacchīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā rājā ānando ahosi, supaṇṇarājā pana ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] suyonandījātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] maṇikuṇḍalavaggo paṭhamo. 


volume: 111
item: 366
title:
  [] . cūḷadhammapālajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇamigajātakavaṇṇanā^vaṇṇārohavaggo^[] . vaṇṇārohajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vaṇṇārohenā^eb^ti ^a^V3.0164^ea^ ^a^P3.0191^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto dve  aggasāvake ārabbha kathesi. ekasmiñhi samaye ubhopi mahātherā ``imaṃ antovassaṃ suññāgāraṃ  anubrūhessāmā''ti satthāraṃ āpucchitvā gaṇaṃ pahāya sayameva pattacīvaraṃ ādāya jetavanā  nikkhamitvā ekaṃ paccantagāmaṃ nissāya araññe vihariṃsu. aññataropi vighāsādapuriso therānaṃ  upaṭṭhānaṃ karonto tattheva ekamante vasi. so therānaṃ samaggavāsaṃ disvā ``ime ativiya  samaggā vasanti, sakkā nu kho ete aññamaññaṃ bhinditu''nti cintetvā sāriputtattheraṃ  upasaṅkamitvā ``kiṃ nu kho, bhante, ayyena mahāmoggallānattherena saddhiṃ tumhākaṃ kiñci veraṃ  atthī''ti pucchi. ``kiṃ panāvuso''ti. esa, bhante, mama āgatakāle ``sāriputto  ^a^M3.0177^ea^ nāma jātigottakulapadesehi vā sutaganthapaṭivedhaiddhīhi vā mayā saddhiṃ kiṃ pahotī''ti  tumhākaṃ aguṇameva kathesīti. thero sitaṃ katvā ``gaccha tvaṃ āvuso''ti āha.<br/><br/>[03] so aparasmimpi divase mahāmoggallānattherampi upasaṅkamitvā tatheva kathesi. sopi naṃ  sitaṃ katvā ``gaccha, tvaṃ, āvuso''ti vatvā sāriputtattheraṃ upasaṅkamitvā ``āvuso, eso  vighāsādo tumhākaṃ santike kiñci kathesī''ti pucchi. ``āmāvuso, mayhampi santike  kathesi, imaṃ nīharituṃ vaṭṭatī''ti. ``sādhu, āvuso, nīharā''ti vutte thero ``mā idha  vasī''ti accharaṃ paharitvā taṃ nīhari. te ubhopi samaggavāsaṃ vasitvā satthu santikaṃ gantvā  vanditvā nisīdiṃsu. satthā paṭisanthāraṃ katvā ``sukhena vassaṃ vasitthā''ti pucchitvā  ``bhante, eko vighāsādo amhe bhinditukāmo hutvā bhindituṃ asakkonto palāyī''ti vutte ``na  kho so, sāriputta, idāneva, pubbepesa tumhe `bhindissāmī'ti bhindituṃ asakkonto palāyī''ti  vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññe rukkhadevatā ahosi. tadā  sīho ca byaggho ^a^P3.0192^ea^ ca araññe pabbataguhāyaṃ vasanti. eko siṅgālo te  upaṭṭhahanto tesaṃ ^a^V3.0165^ea^ vighāsaṃ khāditvā mahākāyo hutvā ekadivasaṃ cintesi ``mayā  sīhabyagghānaṃ maṃsaṃ na khāditapubbaṃ, mayā ime dve jane bhindituṃ vaṭṭati, tato nesaṃ kalahaṃ katvā  matānaṃ maṃsaṃ khādissāmī''ti. so sīhaṃ upasaṅkamitvā ``kiṃ, sāmi, tumhākaṃ byagghena saddhiṃ  kiñci veraṃ atthī''ti pucchi. ``kiṃ pana, sammā''ti? esa, bhante, mamāgatakāle ``sīho  nāma sarīravaṇṇena vā ārohapariṇāhena vā jātibalavīriyehi vā mama kalabhāgampi na  pāpuṇātī''ti tumhākaṃ aguṇameva kathesīti. atha naṃ sīho ``gaccha tvaṃ, na so evaṃ  kathessatī''ti āha. byagghampi upasaṅkamitvā eteneva upāyena kathesi. taṃ sutvā byagghopi  sīhaṃ upasaṅkamitvā ``samma, tvaṃ kira idañcidañca vadesī''ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 60^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vaṇṇārohena jātiyā, balanikkamanena ca. <br/><br/>[22] subāhu na mayā seyyo, sudāṭha iti bhāsasī''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^a^M3.0178^ea^ ^b^balanikkamanena cā^eb^ti kāyabalena ceva vīriyabalena ca.  ^b^subāhu na mayā seyyo^eb^ti ayaṃ subāhu nāma byaggho etehi kāraṇehi mayā neva sadiso  na uttaritaroti saccaṃ kira tvaṃ sobhanāhi dāṭhāhi samannāgata sudāṭha migarāja, evaṃ vadesīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā sudāṭho sesā catasso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 61^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vaṇṇārohena jātiyā, balanikkamanena ca. <br/><br/>[22] sudāṭho na mayā seyyo, subāhu iti bhāsasi.. <br/><br/>[40] 62^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ ce maṃ viharantaṃ, subāhu samma dubbhasi. <br/><br/>[22] na dānāhaṃ tayā saddhiṃ, saṃvāsamabhirocaye.. <br/><br/>[40] 63^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo paresaṃ vacanāni, saddaheyya yathātathaṃ. <br/><br/>[22] khippaṃ bhijjetha mittasmiṃ, verañca pasave bahuṃ.. <br/><br/>[40] 64^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassī. <br/><br/>[22] yasmiñca ^a^P3.0193^ea^ setī urasīva putto, sa ve mitto yo abhejjo  parehī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sammā^eb^ti ^a^V3.0166^ea^ vayassa. ^b^dubbhasī^eb^ti yadi evaṃ tayā saddhiṃ  samaggavāsaṃ vasantaṃ maṃ siṅgālassa kathaṃ gahetvā tvaṃ dubbhasi hanituṃ icchasi, ito dāni paṭṭhāya  ahaṃ tayā saddhiṃ saṃvāsaṃ na abhirocaye. ^b^yathātatha^eb^nti tathato yathātathaṃ yathātacchaṃ  avisaṃvādakena ariyena vuttavacanaṃ saddhātabbaṃ. evaṃ yo yesaṃ kesañci paresaṃ vacanāni saddahethāti  attho. ^b^yo sadā appamatto^eb^ti yo niccaṃ appamatto hutvā mittassa vissāsaṃ na deti, so  mitto nāma na hotīti attho. ^b^bhedāsaṅkī^eb^ti ``ajja bhijjissati, sve bhijjissatī''ti  evaṃ mittassa bhedameva āsaṅkati. ^b^randhamevānupassī^eb^ti chiddaṃ vivarameva passanto.  ^b^urasīva putto^eb^ti yasmiṃ mitte mātu hadaye putto viya nirāsaṅko nibbhayo seti.<br/><br/>[03] iti ^a^M3.0179^ea^ imāhi catūhi gāthāhi sīhena mittaguṇe kathite byaggho ``mayhaṃ  doso''ti sīhaṃ khamāpesi. te tattheva samaggavāsaṃ vasiṃsu. siṅgālo pana palāyitvā aññattha  gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā siṅgālo vighāsādo  ahosi, sīho sāriputto, byaggho moggallāno, taṃ kāraṇaṃ paccakkhato diṭṭhā tasmiṃ vane  nivuttharukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vaṇṇārohajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 367
title:
  [] . suvaṇṇamigajātakavaṇṇanā^vaṇṇārohavaggo^[] . vaṇṇārohajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sīlaṃ seyyo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ sīlavīmaṃsakabrāhmaṇaṃ ārabbha  kathesi. taṃ kira rājā ``esa sīlasampanno''ti aññehi brāhmaṇehi atirekaṃ katvā passati.  so cintesi ``kiṃ nu kho maṃ rājā `sīlasampanno'ti aññehi atirekaṃ katvā passati, udāhu  `sutadharayutto'ti, vīmaṃsissāmi tāva sīlassa vā sutassa vā mahantabhāva''nti. so ekadivasaṃ  heraññikaphalakato kahāpaṇaṃ gaṇhi. heraññiko garubhāvena na kiñci āha, dutiyavārepi na  kiñci āha. tatiyavāre pana taṃ ``vilopakhādako''ti gāhāpetvā rañño dassetvā ``kiṃ  iminā kata''nti vutte ``kuṭumbaṃ vilumpatī''ti āha. ``saccaṃ kira ^a^P3.0194^ea^,  brāhmaṇā''ti? ``na, mahārāja, kuṭumbaṃ vilumpāmi, mayhaṃ pana `sīlaṃ nu kho mahantaṃ, sutaṃ nu  kho'ti kukkuccaṃ ahosi, svāhaṃ `etesu kataraṃ nu kho mahanta'nti vīmaṃsanto tayo vāre kahāpaṇaṃ  gaṇhiṃ, taṃ maṃ esa bandhāpetvā tumhākaṃ dasseti. idāni me sutato ^a^V3.0167^ea^ sīlassa  mahantabhāvo ñāto, na me gharāvāsenattho, pabbajissāmaha''nti pabbajjaṃ anujānāpetvā gharadvāraṃ  anoloketvāva jetavanaṃ gantvā satthāraṃ pabbajjaṃ yāci. tassa satthā pabbajjañca upasampadañca  dāpesi. so acirūpasampanno vipassanaṃ vipassitvā aggaphale patiṭṭhahi. bhikkhū dhammasabhāyaṃ  kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, asukabrāhmaṇo attano sīlaṃ vīmaṃsitvā pabbajito ^a^M3.0180^ea^  vipassitvā arahattaṃ patto''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāni ayameva, pubbe  paṇḍitāpi sīlaṃ vīmaṃsitvā pabbajitvā attano patiṭṭhaṃ kariṃsuyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā bārāṇasiṃ āgantvā rājānaṃ passi. rājā tassa  purohitaṭṭhānaṃ adāsi. so pañca sīlāni rakkhati. rājāpi naṃ ``sīlavā''ti garuṃ katvā  passi. so cintesi ``kiṃ nu kho rājā `sīlavā'ti maṃ garuṃ katvā passati, udāhu  `sutadharayutto'''ti. sabbaṃ paccuppannavatthusadisameva. idha pana so brāhmaṇo ``idāni me sutato  sīlassa mahantabhāvo ñāto''ti vatvā imā pañca gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 65^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sīlaṃ seyyo sutaṃ seyyo, iti me saṃsayo ahu. <br/><br/>[22] sīlameva sutā seyyo, iti me natthi saṃsayo.. <br/><br/>[40] 66^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``moghā jāti ca vaṇṇo ca, sīlameva kiruttamaṃ. <br/><br/>[22] sīlena anupetassa, sutenattho na vijjati.. <br/><br/>[40] 67^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``khattiyo ca adhammaṭṭho, vesso cādhammanissito. <br/><br/>[22] te pariccajjubho loke, upapajjanti duggatiṃ.. <br/><br/>[40] 68^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, bhavanti tidive samā.. <br/><br/>[40] 69^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^P3.0195^ea^ vedā samparāyāya, na jāti nāpi bandhavā. <br/><br/>[22] sakañca sīlaṃ saṃsuddhaṃ, samparāyāya sukhāya cā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0168^ea^ ^b^sīlameva sutā seyyo^eb^ti sutapariyattito sataguṇena sahassaguṇena  sīlameva uttaritaranti. evañca pana vatvā sīlaṃ nāmetaṃ ^a^M3.0181^ea^ ekavidhaṃ saṃvaravasena,  duvidhaṃ cārittavārittavasena, tividhaṃ kāyikavācasikamānasikavasena, catubbidhaṃ  pātimokkhasaṃvaraindriyasaṃvarāajīvapārisuddhipaccayasannissitavasenāti mātikaṃ ṭhapetvā vitthārento  sīlassa vaṇṇaṃ abhāsi.<br/><br/>[03] ^b^moghā^eb^ti aphalā tucchā. ^b^jātī^eb^ti khattiyakulādīsu nibbatti.  ^b^vaṇṇo^eb^ti sarīravaṇṇo abhirūpabhāvo. yā hi yasmā sīlarahitassa jātisampadā vā  vaṇṇasampadā vā saggasukhaṃ dātuṃ na sakkoti, tasmā ubhayampi taṃ ``mogha''nti āha.  ^b^sīlameva kirā^eb^ti anussavavasena vadati, na pana sayaṃ jānāti. ^b^anupetassā^eb^ti  anupagatassa. ^b^sutenattho na vijjatī^eb^ti sīlarahitassa sutapariyattimattena idhaloke vā  paraloke vā kāci vaḍḍhi nāma natthi.<br/><br/>[03] tato parā dve gāthā jātiyā moghabhāvadassanatthaṃ vuttā. tattha ^b^te pariccajjubho  loke^eb^ti te dussīlā devalokañca manussalokañcāti ubhopi loke pariccajitvā duggatiṃ  upapajjanti. ^b^caṇḍālapukkusā^eb^ti chavachaḍḍakacaṇḍālā ca pupphachaḍḍakapukkusā ca. ^b^bhavanti  tidive samā^eb^ti ete sabbepi sīlānubhāvena devaloke nibbattā samā honti nibbisesā,  devātveva saṅkhyaṃ gacchanti.<br/><br/>[03] pañcamagāthā sabbesampi sutādīnaṃ moghabhāvadassanatthaṃ vuttā. tassattho -- mahārāja, ete  vedādayo ṭhapetvā idhaloke yasamattadānaṃ samparāye dutiye vā tatiye vā bhave yasaṃ vā sukhaṃ vā  dātuṃ nāma na sakkonti, parisuddhaṃ pana attano sīlameva taṃ dātuṃ sakkotīti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto sīlaguṇe thometvā rājānaṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā taṃ divasameva himavantaṃ  pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā aparihīnajjhāno  brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā sīlaṃ vīmaṃsitvā  isipabbajjaṃ pabbajito ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 368
title: vaṇṇārohavaggo^[] . vaṇṇārohajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā^[] . hirijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^hiriṃ^eb^ ^a^V3.0169^ea^ ^a^M3.0182^ea^ ^b^taranta^eb^nti ^a^P3.0196^ea^ idaṃ satthā  jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa sahāyaṃ paccantavāsiseṭṭhiṃ ārabbha kathesi. dvepi vatthūni  ekakanipāte navamavaggassa pariyosānajātake vitthāritāneva. idha pana ``paccantavāsiseṭṭhino  manussā acchinnasabbasāpateyyā attano santakassa assāmino hutvā palātā''ti bārāṇasiseṭṭhissa  ārocite bārāṇasiseṭṭhi ``attano santikaṃ āgatānaṃ kattabbaṃ akarontā nāma paṭikārake na  labhantiyevā''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 70^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hiriṃ tarantaṃ vijigucchamānaṃ, tavāhamasmī iti bhāsamānaṃ. <br/><br/>[22] seyyāni kammāni anādiyantaṃ, neso mamanti iti naṃ vijaññā.. <br/><br/>[40] 71^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade. <br/><br/>[22] akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.. <br/><br/>[40] 72^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassī. <br/><br/>[22] yasmiñca setī urasīva putto, sa ve mitto yo abhejjo parehi.. <br/><br/>[40] 73^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pāmojjakaraṇaṃ ṭhānaṃ, pasaṃsāvahanaṃ sukhaṃ. <br/><br/>[22] phalānisaṃso bhāveti, vahanto porisaṃ dhuraṃ.. <br/><br/>[40] 74^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pavivekarasaṃ pitvā, rasaṃ upasamassa ca. <br/><br/>[22] niddaro hoti nippāpo, dhammappītirasaṃ piva''nti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^hiriṃ taranta^eb^nti lajjaṃ atikkantaṃ. ^b^vijigucchamāna^eb^nti mittabhāvena  jigucchayamānaṃ. ^b^tavāhamasmī^eb^ti ``tava ahaṃ mitto''ti kevalaṃ vacanamatteneva bhāsamānaṃ.  ^b^seyyāni kammāni^eb^ti ``dassāmi karissāmī''ti vacanassa anurūpāni uttamakammāni.  ^b^anādiyanta^eb^nti akarontaṃ. ^b^neso mama^eb^nti evarūpaṃ puggalaṃ ``na eso mama  mitto''ti vijaññā.<br/><br/>[03] ^b^pāmojjakaraṇaṃ^eb^ ^a^V3.0170^ea^ ^a^P3.0197^ea^ ^a^M3.0183^ea^ ^b^ṭhāna^eb^nti  dānampi sīlampi bhāvanāpi paṇḍitehi kalyāṇamittehi saddhiṃ mittabhāvopi. idha pana vuttappakāraṃ  mittabhāvameva sandhāyevamāha. paṇḍitena hi kalyāṇamittena saddhiṃ mittabhāvo pāmojjampi karoti,  pasaṃsampi vahati. idhalokaparalokesu kāyikacetasikasukhahetuto ``sukha''ntipi vuccati, tasmā  etaṃ phalañca ānisaṃsañca sampassamāno phalānisaṃso kulaputto purisehi vahitabbaṃ  dānasīlabhāvanāmittabhāvasaṅkhātaṃ catubbidhampi porisaṃ dhuraṃ vahanto etaṃ mittabhāvasaṅkhātaṃ  pāmojjakaraṇaṃ ṭhānaṃ pasaṃsāvahanaṃ sukhaṃ bhāveti vaḍḍheti, na paṇḍitehi mittabhāvaṃ bhindatīti dīpeti.<br/><br/>[03] ^b^pavivekarasa^eb^nti kāyacittaupadhivivekānaṃ rasaṃ te viveke nissāya uppannaṃ  somanassarasaṃ. ^b^upasamassa cā^eb^ti kilesūpasamena laddhasomanassassa. ^b^niddaro hoti  nippāpo^eb^ti sabbakilesadarathābhāvena niddaro, kilesābhāvena nippāpo hoti.  ^b^dhammappītirasa^eb^nti dhammapītisaṅkhātaṃ rasaṃ, vimuttipītiṃ pivantoti attho.<br/><br/>[03] iti mahāsatto pāpamittasaṃsaggato ubbiggo pavivekarasena amatamahānibbānaṃ pāpetvā  desanāya kūṭaṃ gaṇhi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā paccantavāsī idāni  paccantavāsīyeva, tadā bārāṇasiseṭṭhi ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] hirijātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 369
title:
  [] . vaṇṇārohajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā^[] . hirijātakavaṇṇanā^[] . khajjopanakajātakavaṇṇanā^

content:
  [40] 75-79^b^.^eb^ <br/><br/>[04] ko nu santamhi pajjoteti ayaṃ khajjopanakapañho mahāumaṅge vitthārato āvi  bhavissati. <br/><br/>[06] khajjopanakajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 370
title:
  [] . sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā^[] . hirijātakavaṇṇanā^[] . khajjopanakajātakavaṇṇanā^[] . ahituṇḍikajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dhuttomhī^eb^ti ^a^V3.0171^ea^ ^a^M3.0184^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  mahallakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā ^b^sālūkajātake^eb^ (jā0 1.3.106 ādayo)  vitthāritaṃ. idhāpi so mahallako ekaṃ gāmadārakaṃ pabbājetvā akkosati paharati. dārako  palāyitvā vibbhami. dutiyampi naṃ pabbājetvā ^a^P3.0198^ea^ tathevākāsi. dutiyampi  vibbhamitvā puna yāciyamāno oloketumpi na icchi. bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ  ``āvuso, asuko nāma mahallako attano sāmaṇerena sahāpi vināpi vattituṃ na sakkoti, itaro  tassa dosaṃ disvā puna oloketumpi na icchi, suhadayo kumārako''ti. satthā āgantvā  ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte  ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa sāmaṇero suhadayova, sakiṃ dosaṃ disvā puna oloketumpi na  icchī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto dhaññavāṇijakule nibbattitvā  vayappatto dhaññavikkayena jīvikaṃ kappesi. atheko ahituṇḍiko makkaṭaṃ gahetvā sikkhāpetvā ahiṃ  kīḷāpento bārāṇasiyaṃ ussave ghuṭṭhe taṃ makkaṭaṃ dhaññavāṇijakassa santike ṭhapetvā ahiṃ kīḷāpento  satta divasāni vicari. sopi vāṇijo makkaṭassa khādanīyaṃ bhojanīyaṃ adāsi. ahituṇḍiko  sattame divase ussavakīḷanato āgantvā taṃ makkaṭaṃ veḷupesikāya tikkhattuṃ paharitvā taṃ ādāya  uyyānaṃ gantvā bandhitvā niddaṃ okkami. makkaṭo bandhanaṃ mocetvā ambarukkhaṃ āruyha ambāni  khādanto nisīdi. so pabuddho rukkhe makkaṭaṃ disvā ``etaṃ mayā upalāpetvā gahetuṃ vaṭṭatī''ti  tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 80^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhuttomhi samma sumukha, jūte akkhaparājito. <br/><br/>[22] harehi ambapakkāni, vīriyaṃ te bhakkhayāmase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akkhaparājito^eb^ti akkhehi parājito. ^b^harehī^eb^ti pātehi. ayameva vā  pāṭho.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M3.0185^ea^ sutvā makkaṭo sesagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 81^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``alikaṃ ^a^V3.0172^ea^ vata maṃ samma, abhūtena pasaṃsasi. <br/><br/>[22] ko te suto vā diṭṭho vā, sumukho nāma makkaṭo.. <br/><br/>[40] 82^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ajjāpi ^a^P3.0199^ea^ me taṃ manasi, yaṃ maṃ tvaṃ ahituṇḍika. <br/><br/>[22] dhaññāpaṇaṃ pavisitvā, matto chātaṃ hanāsi maṃ.. <br/><br/>[40] 83^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tāhaṃ saraṃ dukkhaseyyaṃ, api rajjampi kāraye. <br/><br/>[22] nevāhaṃ yācito dajjaṃ, tathā hi bhayatajjito.. <br/><br/>[40] 84^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yañca jaññā kule jātaṃ, gabbhe tittaṃ amacchariṃ. <br/><br/>[22] tena sakhiñca mittañca, dhīro sandhātumarahatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^alikaṃ vatā^eb^ti musā vata. ^b^abhūtenā^eb^ti avijjamānena. ^b^ko te^eb^ti  kva tayā. ^b^sumukho^eb^ti sundaramukho. ^b^ahituṇḍikā^eb^ti taṃ ālapati.  ``ahikoṇḍikā''tipi pāṭho. ^b^chāta^eb^nti jighacchābhibhūtaṃ dubbalaṃ kapaṇaṃ. ^b^hanāsī^eb^ti  veḷupesikāya tikkhattuṃ paharasi. ^b^tāha^eb^nti taṃ ahaṃ. ^b^sara^eb^nti saranto.  ^b^dukkhaseyya^eb^nti tasmiṃ āpaṇe dukkhasayanaṃ. ^b^api rajjampi kāraye^eb^ti sacepi  bārāṇasirajjaṃ gahetvā mayhaṃ datvā maṃ rajjaṃ kāreyyāsi, evampi taṃ nevāhaṃ yācito dajjaṃ, taṃ  ekampi ambapakkaṃ ahaṃ tayā yācito na dadeyyaṃ. kiṃkāraṇā? ^b^tathā hi bhayatajjito^eb^ti,  tathā hi ahaṃ tayā bhayena tajjitoti attho.<br/><br/>[03] ^b^gabbhe titta^eb^nti subhojanarasena mātukucchiyaṃyeva alaṅkatapaṭiyatte sayanagabbheyeva vā  tittaṃ bhogāsāya akapaṇaṃ. ^b^sakhiñca mittañcā^eb^ti sakhibhāvañca mittabhāvañca tathārūpena  kulajātena tittena akapaṇena amaccharinā saddhiṃ paṇḍito sandhātuṃ puna ghaṭetuṃ arahati, tayā pana  kapaṇena ahituṇḍikena saddhiṃ ko mittabhāvaṃ puna ghaṭetunti attho. evañca pana vatvā vānaro  vanaṃ sahasā pāvisi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0186^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  ahituṇḍiko mahallako ahosi, makkaṭo sāmaṇero, dhaññavāṇijo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ahituṇḍikajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 371
title:
  [] . hirijātakavaṇṇanā^[] . khajjopanakajātakavaṇṇanā^[] . ahituṇḍikajātakavaṇṇanā^[] . gumbiyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^madhuvaṇṇaṃ^eb^ ^a^V3.0173^ea^ ^a^P3.0200^ea^ ^b^madhurasa^eb^nti idaṃ satthā jetavane  viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu  ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``kiṃ disvā''ti vatvā  ``alaṅkatamātugāma''nti vutte ``bhikkhu ime pañca kāmaguṇā nāma ekena gumbiyena yakkhena  halāhalavisaṃ pakkhipitvā magge ṭhapitamadhusadisā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto satthavāhakule nibbattitvā vayappatto  bārāṇasito pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ ādāya vohāratthāya gacchanto mahāvattaniaṭavidvāraṃ patvā  satthake sannipātāpetvā ``ambho, imasmiṃ magge visapaṇṇapupphaphalādīni atthi, tumhe kiñci  akhāditapubbaṃ khādantā maṃ apucchitvā mā khādittha, amanussāpi visaṃ pakkhipitvā  bhattapuṭamadhukaphalāni magge ṭhapenti, tānipi maṃ anāpucchitvā mā khāditthā''ti ovādaṃ datvā  maggaṃ paṭipajji. atheko gumbiyo nāma yakkho aṭaviyā majjhaṭṭhāne magge paṇṇāni attharitvā  halāhalavisasaṃyuttāni madhupiṇḍāni ṭhapetvā sayaṃ maggasāmante madhuṃ gaṇhanto viya rukkhe koṭṭento  vicarati. ajānantā ``puññatthāya ṭhapitāni bhavissantī''ti khāditvā jīvitakkhayaṃ pāpuṇanti.  amanussā āgantvā te khādanti. bodhisattassa satthakamanussāpi tāni disvā ekacce  lolajātikā adhivāsetuṃ asakkontā khādiṃsu, paṇḍitajātikā ``pucchitvā khādissāmā''ti  gahetvā aṭṭhaṃsu. bodhisatto te disvā hatthagatāni chaḍḍāpesi, yehi paṭhamataraṃ khāditāni, te  mariṃsu. yehi aḍḍhakhāditāni, tesaṃ vamanavirecanaṃ datvā vantakāle catumadhuraṃ ^a^P3.0201^ea^  ^a^M3.0187^ea^ adāsi. iti te tassa ānubhāvena jīvitaṃ paṭilabhiṃsu. bodhisatto sotthinā  icchitaṭṭhānaṃ gantvā bhaṇḍaṃ vissajjetvā attano gehameva agamāsi. tamatthaṃ kathento satthā imā  abhisambuddhagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 85^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``madhuvaṇṇaṃ madhurasaṃ, madhugandhaṃ visaṃ ahu. <br/><br/>[22] gumbiyo ghāsamesāno, araññe odahī visaṃ.. <br/><br/>[40] 86^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``madhu iti maññamānā, ye taṃ visamakhādisuṃ. <br/><br/>[22] tesaṃ taṃ kaṭukaṃ āsi, maraṇaṃ tenupāgamuṃ.. <br/><br/>[40] 87^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye ^a^V3.0174^ea^ ca kho paṭisaṅkhāya, visaṃ taṃ parivajjayuṃ. <br/><br/>[22] te āturesu sukhitā, ḍayhamānesu nibbutā.. <br/><br/>[40] 88^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva manussesu, visaṃ kāmā samohitā. <br/><br/>[22] āmisaṃ bandhanañcetaṃ, maccuveso guhāsayo.. <br/><br/>[40] 89^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva ime kāme, āturā paricārike. <br/><br/>[22] ye sadā parivajjenti, saṅgaṃ loke upaccagu''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^gumbiyo^eb^ti tasmiṃ vanagumbe vicaraṇena evaṃladdhanāmo yakkho.  ^b^ghāsamesāno^eb^ti ``taṃ visaṃ khāditvā mate khādissāmī''ti evaṃ attano ghāsaṃ pariyesanto.  ^b^odahī^eb^ti taṃ madhunā samānavaṇṇagandharasaṃ visaṃ nikkhipi. ^b^kaṭukaṃ āsī^eb^ti  tikhiṇaṃ ahosi. ^b^maraṇaṃ tenupāgamu^eb^nti tena visena te sattā maraṇaṃ upagatā.<br/><br/>[03] ^b^āturesū^eb^ti visavegena āsannamaraṇesu. ^b^ḍayhamānesū^eb^ti visatejeneva ḍayhamānesu.  ^b^visaṃ kāmā samohitā^eb^ti yathā tasmiṃ vattanimahāmagge visaṃ samohitaṃ nikkhittaṃ, evaṃ  manussesupi ye ete rūpādayo pañca vatthukāmā tattha tattha samohitā nikkhittā, te ``visa''nti  veditabbā. ^b^āmisaṃ bandhanañceta^eb^nti ete pañca kāmaguṇā nāma evaṃ imassa macchabhūtassa  lokassa mārabālisikena pakkhittaṃ āmisañceva ^a^M3.0188^ea^, bhavābhavato nikkhamituṃ  appadānena anduādippabhedaṃ nānappakāraṃ bandhanañca. ^b^maccuveso guhāsayo^eb^ti  ^a^P3.0202^ea^ sarīraguhāya vasanako maraṇamaccuveso.<br/><br/>[03] ^b^evameva ime kāme^eb^ti yathā vattanimahāmagge visaṃ nikkhittaṃ, evaṃ tattha tattha  nikkhitte ime kāme. ^b^āturā^eb^ti ekantamaraṇadhammatāya āturā āsannamaraṇā paṇḍitamanussā.  ^b^paricārike^eb^ti kilesaparicārike kilesabandhake. ^b^ye sadā parivajjentī^eb^ti ye  vuttappakārā paṇḍitapurisā niccaṃ evarūpe kāme vajjenti. ^b^saṅgaṃ loke^eb^ti loke saṅganaṭṭhena  ``saṅga''nti laddhanāmaṃ rāgādibhedaṃ kilesajātaṃ. ^b^upaccagu^eb^nti atītā nāmāti veditabbā,  atikkamantīti vā attho.<br/><br/>[03] satthā ^a^V3.0175^ea^ saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. tadā satthavāho ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] gumbiyajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 372
title:
  [] . khajjopanakajātakavaṇṇanā^[] . ahituṇḍikajātakavaṇṇanā^[] . gumbiyajātakavaṇṇanā^[] . sāḷiyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yvāyaṃ sāḷiyachāpotī^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto ``āvuso, devadatto  tāsakārakopi bhavituṃ nāsakkhī''ti vacanaṃ ārabbha kathesi. tadā hi satthā ``na, bhikkhave,  idāneva, pubbepesa mama tāsakārakopi bhavituṃ nāsakkhī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gāmake kuṭumbikakule nibbattitvā  taruṇakāle paṃsukīḷakehi dārakehi saddhiṃ gāmadvāre nigrodharukkhamūle kīḷati. tadā eko  dubbalavejjo gāme kiñci alabhitvā nikkhamanto taṃ ṭhānaṃ patvā ekaṃ sappaṃ viṭapabbhantarena sīsaṃ  nīharitvā niddāyantaṃ disvā ``mayā gāme kiñci na laddhaṃ, ime dārake vañcetvā sappena  ḍaṃsāpetvā tikicchitvā kiñcideva gaṇhissāmī''ti cintetvā bodhisattaṃ āha ``sace  sāḷiyachāpaṃ passeyyāsi, gaṇheyyāsī''ti. ``āma, gaṇheyya''nti ^a^P3.0203^ea^.  ``passeso viṭapabbhantare sayito''ti. so ^a^M3.0189^ea^ tassa sappabhāvaṃ ajānanto rukkhaṃ  āruyha taṃ gīvāyaṃ gahetvā ``sappo''ti ñatvā nivattituṃ adento suggahitaṃ gahetvā vegena khipi.  so gantvā vejjassa gīvāyaṃ patito gīvaṃ paliveṭhetvā ``kara karā''ti ḍaṃsitvā tattheva naṃ  pātetvā palāyi. manussā parivārayiṃsu.<br/><br/>[03] mahāsatto sampattaparisāya dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 90^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yvāyaṃ sāḷiyachāpoti, kaṇhasappaṃ agāhayi. <br/><br/>[22] tena sappenayaṃ daṭṭho, hato pāpānusāsako.. <br/><br/>[40] 91^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahantāramahantāraṃ, yo naro hantumicchati. <br/><br/>[22] evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato.. <br/><br/>[40] 92^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahantāramaghātentaṃ ^a^V3.0176^ea^, yo naro hantumicchati. <br/><br/>[22] evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato.. <br/><br/>[40] 93^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā paṃsumuṭṭhiṃ puriso, paṭivātaṃ paṭikkhipe. <br/><br/>[22] tameva so rajo hanti, tathāyaṃ puriso hato.. <br/><br/>[40] 94^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa. <br/><br/>[22] tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yvāya^eb^nti yo ayaṃ, ayameva vā pāṭho. ^b^sappenaya^eb^nti so ayaṃ tena  sappena daṭṭho. ^b^pāpānusāsako^eb^ti pāpakaṃ anusāsako.<br/><br/>[03] ^b^ahantāra^eb^nti apaharantaṃ. ^b^ahantāra^eb^nti amārentaṃ. ^b^setī^eb^ti matasayanaṃ  sayati. ^b^aghātenta^eb^nti amārentaṃ. ^b^suddhassā^eb^ti niraparādhassa. ^b^posassā^eb^ti  sattassa. ^b^anaṅgaṇassā^eb^ti idampi niraparādhabhāvaññeva sandhāya vuttaṃ. ^b^paccetī^eb^ti  kammasarikkhakaṃ hutvā patieti.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0190^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  dubbalavejjo devadatto ahosi, paṇḍitadārako pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sāḷiyajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 373
title:
  [] . ahituṇḍikajātakavaṇṇanā^[] . gumbiyajātakavaṇṇanā^[] . sāḷiyajātakavaṇṇanā^[] . tacasārajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^amittahatthatthagatā^eb^ti ^a^P3.0204^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto paññāpāramiṃ  ārabbha kathesi. tadā hi satthā ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato paññavā  upāyakusaloyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gāmake kuṭumbikakule nibbattitvāti  sabbaṃ purimajātakaniyāmeneva kathetabbaṃ. idha pana vejje mate gāmavāsino manussā  ``manussamārakā''ti te dārake kudaṇḍakehi bandhitvā ``rañño dassessāmā''ti bārāṇasiṃ  ^a^V3.0177^ea^ nayiṃsu. bodhisatto antarāmaggeyeva sesadārakānaṃ ovādaṃ adāsi ``tumhe mā  bhāyatha, rājānaṃ disvāpi abhītā tuṭṭhindriyā bhaveyyātha, rājā amhehi saddhiṃ paṭhamataraṃ kathessati,  tato paṭṭhāya ahaṃ jānissāmī''ti. te ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tathā kariṃsu. rājā te  abhīte tuṭṭhindriye disvā ``ime `manussamārakā'ti kudaṇḍakabaddhā ānītā, evarūpaṃ dukkhaṃ  pattāpi na bhāyanti, tuṭṭhindriyāyeva, kiṃ nu kho etesaṃ asocanakāraṇaṃ, pucchissāmi ne''ti  pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 95^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``amittahatthatthagatā, tacasārasamappitā. <br/><br/>[22] pasannamukhavaṇṇāttha, kasmā tumhe na socathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^amittahatthatthagatā^eb^ti kudaṇḍakehi gīvāyaṃ bandhitvā ānentānaṃ amittānaṃ  hatthagatā. ^b^tacasārasamappitā^eb^ti veḷudaṇḍakehi baddhattā evamāha. ^b^kasmā^eb^ti ``evarūpaṃ  byasanaṃ pattāpi tumhe kiṃkāraṇā na socathā''ti pucchati.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M3.0191^ea^ sutvā bodhisatto sesagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 96^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na socanāya paridevanāya, atthova labbho api appakopi. <br/><br/>[22] socantamenaṃ dukhitaṃ viditvā, paccatthikā attamanā bhavanti.. <br/><br/>[40] 97^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato ^a^P3.0205^ea^ ca kho paṇḍito āpadāsu, na vedhatī  atthavinicchayaññū. <br/><br/>[22] paccatthikāssa dukhitā bhavanti, disvā mukhaṃ avikāraṃ purāṇaṃ.. <br/><br/>[40] 98^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jappena mantena subhāsitena, anuppadānena paveṇiyā vā. <br/><br/>[22] yathā yathā yattha labhetha atthaṃ, tathā tathā tattha parakkameyya.. <br/><br/>[40] 99^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato ca jāneyya alabbhaneyyo, mayāva aññena vā esa attho. <br/><br/>[22] asocamāno adhivāsayeyya, kammaṃ daḷhaṃ kinti karomi dānī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^attho^eb^ti vuḍḍhi. ^b^paccatthikā attamanā^eb^ti etaṃ purisaṃ socantaṃ dukkhitaṃ  viditvā paccāmittā tuṭṭhacittā honti. tesaṃ tussanakāraṇaṃ nāma paṇḍitena kātuṃ na vaṭṭatīti  dīpeti ^a^V3.0178^ea^. ^b^yato^eb^ti yadā. ^b^na vedhatī^eb^ti cittutrāsabhayena na kampati.  ^b^atthavinicchayaññū^eb^ti tassa tassa atthassa vinicchayakusalo.<br/><br/>[03] ^b^jappenā^eb^ti mantaparijappanena. ^b^mantenā^eb^ti paṇḍitehi saddhiṃ mantaggahaṇena.  ^b^subhāsitenā^eb^ti piyavacanena. ^b^anuppadānenā^eb^ti lañjadānena. ^b^paveṇiyā^eb^ti  kulavaṃsena. idaṃ vuttaṃ hoti -- mahārāja, paṇḍitena nāma āpadāsu uppannāsu na socitabbaṃ na  kilamitabbaṃ, imesu pana pañcasu kāraṇesu aññataravasena paccāmittā jinitabbā. sace hi  sakkoti, mantaṃ parijappitvā mukhabandhanaṃ katvāpi te jinitabbā, tathā asakkontena paṇḍitehi  ^a^M3.0192^ea^ saddhiṃ mantetvā ekaṃ upāyaṃ sallakkhetvā jinitabbā, piyavacanaṃ vattuṃ sakkontena  piyaṃ vatvāpi te jinitabbā, tathā asakkontena vinicchayāmaccānaṃ lañjaṃ datvāpi jinitabbā, tathā  asakkontena kulavaṃsaṃ kathetvā ``mayaṃ asukapaveṇiyā āgatā, tumhākañca amhākañca ekova  pubbapuriso''ti evaṃ vijjamānañātikoṭiṃ ghaṭetvāpi jinitabbā evāti. ^b^yathā yathā^eb^ti  etesu pañcasu kāraṇesu yena yena kāraṇena yattha yattha attano vuḍḍhiṃ labheyya. ^b^tathā  tathā^eb^ti tena tena kāraṇena tattha tattha parakkameyya, parakkamaṃ katvā paccatthike jineyyāti  adhippāyo.<br/><br/>[03] ^b^yato ca jāneyyā^eb^ti yadā pana jāneyya, mayā vā aññena vā esa attho  alabbhaneyyo nānappakārena vāyamitvāpi ^a^P3.0206^ea^ na sakkā laddhuṃ, tadā paṇḍito puriso  asocamāno akilamamāno ``mayā pubbe katakammaṃ daḷhaṃ thiraṃ na sakkā paṭibāhituṃ, idāni kiṃ  sakkā kātu''nti adhivāsayeyyāti.<br/><br/>[03] rājā bodhisattassa dhammakathaṃ sutvā kammaṃ sodhetvā niddosabhāvaṃ ñatvā kudaṇḍake harāpetvā  mahāsattassa mahantaṃ yasaṃ datvā attano atthadhammānusāsakaṃ amaccaratanaṃ akāsi, sesadārakānampi  yasaṃ datvā ṭhānantarāni adāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā bārāṇasirājā ānando  ahosi, dārakā therānutherā, paṇḍitadārako pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] tacasārajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 374
title:
  [] . gumbiyajātakavaṇṇanā^[] . sāḷiyajātakavaṇṇanā^[] . tacasārajātakavaṇṇanā^[] . mittavindakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kyāhaṃ^eb^ ^a^V3.0179^ea^ ^b^devānamakara^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi. vatthu ^b^mahāmittavindakajātake^eb^ (jā0 1.5.100 ādayo)  āvi bhavissati. ayaṃ pana mittavindako samudde khitto atriccho hutvā purato gantvā  nerayikasattānaṃ paccanaṭṭhānaṃ ussadanirayaṃ disvā ``ekaṃ nagara''nti ^a^M3.0193^ea^ saññāya  pavisitvā khuracakkaṃ assādesi. tadā bodhisatto devaputto hutvā ussadanirayacārikaṃ carati.  so taṃ disvā pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 100^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kyāhaṃ devānamakaraṃ, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā. <br/><br/>[22] yaṃ me sirasmiṃ ohacca, cakkaṃ bhamati matthake''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kyāhaṃ devānamakara^eb^nti sāmi devaputta, kiṃ nāma ahaṃ devānaṃ akariṃ, kiṃ maṃ  devā pothentīti. ^b^kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā^eb^ti dukkhamahantatāya vedanāppatto attanā kataṃ pāpaṃ  asallakkhento evamāha. ^b^yaṃ me^eb^ti yena pāpena mama sirasmiṃ ohacca ohanitvā idaṃ  khuracakkaṃ mama matthake bhamati, taṃ kiṃ nāmāti?<br/><br/>[03] taṃ ^a^P3.0207^ea^ sutvā bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 101^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atikkamma ramaṇakaṃ, sadāmattañca dūbhakaṃ. <br/><br/>[22] brahmattarañca pāsādaṃ, kenatthena idhāgato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ramaṇaka^eb^nti phalikapāsādaṃ. ^b^sadāmatta^eb^nti rajatapāsādaṃ. ^b^dūbhaka^eb^nti  maṇipāsādaṃ. ^b^brahmattarañca pāsāda^eb^nti suvaṇṇapāsādañca. ^b^kenatthenā^eb^ti tvaṃ etesu  ramaṇakādīsu catasso aṭṭha soḷasa dvattiṃsāti etā devadhītaro pahāya te pāsāde atikkamitvā  kena kāraṇena idha āgatoti.<br/><br/>[03] tato mittavindako tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 102^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ito ^a^V3.0180^ea^ bahutarā bhogā, atra maññe bhavissare. <br/><br/>[22] iti etāya saññāya, passa maṃ byasanaṃ gata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ito bahutarā^eb^ti imesu catūsu pāsādesu bhogehi atirekatarā bhavissanti.<br/><br/>[03] tato bodhisatto sesagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 103^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa. <br/><br/>[27] soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado. <br/><br/>[22] icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake.. <br/><br/>[40] 104^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uparivisālā ^a^M3.0194^ea^ duppūrā, icchā visaṭagāminī. <br/><br/>[22] ye ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārino''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^uparivisālā^eb^ti mittavindaka taṇhā nāmesā āseviyamānā uparivisālā hoti  patthaṭā, mahāsamuddo viya duppūrā, rūpādīsu ārammaṇesu taṃ taṃ ārammaṇaṃ icchamānāya icchāya  patthaṭāya visaṭagāminī, tasmā ye purisā taṃ evarūpaṃ taṇhaṃ anugijjhanti, punappunaṃ giddhā hutvā  gaṇhanti. ^b^te honti cakkadhārino^eb^ti te etaṃ khuracakkaṃ dhārentīti vadati.<br/><br/>[03] mittavindakaṃ pana kathentameva nipisamānaṃ taṃ khuracakkaṃ bhassi, tena so puna kathetuṃ  nāsakkhi. devaputto attano devaṭṭhānameva gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^P3.0208^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  mittavindako dubbacabhikkhu ahosi, devaputto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mittavindakajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 375
title:
  [] . sāḷiyajātakavaṇṇanā^[] . tacasārajātakavaṇṇanā^[] . mittavindakajātakavaṇṇanā^[] . palāsajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^haṃso palāsamavacā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi.  vatthu paññāsajātake ^a^V3.0181^ea^ āvi bhavissati. idha pana satthā bhikkhū āmantetvā  ``bhikkhave, kileso nāma āsaṅkitabbova, appamattako samānopi nigrodhagaccho viya vināsaṃ  pāpeti, porāṇakapaṇḍitāpi āsaṅkitabbaṃ āsaṅkiṃsuyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbattitvā  vayappatto cittakūṭapabbate suvaṇṇaguhāyaṃ vasanto himavantapadese jātassare sayaṃjātasāliṃ khāditvā  āgacchati. tassa gamanāgamanamagge mahāpalāsarukkho ahosi. so gacchantopi tattha  vissamitvā gacchati, āgacchantopi tattha vissamitvā āgacchati ^a^M3.0195^ea^. athassa  tasmiṃ rukkhe nibbattadevatāya saddhiṃ vissāso ahosi. aparabhāge ekā sakuṇikā ekasmiṃ  nigrodharukkhe nigrodhapakkaṃ khāditvā āgantvā tasmiṃ palāsarukkhe nisīditvā viṭapantare vaccaṃ  pātesi. tattha nigrodhagaccho jāto, so caturaṅgulamattakāle rattaṅkurapalāsatāya sobhati.  haṃsarājā taṃ disvā rukkhadevataṃ āmantetvā ``samma palāsa, nigrodho nāma yamhi rukkhe jāyati,  vaḍḍhanto taṃ nāseti, imassa vaḍḍhituṃ mā deti, vimānaṃ te nāsessati, paṭikacceva naṃ uddharitvā  chaḍḍehi, āsaṅkitabbayuttakaṃ nāma āsaṅkituṃ vaṭṭatī''ti palāsadevatāya saddhiṃ mantento paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 105^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``haṃso ^a^P3.0209^ea^ palāsamavaca, nigrodho samma jāyati. <br/><br/>[22] aṅkasmiṃ te nisinnova, so te mammāni checchatī''ti..<br/><br/>[03] paṭhamapādo panettha abhisambuddhena hutvā satthārā vutto. ^b^palāsa^eb^nti palāsadevataṃ.  ^b^sammā^eb^ti vayassa. ^b^aṅkasmi^eb^nti viṭabhiyaṃ. ^b^so te mammāni checchatī^eb^ti so  te aṅke saṃvaḍḍho sapatto viya jīvitaṃ chindissatīti attho. jīvitasaṅkhārā hi idha  ``mammānī''ti vuttā.<br/><br/>[03] taṃ sutvā tassa vacanaṃ agaṇhantī palāsadevatā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 106^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vaḍḍhatāmeva nigrodho, patiṭṭhassa bhavāmahaṃ. <br/><br/>[22] yathā pitā ca mātā ca, evaṃ me so bhavissatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- samma, na tvaṃ jānāsi vaḍḍhatameva esa, ahamassa yathā bālakāle puttānaṃ  mātāpitaro ^a^V3.0182^ea^ patiṭṭhā honti, tathā bhavissāmi, yathā pana saṃvaḍḍhā puttā pacchā  mahallakakāle mātāpitūnaṃ patiṭṭhā honti, mayhampi pacchā mahallakakāle evameva so patiṭṭho  bhavissatīti.<br/><br/>[03] tato haṃso tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 107^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ tvaṃ aṅkasmiṃ vaḍḍhesi, khīrarukkhaṃ bhayānakaṃ. <br/><br/>[22] āmanta kho taṃ gacchāma, vuḍḍhi massa na ruccatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yaṃ tva^eb^nti yasmā tvaṃ etañca bhayadāyakattena bhayānakaṃ khīrarukkhaṃ sapattaṃ viya  aṅke vaḍḍhesi. ^b^āmanta kho ta^eb^nti tasmā mayaṃ taṃ āmantetvā ^a^M3.0196^ea^ jānāpetvā  gacchāma. ^b^vuḍḍhi massā^eb^ti assa vuḍḍhi mayhaṃ na ruccatīti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā haṃsarājā pakkhe pasāretvā cittakūṭapabbatameva gato. tato paṭṭhāya puna  nāgacchi. aparabhāge nigrodho vaḍḍhiṃ, tasmiṃ ekā rukkhadevatāpi nibbatti. so vaḍḍhanto  palāsaṃ bhañji, sākhāhi saddhiṃyeva devatāya vimānaṃ pati. sā tasmiṃ kāle haṃsarañño vacanaṃ  sallakkhetvā ``idaṃ anāgatabhayaṃ disvā haṃsarājā kathesi ^a^P3.0210^ea^, ahaṃ panassa vacanaṃ  nākāsi''nti paridevamānā catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 108^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idāni kho maṃ bhāyeti, mahānerunidassanaṃ. <br/><br/>[22] haṃsassa anabhiññāya, mahā me bhayamāgata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^idāni kho maṃ bhāyetī^eb^ti ayaṃ nigrodho taruṇakāle tosetvā idāni maṃ  bhāyāpeti santāseti. ^b^mahānerunidassana^eb^nti sinerupabbatasadisaṃ mahantaṃ haṃsarājassa vacanaṃ  sutvā ajānitvā taruṇakāleyeva etassa anuddhaṭattā. ^b^mahā me bhayamāgata^eb^nti idāni mayhaṃ  mahantaṃ bhayaṃ āgatanti paridevi.<br/><br/>[03] nigrodhopi vaḍḍhanto sabbaṃ palāsaṃ bhañjitvā khāṇukamattameva akāsi. devatāya vimānaṃ  sabbaṃ antaradhāyi. <br/><br/>[40] 109^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^V3.0183^ea^ tassa vuḍḍhi kusalappasatthā, yo vaḍḍhamāno ghasate patiṭṭhaṃ. <br/><br/>[22] tassūparodhaṃ parisaṅkamāno, patārayī mūlavadhāya dhīro''ti.. -- <br/><br/>[25] pañcamā abhisambuddhagāthā.<br/><br/>[03] tattha ^b^kusalappasatthā^eb^ti kusalehi pasatthā. ^b^ghasate^eb^ti khādati, vināsetīti  attho. ^b^patārayī^eb^ti patarati vāyamati. idaṃ vuttaṃ hoti -- bhikkhave, yo vaḍḍhamāno  attano patiṭṭhaṃ nāseti, tassa vuḍḍhi paṇḍitehi na pasatthā, tassa pana abbhantarassa vā bāhirassa  vā parissayassa ``ito me uparodho bhavissatī''ti evaṃ uparodhaṃ vināsaṃ parisaṅkamāno vīro  ñāṇasampanno mūlavadhāya parakkamatīti.<br/><br/>[03] satthā ^a^M3.0197^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. tadā suvaṇṇahaṃso ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] palāsajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] vaṇṇārohavaggo dutiyo. 


volume: 111
item: 376
title:
  [] . tacasārajātakavaṇṇanā^[] . mittavindakajātakavaṇṇanā^aḍḍhavaggo^[] . dīghītikosalajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^evaṃbhūtassa^eb^ ^a^V3.0184^ea^ ^a^P3.0211^ea^ ^b^te rājā^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto kosambake bhaṇḍanakārake ārabbha kathesi. tesañhi jetavanaṃ āgantvā khamāpanakāle  satthā te āmantetvā ``bhikkhave, tumhe mayhaṃ orasā mukhato jātā puttā nāma, puttehi ca  pitarā dinnaṃ ovādaṃ bhindituṃ na vaṭṭati, tumhe pana mama ovādaṃ na karittha, porāṇakapaṇḍitā  attano mātāpitaro ghātetvā rajjaṃ gahetvā ṭhitacorepi araññe hatthapathaṃ āgate mātāpitūhi dinnaṃ  ovādaṃ na bhindissāmāti na mārayiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] imasmiṃ pana jātake dvepi vatthūni. ^b^saṅghabhedakakkhandhake^eb^ vitthārato āvi  bhavissanti. so pana dīghāvukumāro araññe attano aṅke nipannaṃ bārāṇasirājānaṃ cūḷāya  gahetvā ``idāni mayhaṃ mātāpitughātakaṃ coraṃ khaṇḍākhaṇḍaṃ katvā chindissāmī''ti asiṃ  ukkhipanto tasmiṃ khaṇe mātāpitūhi dinnaṃ ovādaṃ saritvā ``jīvitaṃ cajantopi tesaṃ ovādaṃ  na bhindissāmi, kevalaṃ imaṃ tajjessāmī''ti cintetvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 110^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃbhūtassa te rāja, āgatassa vase mama. <br/><br/>[22] atthi nu koci pariyāyo, yo taṃ dukkhā pamocaye''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M3.0198^ea^ ^b^vase mamā^eb^ti mama vasaṃ āgatassa. ^b^pariyāyo^eb^ti  kāraṇaṃ.<br/><br/>[03] tato rājā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 111^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃbhūtassa me tāta, āgatassa vase tava. <br/><br/>[22] natthi no koci pariyāyo, yo maṃ dukkhā pamocaye''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V3.0185^ea^ ^a^P3.0212^ea^ ^b^no^eb^ti nipātamatthaṃ, natthi koci pariyāyo,  yo maṃ etasmā dukkhā pamocayeti attho.<br/><br/>[03] tato bodhisatto avasesagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 112^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāññaṃ sucaritaṃ rāja, nāññaṃ rāja subhāsitaṃ. <br/><br/>[22] tāyate maraṇakāle, evamevitaraṃ dhanaṃ.. <br/><br/>[40] 113^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me. <br/><br/>[22] ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati.. <br/><br/>[40] 114^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me. <br/><br/>[22] ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati.. <br/><br/>[40] 115^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ. <br/><br/>[22] averena ca sammanti, esa dhammo sanantano''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nāññaṃ sucarita^eb^nti nāññaṃ sucaritā, ayameva vā pāṭho, ṭhapetvā sucaritaṃ aññaṃ  na passāmīti attho. idha ``sucarita''ntipi ``subhāsita''ntipi mātāpitūhi dinnaṃ  ovādaṃyeva sandhāyāha. ^b^evamevā^eb^ti niratthakameva. idaṃ vuttaṃ hoti -- mahārāja, aññatra  ovādānusiṭṭhisaṅkhātā sucaritasubhāsitā maraṇakāle tāyituṃ rakkhituṃ samattho nāma añño  natthi, yaṃ etaṃ itaraṃ dhanaṃ, taṃ evameva niratthakameva hoti, tvañhi idāni mayhaṃ  koṭisatasahassamattampi dhanaṃ dadanto jīvitaṃ na labheyyāsi, tasmā veditabbametaṃ ``dhanato  sucaritasubhāsitameva uttaritara''nti.<br/><br/>[03] sesagāthāsupi ayaṃ saṅkhepattho -- mahārāja, ye purisā ``ayaṃ maṃ akkosi, ayaṃ maṃ  pahari, ayaṃ maṃ ajini, ayaṃ mama santakaṃ ahāsī''ti ^a^M3.0199^ea^ evaṃ veraṃ upanayhanti  bandhitvā viya hadaye ṭhapenti, tesaṃ veraṃ na upasammati. ye ca panetaṃ na upanayhanti hadaye na  ṭhapenti, tesaṃ vūpasammati. verāni hi na kadāci verena sammanti, avereneva pana sammanti.  ^b^esa dhammo sanantano^eb^ti eso porāṇako dhammo cirakālappavatto sabhāvoti.<br/><br/>[03] evañca ^a^V3.0186^ea^ pana vatvā bodhisatto ``ahaṃ, mahārāja, tayi na dubbhāmi, tvaṃ pana  maṃ mārehī''ti tassa hatthe asiṃ ṭhapesi. rājāpi ``nāhaṃ tayi dubbhāmī''ti sapathaṃ katvā tena  saddhiṃ nagaraṃ gantvā taṃ amaccānaṃ dassetvā ``ayaṃ, bhaṇe, kosalarañño putto dīghāvukumāro nāma,  iminā mayhaṃ jīvitaṃ ^a^P3.0213^ea^ dinnaṃ, na labbhā imaṃ kiñci kātu''nti vatvā attano  dhītaraṃ datvā pitu santake rajje patiṭṭhāpesi. tato paṭṭhāya ubhopi samaggā sammodamānā rajjaṃ  kāresuṃ.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mātāpitaro  mahārājakulāni ahesuṃ, dīghāvukumāro pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dīghītikosalajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 377
title:
  [] . mittavindakajātakavaṇṇanā^aḍḍhavaggo^[] . dīghītikosalajātakavaṇṇanā^[] . migapotakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^agārā paccupetassā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mahallakaṃ ārabbha kathesi.  so kirekaṃ dārakaṃ pabbājesi. sāmaṇero taṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahitvā aparabhāge aphāsukena  kālamakāsi. tassa kālakiriyāya mahallako sokābhibhūto mahantena saddena paridevanto vicari.  bhikkhū saññāpetuṃ asakkontā dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, asuko nāma mahallako  sāmaṇerassa kālakiriyāya paridevanto vicarati, maraṇassatibhāvanāya paribāhiro eso  bhavissatī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa etasmiṃ mate paridevanto  vicarī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M3.0200^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakkattaṃ kāresi.  tadā eko kāsiraṭṭhavāsī brāhmaṇo himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā phalāphalehi  yāpesi. so ekadivasaṃ araññe ekaṃ matamātikaṃ migapotakaṃ disvā assamaṃ ānetvā gocaraṃ  datvā posesi. migapotako vaḍḍhanto abhirūpo ahosi sobhaggappatto. tāpaso taṃ attano  puttakaṃ katvā pariharati. ekadivasaṃ migapotako bahuṃ tiṇaṃ khāditvā ajīrakena kālamakāsi.  tāpaso ``putto me mato''ti paridevanto vicarati. tadā sakko devarājā lokaṃ pariggaṇhanto  ^a^V3.0187^ea^ taṃ tāpasaṃ disvā ``saṃvejessāmi ^a^P3.0214^ea^ na''nti āgantvā ākāse  ṭhito paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 116^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``agārā paccupetassa, anagārassa te sato. <br/><br/>[22] samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasī''ti..<br/><br/>[03] taṃ sutvā tāpaso dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 117^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṃvāsena have sakka, manussassa migassa vā. <br/><br/>[22] hadaye jāyate pemaṃ, na taṃ sakkā asocitu''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na taṃ sakkā^eb^ti taṃ manussaṃ vā tiracchānaṃ vā na sakkā asocituṃ,  socāmiyevāhanti.<br/><br/>[03] tato sakko dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 118^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca. <br/><br/>[22] tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo.. <br/><br/>[40] 119^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``roditena have brahme, mato peto samuṭṭhahe. <br/><br/>[22] sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^marissa^eb^nti yo idāni marissati, taṃ. ^b^lapanti cā^eb^ti vilapanti ca.  idaṃ vuttaṃ hoti -- ye loke matañca marissantañca rodanti, te rudanti ceva vilapanti ca, tesaṃ  assupacchijjanadivaso nāma natthi. kiṃkāraṇā? sadāpi matānañca marissantānañca atthitāya.  ^b^tasmā tvaṃ isi mā rodi^eb^. kiṃkāraṇā ^a^M3.0201^ea^? ^b^roditaṃ moghamāhu  santo^eb^ti, buddhādayo pana paṇḍitā roditaṃ ``mogha''nti vadanti. ^b^mato peto^eb^ti yo esa  mato petoti vuccati, yadi so roditena samuṭṭhaheyya, evaṃ sante kiṃ nikkammā acchāma, sabbeva  samāgamma aññamaññassa ñātake rodāma. yasmā pana te roditakāraṇā na uṭṭhahanti, tasmā  roditassa moghabhāvaṃ sādheti.<br/><br/>[03]   evaṃ ^a^V3.0188^ea^ sakkassa kathentassa tāpaso ``niratthakaṃ rodita''nti sallakkhetvā  sakkassa thutiṃ karonto tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 120^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ādittaṃ ^a^P3.0215^ea^ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ. <br/><br/>[22] vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.. <br/><br/>[40] 121^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abbahi vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ. <br/><br/>[22] yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.. <br/><br/>[40] 122^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo. <br/><br/>[22] na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yamāsī^eb^ti yaṃ me āsi. ^b^hadayassita^eb^nti hadaye nissitaṃ.  ^b^apānudī^eb^ti nīhari. sakko tāpasassa ovādaṃ datvā sakaṭṭhānameva gato.<br/><br/>[03] satthā idhaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā tāpaso mahallako  ahosi, migo sāmaṇero, sakko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] migapotakajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 378
title: aḍḍhavaggo^[] . dīghītikosalajātakavaṇṇanā^[] . migapotakajātakavaṇṇanā^[] . mūsikajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^kuhiṃ gatā kattha gatā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto ajātasattuṃ ārabbha kathesi.  vatthu heṭṭhā ^b^thusajātake^eb^ (jā0 1.4.149 ādayo) vitthāritameva. idhāpi satthā tatheva  rājānaṃ sakiṃ puttena saddhiṃ kīḷamānaṃ sakiṃ dhammaṃ suṇantaṃ disvā ``taṃ nissāya rañño bhayaṃ  uppajjissatī''ti ñatvā ^a^M3.0202^ea^ ``mahārāja, porāṇakarājāno āsaṅkitabbaṃ  āsaṅkitvā attano puttaṃ `amhākaṃ dhūmakāle rajjaṃ kāretū'ti ekamante akaṃsū''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto takkasilāyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā  disāpāmokkhācariyo ahosi. tassa santike bārāṇasirañño putto yavakumāro nāma  ^a^V3.0189^ea^ sabbasippāni uggaṇhitvā anuyogaṃ datvā gantukāmo taṃ āpucchi. ācariyo  ``puttaṃ nissāya tassa antarāyo bhavissatī''ti aṅgavijjāvasena ñatvā ``etamassa  harissāmī''ti ekaṃ upamaṃ upadhāretuṃ ārabhi. tadā panassa eko ^a^P3.0216^ea^ asso  ahosi, tassa pāde vaṇo uṭṭhahi, taṃ vaṇānurakkhaṇatthaṃ geheyeva kariṃsu. tassāvidūre eko  udapāno atthi. athekā mūsikā gehā nikkhamitvā assassa pāde vaṇaṃ khādati, asso vāretuṃ  na sakkoti. so ekadivasaṃ vedanaṃ adhivāsetuṃ asakkonto mūsikaṃ khādituṃ āgataṃ pādena  paharitvā māretvā udapāne pātesi. assagopakā mūsikaṃ apassantā ``aññesu divasesu mūsikā  āgantvā vaṇaṃ khādati, idāni na paññāyati, kahaṃ nu kho gatā''ti vadiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto taṃ kāraṇaṃ paccakkhaṃ katvā ``aññe ajānantā `kahaṃ mūsikā gatā'ti vadanti,  mūsikāya pana māretvā udapāne khittabhāvaṃ ahameva jānāmī''ti idameva kāraṇaṃ upamaṃ katvā paṭhamaṃ  gāthaṃ bandhitvā rājakumārassa adāsi. so aparaṃ upamaṃ upadhārento tameva assaṃ paruḷhavaṇaṃ  nikkhamitvā ekaṃ yavavatthuṃ gantvā ``yavaṃ khādissāmī''ti vaticchiddena mukhaṃ pavesentaṃ disvā  tameva kāraṇaṃ upamaṃ katvā dutiyaṃ gāthaṃ bandhitvā tassa adāsi. tatiyagāthaṃ pana attano  paññābaleneva bandhitvā tampi tassa datvā ``tāta, tvaṃ rajje patiṭṭhāya sāyaṃ nhānapokkharaṇiṃ  gacchanto yāva dhurasopānā paṭhamaṃ gāthaṃ sajjhāyanto gaccheyyāsi, tava nivasanapāsādaṃ pavisanto  yāva sopānapādamūlā dutiyaṃ gāthaṃ sajjhāyanto gaccheyyāsi, tato yāva sopānamatthakā tatiyaṃ  gāthaṃ sajjhāyanto gaccheyyāsī''ti vatvā pesesi.<br/><br/>[03] so ^a^M3.0203^ea^ kumāro gantvā uparājā hutvā pitu accayena rajjaṃ kāresi, tasseko  putto jāyi. so soḷasavassakāle rajjalobhena ``pitaraṃ māressāmī''ti cintetvā upaṭṭhāke āha  ``mayhaṃ pitā taruṇo, ahaṃ etassa dhūmakālaṃ olokento mahallako bhavissāmi jarājiṇṇo,  tādise kāle laddhenapi rajjena ko attho''ti. te āhaṃsu ``deva, na sakkā paccantaṃ gantvā  corattaṃ kātuṃ, tava pitaraṃ kenaci upāyena māretvā rajjaṃ gaṇhā''ti ^a^P3.0217^ea^. so  ``sādhū''ti antonivesane rañño sāyaṃ nhānapokkharaṇīsamīpaṃ gantvā ``ettha naṃ māressāmī''ti  khaggaṃ gahetvā aṭṭhāsi. rājā sāyaṃ mūsikaṃ nāma dāsiṃ ``gantvā pokkharaṇīpiṭṭhiṃ sodhetvā  ehi, nhāyissāmī''ti pesesi. sā gantvā pokkharaṇīpiṭṭhiṃ sodhentī kumāraṃ passi. kumāro  attano kammassa pākaṭabhāvabhayena taṃ dvidhā chinditvā pokkharaṇiyaṃ pātesi. rājā nhāyituṃ  agamāsi ^a^V3.0190^ea^. sesajano ``ajjāpi mūsikā dāsī na punāgacchati, kuhiṃ gatā kattha  gatā''ti āha. rājā -- <br/><br/>[40] 123^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kuhiṃ gatā kattha gatā, iti lālappatī jano. <br/><br/>[22] ahameveko jānāmi, udapāne mūsikā hatā''ti.. -- <br/><br/>[25] paṭhamaṃ gāthaṃ bhaṇanto pokkharaṇītīraṃ agamāsi.<br/><br/>[03] tattha ^b^kuhiṃ gatā kattha gatā^eb^ti aññamaññavevacanāni. ^b^iti lālappatī^eb^ti evaṃ  vippalapati. iti ayaṃ gāthā ``ajānanto jano mūsikā dāsī kuhiṃ gatāti vippalapati,  rājakumārena dvidhā chinditvā mūsikāya pokkharaṇiyaṃ pātitabhāvaṃ ahameva eko jānāmī''ti  rañño ajānantasseva imamatthaṃ dīpeti.<br/><br/>[03] kumāro ``mayā katakammaṃ mayhaṃ pitarā ñāta''nti bhīto palāyitvā tamatthaṃ upaṭṭhākānaṃ  ārocesi. te sattaṭṭhadivasaccayena puna taṃ āhaṃsu ``deva, sace rājā jāneyya, na tuṇhī bhaveyya,  takkagāhena pana tena taṃ vuttaṃ bhavissati, mārehi na''nti. so punekadivasaṃ khaggahattho  sopānapādamūle ṭhatvā rañño āgamanakāle ito cito ca paharaṇokāsaṃ olokesi. rājā -- <br/><br/>[40] 124^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yañcetaṃ iti cīti ca, gadrabhova nivattasi. <br/><br/>[22] udapāne mūsikaṃ hantvā, yavaṃ bhakkhetumicchasī''ti.. -- <br/><br/>[25] dutiyaṃ ^a^M3.0204^ea^ gāthaṃ sajjhāyanto agamāsi. ayampi ^a^P3.0218^ea^  gāthā ``yasmā tvaṃ iti cīti ca ito cito ca paharaṇokāsaṃ olokento gadrabhova  nivattasi, tasmā taṃ jānāmi `purimadivase pokkharaṇiyaṃ mūsikaṃ dāsiṃ hantvā ajja maṃ  yavarājānaṃ bhakkhetuṃ māretuṃ icchasī'''ti rañño ajānantasseva imamatthaṃ dīpeti.<br/><br/>[03] kumāro ``diṭṭhomhi pitarā''ti utrasto palāyi. so puna aḍḍhamāsamattaṃ atikkamitvā  ``rājānaṃ dabbiyā paharitvā māressāmī''ti ekaṃ dīghadaṇḍakaṃ dabbipaharaṇaṃ gahetvā olumbitvā  aṭṭhāsi. rājā -- <br/><br/>[40] 125^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``daharo ^a^V3.0191^ea^ cāsi dummedha, paṭhamuppattiko susu. <br/><br/>[22] dīghañcetaṃ samāsajja, na te dassāmi jīvita''nti.. -- <br/><br/>[25] tatiyaṃ gāthaṃ sajjhāyanto sopānapādamatthakaṃ abhiruhi.<br/><br/>[03] tattha ^b^paṭhamuppattiko^eb^ti paṭhamavayena uppattito upeto, paṭhamavaye ṭhitoti attho.  ^b^susū^eb^ti taruṇo. ^b^dīgha^eb^nti dīghadaṇḍakaṃ dabbipaharaṇaṃ. ^b^samāsajjā^eb^ti gahetvā,  olumbitvā ṭhitosīti attho. ayampi gāthā ``dummedha, attano vayaṃ paribhuñjituṃ na  labhissasi, na te dāni nillajjassa jīvitaṃ dassāmi, māretvā khaṇḍākhaṇḍaṃ chinditvā sūleyeva  āvuṇāpessāmī''ti rañño ajānantasseva kumāraṃ santajjayamānā imamatthaṃ dīpeti.<br/><br/>[03] so taṃ divasaṃ palāyituṃ asakkonto ``jīvitaṃ me dehi, devā''ti rañño pādamūle nipajji.  rājā taṃ tajjetvā saṅkhalikāhi bandhāpetvā bandhanāgāre kāretvā setacchattassa heṭṭhā  alaṅkatarājāsane nisīditvā ``amhākaṃ ācariyo disāpāmokkho brāhmaṇo imaṃ mayhaṃ antarāyaṃ  disvā imā tisso gāthā abhāsī''ti haṭṭhatuṭṭho udānaṃ udānento sesagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 126^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāntalikkhabhavanena, nāṅgaputtapinena vā. <br/><br/>[22] puttena hi patthayito, silokehi pamocito.. <br/><br/>[40] 127^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbaṃ ^a^M3.0205^ea^ sutamadhīyetha, hīnamukkaṭṭhamajjhimaṃ. <br/><br/>[27] sabbassa atthaṃ jāneyya, na ca sabbaṃ payojaye. <br/><br/>[22] hoti tādisako kālo, yattha atthāvahaṃ suta''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P3.0219^ea^ ^b^nāntalikkhabhavanenā^eb^ti antalikkhabhavanaṃ vuccati  dibbavimānaṃ, ahaṃ ajja antalikkhabhavanampi na āruḷho, tasmā antalikkhabhavanenāpi ajja  maraṇato na pamocitomhi. ^b^nāṅgaputtapinena vā^eb^ti aṅgasarikkhakena vā puttapinenapi na  pamocito. ^b^puttena hi patthayito^eb^ti ahaṃ pana attano putteneva ajja māretuṃ patthito.  ^b^silokehi pamocito^eb^ti sohaṃ ācariyena bandhitvā dinnāhi gāthāhi pamocito.<br/><br/>[03] ^b^suta^eb^nti ^a^V3.0192^ea^ pariyattiṃ. ^b^adhīyethā^eb^ti gaṇheyya sikkheyya.  ^b^hīnamukkaṭṭhamajjhima^eb^nti hīnaṃ vā hotu uttamaṃ vā majjhimaṃ vā, sabbaṃ adhīyitabbamevāti  dīpeti. ^b^na ca sabbaṃ payojaye^eb^ti hīnaṃ mantaṃ vā sippaṃ vā majjhimaṃ vā na payojaye,  uttamameva payojayeyyāti attho. ^b^yattha atthāvahaṃ suta^eb^nti yasmiṃ kāle mahosadhapaṇḍitassa  kumbhakārakammakaraṇaṃ viya yaṃkiñci sikkhitasippaṃ atthāvahaṃ hoti, tādisopi kālo  hotiyevāti attho. aparabhāge rañño accayena kumāro rajje patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā disāpāmokkho  ācariyo ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mūsikajātakavaṇṇanā tatiyā. 


