# pali

volume: 111
item: 227
title: [] . garahitajātakavaṇṇanā^kāsāvavaggo^[] . kāsāvajātakavaṇṇanā^[] . cūḷanandiyajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^idaṃ^eb^ ^a^M2.0183^ea^ ^b^tadācariyavaco^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ  ārabbha kathesi. ekadivasañhi bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, devadatto  nāma kakkhaḷo pharuso sāhasiko sammāsambuddhe abhimāre payojesi, silaṃ pavijjhi, nāḷāgiriṃ  payojesi, khantimettānuddayamattampissa tathāgate natthī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave,  idāneva, pubbepi devadatto kakkhaḷo pharuso nikkāruṇikoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese mahānandiyo nāma  vānaro ahosi, kaniṭṭhabhātiko panassa cūḷanandiyo nāma. te ubhopi  asītisahassavānaraparivārā himavantapadese andhamātaraṃ paṭijaggantā vāsaṃ kappesuṃ. te mātaraṃ  sayanagumbe ṭhapetvā araññaṃ pavisitvā madhurāni phalāphalāni mātuyā pesenti. āharaṇakavānarā  ^a^V2.0168^ea^ tassā na denti, sā khudāpīḷitā aṭṭhicammāvasesā kisā ahosi. atha naṃ  bodhisatto āha -- ``mayaṃ, amma, tumhākaṃ madhuraphalāphalāni pesema, tumhe kasmā milāyathā''ti.  ``tāta, nāhaṃ labhāmī''ti. bodhisatto cintesi ^a^P2.0200^ea^ -- ``mayi yūthaṃ  pariharante mātā me nassissati, yūthaṃ pahāya mātaraṃyeva paṭijaggissāmī''ti. so cūḷanandiyaṃ  pakkositvā ``tāta, tvaṃ yūthaṃ parihara, ahaṃ mātaraṃ paṭijaggissāmī''ti āha. sopi naṃ  ``bhātika, mayhaṃ yūthapariharaṇena kammaṃ natthi, ahampi mātarameva paṭijaggissāmī''ti āha.  iti te ubhopi ekacchandā hutvā yūthaṃ pahāya mātaraṃ gahetvā himavantā oruyha paccante  nigrodharukkhe vāsaṃ kappetvā mātaraṃ paṭijaggiṃsu.<br/><br/>[03] atheko bārāṇasivāsī brāhmaṇamāṇavo takkasilāyaṃ disāpāmokkhassa ācariyassa santike  sabbasippāni uggaṇhitvā ``gamissāmī''ti ācariyaṃ āpucchi. ācariyo aṅgavijjānubhāvena  tassa kakkhaḷapharusasāhasikabhāvaṃ ñatvā ``tāta, tvaṃ kakkhaḷo pharuso sāhasiko, evarūpānaṃ na  sabbakālaṃ ekasadisameva ijjhati, mahāvināsaṃ mahādukkhaṃ pāpuṇissasi, mā tvaṃ kakkhaḷo hohi,  pacchānutāpanakāraṇaṃ kammaṃ mā karī''ti ^a^M2.0184^ea^ ovaditvā uyyojesi. so ācariyaṃ  vanditvā bārāṇasiṃ gantvā gharāvāsaṃ gahetvā aññehi sippehi jīvikaṃ kappetuṃ asakkonto  ``dhanukoṭiṃ nissāya jīvissāmi, luddakammaṃ katvā jīvikaṃ kappessāmī''ti bārāṇasito  nikkhamitvā paccantagāmake vasanto dhanukalāpasannaddho araññaṃ pavisitvā nānāmige māretvā  maṃsavikkayena jīvikaṃ kappesi. so ekadivasaṃ araññe kiñci alabhitvā āgacchanto  aṅgaṇapariyante ṭhitaṃ nigrodharukkhaṃ disvā ``api nāmettha kiñci bhaveyyā''ti  nigrodharukkhābhimukho pāyāsi.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe ubhopi te bhātaro mātaraṃ phalāni khādāpetvā purato katvā viṭapabbhantare  nisinnā taṃ āgacchantaṃ disvā ``kiṃ no mātaraṃ karissatī''ti sākhantare nilīyiṃsu. sopi  kho sāhasikapuriso rukkhamūlaṃ āgantvā taṃ tesaṃ mātaraṃ jarādubbalaṃ andhaṃ disvā cintesi --  ``kiṃ me tucchahatthagamanena imaṃ makkaṭiṃ vijjhitvā gahetvā gamissāmī''ti. so ^a^P2.0201^ea^  tassā vijjhanatthāya dhanuṃ gaṇhi. taṃ disvā bodhisatto ``tāta cūḷanandiya, eso  me puriso mātaraṃ vijjhitukāmo, ahamassā jīvitadānaṃ dassāmi, tvaṃ mamaccayena mātaraṃ  paṭijaggeyyāsī''ti vatvā sākhantarā nikkhamitvā ``bho purisa, mā me mātaraṃ vijjhi, esā  andhā jarādubbalā, ahamassā jīvitadānaṃ demi, tvaṃ etaṃ amāretvā maṃ mārehī''ti tassa paṭiññaṃ  gahetvā sarassa āsannaṭṭhāne nisīdi. so nikkaruṇo bodhisattaṃ vijjhitvā pātetvā mātarampissa  vijjhituṃ ^a^V2.0169^ea^ puna dhanuṃ sannayhi. taṃ disvā cūḷanandiyo ``ayaṃ me mātaraṃ  vijjhitukāmo, ekadivasampi kho me mātā jīvamānā laddhajīvitāyeva nāma hoti,  jīvitadānamassā dassāmī''ti sākhantarā nikkhamitvā ``bho purisa, mā me mātaraṃ vijjhi,  ahamassā jīvitadānaṃ dammi, tvaṃ maṃ vijjhitvā amhe dve bhātike gahetvā amhākaṃ mātu  jīvitadānaṃ dehī''ti tassa paṭiññaṃ gahetvā sarassa āsannaṭṭhāne nisīdi. so tampi vijjhitvā  pātetvā ``ayaṃ makkaṭī ghare dārakānaṃ bhavissatī''ti mātarampi tesaṃ vijjhitvā pātetvā tayopi  kājenādāya gehābhimukho pāyāsi.<br/><br/>[03] athassa pāpapurisassa gehe asani patitvā bhariyañca dve dārake ca geheneva saddhiṃ jhāpesi,  piṭṭhivaṃsathūṇamattaṃ avasissi. athassa naṃ gāmadvāreyeva eko puriso disvā taṃ pavattiṃ ārocesi.  so puttadārasokena ^a^M2.0185^ea^ abhibhūto tasmiṃyeva ṭhāne maṃsakājañja dhanuñca chaḍḍetvā  vatthaṃ pahāya naggo bāhā paggayha paridevamāno gantvā gharaṃ pāvisi. athassa sā thūṇā  bhijjitvā sīse patitvā sīsaṃ bhindi, pathavī vivaraṃ adāsi, avīcito jālā uṭṭhahi. so  pathaviyā giliyamāno ācariyassa ovādaṃ saritvā ``imaṃ vata ^a^P2.0202^ea^ kāraṇaṃ  disvā pārāsariyabrāhmaṇo mayhaṃ ovādamadāsī''ti paridevamāno imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 143^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ tadācariyavaco, pārāsariyo yadabravi. <br/><br/>[22] māsu tvaṃ akari pāpaṃ, yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape.. <br/><br/>[40] 144^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāni karoti puriso, tāni attani passati. <br/><br/>[21] kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ. <br/><br/>[22] yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phala''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- yaṃ pārāsariyo brāhmaṇo abravi -- ``māsu tvaṃ pāpaṃ akarī, yaṃ kataṃ pacchā  tvaññeva tapeyyā''ti, idaṃ taṃ ācariyassa vacanaṃ. yāni kāyavacīmanodvārehi kammāni puriso  karoti, tesaṃ vipākaṃ paṭilabhanto tāniyeva attani passati. kalyāṇakammakārī kalyāṇaṃ  phalamanubhoti, pāpakārī ca pāpakameva hīnaṃ lāmakaṃ aniṭṭhaphalaṃ anubhoti. lokasmimpi hi  yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ, bījānurūpaṃ bījānucchavikameva phalaṃ harati gaṇhāti  anubhavatīti. iti so paridevanto pathaviṃ pavisitvā avīcimahāniraye nibbatti.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0170^ea^ ``na, bhikkhave, devadatto idāneva, pubbepi kakkhaḷo pharuso  nikkāruṇikoyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  luddakapuriso devadatto ahosi, disāpāmokkho ācariyo sāriputto, cūḷanandiyo ānando,  mātā mahāpajāpatigotamī, mahānandiyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] cūḷanandiyajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 228
title: kāsāvavaggo^[] . kāsāvajātakavaṇṇanā^[] . cūḷanandiyajātakavaṇṇanā^[] . puṭabhattajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^name^eb^ ^a^M2.0186^ea^ ^b^namantassa bhaje bhajanta^eb^nti idaṃ satthā jetavane  viharanto ekaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. sāvatthinagaravāsī kireko kuṭumbiko ekena  janapadakuṭumbikena saddhiṃ vohāraṃ akāsi. so ^a^P2.0203^ea^ attano bhariyaṃ ādāya tassa  dhāraṇakassa santikaṃ agamāsi. dhāraṇako ``dātuṃ na sakkomī''ti na kiñci adāsi, itaro  kujjhitvā bhattaṃ abhuñjitvāva nikkhami. atha naṃ antarāmagge chātajjhattaṃ disvā maggapaṭipannā  purisā ``bhariyāyapi datvā bhuñjāhī''ti bhattapuṭaṃ adaṃsu. so taṃ gahetvā tassā adātukāmo  hutvā ``bhadde, idaṃ corānaṃ tiṭṭhanaṭṭhānaṃ, tvaṃ purato yāhī''ti uyyojetvā sabbaṃ bhattaṃ bhuñjitvā  tucchapuṭaṃ dassetvā ``bhadde, abhattakaṃ tucchapuṭameva adaṃsū''ti āha. sā tena ekakeneva bhuttabhāvaṃ  ñatvā domanassappattā ahosi. te ubhopi jetavanapiṭṭhivihārena gacchantā ``pānīyaṃ  pivissāmā''ti jetavanaṃ pavisiṃsu.<br/><br/>[03] satthāpi tesaññeva āgamanaṃ olokento maggaṃ gahetvā ṭhitaluddako viya gandhakuṭichāyāya  nisīdi, te satthāraṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā nisīdiṃsu. satthā tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ  katvā ``kiṃ, upāsike, ayaṃ te bhattā hitakāmo sasneho''ti pucchi. ``bhante, ahaṃ etassa  sasnehā, ayaṃ pana mayhaṃ nisneho, tiṭṭhantu aññepi divasā, ajjevesa antarāmagge puṭabhattaṃ labhitvā  mayhaṃ adatvā attanāva bhuñjī''ti. ``upāsike, niccakālampi tvaṃ etassa hitakāmā sasnehā,  ayaṃ pana nisnehova. yadā pana paṇḍite nissāya tava guṇe jānāti, tadā te sabbissariyaṃ  niyyādetī''ti vatvā tāya yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto amaccakule nibbattitvā vayappatto  ^a^V2.0171^ea^ tassa atthadhammānusāsako ahosi. atha rājā ``padubbheyyāpi me aya''nti  attano puttaṃ āsaṅkanto nīhari. so attano bhariyaṃ gahetvā nagarā nikkhamma ekasmiṃ  kāsikagāmake vāsaṃ kappesi. so aparabhāge pitu kālakatabhāvaṃ ^a^M2.0187^ea^ sutvā  ``kulasantakaṃ rajjaṃ gaṇhissāmī''ti bārāṇasiṃ paccāgacchanto antarāmagge ``bhariyāyapi datvā  bhuñjāhī''ti bhattapuṭaṃ labhitvā tassā adatvā sayameva taṃ bhuñji. sā ``kakkhaḷo ^a^P2.0204^ea^  vatāyaṃ puriso''ti domanassappattā ahosi. so bārāṇasiyaṃ rajjaṃ gahetvā taṃ  aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā ``ettakameva etissā ala''nti na aññaṃ sakkāraṃ vā sammānaṃ vā karoti,  ``kathaṃ yāpesī''tipi naṃ na pucchati.<br/><br/>[03]  bodhisatto cintesi -- ``ayaṃ devī rañño bahūpakārā sasnehā, rājā panetaṃ kismiñci  na maññati, sakkārasammānamassā kāressāmī''ti taṃ upasaṅkamitvā upacāraṃ katvā ekamantaṃ ṭhatvā  ``kiṃ, tātā''ti vutte ``kathaṃ samuṭṭhāpetuṃ mayaṃ, devi, tumhe upaṭṭhahāma, kiṃ nāma mahallakānaṃ pitūnaṃ  vatthakhaṇḍaṃ vā bhattapiṇḍaṃ vā dātuṃ na vaṭṭatī''ti āha. ``tāta, ahaṃ attanāva kiñci na  labhāmi, tumhākaṃ kiṃ dassāmi, nanu labhanakāle adāsiṃ, idāni pana me rājā na kiñci deti.  tiṭṭhatu aññaṃ dānaṃ, rajjaṃ gaṇhituṃ āgacchanto antarāmagge bhattapuṭaṃ labhitvā bhattamattampi me  adatvā attanāva bhuñjī''ti. ``kiṃ pana, amma, rañño santike evaṃ kathetuṃ sakkhissathā''ti?  ``sakkhissāmi, tātā''ti. ``tena hi ajjeva mama rañño santike ṭhitakāle mayi pucchante  evaṃ kathetha ajjeva vo guṇaṃ jānāpessāmī''ti evaṃ vatvā bodhisatto purimataraṃ gantvā rañño  santike aṭṭhāsi. sāpi gantvā rañño samīpe aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ bodhisatto ``amma, tumhe ativiya kakkhaḷā, kiṃ nāma pitūnaṃ vatthakhaṇḍaṃ vā  bhattapiṇḍamattaṃ vā dātuṃ na vaṭṭatī''ti āha. ``tāta, ahameva rañño santikā kiñci na  labhāmi, tumhākaṃ kiṃ dassāmī''ti? ``nanu aggamahesiṭṭhānaṃ te laddha''nti? ``tāta,  kismiñci sammāne asati aggamahesiṭṭhānaṃ kiṃ karissati, idāni me tumhākaṃ rājā kiṃ  dassati, so antarāmagge bhattapuṭaṃ labhitvā tato kiñci adatvā ^a^P2.0205^ea^ sayameva  bhuñjī''ti. bodhisatto ``evaṃ kira, mahārājā''ti pucchi. rājā adhivāsesi. bodhisatto  tassa adhivāsanaṃ viditvā ``tena hi, amma, rañño appiyakālato paṭṭhāya kiṃ tumhākaṃ idha  vāsena. lokasmiñhi appiyasampayogo ca dukkho, tumhākaṃ idha vāse sati rañño  appiyasampayogova ^a^V2.0172^ea^ dukkhaṃ ^a^M2.0188^ea^ bhavissati, ime sattā nāma bhajante  bhajanti, abhajanabhāvaṃ ñatvā aññattha gantabbaṃ, mahanto lokasannivāso''ti vatvā imā gāthā  avoca -- <br/><br/>[40] 145^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ. <br/><br/>[22] nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya.. <br/><br/>[40] 146^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya. <br/><br/>[22] dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi loko''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^name namantassa bhaje bhajanta^eb^nti yo attano namati, tasseva paṭinameyya. yo  ca bhajati, tameva bhajeyya. ^b^kiccānukubbassa kareyya kicca^eb^nti attano uppannakiccaṃ  anukubbantasseva tassapi uppannakiccaṃ paṭikareyya. ^b^caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā^eb^ti attānaṃ  jahantaṃ jaheyyeva, tasmiṃ taṇhāsaṅkhātaṃ vanathaṃ na kareyya. ^b^apetacittenā^eb^ti vigatacittena  vipallatthacittena. ^b^na sambhajeyyā^eb^ti tathārūpena saddhiṃ na samāgaccheyya. ^b^dijo  duma^eb^nti yathā sakuṇo pubbe phalitampi rukkhaṃ phale khīṇe ``khīṇaphalo aya''nti ñatvā taṃ  chaḍḍetvā aññaṃ samekkhati pariyesati, evaṃ aññaṃ samekkheyya. mahā hi esa loko, atha tumhe  sasnehaṃ ekaṃ purisaṃ labhissathāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bārāṇasirājā deviyā sabbissariyaṃ adāsi. tato paṭṭhāya samaggā  sammodamānā vasiṃsu.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0206^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne dve jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. ``tadā jayampatikā  ime dve jayampatikā ahesuṃ, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] puṭabhattajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 229
title:
  [] . kāsāvajātakavaṇṇanā^[] . cūḷanandiyajātakavaṇṇanā^[] . puṭabhattajātakavaṇṇanā^[] . kumbhilajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yassete^eb^ ^a^V2.0173^ea^ ^a^M2.0189^ea^ ^b^caturo dhammā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane  viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi. <br/><br/>[40] 147^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassete caturo dhammā, vānarinda yathā tava.<br/><br/>[03] saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so ativattati.. <br/><br/>[40] 148^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassa cete na vijjanti, guṇā paramabhaddakā.<br/><br/>[03] saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so nātivattatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^guṇā paramabhaddakā^eb^ti yassa ete paramabhaddakā cattāro rāsaṭṭhena piṇḍaṭṭhena guṇā na  vijjanti, so paccāmittaṃ atikkamituṃ na sakkotīti. sesamettha sabbaṃ heṭṭhā kumbhilajātake  vuttanayameva saddhiṃ samodhānenāti. <br/><br/>[06] kumbhilajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 230
title:
  [] . cūḷanandiyajātakavaṇṇanā^[] . puṭabhattajātakavaṇṇanā^[] . kumbhilajātakavaṇṇanā^[] . khantivaṇṇajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^atthi me puriso, devā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarājānaṃ ārabbha  kathesi. tassa kireko bahūpakāro amacco antepure padussi. rājā ``upakārako me''ti  ñatvāpi adhivāsetvā satthu ārocesi. satthā ``porāṇakarājānopi, mahārāja, evaṃ  adhivāsesuṃyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente eko amacco tassa antepure padussi,  amaccassāpi sevako tassa gehe padussi. so tassa aparādhaṃ adhivāsetuṃ asakkonto taṃ ādāya  rañño santikaṃ gantvā ``deva, eko me upaṭṭhāko sabbakiccakārako ^a^P2.0207^ea^, so mayhaṃ  gehe padussi, tassa kiṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 149^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atthi me puriso deva, sabbakiccesu byāvaṭo. <br/><br/>[22] tassa cekoparādhatthi, tattha tvaṃ kinti maññasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0174^ea^ ^a^M2.0190^ea^ ^b^tassa cekoparādhatthī^eb^ti tassa ca purisassa  eko aparādho atthi. ^b^tattha tvaṃ kinti maññasī^eb^ti tattha tassa purisassa aparādhe tvaṃ  ``kiṃ kātabba''nti maññasi, yathā te cittaṃ uppajjati, tadanurūpamassa daṇḍaṃ paṇehīti dīpeti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 150^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``amhākampatthi puriso, ediso idha vijjati. <br/><br/>[22] dullabho aṅgasampanno, khantirasmāka ruccatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- amhākampi rājūnaṃ sataṃ ediso bahūpakāro agāre dussanakapuriso atthi, so  ca kho idha vijjati, idānipi idheva saṃvijjati, mayaṃ rājānopi samānā tassa bahūpakārataṃ  sandhāya adhivāsema, tuyhaṃ pana araññopi sato adhivāsanabhāro jāto. aṅgasampanno hi  sabbehi guṇakoṭṭhāsehi samannāgato puriso nāma dullabho, tena kāraṇena asmākaṃ evarūpesu ṭhānesu  adhivāsanakhantiyeva ruccatīti.<br/><br/>[03] amacco attānaṃ sandhāya rañño vuttabhāvaṃ ñatvā tato paṭṭhāya antepure padussituṃ na visahi,  sopissa sevako rañño ārocitabhāvaṃ ñatvā tato paṭṭhāya taṃ kammaṃ kātuṃ na visahi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā ahameva bārāṇasirājā  ahosi''nti. sopi amacco rañño satthu kathitabhāvaṃ ñatvā tato paṭṭhāya taṃ kammaṃ kātuṃ  nāsakkhīti. <br/><br/>[06] khantivaṇṇajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 231
title:
  [] . puṭabhattajātakavaṇṇanā^[] . kumbhilajātakavaṇṇanā^[] . khantivaṇṇajātakavaṇṇanā^[] . kosiyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kāle^eb^ ^a^P2.0208^ea^ ^b^nikkhamanā sādhū^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  kosalarājānaṃ ārabbha kathesi. kosalarājā paccantavūpasamanatthāya akāle nikkhami. vatthu  heṭṭhā vuttanayameva.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0175^ea^ pana atītaṃ āharitvā āha -- ``mahārāja, atīte bārāṇasirājā  akāle nikkhamitvā uyyāne khandhāvāraṃ nivesayi. tasmiṃ kāle ^a^M2.0191^ea^ eko  ulūkasakuṇo veḷugumbaṃ pavisitvā nilīyi. kākasenā āgantvā `nikkhantameva taṃ  gaṇhissāmā'''ti parivāresi. so sūriyatthaṅgamanaṃ anoloketvā akāleyeva nikkhamitvā  palāyituṃ ārabhi. atha naṃ kākā parivāretvā tuṇḍehi koṭṭentā paripātesuṃ. rājā bodhisattaṃ  āmantetvā ``kiṃ nu kho, paṇḍita, ime kākā kosiyaṃ paripātentī''ti pucchi. bodhisatto  ``akāle, mahārāja, attano vasanaṭṭhānā nikkhamantā evarūpaṃ dukkhaṃ paṭilabhantiyeva, tasmā  akāle attano vasanaṭṭhānā nikkhamituṃ na vaṭṭatī''ti imamatthaṃ pakāsento imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 151^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāle nikkhamanā sādhu, nākāle sādhu nikkhamo. <br/><br/>[27] akālena hi nikkhamma, ekakampi bahujjano. <br/><br/>[22] na kiñci atthaṃ joteti, dhaṅkasenāva kosiyaṃ.. <br/><br/>[40] 152^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhīro ca vidhividhānaññū, paresaṃ vivarānugū. <br/><br/>[22] sabbāmitte vasīkatvā, kosiyova sukhī siyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kāle nikkhamanā sādhū^eb^ti, mahārāja, nikkhamanā nāma nikkhamanaṃ vā  parakkamanaṃ vā yuttapayuttakāle sādhu. ^b^nākāle sādhu nikkhamo^eb^ti akāle pana attano  vasanaṭṭhānato aññattha gantuṃ nikkhamo nāma nikkhamanaṃ vā parakkamanaṃ vā na sādhu.  ^b^``akālena hī''^eb^tiādīsu catūsu padesu paṭhamena saddhiṃ tatiyaṃ, dutiyena catutthaṃ yojetvā  evaṃ attho veditabbo. attano vasanaṭṭhānato hi koci puriso akālena nikkhamitvā vā  parakkamitvā vā ^b^na kiñci^eb^ ^a^P2.0209^ea^ ^b^atthaṃ joteti,^eb^ attano appamattakampi  vuḍḍhiṃ uppādetuṃ na sakkoti, atha kho ^b^ekakampi bahujjano^eb^ bahupi so paccatthikajano etaṃ  akāle nikkhamantaṃ vā parakkamantaṃ vā ekakaṃ parivāretvā mahāvināsaṃ pāpeti. tatrāyaṃ upamā --  ^b^dhaṅkasenāva kosiyaṃ,^eb^ yathā ayaṃ dhaṅkasenā imaṃ akāle nikkhamantañca parakkamantañca kosiyaṃ  tuṇḍehi vitudanti mahāvināsaṃ pāpenti, tathā tasmā tiracchānagate ādiṃ katvā kenaci akāle  attano vasanaṭṭhānato na nikkhamitabbaṃ na parakkamitabbanti. <br/><br/>[01] dutiyagāthāya ^a^M2.0192^ea^ ^b^dhīro^eb^ti paṇḍito. ^b^vidhī^eb^ti  porāṇakapaṇḍitehi ṭhapitapaveṇī. ^b^vidhāna^eb^nti koṭṭhāso vā saṃvidahanaṃ vā.  ^b^vivarānugū^eb^ti vivaraṃ anugacchanto jānanto. ^b^sabbāmitte^eb^ti ^a^V2.0176^ea^ sabbe amitte.  ^b^vasīkatvā^eb^ti attano vase katvā. ^b^kosiyovā^eb^ti imamhā bālakosiyā añño  paṇḍitakosiyo viya. idaṃ vuttaṃ hoti -- yo ca kho paṇḍito ``imasmiṃ kāle nikkhamitabbaṃ  parakkamitabbaṃ, imasmiṃ na nikkhamitabbaṃ na parakkamitabba''nti porāṇakapaṇḍitehi ṭhapitassa  paveṇisaṅkhātassa vidhino koṭṭhāsasaṅkhātaṃ vidhānaṃ vā tassa vā vidhino vidhānaṃ saṃvidahanaṃ  anuṭṭhānaṃ jānāti, so vidhividhānaññū paresaṃ attano paccāmittānaṃ vivaraṃ ñatvā yathā nāma  paṇḍito kosiyo rattisaṅkhāte attano kāle nikkhamitvā ca parakkamitvā ca tattha tattha  sayitānaññeva kākānaṃ sīsāni chindamāno te sabbe amitte vasīkatvā sukhī siyā, evaṃ  dhīropi kāle nikkhamitvā parakkamitvā attano paccāmitte vasīkatvā sukhī niddukkho bhaveyyāti.  rājā bodhisattassa vacanaṃ sutvā nivatti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā ānando ahosi,  paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kosiyajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 232
title:
  [] . kumbhilajātakavaṇṇanā^[] . khantivaṇṇajātakavaṇṇanā^[] . kosiyajātakavaṇṇanā^[] . gūthapāṇajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^sūro sūrena saṅgammā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ  ārabbha kathesi. tasmiṃ kira kāle jetavanato tigāvutaḍḍhayojanamatte eko nigamagāmo, tattha  bahūni salākabhattapakkhiyabhattāni atthi. tatreko pañhapucchako koṇḍo vasati. so  salākabhattapakkhiyabhattānaṃ atthāya āgate dahare ca ^a^P2.0210^ea^ sāmaṇere ca ``ke  khādanti, ke pivanti, ke bhuñjantī''ti pañhaṃ pucchitvā kathetuṃ asakkonte lajjāpesi. te tassa  bhayena salākabhattapakkhiyabhattatthāya taṃ gāmaṃ na gacchanti. athekadivasaṃ eko bhikkhu salākaggaṃ  gantvā ``bhante, asukagāme salākabhattaṃ vā pakkhiyabhattaṃ vā atthī''ti pucchitvā ^a^M2.0193^ea^  ``atthāvuso, tattha paneko koṇḍo pañhaṃ pucchati, taṃ kathetuṃ asakkonte akkosati  paribhāsati, tassa bhayena koci gantuṃ na sakkotī''ti vutte ``bhante, tattha bhattāni mayhaṃ pāpetha,  ahaṃ taṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā tato paṭṭhāya tumhe disvā palāyanakaṃ karissāmī''ti āha.  bhikkhū ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tassa tattha bhattāni pāpesuṃ. <br/><br/>[01] so ^a^V2.0177^ea^ tattha gantvā gāmadvāre cīvaraṃ pārupi. taṃ disvā koṇḍo  caṇḍameṇḍako viya vegena upagantvā ``pañhaṃ me, samaṇa, kathehī''ti āha. ``upāsaka, gāme  caritvā yāguṃ ādāya āsanasālaṃ tāva me āgantuṃ dehī''ti. so yāguṃ ādāya āsanasālaṃ  āgatepi tasmiṃ tatheva āha. sopi naṃ bhikkhu ``yāguṃ tāva me pātuṃ dehi, āsanasālaṃ tāva  sammajjituṃ dehi, salākabhattaṃ tāva me āharituṃ dehī''ti vatvā salākabhattaṃ āharitvā tameva pattaṃ  gāhāpetvā ``ehi, pañhaṃ te kathessāmī''ti bahigāmaṃ netvā cīvaraṃ saṃharitvā aṃse ṭhapetvā tassa  hatthato pattaṃ gahetvā aṭṭhāsi. tatrāpi naṃ so ``samaṇa, pañhaṃ me kathehī''ti āha. atha naṃ  ``kathemi te pañha''nti ekappahāreneva pātetvā aṭṭhīni saṃcuṇṇento viya pothetvā gūthaṃ mukhe  pakkhipitvā ``ito dāni paṭṭhāya imaṃ gāmaṃ āgataṃ kañci bhikkhuṃ pañhaṃ pucchitakāle  jānissāmī''ti santajjetvā pakkāmi. so tato paṭṭhāya bhikkhū disvāva palāyati. aparabhāge  tassa bhikkhuno sā kiriyā bhikkhusaṅghe pākaṭā jātā. athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ  samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asukabhikkhu kira koṇḍassa mukhe gūthaṃ pakkhipitvā gato''ti.  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, so bhikkhu idāneva taṃ mīḷhena āsādeti, pubbepi  āsādesiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0211^ea^ aṅgamagadhavāsino aññamaññassa raṭṭhaṃ gacchantā ekadivasaṃ dvinnaṃ  raṭṭhānaṃ sīmantare ekaṃ saraṃ nissāya vasitvā suraṃ pivitvā macchamaṃsaṃ khāditvā pātova yānāni  yojetvā pakkamiṃsu. tesaṃ gatakāle eko gūthakhādako pāṇako gūthagandhena āgantvā tesaṃ pītaṭṭhāne  chaḍḍitaṃ suraṃ disvā pipāsāya pivitvā matto hutvā gūthapuñjaṃ abhiruhi, allagūthaṃ ^a^M2.0194^ea^  tasmiṃ āruḷhe thokaṃ onami. so ``pathavī maṃ dhāretuṃ na sakkotī''ti viravi. tasmiññeva  khaṇe eko mattavaravāraṇo taṃ padesaṃ patvā gūthagandhaṃ ghāyitvā jigucchanto paṭikkami. so taṃ  disvā ``esa mama bhayena palāyatī''ti saññī hutvā ``iminā me saddhiṃ saṅgāmaṃ kātuṃ  vaṭṭatī''ti taṃ avhayanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 153^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sūro sūrena saṅgamma, vikkantena pahārinā. <br/><br/>[27] ehi nāga nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi. <br/><br/>[22] passantu aṅgamagadhā, mama tuyhañca vikkama''nti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^V2.0178^ea^ -- tvaṃ sūro mayā sūrena saddhiṃ samāgantvā vīriyavikkamena  vikkantena pahāradānasamatthatāya pahārinā kiṃkāraṇā asaṅgāmetvāva gacchasi, nanu nāma  ekasampahāropi dātabbo siyā, tasmā ehi nāga nivattassu, ettakeneva maraṇabhayatajjito hutvā  kiṃ nu bhīto palāyasi, ime imaṃ sīmaṃ antaraṃ katvā vasantā passantu, aṅgamagadhā mama tuyhañca  vikkamaṃ ubhinnampi amhākaṃ parakkamaṃ passantūti.<br/><br/>[03] so hatthī kaṇṇaṃ datvā tassa vacanaṃ sutvā nivattitvā tassa santikaṃ gantvā taṃ  apasādento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 154^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na taṃ pādā vadhissāmi, na dantehi na soṇḍiyā. <br/><br/>[22] mīḷhena taṃ vadhissāmi, pūti haññatu pūtinā''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^P2.0212^ea^ -- na taṃ pādādīhi vadhissāmi, tuyhaṃ pana anucchavikena  mīḷhena taṃ vadhissāmīti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā ``pūtigūthapāṇako pūtināva haññatū''ti tassa matthake mahantaṃ laṇḍaṃ  pātetvā udakaṃ vissajjetvā tattheva taṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā koñcanādaṃ nadanto araññameva  pāvisi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā gūthapāṇako koṇḍo  ahosi, vāraṇo so bhikkhu, taṃ kāraṇaṃ paccakkhato disvā tasmiṃ vanasaṇḍe nivutthadevatā pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] gūthapāṇajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 233
title:
  [] . khantivaṇṇajātakavaṇṇanā^[] . kosiyajātakavaṇṇanā^[] . gūthapāṇajātakavaṇṇanā^[] . kāmanītajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^tayo^eb^ ^a^M2.0195^ea^ ^b^giri^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto kāmanītabrāhmaṇaṃ  nāma ārabbha kathesi. vatthu paccuppannañca atītañca dvādasakanipāte ^b^kāmajātake^eb^ (jā0  1.12.37 ādayo) āvibhavissati. tesu pana dvīsu rājaputtesu jeṭṭhako āgantvā bārāṇasiyaṃ  rājā ahosi, kaniṭṭho ^a^V2.0179^ea^ uparājā. tesu rājā vatthukāmakilesakāmesu atitto  dhanalolo ahosi. tadā bodhisatto sakko devarājā hutvā jambudīpaṃ olokento tassa rañño  dvīsupi kāmesu atittabhāvaṃ ñatvā ``imaṃ rājānaṃ niggaṇhitvā lajjāpessāmī''ti  brāhmaṇamāṇavavaṇṇena āgantvā rājānaṃ passi, raññā ca ``kenatthena āgatosi māṇavā''ti vutte  ``ahaṃ, mahārāja, tīṇi nagarāni passāmi khemāni subhikkhāni pahūtahatthiassarathapattīni  hiraññasuvaṇṇālaṅkārabharitāni, sakkā ca pana tāni appakeneva balena gaṇhituṃ, ahaṃ te tāni  gahetvā dātuṃ āgato''ti āha. ``kadā gacchāma, māṇavā''ti vutte ``sve mahārājā''ti.  ``tena hi gaccha, pātova āgaccheyyāsī''ti. ``sādhu, mahārāja, vegena balaṃ sajjehī''ti vatvā  sakko sakaṭṭhānameva ^a^P2.0213^ea^ gato.<br/><br/>[03] rājā punadivase bheriṃ carāpetvā balasajjaṃ kāretvā amacce pakkosāpetvā hiyyo eko  brāhmaṇamāṇavo ``uttarapañcāle indapatte kekaketi imesu tīsu nagaresu rajjaṃ gahetvā dassāmī''ti  āha, taṃ māṇavaṃ ādāya tīsu nagaresu rajjaṃ gaṇhissāma, vegena naṃ pakkosathāti. ``katthassa,  deva, nivāso dāpito''ti? ``na me tassa nivāsagehaṃ dāpita''nti. ``nivāsaparibbayo pana  dinno''ti? ``sopi na dinno''ti. atha ``kahaṃ naṃ passissāmā''ti? ``nagaravīthīsu  olokethā''ti. te olokentā adisvā ``na passāma, mahārājā''ti āhaṃsu. rañño māṇavaṃ  apassantassa ``evaṃ mahantā nāma issariyā parihīnomhī''ti mahāsoko udapādi, hadayavatthu  uṇhaṃ ahosi, vatthulohitaṃ kuppi, lohitapakkhandikā udapādi, vejjā tikicchituṃ nāsakkhiṃsu.<br/><br/>[03] tato tīhacatūhaccayena sakko āvajjamāno tassa taṃ ābādhaṃ ñatvā ``tikicchissāmi  na''nti brāhmaṇavaṇṇena āgantvā dvāre ṭhatvā ``vejjabrāhmaṇo ^a^M2.0196^ea^ tumhākaṃ  tikicchanatthāya āgato''ti ārocāpesi. rājā taṃ sutvā ``mahantamahantā rājavejjā maṃ  tikicchituṃ nāsakkhiṃsu, paribbayamassa dāpetvā uyyojethā''ti āha. sakko taṃ sutvā ``mayhaṃ  neva nivāsaparibbayena attho, vejjalābhampi na gaṇhissāmi, tikicchissāmi naṃ, puna rājā maṃ  passatū''ti āha. rājā taṃ sutvā ``tena hi āgacchatū''ti āha. sakko pavisitvā jayāpetvā  ekamantaṃ aṭṭhāsi, rājā ``tvaṃ maṃ tikicchasī''ti āha. ``āma, devā''ti. ``tena hi  tikicchassū''ti. ``sādhu, mahārāja, byādhino me lakkhaṇaṃ kathetha, kena kāraṇena uppanno, kiṃ  khāditaṃ vā pītaṃ vā nissāya, udāhu diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā''ti? ``tāta, mayhaṃ byādhi sutaṃ  nissāya uppanno''ti. ``kiṃ te suta''nti. ``tāta eko māṇavo ^a^V2.0180^ea^ ^a^P2.0214^ea^  āgantvā mayhaṃ `tīsu nagaresu rajjaṃ gaṇhitvā dassāmī'ti āha, ahaṃ tassa  nivāsaṭṭhānaṃ vā nivāsaparibbayaṃ vā na dāpesiṃ, so mayhaṃ kujjhitvā aññassa rañño santikaṃ  gato bhavissati. atha me `evaṃ mahantā nāma issariyā parihīnomhī'ti cintentassa ayaṃ  byādhi uppanno. sace sakkosi tvaṃ me kāmacittaṃ nissāya uppannaṃ byādhiṃ tikicchituṃ,  tikicchāhī''ti etamatthaṃ pakāsento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 155^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tayo giriṃ antaraṃ kāmayāmi, pañcālā kuruyo kekake ca. <br/><br/>[22] tatuttariṃ brāhmaṇa kāmayāmi, tikiccha maṃ brāhmaṇa kāmanīta''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tayo giri^eb^nti tayo girī, ayameva vā pāṭho. yathā ``sudassanassa  girino, dvārañhetaṃ pakāsatī''ti ettha sudassanaṃ devanagaraṃ yujjhitvā duggaṇhatāya duccalanatāya  ``sudassanagirī''ti vuttaṃ, evamidhāpi tīṇi nagarāni ``tayo giri''nti adhippetāni.  tasmā ayamettha attho -- tīṇi ca nagarāni tesañca antaraṃ tividhampi raṭṭhaṃ kāmayāmi.  ``pañcālā kuruyo kekake cā''ti imāni tesaṃ raṭṭhānaṃ nāmāni. tesu ^b^pañcālā^eb^ti  uttarapañcālā, tattha kapilaṃ nāma nagaraṃ. ^b^kuruyo^eb^ti kururaṭṭhaṃ, tattha indapattaṃ nāma nagaraṃ.  ^b^kekake cā^eb^ti paccatte upayogavacanaṃ, tena kekakaraṭṭhaṃ dasseti. tattha kekakarājadhānīyeva  nagaraṃ. ^b^tatuttari^eb^nti taṃ ^a^M2.0197^ea^ ahaṃ ito paṭiladdhā bārāṇasirajjā tatuttariṃ  tividhaṃ rajjaṃ kāmayāmi. ^b^tikiccha maṃ, brāhmaṇa, kāmanīta^eb^nti imehi vatthukāmehi ca  kilesakāmehi ca nītaṃ hataṃ pahataṃ sace sakkosi, tikiccha maṃ brāhmaṇāti.<br/><br/>[03] atha naṃ sakko ``mahārāja, tvaṃ mūlosadhādīhi atekiccho. ñāṇosadheneva  tikicchitabbo''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 156^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kaṇhāhidaṭṭhassa ^a^P2.0215^ea^ karonti heke, amanussapaviṭṭhassa karonti  paṇḍitā. <br/><br/>[22] na kāmanītassa karoti koci, okkantasukkassa hi kā tikicchā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kaṇhāhidaṭṭhassa karonti heke^eb^ti ekacce hi tikicchakā ghoravisena kāḷasappena  daṭṭhassa mantehi ceva osadhehi ca tikicchaṃ karonti. ^b^amanussapaviṭṭhassa karonti  paṇḍitā^eb^ti apare paṇḍitā bhūtavejjā bhūtayakkhādīhi amanussehi paviṭṭhassa abhibhūtassa gahitassa  balikammaparittakaraṇaosadhaparibhāvitādīhi tikicchaṃ karonti. ^b^na kāmanītassa karoti  kocī^eb^ti ^a^V2.0181^ea^ kāmehi pana nītassa kāmavasikassa puggalassa aññatra paṇḍitehi añño  koci tikicchaṃ na karoti, karontopi kātuṃ samattho nāma natthi. kiṃkāraṇā?  ^b^okkantasukkassa hi kā tikicchā^eb^ti, okkantasukkassa avakkantassa kusaladhammamariyādaṃ  atikkantassa akusaladhamme patiṭṭhitassa puggalassa mantosadhādīhi kā nāma tikicchā, na sakkā  osadhehi tikicchitunti.<br/><br/>[03] itissa mahāsatto imaṃ kāraṇaṃ dassetvā uttari evamāha -- ``mahārāja, sace tvaṃ tāni  tīṇi rajjāni lacchasi, api nu kho imesu catūsu nagaresu rajjaṃ karonto ekappahāreneva cattāri  sāṭakayugāni paridaheyyāsi, catūsu vā suvaṇṇapātīsu bhuñjeyyāsi, catūsu vā sayanesu  sayeyyāsi, mahārāja, taṇhāvasikena nāma bhavituṃ na vaṭṭati, taṇhā hi nāmesā vipattimūlā.  sā vaḍḍhamānā yo taṃ vaḍḍheti, taṃ puggalaṃ aṭṭhasu mahānirayesu soḷasasu ussadanirayesu  nānappakārabhedesu ca avasesesu apāyesu khipatī''ti. evaṃ rājānaṃ nirayādibhayena tajjetvā  mahāsatto dhammaṃ desesi. rājāpissa dhammaṃ sutvā vigatasoko hutvā tāvadeva nibyādhitaṃ pāpuṇi  ^a^P2.0216^ea^. sakkopissa ovādaṃ datvā ^a^M2.0198^ea^ sīlesu patiṭṭhāpetvā  devalokameva gato. sopi tato paṭṭhāya dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  rājā kāmanītabrāhmaṇo ahosi, sakko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kāmanītajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 234
title:
  [] . kosiyajātakavaṇṇanā^[] . gūthapāṇajātakavaṇṇanā^[] . kāmanītajātakavaṇṇanā^[] . palāyitajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^gajaggameghehī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto palāyitaparibbājakaṃ ārabbha  kathesi. so kira vādatthāya sakalajambudīpaṃ vicaritvā kañci paṭivādiṃ alabhitvā anupubbena  sāvatthiṃ gantvā ``atthi nu kho koci mayā saddhiṃ vādaṃ kātuṃ samattho''ti manusse pucchi.  manussā ``tādisānaṃ sahassenapi saddhiṃ vādaṃ kātuṃ samattho sabbaññū dvipadānaṃ aggo mahāgotamo  dhammissaro parappavādamaddano, sakalepi jambudīpe uppanno parappavādo taṃ bhagavantaṃ atikkamituṃ  samattho nāma natthi. velantaṃ patvā samuddaūmiyo viya hi sabbavādā tassa pādamūlaṃ patvā  cuṇṇavicuṇṇā hontī''ti buddhaguṇe kathesuṃ. paribbājako ``kahaṃ ^a^V2.0182^ea^ pana so  etarahī''ti pucchitvā ``jetavane''ti sutvā ``idānissa vādaṃ āropessāmī''ti  mahājanaparivuto jetavanaṃ gacchanto jetena rājakumārena navakoṭidhanaṃ vissajjetvā kāritaṃ  jetavanadvārakoṭṭhakaṃ disvā ``ayaṃ samaṇassa gotamassa vasanapāsādo''ti pucchitvā ``dvārakoṭṭhako  aya''nti sutvā ``dvārakoṭṭhako tāva evarūpo, vasanagehaṃ kīdisaṃ bhavissatī''ti vatvā  ``gandhakuṭi nāma appameyyā''ti vutte ``evarūpena samaṇena saddhiṃ ko vādaṃ karissatī''ti  tatova palāyi. manussā unnādino hutvā jetavanaṃ pavisitvā satthārā ``kiṃ akāle  āgatatthā''ti vuttā taṃ pavattiṃ kathayiṃsu. satthā ``na kho upāsakā idāneva, pubbepesa mama  vasanaṭṭhānassa dvārakoṭṭhakaṃ disvā palāyatevā''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0217^ea^ ^a^M2.0199^ea^ gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ bodhisatto rajjaṃ kāresi,  bārāṇasiyaṃ brahmadatto. so ``takkasilaṃ gaṇhissāmī''ti mahantena balakāyena gantvā nagarato  avidūre ṭhatvā ``iminā niyāmena hatthī pesetha, iminā asse, iminā rathe, iminā pattī, evaṃ  dhāvitvā āvudhehi paharatha, evaṃ ghanavassavalāhakā viya saravassaṃ vassathā''ti tenaṃ vicārento  imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 157^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gajaggameghehi hayaggamālibhi, rathūmijātehi sarābhivassebhi. <br/><br/>[22] tharuggahāvaṭṭadaḷhappahāribhi, parivāritā takkasilā samantato.. <br/><br/>[40] 158^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abhidhāvatha cūpadhāvatha ca, vividhā vināditā vadantibhi. <br/><br/>[22] vattatajja tumulo ghoso yathā, vijjulatā jaladharassa gajjato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^gajaggameghehī^eb^ti aggagajameghehi, koñcanādaṃ gajjantehi mattavaravāraṇavalāhakehīti  attho. ^b^hayaggamālibhī^eb^ti aggahayamālīhi, varasindhavavalāhakakulehi assānīkehīti attho.  ^b^rathūmijātehī^eb^ti sañjātaūmivegehi sāgarasalilehi viya sañjātarathūmīhi, rathānīkehīti  attho. ^b^sarābhivassebhī^eb^ti tehiyeva rathānīkehi ghanavassamegho viya saravassaṃ vassantehi  ^a^P2.0218^ea^. ^b^tharuggahāvaṭṭadaḷhappahāribhī^eb^ti tharuggahehi āvaṭṭadaḷhappahārīhi, ito  cito ca āvattitvā parivattitvā daḷhaṃ paharantehi gahitakhaggaratanatharudaṇḍehi pattiyodhehi cāti  attho. ^b^parivāritā takkasilā samantato^eb^ti yathā ayaṃ takkasilā parivāritā hoti, sīghaṃ  tathā karothāti attho.<br/><br/>[03] ^b^abhidhāvatha^eb^ ^a^V2.0183^ea^ ^b^cūpadhāvatha cā^eb^ti vegena dhāvatha ceva upadhāvatha ca.  ^b^vividhā vināditā vadantibhī^eb^ti varavāraṇehi saddhiṃ vividhā vinaditā bhavatha,  selitagajjitavāditehi nānāviravā hothāti attho. ^b^vattatajja tumulo ghoso^eb^ti vattatu ajja  tumulo mahanto asanisaddasadiso ghoso. ^b^yathā vijjulatā jaladharassa gajjato^eb^ti yathā  gajjantassa ^a^M2.0200^ea^ jaladharassa mukhato niggatā vijjulatā caranti, evaṃ vicarantā  nagaraṃ parivāretvā rajjaṃ gaṇhathāti vadati.<br/><br/>[03] iti so rājā gajjitvā senaṃ vicāretvā nagaradvārasamīpaṃ gantvā dvārakoṭṭhakaṃ disvā ``idaṃ  rañño vasanageha''nti pucchitvā ``ayaṃ nagaradvārakoṭṭhako''ti vutte ``nagaradvārakoṭṭhako tāva  evarūpo, rañño nivesanaṃ kīdisaṃ bhavissatī''ti vatvā ``vejayantapāsādasadisa''nti sutvā  ``evaṃ yasasampannena raññā saddhiṃ yujjhituṃ na sakkhissāmā''ti dvārakoṭṭhakaṃ disvāva nivattitvā  palāyitvā bārāṇasimeva agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā bārāṇasirājā  palāyitaparibbājako ahosi, takkasilarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] palāyitajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 235
title:
  [] . gūthapāṇajātakavaṇṇanā^[] . kāmanītajātakavaṇṇanā^[] . palāyitajātakavaṇṇanā^[] . dutiyapalāyitajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dhajamaparimita^eb^nti ^a^P2.0219^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  palāyitaparibbājakameva ārabbha kathesi. imasmiṃ pana vatthusmiṃ so paribbājako jetavanaṃ  pāvisi. tasmiṃ khaṇe satthā mahājanaparivuto alaṅkatadhammāsane nisinno manosilātale  sīhanādaṃ nadanto sīhapotako viya dhammaṃ deseti. paribbājako dasabalassa brahmasarīrapaṭibhāgaṃ  rūpaṃ puṇṇacandasassirikaṃ mukhaṃ suvaṇṇapaṭṭasadisaṃ nalāṭañca disvā ``ko evarūpaṃ purisuttamaṃ  jinituṃ sakkhissatī''ti nivattitvā parisantaraṃ pavisitvā palāyi. mahājano taṃ anubandhitvā  nivattitvā satthussa taṃ pavattiṃ ārocesi. satthā ``na so paribbājako idāneva, pubbepi mama  suvaṇṇavaṇṇaṃ mukhaṃ disvā palātoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bodhisatto bārāṇasiyaṃ rajjaṃ kāresi, takkasilāyaṃ eko gandhārarājā. so  ``bārāṇasiṃ gahessāmī''ti caturaṅginiyā senāya āgantvā nagaraṃ parivāretvā nagaradvāre ṭhito  attano ^a^V2.0184^ea^ balavāhanaṃ oloketvā ``ko ettakaṃ balavāhanaṃ jinituṃ sakkhissatī''ti  attano senaṃ saṃvaṇṇetvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 159^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhajamaparimitaṃ ^a^M2.0201^ea^ anantapāraṃ, duppasahaṃ dhaṅkehi sāgaraṃva. <br/><br/>[22] girimiva anilena duppasayho, duppasaho ahamajja tādisenā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhajamaparimita^eb^nti idaṃ tāva me rathesu morachade ṭhapetvā ussāpitadhajameva  aparimitaṃ bahuṃ anekasatasaṅkhyaṃ. ^b^anantapāra^eb^nti balavāhanampi me ``ettakā hatthī ettakā  assā ettakā rathā ettakā pattī''ti gaṇanaparicchedarahitaṃ anantapāraṃ. ^b^duppasaha^eb^nti na  sakkā paṭisattūhi sahituṃ abhibhavituṃ ^a^P2.0220^ea^. yathā kiṃ? ^b^dhaṅkehi sāgaraṃva,^eb^  yathā sāgaro bahūhi kākehi vegavikkhambhanavasena vā atikkamanavasena vā duppasaho, evaṃ duppasahaṃ.  ^b^girimiva anilena duppasayho^eb^ti apica me ayaṃ balakāyo yathā pabbato vātena  akampanīyato duppasaho, tathā aññena balakāyena duppasaho. ^b^duppasaho ahamajja  tādisenā^eb^ti svāhaṃ iminā balena samannāgato ajja tādisena duppasahoti aṭṭālake ṭhitaṃ  bodhisattaṃ sandhāya vadati.<br/><br/>[03] athassa so puṇṇacandasassirikaṃ attano mukhaṃ dassetvā ``bāla, mā vippalapasi, idāni  te balavāhanaṃ mattavāraṇo viya naḷavanaṃ viddhaṃsessāmī''ti santajjetvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 160^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā bāliyaṃ vilapi na hissa tādisaṃ, viḍayhase na hi labhase nisedhakaṃ. <br/><br/>[22] āsajjasi gajamiva ekacārinaṃ, yo taṃ padā naḷamiva pothayissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mā bāliyaṃ vilapī^eb^ti mā attano bālabhāvaṃ vippalapasi. ^b^na hissa  tādisa^eb^nti na hi assa tādiso, ayameva vā pāṭho. tādiso ``anantapāraṃ me  balavāhana''nti evarūpaṃ takkento rajjañca gahetuṃ samattho nāma na hi assa, na hotīti attho.  ^b^viḍayhase^eb^ti tvaṃ bāla, kevalaṃ rāgadosamohamānapariḷāhena viḍayhasiyeva. ^b^na hi labhase  nisedhaka^eb^nti mādisaṃ pana pasayha abhibhavitvā nisedhakaṃ na tāva labhasi, ajja ^a^M2.0202^ea^  taṃ āgatamaggeneva palāpessāmi. ^b^āsajjasī^eb^ti upagacchasi. ^b^gajamiva  ekacārina^eb^nti ekacārinaṃ mattavaravāraṇaṃ viya. ^b^yo taṃ padā naḷamiva pothayissatī^eb^ti yo  taṃ yathā nāma mattavaravāraṇo pādā naḷaṃ potheti saṃcuṇṇeti, evaṃ pothayissati, taṃ tvaṃ  āsajjasīti attānaṃ sandhāyāha.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V2.0185^ea^ tajjentassa panassa kathaṃ sutvā gandhārarājā ullokento ^a^P2.0221^ea^  kañcanapaṭṭasadisaṃ mahānalāṭaṃ disvā attano gahaṇabhīto nivattitvā palāyanto  sakanagarameva agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā gandhārarājā  palāyitaparibbājako ahosi, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dutiyapalāyitajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kāsāvavaggo aṭṭhamo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] kāsāvaṃ cūḷanandiyaṃ, puṭabhattañca kumbhilaṃ. <br/><br/>[27] khantivaṇṇaṃ kosiyañca, gūthapāṇaṃ kāmanītaṃ. <br/><br/>[22] palāyitadvayampi ca.. 


volume: 111
item: 236
title: [] . kāmanītajātakavaṇṇanā^[] . palāyitajātakavaṇṇanā^upāhanavaggo^[] . upāhanajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yathāpi^eb^ ^a^V2.0186^ea^ ^b^kītā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattaṃ ārabbha  kathesi. dhammasabhāyañhi bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, devadatto ācariyaṃ paccakkhāya  tathāgatassa paṭipakkho paṭisattu hutvā mahāvināsaṃ pāpuṇī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave,  devadatto ^a^M2.0203^ea^ idāneva ācariyaṃ paccakkhāya mama paṭipakkho hutvā mahāvināsaṃ patto,  pubbepi pattoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto hatthācariyakule nibbattitvā vayappatto  hatthisippe nipphattiṃ pāpuṇi. atheko kāsigāmako māṇavako āgantvā tassa santike sippaṃ  uggaṇhi. bodhisattā nāma sippaṃ vācentā ācariyamuṭṭhiṃ na karonti, attano jānananiyāmena  niravasesaṃ sikkhāpenti. tasmā so māṇavo bodhisattassa jānanasippaṃ niravasesamuggaṇhitvā  bodhisattaṃ āha -- ``ācariya ^a^P2.0222^ea^, ahaṃ rājānaṃ upaṭṭhahissāmī''ti. bodhisatto  ``sādhu, tātā''ti gantvā rañño ārocesi -- ``mahārāja, mama antevāsiko tumhe upaṭṭhātuṃ  icchatī''ti. ``sādhu, upaṭṭhātū''ti. ``tena hissa paribbayaṃ jānāthā''ti? ``tumhākaṃ  antevāsiko tumhehi samakaṃ na lacchati, tumhesu sataṃ labhantesu paṇṇāsaṃ lacchati, dve labhantesu  ekaṃ lacchatī''ti. so gehaṃ gantvā taṃ pavattiṃ antevāsikassa ārocesi. antevāsiko  ``ahaṃ, ācariya, tumhehi samaṃ sippaṃ jānāmi. sace samakaññeva paribbayaṃ labhissāmi,  upaṭṭhahissāmi. no ce, na upaṭṭhahissāmī''ti āha. bodhisatto taṃ pavattiṃ rañño ārocesi.  rājā ``sace so tumhehi samappakāro, tumhehi samakaññeva sippaṃ dassetuṃ sakkonto samakaṃ  labhissatī''ti āha. bodhisatto taṃ pavattiṃ tassa ārocetvā tena ``sādhu dassessāmī''ti  vutte rañño ārocesi. rājā ``tena hi sve sippaṃ dassethā''ti. ``sādhu, dassessāma,  nagare bheriṃ carāpethā''ti. rājā ``sve kira ācariyo ca antevāsiko ca ubho hatthisippaṃ  dassessanti, rājaṅgaṇe sannipatitvā daṭṭhukāmā passantū''ti bheriṃ carāpesi. <br/><br/>[01] ācariyo ^a^V2.0187^ea^ ``na me antevāsiko upāyakosallaṃ jānātī''ti ekaṃ  hatthiṃ gahetvā ekaratteneva vilomaṃ sikkhāpesi. so taṃ ``gacchā''ti vutte osakkituṃ,  ``osakkā''ti vutte gantuṃ, ``tiṭṭhā''ti vutte nipajjituṃ, ``nipajjā''ti vutte ṭhātuṃ, ``gaṇhā''ti  vutte ṭhapetuṃ, ``ṭhapehī''ti vutte gaṇhituṃ sikkhāpetvā punadivase taṃ hatthiṃ abhiruhitvā rājaṅgaṇaṃ  agamāsi. antevāsikopi ekaṃ manāpaṃ hatthiṃ abhiruhi. mahājano sannipati. ubhopi samakaṃ  sippaṃ dassesuṃ. puna bodhisatto attano hatthiṃ ^a^M2.0204^ea^ vilomaṃ kāresi, so  ``gacchā''ti ^a^P2.0223^ea^ vutte osakki, ``osakkā''ti vutte purato dhāvi, ``tiṭṭhā''ti  vutte nipajji, ``nipajjā''ti vutte aṭṭhāsi, ``gaṇhā''ti vutte nikkhipi, ``nikkhipā''ti vutte  gaṇhi. mahājano ``are duṭṭhāntevāsika, tvaṃ ācariyena saddhiṃ sārambhaṃ karosi, attano pamāṇaṃ  na jānāsi, `ācariyena samakaṃ jānāmī'ti evaṃsaññī hosī''ti leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā  tattheva jīvitakkhayaṃ pāpesi.<br/><br/>[03] bodhisatto hatthimhā oruyha rājānaṃ upasaṅkamitvā ``mahārāja, sippaṃ nāma attano  sukhatthāya gaṇhanti, ekaccassa pana gahitasippaṃ dukkaṭaupāhanā viya vināsameva āvahatī''ti  vatvā idaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 161^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāpi kītā purisassupāhanā, sukhassa atthāya dukhaṃ udabbahe. <br/><br/>[22] ghammābhitattā talasā papīḷitā, tasseva pāde purisassa khādare.. <br/><br/>[40] 162^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva yo dukkulīno anariyo, tammāka vijjañca sutañca ādiya. <br/><br/>[22] tameva so tattha sutena khādati, anariyo vuccati pānadūpamo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^udabbahe^eb^ti udabbaheyya. ^b^ghammābhitattā talasā papīḷitā^eb^ti ghammena  abhitattā pādatalena ca pīḷitā. ^b^tassevā^eb^ti yena tā sukhatthāya kiṇitvā pādesu  paṭimukkā dukkaṭūpāhanā, tasseva. ^b^khādare^eb^ti vaṇaṃ karontā pāde khādanti.<br/><br/>[03] ^b^dukkulīno^eb^ti dujjātiko akulaputto. ^b^anariyo^eb^ti hirottappavajjito  asappuriso. ^b^tammāka vijjañca sutañca ādiyā^eb^ti ettha taṃ taṃ manatīti ``tammo''ti  vattabbe tammāko, taṃ taṃ sippaṃ āsevati parivattetīti attho, ācariyassetaṃ nāmaṃ. tasmā  tammākā, gāthābandhasukhatthaṃ ^a^P2.0224^ea^ panassa rassabhāvo kato. ^b^vijja^eb^nti  aṭṭhārasasu vijjāṭṭhānesu ^a^M2.0205^ea^ yaṃkiñci. ^b^suta^eb^nti yaṃkiñci sutapariyatti.  ^b^ādiyā^eb^tiādiyitvā. ^b^tameva so tattha sutena khādatī^eb^ti ^b^tamevā^eb^ti  ^a^V2.0188^ea^ attānameva. ^b^so^eb^ti yo dukkulīno anariyo ācariyamhā vijjañca sutañca  ādiyati, so. ^b^tattha sutena khādatī^eb^ti tassa santike sutena so attānameva khādatīti  attho. aṭṭhakathāyaṃ pana ``teneva so tattha sutena khādatī''tipi pāṭho. tassāpi so tena  tattha sutena attānameva khādatīti ayameva attho. ^b^anariyo vuccati pānadūpamo^eb^ti iti  anariyo dupāhanūpamo dukkaṭūpāhanūpamo vuccati. yathā hi dukkaṭūpāhanā purisaṃ khādanti, evamesa  sutena khādanto attanāva attānaṃ khādati. atha vā pānāya dutoti pānadu, upāhanūpatāpitassa  upāhanāya khāditapādassetaṃ nāmaṃ. tasmā yo so attānaṃ sutena khādati, so tena sutena  khāditattā ``anariyo''ti vuccati pānadūpamo, upāhanūpatāpitapādasadisoti vuccatīti ayamettha  attho. rājā tuṭṭho bodhisattassa mahantaṃ yasaṃ adāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā antevāsiko devadatto  ahosi, ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] upāhanajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 237
title: [] . palāyitajātakavaṇṇanā^upāhanavaggo^[] . upāhanajātakavaṇṇanā^[] . vīṇāthūṇajātakavaṇṇanā^
content:
  [01] ^b^ekacintitoyamattho^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kumārikaṃ  ārabbha kathesi. sā kirekā sāvatthiyaṃ seṭṭhidhītā attano gehe usabharājassa sakkāraṃ kayiramānaṃ  disvā dhātiṃ pucchi -- ``amma, ko nāmesa evaṃ sakkāraṃ labhatī''ti. ``usabharājā nāma,  ammā''ti. puna sā ekadivasaṃ pāsāde ṭhatvā antaravīthiṃ olokentī ekaṃ khujjaṃ disvā  cintesi -- ``gunnaṃ ^a^P2.0225^ea^ antare jeṭṭhakassa piṭṭhiyaṃ kakudhaṃ hoti,  manussajeṭṭhakassapi tena bhavitabbaṃ, ayaṃ manussesu purisūsabho bhavissati, etassa mayā  pādaparicārikāya bhavituṃ vaṭṭatī''ti. sā dāsiṃ pesetvā ^a^M2.0206^ea^ ``seṭṭhidhītā tayā  saddhiṃ gantukāmā, asukaṭṭhānaṃ kira gantvā tiṭṭhā''ti tassa ārocetvā sārabhaṇḍakaṃ ādāya  aññātakavesena pāsādā otaritvā tena saddhiṃ palāyi. aparabhāge taṃ kammaṃ nagare ca  bhikkhusaṅghe ca pākaṭaṃ jātaṃ. dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asukā kira  seṭṭhidhītā khujjena saddhiṃ palātā''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte satthā ``na, bhikkhave, idānevesā khujjaṃ  kāmeti, pubbepi kāmesiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V2.0189^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ nigamagāme  seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto gharāvāsaṃ vasanto puttadhītāhi vaḍḍhamāno attano puttassa  bārāṇasīseṭṭhissa dhītaraṃ vāretvā divasaṃ ṭhapesi. seṭṭhidhītā attano gehe usabhassa sakkārasammānaṃ  disvā ``ko nāmeso''ti dhātiṃ pucchitvā ``usabho''ti sutvā antaravīthiyā gacchantaṃ ekaṃ  khujjaṃ disvā ``ayaṃ purisūsabho bhavissatī''ti sārabhaṇḍakaṃ gahetvā tena saddhiṃ palāyi.  bodhisattopi kho ``seṭṭhidhītaraṃ gehaṃ ānessāmī''ti mahantena parivārena bārāṇasiṃ gacchanto  tameva maggaṃ paṭipajji. te ubhopi sabbarattiṃ maggaṃ agamaṃsu. atha khujjassa sabbarattiṃ  sītāsihatassa aruṇodaye sarīre vāto kuppi, mahantā vedanā vattanti. so maggā okkamma  vedanāppatto hutvā vīṇādaṇḍako viya saṃkuṭito nipajji, seṭṭhidhītāpissa pādamūle nisīdi.  bodhisatto seṭṭhidhītaraṃ khujjassa pādamūle nisinnaṃ disvā sañjānitvā upasaṅkamitvā seṭṭhidhītāya  saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 163^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ekacintitoyamattho ^a^P2.0226^ea^, bālo apariṇāyako. <br/><br/>[22] na hi khujjena vāmena, bhoti saṅgantumarahasī''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^ekacintitoyamattho^eb^ti amma, yaṃ tvaṃ atthaṃ cintetvā iminā khujjena  saddhiṃ palātā, ayaṃ tayā ekikāya eva cintito bhavissati. ^b^bālo apariṇāyako^eb^ti ayaṃ  khujjo bālo, duppaññabhāvena mahallakopi bālova, aññasmiṃ gahetvā gacchante asati gantuṃ  asamatthatāya apariṇāyako. ^b^na hi khujjena vāmena, bhoti saṅgantumarahasī^eb^ti ^a^M2.0207^ea^  iminā hi khujjena vāmanattā vāmena bhoti tvaṃ mahākule jātā abhirūpā dassanīyā  saṅgantuṃ saha gantuṃ nārahasīti.<br/><br/>[03] athassa taṃ vacanaṃ sutvā seṭṭhidhītā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 164^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``purisūsabhaṃ maññamānā, ahaṃ khujjamakāmayiṃ. <br/><br/>[22] soyaṃ saṃkuṭito seti, chinnatanti yathā thuṇā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- ahaṃ, ayya, ekaṃ usabhaṃ disvā ``gunnaṃ jeṭṭhakassa piṭṭhiyaṃ kakudhaṃ hoti,  imassapi taṃ atthi, imināpi purisūsabhena bhavitabba''nti evamahaṃ khujjaṃ purisūsabhaṃ maññamānā  akāmayiṃ. soyaṃ yathā nāma chinnatanti sadoṇiko vīṇādaṇḍako, evaṃ saṃkuṭito setīti.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V2.0190^ea^ tassā aññātakavesena nikkhantabhāvameva ñatvā taṃ nhāpetvā  alaṅkaritvā rathaṃ āropetvā gehameva agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā ayameva seṭṭhidhītā  ahosi, bārāṇasīseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vīṇāthūṇajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 238
title: upāhanavaggo^[] . upāhanajātakavaṇṇanā^[] . vīṇāthūṇajātakavaṇṇanā^[] . vikaṇṇakajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^kāmaṃ^eb^ ^a^P2.0227^ea^ ^b^yahiṃ icchasi tena gacchā^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. so hi dhammasabhaṃ ānīto ``saccaṃ kira, tvaṃ  bhikkhu, ukkaṇṭhito''ti satthārā puṭṭho ``sacca''nti vatvā ``kasmā ukkaṇṭhitosī''ti vutte  ``kāmaguṇakāraṇā''ti āha. atha naṃ satthā ``kāmaguṇā nāmete bhikkhu vikaṇṇakasallasadisā,  sakiṃ hadaye patiṭṭhaṃ labhamānā vikaṇṇakaṃ viya viddhaṃ suṃsumāraṃ maraṇameva pāpentī''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bodhisatto bārāṇasiyaṃ dhammena rajjaṃ kārento ekadivasaṃ uyyānaṃ gantvā  pokkharaṇītīraṃ sampāpuṇi. naccagītāsu kusalā naccagītāni ^a^M2.0208^ea^ payojesuṃ,  pokkharaṇiyaṃ macchakacchapā gītasaddalolatāya sannipatitvā raññāva saddhiṃ gacchanti. rājā  tālakkhandhappamāṇaṃ macchaghaṭaṃ disvā ``kiṃ nu kho ime macchā mayā saddhiṃyeva carantī''ti amacce  pucchi. amaccā ``ete, deva, upaṭṭhahantī''ti āhaṃsu. rājā ``ete kira maṃ upaṭṭhahantī''ti  tussitvā tesaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. devasikaṃ taṇḍulambaṇaṃ pācesi. macchā bhattavelāya ekacce  āgacchanti, ekacce nāgacchanti, bhattaṃ nassati. rañño tamatthaṃ ārocesuṃ. rājā ``ito  paṭṭhāya sattavelāya bheriṃ paharitvā bherisaññāya macchesu sannipatitesu bhattaṃ dethā''ti āha. tato  paṭṭhāya bhattakammiko bheriṃ paharāpetvā sannipatitānaṃ macchānaṃ bhattaṃ deti. tepi bherisaññāya  sannipatitvā bhuñjanti.<br/><br/>[03] tesu evaṃ sannipatitvā bhuñjantesu eko suṃsumāro āgantvā macche khādi. bhattakammiko  rañño ārocesi. rājā taṃ sutvā ``suṃsumāraṃ macchānaṃ khādanakāle vikaṇṇakena ^a^V2.0191^ea^  vijjhitvā gaṇhā''ti āha ^a^P2.0228^ea^. so ``sādhū''ti gantvā nāvāya ṭhatvā macche  khādituṃ āgataṃ suṃsumāraṃ vikaṇṇakena pahari, taṃ tassa antopiṭṭhiṃ pāvisi. so vedanāppatto  hutvā taṃ gahetvāva palāyi. bhattakammiko tassa viddhabhāvaṃ ñatvā taṃ ālapanto paṭhamaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 165^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāmaṃ yahiṃ icchasi tena gaccha, viddhosi mammamhi vikaṇṇakena. <br/><br/>[22] hatosi bhattena suvāditena, lolo ca macche anubandhamāno''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kāma^eb^nti ekaṃsena. ^b^yahiṃ icchasi tena gacchā^eb^ti yasmiṃ icchasi, tasmiṃ  gaccha. ^b^mammamhī^eb^ti mammaṭṭhāne. ^b^vikaṇṇakenā^eb^ti vikaṇṇakasallena. ^b^hatosi  bhattena suvāditena, lolo ca macche anubandhamāno^eb^ti tvaṃ bherivāditasaññāya bhatte dīyamāne  lolo hutvā khādanatthāya macche anubandhamāno tena savāditena bhattena hato, gataṭṭhānepi te jīvitaṃ  natthīti attho. so attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā jīvitakkhayaṃ patto.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0209^ea^ imaṃ kāraṇaṃ dassetvā abhisambuddho hutvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 166^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evampi lokāmisaṃ opatanto, vihaññatī cittavasānuvattī. <br/><br/>[22] so haññatī ñātisakhāna majjhe, macchānugo soriva suṃsumāro''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^lokāmisa^eb^nti pañca kāmaguṇā. te hi loko iṭṭhato kantato manāpato  gaṇhāti, tasmā ``lokāmisa''nti vuccati. ^b^opatanto^eb^ti taṃ lokāmisaṃ anupatanto  kilesavasena cittavasānuvattī puggalo vihaññati kilamati, ^b^so haññatī^eb^ti so evarūpo  puggalo ñātīnañca sakhānañca majjhe so vikaṇṇakena viddho macchānugo suṃsumāro viya pañca  kāmaguṇe manāpāti gahetvā haññati kilamati mahāvināsaṃ pāpuṇātiyevāti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P2.0229^ea^ satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā suṃsumāro  devadatto, macchā buddhaparisā, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vikaṇṇakajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 239
title:
  [] . upāhanajātakavaṇṇanā^[] . vīṇāthūṇajātakavaṇṇanā^[] . vikaṇṇakajātakavaṇṇanā^[] . asitābhūjātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^tvameva^eb^ ^a^V2.0192^ea^ ^b^dānimakarā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ  kumārikaṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kirekasmiṃ dvinnaṃ aggasāvakānaṃ upaṭṭhākakule ekā  kumārikā abhirūpā sobhaggappattā, sā vayappattā samānajātikaṃ kulaṃ agamāsi. sāmiko taṃ  kismiñci amaññamāno aññattha cittavasena carati. sā tassa taṃ attani anādarataṃ agaṇetvā  dve aggasāvake nimantetvā dānaṃ datvā dhammaṃ suṇantī sotāpattiphale patiṭṭhahi. sā tato paṭṭhāya  maggaphalasukhena vītināmayamānā ``sāmikopi maṃ na icchati, gharāvāsena me kammaṃ natthi,  pabbajissāmī''ti cintetvā ^a^M2.0210^ea^ mātāpitūnaṃ ācikkhitvā pabbajitvā arahattaṃ  pāpuṇi. tassā sā kiriyā bhikkhūsu pākaṭā jātā. athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ  samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asukakulassa dhītā atthagavesikā sāmikassa anicchabhāvaṃ ñatvā  aggasāvakānaṃ dhammaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya puna mātāpitaro āpucchitvā pabbajitvā  arahattaṃ pattā, evaṃ atthagavesikā, āvuso sā kumārikā''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave,  idānevesā kuladhītā atthagavesikā, pubbepi atthagavesikāyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca  samāpattiyo ca nibbattetvā himavantapadese vāsaṃ kappesi. tadā bārāṇasirājā attano puttassa  brahmadattakumārassa parivārasampattiṃ disvā uppannāsaṅko puttaṃ raṭṭhā pabbājesi. so ^a^P2.0230^ea^  asitābhuṃ nāma attano deviṃ ādāya himavantaṃ pavisitvā macchamaṃsaphalāphalāni  khādanto paṇṇasālāya nivāsaṃ kappesi. so ekaṃ kinnariṃ disvā paṭibaddhacitto ``imaṃ  pajāpatiṃ karissāmī''ti asitābhuṃ agaṇetvā tassā anupadaṃ agamāsi. sā taṃ kinnariṃ  anubandhamānaṃ disvā ``ayaṃ maṃ agaṇetvā kinnariṃ anubandhati, kiṃ me iminā''ti virattacittā  hutvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā vanditvā attano kasiṇaparikammaṃ kathāpetvā kasiṇaṃ olokentī  abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā bodhisattaṃ vanditvā āgantvā attano paṇṇasālāya dvāre  aṭṭhāsi. brahmadattopi kinnariṃ anubandhanto vicaritvā tassā gatamaggampi adisvā chinnāso  hutvā paṇṇasālābhimukhova āgato. asitābhū taṃ āgacchantaṃ disvā vehāsaṃ abbhuggantvā  maṇivaṇṇe gaganatale ṭhitā ``ayyaputta, taṃ nissāya mayā idaṃ jhānasukhaṃ laddha''nti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 167^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tvameva ^a^V2.0193^ea^ dānimakara, yaṃ kāmo byagamā tayi. <br/><br/>[22] soyaṃ appaṭisandhiko, kharachinnaṃva renuka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0211^ea^ ^b^tvameva dānimakarā^eb^ti, ayyaputta, maṃ pahāya kinnariṃ  anubandhanto tvaññeva idāni idaṃ akara. ^b^yaṃ kāmo byagamā tayī^eb^ti yaṃ mama tayi kāmo  vigato vikkhambhanappahānena pahīno, yassa pahīnattā ahaṃ imaṃ visesaṃ pattāti dīpeti. ^b^soyaṃ  appaṭisandhiko^eb^ti so pana kāmo idāni appaṭisandhiko jāto, na sakkā paṭisandhituṃ.  ^b^kharachinnaṃva renuka^eb^nti kharo vuccati kakaco, renukaṃ vuccati hatthidanto. yathā kakacena  chinno hatthidanto appaṭisandhiko hoti, na puna purimanayena allīyati, evaṃ puna mayhaṃ tayā  saddhiṃ cittassa ghaṭanaṃ nāma natthīti vatvā tassa passantasseva uppatitvā aññattha agamāsi.<br/><br/>[03] so tassā gatakāle paridevamāno dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 168^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atricchaṃ atilobhena ^a^P2.0231^ea^, atilobhamadena ca. <br/><br/>[22] evaṃ hāyati atthamhā, ahaṃva asitābhuyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^atricchaṃ atilobhenā^eb^ti atricchā vuccati atra atra icchāsaṅkhātā  apariyantataṇhā, atilobho vuccati atikkamitvā pavattalobho. ^b^atilobhamadena cā^eb^ti  purisamadaṃ uppādanato atilobhamado nāma jāyati. idaṃ vuttaṃ hoti -- atricchāvasena  atricchamāno puggalo atilobhena ca atilobhamadena ca yathā ahaṃ asitābhuyā rājadhītāya  parihīno, evaṃ atthā hāyatīti.<br/><br/>[03] iti so imāya gāthāya paridevitvā araññe ekakova vasitvā pitu accayena gantvā rajjaṃ  gaṇhi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājaputto ca rājadhītā  ca ime dve janā ahesuṃ, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] asitābhūjātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 240
title:
  [] . vīṇāthūṇajātakavaṇṇanā^[] . vikaṇṇakajātakavaṇṇanā^[] . asitābhūjātakavaṇṇanā^[] . vacchanakhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sukhā^eb^ ^a^V2.0194^ea^ ^a^M2.0212^ea^ ^b^gharā vacchanakhā^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto rojamallaṃ ārabbha kathesi. so kirāyasmato ānandassa gihisahāyo. so  ekadivasaṃ āgamanatthāya therassa sāsanaṃ pāhesi, thero satthāraṃ āpucchitvā agamāsi. so theraṃ  nānaggarasabhojanaṃ bhojetvā ekamantaṃ nisinno therena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā theraṃ gihibhogehi  pañcahi kāmaguṇehi nimantento ``bhante ānanda, mama gehe pahūtaṃ saviññāṇakāviññāṇakaratanaṃ,  idaṃ majjhe bhinditvā tuyhaṃ dammi, ehi ubho agāraṃ ajjhāvasāmā''ti. thero tassa kāmaguṇesu  ādīnavaṃ kathetvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ gantvā ``diṭṭho te, ānanda, rojo''ti satthārā pucchito  ``āma, bhante''ti vatvā ``kimassa kathesī''ti vutte ``bhante, maṃ rojo gharāvāsena nimantesi,  athassāhaṃ gharāvāse ceva kāmaguṇesu ca ādīnavaṃ kathesi''nti. satthā ``na kho, ānanda,  rojo mallo idāneva pabbajite gharāvāsena nimantesi, pubbepi nimantesiyevā''ti vatvā tena  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0232^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto aññatarasmiṃ  nigamagāme brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantapadese ciraṃ vasitvā  loṇambilasevanatthāya bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase bārāṇasiṃ pāvisi.  athassa bārāṇasiseṭṭhi ācāravihāre pasīditvā gehaṃ netvā bhojetvā uyyāne vasanatthāya paṭiññaṃ  gahetvā taṃ paṭijagganto uyyāne vasāpesi. te aññamaññaṃ uppannasinehā ahesuṃ.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ bārāṇasiseṭṭhi bodhisatte pemavissāsavasena evaṃ cintesi -- ``pabbajjā nāma  dukkhā, mama sahāyaṃ vacchanakhaparibbājakaṃ uppabbājetvā sabbaṃ vibhavaṃ majjhe bhinditvā tassa  datvā dvepi samaggavāsaṃ vasissāmā''ti. so ekadivasaṃ bhattakiccapariyosāne tena saddhiṃ  madhurapaṭisanthāraṃ katvā ``bhante vacchanakha, pabbajjā nāma dukkhā, sukho gharāvāso, ehi ubho  samaggā kāme paribhuñjantā vasāmā''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 169^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sukhā ^a^M2.0213^ea^ gharā vacchanakha, sahiraññā sabhojanā. <br/><br/>[22] yattha bhutvā pivitvā ca, sayeyyātha anussuko''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0195^ea^ ^b^sahiraññā^eb^ti sattaratanasampannā. ^b^sabhojanā^eb^ti  bahukhādanīyabhojanīyā. ^b^yattha bhutvā pivitvā cā^eb^ti yesu sahiraññabhojanesu gharesu  nānaggarasāni bhojanāni paribhuñjitvā nānāpānāni ca pivitvā. ^b^sayeyyātha anussuko^eb^ti  yesu alaṅkatasirisayanapiṭṭhe anussuko hutvā sayeyyāsi, te gharā nāma ativiya sukhāti.<br/><br/>[03] athassa taṃ sutvā bodhisatto ``mahāseṭṭhi, tvaṃ aññāṇatāya kāmagiddho hutvā gharāvāsassa  guṇaṃ, pabbajjāya ca aguṇaṃ kathesi, gharāvāsassa te aguṇaṃ kathessāmi, suṇāhi dānī''ti vatvā  dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 170^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gharā ^a^P2.0233^ea^ nānīhamānassa, gharā nābhaṇato musā. <br/><br/>[27] gharā nādinnadaṇḍassa, paresaṃ anikubbato. <br/><br/>[22] evaṃ chiddaṃ durabhisambhavaṃ, ko gharaṃ paṭipajjatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^gharā nānīhamānassā^eb^ti niccakālaṃ kasigorakkhādikaraṇena anīhamānassa  avāyamantassa gharā nāma natthi, gharāvāso na patiṭṭhātīti attho. ^b^gharā nābhaṇato musā^eb^ti  khettavatthuhiraññasuvaṇṇādīnaṃ atthāya amusābhaṇatopi gharā nāma natthi. ^b^gharā  nādinnadaṇḍassa, paresaṃ anikubbato^eb^ti ^b^nādinnadaṇḍassā^eb^ti aggahitadaṇḍassa,  nikkhittadaṇḍassa paresaṃ anikubbato gharā nāma natthi. yo pana ādinnadaṇḍo hutvā paresaṃ  dāsakammakarādīnaṃ tasmiṃ tasmiṃ aparādhe aparādhānurūpaṃ vadhabandhanachedanatāḷanādivasena karoti,  tasseva gharāvāso saṇṭhahatīti attho. ^b^evaṃ chiddaṃ durabhisambhavaṃ, ko gharaṃ paṭipajjatī^eb^ti taṃ  dāni evaṃ etesaṃ īhanādīnaṃ akaraṇe sati tāya tāya parihāniyā chiddaṃ karaṇepi sati niccameva  kātabbato durabhisambhavaṃ durārādhanīyaṃ, niccaṃ karontassapi vā durabhisambhavameva duppūraṃ gharāvāsaṃ  ``ahaṃ nipparitasso hutvā ajjhāvasissāmī''ti ko paṭipajjatīti. <br/><br/>[01] evaṃ mahāsatto gharāvāsassa dosaṃ kathetvā uyyānameva agamāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0214^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  bārāṇasiseṭṭhi rojo mallo ahosi, vacchanakhaparibbājako pana ahameva ahosi''nti.<br/><br/>[03] vacchanakhajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 241
title:
  [] . vikaṇṇakajātakavaṇṇanā^[] . asitābhūjātakavaṇṇanā^[] . vacchanakhajātakavaṇṇanā^[] . bakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bhaddako^eb^ ^a^V2.0196^ea^ ^b^vatayaṃ pakkhī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi satthā ānetvā dassitaṃ disvā ``na, bhikkhave, idāneva,  pubbepesa kuhakoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0234^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese  ekasmiṃ sare maccho hutvā mahāparivāro vasi. atheko bako ``macche khādissāmī''ti sarassa  āsannaṭṭhāne sīsaṃ pātetvā pakkhe pasāretvā mandamando macche olokento aṭṭhāsi tesaṃ pamādaṃ  āgamayamāno. tasmiṃ khaṇe bodhisatto macchagaṇaparivuto gocaraṃ gaṇhanto taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi.  macchagaṇo taṃ bakaṃ passitvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 171^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo kumudasannibho. <br/><br/>[22] vūpasantehi pakkhehi, mandamandova jhāyatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mandamandova jhāyatī^eb^ti abalabalo viya hutvā kiñci ajānanto viya  ekakova jhāyatīti. <br/><br/>[01] atha naṃ bodhisatto oloketvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 172^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha. <br/><br/>[22] amhe dijo na pāleti, tena pakkhī na phandatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anaññāyā^eb^ti ajānitvā. ^b^amhe dijo na pāletī^eb^ti esa dijo amhe  na rakkhati na gopāyati, ``kataraṃ nu kho etesu kabaḷaṃ karissāmī''ti upadhāreti. ^b^tena  pakkhī na phandatī^eb^ti tenāyaṃ sakuṇo na phandati ^a^M2.0215^ea^ na calatīti. evaṃ vutte  macchagaṇo udakaṃ khobhetvā bakaṃ palāpesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā bako kuhako bhikkhu  ahosi, maccharājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bakajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 242
title:
  [] . asitābhūjātakavaṇṇanā^[] . vacchanakhajātakavaṇṇanā^[] . bakajātakavaṇṇanā^[] . sāketajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ko^eb^ ^a^V2.0197^ea^ ^b^nu kho bhagavā hetū^eb^ti idaṃ satthā sāketaṃ upanissāya  viharanto sāketaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. vatthu panettha atītampi paccuppannampi heṭṭhā  ekakanipāte (jā0 aṭṭha0 1.1.sāketajātakavaṇṇanā) kathitameva. tathāgatassa ^a^P2.0235^ea^  pana vihāraṃ gatakāle bhikkhū ``sineho nāmesa, bhante, kathaṃ patiṭṭhātī''ti pucchantā  paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 173^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko nu kho bhagavā hetu, ekacce idha puggale. <br/><br/>[22] atīva hadayaṃ nibbāti, cittañcāpi pasīdatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- ko nu kho hetu, yena idhekacce puggale diṭṭhamatteyeva hadayaṃ ativiya nibbāti,  suvāsitassa sītassa udakassa ghaṭasahassena parisittaṃ viya sītalaṃ hoti, ekacce na nibbāti.  ekacce diṭṭhamatteyeva cittaṃ pasīdati, mudu hoti, pemavasena allīyati, ekacce na allīyatīti.<br/><br/>[03] atha nesaṃ satthā pemakāraṇaṃ dassento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 174^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā. <br/><br/>[22] evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodake''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- bhikkhave, pemaṃ nāmetaṃ dvīhi kāraṇehi jāyati, purimabhave mātā vā pitā vā  putto vā dhītā vā bhātā vā bhaginī vā pati vā bhariyā vā sahāyo vā mitto vā hutvā yo  yena saddhiṃ ^a^M2.0216^ea^ ekaṭṭhāne vutthapubbo, tassa iminā ^b^pubbeva sannivāsena^eb^  bhavantarepi anubandhanto so sineho na vijahati. imasmiṃ attabhāve katena ^b^paccuppannahitena  vā evaṃ taṃ jāyate pemaṃ,^eb^ imehi dvīhi kāraṇehi pemaṃ nāma jāyati. yathā kiṃ? ^b^uppalaṃva  yathodake^eb^ti. vā-kārassa rassattaṃ kataṃ. samuccayatthe cesa vutto, tasmā uppalañca sesaṃ  jalajapupphañca yathā udake jāyamānaṃ dve kāraṇāni nissāya jāyati udakañceva kalalañca, tathā  etehi dvīhi kāraṇehi pemaṃ jāyatīti evamettha attho daṭṭhabbo.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0198^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā brāhmaṇo ca  brāhmaṇī ca ime dve janā ahesuṃ, putto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sāketajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 243
title:
  [] . vacchanakhajātakavaṇṇanā^[] . bakajātakavaṇṇanā^[] . sāketajātakavaṇṇanā^[] . ekapadajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^iṅgha^eb^ ^a^P2.0236^ea^ ^b^ekapadaṃ, tātā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. sāvatthivāsī kiresa kuṭumbiko, athassa ekadivasaṃ aṅke nisinno  putto atthassa dvāraṃ nāma pañhaṃ pucchi. so ``buddhavisayo esa pañho, na taṃ añño kathetuṃ  sakkhissatī''ti puttaṃ gahetvā jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ``bhante, ayaṃ me dārako ūrumhi  nisinno atthassa dvāraṃ nāma pañhaṃ pucchi, ahaṃ taṃ ajānanto idhāgato, kathetha, bhante, imaṃ  pañha''nti. satthā ``na kho, upāsaka, ayaṃ dārako idāneva atthagavesako, pubbepi  atthagavesakova hutvā imaṃ pañhaṃ paṇḍite pucchi, porāṇakapaṇḍitāpissa kathesuṃ, bhavasaṅkhepagatattā  pana na sallakkhesī''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto pitu  accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ labhi. athassa putto daharo kumāro ūrumhi nisīditvā ``tāta, mayhaṃ  ekapadaṃ anekatthanissitaṃ ekaṃ kāraṇaṃ kathethā''ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 175^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``iṅgha ^a^M2.0217^ea^ ekapadaṃ tāta, anekatthapadassitaṃ. <br/><br/>[22] kiñci saṅgāhikaṃ brūsi, yenatthe sādhayemase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^iṅghā^eb^ti yācanatthe codanatthe vā nipāto. ^b^ekapada^eb^nti ekaṃ kāraṇapadaṃ,  ekaṃ kāraṇūpasañhitaṃ vā byañjanapadaṃ. ^b^anekatthapadassita^eb^nti anekāni atthapadāni  kāraṇapadāni nissitaṃ. ^b^kiñci saṅgāhikaṃ brūsī^eb^ti kiñci ekapadaṃ bahūnaṃ padānaṃ  saṅgāhikaṃ brūhi, ayameva vā pāṭho. ^b^yenatthe sādhayemase^eb^ti yena ekena padena  anekatthanissitena mayaṃ attano vuḍḍhiṃ sādheyyāma, taṃ me kathehīti pucchi.<br/><br/>[03] athassa pitā kathento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 176^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dakkheyyekapadaṃ ^a^V2.0199^ea^ tāta, anekatthapadassitaṃ. <br/><br/>[27] tañca sīlena saññuttaṃ, khantiyā upapāditaṃ. <br/><br/>[22] alaṃ mitte sukhāpetuṃ, amittānaṃ dukhāya cā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0237^ea^ ^b^dakkheyyekapada^eb^nti dakkheyyaṃ ekapadaṃ. dakkheyyaṃ nāma  lābhuppādakassa chekassa kusalassa ñāṇasampayuttaṃ vīriyaṃ. ^b^anekatthapadassita^eb^nti evaṃ  vuttappakāraṃ vīriyaṃ anekehi atthapadehi nissitaṃ. katarehīti? sīlādīhi. teneva  ^b^``tañca sīlena saññutta''^eb^ntiādimāha. tassattho -- tañca panetaṃ vīriyaṃ  ācārasīlasampayuttaṃ adhivāsanakhantiyā upetaṃ mitte sukhāpetuṃ amittānañca dukkhāya alaṃ samatthaṃ.  ko hi nāma lābhuppādakañāṇasampayuttakusalavīriyasamannāgato ācārakhantisampanno mitte  sukhāpetuṃ, amitte vā dukkhāpetuṃ na sakkotīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto puttassa pañhaṃ kathesi. sopi pitu kathitanayeneva attano atthaṃ sādhetvā  yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  pitāputtā sotāpattiphale patiṭṭhitā. ``tadā putto ayameva putto ahosi, bārāṇasiseṭṭhi pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ekapadajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 244
title:
  [] . bakajātakavaṇṇanā^[] . sāketajātakavaṇṇanā^[] . ekapadajātakavaṇṇanā^[] . haritamaṇḍūkajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^āsīvisampi^eb^ ^a^M2.0218^ea^ ^b^maṃ santa^eb^nti idaṃ satthā veḷuvane viharanto  ajātasattuṃ ārabbha kathesi. kosalarājassa hi pitā mahākosalo bimbisārarañño dhītaraṃ  dadamāno dhītu nhānamūlaṃ kāsigāmakaṃ nāma adāsi. sā ajātasattunā pitughātakakamme kate  rañño sinehena nacirasseva kālamakāsi. ajātasattu mātari kālakatāyapi taṃ gāmaṃ bhuñjateva.  kosalarājā ``pitughātakassa corassa mama kulasantakaṃ gāmaṃ na dassāmī''ti tena saddhiṃ  yujjhati. kadāci mātulassa jayo hoti, kadāci bhāgineyyassa. yadā pana ^a^V2.0200^ea^  ajātasattu jināti, tadā somanassappatto rathe dhajaṃ ussāpetvā mahantena yasena nagaraṃ pavisati.  yadā pana parājayati, tadā domanassappatto kañci ajānāpetvāva pavisati. athekadivasaṃ  dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, ajātasattu mātulaṃ jinitvā tussati, parājito  domanassappatto hotī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi ^a^P2.0238^ea^  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva,  pubbepesa jinitvā tussati, parājito domanassappatto hotī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto nīlamaṇḍūkayoniyaṃ nibbatti. tadā  manussā nadīkandarādīsu tattha tattha macche gahaṇatthāya kumīnāni oḍḍesuṃ. ekasmiṃ kumīne bahū  macchā pavisiṃsu. atheko udakāsīviso macche khādanto taṃ kumīnaṃ pāvisi, bahū macchā  ekato hutvā taṃ khādantā ekalohitaṃ akaṃsu. so paṭisaraṇaṃ apassanto maraṇabhayatajjito  kumīnamukhena nikkhamitvā vedanāppatto udakapariyante nipajji. nīlamaṇḍūkopi tasmiṃ khaṇe  uppatitvā kumīnasūlamatthake nipanno hoti. āsīviso vinicchayaṭṭhānaṃ alabhanto tattha nipannaṃ  taṃ disvā ``samma nīlamaṇḍūka, imesaṃ macchānaṃ kiriyā ruccati tuyha''nti pucchanto paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 177^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āsīvisampi maṃ santaṃ, paviṭṭhaṃ kumināmukhaṃ. <br/><br/>[22] ruccate haritāmātā, yaṃ maṃ khādanti macchakā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0219^ea^ ^b^āsīvisampi maṃ santa^eb^nti maṃ āgatavisaṃ samānaṃ.  ^b^ruccate haritāmātā, yaṃ maṃ khādanti macchakā^eb^ti etaṃ tava ruccati haritamaṇḍūkaputtāti vadati.<br/><br/>[03] atha naṃ haritamaṇḍūko ``āma, samma, ruccatī''ti. ``kiṃkāraṇā''ti? ``sace tvampi  tava padesaṃ āgate macche khādasi, macchāpi attano ^a^P2.0239^ea^ padesaṃ āgataṃ taṃ khādanti,  attano visaye padese gocarabhūmiyaṃ abalavā nāma natthī''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 178^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vilumpateva puriso, yāvassa upakappati. <br/><br/>[22] yadā caññe vilumpanti, so vilutto vilumpatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vilumpateva puriso, yāvassa upakappatī^eb^ti yāva assa purisassa issariyaṃ  upakappati ijjhati pavattati, tāva so aññaṃ vilumpatiyeva. ``yāva so upakappatī''tipi  pāṭho ^a^V2.0201^ea^, yattakaṃ kālaṃ so puriso sakkoti vilumpitunti attho. ^b^yadā caññe  vilumpantī^eb^ti yadā ca aññe issarā hutvā vilumpanti. ^b^so vilutto vilumpatī^eb^ti atha  so vilumpako aññehi vilumpati. ``vilumpate''tipi pāṭho, ayamevattho.  ``vilumpana''ntipi paṭhanti, tassattho na sameti. evaṃ ``vilumpako puna vilumpaṃ  pāpuṇātī''ti bodhisattena aḍḍe vinicchite udakāsīvisassa dubbalabhāvaṃ ñatvā ``paccāmittaṃ  gaṇhissāmā''ti macchagaṇā kumīnamukhā nikkhamitvā tattheva naṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā pakkamuṃ.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā udakāsīviso  ajātasattu ahosi, nīlamaṇḍūko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] haritamaṇḍūkajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 245
title:
  [] . sāketajātakavaṇṇanā^[] . ekapadajātakavaṇṇanā^[] . haritamaṇḍūkajātakavaṇṇanā^[] . mahāpiṅgalajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sabbo jano^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi. devadatte  satthari āghātaṃ bandhitvā navamāsaccayena jetavanadvārakoṭṭhake pathaviyaṃ nimugge jetavanavāsino ca  sakalaraṭṭhavāsino ca ``buddhapaṭikaṇṭako devadatto pathaviyā gilito, nihatapaccāmitto dāni  ^a^M2.0220^ea^ sammāsambuddho jāto''ti tuṭṭhahaṭṭhā ^a^P2.0240^ea^ ahesuṃ. tesaṃ kathaṃ sutvā  paramparaghosena sakalajambudīpavāsino yakkhabhūtadevagaṇā ca tuṭṭhahaṭṭhā eva ahesuṃ. athekadivasaṃ  bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, devadatte pathaviyaṃ nimugge `buddhapaṭikaṇṭako  devadatto pathaviyā gilito'ti mahājano attamano jāto''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave,  idāneva devadatte mate mahājano tussati ceva hasati ca, pubbepi tussi ceva hasi cā''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ mahāpiṅgalo nāma rājā adhammena visamena rajjaṃ kāresi,  chandādivasena pāpakammāni karonto daṇḍabalijaṅghakahāpaṇādiggahaṇena ucchuyante ucchuṃ viya  mahājanaṃ pīḷesi kakkhaḷo pharuso sāhasiko, paresu anuddayāmattampi nāmassa natthi, gehe  itthīnampi puttadhītānampi amaccabrāhmaṇagahapatikādīnampi appiyo amanāpo, akkhimhi patitarajaṃ  viya, bhattapiṇḍe sakkharā viya, paṇhiṃ vijjhitvā paviṭṭhakaṇṭako viya ca ahosi ^a^V2.0202^ea^.  tadā bodhisatto mahāpiṅgalassa putto hutvā nibbatti. mahāpiṅgalo dīgharattaṃ rajjaṃ kāretvā  kālamakāsi. tasmiṃ kālakate sakalabārāṇasivāsino haṭṭhatuṭṭhā mahāhasitaṃ hasitvā dārūnaṃ  sakaṭasahassena mahāpiṅgalaṃ jhāpetvā anekehi ghaṭasahassehi āḷāhanaṃ nibbāpetvā bodhisattaṃ rajje  abhisiñcitvā ``dhammiko no rājā laddho''ti haṭṭhatuṭṭhā nagare ussavabheriṃ carāpetvā  samussitadhajapaṭākaṃ nagaraṃ alaṅkaritvā dvāre dvāre maṇḍapaṃ kāretvā  vippakiṇṇalājakusumamaṇḍitatalesu alaṅkatamaṇḍapesu nisīditvā khādiṃsu ceva piviṃsu ca.<br/><br/>[03] bodhisattopi alaṅkate mahātale samussitasetacchattassa pallaṅkavarassa ^a^P2.0241^ea^  majjhe mahāyasaṃ anubhavanto nisīdi. amaccā ca brāhmaṇagahapatiraṭṭhikadovārikādayo ca rājānaṃ  parivāretvā aṭṭhaṃsu. atheko dovāriko nātidūre ṭhatvā assasanto passasanto parodi.  bodhisatto taṃ disvā ``samma dovārika, mama pitari kālakate sabbe tuṭṭhapahaṭṭhā ussavaṃ kīḷantā  vicaranti, tvaṃ pana rodamāno ṭhito ^a^M2.0221^ea^, kiṃ nu kho mama pitā taveva piyo  ahosi manāpo''ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 179^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbo jano hiṃsito piṅgalena, tasmiṃ mate paccayā vedayanti. <br/><br/>[22] piyo nu te āsi akaṇhanetto, kasmā nu tvaṃ rodasi dvārapālā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^hiṃsito^eb^ti nānappakārehi daṇḍabaliādīhi pīḷito. ^b^piṅgalenā^eb^ti  piṅgalakkhena. tassa kira dvepi akkhīni nibbiddhapiṅgalāni biḷārakkhivaṇṇāni ahesuṃ,  tenevassa ``piṅgalo''ti nāmaṃ akaṃsu. ^b^paccayā vedayantī^eb^ti pītiyo pavedayanti.  ^b^akaṇhanetto^eb^ti piṅgalanetto. ^b^kasmā nu tva^eb^nti kena nu kāraṇena tvaṃ rodasi.  aṭṭhakathāyaṃ pana ``kasmā tuva''nti pāṭho.<br/><br/>[03] so tassa vacanaṃ sutvā ``nāhaṃ, mahārāja, `mahāpiṅgalo mato'ti sokena rodāmi,  sīsassa me sukhaṃ jātaṃ. piṅgalarājā hi pāsādā otaranto ca ārohanto ca kammāramuṭṭhikāya  paharanto viya mayhaṃ sīse aṭṭhaṭṭha khaṭake deti, so paralokaṃ gantvāpi mama sīse dadamāno viya  nirayapālānampi yamassapi sīle khaṭake dassati, atha naṃ te `ativiya ayaṃ amhe bādhatī'ti  puna idheva ānetvā vissajjeyyuṃ, atha me so punapi sīse khaṭake dadeyyāti bhayenāhaṃ rodāmī''ti  imamatthaṃ pakāsento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 180^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^V2.0203^ea^ ^a^P2.0242^ea^ me piyo āsi akaṇhanetto, bhāyāmi  paccāgamanāya tassa. <br/><br/>[22] ito gato hiṃseyya maccurājaṃ, so hiṃsito āneyya puna idhā''ti..<br/><br/>[03] atha naṃ bodhisatto ``so rājā dārūnaṃ vāhasahassena daḍḍho udakaghaṭasatehi sitto,  sāpissa āḷāhanabhūmi samantato khatā, pakatiyāpi ca paralokaṃ gatā nāma aññattha gativasā  puna teneva sarīrena nāgacchanti, mā tvaṃ bhāyī''ti taṃ samassāsento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 181^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``daḍḍho ^a^M2.0222^ea^ vāhasahassehi, sitto ghaṭasatehi so. <br/><br/>[22] parikkhatā ca sā bhūmi, mā bhāyi nāgamissatī''ti..<br/><br/>[03] tato paṭṭhāya dovāriko assāsaṃ paṭilabhi. bodhisatto dhammena rajjaṃ kāretvā dānādīni  puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mahāpiṅgalo devadatto  ahosi, putto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mahāpiṅgalajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] upāhanavaggo navamo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] upāhanaṃ vīṇāthūṇaṃ, vikaṇṇakaṃ asitābhu. <br/><br/>[27] vacchanakhaṃ bakañceva, sāketañca ekapadaṃ. <br/><br/>[22] haritamātu piṅgalaṃ.. 


volume: 111
item: 246
title:
  [] . ekapadajātakavaṇṇanā^[] . haritamaṇḍūkajātakavaṇṇanā^siṅgālavaggo^[] . sabbadāṭhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^siṅgālo^eb^ ^a^V2.0204^ea^ ^b^mānatthaddho^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ  ārabbha kathesi. devadatto ajātasattuṃ pasādetvā uppāditaṃ lābhasakkāraṃ ciraṭṭhitikaṃ kātuṃ  nāsakkhi, nāḷāgiripayojane pāṭihāriyassa diṭṭhakālato paṭṭhāya tassa so lābhasakkāro ^a^P2.0243^ea^  antaradhāyi. athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso,  devadatto lābhasakkāraṃ uppādetvā ciraṭṭhitikaṃ kātuṃ nāsakkhī''ti. satthā āgantvā ``kāya  nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na,  bhikkhave, devadatto idāneva attano uppannaṃ lābhasakkāraṃ antaradhāpeti, pubbepi  antaradhāpesiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0223^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa purohito  ahosi tiṇṇaṃ vedānaṃ aṭṭhārasannañca sippānaṃ pāraṃ gato. so pathavījayamantaṃ nāma jānāti.  pathavījayamantoti āvaṭṭanamanto vuccati. athekadivasaṃ bodhisatto ``taṃ mantaṃ  sajjhāyissāmī''ti ekasmiṃ aṅgaṇaṭṭhāne piṭṭhipāsāṇe nisīditvā sajjhāyamakāsi. taṃ kira  mantaṃ aññavihitaṃ dhitivirahitaṃ sāvetuṃ na sakkā, tasmā naṃ so tathārūpe ṭhāne sajjhāyati.  athassa sajjhāyanakāle eko siṅgālo ekasmiṃ bile nipanno taṃ mantaṃ sutvāva paguṇamakāsi.  so kira anantarātīte attabhāve paguṇapathavījayamanto eko brāhmaṇo ahosi. bodhisatto  sajjhāyaṃ katvā uṭṭhāya ``paguṇo vata me ayaṃ manto''ti āha. siṅgālo bilā nikkhamitvā  ``ambho brāhmaṇa, ayaṃ manto tayāpi mameva paguṇataro''ti vatvā palāyi. bodhisatto ``ayaṃ  siṅgālo mahantaṃ akusalaṃ karissatī''ti ``gaṇhatha gaṇhathā''ti thokaṃ anubandhi. siṅgālo  palāyitvā araññaṃ pāvisi.<br/><br/>[03] so gantvā ekaṃ siṅgāliṃ thokaṃ sarīre ḍaṃsi, ``kiṃ, sāmī''ti ca vutte ``mayhaṃ  jānāsi na jānāsī''ti āha. sā ``āma, jānāmī''ti sampaṭicchi. so pathavījayamantaṃ  parivattetvā ^a^V2.0205^ea^ anekāni siṅgālasatāni āṇāpetvā sabbepi  hatthiassasīhabyagghasūkaramigādayo catuppade attano santike ^a^P2.0244^ea^ akāsi. katvā  ca pana sabbadāṭho nāma rājā hutvā ekaṃ siṅgāliṃ aggamahesiṃ akāsi. dvinnaṃ hatthīnaṃ piṭṭhe  sīho tiṭṭhati, sīhapiṭṭhe sabbadāṭho siṅgālo rājā siṅgāliyā aggamahesiyā saddhiṃ nisīdati,  mahanto yaso ahosi. so yasamahantena pamajjitvā mānaṃ uppādetvā ``bārāṇasirajjaṃ  gaṇhissāmī''ti sabbacatuppadaparivuto bārāṇasiyā avidūraṭṭhānaṃ sampāpuṇi, parisā dvādasayojanā  ahosi. so avidūre ṭhitoyeva ``rajjaṃ vā detu, yuddhaṃ vā''ti rañño sāsanaṃ pesesi.  bārāṇasivāsino bhītatasitā nagaradvārāni pidahitvā aṭṭhaṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto rājānaṃ upasaṅkamitvā ``mā bhāyi, mahārāja, sabbadāṭhasiṅgālena saddhiṃ yuddhaṃ  mama bhāro, ṭhapetvā maṃ añño tena saddhiṃ yujjhituṃ ^a^M2.0224^ea^ samattho nāma natthī''ti  rājānañca nāgare ca samassāsetvā ``kinti katvā nu kho sabbadāṭho rajjaṃ gahessati,  pucchissāmi tāva na''nti dvāraṭṭālakaṃ abhiruhitvā ``samma sabbadāṭha, kinti katvā imaṃ rajjaṃ  gaṇhissasī''ti pucchi. ``sīhanādaṃ nadāpetvā mahājanaṃ saddena santāsetvā gaṇhissāmī''ti.  bodhisatto ``attheta''nti ñatvā aṭṭālakā oruyha ``sakaladvādasayojanikabārāṇasinagaravāsino  kaṇṇacchiddāni māsapiṭṭhena lañjantū''ti bheriṃ carāpesi. mahājano bheriyā āṇaṃ sutvā antamaso  biḷāle upādāya sabbacatuppadānañceva attano ca kaṇṇacchiddāni yathā parassa saddaṃ sotuṃ na sakkā,  evaṃ māsapiṭṭhena lañji.<br/><br/>[03] atha bodhisatto puna aṭṭālakaṃ abhiruhitvā ``sabbadāṭhā''ti āha. ``kiṃ, brāhmaṇā''ti?  ``imaṃ rajjaṃ kinti katvā gaṇhissasī''ti? ``sīhanādaṃ nadāpetvā manusse tāsetvā  jīvitakkhayaṃ pāpetvā gaṇhissāmī''ti. ``sīhanādaṃ nadāpetuṃ na sakkhissasi. jātisampannā  hi surattahatthapādā kesarasīharājāno tādisassa jarasiṅgālassa āṇaṃ na karissantī''ti.  siṅgālo mānatthaddho hutvā ^a^P2.0245^ea^ ``aññe tāva sīhā tiṭṭhantu, yassāhaṃ piṭṭhe  nisinno, taññeva nadāpessāmī''ti āha. ``tena hi nadāpehi, yadi sakkosī''ti. so  yasmiṃ sīhe nisinno, tassa ``nadāhī''ti pādena saññaṃ adāsi. sīho hatthikumbhe mukhaṃ  uppīḷetvā tikkhattuṃ appaṭivattiyaṃ sīhanādaṃ nadi. hatthī santāsappattā hutvā siṅgālaṃ pādamūle  pātetvā pādenassa sīsaṃ akkamitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ akaṃsu, sabbadāṭho tattheva jīvitakkhayaṃ patto.  tepi hatthī sīhanādaṃ sutvā maraṇabhayatajjitā aññamaññaṃ ovijjhitvā tattheva jīvitakkhayaṃ  pāpuṇiṃsu, ṭhapetvā sīhe sesāpi migasūkarādayo sasabiḷārapariyosānā sabbe ^a^V2.0206^ea^  catuppādā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu. sīhā palāyitvā araññaṃ pavisiṃsu, dvādasayojaniko  maṃsarāsi ahosi. bodhisatto aṭṭālakā otaritvā nagaradvārāni vivarāpetvā ``sabbe attano  kaṇṇesu māsapiṭṭhaṃ apanetvā maṃsatthikā maṃsaṃ āharantū''ti nagare bheriṃ carāpesi. manussā  allamaṃsaṃ khāditvā sesaṃ sukkhāpetvā vallūramakaṃsu. tasmiṃ kira kāle vallūrakaraṇaṃ udapādīti  vadanti.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0225^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā imā abhisambuddhagāthā vatvā jātakaṃ  samodhānesi -- <br/><br/>[40] 182^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``siṅgālo mānatthaddho ca, parivārena atthiko. <br/><br/>[22] pāpuṇi mahatiṃ bhūmiṃ, rājāsi sabbadāṭhinaṃ.. <br/><br/>[40] 183^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva manussesu, yo hoti parivāravā. <br/><br/>[22] so hi tattha mahā hoti, siṅgālo viya dāṭhina''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mānatthaddho^eb^ti parivāraṃ nissāya uppannena mānena thaddho. ^b^parivārena  atthiko^eb^ti uttarimpi parivārena atthiko hutvā. ^b^mahatiṃ bhūmi^eb^nti mahantaṃ sampattiṃ.  ^b^rājāsi sabbadāṭhina^eb^nti sabbesaṃ dāṭhīnaṃ ^a^P2.0246^ea^ rājā āsi. ^b^so hi  tattha mahā hotī^eb^ti so parivārasampanno puriso tesu parivāresu mahā nāma hoti.  ^b^siṅgālo viya dāṭhina^eb^nti yathā siṅgālo dāṭhīnaṃ mahā ahosi, evaṃ mahā hoti, atha so  siṅgālo viya pamādaṃ āpajjitvā taṃ parivāraṃ nissāya vināsaṃ pāpuṇātīti.<br/><br/>[03] ``tadā siṅgālo devadatto ahosi, rājā sāriputto, purohito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sabbadāṭhajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 247
title:
  [] . haritamaṇḍūkajātakavaṇṇanā^siṅgālavaggo^[] . sabbadāṭhajātakavaṇṇanā^[] . sunakhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bālo vatāyaṃ sunakho^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ambaṇakoṭṭhake āsanasālāya  bhattabhuñjanasunakhaṃ ārabbha kathesi. taṃ kira jātakālato paṭṭhāya pānīyahārakā gahetvā tattha  posesuṃ. so aparabhāge tattha bhattaṃ bhuñjanto thūlasarīro ahosi. athekadivasaṃ eko gāmavāsī  ^a^V2.0207^ea^ puriso taṃ ṭhānaṃ patto sunakhaṃ disvā pānīyahārakānaṃ uttarisāṭakañca kahāpaṇañca  datvā gaddūlena bandhitvā taṃ ādāya pakkāmi. so gahetvā nīyamāno na vassi, dinnaṃ dinnaṃ  khādanto pacchato pacchato agamāsi. atha so puriso ``ayaṃ idāni maṃ piyāyatī''ti gaddūlaṃ  mocesi, so vissaṭṭhamatto ekavegena ^a^M2.0226^ea^ āsanasālameva gato. bhikkhū taṃ disvā  tena gatakāraṇaṃ jānitvā sāyanhasamaye dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, āsanasālāya  sunakho bandhanamokkhakusalo vissaṭṭhamattova puna āgato''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave,  so sunakho idāneva bandhanamokkhakusalo, pubbepi kusaloyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe ekasmiṃ mahābhogakule  nibbattitvā vayappatto gharāvāsaṃ aggahesi. tadā bārāṇasiyaṃ ekassa manussassa sunakho  ahosi, so piṇḍibhattaṃ labhanto thūlasarīro ^a^P2.0247^ea^ jāto. atheko gāmavāsī  bārāṇasiṃ āgato taṃ sunakhaṃ disvā tassa manussassa uttarisāṭakañca kahāpaṇañca datvā sunakhaṃ  gahetvā cammayottena bandhitvā yottakoṭiyaṃ gahetvā gacchanto aṭavimukhe ekaṃ sālaṃ pavisitvā  sunakhaṃ bandhitvā phalake nipajjitvā niddaṃ okkami. tasmiṃ kāle bodhisatto kenacideva  karaṇīyena aṭaviṃ paṭipanno taṃ sunakhaṃ yottena bandhitvā ṭhapitaṃ disvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 184^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bālo vatāyaṃ sunakho, yo varattaṃ na khādati. <br/><br/>[22] bandhanā ca pamuñceyya, asito ca gharaṃ vaje''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pamuñceyyā^eb^ti pamoceyya, ayameva vā pāṭho. ^b^asito ca gharaṃ vaje^eb^ti  asito suhito hutvā attano vasanaṭṭhānaṃ gaccheyya.<br/><br/>[03] taṃ sutvā sunakho dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 185^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aṭṭhitaṃ me manasmiṃ me, atho me hadaye kataṃ. <br/><br/>[22] kālañca paṭikaṅkhāmi, yāva passupatū jano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aṭṭhitaṃ me manasmiṃ me^eb^ti yaṃ tumhe kathetha, taṃ mayā adhiṭṭhitameva, manasmiṃyeva me  etaṃ. ^b^atho me hadaye kata^eb^nti atha ca pana me tumhākaṃ vacanaṃ hadaye katameva. ^b^kālañca  paṭikaṅkhāmī^eb^ti ^a^V2.0208^ea^ kālaṃ paṭimānemi. ^b^yāva passupatū jano^eb^ti yāvāyaṃ  mahājano pasupatu niddaṃ okkamatu, tāvāhaṃ kālaṃ paṭimānemi ^a^M2.0227^ea^. itarathā hi  ``ayaṃ sunakho palāyatī''ti ravo uppajjeyya, tasmā rattibhāge sabbesaṃ suttakāle cammayottaṃ  khāditvā palāyissāmīti. so evaṃ vatvā mahājane niddaṃ okkante yottaṃ khāditvā suhito  hutvā palāyitvā attano sāmikānaṃ gharameva gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0248^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  sunakhova etarahi sunakho, paṇḍitapuriso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sunakhajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 248
title: siṅgālavaggo^[] . sabbadāṭhajātakavaṇṇanā^[] . sunakhajātakavaṇṇanā^[] . guttilajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^sattatantiṃ sumadhura^eb^nti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi.  tasmiñhi kāle bhikkhū devadattaṃ āhaṃsu -- ``āvuso devadatta, sammāsambuddho tuyhaṃ ācariyo,  tvaṃ sammāsambuddhaṃ nissāya tīṇi piṭakāni uggaṇhi, cattāri jhānāni uppādesi, ācariyassa  nāma paṭisattunā bhavituṃ na yutta''nti. devadatto ``kiṃ pana me, āvuso, samaṇo gotamo  ācariyo, nanu mayā attano baleneva tīṇi piṭakāni uggahitāni, cattāri jhānāni  uppāditānī''ti ācariyaṃ paccakkhāsi. bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso,  devadatto ācariyaṃ paccakkhāya sammāsambuddhassa paṭisattu hutvā mahāvināsaṃ patto''ti. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti  vutte ``na, bhikkhave, devadatto idāneva ācariyaṃ paccakkhāya mama paṭisattu hutvā vināsaṃ  pāpuṇāti, pubbepi pattoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gandhabbakule nibbatti,  ``guttilakumāro''tissa nāmaṃ akaṃsu. so vayappatto gandhabbasippe nipphattiṃ patvā  guttilagandhabbo nāma sakalajambudīpe aggagandhabbo ahosi. so dārābharaṇaṃ akatvā andhe  mātāpitaro posesi. tadā bārāṇasivāsino vāṇijā vaṇijjāya ujjeninagaraṃ gantvā ^a^M2.0228^ea^  ussave ghuṭṭhe chandakaṃ saṃharitvā bahuṃ mālāgandhavilepanañca khajjabhojjādīni ca ādāya  kīḷanaṭṭhāne sannipatitvā ``vetanaṃ datvā ekaṃ gandhabbaṃ ānethā''ti āhaṃsu. tena ca samayena  ^a^V2.0209^ea^ ujjeniyaṃ mūsilo nāma jeṭṭhagandhabbo ^a^P2.0249^ea^ hoti, te taṃ pakkosāpetvā  attano gandhabbaṃ kāresuṃ.<br/><br/>[03] mūsilo vīṇaṃ vādanto vīṇaṃ uttamamucchanāya mucchitvā vādesi. tesaṃ guttilagandhabbassa  gandhabbe jātaparicayānaṃ tassa gandhabbaṃ kilañjakaṇḍūvanaṃ viya hutvā upaṭṭhāsi, ekopi pahaṭṭhākāraṃ na  dassesi. mūsilo tesu tuṭṭhākāraṃ adassentesu ``atikharaṃ katvā vādemi maññe''ti  majjhimamucchanāya mucchitvā majjhimasarena vādesi, te tatthapi majjhattāva ahesuṃ. atha so  ``ime na kiñci jānanti maññe''ti sayampi ajānanako viya hutvā tantiyo sithile vādesi,  te tatthapi na kiñci āhaṃsu. atha ne mūsilo ``ambho vāṇijā, kiṃ nu kho mayi vīṇaṃ  vādente tumhe na tussathā''ti. ``kiṃ pana tvaṃ vīṇaṃ vādesi, mayañhi `ayaṃ vīṇaṃ mucchetī'ti  saññaṃ akarimhā''ti. ``kiṃ pana tumhe mayā uttaritaraṃ ācariyaṃ jānātha, udāhu attano  ajānanabhāvena na tussathā''ti. vāṇijā ``bārāṇasiyaṃ guttilagandhabbassa vīṇāsaddaṃ sutapubbānaṃ  tava vīṇāsaddo itthīnaṃ dārake tosāpanasaddo viya hotī''ti āhaṃsu. ``tena hi, handa, tumhehi  dinnaparibbayaṃ paṭiggaṇhatha, na mayhaṃ etenattho, apica kho pana bārāṇasiṃ gacchantā maṃ gaṇhitvā  gaccheyyāthā''ti. te ``sādhū''ti sampaṭicchitvā gamanakāle taṃ ādāya bārāṇasiṃ gantvā tassa  ``etaṃ guttilassa vasanaṭṭhāna''nti ācikkhitvā sakasakanivesanaṃ agamiṃsu.<br/><br/>[03] mūsilo bodhisattassa gehaṃ pavisitvā laggetvā ṭhapitaṃ bodhisattassa jātivīṇaṃ disvā  gahetvā vādesi, atha bodhisattassa mātāpitaro andhabhāvena taṃ apassantā ^a^P2.0250^ea^  ``mūsikā maññe vīṇaṃ khādantī''ti saññāya ``susū''ti āhaṃsu. tasmiṃ kāle mūsilo vīṇaṃ  ṭhapetvā bodhisattassa mātāpitaro vanditvā ``kuto āgatosī''ti vutte ``ācariyassa santike  sippaṃ uggaṇhituṃ ujjenito āgatomhī''ti āha. so ``sādhū''ti vutte ``kahaṃ ācariyo''ti  pucchitvā ``vippavuttho, tāta, ajja āgamissatī''ti sutvā tattheva nisīditvā bodhisattaṃ  āgataṃ disvā ^a^M2.0229^ea^ tena katapaṭisanthāro attano āgatakāraṇaṃ ārocesi.  bodhisatto aṅgavijjāpāṭhako, so tassa asappurisabhāvaṃ ñatvā ``gaccha tāta, natthi tava  sippa''nti paṭikkhipi. so bodhisattassa mātāpitūnaṃ pāde gahetvā upakāraṃ karonto te  ārādhetvā ``sippaṃ me dāpethā''ti yāci. bodhisatto mātāpitūhi punappunaṃ vuccamāno te  atikkamituṃ asakkonto sippaṃ adāsi. so bodhisatteneva saddhiṃ rājanivesanaṃ gacchati. rājā  taṃ disvā ``ko esa, ācariyā''ti pucchi. ``mayhaṃ antevāsiko, mahārājā''ti. so  anukkamena ^a^V2.0210^ea^ rañño vissāsiko ahosi. bodhisatto ācariyamuṭṭhiṃ akatvā attano  jānananiyāmena sabbaṃ sippaṃ sikkhāpetvā ``niṭṭhitaṃ te, tāta, sippa''nti āha.<br/><br/>[03] so cintesi -- ``mayhaṃ sippaṃ paguṇaṃ, idañca bārāṇasinagaraṃ sakalajambudīpe agganagaraṃ,  ācariyopi mahallako, idheva mayā vasituṃ vaṭṭatī''ti. so ācariyaṃ āha -- ``ācariya ahaṃ  rājānaṃ upaṭṭhahissāmī''ti. ācariyo ``sādhu, tāta, rañño ārocessāmī''ti gantvā  ``amhākaṃ antevāsiko devaṃ upaṭṭhātuṃ icchati, deyyadhammamassa jānāthā''ti rañño ārocetvā  raññā ``tumhākaṃ deyyadhammato upaḍḍhaṃ labhissatī''ti vutte taṃ pavattiṃ mūsilassa ārocesi.  mūsilo ``ahaṃ tumhehi samakaññeva labhanto upaṭṭhahissāmi, na alabhanto''ti āha ^a^P2.0251^ea^.  ``kiṃkāraṇā''ti? ``nanu ahaṃ tumhākaṃ jānanasippaṃ sabbaṃ jānāmī''ti?  ``āma, jānāsī''ti. ``evaṃ sante kasmā mayhaṃ upaḍḍhaṃ detī''ti? bodhisatto rañño  ārocesi. rājā ``yadi evaṃ tumhehi samakaṃ sippaṃ dassetuṃ sakkonto samakaṃ labhissatī''ti  āha. bodhisatto rañño vacanaṃ tassa ārocetvā tena ``sādhu dassessāmī''ti vutte rañño taṃ  pavattiṃ ārocetvā ``sādhu dassetu, kataradivasaṃ sākacchā hotū''ti vutte ``ito sattame divase  hotu, mahārājā''ti āha.<br/><br/>[03] rājā mūsilaṃ pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tvaṃ ācariyena saddhiṃ sākacchaṃ karissasī''ti  pucchitvā ``saccaṃ, devā''ti vutte ``ācariyena saddhiṃ viggaho nāma na vaṭṭati, mā karī''ti  vāriyamānopi ``alaṃ, mahārāja, hotuyeva me ācariyena saddhiṃ sattame divase sākacchā,  katarassa ^a^M2.0230^ea^ jānibhāvaṃ jānissāmā''ti āha. rājā ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā ``ito kira sattame divase ācariyaguttilo ca antevāsikamūsilo ca rājadvāre  aññamaññaṃ sākacchaṃ katvā sippaṃ dassessanti, nāgarā sannipatitvā sippaṃ passantū''ti bheriṃ  carāpesi. <br/><br/>[01] bodhisatto cintesi -- ``ayaṃ mūsilo daharo taruṇo, ahaṃ mahallako  parihīnathāmo, mahallakassa kiriyā nāma na sampajjati. antevāsike nāma parājitepi viseso  natthi, antevāsikassa pana jaye sati pattabbalajjato araññaṃ pavisitvā maraṇaṃ varatara''nti.  so araññaṃ pavisitvā maraṇabhayena nivattati, lajjābhayena gacchati. evamassa gamanāgamanaṃ  karontasseva cha divasā atikkantā, tiṇāni matāni, jaṅghamaggo nibbatti. tasmiṃ khaṇe  sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. sakko āvajjamāno taṃ kāraṇaṃ ñatvā ``guttilagandhabbo  antevāsikassa ^a^V2.0211^ea^ bhayena araññe mahādukkhaṃ anubhoti ^a^P2.0252^ea^, etassa mayā  avassayena bhavituṃ vaṭṭatī''ti vegena gantvā bodhisattassa purato ṭhatvā ``ācariya, kasmā araññaṃ  paviṭṭhosī''ti pucchitvā ``kosi tva''nti vutte ``sakkohamasmī''ti āha. atha naṃ bodhisatto  ``ahaṃ kho, devarāja, antevāsikato parājayabhayena araññaṃ paviṭṭho''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 186^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sattatantiṃ sumadhuraṃ, rāmaṇeyyaṃ avācayiṃ. <br/><br/>[22] so maṃ raṅgamhi avheti, saraṇaṃ me hoti kosiyā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- ahaṃ, devarāja, mūsilaṃ nāma antevāsikaṃ sattatantiṃ sumadhuraṃ rāmaṇeyyaṃ vīṇaṃ  attano jānananiyāmena sikkhāpesiṃ, so maṃ idāni raṅgamaṇḍale pakkosati, tassa me tvaṃ,  kosiyagotta, saraṇaṃ hohīti.<br/><br/>[03] sakko tassa vacanaṃ sutvā ``mā bhāyi, ahaṃ te tāṇañca leṇañcā''ti vatvā dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 187^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahaṃ taṃ saraṇaṃ samma, ahamācariyapūjako. <br/><br/>[22] na taṃ jayissati sisso, sissamācariya jessasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0231^ea^ ^b^ahaṃ taṃ saraṇa^eb^nti ahaṃ saraṇaṃ avassayo patiṭṭhā hutvā taṃ  tāyissāmi. ^b^sammā^eb^ti piyavacanametaṃ. ^b^sissamācariya, jessasī^eb^ti, ācariya, tvaṃ  vīṇaṃ vādayamāno sissaṃ jinissasi. apica tvaṃ vīṇaṃ vādento ekaṃ tantiṃ chinditvā cha  vādeyyāsi, vīṇāya te pakatisaddo bhavissati. mūsilopi tantiṃ chindissati, athassa vīṇāya  saddo na bhavissati. tasmiṃ khaṇe so parājayaṃ pāpuṇissati. athassa parājayabhāvaṃ ñatvā  dutiyampi tatiyampi catutthampi pañcamampi sattamampi tantiṃ chinditvā suddhadaṇḍakameva vādeyyāsi,  chinnatantikoṭīhi saro nikkhamitvā sakalaṃ dvādasayojanikaṃ bārāṇasinagaraṃ ^a^P2.0253^ea^  chādetvā ṭhassatīti.<br/><br/>[03] evaṃ vatvā sakko bodhisattassa tisso pāsakaghaṭikā datvā evamāha -- ``vīṇāsaddeneva  pana sakalanagare chādite ito ekaṃ pāsakaghaṭikaṃ ākāse khipeyyāsi, atha te purato otaritvā  tīṇi accharāsatāni naccissanti. tāsaṃ naccanakāle ca dutiyaṃ khipeyyāsi, athāparānipi  tīṇi satāni otaritvā tava vīṇādhure naccissanti. tato tatiyaṃ khipeyyāsi, athāparāni  tīṇi satāni otaritvā raṅgamaṇḍale naccissanti. ahampi te santikaṃ ^a^V2.0212^ea^  āgamissāmi, gaccha mā bhāyī''ti bodhisattaṃ assāsesi. bodhisatto pubbaṇhasamaye gehaṃ  agamāsi. nāgarā rājadvārasamīpe maṇḍapaṃ katvā rañño āsanaṃ paññapesuṃ. rājā pāsādā  otaritvā alaṅkatamaṇḍape pallaṅkamajjhe nisīdi, dvādasasahassā alaṅkatitthiyo  amaccabrāhmaṇagahapatikādayo ca rājānaṃ parivārayiṃsu, sabbe nāgarā sannipatiṃsu, rājaṅgaṇe  cakkāticakke mañcātimañce bandhiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisattopi nhātānulitto nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā vīṇaṃ gāhāpetvā attano paññattāsane  nisīdi. sakko adissamānakāyena āgantvā ākāse aṭṭhāsi, bodhisattoyeva naṃ passati.  mūsilopi āgantvā attano āsane nisīdi. mahājano parivāresi, āditova dvepi samasamaṃ  vādayiṃsu. mahājano dvinnampi vāditena tuṭṭho ukkuṭṭhisahassāni pavattesi. sakko ākāse ṭhatvā  bodhisattaññeva sāvento ``ekaṃ tantiṃ chindā''ti āha. bodhisatto tantiṃ chindi, sā  chinnāpi chinnakoṭiyā saraṃ muñcateva, devagandhabbaṃ viya vattati. mūsilopi tantiṃ chindi, tato  saddo na nikkhami. ācariyo dutiyampi chindi ^a^M2.0232^ea^ ...pe0... sattamampi  chindi. suddhadaṇḍakaṃ vādentassa saddo nagaraṃ chādetvā aṭṭhāsi. celukkhepasahassāni ceva  ukkuṭṭhisahassāni ^a^P2.0254^ea^ ca pavattayiṃsu. bodhisatto ekaṃ pāsakaṃ ākāse khipi,  tīṇi accharāsatāni otaritvā nacciṃsu. evaṃ dutiye ca tatiye ca khitte tīṇi tīṇi  accharāsatāni otaritvā vuttanayeneva nacciṃsu.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe rājā mahājanassa iṅgitasaññaṃ adāsi, mahājano uṭṭhāya ``tvaṃ ācariyena  saddhiṃ virujjhitvā `samakāraṃ karomī'ti vāyamasi, attano pamāṇaṃ na jānāsī''ti mūsilaṃ  tajjetvā gahitagahiteheva pāsāṇadaṇḍādīhi saṃcuṇṇetvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā pāde gahetvā  saṅkāraṭṭhāne chaḍḍesi. rājā tuṭṭhacitto ghanavassaṃ vassāpento viya bodhisattassa bahuṃ dhanaṃ adāsi,  tathā nāgarā. sakko bodhisattena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ``ahaṃ te, paṇḍita, sahassayuttaṃ  ājaññarathaṃ gāhāpetvā pacchā mātaliṃ pesessāmi, tvaṃ sahassayuttaṃ vejayantarathavaraṃ abhiruyha  devalokaṃ āgaccheyyāsī''ti vatvā pakkāmi.<br/><br/>[03] atha naṃ gantvā paṇḍukambalasilāyaṃ nisinnaṃ ``kahaṃ gatāttha, mahārājā''ti devadhītaro  pucchiṃsu. sakko tāsaṃ taṃ kāraṇaṃ vitthārena kathetvā bodhisattassa sīlañca guṇañca vaṇṇesi.  devadhītaro ``mahārāja, mayampi ācariyaṃ daṭṭhukāmā, idha naṃ ānehī''ti āhaṃsu. sakko mātaliṃ  āmantetvā ``tāta, devaccharā guttilagandhabbaṃ daṭṭhukāmā, gaccha naṃ vejayantarathe nisīdāpetvā  ^a^V2.0213^ea^ ānehī''ti. so ``sādhū''ti gantvā bodhisattaṃ ānesi. sakko bodhisattena  saddhiṃ sammoditvā ``devakaññā kira te, ācariya, gandhabbaṃ sotukāmā''ti āha. ``mayaṃ  mahārāja, gandhabbā nāma sippaṃ nissāya jīvāma, mūlaṃ labhantā vādeyyāmā''ti. ``vādehi,  ahaṃ te mūlaṃ dassāmī''ti. ``na mayhaṃ aññena mūlenattho, imā pana devadhītaro attano attano  kalyāṇakammaṃ kathentu, evāhaṃ vādessāmī''ti ^a^P2.0255^ea^. atha naṃ devadhītaro āhaṃsu --  ``amhehi kataṃ kalyāṇakammaṃ pacchā tumhākaṃ kathessāma, gandhabbaṃ karohi ācariyā''ti.  bodhisatto sattāhaṃ devatānaṃ gandhabbaṃ akāsi, taṃ dibbagandhabbaṃ abhibhavitvā pavatti. sattame  divase ādito paṭṭhāya devadhītānaṃ kalyāṇakammaṃ pucchi. ekaṃ kassapasammāsambuddhakāle ekassa  bhikkhuno uttamavatthaṃ ^a^M2.0233^ea^ datvā sakkassa paricārikā hutvā nibbattaṃ  accharāsahassaparivāraṃ uttamavatthadevakaññaṃ ``tvaṃ purimabhave kiṃ kammaṃ katvā nibbattā''ti pucchi.  tassa pucchanākāro ca vissajjanā ca vimānavatthumhi āgatameva. vuttañhi tattha -- <br/><br/>[21] ``abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate. <br/><br/>[22] obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.. <br/><br/>[21] ``kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati. <br/><br/>[22] uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.. <br/><br/>[21] ``pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ. <br/><br/>[22] kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī''ti.. <br/><br/>[21] ``vatthuttamadāyikā nārī, pavarā hoti naresu nārīsu. <br/><br/>[22] evaṃ piyarūpadāyikā manāpaṃ, dibbaṃ sā labhate upecca ṭhānaṃ.. <br/><br/>[21] ``tassā me passa vimānaṃ, accharā kāmavaṇṇinīhamasmi.<br/><br/>[03] accharāsahassassāhaṃ, pavarā passa puññānaṃ vipākaṃ.. <br/><br/>[21] ``tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati. <br/><br/>[22] uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.. <br/><br/>[21] ``tenamhi ^a^V2.0214^ea^ evaṃ jalitānubhāvā. <br/><br/>[22] vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī''ti.. (vi0 va0 329-331, 333-336).<br/><br/>[03] aparā ^a^P2.0256^ea^ piṇḍāya caramānassa bhikkhuno pūjanatthāya pupphāni adāsi,  aparā ``cetiye gandhapañcaṅgulikaṃ dethā''ti gandhe adāsi, aparā madhurāni phalāphalāni adāsi,  aparā ucchurasaṃ adāsi, aparā kassapadasabalassa cetiye gandhapañcaṅgulikaṃ adāsi, aparā  maggapaṭipannānaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañca kulagehe vāsaṃ upagatānaṃ santike dhammaṃ assosi, aparā  nāvāya upakaṭṭhāya velāya bhuttassa bhikkhuno udake ṭhatvā udakaṃ adāsi, aparā agāramajjhe  vasamānā akkodhanā hutvā sassusasuravattaṃ akāsi, aparā attano laddhakoṭṭhāsatopi saṃvibhāgaṃ  katvāva ^a^M2.0234^ea^ paribhuñji, sīlavatī ca ahosi, aparā paragehe dāsī hutvā nikkodhanā  nimmānā attano laddhakoṭṭhāsato saṃvibhāgaṃ katvā devarañño paricārikā hutvā nibbattā (vi0 va0  aṭṭha0 328-336). evaṃ sabbāpi guttilavimānavatthusmiṃ āgatā chattiṃsa devadhītā yaṃ yaṃ kammaṃ  katvā tattha nibbattā, sabbaṃ bodhisatto pucchi. tāpissa attano katakammaṃ gāthāhiyeva kathesuṃ.  taṃ sutvā bodhisatto ``lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, svāhaṃ idhāgantvā appamattakenapi kammena  paṭiladdhadibbasampattiyo assosiṃ. ito dāni paṭṭhāya manussalokaṃ gantvā dānādīni  kusalakammāneva karissāmī''ti vatvā imaṃ udānaṃ udānesi -- <br/><br/>[21] ``svāgataṃ vata me ajja, suppabhātaṃ suhuṭṭhitaṃ. <br/><br/>[22] yaṃ addasāmi devatāyo, accharākāmavaṇṇiyo.. <br/><br/>[21] ``imāsāhaṃ ^a^P2.0257^ea^ dhammaṃ sutvā, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ. <br/><br/>[21] dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca. <br/><br/>[22] svāhaṃ tattha gamissāmi, yattha gantvā na socare''ti.. (vi0 va0 617-618).<br/><br/>[03] atha naṃ sattāhaccayena devarājā mātalisaṅgāhakaṃ āṇāpetvā rathe nisīdāpetvā bārāṇasimeva  pesesi. so bārāṇasiṃ gantvā devaloke attanā diṭṭhakāraṇaṃ manussānaṃ ācikkhi. tato paṭṭhāya  manussā saussāhā puññāni kātuṃ maññiṃsu.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0215^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mūsilo  devadatto ahosi, sakko anuruddho, rājā ānando, guttilagandhabbo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] guttilajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 249
title:
  [] . sabbadāṭhajātakavaṇṇanā^[] . sunakhajātakavaṇṇanā^[] . guttilajātakavaṇṇanā^[] . vigaticchajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yaṃ^eb^ ^a^M2.0235^ea^ ^b^passati na taṃ icchatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ekaṃ palāyikaṃ paribbājakaṃ ārabbha kathesi. so kira sakalajambudīpe paṭivādaṃ alabhitvā  sāvatthiṃ āgantvā ``ko mayā saddhiṃ vādaṃ kātuṃ samattho''ti pucchitvā ``sammāsambuddho''ti  sutvā mahājanaparivuto jetavanaṃ gantvā bhagavantaṃ catuparisamajjhe dhammaṃ desentaṃ pañhaṃ pucchi.  athassa satthā taṃ vissajjetvā ``ekaṃ nāma ki''nti pañhaṃ pucchi, so taṃ kathetuṃ asakkonto  uṭṭhāya palāyi. nisinnaparisā ``ekapadeneva vo, bhante, paribbājako niggahito''ti āhaṃsu.  satthā ``nāhaṃ, upāsakā, idānevetaṃ ekapadeneva niggaṇhāmi, pubbepi niggaṇhiṃyevā''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā  vayappatto kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā dīgharattaṃ himavante ^a^P2.0258^ea^ vasi. so  pabbatā oruyha ekaṃ nigamagāmaṃ nissāya gaṅgānivattane paṇṇasālāyaṃ vāsaṃ kappesi. atheko  paribbājako sakalajambudīpe paṭivādaṃ alabhitvā taṃ nigamaṃ patvā ``atthi nu kho koci mayā  saddhiṃ vādaṃ kātuṃ samattho''ti pucchitvā ``atthī''ti bodhisattassa ānubhāvaṃ sutvā  mahājanaparivuto tassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā paṭisanthāraṃ katvā nisīdi. atha naṃ bodhisatto  ``vaṇṇagandhaparibhāvitaṃ gaṅgāpānīyaṃ pivissatī''ti pucchi. paribbājako vādena ottharanto  ``kā gaṅgā, vālukā gaṅgā, udakaṃ gaṅgā, orimatīraṃ gaṅgā, pārimatīraṃ gaṅgā''ti āha.  bodhisatto ``tvaṃ pana, paribbājaka, ṭhapetvā udakaṃ vālukaṃ orimatīraṃ pārimatīrañca kahaṃ gaṅgaṃ  labhissasī''ti āha. paribbājako appaṭibhāno hutvā uṭṭhāya palāyi. tasmiṃ palāte  bodhisatto nisinnaparisāya dhammaṃ desento imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 188^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ passati na taṃ icchati, yañca na passati taṃ kiricchati. <br/><br/>[22] maññāmi ciraṃ carissati, na hi taṃ lacchati yaṃ sa icchati.. <br/><br/>[40] 189^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ ^a^V2.0216^ea^ labhati na tena tussati, yañca pattheti laddhaṃ hīḷeti. <br/><br/>[22] icchā hi anantagocarā, vigaticchāna namo karomase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0236^ea^ ^b^yaṃ passatī^eb^ti yaṃ udakādiṃ passati, taṃ gaṅgāti na icchati.  ^b^yañca na passatī^eb^ti yañca udakādivinimuttaṃ gaṅgaṃ na passati, taṃ kiricchati.  ^b^maññāmi ciraṃ carissatī^eb^ti ahaṃ evaṃ maññāmi -- ayaṃ paribbājako evarūpaṃ gaṅgaṃ  pariyesanto ciraṃ carissati. yathā vā udakādivinimuttaṃ gaṅgaṃ, evaṃ rūpādivinimuttaṃ attānampi  pariyesanto saṃsāre ciraṃ ^a^P2.0259^ea^ carissati. ^b^na hi taṃ lacchatī^eb^ti ciraṃ  carantopi yaṃ taṃ evarūpaṃ gaṅgaṃ vā attānaṃ vā icchati, taṃ na lacchati. ^b^yaṃ labhatī^eb^ti yaṃ  udakaṃ vā rūpādiṃ vā labhati, tena na tussati. ^b^yañca pattheti laddhaṃ hīḷetī^eb^ti evaṃ laddhena  atussanto yaṃ yaṃ sampattiṃ pattheti, taṃ taṃ labhitvā ``kiṃ etāyā''ti hīḷeti avamaññati.  ^b^icchā hi anantagocarā^eb^ti laddhaṃ hīḷetvā aññamaññaṃ ārammaṇaṃ icchanato ayaṃ icchā nāma  taṇhā anantagocarā. ^b^vigaticchāna namo karomase^eb^ti tasmā ye vigaticchā buddhādayo, tesaṃ  mayaṃ namakkāraṃ karomāti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā paribbājako etarahi  paribbājako ahosi, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vigaticchajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 250
title:
  [] . sunakhajātakavaṇṇanā^[] . guttilajātakavaṇṇanā^[] . vigaticchajātakavaṇṇanā^[] . mūlapariyāyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kālo ghasati bhūtānī^eb^ti idaṃ satthā ukkaṭṭhaṃ nissāya subhagavane viharanto  mūlapariyāyasuttantaṃ ārabbha kathesi. tadā kira pañcasatā brāhmaṇā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sāsane  pabbajitvā tīṇi piṭakāni uggaṇhitvā mānamadamattā hutvā ``sammāsambuddhopi tīṇeva piṭakāni  jānāti, mayampi tāni jānāma, evaṃ sante kiṃ tassa amhehi nānākaraṇa''nti buddhupaṭṭhānaṃ na  gacchanti, paṭipakkhā hutvā caranti.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ satthā tesu āgantvā attano santike nisinnesu aṭṭhahi bhūmīhi paṭimaṇḍetvā  mūlapariyāyasuttantaṃ kathesi, te na kiñci sallakkhesuṃ. atha nesaṃ etadahosi -- ``mayaṃ  ^a^V2.0217^ea^ amhehi sadisā paṇḍitā natthī'ti ^a^M2.0237^ea^ mānaṃ karoma, idāni pana na  kiñci jānāma, buddhehi sadiso paṇḍito nāma natthi, aho buddhaguṇā nāmā''ti. te tato  paṭṭhāya nihatamānā hutvā uddhaṭadāṭhā viya sappā nibbisevanā jātā. satthā ukkaṭṭhāyaṃ yathābhirantaṃ  viharitvā vesāliṃ gantvā gotamakacetiye gotamakasuttantaṃ nāma kathesi, dasasahassilokadhātu  kampi, taṃ sutvā te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. mūlapariyāyasuttantapariyosāne pana satthari  ukkaṭṭhāyaṃ viharanteyeva bhikkhū ^a^P2.0260^ea^ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, aho  buddhānaṃ ānubhāvo, te nāma brāhmaṇapabbajitā tathā mānamadamattā bhagavatā mūlapariyāyadesanāya  nihatamānā katā''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepāhaṃ ime evaṃ  mānapaggahitasire vicarante nihatamāne akāsiṃyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū disāpāmokkho ācariyo hutvā pañca māṇavakasatāni mante vācesi. te  pañcasatāpi niṭṭhitasippā sippe anuyogaṃ datvā ``yattakaṃ mayaṃ jānāma, ācariyopi tattakameva,  viseso natthī''ti mānatthaddhā hutvā ācariyassa santikaṃ na gacchanti, vattapaṭivattaṃ na karonti.  te ekadivasaṃ ācariye badarirukkhamūle nisinne taṃ vambhetukāmā badarirukkhaṃ nakhena ākoṭetvā  ``nissārovāyaṃ rukkho''ti āhaṃsu. bodhisatto attano vambhanabhāvaṃ ñatvā antevāsike ``ekaṃ  vo pañhaṃ pucchissāmī''ti āha. te haṭṭhatuṭṭhā ``vadetha, kathessāmā''ti. ācariyo pañhaṃ  pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 190^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kālo ghasati bhūtāni, sabbāneva sahattanā. <br/><br/>[22] yo ca kālaghaso bhūto, sa bhūtapacaniṃ pacī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kālo^eb^ti purebhattakālopi pacchābhattakālopīti evamādi. ^b^bhūtānī^eb^ti  sattādhivacanametaṃ, na kālo bhūtānaṃ cammamaṃsādīni luñcitvā khādati, apica kho nesaṃ  āyuvaṇṇabalāni khepento yobbaññaṃ ^a^M2.0238^ea^ maddanto ārogyaṃ vināsento ghasati  khādatīti vuccati. evaṃ ghasanto ca na kiñci vajjeti, ^b^sabbāneva ghasati^eb^. na kevalañca  bhūtāneva, apica kho ^b^sahattanā^eb^ attānampi ghasati, purebhattakālo pacchābhattakālaṃ na pāpuṇāti.  esa nayo pacchābhattakālādīsu. ^b^yo ca kālaghaso bhūto^eb^ti khīṇāsavassetaṃ adhivacanaṃ  ^a^P2.0261^ea^. so hi ariyamaggena āyatiṃ paṭisandhikālaṃ khepetvā khāditvā ṭhitattā  ``kālaghaso bhūto''ti vuccati ^a^V2.0218^ea^. ^b^sa bhūtapacaniṃ pacī^eb^ti so yāyaṃ taṇhā  apāyesu bhūte pacati, taṃ ñāṇagginā paci dahi bhasmamakāsi, tena ``bhūtapacaniṃ pacī''ti vuccati.  ``pajani''ntipi pāṭho, janikaṃ nibbattakinti attho.<br/><br/>[03] imaṃ pañhaṃ sutvā māṇavesu ekopi jānituṃ samattho nāma nāhosi. atha ne bodhisatto  ``mā kho tumhe `ayaṃ pañho tīsu vedesu atthī'ti saññaṃ akattha, tumhe `yamahaṃ jānāmi, taṃ  sabbaṃ jānāmā'ti maññamānā maṃ badarirukkhasadisaṃ karotha, mama tumhehi aññātassa bahuno  jānanabhāvaṃ na jānātha, gacchatha sattame divase kālaṃ dammi, ettakena kālena imaṃ pañhaṃ  cintethā''ti. te bodhisattaṃ vanditvā attano attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā sattāhaṃ cintetvāpi  pañhassa neva antaṃ, na koṭiṃ passiṃsu. te sattamadivase ācariyassa santikaṃ gantvā vanditvā  nisīditvā ``kiṃ, bhadramukhā, jānittha pañha''nti vutte ``na jānāmā''ti vadiṃsu. atha  bodhisatto te garahamāno dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 191^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahūni narasīsāni, lomasāni brahāni ca. <br/><br/>[22] gīvāsu paṭimukkāni, kocidevettha kaṇṇavā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- bahūni narānaṃ sīsāni dissanti, sabbāni ca tāni lomasāni, sabbāni  mahantāni gīvāsuyeva ṭhapitāni, na tālaphalaṃ viya hatthena gahitāni, natthi tesaṃ imehi dhammehi  nānākaraṇaṃ. ettha pana kocideva kaṇṇavāti attānaṃ sandhāyāha. ^b^kaṇṇavā^eb^ti paññavā,  kaṇṇachiddaṃ pana na kassaci natthi. iti te māṇavake ``kaṇṇachiddamattameva tumhākaṃ bālānaṃ  atthi, na paññā''ti garahitvā pañhaṃ vissajjesi. te sutvā ^a^P2.0262^ea^ -- ``aho  ^a^M2.0239^ea^ ācariyā nāma mahantā''ti khamāpetvā nihatamānā bodhisattaṃ upaṭṭhahiṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā pañcasatā māṇavakā ime  bhikkhū ahesuṃ, ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mūlapariyāyajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 251
title:
  [] . guttilajātakavaṇṇanā^[] . vigaticchajātakavaṇṇanā^[] . mūlapariyāyajātakavaṇṇanā^[] . bālovādajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^hantvā^eb^ ^a^V2.0219^ea^ ^b^chetvā vadhitvā cā^eb^ti idaṃ satthā vesāliṃ upanissāya  kūṭāgārasālāyaṃ viharanto sīhasenāpatiṃ ārabbha kathesi. so hi bhagavantaṃ saraṇaṃ gantvā  nimantetvā punadivase samaṃsakabhattaṃ adāsi. nigaṇṭhā taṃ sutvā kupitā anattamanā tathāgataṃ  viheṭhetukāmā ``samaṇo gotamo jānaṃ uddissakataṃ maṃsaṃ bhuñjatī''ti akkosiṃsu. bhikkhū  dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, nigaṇṭho nāṭaputto `samaṇo gotamo jānaṃ uddissakataṃ  maṃsaṃ bhuñjatī'ti saddhiṃ parisāya akkosanto āhiṇḍatī''ti. taṃ sutvā satthā ``na, bhikkhave,  nigaṇṭho nāṭaputto idāneva maṃ uddissakatamaṃsakhādanena garahati, pubbepi garahiyevā''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  isipabbajjaṃ pabbajitvā loṇambilasevanatthāya himavantato bārāṇasiṃ gantvā punadivase nagaraṃ  bhikkhāya pāvisi. atheko kuṭumbiko ``tāpasaṃ viheṭhessāmī''ti gharaṃ pavesetvā paññattāsane  nisīdāpetvā macchamaṃsena parivisitvā bhattakiccāvasāne ekamantaṃ nisīditvā ``imaṃ maṃsaṃ  tumheyeva uddissa pāṇe māretvā kataṃ, idaṃ akusalaṃ mā amhākameva, tumhākampi hotū''ti vatvā  paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 192^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hantvā chetvā vadhitvā ca, deti dānaṃ asaññato. <br/><br/>[22] edisaṃ bhattaṃ bhuñjamāno, sa pāpena upalippatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0263^ea^ ^a^M2.0240^ea^ ^b^hantvā^eb^ti paharitvā. ^b^chetvā^eb^ti  kilametvā. ^b^vadhitvā^eb^ti māretvā. ^b^deti dānaṃ asaññato^eb^ti asaññato dussīlo evaṃ  katvā dānaṃ deti. ^b^edisaṃ bhattaṃ bhuñjamāno, sa pāpena upalippatī^eb^ti edisaṃ uddissakatabhattaṃ  bhuñjamāno so samaṇopi pāpena upalippati saṃyujjatiyevāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 193^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``puttadārampi ce hantvā, deti dānaṃ asaññato. <br/><br/>[22] bhuñjamānopi sappañño, na pāpena upalippatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0220^ea^ ^b^bhuñjamānopi sappañño^eb^ti tiṭṭhatu aññaṃ maṃsaṃ, puttadāraṃ vadhitvāpi  dussīlena dinnaṃ sappañño khantimettādiguṇasampanno taṃ bhuñjamānopi pāpena na upalippatīti.  evamassa bodhisatto dhammaṃ kathetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kuṭumbiko nigaṇṭho  nāṭaputto ahosi, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bālovādajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 252
title:
  [] . vigaticchajātakavaṇṇanā^[] . mūlapariyāyajātakavaṇṇanā^[] . bālovādajātakavaṇṇanā^[] . pādañjalijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^addhā pādañjalī sabbe^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto lāḷudāyītheraṃ ārabbha kathesi.  ekasmiñhi divase dve aggasāvakā pañhaṃ vinicchinanti, bhikkhū pañhaṃ suṇantā there pasaṃsanti.  lāḷudāyīthero pana parisantare nisinno ``ete amhehi samaṃ kiṃ jānantī''ti oṭṭhaṃ bhañji.  taṃ disvā therā uṭṭhāya pakkamiṃsu, parisā bhijji. dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ --  ``āvuso lāḷudāyī, dve aggasāvake garahitvā oṭṭhaṃ bhañjī''ti. taṃ sutvā satthā ``na,  bhikkhave, idāneva, pubbepi lāḷudāyī ṭhapetvā oṭṭhabhañjanaṃ tato uttari aññaṃ na jānātī''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0264^ea^ ^a^M2.0241^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto  tassa atthadhammānusāsako amacco ahosi. rañño pādañjalī nāma putto lālo dandhaparisakkano  ahosi. aparabhāge rājā kālamakāsi. amaccā rañño matakiccāni katvā ``taṃ rajje  abhisiñcissāmā''ti mantayamānā rājaputtaṃ pādañjaliṃ āhaṃsu. bodhisatto pana ``ayaṃ kumāro  lālo dandhaparisakkano, pariggahetvā naṃ abhisiñcissāmā''ti āha. amaccā vinicchayaṃ  sajjetvā kumāraṃ samīpe nisīdāpetvā aḍḍaṃ vinicchinantā na sammā vinicchiniṃsu. te  assāmikaṃ sāmikaṃ katvā kumāraṃ pucchiṃsu -- ``kīdisaṃ, kumāra, suṭṭhu aḍḍaṃ vinicchinimhā''ti.  so oṭṭhaṃ bhañji. bodhisatto ``paṇḍito vata maññe kumāro, asammāvinicchitabhāvo tena  ñāto bhavissatī''ti maññamāno paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 194^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``addhā ^a^V2.0221^ea^ pādañjalī sabbe, paññāya atirocati. <br/><br/>[22] tathā hi oṭṭhaṃ bhañjati, uttariṃ nūna passatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- ekaṃsena pādañjalikumāro sabbe amhe paññāya atirocati. tathā hi oṭṭhaṃ  bhañjati, nūna uttariṃ aññaṃ kāraṇaṃ passatīti.<br/><br/>[03] te aparasmimpi divase vinicchayaṃ sajjetvā aññaṃ aḍḍaṃ suṭṭhu vinicchinitvā ``kīdisaṃ,  deva, suṭṭhu vinicchinita''nti pucchiṃsu. so punapi oṭṭhameva bhañji. athassa andhabālabhāvaṃ  ñatvā bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 195^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāyaṃ dhammaṃ adhammaṃ vā, atthānatthañca bujjhati. <br/><br/>[22] aññatra oṭṭhanibbhogā, nāyaṃ jānāti kiñcana''nti..<br/><br/>[03] amaccā pādañjalikumārassa lālabhāvaṃ ñatvā bodhisattaṃ rajje abhisiñciṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā pādañjalī lāḷudāyī  ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] pādañjalijātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 253
title:
  [] . mūlapariyāyajātakavaṇṇanā^[] . bālovādajātakavaṇṇanā^[] . pādañjalijātakavaṇṇanā^[] . kiṃsukopamajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sabbehi^eb^ ^a^P2.0265^ea^ ^a^M2.0242^ea^ ^b^kiṃsuko diṭṭho^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto kiṃsukopamasuttantaṃ ārabbha kathesi. cattāro hi bhikkhū tathāgataṃ upasaṅkamitvā  kammaṭṭhānaṃ yāciṃsu, satthā tesaṃ kammaṭṭhānaṃ kathesi. te kammaṭṭhānaṃ gahetvā attano  rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni agamiṃsu. tesu eko cha phassāyatanāni pariggaṇhitvā arahattaṃ pāpuṇi,  eko pañcakkhandhe, eko cattāro mahābhūte, eko aṭṭhārasa dhātuyo. te attano attano  adhigatavisesaṃ satthu ārocesuṃ. athekassa bhikkhuno parivitakko udapādi -- ``imesaṃ  kammaṭṭhānāni nānā, nibbānaṃ ekaṃ, kathaṃ sabbehi arahattaṃ patta''nti. so satthāraṃ pucchi.  satthā ``kiṃ te, bhikkhu, kiṃsukadiṭṭhabhātikehi nānatta''nti vatvā ``idaṃ no, bhante, kāraṇaṃ  kathethā''ti bhikkhūhi yācito atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte ^a^V2.0222^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tassa cattāro puttā ahesuṃ.  te ekadivasaṃ sārathiṃ pakkosetvā ``mayaṃ, samma, kiṃsukaṃ daṭṭhukāmā, kiṃsukarukkhaṃ no  dassehī''ti āhaṃsu. sārathi ``sādhu, dassessāmī''ti vatvā catunnampi ekato adassetvā  jeṭṭharājaputtaṃ tāva rathe nisīdāpetvā araññaṃ netvā ``ayaṃ kiṃsuko''ti khāṇukakāle kiṃsukaṃ  dassesi. aparassa bahalapalāsakāle, aparassa pupphitakāle, aparassa phalitakāle. aparabhāge  cattāropi bhātaro ekato nisinnā ``kiṃsuko nāma kīdiso''ti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. tato eko  ``seyyāthāpi jhāmathūṇo''ti āha. dutiyo ``seyyathāpi nigrodharukkho''ti, tatiyo  ``seyyathāpi maṃsapesī''ti, catuttho ``seyyathāpi sirīso''ti. te aññamaññassa kathāya  aparituṭṭhā pitu santikaṃ gantvā ``deva, kiṃsuko nāma kīdiso''ti pucchitvā ``tumhehi kiṃ  kathita''nti vutte attanā kathitanīhāraṃ rañño kathesuṃ. rājā ``catūhipi tumhehi kiṃsuko diṭṭho,  kevalaṃ vo kiṃsukassa dassento sārathi `imasmiṃ kāle kiṃsuko kīdiso ^a^P2.0266^ea^,  imasmiṃ kīdiso'ti vibhajitvā na pucchito, tena vo kaṅkhā uppannā''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 196^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbehi ^a^M2.0243^ea^ kiṃsuko diṭṭho, kiṃ nvettha vicikicchatha. <br/><br/>[22] na hi sabbesu ṭhānesu, sārathī paripucchito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na hi sabbesu ṭhānesu, sārathī paripucchito^eb^ti sabbehi vo kiṃsuko diṭṭho, kiṃ  nu tumhe ettha vicikicchatha, sabbesu ṭhānesu kiṃsukoveso, tumhehi pana na hi sabbesu ṭhānesu  sārathi paripucchito, tena vo kaṅkhā uppannāti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ kāraṇaṃ dassetvā ``yathā, bhikkhu, te cattāro bhātikā vibhāgaṃ katvā  apucchitattā kiṃsuke kaṅkhaṃ uppādesuṃ, evaṃ tvampi imasmiṃ dhamme kaṅkhaṃ uppādesī''ti vatvā  abhisambuddho hutvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 197^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ sabbehi ñāṇehi, yesaṃ dhammā ajānitā. <br/><br/>[22] te ve dhammesu kaṅkhanti, kiṃsukasmiṃva bhātaro''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yathā te bhātaro sabbesu ṭhānesu kiṃsukassa adiṭṭhattā kaṅkhiṃsu, evaṃ sabbehi  vipassanāñāṇehi yesaṃ sabbe chaphassāyatanakhandhabhūtadhātubhedā dhammā ajānitā, sotāpattimaggassa  ^a^V2.0223^ea^ anadhigatattā appaṭividdhā, te ve tesu phassāyatanādidhammesu kaṅkhanti yathā  ekasmiṃyeva kiṃsukasmiṃ cattāro bhātaroti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā bārāṇasirājā ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] kiṃsukopamajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 254
title:
  [] . bālovādajātakavaṇṇanā^[] . pādañjalijātakavaṇṇanā^[] . kiṃsukopamajātakavaṇṇanā^[] . sālakajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^ekaputtako bhavissasī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mahātheraṃ  ārabbha kathesi. so kirekaṃ kumārakaṃ pabbājetvā pīḷento tattha viharati. sāmaṇero pīḷaṃ  sahituṃ asakkonto uppabbaji. thero gantvā taṃ upalāpeti ``kumāra, tava cīvaraṃ ^a^P2.0267^ea^  taveva bhavissati pattopi, mama santakaṃ pattacīvarampi taveva bhavissati, ehi  pabbajāhī''ti. so ``nāhaṃ pabbajissāmī''ti vatvāpi punappunaṃ vuccamāno pabbaji ^a^M2.0244^ea^.  atha naṃ pabbajitadivasato paṭṭhāya puna thero viheṭhesi. so pīḷaṃ asahanto puna  uppabbajitvā anekavāraṃ yācantepi tasmiṃ ``tvaṃ neva maṃ sahasi, na vinā vattituṃ sakkosi,  gaccha na pabbajissāmī''ti na pabbaji. bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso,  suhadayo vata so dārako mahātherassa āsayaṃ ñatvā na pabbajī''ti. satthā āgantvā ``kāya  nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na,  bhikkhave, idānevesa suhadayo, pubbepi suhadayova, ekavāraṃ etassa dosaṃ disvā na puna  upagacchī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kuṭumbikakule nibbattitvā vayappatto  dhaññavikkayena jīvikaṃ kappesi. aññataropi ahituṇḍiko ekaṃ makkaṭaṃ sikkhāpetvā osadhaṃ  gāhāpetvā tena sappaṃ kīḷāpento jīvikaṃ kappesi. so bārāṇasiyaṃ ussave ghuṭṭhe ussavaṃ  kīḷitukāmo ``imaṃ mā pamajjī''ti taṃ makkaṭaṃ tassa dhaññavāṇijassa hatthe ṭhapetvā ussavaṃ  kīḷitvā sattame divase tassa santikaṃ gantvā ``kahaṃ makkaṭo''ti pucchi. makkaṭo sāmikassa  saddaṃ sutvāva dhaññāpaṇato vegena nikkhami. atha naṃ so veḷupesikāya piṭṭhiyaṃ pothetvā ādāya  uyyānaṃ gantvā ekamante bandhitvā niddaṃ okkami. makkaṭo tassa niddāyanabhāvaṃ ñatvā attano  bandhanaṃ mocetvā palāyitvā ambarukkhaṃ āruyha ambapakkaṃ khāditvā aṭṭhiṃ ahituṇḍikassa sarīre  pātesi. so pabujjhitvā ullokento taṃ disvā ^a^V2.0224^ea^ ``madhuravacanena naṃ vañcetvā  rukkhā otāretvā gaṇhissāmī''ti taṃ upalāpento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 198^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ekaputtako bhavissasi, tvañca no hessasi issaro kule. <br/><br/>[22] oroha ^a^P2.0268^ea^ dumasmā sālaka, ehi dāni gharakaṃ vajemase''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- tvaṃ mayhaṃ ekaputtako bhavissasi, kule ca me bhogānaṃ issaro, etamhā rukkhā  otara, ehi amhākaṃ gharaṃ gamissāma. ^b^sālakā^eb^ti nāmena ālapanto āha.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M2.0245^ea^ sutvā makkaṭo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 199^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nanu maṃ suhadayoti maññasi, yañca maṃ hanasi veḷuyaṭṭhiyā. <br/><br/>[22] pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṃ gharakaṃ yathāsukha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nanu maṃ suhadayoti maññasī^eb^ti nanu tvaṃ maṃ ``suhadayo''ti maññasi,  ``suhadayo aya''nti maññasīti attho. ^b^yañca maṃ hanasi veḷuyaṭṭhiyā^eb^ti yaṃ maṃ evaṃ  atimaññasi, yañca veḷupesikāya hanasi, tenāhaṃ nāgacchāmīti dīpeti. atha naṃ ``mayaṃ  imasmiṃ ^b^pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṃ gharakaṃ yathāsukha''^eb^nti vatvā uppatitvā vanaṃ pāvisi.  ahituṇḍikopi anattamano attano gehaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā makkaṭo sāmaṇero  ahosi, ahituṇḍiko mahāthero, dhaññavāṇijo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sālakajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 255
title:
  [] . pādañjalijātakavaṇṇanā^[] . kiṃsukopamajātakavaṇṇanā^[] . sālakajātakavaṇṇanā^[] . kapijātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^ayaṃ isī upasamasaṃyame rato^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuhakaṃ  bhikkhuṃ ārabbha kathesi. tassa hi kuhakabhāvo bhikkhūsu pākaṭo jāto. bhikkhū dhammasabhāyaṃ  kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asuko bhikkhu niyyānike buddhasāsane pabbajitvā kuhakavattaṃ  pūretī''ti. satthā āgantvā ^a^V2.0225^ea^ ``kāya nuttha, bhikkhave ^a^P2.0269^ea^, etarahi  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, esa bhikkhu  idāneva, pubbepi kuhakoyeva, aggimattassa kāraṇā makkaṭo hutvā kohaññamakāsī''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā  vayappatto puttassa ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle brāhmaṇiyā matāya puttaṃ aṅkenādāya  himavantaṃ ^a^M2.0246^ea^ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā tampi puttaṃ tāpasakumārakaṃ katvā  paṇṇasālāya vāsaṃ kappesi. vassārattasamaye acchinnadhāre deve vassante eko makkaṭo  sītapīḷito dante khādanto kampanto vicarati. bodhisatto mahante dārukkhandhe āharitvā aggiṃ  katvā mañcake nipajji, puttakopissa pāde parimajjamāno nisīdi. so makkaṭo ekassa  matatāpasassa santakāni vakkalāni nivāsetvā ca pārupitvā ca ajinacammaṃ aṃse katvā  kājakamaṇḍaluṃ ādāya isivesenāgantvā paṇṇasāladvāre aggissa kāraṇā kuhakakammaṃ katvā aṭṭhāsi.  tāpasakumārako taṃ disvā ``tāta, tāpaso eko sītapīḷito kampamāno tiṭṭhati, idha naṃ  pakkosatha, visibbessatī''ti pitaraṃ āyācanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 200^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayaṃ isī upasamasaṃyame rato, sa tiṭṭhati sisirabhayena aṭṭito. <br/><br/>[22] handa ayaṃ pavisatumaṃ agārakaṃ, vinetu sītaṃ darathañca kevala''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^upasamasaṃyame rato^eb^ti rāgādikilesaupasame ca sīlasaṃyame ca rato. ^b^sa  tiṭṭhatī^eb^ti so tiṭṭhati. ^b^sisirabhayenā^eb^ti vātavuṭṭhijanitassa sisirassa bhayena.  ^b^aṭṭito^eb^ti pīḷito. ^b^pavisatuma^eb^nti pavisatu imaṃ. ^b^kevala^eb^nti sakalaṃ anavasesaṃ.<br/><br/>[03] bodhisatto puttassa vacanaṃ sutvā uṭṭhāya olokento makkaṭabhāvaṃ ñatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 201^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāyaṃ ^a^P2.0270^ea^ isī upasamasaṃyame rato, kapī ayaṃ dumavarasākhagocaro. <br/><br/>[22] so dūsako rosako cāpi jammo, sace vajemampi dūseyyagāra''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dumavarasākhagocaro^eb^ti dumavarānaṃ sākhagocaro. ^b^so dūsako rosako cāpi  jammo^eb^ti so evaṃ gatagataṭṭhānassa dūsanato dūsako, ghaṭṭanatāya rosako, lāmakabhāvena jammo.  ^b^sace vaje^eb^ti ^a^V2.0226^ea^ yadi imaṃ paṇṇasālaṃ vaje paviseyya, sabbaṃ uccārapassāvakaraṇena  ca aggidānena ca dūseyyāti. <br/><br/>[01] evañca ^a^M2.0247^ea^ pana vatvā bodhisatto ummukaṃ gahetvā taṃ santāsetvā  palāpesi. so uppatitvā vanaṃ pakkhanto tathā pakkhantova ahosi, na puna taṃ ṭhānaṃ agamāsi.  bodhisatto abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā tāpasakumārassa kasiṇaparikammaṃ  ācikkhi, sopi abhiññā ca samāpattiyo ca uppādesi. te ubhopi aparihīnajjhānā  brahmalokaparāyaṇā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, idāneva, porāṇato paṭṭhāyapesa kuhakoyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ  āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. saccapariyosāne keci sotāpannā, keci  sakadāgāmino, keci anāgāmino keci arahanto ahesuṃ. ``tadā makkaṭo kuhakabhikkhu ahosi,  putto rāhulo, pitā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kapijātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] siṅgālavaggo dasamo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] sabbadāṭhī ca sunakho, guttilo vigaticchā ca. <br/><br/>[27] mūlapariyāyaṃ bālovādaṃ, pādañjali kiṃ sukopamaṃ. <br/><br/>[22] sālakaṃ kapi te dasa..<br/><br/>[03] atha vagguddānaṃ -- <br/><br/>[21] daḷhavaggo ca santhavo, kalyāṇadhammāsadiso. <br/><br/>[27] rūhako daḷhavaggo ca, bīraṇathambhakāsāvo. <br/><br/>[22] upāhano siṅgālo ca, dasavaggā duke siyuṃ.. <br/><br/>[06] dukanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.<br/><br/>[03]  


volume: 111
item: 256
title: [] . kiṃsukopamajātakavaṇṇanā^tikanipāto^saṅkappavaggo^[] . saṅkapparāgajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^saṅkapparāgadhotenā^eb^ti ^a^V2.0227^ea^ ^a^P2.0271^ea^ ^a^M2.0248^ea^ idaṃ satthā  jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. sāvatthinagaravāsī kireko kulaputto  sāsane uraṃ datvā pabbajitvā ekadivasaṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya caranto ekaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ itthiṃ  disvā uppannakāmarāgo anabhirato vicari. tamenaṃ ācariyupajjhāyādayo disvā  anabhiratikāraṇaṃ pucchitvā vibbhamitukāmabhāvamassa ñatvā ``āvuso, satthā nāma  kāmarāgādikilesapīḷitānaṃ kilese hāretvā saccāni pakāsetvā sotāpattiphalādīni deti, ehi  taṃ satthu santikaṃ nessāmā''ti ādāya agamaṃsu. satthārā ca ``kiṃ nu kho, bhikkhave,  anicchamānakaññeva bhikkhuṃ gahetvā āgatatthā''ti vutte tamatthaṃ ārocesuṃ. satthā ``saccaṃ kira  tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhito''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``kiṃkāraṇā''ti pucchi. so  tamatthaṃ ārocesi. atha naṃ satthā ``itthiyo nāmetā, bhikkhu, pubbe jhānabalena  vikkhambhitakilesānaṃ visuddhasattānampi saṃkilesaṃ uppādesuṃ, tādisaṃ tucchapuggalaṃ kiṃkāraṇā na  saṃkilesissanti, visuddhāpi sattā saṃkilissanti, uttamayasasamaṅginopi āyasakyaṃ pāpuṇanti,  pageva aparisuddhā. sinerukampanakavāto purāṇapaṇṇakasaṭaṃ kiṃ ^a^P2.0272^ea^ na kampessati,  bodhitale nisīditvā abhisambujjhanakasattaṃ ayaṃ kileso āloḷesi, tādisaṃ kiṃ na  āloḷessatī''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto asītikoṭivibhave  brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā bārāṇasiṃ  paccāgantvā katadārapariggaho mātāpitūnaṃ accayena tesaṃ matakiccāni katvā hiraññolokanakammaṃ  karonto ``idaṃ dhanaṃ paññāyati, yehi panetaṃ sambhataṃ, te ^a^M2.0249^ea^ na paññāyantī''ti  ^a^V2.0228^ea^ āvajjento saṃvegappatto ahosi, sarīrā sedā mucciṃsu. so gharāvāse ciraṃ vasanto  mahādānaṃ datvā kāme pahāya assumukhaṃ ñātisaṅghaṃ pariccajitvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ  pabbajitvā ramaṇīye padese paṇṇasālaṃ māpetvā uñchācariyāya vanamūlaphalādīhi yāpento  nacirasseva abhiññā ca samāpattiyo ca uppādetvā jhānakīḷaṃ kīḷanto ciraṃ vasitvā cintesi  -- ``manussapathaṃ gantvā loṇambilaṃ upasevissāmi, evaṃ me sarīrañceva thiraṃ bhavissati,  jaṅghavihāro ca kato bhavissati, ye ca mādisassa sīlasampannassa bhikkhaṃ vā dassanti,  abhivādanādīni vā karissanti, te saggapuraṃ pūressantī''ti. <br/><br/>[01] so himavantā otaritvā anupubbena cārikaṃ caramāno bārāṇasiṃ patvā  sūriyatthaṅgamanavelāya vasanaṭṭhānaṃ olokento rājuyyānaṃ disvā ``idaṃ paṭisallānasāruppaṃ, ettha  vasissāme''ti uyyānaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinno jhānasukhena rattiṃ khepetvā  punadivase katasarīrapaṭijaggano pubbaṇhasamaye jaṭājinavakkalāni saṇṭhapetvā bhikkhābhājanaṃ ādāya  santindriyo santamānaso iriyāpathasampanno yugamattadassano hutvā sabbākārasampannāya attano  rūpasiriyā lokassa ^a^P2.0273^ea^ locanāni ākaḍḍhento nagaraṃ pavisitvā bhikkhāya  caranto rañño nivesanadvāraṃ pāpuṇi. rājā mahātale caṅkamanto vātapānantarena bodhisattaṃ disvā  iriyāpathasmiññeva pasīditvā ``sace santadhammo nāma atthi, imassa tena abbhantare  bhavitabba''nti cintetvā ``gaccha, taṃ tāpasaṃ ānehī''ti ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi. so gantvā  vanditvā bhikkhābhājanaṃ gahetvā ``rājā, bhante, taṃ pakkosatī''ti āha. bodhisatto  ``mahāpuñña, amhe rājā na jānātī''ti āha. ``tena hi, bhante, yāvāhaṃ āgacchāmi, tāva  idheva hothā''ti gantvā rañño ārocesi. rājā ``amhākaṃ kulūpakatāpaso natthi, gaccha, naṃ  ānehī''ti sayampi vātapānena hatthaṃ pasāretvā vandanto ``ito etha, bhante''ti āha.  bodhisatto amaccassa hatthe bhikkhābhājanaṃ datvā mahātalaṃ abhiruhi.<br/><br/>[03] atha naṃ rājā vanditvā rājapallaṅke nisīdāpetvā attano sampāditehi yāgukhajjakabhattehi  parivisitvā katabhattakiccaṃ pañhaṃ pucchi. pañhabyākaraṇena bhiyyosomattāya pasīditvā vanditvā  ``bhante, tumhe katthavāsikā ^a^M2.0250^ea^, kuto āgatatthā''ti pucchitvā  ``himavantavāsikā mayaṃ, mahārāja, himavantato āgatā''ti vutte puna ``kiṃkāraṇā''ti pucchitvā  ``vassārattakāle, mahārāja, nibaddhavāso nāma laddhuṃ vaṭṭatī''ti vutte ``tena hi, bhante,  rājuyyāne vasatha, tumhe ca catūhi paccayehi na kilamissatha, ahañca saggasaṃvattanikaṃ puññaṃ  pāpuṇissāmī''ti paṭiññaṃ gahetvā bhuttapātarāso bodhisattena saddhiṃ ^a^V2.0229^ea^ uyyānaṃ gantvā  paṇṇasālaṃ kāretvā caṅkamaṃ māpetvā sesānipi rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīni sampādetvā  pabbajitaparikkhāre paṭiyādetvā ``sukhena vasatha, bhante''ti uyyānapālaṃ sampaṭicchāpesi.  bodhisatto tato paṭṭhāya dvādasa ^a^P2.0274^ea^ saṃvaccharāni tattheva vasi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ rañño paccanto kupito. so tassa vūpasamanatthāya gantukāmo deviṃ  āmantetvā ``bhadde, tayā nagare ohīyituṃ vaṭṭatī''ti āha. ``kiṃ nissāya kathetha, devā''ti.  ``sīlavantaṃ tāpasaṃ, bhadde''ti. ``deva, nāhaṃ tasmiṃ pamajjissāmi, amhākaṃ ayyassa  paṭijagganaṃ mama bhāro, tumhe nirāsaṅkā gacchathā''ti. rājā nikkhamitvā gato, devīpi  bodhisattaṃ tatheva sakkaccaṃ upaṭṭhāti. bodhisatto pana rañño gatakāle nibaddhavelāyaṃ āgantvā  attano rucitāya velāya rājanivesanaṃ gantvā bhattakiccaṃ karoti.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ bodhisatte aticirāyante devī sabbaṃ khādanīyabhojanīyaṃ paṭiyādetvā nhatvā  alaṅkaritvā nīcamañcakaṃ paññāpetvā bodhisattassa āgamanaṃ olokayamānā maṭṭhasāṭakaṃ sithilaṃ  katvā nivāsetvā nipajji. bodhisattopi velaṃ sallakkhetvā bhikkhābhājanaṃ ādāya  ākāsenāgantvā mahāvātapānadvāraṃ pāpuṇi. tassa vakkalasaddaṃ sutvā sahasā uṭṭhahamānāya deviyā  sarīrā maṭṭhasāṭako bhassittha, bodhisatto visabhāgārammaṇaṃ disvā indriyāni bhinditvā subhavasena  olokesi. athassa jhānabalena sannisinnopi kileso karaṇḍake pakkhittāasīviso viya phaṇaṃ  katvā uṭṭhahi, khīrarukkhassa vāsiyā ākoṭitakālo viya ahosi. kilesuppādanena saheva  jhānaṅgāni parihāyiṃsu, indriyāni aparipuṇṇāni ahesuṃ, sayaṃ pakkhacchinnakāko viya ahosi.  so pubbe viya nisīditvā bhattakiccaṃ kātuṃ nāsakkhi ^a^M2.0251^ea^, nisīdāpiyamānopi na  nisīdi. athassa devī sabbaṃ khādanīyabhojanīyaṃ bhikkhābhājaneyeva ^a^P2.0275^ea^  pakkhipi. yathā ca pubbe bhattakiccaṃ katvā sīhapañjarena nikkhamitvā ākāseneva gacchati, evaṃ  taṃ divasaṃ gantuṃ nāsakkhi. bhattaṃ pana gahetvā mahānisseṇiyā otaritvā uyyānaṃ agamāsi.  devīpi assa attani paṭibaddhacittataṃ aññāsi. so uyyānaṃ gantvā bhattaṃ abhuñjitvāva  heṭṭhāmañcake nikkhipitvā ``deviyā evarūpā hatthasobhā pādasobhā, evarūpaṃ kaṭipariyosānaṃ,  evarūpaṃ ūrulakkhaṇa''ntiādīni vippalapanto sattāhaṃ nipajji, bhattaṃ pūtikaṃ ahosi  nīlamakkhikāparipuṇṇaṃ.<br/><br/>[03] atha rājā paccantaṃ vūpasametvā paccāgato alaṅkatapaṭiyattaṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā  rājanivesanaṃ agantvāva ``bodhisattaṃ passissāmī''ti uyyānaṃ gantvā uklāpaṃ assamapadaṃ disvā  ^a^V2.0230^ea^ ``pakkanto bhavissatī''ti paṇṇasālāya dvāraṃ vivaritvā antopaviṭṭho taṃ nipannakaṃ  disvā ``kenaci aphāsukena bhavitabba''nti pūtibhattaṃ chaḍḍāpetvā paṇṇasālaṃ paṭijaggāpetvā  ``bhante, kiṃ te aphāsuka''nti pucchi. ``viddhosmi, mahārājā''ti. rājā ``mama  paccāmittehi mayi okāsaṃ alabhantehi `mamāyanaṭṭhānamassa dubbalaṃ karissāmā'ti āgantvā esa  viddho bhavissati maññe''ti sarīraṃ parivattetvā viddhaṭṭhānaṃ olokento viddhaṭṭhānaṃ adisvā ``kattha  viddhosi, bhante''ti pucchi. bodhisatto ``nāhaṃ, mahārāja, aññena viddho, ahaṃ pana attanāva  attānaṃ hadaye vijjhi''nti vatvā uṭṭhāya nisīditvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 1^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṅkapparāgadhotena, vitakkanisitena ca. <br/><br/>[22] nālaṅkatena bhadrena, usukārākatena ca.. <br/><br/>[40] 2^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na kaṇṇāyatamuttena, nāpi morūpasevinā. <br/><br/>[22] tenamhi hadaye viddho, sabbaṅgaparidāhinā.. <br/><br/>[40] 3^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āvedhañca ^a^P2.0276^ea^ na passāmi, yato ruhiramassave. <br/><br/>[22] yāva ayoniso cittaṃ, sayaṃ me dukkhamābhata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0252^ea^ ^b^saṅkapparāgadhotenā^eb^ti kāmavitakkasampayuttarāgadhotena.  ^b^vitakkanisitena cā^eb^ti teneva rāgodakena vitakkapāsāṇe nisitena. ^b^nālaṅkatena  bhadrenā^eb^ti neva alaṅkatena bhadrena, analaṅkatena bībhacchenāti attho. ^b^usukārākatena cā^eb^ti  usukārehipi akatena. ^b^na kaṇṇāyatamuttenā^eb^ti yāva dakkhiṇakaṇṇacūḷakaṃ ākaḍḍhitvā  amuttakena. ^b^nāpi morūpasevinā^eb^ti morapattagijjhapattādīhi akatūpasevanena. ^b^tenamhi  hadaye viddho^eb^ti tena kilesakaṇḍenāhaṃ hadaye viddho amhi. ^b^sabbaṅgaparidāhinā^eb^ti sabbāni  aṅgāni paridahanasamatthena. mahārāja, tena hi kilesakaṇḍena hadaye viddhakālato paṭṭhāya mama  aggi padittāniva sabbāni aṅgāni ḍayhantīti dasseti.<br/><br/>[03] ^b^āvedhañca na passāmī^eb^ti viddhaṭṭhāne vaṇañca na passāmi. ^b^yato ruhiramassave^eb^ti  yato me āvedhato lohitaṃ pagghareyya, taṃ na passāmīti attho. ^b^yāva ayoniso citta^eb^nti  ettha ^b^yāvā^eb^ti daḷhatthe nipāto, ativiya daḷhaṃ katvā ayoniso cittaṃ vaḍḍhitanti attho.  ^b^sayaṃ me dukkhamābhata^eb^nti attanāva mayā attano dukkhaṃ ānītanti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V2.0231^ea^ bodhisatto imāhi tīhi gāthāhi rañño dhammaṃ desetvā rājānaṃ  paṇṇasālato bahi katvā kasiṇaparikammaṃ katvā naṭṭhaṃ jhānaṃ uppādetvā paṇṇasālāya nikkhamitvā  ākāse nisinno rājānaṃ ovaditvā ``mahārāja, ahaṃ himavantameva gamissāmī''ti vatvā ``na  sakkā, bhante, gantu''nti vuccamānopi ``mahārāja, mayā idha vasantena evarūpo vippakāro patto,  idāni na sakkā idha vasitu''nti rañño yācantasseva ākāse uppatitvā himavantaṃ gantvā tattha  yāvatāyukaṃ ṭhatvā brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0277^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu arahatte patiṭṭhahi. keci sotāpannā, keci  sakadāgāmino, keci anāgāmino, keci arahanto ahesuṃ. ``tadā rājā ānando ahosi,  tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] saṅkapparāgajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 257
title: tikanipāto^saṅkappavaggo^[] . saṅkapparāgajātakavaṇṇanā^[] . tilamuṭṭhijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^ajjāpi^eb^ ^a^M2.0253^ea^ ^b^me taṃ manasī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  aññataraṃ kodhanaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. aññataro kira, bhikkhu, kodhano ahosi  upāyāsabahulo, appampi vutto samāno kuppi abhisajji, kopañca dosañca appaccayañca  pātvākāsi. athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asuko nāma  bhikkhu kodhano upāyāsabahulo uddhane pakkhittaloṇaṃ viya taṭataṭāyanto vicarati, evarūpe  nikkodhane buddhasāsane pabbajito samāno kodhamattampi niggaṇhituṃ na sakkotī''ti. satthā tesaṃ  kathaṃ sutvā ekaṃ bhikkhuṃ pesetvā taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, kodhano''ti  pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi ayaṃ kodhano ahosī''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tassa putto brahmadattakumāro nāma ahosi.  porāṇakarājāno ca attano putte ``evaṃ ete nihatamānadappā sītuṇhakkhamā lokacārittaññū ca  bhavissantī''ti attano nagare disāpāmokkhāacariye vijjamānepi sippuggahaṇatthāya dūre tiroraṭṭhaṃ  pesenti, tasmā sopi rājā soḷasavassuddesikaṃ puttaṃ pakkosāpetvā ekapaṭalikaupāhanā ^a^V2.0232^ea^  ca paṇṇacchattañca kahāpaṇasahassañca datvā ``tāta, takkasilaṃ gantvā sippaṃ uggaṇhā''ti ^a^P2.0278^ea^  pesesi. so ``sādhū''ti mātāpitaro vanditvā nikkhamitvā anupubbena takkasilaṃ  patvā ācariyassa gehaṃ pucchitvā ācariye māṇavakānaṃ sippaṃ vācetvā uṭṭhāya gharadvāre caṅkamante  gehaṃ gantvā yasmiṃ ṭhāne ṭhito ācariyaṃ addasa, tattheva upāhanā omuñcitvā chattañca apanetvā  ācariyaṃ vanditvā aṭṭhāsi. so tassa kilantabhāvaṃ ñatvā āgantukasaṅgahaṃ kāresi. kumāro  bhuttabhojano thokaṃ vissamitvā ācariyaṃ upasaṅkamitvā vanditvā aṭṭhāsi, ``kuto āgatosi,  tātā''ti ca vutte ``bārāṇasito''ti āha. ``kassa puttosī''ti? ``bārāṇasirañño''ti.  ``kenatthenāgatosī''ti? ``sippaṃ uggaṇhatthāyā''ti. ``kiṃ te ācariyabhāgo ābhato,  udāhu dhammantevāsiko hotukāmosī''ti? so ``ācariyabhāgo me ^a^M2.0254^ea^  ābhato''ti vatvā ācariyassa pādamūle sahassatthavikaṃ ṭhapetvā vandi. <br/><br/>[01] dhammantevāsikā divā ācariyassa kammaṃ katvā rattiṃ sippaṃ uggaṇhanti,  ācariyabhāgadāyakā gehe jeṭṭhaputtā viya hutvā sippameva uggaṇhanti. tasmā sopi ācariyo  sallahukena subhanakkhattena kumārassa sippaṃ paṭṭhapesi. kumāropi sippaṃ uggaṇhanto ekadivasaṃ  ācariyena saddhiṃ nhāyituṃ agamāsi. athekā mahallikā itthī tilāni sete katvā pattharitvā  rakkhamānā nisīdi. kumāro setatile disvā khāditukāmo hutvā ekaṃ tilamuṭṭhiṃ gahetvā  khādi, mahallikā ``taṇhāluko eso''ti kiñci avatvā tuṇhī ahosi. so punadivasepi  tāya velāya tatheva akāsi, sāpi naṃ na kiñci āha. itaro tatiyadivasepi tathevākāsi,  tadā mahallikā ``disāpāmokkho ācariyo attano antevāsikehi maṃ vilumpāpetī''ti bāhā  paggayha kandi. ācariyo nivattitvā ``kiṃ etaṃ ^a^P2.0279^ea^, ammā''ti pucchi.  ``sāmi, antevāsiko te mayā katānaṃ setatilānaṃ ajjekaṃ muṭṭhiṃ khādi, hiyyo ekaṃ, pare ekaṃ,  nanu evaṃ khādanto mama santakaṃ sabbaṃ nāsessatī''ti. ``amma, mā rodi, mūlaṃ te  dāpessāmī''ti. ``na me, sāmi, mūlenattho, yathā panesa kumāro puna evaṃ na karoti, tathā  taṃ sikkhāpehī''ti. ācariyo ``tena hi passa, ammā''ti dvīhi māṇavehi taṃ kumāraṃ dvīsu  hatthesu gāhāpetvā veḷupesikaṃ gahetvā ``puna evarūpaṃ mā akāsī''ti tikkhattuṃ piṭṭhiyaṃ pahari.  kumāro ācariyassa kujjhitvā rattāni akkhīni katvā pādapiṭṭhito yāva kesamatthakā  olokesi. sopissa kujjhitvā olokitabhāvaṃ aññāsi. kumāro sippaṃ niṭṭhāpetvā  ``anuyogaṃ datvā mārāpetabbo esa mayā''ti tena katadosaṃ hadaye ṭhapetvā gamanakāle ācariyaṃ  vanditvā ``yadāhaṃ, ācariya, bārāṇasirajjaṃ patvā tumhākaṃ santikaṃ pesessāmi, tadā tumhe  āgaccheyyāthā''ti sasineho viya paṭiññaṃ gahetvā pakkāmi.<br/><br/>[03] so ^a^V2.0233^ea^ bārāṇasiṃ patvā mātāpitaro vanditvā sippaṃ dassesi. rājā  ``jīvamānena me putto diṭṭho, jīvamānovassa rajjasiriṃ passāmī''ti puttaṃ rajje patiṭṭhāpesi.  so rajjasiriṃ anubhavamāno ācariyena katadosaṃ ^a^M2.0255^ea^ saritvā uppannakodho  ``mārāpessāmi na''nti pakkosanatthāya ācariyassa dūtaṃ pāhesi. ācariyo ``taruṇakāle naṃ  saññāpetuṃ na sakkhissāmī''ti agantvā tassa rañño majjhimavayakāle ``idāni naṃ saññāpetuṃ  sakkhissāmī''ti gantvā rājadvāre ṭhatvā ``takkasilācariyo āgato''ti ārocāpesi. rājā  tuṭṭho brāhmaṇaṃ pakkosāpetvā taṃ attano santikaṃ āgataṃ disvāva kodhaṃ uppādetvā rattāni akkhīni  katvā amacce āmantetvā ``bho, ajjāpi me ācariyena pahaṭaṭṭhānaṃ rujjati, ācariyo nalāṭena  maccuṃ ādāya `marissāmī'ti ^a^P2.0280^ea^ āgato, ajjassa jīvitaṃ natthī''ti vatvā  purimā dve gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 4^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ajjāpi me taṃ manasi, yaṃ maṃ tvaṃ tilamuṭṭhiyā. <br/><br/>[22] bāhāya maṃ gahetvāna, laṭṭhiyā anutāḷayi.. <br/><br/>[40] 5^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nanu jīvite na ramasi, yenāsi brāhmaṇāgato. <br/><br/>[22] yaṃ maṃ bāhā gahetvāna, tikkhattuṃ anutāḷayī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yaṃ maṃ bāhāya ma^eb^nti dvīsu padesu upayogavacanaṃ anutāḷanagahaṇāpekkhaṃ. yaṃ maṃ  tvaṃ tilamuṭṭhiyā kāraṇā anutāḷayi, anutāḷento ca maṃ bāhāya gahetvā anutāḷayi, taṃ anutāḷanaṃ  ajjāpi me manasīti ayañhettha attho. ^b^nanu jīvite na ramasī^eb^ti maññe tvaṃ attano  jīvitamhi nābhiramasi. ^b^yenāsi brāhmaṇāgato^eb^ti yasmā brāhmaṇa idha mama santikaṃ  āgatosi. ^b^yaṃ maṃ bāhā gahetvānā^eb^ti yaṃ mama bāhā gahetvā, yaṃ maṃ bāhāya gahetvātipi  attho. ^b^tikkhattuṃ anutāḷayī^eb^ti tayo vāre veḷulaṭṭhiyā tāḷesi, ajja dāni tassa phalaṃ  vindāhīti naṃ maraṇena santajjento evamāha.<br/><br/>[03] taṃ sutvā ācariyo tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 6^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ariyo anariyaṃ kubbantaṃ, yo daṇḍena nisedhati. <br/><br/>[22] sāsanaṃ taṃ na taṃ veraṃ, iti naṃ paṇḍitā vidū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0234^ea^ ^a^M2.0256^ea^ ^b^ariyo^eb^ti sundarādhivacanametaṃ. so pana  ariyo catubbidho hoti ācārāriyo dassanāriyo liṅgāriyo paṭivedhāriyoti. tattha  manusso vā hotu tiracchāno vā, ariyācāre ṭhito ^b^ācārāriyo^eb^ nāma. vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[21] ``ariyavattasi vakkaṅga, yo piṇḍamapacāyati. <br/><br/>[22] cajāmi te taṃ bhattāraṃ, gacchathūbho yathāsukha''nti.. (jā0 2.21.106).<br/><br/>[03] rūpena pana iriyāpathena ca pāsādikena dassanīyena samannāgato dassanāriyo nāma.  vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[21] ``ariyāvakāsosi ^a^P2.0281^ea^ pasannanetto, maññe bhavaṃ pabbajito kulamhā. <br/><br/>[22] kathaṃ nu cittāni pahāya bhoge, pabbaji nikkhamma gharā sapaññā''ti.. (jā0  2.17.143).<br/><br/>[03] nivāsanapārupanaliṅgaggahaṇena pana samaṇasadiso hutvā vicaranto dussīlopi liṅgāriyo  nāma. yaṃ sandhāya vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``chadanaṃ katvāna subbatānaṃ, pakkhandī kuladūsako pagabbho. <br/><br/>[22] māyāvī asaññato palāpo, patirūpena caraṃ sa maggadūsī''ti..<br/><br/>[03] buddhādayo pana paṭivedhāriyā nāma. tena vuttaṃ -- ``ariyā vuccanti buddhā ca  paccekabuddhā ca buddhasāvakā cā''ti. tesu idha ācārāriyova adhippeto.<br/><br/>[03] ^b^anariya^eb^nti dussīlaṃ pāpadhammaṃ. ^b^kubbanta^eb^nti pāṇātipātādikaṃ  pañcavidhadussīlyakammaṃ karontaṃ, ekameva vā etaṃ atthapadaṃ, anariyaṃ hīnaṃ lāmakaṃ pañcaverabhayakammaṃ  karontaṃ puggalaṃ. ^b^yo^eb^ti khattiyādīsu yo koci. ^b^daṇḍenā^eb^ti yena kenaci  paharaṇakena. ^b^nisedhatī^eb^ti ``mā puna evarūpaṃ karī''ti paharanto nivāreti. ^b^sāsanaṃ  taṃ na taṃ vera^eb^nti taṃ, mahārāja, akattabbaṃ karonte puttadhītaro vā antevāsike vā evaṃ paharitvā  nisedhanaṃ nāma imasmiṃ loke sāsanaṃ anusiṭṭhi ovādo, na veraṃ. ^b^iti naṃ paṇḍitā^eb^  ^a^M2.0257^ea^ ^b^vidū^eb^ti evametaṃ paṇḍitā jānanti. tasmā, mahārāja, tvampi evaṃ  jāna, na evarūpe ṭhāne veraṃ kātuṃ arahasi. sace hi ^a^V2.0235^ea^ tvaṃ, mahārāja, mayā evaṃ  sikkhāpito nābhavissa, atha gacchante kāle pūvasakkhaliādīni ceva phalāphalādīni ca haranto  corakammesu paluddho anupubbena sandhicchedanapanthadūhanagāmaghātakādīni katvā ``rājāparādhiko  coro''ti sahoḍḍhaṃ gahetvā rañño dassito ``gacchathassa dosānurūpaṃ daṇḍaṃ upanethā''ti daṇḍabhayaṃ  pāpuṇissa, kuto te evarūpā sampatti abhavissa, nanu maṃ nissāya idaṃ issariyaṃ tayā laddhanti  evaṃ ācariyo rājānaṃ saññāpesi ^a^P2.0282^ea^. parivāretvā ṭhitā amaccāpissa kathaṃ  sutvā ``saccaṃ, deva, idaṃ issariyaṃ tumhākaṃ ācariyasseva santaka''nti āhaṃsu.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe rājā ācariyassa guṇaṃ sallakkhetvā ``sabbissariyaṃ te, ācariya, dammi,  rajjaṃ paṭicchā''ti āha. ācariyo ``na me, mahārāja, rajjenattho''ti paṭikkhipi. rājā  takkasilaṃ pesetvā ācariyassa puttadāraṃ āharāpetvā mahantaṃ issariyaṃ datvā tameva purohitaṃ katvā  pituṭṭhāne ṭhapetvā tassovāde ṭhito dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  kodhano bhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi, bahū janā sotāpannasakadāgāmianāgāmino ahesuṃ.  ``tadā rājā kodhano bhikkhu ahosi, ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] tilamuṭṭhijātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 258
title:
  saṅkappavaggo^[] . saṅkapparāgajātakavaṇṇanā^[] . tilamuṭṭhijātakavaṇṇanā^[] . maṇikaṇṭhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^mamannapāna^eb^nti idaṃ satthā āḷaviṃ nissāya aggāḷave cetiye viharanto  ^b^kuṭikārasikkhāpadaṃ^eb^ (pārā0 342) ārabbha kathesi. āḷavakā hi bhikkhū saññācikāya  kuṭiyo kārayamānā yācanabahulā viññattibahulā vihariṃsu ``purisaṃ detha, purisatthakaraṃ  dethā''tiādīni vadantā. manussā ^a^M2.0258^ea^ upaddutā yācanāya upaddutā viññattiyā  bhikkhū disvā ubbijjiṃsupi uttasiṃsupi palāyiṃsupi. athāyasmā mahākassapo āḷaviṃ  upasaṅkamitvā piṇḍāya pāvisi, manussā therampi disvā tatheva paṭipajjiṃsu. so pacchābhattaṃ  piṇḍapātapaṭikkanto bhikkhū āmantetvā ``pubbāyaṃ, āvuso, āḷavī sulabhapiṇḍā, idāni kasmā  ^a^V2.0236^ea^ dullabhapiṇḍā jātā''ti pucchitvā taṃ kāraṇaṃ sutvā bhagavati āḷaviṃ āgantvā  aggāḷavacetiye viharante bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ ārocesi. satthā etasmiṃ kāraṇe  bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā āḷavake bhikkhū paṭipucchi ^a^P2.0283^ea^ -- ``saccaṃ kira  tumhe, bhikkhave, saññācikāya kuṭiyo kārethā''ti. ``saccaṃ, bhante''ti vutte te bhikkhū  garahitvā ``bhikkhave, yācanā nāmesā sattaratanaparipuṇṇe nāgabhavane vasantānaṃ nāgānampi  amanāpā, pageva manussānaṃ, yesaṃ ekaṃ kahāpaṇakaṃ uppādentānaṃ pāsāṇato maṃsaṃ uppāṭanakālo viya  hotī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mahāvibhave brāhmaṇakule nibbatti.  tassa ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle aññopi puññavā satto tassa mātu kucchismiṃ  nibbatti. te ubhopi bhātaro vayappattā mātāpitūnaṃ kālakiriyāya saṃviggahadayā isipabbajjaṃ  pabbajitvā gaṅgātīre paṇṇasālaṃ māpetvā vasiṃsu. tesu jeṭṭhassa uparigaṅgāya paṇṇasālā ahosi,  kaniṭṭhassa adhogaṅgāya. athekadivasaṃ maṇikaṇṭho nāma nāgarājā nāgabhavanā nikkhamitvā  gaṅgātīre māṇavakavesena vicaranto kaniṭṭhassa assamaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi, te  aññamaññaṃ sammodanīyakathaṃ kathetvā vissāsikā ahesuṃ, vinā vattituṃ nāsakkhiṃsu. maṇikaṇṭho  abhiṇhaṃ kaniṭṭhatāpasassa santikaṃ āgantvā kathāsallāpena nisīditvā gamanakāle tāpase sinehena  attabhāvaṃ vijahitvā bhogehi tāpasaṃ parikkhipanto parissajitvā uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ dhāretvā  thokaṃ vasitvā taṃ sinehaṃ vinodetvā sarīraṃ viniveṭhetvā tāpasaṃ vanditvā sakaṭṭhānameva gacchati.  tāpaso tassa bhayena kiso ahosi lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto.<br/><br/>[03] so ^a^M2.0259^ea^ ekadivasaṃ bhātu santikaṃ agamāsi. atha naṃ so pucchi --  ``kissa, tvaṃ bho, kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto''ti. so  tassa taṃ pavattiṃ ārocetvā ``kiṃ pana, tvaṃ bho, tassa nāgarājassa āgamanaṃ ^a^P2.0284^ea^  icchasi, na icchasī''ti puṭṭho ``na icchāmī''ti vatvā ``so pana nāgarājā tava santikaṃ  āgacchanto kiṃ piḷandhanaṃ piḷandhitvā āgacchatī''ti vutte ``maṇiratana''nti āha. tena hi  tvaṃ tasmiṃ nāgarāje tava santikaṃ āgantvā anisinneyeva ``maṇiṃ me dehī''ti yāca, evaṃ so  nāgo taṃ bhogehi aparikkhipitvāva gamissati. punadivase assamapadadvāre ṭhatvā āgacchantameva  naṃ yāceyyāsi, tatiyadivase gaṅgātīre ṭhatvā udakā ummujjantameva naṃ yāceyyāsi, evaṃ so tava  santikaṃ puna na āgamissatīti.<br/><br/>[03] tāpaso ^a^V2.0237^ea^ ``sādhū''ti paṭissuṇitvā attano paṇṇasālaṃ gantvā punadivase  nāgarājānaṃ āgantvā ṭhitamattameva ``etaṃ attano piḷandhanamaṇiṃ me dehī''ti yāci, so  anisīditvāva palāyi. atha naṃ dutiyadivase assamapadadvāre ṭhatvā āgacchantameva ``hiyyo me  maṇiratanaṃ nādāsi, ajja dānaṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti āha. nāgo assamapadaṃ apavisitvāva palāyi.  tatiyadivase udakato ummujjantameva naṃ ``ajja me tatiyo divaso yācantassa, dehi dāni me  etaṃ maṇiratana''nti āha. nāgarājā udake ṭhatvāva tāpasaṃ paṭikkhipanto dve gāthā āha -- <br/><br/>[40] 7^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mamannapānaṃ vipulaṃ uḷāraṃ, uppajjatīmassa maṇissa hetu. <br/><br/>[22] taṃ te na dassaṃ atiyācakosi, na cāpi te assamamāgamissaṃ.. <br/><br/>[40] 8^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``susū yathā sakkharadhotapāṇī, tāsesimaṃ selaṃ yācamāno. <br/><br/>[22] taṃ te na dassaṃ atiyācakosi, na cāpi te assamamāgamissa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0285^ea^ ^b^mamannapāna^eb^nti mama yāgubhattādidibbabhojanaṃ aṭṭhapānakabhedañca  dibbapānaṃ. ^b^vipula^eb^nti bahu. ^b^uḷāra^eb^nti seṭṭhaṃ paṇītaṃ. ^b^taṃ te^eb^ti taṃ maṇiṃ tuyhaṃ.  ^b^atiyācakosī^eb^ti ^a^M2.0260^ea^ kālañca pamāṇañca atikkamitvā ajja tīṇi  divasāni mayhaṃ piyaṃ manāpaṃ maṇiratanaṃ yācamāno atikkamma yācakosi. ^b^na cāpi te^eb^ti  na kevalaṃ na dassaṃ, assamampi te nāgamissaṃ. ^b^susū yathā^eb^ti yathā nāma yuvā  taruṇamanusso. ^b^sakkharadhotapāṇī^eb^ti sakkharāya dhotapāṇi, telena pāsāṇe dhotāsihattho.  ^b^tāsesimaṃ selaṃ yācamāno^eb^ti imaṃ maṇiṃ yācanto tvaṃ kañcanatharukhaggaṃ abbāhitvā ``sīsaṃ  te chindāmī''ti vadanto taruṇapuriso viya maṃ tāsesi.<br/><br/>[03] evaṃ vatvā so nāgarājā udake nimujjitvā attano nāgabhavanameva gantvā na paccāgañchi.  atha so tāpaso tassa dassanīyassa nāgarājassa adassanena bhiyyosomattāya kiso ahosi  lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto. atha jeṭṭhatāpaso ``kaniṭṭhassa pavattiṃ  jānissāmī''ti tassa santikaṃ āgantvā taṃ bhiyyosomattāya paṇḍuroginaṃ disvā ``kiṃ nu kho,  bho, tvaṃ bhiyyosomattāya paṇḍurogī jāto''ti vatvā ``tassa dassanīyassa nāgarājassa  adassanenā''ti sutvā ``ayaṃ tāpaso nāgarājānaṃ vinā vattituṃ na sakkotī''ti sallakkhetvā  tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 9^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^V2.0238^ea^ taṃ yāce yassa piyaṃ jigīse, desso hoti atiyācanāya. <br/><br/>[22] nāgo maṇiṃ yācito brāhmaṇena, adassanaṃyeva tadajjhagamā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na taṃ yāce^eb^ti taṃ bhaṇḍaṃ na yāceyya. ^b^yassa piyaṃ jigīse^eb^ti yaṃ bhaṇḍaṃ  assa puggalassa piyanti jāneyya. ^b^desso hotī^eb^ti appiyo hoti.  ^b^atiyācanāyā^eb^ti pamāṇaṃ atikkamitvā varabhaṇḍaṃ yācanto tāya atiyācanāya.  ^b^adassanaṃyeva tadajjhagamā^eb^ti tato paṭṭhāya adassanameva gatoti.<br/><br/>[03] evaṃ pana taṃ vatvā ``ito dāni paṭṭhāya mā socī''ti samassāsetvā jeṭṭhabhātā attano  assamameva gato. athāparabhāge te ^a^P2.0286^ea^ dvepi bhātaro abhiññā ca samāpattiyo ca  nibbattetvā brahmalokaparāyaṇā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0261^ea^ ``evaṃ, bhikkhave, sattaratanaparipuṇṇe nāgabhavane vasantānaṃ  nāgānampi yācanā nāma amanāpā, kimaṅgaṃ pana manussāna''nti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā kaniṭṭho ānando ahosi, jeṭṭho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] maṇikaṇṭhajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 259
title:
  [] . saṅkapparāgajātakavaṇṇanā^[] . tilamuṭṭhijātakavaṇṇanā^[] . maṇikaṇṭhajātakavaṇṇanā^[] . kuṇḍakakucchisindhavajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bhutvā tiṇaparighāsa^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto sāriputtattheraṃ ārabbha kathesi.  ekasmiñhi samaye sammāsambuddhe sāvatthiyaṃ vassaṃ vasitvā cārikaṃ caritvā puna paccāgate  manussā ``āgantukasakkāraṃ karissāmā''ti buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ dadanti.  vihāre ekaṃ dhammaghosakabhikkhuṃ ṭhapesuṃ, so ye ye āgantvā yattake bhikkhū icchanti, tesaṃ tesaṃ  bhikkhū vicāretvā deti.<br/><br/>[03] athekā duggatamahallikā itthī ekameva paṭivīsaṃ sajjetvā tesaṃ tesaṃ manussānaṃ bhikkhūsu  vicāretvā dinnesu ussūre dhammaghosakassa santikaṃ āgantvā ``mayhaṃ ekaṃ bhikkhuṃ dethā''ti āha.  so ``mayā sabbe bhikkhū vicāretvā dinnā, sāriputtatthero pana vihāreyeva, tvaṃ tassa bhikkhaṃ  dehī''ti āha. sā ``sādhū''ti tuṭṭhacittā jetavanadvārakoṭṭhake ṭhatvā therassa āgatakāle  ^a^V2.0239^ea^ vanditvā hatthato pattaṃ gahetvā gharaṃ netvā nisīdāpesi. ``ekāya kira mahallikāya  dhammasenāpati attano ghare nisīdāpito''ti bahūni saddhāni kulāni assosuṃ. tesu rājā  passenadī kosalo taṃ pavattiṃ sutvā tassā sāṭakena ceva sahassatthavikāya ca saddhiṃ  bhattabhājanāni pahiṇi ``mayhaṃ ayyaṃ parivisamānā imaṃ sāṭakaṃ nivāsetvā ime kahāpaṇe  vaḷañjetvā theraṃ parivisatū''ti. yathā ca rājā, evaṃ anāthapiṇḍiko ^a^P2.0287^ea^  cūḷānāthapiṇḍiko visākhā ca mahāupāsikā pahiṇi. aññānipi pana kulāni  ekasatadvisatādivasena attano attano balānurūpena kahāpaṇe pahiṇiṃsu. evaṃ ekāheneva sā  mahallikā satasahassamattaṃ labhi. thero pana tāya dinnayāgumeva pivitvā ^a^M2.0262^ea^ tāya  katakhajjakameva pakkabhattameva ca paribhuñjitvā anumodanaṃ katvā taṃ mahallikaṃ sotāpattiphale  patiṭṭhāpetvā vihārameva agamāsi.<br/><br/>[03] dhammasabhāyaṃ bhikkhū therassa guṇakathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, dhammasenāpati  mahallikagahapatāniṃ duggatabhāvato mocesi, patiṭṭhā ahosi. tāya dinnamāhāraṃ ajigucchanto  paribhuñjī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, sāriputto idāneva etissā mahallikāya  avassayo jāto, na ca idāneva tāya dinnaṃ āhāraṃ ajigucchanto paribhuñjati, pubbepi  paribhuñjiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto uttarāpathe assavāṇijakule nibbatti.  uttarāpathajanapadato pañcasatā assavāṇijā asse bārāṇasiṃ ānetvā vikkiṇanti.  aññataropi assavāṇijo pañcāssasatāni ādāya bārāṇasimaggaṃ paṭipajji. antarāmagge ca  bārāṇasito avidūre eko nigamagāmo atthi, tattha pubbe mahāvibhavo seṭṭhi ahosi. tassa  mahantaṃ nivesanaṃ, taṃ pana kulaṃ anukkamena parikkhayaṃ gataṃ, ekāva mahallikā avasiṭṭhā, sā tasmiṃ  nivesane vasati. atha so assavāṇijo taṃ nigamagāmaṃ patvā ``vetanaṃ dassāmī''ti tassā  nivesane nivāsaṃ gaṇhitvā asse ekamante ṭhapesi. taṃdivasamevassa ekissā ājānīyāvaḷavāya  gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. so dve tayo divase vasitvā asse balaṃ gāhāpetvā ``rājānaṃ  passissāmī''ti asse ādāya pāyāsi. atha naṃ mahallikā ``gehavetanaṃ dehī''ti vatvā  ``sādhu, amma, demī''ti ^a^P2.0288^ea^ vutte ``tāta, vetanaṃ me dadamāno imampi  assapotakaṃ vetanato khaṇḍetvā dehī''ti āha. vāṇijo tathā katvā ^a^V2.0240^ea^ pakkāmi.  sā tasmiṃ assapotake puttasinehaṃ paccupaṭṭhapetvā avassāvanajhāmakabhattavighāsatiṇāni datvā taṃ  paṭijaggi.<br/><br/>[03] athāparabhāge bodhisatto pañca assasatāni ādāya āgacchanto tasmiṃ gehe nivāsaṃ gaṇhi.  kuṇḍakakhādakassa sindhavapotakassa ṭhitaṭṭhānato gandhaṃ ghāyitvā ekāssopi gehaṃ pavisituṃ  nāsakkhi. bodhisatto mahallikaṃ pucchi -- ``amma, kacci imasmiṃ gehe asso atthī''ti  ^a^M2.0263^ea^. ``tāta, añño asso nāma natthi, ahaṃ pana puttaṃ katvā ekaṃ assapotakaṃ  paṭijaggāmi, so ettha atthī''ti. ``kahaṃ so, ammā''ti? ``carituṃ gato, tātā''ti.  ``kāya velāya āgamissati, ammā''ti? ``sāyanhe, tātā''ti. bodhisatto tassa āgamanaṃ  paṭimānento asse bahi ṭhapetvāva nisīdi. sindhavapotakopi vicaritvā kāleyeva āgami.  bodhisatto kuṇḍakakucchisindhavapotakaṃ disvā lakkhaṇāni samānetvā ``ayaṃ sindhavo anaggho,  mahallikāya mūlaṃ datvā gahetuṃ vaṭṭatī''ti cintesi. sindhavapotakopi gehaṃ pavisitvā attano  vasanaṭṭhāneyeva ṭhito. tasmiṃ khaṇe te assā gehaṃ pavisituṃ sakkhiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto dvīhatīhaṃ vasitvā asse santappetvā gacchanto ``amma, imaṃ assapotakaṃ mūlaṃ  gahetvā mayhaṃ dehī''ti āha. ``kiṃ vadesi, tāta, puttaṃ vikkiṇantā nāma atthī''ti.  ``amma, tvaṃ etaṃ kiṃ khādāpetvā paṭijaggasī''ti? ``odanakañjikañca jhāmakabhattañca  vighāsatiṇañca khādāpetvā kuṇḍakayāguñca pāyetvā paṭijaggāmi, tātā''ti. ``amma, ahaṃ etaṃ  labhitvā piṇḍarasabhojanaṃ bhojessāmi, ṭhitaṭṭhāne ^a^P2.0289^ea^ celavitānaṃ pasāretvā  attharaṇapiṭṭhe ṭhapessāmī''ti. ``tāta, evaṃ sante mama putto ca sukhaṃ anubhavatu, taṃ gahetvā  gacchā''ti. atha bodhisatto tassa catunnaṃ pādānaṃ naṅguṭṭhassa mukhassa ca mūlaṃ ekekaṃ katvā cha  sahassatthavikāyo ṭhapetvā mahallikaṃ navavatthaṃ nivāsāpetvā sindhavapotakassa purato ṭhapesi. so  akkhīni ummīletvā mātaraṃ oloketvā assūni pavattesi. sāpi tassa piṭṭhiṃ parimajjitvā  āha -- ``mayā puttaposāvanikaṃ laddhaṃ, tvaṃ, tāta, gacchāhī''ti, tadā so agamāsi.<br/><br/>[03] bodhisatto punadivase assapotakassa piṇḍarasabhojanaṃ sajjetvā ``vīmaṃsissāmi tāva naṃ,  jānāti nu kho attano balaṃ, udāhu na jānātī''ti doṇiyaṃ kuṇḍakayāguṃ ākirāpetvā dāpesi.  so ``nāhaṃ imaṃ bhojanaṃ bhuñjissāmī''ti taṃ yāguṃ pāyituṃ na icchi. bodhisatto tassa  vīmaṃsanavasena paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 10^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhutvā ^a^V2.0241^ea^ tiṇaparighāsaṃ, bhutvā ācāmakuṇḍakaṃ. <br/><br/>[22] etaṃ te bhojanaṃ āsi, kasmā dāni na bhuñjasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0264^ea^ ^b^bhutvā tiṇaparighāsa^eb^nti tvaṃ pubbe mahallikāya dinnaṃ tesaṃ tesaṃ  khāditāvasesaṃ vighāsatiṇasaṅkhātaṃ parighāsaṃ bhuñjitvā vaḍḍhito. ^b^bhutvā ācāmakuṇḍaka^eb^nti  ettha ācāmo vuccati odanāvasesaṃ. ^b^kuṇḍaka^eb^nti kuṇḍakameva. etañca bhuñjitvā  vaḍḍhitosīti dīpeti. ^b^etaṃ te^eb^ti etaṃ tava pubbe bhojanaṃ āsi. ^b^kasmā dāni na  bhuñjasī^eb^ti mayāpi te tameva dinnaṃ, tvaṃ taṃ kasmā idāni na bhuñjasīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā sindhavapotako itarā dve gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 11^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yattha posaṃ na jānanti, jātiyā vinayena vā. <br/><br/>[22] bahu tattha mahābrahme, api ācāmakuṇḍakaṃ.. <br/><br/>[40] 12^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tvañca khomaṃ pajānāsi, yādisāyaṃ hayuttamo. <br/><br/>[22] jānanto jānamāgamma, na te bhakkhāmi kuṇḍaka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0290^ea^ ^b^yatthā^eb^ti yasmiṃ ṭhāne. ^b^posa^eb^nti sattaṃ. ^b^jātiyā  vinayena vā^eb^ti ``jātisampanno vā eso, na vā, ācārayutto vā, na vā''ti evaṃ na jānanti.  ^b^mahābrahme^eb^ti garukālapanena ālapanto āha. ^b^yādisāya^eb^nti yādiso ayaṃ, attānaṃ  sandhāya vadati. ^b^jānanto jānamāgammā^eb^ti ahaṃ attano balaṃ jānanto jānantameva taṃ  āgamma paṭicca tava santike kuṇḍakaṃ kiṃ bhuñjissāmi. na hi tvaṃ kuṇḍakaṃ bhojāpetukāmatāya cha  sahassāni datvā maṃ gaṇhīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto ``taṃ vīmaṃsanatthāya taṃ mayā kataṃ, mā kujjhī''ti taṃ samassāsetvā  subhojanaṃ bhojetvā ādāya rājaṅgaṇaṃ gantvā ekasmiṃ passe pañca assasatāni ṭhapetvā ekasmiṃ  passe vicittasāṇiṃ parikkhipitvā heṭṭhā attharaṇaṃ pattharitvā upari celavitānaṃ bandhitvā  sindhavapotakaṃ ṭhapesi.<br/><br/>[03] rājā āgantvā asse olokento ``ayaṃ asso kasmā visuṃ ṭhapito''ti pucchitvā  ``mahārāja ^a^V2.0242^ea^, ayaṃ sindhavo ime asse visuṃ akato mocessatī''ti sutvā  ``sobhano, bho, sindhavo''ti pucchi. bodhisatto ``āma, mahārājā''ti vatvā ``tena hissa  javaṃ passissāmī''ti ^a^M2.0265^ea^ vutte taṃ assaṃ kappetvā abhiruhitvā ``passa,  mahārājā''ti manusse ussāretvā rājaṅgaṇe assaṃ pāhesi. sabbaṃ rājaṅgaṇaṃ nirantaraṃ  assapantīhi parikkhittamivāhosi. puna bodhisatto ``passa, mahārāja, sindhavapotakassa  vega''nti vissajjesi, ekapurisopi naṃ na addasa. puna ratthapaṭaṃ udare parikkhipitvā  vissajjesi, rattapaṭameva passiṃsu. atha naṃ antonagare ekissā uyyānapokkharaṇiyā udakapiṭṭhe  vissajjesi, tatthassa udakapiṭṭhe dhāvato khuraggānipi na temiṃsu. punavāraṃ paduminipattānaṃ upari  ^a^P2.0291^ea^ dhāvanto ekapaṇṇampi na udake osīdāpesi. evamassa javasampannaṃ dassetvā  oruyha pāṇiṃ paharitvā hatthatalaṃ upanāmesi, asso upagantvā cattāro pāde ekato katvā  hatthatale aṭṭhāsi. atha mahāsatto rājānaṃ āha -- ``mahārāja, imassa assapotakassa  sabbākārena vege dassiyamāne samuddapariyanto nappahotī''ti. rājā tussitvā mahāsattassa  upaḍḍharajjaṃ adāsi. sindhavapotakampi abhisiñcitvā maṅgalāssaṃ akāsi.<br/><br/>[03] so rañño piyo ahosi manāpo, sakkāropissa mahā ahosi. tassa hi vasanaṭṭhānaṃ  rañño alaṅkatapaṭiyatto vāsagharagabbho viya ahosi, catujātigandhehi bhūmilepanaṃ akaṃsu,  gandhadāmamālādāmāni osārayiṃsu, upari suvaṇṇatārakakhacitaṃ celavitānaṃ ahosi, samantato  citrasāṇi parikkhittā ahosi, niccaṃ gandhatelapadīpā jhāyiṃsu, uccārapassāvaṭṭhānepissa  suvaṇṇakaṭāhaṃ ṭhapayiṃsu, niccaṃ rājārahabhojanameva bhuñji. tassa pana āgatakālato paṭṭhāya rañño  sakalajambudīpe rajjaṃ hatthagatameva ahosi. rājā bodhisattassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni  katvā saggaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  bahū sotāpannā sakadāgāmino anāgāmino arahanto ca ahesuṃ. ``tadā mahallikā ayameva  mahallikā ahosi, sindhavo sāriputto, rājā ānando, assavāṇijjo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kuṇḍakakucchisindhavajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 260
title:
  [] . tilamuṭṭhijātakavaṇṇanā^[] . maṇikaṇṭhajātakavaṇṇanā^[] . kuṇḍakakucchisindhavajātakavaṇṇanā^[] . sukajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yāva^eb^ ^a^V2.0243^ea^ ^a^M2.0266^ea^ ^b^so mattamaññāsī^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto ekaṃ atibahuṃ bhuñjitvā ajīraṇena kālakataṃ bhikkhuṃ ārabbha ^a^P2.0292^ea^ kathesi.  tasmiṃ kira evaṃ kālakate dhammasabhāyaṃ bhikkhū tassa aguṇakathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso,  asuko nāma bhikkhu attano kucchippamāṇaṃ ajānitvā atibahuṃ bhuñjitvā jīrāpetuṃ asakkonto  kālakato''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa atibhojanapaccayeneva  mato''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese sukayoniyaṃ  nibbattitvā anekānaṃ sukasahassānaṃ samuddānugate himavantapadese vasantānaṃ rājā ahosi.  tasseko putto ahosi, tasmiṃ balappatte bodhisatto dubbalacakkhuko ahosi. sukānaṃ kira  sīgho vego hoti, tena tesaṃ mahallakakāle paṭhamaṃ cakkhumeva dubbalaṃ hoti. bodhisattassa putto  mātāpitaro kulāvake ṭhapetvā gocaraṃ āharitvā posesi. so ekadivasaṃ gocarabhūmiṃ gantvā  pabbatamatthake ṭhito samuddaṃ olokento ekaṃ dīpakaṃ passi. tasmiṃ pana suvaṇṇavaṇṇaṃ madhuraphalaṃ  ambavanaṃ atthi. so punadivase gocaravelāya uppatitvā tasmiṃ ambavane otaritvā ambarasaṃ  pivitvā ambapakkaṃ ādāya āgantvā mātāpitūnaṃ adāsi. bodhisatto taṃ khādanto rasaṃ  sañjānitvā ``tāta, nanu imaṃ asukadīpake ambapakka''nti vatvā ``āma, tātā''ti vutte  ``tāta, etaṃ dīpakaṃ gacchantā nāma sukā dīghamāyuṃ pālentā nāma natthi, mā kho tvaṃ puna taṃ  dīpakaṃ agamāsī''ti āha. so tassa vacanaṃ aggahetvā agamāsiyeva.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ bahuṃ ambarasaṃ pivitvā mātāpitūnaṃ atthāya ambapakkaṃ ādāya  samuddamatthakenāgacchanto ^a^P2.0293^ea^ atidhātatāya kilantakāyo niddāyābhibhūto, so  niddāyantopi āgacchateva, tuṇḍena panassa gahitaṃ ambapakkaṃ pati. so anukkamena āgamanavīthiṃ  jahitvā osīdanto udakapiṭṭheneva āgacchanto udake pati. atha naṃ eko maccho gahetvā ^a^M2.0267^ea^  khādi. bodhisatto tasmiṃ āgamanavelāya anāgacchanteyeva ``samudde patitvā mato  bhavissatī''ti aññāsi. athassa mātāpitaropi āhāraṃ alabhamānā sussitvā mariṃsu.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0244^ea^ imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 13^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāva so mattamaññāsi, bhojanasmiṃ vihaṅgamo. <br/><br/>[22] tāva addhānamāpādi, mātarañca aposayi.. <br/><br/>[40] 14^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato ca kho bahutaraṃ, bhojanaṃ ajjhavāhari. <br/><br/>[22] tato tattheva saṃsīdi, amattaññū hi so ahu.. <br/><br/>[40] 15^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasmā mattaññutā sādhu, bhojanasmiṃ agiddhatā. <br/><br/>[22] amattaññū hi sīdanti, mattaññū ca na sīdare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yāva so^eb^ti yāva so vihaṅgamo bhojane mattamaññāsi. ^b^tāva  addhānamāpādī^eb^ti tatthakaṃ kālaṃ jīvitāddhānaṃ āpādi, āyuṃ vindi. ^b^mātarañcā^eb^ti  desanāsīsametaṃ, mātāpitaro ca aposayīti attho. ^b^yato ca kho^eb^ti yasmiñca kho kāle.  ^b^bhojanaṃ ajjhavāharī^eb^ti ambarasaṃ ajjhohari. ^b^tato^eb^ti tasmiṃ kāle. ^b^tattheva  saṃsīdī^eb^ti tasmiṃ samuddeyeva osīdi nimujji, macchabhojanataṃ āpajji.<br/><br/>[03] ^b^tasmā mattaññutā sādhū^eb^ti yasmā bhojane amattaññū suko samudde osīditvā mato,  tasmā bhojanasmiṃ agiddhitāsaṅkhāto mattaññubhāvo sādhu, pamāṇajānanaṃ sundaranti attho. atha  vā ``paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti, neva davāya na madāya...pe0... phāsuvihāro  cā''ti. <br/><br/>[21] ``allaṃ sukkhañca bhuñjanto, na bāḷhaṃ suhito siyā. <br/><br/>[22] ūnudaro mitāhāro, sato bhikkhu paribbaje.. <br/><br/>[21] ``cattāro ^a^P2.0294^ea^ pañca ālope, abhutvā udakaṃ pive. <br/><br/>[22] alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno.. (theragā0 982-983). <br/><br/>[21] ``manujassa ^a^V2.0245^ea^ ^a^M2.0268^ea^ sadā satīmato, mattaṃ jānato  laddhabhojane. <br/><br/>[22] tanū tassa bhavanti vedanā, saṇikaṃ jīrati āyuṃ pālaya''nti.. (saṃ0 ni0   1.124) -- <br/><br/>[25] evaṃ vaṇṇitā mattaññutāpi sādhu. <br/><br/>[21] ``kantāre puttamaṃsaṃva, akkhassabbhañjanaṃ yathā. <br/><br/>[22] evaṃ āhari āharaṃ, yāpanatthamamucchito''ti.. (visuddhi0 1.19) -- <br/><br/>[25] evaṃ vaṇṇitā agiddhitāpi sādhu. pāḷiyaṃ pana ``agiddhimā''ti likhitaṃ, tato  ayaṃ aṭṭhakathāpāṭhova sundarataro. ^b^amattaññū hi sīdantī^eb^ti bhojane pamāṇaṃ ajānantā hi  rasataṇhāvasena pāpakammaṃ katvā catūsu apāyesu sīdanti. ^b^mattaññū ca na sīdare^eb^ti ye pana  bhojane pamāṇaṃ jānanti, te diṭṭhadhammepi samparāyepi na sīdantīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  bahū sotāpannāpi sakadāgāminopi anāgāminopi arahantopi ahesuṃ. ``tadā sukarājaputto  bhojane amattaññū bhikkhu ahosi, sukarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sukajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 261
title:
  [] . maṇikaṇṭhajātakavaṇṇanā^[] . kuṇḍakakucchisindhavajātakavaṇṇanā^[] . sukajātakavaṇṇanā^[] . jarūdapānajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^jarūdapānaṃ khaṇamānā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto sāvatthivāsino vāṇije  ārabbha kathesi. te kira sāvatthiyaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā sakaṭāni pūretvā vohāratthāya gamanakāle  tathāgataṃ nimantetvā saraṇāni gahetvā sīlesu patiṭṭhāya satthāraṃ vanditvā ``mayaṃ, bhante,  vohāratthāya dīghamaggaṃ gamissāma, bhaṇḍaṃ vissajjetvā siddhippattā sotthinā paccāgantvā pana tumhe  vandissāmā''ti vatvā maggaṃ paṭipajjiṃsu. te kantāramagge purāṇaudapānaṃ disvā ``imasmiṃ  udapāne pānīyaṃ natthi, mayañca pipāsitā, khaṇissāma na''nti khaṇantā paṭipāṭiyā bahuṃ ^a^P2.0295^ea^  ayaṃ...pe0... veḷuriyaṃ labhiṃsu. te teneva santuṭṭhā hutvā tesaṃ ratanānaṃ sakaṭāni  ^a^M2.0269^ea^ pūretvā sotthinā ^a^V2.0246^ea^ sāvatthiṃ paccāgamiṃsu. te ābhataṃ dhanaṃ  paṭisāmetvā mayaṃ ``siddhippattā bhattaṃ dassāmā''ti tathāgataṃ nimantetvā dānaṃ datvā vanditvā  ekamantaṃ nisinnā attano dhanassa laddhākāraṃ satthu ārocesuṃ. satthā ``tumhe kho upāsakā tena  dhanena santuṭṭhā hutvā pamāṇaññutāya dhanañca jīvitañca alabhittha, porāṇakā pana asantuṭṭhā  amattaññuno paṇḍitānaṃ vacanaṃ akatvā jīvikkhayaṃ pattā''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ vāṇijakule  nibbattitvā vayappatto satthavāhajeṭṭhako ahosi. so bārāṇasiyaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā sakaṭāni pūretvā  bahū vāṇije ādāya tameva kantāraṃ paṭipanno tameva udapānaṃ addasa. tattha te vāṇijā ``pānīyaṃ  pivissāmā''ti taṃ udapānaṃ khaṇantā paṭipāṭiyā bahūni ayādīni labhiṃsu. te bahumpi ratanaṃ  labhitvā tena asantuṭṭhā ``aññampi ettha ito sundarataraṃ bhavissatī''ti bhiyyosomattāya taṃ  khaṇiṃsuyeva. atha bodhisatto te āha -- ``bho vāṇijā, lobho nāmesa vināsamūlaṃ, amhehi  bahu dhanaṃ laddhaṃ, ettakeneva santuṭṭhā hotha, mā atikhaṇathā''ti. te tena nivāriyamānāpi  khaṇiṃsuyeva. so ca udapāno nāgapariggahito, athassa heṭṭhā vasanakanāgarājā attano vimāne  bhijjante leḍḍūsū ca paṃsūsu ca patamānesu kuddho ṭhapetvā bodhisattaṃ avasese sabbepi nāsikavātena  paharitvā jīvitakkhayaṃ ^a^P2.0296^ea^ pāpetvā nāgabhavanā nikkhamma sakaṭāni yojetvā  sabbaratanānaṃ pūretvā bodhisattaṃ sukhayānake nisīdāpetvā nāgamāṇavakehi saddhiṃ sakaṭāni  yojāpento bodhisattaṃ bārāṇasiṃ netvā gharaṃ pavesetvā taṃ paṭisāmetvā attano nāgabhavanameva gato.  bodhisatto taṃ dhanaṃ vissajjetvā sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā  uposathakammaṃ katvā jīvitapariyosāne saggapuraṃ pūresi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 16^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jarūdapānaṃ ^a^M2.0270^ea^ khaṇamānā, vāṇijā udakatthikā. <br/><br/>[27] ajjhagamuṃ ayasaṃ lohaṃ, tipusīsañca vāṇijā. <br/><br/>[22] rajataṃ jātarūpañca, muttā veḷuriyā bahū.. <br/><br/>[40] 17^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``te ca tena asantuṭṭhā, bhiyyo bhiyyo akhāṇisuṃ. <br/><br/>[22] te tatthāsīviso ghoro, tejassī tejasā hani.. <br/><br/>[40] 18^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasmā ^a^V2.0247^ea^ khaṇe nātikhaṇe, atikhātañhi pāpakaṃ. <br/><br/>[22] khātena ca dhanaṃ laddhaṃ, atikhātena nāsita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ayasa^eb^nti kāḷalohaṃ. ^b^loha^eb^nti tambalohaṃ. ^b^muttā^eb^ti muttāyo.  ^b^te ca tena asantuṭṭhā^eb^ti te ca vāṇijā tena dhanena asantuṭṭhā. ^b^te tatthā^eb^ti te  vāṇijā tasmiṃ udapāne. ^b^tejassī^eb^ti visatejena samannāgato. ^b^tejasā hanī^eb^ti  visatejena ghātesi. ^b^atikhātena nāsita^eb^nti atikhaṇena tañca dhanaṃ jīvitañca nāsitaṃ.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā nāgarājā sāriputto  ahosi, satthavāhajeṭṭhako pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] jarūdapānajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 262
title:
  [] . kuṇḍakakucchisindhavajātakavaṇṇanā^[] . sukajātakavaṇṇanā^[] . jarūdapānajātakavaṇṇanā^[] . gāmaṇicandajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nāyaṃ^eb^ ^a^P2.0297^ea^ ^b^gharānaṃ kusalo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  paññāpasaṃsanaṃ ārabbha kathesi. dhammasabhāyañhi bhikkhū dasabalassa paññaṃ pasaṃsantā nisīdiṃsu --  ``āvuso, tathāgato mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño  sadevakaṃ lokaṃ paññāya atikkamatī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi  tathāgato paññavāyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ janasandho nāma rājā rajjaṃ kāresi. bodhisatto tassa aggamahesiyā  kucchimhi nibbatti. tassa mukhaṃ suparimajjitakañcanādāsatalaṃ ^a^M2.0271^ea^ viya parisuddhaṃ  ahosi atisobhaggappattaṃ, tenassa nāmaggahaṇadivase ``ādāsamukhamāro''ti nāmaṃ akaṃsu. taṃ  sattavassabbhantareyeva pana pitā tayo vede ca sabbañca loke kattabbākattabbaṃ sikkhāpetvā tassa  sattavassikakāle kālamakāsi. amaccā mahantena sakkārena rañño sarīrakiccaṃ katvā matakadānaṃ  datvā sattame divase rājaṅgaṇe sannipatitvā ``kumāro atidaharo, na sakkā rajje abhisiñcituṃ,  vīmaṃsitvā naṃ abhisiñcissāmā''ti ekadivasaṃ nagaraṃ alaṅkārāpetvā vinicchayaṭṭhānaṃ ^a^V2.0248^ea^  sajjetvā pallaṅkaṃ paññapetvā kumārassa santikaṃ gantvā ``vinicchayaṭṭhānaṃ, deva, gantuṃ vaṭṭatī''ti  āhaṃsu. kumāro ``sādhū''ti mahantena parivārena gantvā pallaṅke nisīdi.<br/><br/>[03] tassa nisinnakāle amaccā ekaṃ dvīhi pādehi vicaraṇamakkaṭaṃ vatthuvijjācariyavesaṃ gāhāpetvā  vinicchayaṭṭhānaṃ netvā ``deva, ayaṃ puriso pitu mahārājassa kāle vatthuvijjācariyo paguṇavijjo  antobhūmiyaṃ sattaratanaṭṭhāne ^a^P2.0298^ea^ guṇadosaṃ passati, eteneva gahitaṃ rājakulānaṃ  gehaṭṭhānaṃ hoti, imaṃ devo saṅgaṇhitvā ṭhānantare ṭhapetū''ti āhaṃsu. kumāro taṃ heṭṭhā ca uparica  oloketvā ``nāyaṃ manusso, makkaṭo eso''ti ñatvā ``makkaṭā nāma kataṃ kataṃ viddhaṃsetuṃ  jānanti, akataṃ pana kātuṃ vā vicāretuṃ vā na jānantī''ti cintetvā amaccānaṃ paṭhamaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 19^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāyaṃ gharānaṃ kusalo, lolo ayaṃ valīmukho. <br/><br/>[22] kataṃ kataṃ kho dūseyya, evaṃ dhammamidaṃ kula''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nāyaṃ gharānaṃ kusalo^eb^ti ayaṃ satto na gharānaṃ kusalo, gharāni vicāretuṃ vā  kātuṃ vā cheko na hoti. ^b^lolo^eb^ti lolajātiko. ^b^valīmukho^eb^ti valiyo mukhe  assāti valīmukho. ^b^evaṃ dhammamidaṃkula^eb^nti idaṃ makkaṭakulaṃ nāma kataṃ kataṃ dūsetabbaṃ  vināsetabbanti evaṃ sabhāvanti.<br/><br/>[03] athāmaccā ``evaṃ bhavissati, devā''ti taṃ apanetvā ekāhadvīhaccayena puna tameva  alaṅkaritvā vinicchayaṭṭhānaṃ ānetvā ``ayaṃ, deva, pitu mahārājassa kāle vinicchayāmacco,  vinicchayasuttamassa supavattitaṃ, imaṃ ^a^M2.0272^ea^ saṅgaṇhitvā vinicchayakammaṃ kāretuṃ  vaṭṭatī''ti āhaṃsu. kumāro taṃ oloketvā ``cittavato manussassa lomaṃ nāma evarūpaṃ na  hoti, ayaṃ nicittako vānaro vinicchayakammaṃ kātuṃ na sakkhissatī''ti ñatvā dutiyaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 20^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nayidaṃ cittavato lomaṃ, nāyaṃ assāsiko migo. <br/><br/>[22] siṭṭhaṃ me janasandhena, nāyaṃ kiñci vijānatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nayidaṃ cittavato loma^eb^nti yaṃ idaṃ etassa sarīre pharusalomaṃ, idaṃ  vicāraṇapaññāya sampayuttacittavato na hoti. pākatikacittena pana acittako nāma  tiracchānagato natthi. ^b^nāyaṃ^eb^ ^a^V2.0249^ea^ ^b^assāsiko^eb^ti ayaṃ avassayo vā hutvā  anusāsaniṃ vā datvā aññaṃ assāsetuṃ asamatthatāya na assāsiko. ^b^migo^eb^ti ^a^P2.0299^ea^  makkaṭaṃ āha. ^b^siṭṭhaṃ me janasandhenā^eb^ti mayhaṃ pitarā janasandhena etaṃ siṭṭhaṃ kathitaṃ,  ``makkaṭo nāma kāraṇākāraṇaṃ na jānātī''ti evaṃ anusāsanī dinnāti dīpeti. ^b^nāyaṃ  kiñci vijānatī^eb^ti tasmā ayaṃ vānaro na kiñci jānātīti niṭṭhamettha gantabbaṃ. pāḷiyaṃ  pana ``nāyaṃ kiñci na dūsaye''ti likhitaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ natthi.<br/><br/>[03] amaccā imampi gāthaṃ sutvā ``evaṃ bhavissati, devā''ti taṃ apanetvā punapi ekadivasaṃ  tameva alaṅkaritvā vinicchayaṭṭhānaṃ ānetvā ``ayaṃ, deva, puriso pitu mahārājassa kāle  mātāpitūpaṭṭhānakārako, kulejeṭṭhāpacāyikakammakārako, imaṃ saṅgaṇhituṃ vaṭṭatī''ti āhaṃsu.  kumāro taṃ oloketvā ``makkaṭā nāma calacittā, evarūpaṃ kammaṃ kātuṃ na samatthā''ti cintetvā  tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 21^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na mātaraṃ pitaraṃ vā, bhātaraṃ bhaginiṃ sakaṃ. <br/><br/>[22] bhareyya tādiso poso, siṭṭhaṃ dasarathena me''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhātaraṃ bhaginiṃ saka^eb^nti attano bhātaraṃ vā bhaginiṃ vā. pāḷiyaṃ pana  ``sakha''nti likhitaṃ, taṃ pana aṭṭhakathāyaṃ ``sakanti vutte sakabhātikabhaginiyo labbhanti,  sakhanti vutte sahāyako labbhatī''ti vicāritameva. ^b^bhareyyā^eb^ti poseyya. ^b^tādiso  poso^eb^ti yādiso esa dissati, tādiso makkaṭajātiko satto na bhareyya. ^b^siṭṭhaṃ dasarathena  me^eb^ti ^a^M2.0273^ea^ evaṃ me pitarā anusiṭṭhaṃ. pitā hissa janaṃ catūhi saṅgahavatthūhi  sandahanato ``janasandho''ti vuccati, dasahi rathehi kattabbākattabbaṃ attano ekeneva rathena  karaṇato ``dasaratho''ti. tassa santikā evarūpassa ovādassa sutattā evamāha.<br/><br/>[03] amaccā ``evaṃ bhavissati, devā''ti makkaṭaṃ apanetvā ``paṇḍito kumāro, sakkhissati  rajjaṃ kāretu''nti bodhisattaṃ rajje ^a^P2.0300^ea^ abhisiñcitvā ``ādāsamukharañño  āṇā''ti nagare bheriṃ carāpesuṃ. tato paṭṭhāya bodhisatto dhammena rajjaṃ kāresi, paṇḍitabhāvopissa  sakalajambudīpaṃ pattharitvā gato.<br/><br/>[03] paṇḍitabhāvadīpanatthaṃ panassa imāni cuddasa vatthūni ābhatāni -- <br/><br/>[21] ``goṇo ^a^V2.0250^ea^ putto hayo ceva, naḷakāro gāmabhojako. <br/><br/>[27] gaṇikā taruṇī sappo, migo tittiradevatā. <br/><br/>[22] nāgo tapassino ceva, atho brāhmaṇamāṇavo''ti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ anupubbīkathā -- bodhisattasmiñhi rajje abhisiñcite eko janasandharañño  pādamūliko nāmena gāmaṇicando nāma evaṃ cintesi -- ``idaṃ rajjaṃ nāma samānavayehi saddhiṃ  sobhati, ahañca mahallako, daharaṃ kumāraṃ upaṭṭhātuṃ na sakkhissāmi, janapade kasikammaṃ katvā  jīvissāmī''ti, so nagarato tiyojanamattaṃ gantvā ekasmiṃ gāmake vāsaṃ kappesi.  kasikammatthāya panassa goṇāpi natthi, so deve vuṭṭhe ekaṃ sahāyakaṃ dve goṇe yācitvā sabbadivasaṃ  kasitvā tiṇaṃ khādāpetvā goṇe sāmikassa niyyādetuṃ gehaṃ agamāsi. so tasmiṃ khaṇe  bhariyāya saddhiṃ gehamajjhe nisīditvā bhattaṃ bhuñjati. goṇāpi paricayena gehaṃ pavisiṃsu, tesu  pavisantesu sāmiko thālakaṃ ukkhipi, bhariyā thālakaṃ apanesi. gāmaṇicando ``bhattena maṃ  nimanteyyu''nti olokento goṇe aniyyādetvāva gato. corā rattiṃ vajaṃ bhinditvā teyeva  goṇe hariṃsu. goṇasāmiko pātova vajaṃ paviṭṭho te goṇe adisvā corehi haṭabhāvaṃ jānantopi  ``gāmaṇicandassa gīvaṃ karissāmī''ti taṃ upasaṅkamitvā ^a^P2.0301^ea^ ``bho goṇe, me  dehī''ti āha. ``nanu goṇā gehaṃ paviṭṭhā''ti. ``kiṃ pana te mayhaṃ niyyāditā''ti? ``na  niyyāditā''ti. ``tena hi ayaṃ te rājadūto, ehī''ti ^a^M2.0274^ea^ āha. tesu hi  janapadesu yaṃkiñci sakkharaṃ vā kapālakhaṇḍaṃ vā ukkhipitvā ``ayaṃ te rājadūto, ehī''ti vutte  yo na gacchati, tassa rājāṇaṃ karoti, tasmā so ``rājadūto''ti sutvāva nikkhami. <br/><br/>[01] so tena saddhiṃ rājakulaṃ gacchanto ekaṃ sahāyakassa vasanagāmaṃ patvā ``bho,  atichātomhi, yāva gāmaṃ pavisitvā āhārakiccaṃ katvā āgacchāmi, tāva idheva hohī''ti vatvā  sahāyagehaṃ pāvisi. sahāyo panassa gehe natthi, sahāyikā disvā ``sāmi, pakkāhāro natthi,  muhuttaṃ adhivāsehi, idāneva pacitvā dassāmī''ti nisseṇiyā vegena taṇḍulakoṭṭhakaṃ abhiruhantī  bhūmiyaṃ pati, taṅkhaṇaññeva tassā sattamāsiko gabbho patito. tasmiṃ khaṇe tassā sāmiko  āgantvā taṃ disvā ``tvaṃ me bhariyaṃ paharitvā gabbhaṃ pātesi, ayaṃ te rājadūto, ehī''ti taṃ  gahetvā nikkhami. tato paṭṭhāya dve janā gāmaṇiṃ majjhe katvā gacchanti.<br/><br/>[03] athekasmiṃ gāmadvāre eko assagopako assaṃ nivattetuṃ na sakkoti, assopi tesaṃ  santikena ^a^V2.0251^ea^ gacchati. assagopako gāmaṇicandaṃ disvā ``mātula gāmaṇicanda, etaṃ  tāva assaṃ kenacideva paharitvā nivattehī''ti āha. so ekaṃ pāsāṇaṃ gahetvā khipi, pāsāṇo  assassa pāde paharitvā eraṇḍadaṇḍakaṃ viya bhindi. atha naṃ assagopako ``tayā me assassa  pādo bhinno, ayaṃ te rājadūto''ti vatvā gaṇhi.<br/><br/>[03] so tīhi janehi nīyamāno cintesi -- ``ime maṃ rañño dassessanti, ahaṃ goṇamūlampi  ^a^P2.0302^ea^ dātuṃ na sakkomi, pageva gabbhapātanadaṇḍaṃ, assamūlaṃ pana kuto labhissāmi,  mataṃ me seyyo''ti. so gacchanto antarāmagge aṭaviyaṃ maggasamīpeyeva ekaṃ ekato papātaṃ  pabbataṃ addasa, tassa chāyāya dve pitāputtā naḷakārā ekato kilañjaṃ cinanti. gāmaṇicando  ``bho, sarīrakiccaṃ kātukāmomhi, thokaṃ idheva hotha, yāva āgacchāmī''ti vatvā pabbataṃ  abhiruhitvā papātapasse patamāno pitunaḷakārassa piṭṭhiyaṃ pati, naḷakāro ekappahāreneva  jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. gāmaṇi uṭṭhāya aṭṭhāsi. naḷakāraputto ``tvaṃ me pitughātakacoro, ayaṃ  te rājadūto''ti vatvā taṃ hatthe gahetvā gumbato nikkhami ^a^M2.0275^ea^, ``kiṃ eta''nti  ca vutte ``pitughātakacoro me''ti āha. tato paṭṭhāya gāmaṇiṃ majjhe katvā cattāro janā  parivāretvā nayiṃsu.<br/><br/>[03] athāparasmiṃ gāmadvāre eko gāmabhojako gāmaṇicandaṃ disvā ``mātula gāmaṇicanda, kahaṃ  gacchasī''ti vatvā ``rājānaṃ passitu''nti vutte ``addhā tvaṃ rājānaṃ passissasi, ahaṃ rañño  sāsanaṃ dātukāmo, harissasī''ti āha. ``āma, harissāmī''ti. ``ahaṃ pakatiyā  abhirūpo dhanavā yasasampanno arogo, idāni panamhi duggato ceva paṇḍurogī ca, tattha kiṃ  kāraṇanti rājānaṃ puccha, rājā kira paṇḍito, so te kathessati, tassa sāsanaṃ puna mayhaṃ  katheyyāsī''ti. so ``sādhū''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] atha naṃ purato aññatarasmiṃ gāmadvāre ekā gaṇikā disvā ``mātula gāmaṇicanda, kahaṃ  gacchasī''ti vatvā ``rājānaṃ passitu''nti vutte ``rājā kira paṇḍito, mama sāsanaṃ harā''ti  ^a^P2.0303^ea^ vatvā evamāha -- ``pubbe ahaṃ bahuṃ bhatiṃ labhāmi, idāni pana tambulamattampi  na labhāmi, koci me santikaṃ āgato nāma natthi, tattha kiṃ kāraṇanti rājānaṃ pucchitvā  paccāgantvā mayhaṃ katheyyāsī''ti.<br/><br/>[03] atha naṃ purato aññatarasmiṃ gāmadvāre ekā taruṇitthī disvā tatheva pucchitvā ``ahaṃ neva  ^a^V2.0252^ea^ sāmikassa gehe vasituṃ sakkomi, na kulagehe, tattha kiṃ kāraṇanti rājānaṃ pucchitvā  paccāgantvā mayhaṃ katheyyāsī''ti āha.<br/><br/>[03] atha naṃ tato parabhāge mahāmaggasamīpe ekasmiṃ vammike vasanto sappo disvā  ``gāmaṇicanda, kahaṃ yāsī''ti pucchitvā ``rājānaṃ passitu''nti vutte ``rājā kira paṇḍito,  sāsanaṃ me harā''ti vatvā ``ahaṃ gocaratthāya gamanakāle chātajjhatto milātasarīro vammikato  nikkhamanto sarīrena bilaṃ pūretvā sarīraṃ kaḍḍhento kicchena nikkhamāmi, gocaraṃ caritvā  āgato pana suhito thūlasarīro hutvā pavisanto bilapassāni aphusanto sahasāva pavisāmi,  tattha kiṃ kāraṇanti rājānaṃ pucchitvā mayhaṃ katheyyāsī''ti āha.<br/><br/>[03] atha ^a^M2.0276^ea^ naṃ purato eko migo disvā tatheva pucchitvā ``ahaṃ aññattha  tiṇaṃ khādituṃ na sakkomi, ekasmiṃyeva rukkhamūle sakkomi, tattha kiṃ kāraṇanti rājānaṃ  puccheyyāsī''ti āha.<br/><br/>[03] atha naṃ tato parabhāge eko tittiro disvā tatheva pucchitvā ``ahaṃ ekasmiṃyeva  vammikapāde nisīditvā vassanto manāpaṃ karitvā vassituṃ sakkomi, sesaṭṭhānesu nisinno na  sakkomi, tattha kiṃ kāraṇanti rājānaṃ puccheyyāsī''ti āha.<br/><br/>[03] atha naṃ purato ekā ^a^P2.0304^ea^ rukkhadevatā disvā ``canda, kahaṃ yāsī''ti  pucchitvā ``rañño santika''nti vutte ``rājā kira paṇḍito, ahaṃ pubbe sakkārappatto ahosiṃ,  idāni pana pallavamuṭṭhimattampi na labhāmi, tattha kiṃ kāraṇanti rājānaṃ puccheyyāsī''ti āha.<br/><br/>[03] tato aparabhāge eko nāgarājā taṃ disvā tatheva pucchitvā ``rājā kira paṇḍito, pubbe  imasmiṃ sare udakaṃ pasannaṃ maṇivaṇṇaṃ, idāni āvilaṃ paṇṇakasevālapariyonaddhaṃ, tattha kiṃ  kāraṇanti rājānaṃ puccheyyāsī''ti āha.<br/><br/>[03] atha naṃ purato nagarassa āsannaṭṭhāne ekasmiṃ ārāme vasantā tāpasā disvā tatheva  pucchitvā ``rājā kira paṇḍito, pubbe imasmiṃ ārāme phalāphalāni madhurāni ahesuṃ, idāni  nirojāni kasaṭāni jātāni, tattha kiṃ kāraṇanti rājānaṃ puccheyyāsī''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] tato ^a^V2.0253^ea^ naṃ purato gantvā nagaradvārasamīpe ekissaṃ sālāyaṃ brāhmaṇamāṇavakā  disvā ``kahaṃ, bho canda, gacchasī''ti vatvā ``rañño santika''nti vutte ``tena hi no  sāsanaṃ gahetvā gaccha, amhākañhi pubbe gahitagahitaṭṭhānaṃ pākaṭaṃ ahosi, idāni pana chiddaghaṭe  udakaṃ viya na saṇṭhāti na paññāyati, andhakāro viya hoti, tattha kiṃ kāraṇanti rājānaṃ  puccheyyāsī''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] gāmaṇicando imāni dasa sāsanāni gahetvā rañño santikaṃ agamāsi. rājā  vinicchayaṭṭhāne nisinno ahosi. goṇasāmiko gāmaṇicandaṃ gahetvā rājānaṃ upasaṅkami. rājā  gāmaṇicandaṃ disvā sañjānitvā ^a^M2.0277^ea^ ``ayaṃ amhākaṃ pitu upaṭṭhāko, amhe  ukkhipitvā parihari, kahaṃ nu kho ettakaṃ kālaṃ vasī''ti ^a^P2.0305^ea^ cintetvā ``ambho  gāmaṇicanda, kahaṃ ettakaṃ kālaṃ vasasi, cirakālato paṭṭhāya na paññāyasi, kenatthena  āgatosī''ti āha. ``āma, deva, amhākaṃ devassa saggagatakālato paṭṭhāya janapadaṃ gantvā  kasikammaṃ katvā jīvāmi, tato maṃ ayaṃ puriso goṇāḍḍakāraṇā rājadūtaṃ dassetvā tumhākaṃ  santikaṃ ākaḍḍhī''ti. ``anākaḍḍhiyamāno nāgaccheyyāsi'', ``ākaḍḍhitabhāvoyeva sobhano,  idāni taṃ daṭṭhuṃ labhāmi, kahaṃ so puriso''ti? ``ayaṃ, devā''ti. ``saccaṃ kira, bho,  amhākaṃ candassa dūtaṃ dassesī''ti? ``saccaṃ, devā''ti. ``kiṃ kāraṇā''ti? ``ayaṃ me  deva dve goṇe na detī''ti. ``saccaṃ kira, candā''ti. ``tena hi, deva, mayhampi vacanaṃ  suṇāthā''ti sabbaṃ pavattiṃ kathesi. taṃ sutvā rājā goṇasāmikaṃ pucchi -- ``kiṃ, bho, tava  gehaṃ pavisante goṇe addasā''ti. ``nāddasaṃ, devā''ti. ``kiṃ, bho, maṃ `ādāsamukharājā  nāmā'ti kathentānaṃ na sutapubbaṃ tayā, vissattho kathehī''ti? ``addasaṃ, devā''ti. ``bho  canda, goṇānaṃ aniyyāditattā goṇā tava gīvā, ayaṃ pana puriso disvāva `na passāmī'ti  sampajānamusāvādaṃ bhaṇi, tasmā tvaññeva kammiko hutvā imassa ca purisassa pajāpatiyāya cassa  akkhīni uppāṭetvā sayaṃ goṇamūlaṃ catuvīsati kahāpaṇe dehī''ti. evaṃ vutte goṇasāmikaṃ bahi  kariṃsu. so ``akkhīsu uppāṭitesu catuvīsatikahāpaṇehi kiṃ karissāmī''ti gāmaṇicandassa  pādesu patitvā ``sāmi canda, goṇamūlakahāpaṇā tuyheva hontu, ime ca gaṇhāhī''ti aññepi  kahāpaṇe datvā palāyi.<br/><br/>[03] tato dutiyo āha -- ``ayaṃ, deva, mama pajāpatiṃ paharitvā ^a^P2.0306^ea^ gabbhaṃ  pātesī''ti. ``saccaṃ candā''ti? ``suṇohi mahārājā''ti cando sabbaṃ vitthāretvā kathesi.  atha naṃ rājā ``kiṃ pana tvaṃ etassa pajāpatiṃ paharitvā gabbhaṃ pātesī''ti pucchi. ``na  pātemi, devā''ti ^a^V2.0254^ea^. ``ambho sakkhissasi tvaṃ iminā gabbhassa pātitabhāvaṃ  sādhetu''nti? ``na sakkomi, devā''ti. ``idāni kiṃ karosī''ti? ``deva, puttaṃ me laddhuṃ  vaṭṭatī''ti. ``tena hi, ambho canda, tvaṃ etassa pajāpatiṃ tava gehe karitvā yadā puttavijātā  ^a^M2.0278^ea^ hoti, tadā naṃ netvā etasseva dehī''ti. sopi gāmaṇicandassa pādesu  patitvā ``mā me, sāmi, gehaṃ, bhindī''ti kahāpaṇe datvā palāyi.<br/><br/>[03] atha tatiyo āgantvā ``iminā me, deva, paharitvā assassa pādo bhinno''ti āha.  ``saccaṃ candā''ti. ``suṇohi, mahārājā''ti cando taṃ pavattiṃ vitthārena kathesi. taṃ sutvā  rājā assagopakaṃ āha -- ``saccaṃ kira tvaṃ `assaṃ paharitvā nivattehī'ti kathesī''ti. ``na  kathemi, devā''ti. so punavāre pucchito ``āma, kathemī''ti āha. rājā candaṃ āmantetvā  ``ambho canda, ayaṃ kathetvāva `na kathemī'ti musāvādaṃ vadati, tvaṃ etassa jivhaṃ chinditvā  assamūlaṃ amhākaṃ santikā gahetvā sahassaṃ dehī''ti āha. assagopako aparepi kahāpaṇe datvā  palāyi.<br/><br/>[03] tato naḷakāraputto ``ayaṃ me, deva, pitughātakacoro''ti āha. ``saccaṃ kira, candā''ti.  ``suṇohi, devā''ti cando tampi kāraṇaṃ vitthāretvā kathesi. atha rājā naḷakāraṃ  āmantetvā ``idāni kiṃ karosī''ti pucchi. ``deva ^a^P2.0307^ea^ me pitaraṃ laddhuṃ  vaṭṭatī''ti. ``ambho canda, imassa kira pitaraṃ laddhuṃ vaṭṭati, matakaṃ pana na sakkā puna ānetuṃ,  tvaṃ imassa mātaraṃ ānetvā tava gehe katvā etassa pitā hohī''ti. naḷakāraputto ``mā me,  sāmi, matassa pitu gehaṃ bhindī''ti gāmaṇicandassa kahāpaṇe datvā palāyi.<br/><br/>[03] gāmaṇicando aḍḍe jayaṃ patvā tuṭṭhacitto rājānaṃ āha -- ``atthi, deva, tumhākaṃ kehici  sāsanaṃ pahitaṃ, taṃ vo kathemī''ti. ``kathehi, candā''ti. cando brāhmaṇamāṇavakānaṃ sāsanaṃ  ādiṃ katvā paṭilomakkamena ekekaṃ kathaṃ kathesi. rājā paṭipāṭiyā vissajjesi.<br/><br/>[03] kathaṃ? paṭhamaṃ tāva sāsanaṃ sutvā ``pubbe tesaṃ vasanaṭṭhāne velaṃ jānitvā vassanakukkuṭo  ahosi, tesaṃ tena saddena uṭṭhāya mante gahetvā sajjhāyaṃ karontānaññeva aruṇo uggacchati, tena  tesaṃ gahitagahitaṃ na nassati. idāni pana nesaṃ vasanaṭṭhāne avelāya vassanakakukkuṭo atthi, so  atirattiṃ vā vassati atipabhāte vā, atirattiṃ vassantassa tassa saddena uṭṭhāya mante gahetvā  niddābhibhūtā ^a^M2.0279^ea^ sajjhāyaṃ akatvāva puna sayanti ^a^V2.0255^ea^, atipabhāte  vassantassa saddena uṭṭhāya sajjhāyituṃ na labhanti, tena tesaṃ gahitagahitaṃ na paññāyatī''ti āha.<br/><br/>[03] dutiyaṃ sutvā ``te pubbe samaṇadhammaṃ karontā kasiṇaparikamme yuttapayuttā ahesuṃ. idāni  pana samaṇadhammaṃ vissajjetvā akattabbesu yuttapayuttā ārāme uppannāni phalāphalāni upaṭṭhākānaṃ  datvā piṇḍapaṭipiṇḍakena micchājīvena jīvikaṃ kappenti, tena nesaṃ phalāphalāni na madhurāni  ^a^P2.0308^ea^ jātāni. sace pana te pubbe viya puna samaṇadhamme yuttapayuttā bhavissanti,  puna tesaṃ phalāphalāni madhurāni bhavissanti. te tāpasā rājakulānaṃ paṇḍitabhāvaṃ na jānanti,  samaṇadhammaṃ tesaṃ kātuṃ vadehī''ti āha.<br/><br/>[03] tatiyaṃ sutvā ``te nāgarājāno aññamaññaṃ kalahaṃ karonti, tena taṃ udakaṃ āvilaṃ jātaṃ.  sace te pubbe viya samaggā bhavissanti, puna pasannaṃ bhavissatī''ti āha.<br/><br/>[03] catutthaṃ sutvā ``sā rukkhadevatā pubbe aṭaviyaṃ paṭipanne manusse rakkhati, tasmā  nānappakāraṃ balikammaṃ labhati. idāni pana ārakkhaṃ na karoti, tasmā balikammaṃ na labhati.  sace pubbe viya ārakkhaṃ karissati, puna lābhaggappattā bhavissati. sā rājūnaṃ atthibhāvaṃ na  jānāti, tasmā aṭaviāruḷhamanussānaṃ ārakkhaṃ kātuṃ vadehī''ti āha.<br/><br/>[03] pañcamaṃ sutvā ``yasmiṃ vammikapāde nisīditvā so tittiro manāpaṃ vassati, tassa heṭṭhā  mahantī nidhikumbhi atthi, taṃ uddharitvā tvaṃ gaṇhāhī''ti āha.<br/><br/>[03] chaṭṭhaṃ sutvā ``yassa rukkhassa mūle so migo tiṇāni khādituṃ sakkoti, tassa rukkhassa  upari mahantaṃ bhamaramadhu atthi, so madhumakkhitesu tiṇesu paluddho aññāni khādituṃ na sakkoti,  tvaṃ taṃ madhupaṭalaṃ haritvā aggamadhuṃ amhākaṃ pahiṇa, sesaṃ attanā paribhuñjā''ti āha.<br/><br/>[03] sattamaṃ sutvā ``yasmiṃ vammike so sappo vasati, tassa heṭṭhā mahantī nidhikumbhi atthi,  so taṃ rakkhamāno vasanto nikkhamanakāle dhanalobhena sarīraṃ sithilaṃ katvā lagganto  nikkhamati, gocaraṃ gahetvā ^a^M2.0280^ea^ dhanasinehena alagganto vegena sahasā pavisati.  taṃ nidhikumbhiṃ uddharitvā tvaṃ gaṇhāhī''ti āha.<br/><br/>[03] aṭṭhamaṃ ^a^V2.0256^ea^ sutvā ``tassā taruṇitthiyā sāmikassa ca mātāpitūnañca  vasanagāmānaṃ ^a^P2.0309^ea^ antare ekasmiṃ gāmake jāro atthi. sā taṃ saritvā tasmiṃ  sinehena sāmikassa gehe vasituṃ asakkontī `mātāpitaro passissāmī'ti jārassa gehe katipāhaṃ  vasitvā mātāpitūnaṃ gehaṃ gacchati, tattha katipāhaṃ vasitvā puna jāraṃ saritvā `sāmikassa gehaṃ  gamissāmī'ti puna jārasseva gehaṃ gacchati. tassā itthiyā rājūnaṃ atthibhāvaṃ ācikkhitvā  `sāmikasseva kira gehe vasatu. sace taṃ rājā gaṇhāpeti, jīvitaṃ te natthi, appamādaṃ kātuṃ  vaṭṭatī'ti tassā kathehī''ti āha.<br/><br/>[03] navamaṃ sutvā ``sā gaṇikā pubbe ekassa hatthato bhatiṃ gahetvā taṃ ajīrāpetvā aññassa  hatthato na gaṇhāti, tenassā pubbe bahuṃ uppajji. idāni pana attano dhammataṃ vissajjetvā  ekassa hatthato gahitaṃ ajīrāpetvāva aññassa hatthato gaṇhāti, purimassa okāsaṃ akatvā  pacchimassa karoti, tenassā bhati na uppajjati, na keci naṃ upasaṅkamanti. sace attano dhamme  ṭhassati, pubbasadisāva bhavissati. attano dhamme ṭhātumassā kathehī''ti āha.<br/><br/>[03] dasamaṃ sutvā ``so gāmabhojako pubbe dhammena samena aḍḍaṃ vinicchini, tena manussānaṃ  piyo ahosi manāpo, sampiyāyamānā cassa manussā bahupaṇṇākāraṃ āhariṃsu, tena abhirūpo  dhanavā yasasampanno ahosi. idāni pana lañjavittako hutvā adhammena aḍḍaṃ vinicchinati, tena  duggato kapaṇo hutvā paṇḍurogena abhibhūto. sace pubbe viya dhammena aḍḍaṃ vinicchinissati,  puna pubbasadiso bhavissati. so rañño atthibhāvaṃ na jānāti, dhammena aḍḍaṃ  vinicchinitumassa kathehī''ti āha.<br/><br/>[03] iti so gāmaṇicando imāni ettakāni sāsanāni rañño ārocesi, rājā attano  paññāya sabbānipi tāni sabbaññubuddho ^a^P2.0310^ea^ viya byākaritvā gāmaṇicandassa bahuṃ  dhanaṃ datvā tassa vasanagāmaṃ brahmadeyyaṃ katvā tasseva datvā uyyojesi. so nagarā nikkhamitvā  bodhisattena dinnasāsanaṃ ^a^M2.0281^ea^ brāhmaṇamāṇavakānañca tāpasānañca nāgarājassa ca  rukkhadevatāya ca ārocetvā tittirassa vasanaṭṭhānato nidhiṃ gahetvā migassa tiṇakhādanaṭṭhāne  rukkhato bhamaramadhuṃ gahetvā rañño madhuṃ pesetvā sappassa vasanaṭṭhāne vammikaṃ khaṇitvā nidhiṃ  gahetvā taruṇitthiyā ca gaṇikāya ca gāmabhojakassa ca rañño kathitaniyāmeneva sāsanaṃ  ārocetvā mahantena yasena ^a^V2.0257^ea^ attano gāmakaṃ gantvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gato.  ādāsamukharājāpi dānādīni puññāni katvā jīvitapariyosāne saggapuraṃ pūrento gato.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, tathāgato idāneva mahāpañño, pubbepi mahāpaññoyevā''ti vatvā imaṃ  dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne bahū  sotāpannasakadāgāmianāgāmiarahanto ahesuṃ. ``tadā gāmaṇicando ānando ahosi,  ādāsamukharājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] gāmaṇicandajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 263
title:
  [] . sukajātakavaṇṇanā^[] . jarūdapānajātakavaṇṇanā^[] . gāmaṇicandajātakavaṇṇanā^[] . mandhātujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yāvatā candimasūriyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. so kira sāvatthiṃ piṇḍāya caramāno ekaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ itthiṃ disvā ukkaṇṭhi.  atha naṃ bhikkhū dhammasabhaṃ ānetvā ``ayaṃ, bhante, bhikkhu ukkaṇṭhito''ti satthu dassesuṃ. satthā  ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhito''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``kadā tvaṃ  ^a^P2.0311^ea^, bhikkhu, agāraṃ ajjhāvasamāno taṇhaṃ pūretuṃ sakkhissasi, kāmataṇhā hi  nāmesā samuddo viya duppūrā, porāṇakarājāno dvisahassaparittadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu  cakkavattirajjaṃ kāretvā manussaparihāreneva cātumahārājikadevaloke rajjaṃ kāretvā tāvatiṃsadevaloke  chattiṃsāya sakkānañca vasanaṭṭhāne devarajjaṃ kāretvāpi attano kāmataṇhaṃ pūretuṃ asakkontāva  kālamakaṃsu, tvaṃ panetaṃ taṇhaṃ kadā pūretuṃ sakkhissasī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte paṭhamakappikesu mahāsammato nāma rājā ahosi. tassa putto rojo nāma, tassa  putto vararojo nāma, tassa putto kalyāṇo nāma, tassa putto ^a^M2.0282^ea^ varakalyāṇo  nāma, tassa putto uposatho nāma, tassa putto mandhātu nāma ahosi. so sattahi ratanehi  catūhi ca iddhīhi samannāgato cakkavattirajjaṃ kāresi. tassa vāmahatthaṃ samañjitvā dakkhiṇahatthena  apphoṭitakāle ākāsā dibbamegho viya jāṇuppamāṇaṃ sattaratanavassaṃ vassati, evarūpo  acchariyamanusso ahosi. so caturāsīti vassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi. caturāsīti  vassasahassāni ^a^V2.0258^ea^ oparajjaṃ kāresi, caturāsīti vassasahassāni cakkavattirajjaṃ kāresi,  āyuppamāṇaṃ asaṅkhyeyyaṃ ahosi.<br/><br/>[03] so ekadivasaṃ kāmataṇhaṃ pūretuṃ asakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi. athāmaccā ``kiṃ nu  kho, deva, ukkaṇṭhitosī''ti pucchiṃsu. ``mayhaṃ puññabale olokiyamāne idaṃ rajjaṃ kiṃ  karissati, kataraṃ nu kho ṭhānaṃ ramaṇīya''nti? ``devaloko, mahārājā''ti. so cakkaratanaṃ  abbhukkiritvā saddhiṃ parisāya cātumahārājikadevalokaṃ ^a^P2.0312^ea^ agamāsi. athassa  cattāro mahārājāno dibbamālāgandhahatthā devagaṇaparivutā paccuggamanaṃ katvā taṃ ādāya  cātumahārājikadevalokaṃ gantvā devarajjaṃ adaṃsu. tassa sakaparisāya parivāritasseva tasmiṃ rajjaṃ  kārentassa dīgho addhā vītivatto.<br/><br/>[03] so tatthāpi taṇhaṃ pūretuṃ asakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi, cattāro mahārājāno ``kiṃ  nu kho, deva, ukkaṇṭhitosī''ti pucchiṃsu. ``imamhā devalokā kataraṃ ṭhānaṃ ramaṇīya''nti.  ``mayaṃ, deva, paresaṃ upaṭṭhākaparisā, tāvatiṃsadevaloko ramaṇīyo''ti. mandhātā cakkaratanaṃ  abbhukkiritvā attano parisāya parivuto tāvatiṃsābhimukho pāyāsi. athassa sakko devarājā  dibbamālāgandhahattho devagaṇaparivuto paccuggamanaṃ katvā taṃ hatthe gahetvā ``ito ehi,  mahārājā''ti āha. rañño devagaṇaparivutassa gamanakāle pariṇāyakaratanaṃ cakkaratanaṃ ādāya  saddhiṃ parisāya manussapathaṃ otaritvā attano nagarameva pāvisi. sakko mandhātuṃ tāvatiṃsabhavanaṃ  netvā devatā dve koṭṭhāse katvā attano devarajjaṃ majjhe bhinditvā adāsi. tato paṭṭhāya dve  rājāno rajjaṃ kāresuṃ. evaṃ kāle gacchante sakko saṭṭhi ca vassasatasahassāni tisso ca  vassakoṭiyo āyuṃ khepetvā cavi, añño sakko nibbatti. sopi devarajjaṃ ^a^M2.0283^ea^  kāretvā āyukkhayena cavi. etenūpāyena chattiṃsa sakkā caviṃsu, mandhātā pana manussaparihārena  devarajjaṃ kāresiyeva. <br/><br/>[01] tassa evaṃ kāle gacchante bhiyyosomattāya kāmataṇhā uppajji, so ``kiṃ me  upaḍḍharajjena, sakkaṃ māretvā ekarajjameva karissāmī''ti cintesi. sakkaṃ māretuṃ nāma na sakkā,  taṇhā nāmesā vipattimūlā, tenassa āyusaṅkhāro parihāyi, jarā sarīraṃ pahari.  manussasarīrañca ^a^P2.0313^ea^ nāma devaloke na bhijjati, atha so devalokā bhassitvā  uyyāne otari. uyyānapālo tassa āgatabhāvaṃ rājakule nivedesi. rājakulaṃ āgantvā  uyyāneyeva sayanaṃ paññapesi. rājā anuṭṭhānaseyyāya nipajji. amaccā ``deva, tumhākaṃ parato  ^a^V2.0259^ea^ kinti kathemā''ti pucchiṃsu. ``mama parato tumhe imaṃ sāsanaṃ mahājanassa  katheyyātha -- `mandhātumahārājā dvisahassaparittadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu cakkavattirajjaṃ  kāretvā dīgharattaṃ cātumahārājikesu rajjaṃ kāretvā chattiṃsāya sakkānaṃ āyuppamāṇena devaloke rajjaṃ  kāretvā taṇhaṃ apūretvā kālamakāsī'''ti. so evaṃ vatvā kālaṃ katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 22^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāvatā candimasūriyā, pariharanti disā bhanti virocanā. <br/><br/>[22] sabbeva dāsā mandhātu, ye pāṇā pathavissitā.. <br/><br/>[40] 23^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati. <br/><br/>[22] appassādā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito.. <br/><br/>[40] 24^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api dibbesu kāmesu, ratiṃ so nādhigacchati. <br/><br/>[22] taṇhakkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvako''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yāvatā^eb^ti paricchedavacanaṃ. ^b^pariharantī^eb^ti yattakena paricchedena sineruṃ  pariharanti. ^b^disā bhantī^eb^ti dasasu disāsu bhāsanti pabhāsanti. ^b^virocanā^eb^ti  ālokakaraṇatāya virocanasabhāvā. ^b^sabbeva dāsā mandhātu, ye pāṇā pathavissitā^eb^ti ettake  padese ye pathavinissitā ^a^M2.0284^ea^ pāṇā janapadavāsino manussā, sabbeva te ``dāsā  mayaṃ rañño mandhātussa, ayyako no rājā mandhātā''ti evaṃ upagatattā bhujissāpi samānā  dāsāyeva. <br/><br/>[01] ^b^na kahāpaṇavassenā^eb^ti tesaṃ dāsabhūtānaṃ manussānaṃ anuggahāya yaṃ mandhātā  apphoṭetvā ^a^P2.0314^ea^ sattaratanavassaṃ vassāpeti, taṃ idha ``kahāpaṇavassa''nti vuttaṃ.  ^b^titti kāmesū^eb^ti tenāpi kahāpaṇavassena vatthukāmakilesakāmesu titti nāma natthi, evaṃ  duppūrā esā taṇhā. ^b^appassādā dukhā kāmā^eb^ti supinakūpamattā kāmā nāma appassādā  parittasukhā, dukkhameva panettha bahutaraṃ. taṃ dukkhakkhandhasuttapariyāyena dīpetabbaṃ. ^b^iti  viññāyā^eb^ti evaṃ jānitvā.<br/><br/>[03] ^b^dibbesū^eb^ti devatānaṃ paribhogesu rūpādīsu. ^b^ratiṃ so^eb^ti so vipassako bhikkhu  dibbehi kāmehi ^a^V2.0260^ea^ nimantiyamānopi tesu ratiṃ nādhigacchati āyasmā samiddhi viya.  ^b^taṇhakkhayarato^eb^ti nibbānarato. nibbānañhi āgamma taṇhā khīyati, tasmā taṃ  ``taṇhakkhayo''ti vuccati. tattha rato hoti abhirato. ^b^sammāsambuddhasāvako^eb^ti buddhassa  savanante jāto bahussuto yogāvacarapuggalo.<br/><br/>[03] evaṃ satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi, aññe pana bahū sotāpattiphalādīni  pāpuṇiṃsu. ``tadā mandhāturājā ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mandhātujātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 264
title:
  [] . jarūdapānajātakavaṇṇanā^[] . gāmaṇicandajātakavaṇṇanā^[] . mandhātujātakavaṇṇanā^[] . tirīṭavacchajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nayimassa vijjā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto āyasmato ānandassa kosalarañño  mātugāmānaṃ hatthato pañcasatāni, rañño hatthato pañcasatānīti dussasahassapaṭilābhavatthuṃ ārabbha  kathesi. vatthu heṭṭhā dukanipāte ^b^guṇajātake^eb^ (jā0 aṭṭha0 2.2.guṇajātakavaṇṇanā)  vitthāritameva.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0285^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe  brāhmaṇakule nibbattitvā nāmaggahaṇadivase ^b^tirīṭavacchakumāro^eb^ti katanāmo anupubbena  vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā agāraṃ ajjhāvasanto mātāpitūnaṃ kālakiriyāya  saṃviggahadayo hutvā nikkhamitvā isipabbajjaṃ ^a^P2.0315^ea^ pabbajitvā araññāyatane  vanamūlaphalāhāro hutvā vāsaṃ kappesi. tasmiṃ tattha vasante bārāṇasirañño paccanto kupi, so  tattha gantvā yuddhe parājito maraṇabhayabhīto hatthikkhandhagato ekena passena palāyitvā araññe  vicaranto pubbaṇhasamaye tirīṭavacchassa phalāphalatthāya gatakāle tassa assamapadaṃ pāvisi. so  ``tāpasānaṃ vasanaṭṭhāna''nti hatthito otaritvā vātātapena kilanto pipāsito pānīyaghaṭaṃ  olokento katthaci adisvā caṅkamanakoṭiyaṃ udapānaṃ addasa. udakaussiñcanatthāya pana rajjughaṭaṃ  adisvā pipāsaṃ sandhāretuṃ asakkonto hatthissa kucchiyaṃ baddhayottaṃ gahetvā hatthiṃ udapānataṭe  ṭhapetvā tassa pāde yottaṃ bandhitvā yottena udapānaṃ otaritvā yotte apāpuṇante uttaritvā  uttarasāṭakaṃ yottakoṭiyā saṅghāṭetvā puna otari, tathāpi nappahosiyeva. so aggapādehi  ^a^V2.0261^ea^ udakaṃ phusitvā atipipāsito ``pipāsaṃ vinodetvā maraṇampi sumaraṇa''nti  cintetvā udapāne patitvā yāvadatthaṃ pivitvā paccuttarituṃ asakkonto tattheva aṭṭhāsi. hatthīpi  susikkhitattā aññattha agantvā rājānaṃ olokento tattheva aṭṭhāsi. bodhisatto sāyanhasamaye  phalāphalaṃ āharitvā hatthiṃ disvā ``rājā āgato bhavissati, vammitahatthīyeva pana paññāyati,  kiṃ nu kho kāraṇa''nti so hatthisamīpaṃ upasaṅkami. hatthīpi tassa upasaṅkamanabhāvaṃ ñatvā  ekamantaṃ aṭṭhāsi. bodhisatto udapānataṭaṃ gantvā rājānaṃ disvā ``mā bhāyi, mahārājā''ti  samassāsetvā nisseṇiṃ bandhitvā rājānaṃ uttāretvā kāyamassa sambāhitvā telena makkhetvā  nhāpetvā phalāphalāni khādāpetvā ^a^P2.0316^ea^ hatthissa sannāhaṃ mocesi. rājā dvīhatīhaṃ  vissamitvā bodhisattassa attano santikaṃ āgamanatthāya paṭiññaṃ gahetvā pakkāmi. rājabalakāyo  nagarassa avidūre khandhāvāraṃ bandhitvā ṭhito. rājānaṃ āgacchantaṃ disvā parivāresi, rājā  nagaraṃ pāvisi.<br/><br/>[03] bodhisattopi ^a^M2.0286^ea^ aḍḍhamāsaccayena bārāṇasiṃ patvā uyyāne vasitvā  punadivase bhikkhaṃ caramāno rājadvāraṃ gato. rājā mahāvātapānaṃ ugghāṭetvā rājaṅgaṇaṃ  olokayamāno bodhisattaṃ disvā sañjānitvā pāsādā oruyha vanditvā mahātalaṃ āropetvā  samussitasetacchatte rājapallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditaṃ āhāraṃ bhojetvā sayampi bhuñjitvā  uyyānaṃ netvā tatthassa caṅkamanādiparivāraṃ vasanaṭṭhānaṃ kāretvā sabbe pabbajitaparikkhāre datvā  uyyānapālaṃ paṭicchāpetvā vanditvā pakkāmi. tato paṭṭhāya bodhisatto rājanivesaneyeva paribhuñji,  mahāsakkārasammāno ahosi.<br/><br/>[03] taṃ asahamānā amaccā ``evarūpaṃ sakkāraṃ ekopi yodho labhamāno kiṃ nāma na  kareyyā''ti vatvā uparājānaṃ upagantvā ``deva, amhākaṃ rājā ekaṃ tāpasaṃ ativiya mamāyati,  kiṃ nāma tena tasmiṃ diṭṭhaṃ, tumhepi tāva raññā saddhiṃ mantethā''ti āhaṃsu. so ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā amaccehi saddhiṃ rājānaṃ upasaṅkamitvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 25^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nayimassa vijjāmayamatthi kiñci, na bandhavo no pana te sahāyo. <br/><br/>[22] atha kena vaṇṇena tirīṭavaccho, tedaṇḍiko bhuñjati aggapiṇḍa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nayimassa vijjāmayamatthi kiñcī^eb^ti imassa tāpasassa vijjāmayaṃ kiñci kammaṃ  natthi. ^b^na bandhavo^eb^ tiputtabandhavasippabandhavagottabandhavañātibandhavesu ^a^P2.0317^ea^  aññataropi na hoti ^a^V2.0262^ea^. ^b^no pana te sahāyo^eb^ti sahapaṃsukīḷiko sahāyakopi te  na hoti. ^b^kena vaṇṇenā^eb^ti kena kāraṇena. ^b^tirīṭavaccho^eb^ti tassa nāmaṃ.  ^b^tedaṇḍiko^eb^ti kuṇḍikaṭhapanatthāya tidaṇḍakaṃ gahetvā caranto. ^b^aggapiṇḍa^eb^nti rasasampannaṃ  rājārahaṃ aggabhojanaṃ.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā puttaṃ āmantetvā ``tāta, mama paccantaṃ gantvā yuddhaparājitassa dvīhatīhaṃ  anāgatabhāvaṃ sarasī''ti vatvā ``sarāmī''ti vutte ``tadā mayā imaṃ nissāya jīvitaṃ  laddha''nti sabbaṃ taṃ pavattiṃ ācikkhitvā ``tāta ^a^M2.0287^ea^, mayhaṃ jīvitadāyake mama  santikaṃ āgate rajjaṃ dadantopi ahaṃ neva etena kataguṇānurūpaṃ kātuṃ sakkomī''ti vatvā itarā dve  gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 26^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āpāsu me yuddhaparājitassa, ekassa katvā vivanasmi ghore. <br/><br/>[22] pasārayī kicchagatassa pāṇiṃ, tenūdatāriṃ dukhasampareto.. <br/><br/>[40] 27^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``etassa kiccena idhānupatto, vesāyino visayā jīvaloke. <br/><br/>[22] lābhāraho tāta tirīṭavaccho, dethassa bhogaṃ yajathañca yañña''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^āpāsū^eb^ti āpadāsu. ^b^ekassā^eb^ti adutiyassa. ^b^katvā^eb^ti anukampaṃ  karitvā pemaṃ uppādetvā. ^b^vivanasmi^eb^nti pānīyarahite araññe. ^b^ghore^eb^ti dāruṇe.  ^b^pasārayī kicchagatassa pāṇi^eb^nti nisseṇiṃ bandhitvā kūpaṃ otāretvā dukkhagatassa mayhaṃ  uttāraṇatthāya vīriyapaṭisaṃyuttaṃ hatthaṃ pasāresi. ^b^tenūdatāriṃ dukhasampareto^eb^ti tena  kāraṇenamhi dukkhaparivāritopi tamhā kūpā uttiṇṇo.<br/><br/>[03] ^b^etassa kiccena idhānupatto^eb^ti ahaṃ etassa tāpasassa kiccena, etena katassa  kiccassānubhāvena idhānuppatto ^a^P2.0318^ea^. ^b^vesāyino visayā^eb^ti vesāyī vuccati  yamo, tassa visayā. ^b^jīvaloke^eb^ti manussaloke. ahañhi imasmiṃ jīvaloke ṭhito  yamavisayaṃ maccuvisayaṃ paralokaṃ gato nāma ahosiṃ, somhi etassa kāraṇā tato puna idhāgatoti  vuttaṃ hoti. ^b^lābhāraho^eb^ti lābhaṃ araho catupaccayalābhassa anucchaviko. ^b^dethassa  bhoga^eb^nti etena paribhuñjitabbaṃ catupaccayasamaṇaparikkhārasaṅkhātaṃ bhogaṃ etassa detha.  ^b^yajathañca yañña^eb^nti tvañca amaccā ca nāgarā cāti sabbepi tumhe etassa bhogañca detha,  yaññañca yajatha. tassa hi dīyamāno deyyadhammo ^a^V2.0263^ea^ tena bhuñjitabbattā bhogo hoti,  itaresaṃ dānayaññattā yañño. tenāha ``dethassa bhogaṃ yajathañca yañña''nti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M2.0288^ea^ raññā gaganatale puṇṇacandaṃ uṭṭhāpentena viya bodhisattassa guṇe  pakāsite tassa guṇo sabbatthameva pākaṭo jāto, atirekataro tassa lābhasakkāro udapādi. tato  paṭṭhāya uparājā vā amaccā vā añño vā koci kiñci rājānaṃ vattuṃ na visahi. rājā  bodhisattassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā saggapuraṃ pūresi. bodhisattopi abhiññā  ca samāpattiyo ca uppādetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi. <br/><br/>[01] satthā ``porāṇakapaṇḍitāpi upakāravasena kariṃsū''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā  jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā ānando ahosi, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] tirīṭavacchajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 265
title:
  [] . gāmaṇicandajātakavaṇṇanā^[] . mandhātujātakavaṇṇanā^[] . tirīṭavacchajātakavaṇṇanā^[] . dūtajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yassatthā dūramāyantī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. vatthu navakanipāte ^b^cakkavākajātake^eb^ (jā0 1.9.69 ādayo) āvibhavissati.  satthā pana taṃ bhikkhuṃ āmantetvā ^a^P2.0319^ea^ ``na kho, bhikkhu, idāneva, pubbepi tvaṃ  lolo, lolyakāraṇeneva pana asinā sīsacchedanaṃ labhī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa putto hutvā vayappatto  takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā pitu accayena rajje patiṭṭhāya bhojanasuddhiko ahosi,  tenassa ^b^bhojanasuddhikarājā^eb^tveva nāmaṃ jātaṃ. so kira tathārūpena vidhānena bhattaṃ bhuñjati,  yathāssa ekissā bhattapātiyā satasahassaṃ vayaṃ gacchati. bhuñjanto pana antogehe na bhuñjati,  attano bhojanavidhānaṃ olokentaṃ mahājanaṃ puññaṃ kāretukāmatāya rājadvāre ratanamaṇḍapaṃ kāretvā  bhojanavelāya taṃ alaṅkarāpetvā kañcanamaye samussitasetacchatte rājapallaṅke nisīditvā  khattiyakaññāhi parivuto ^a^M2.0289^ea^ satasahassagghanikāya suvaṇṇapātiyā sabbarasabhojanaṃ  bhuñjati. atheko lolapuriso tassa bhojanavidhānaṃ oloketvā taṃ bhojanaṃ bhuñjitukāmo  ^a^V2.0264^ea^ hutvā pipāsaṃ sandhāretuṃ asakkonto ``attheko upāyo''ti gāḷhaṃ nivāsetvā hatthe  ukkhipitvā ``bho, ahaṃ dūto, dūto''ti uccāsaddaṃ karonto rājānaṃ upasaṅkami. tena ca  samayena tasmiṃ janapade ``dūtomhī''ti vadantaṃ na vārenti, tasmā mahājano dvidhā bhijjitvā  okāsaṃ adāsi. so vegena gantvā rañño pātiyā ekaṃ bhattapiṇḍaṃ gahetvā mukhe pakkhipi,  athassa ``sīsaṃ chindissāmī''ti asigāho asiṃ abbāhesi, rājā ``mā paharī''ti  nivāresi, ``mā bhāyi, bhuñjassū''ti hatthaṃ dhovitvā nisīdi. bhojanapariyosāne ^a^P2.0320^ea^  cassa attano pivanapānīyañceva tambūlañca dāpetvā ``bho purisa, tvaṃ `dūtomhī'ti  vadasi, kassa dūtosī''ti pucchi. ``mahārāja ahaṃ taṇhādūto, udaradūto, taṇhā maṃ āṇāpetvā  `tvaṃ gacchāhī'ti dūtaṃ katvā pesesī''ti vatvā purimā dve gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 28^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassatthā dūramāyanti, amittamapi yācituṃ. <br/><br/>[22] tassūdarassahaṃ dūto, mā me kujjha rathesabha.. <br/><br/>[40] 29^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassa divā ca ratto ca, vasamāyanti māṇavā. <br/><br/>[22] tassūdarassahaṃ dūto, mā me kujjha rathesabhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yassatthā dūramāyantī^eb^ti yassa atthāya ime sattā taṇhāvasikā hutvā dūrampi  gacchanti. ^b^rathesabhā^eb^ti rathayodhajeṭṭhaka.<br/><br/>[03] rājā tassa vacanaṃ sutvā ``saccametaṃ, ime sattā udaradūtā taṇhāvasena vicaranti, taṇhāva  ime satte vicāreti, yāva manāpaṃ vata iminā kathita''nti tassa purisassa tussitvā tatiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 30^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena. <br/><br/>[22] dūto hi dūtassa kathaṃ na dajjaṃ, mayampi tasseva bhavāma dūtā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0290^ea^ ^b^brāhmaṇā^eb^ti ālapanamattametaṃ. ^b^rohiṇīna^eb^nti rattavaṇṇānaṃ.  ^b^saha puṅgavenā^eb^ti yūthapariṇāyakena upaddavarakkhakena usabhena saddhiṃ. ^b^mayampī^eb^ti  ahañca avasesā ca sabbe sattā tasseva udarassa dūtā bhavāma, tasmā ahaṃ udaradūto samāno  udaradūtassa tuyhaṃ kasmā na ^a^V2.0265^ea^ dajjanti. evañca pana vatvā ``iminā vata purisena  assutapubbaṃ kāraṇaṃ kathita''nti tuṭṭhacitto tassa mahantaṃ yasaṃ adāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0321^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne so lolabhikkhu sakadāgāmiphale patiṭṭhahi, aññepi bahū  sotāpannādayo ahesuṃ. ``tadā lolapuriso etarahi lolabhikkhu ahosi, bhojanasuddhikarājā  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dūtajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] saṅkappavaggo paṭhamo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] saṅkappa tilamuṭṭhi ca, maṇi ca sindhavāsukaṃ. <br/><br/>[22] jarūdapānaṃ gāmaṇi, mandhātā tirīṭadūtanti.. 


volume: 111
item: 266
title: [] . mandhātujātakavaṇṇanā^[] . tirīṭavacchajātakavaṇṇanā^padumavaggo^[] . padumajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yathā^eb^ ^a^V2.0266^ea^ ^b^kesā ca massū cā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ānandabodhimhi mālāpūjakārake bhikkhū ārabbha kathesi. vatthu ^b^kāliṅgabodhijātake^eb^  āvibhavissati. so pana ānandattherena ropitattā ``ānandabodhī''ti jāto. therena hi  jetavanadvārakoṭṭhake bodhissa ropitabhāvo sakalajambudīpe patthari. athekacce janapadavāsino  bhikkhū ``ānandabodhimhi mālāpūjaṃ karissāmā''ti jetavanaṃ ^a^M2.0291^ea^ āgantvā satthāraṃ  vanditvā punadivase sāvatthiṃ pavisitvā uppalavīthiṃ gantvā mālaṃ alabhitvā āgantvā  ānandattherassa ārocesuṃ -- ``āvuso, mayaṃ `bodhimhi mālāpūjaṃ karissāmā'ti uppalavīthiṃ  gantvā ekamālampi na labhimhā''ti. thero ``ahaṃ vo, āvuso, āharissāmī''ti uppalavīthiṃ  gantvā bahū nīluppalakalāpe ukkhipāpetvā āgamma tesaṃ dāpesi, te tāni gahetvā bodhissa pūjaṃ  kariṃsu. taṃ pavattiṃ sutvā dhammasabhāyaṃ bhikkhū therassa guṇakathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso,  jānapadā bhikkhū appapuññā uppalavīthiṃ gantvā mālaṃ na labhiṃsu, thero pana gantvāva  āharāpesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva ^a^P2.0322^ea^ vattuchekā  kathākusalā mālaṃ labhanti, pubbepi labhiṃsuyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhiputto ahosi. antonagare ca  ekasmiṃ sare padumāni pupphanti. eko chinnanāso puriso taṃ saraṃ rakkhati. athekadivasaṃ  bārāṇasiyaṃ ussave ghuṭṭhe mālaṃ piḷandhitvā ussavaṃ kīḷitukāmā tayo seṭṭhiputtā ``nāsacchinnassa  abhūtena vaṇṇaṃ vatvā mālaṃ yācissāmā''ti tassa padumāni bhañjanakāle sarassa santikaṃ gantvā  ekamantaṃ aṭṭhaṃsu.<br/><br/>[03] tesu eko taṃ āmantetvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 31^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā ^a^V2.0267^ea^ kesā ca massū ca, chinnaṃ chinnaṃ virūhati. <br/><br/>[22] evaṃ ruhatu te nāsā, padumaṃ dehi yācito''ti.. <br/><br/>[01] so tassa kujjhitvā padumaṃ na adāsi.<br/><br/>[03] athassa dutiyo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 32^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā sāradikaṃ bījaṃ, khette vuttaṃ virūhati. <br/><br/>[22] evaṃ ruhatu te nāsā, padumaṃ dehi yācito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sāradika^eb^nti saradasamaye gahetvā nikkhittaṃ sārasampannaṃ bījaṃ. so tassapi  kujjhitvā padumaṃ na adāsi.<br/><br/>[03] athassa tatiyo tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 33^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ubhopi ^a^M2.0292^ea^ palapantete, api padmāni dassati. <br/><br/>[21] vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā. <br/><br/>[22] dehi samma padumāni, ahaṃ yācāmi yācito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ubhopi palapantete^eb^ti ete dvepi musā vadanti. ^b^api padmānī^eb^ti ``api  nāma no padumāni dassatī''ti cintetvā evaṃ vadanti. ^b^vajjuṃ vā^eb^ ^a^P2.0323^ea^  ^b^te na vā vajju^eb^nti ``tava nāsā ruhatū''ti evaṃ vadeyyuṃ vā na vā vadeyyuṃ, etesaṃ vacanaṃ  appamāṇaṃ, sabbatthāpi natthi nāsāya ruhanā, ahaṃ pana te nāsaṃ paṭicca na kiñci vadāmi, kevalaṃ  yācāmi, tassa me dehi, samma, padumāni yācitoti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā padumasaragopako ``imehi dvīhi musāvādo kathito, tumhehi sabhāvo kathito,  tumhākaṃ anucchavikāni padumānī''ti mahantaṃ padumakalāpaṃ ādāya tassa datvā attano padumasarameva  gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0268^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā padumalābhī  seṭṭhiputto ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] padumajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 267
title: [] . tirīṭavacchajātakavaṇṇanā^padumavaggo^[] . padumajātakavaṇṇanā^[] . mudupāṇijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^pāṇi ce muduko cassā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ  ārabbha kathesi. tañhi satthā dhammasabhaṃ ānītaṃ ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhitosī''ti  pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``bhikkhu, itthiyo nāmetā kilesavasena gamanato  arakkhiyā, porāṇakapaṇḍitāpi attano dhītaraṃ rakkhituṃ nāsakkhiṃsu, pitarā hatthe gahetvā ṭhitāva  pitaraṃ ajānāpetvā kilesavasena purisena saddhiṃ palāyī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā pitu accayena rajje patiṭṭhāya dhammena  rajjaṃ kāresi. so ^a^M2.0293^ea^ dhītarañca bhāgineyyañca dvepi antonivesane posento  ekadivasaṃ amaccehi saddhiṃ nisinno ``mamaccayena mayhaṃ bhāgineyyo rājā ^a^P2.0324^ea^  bhavissati, dhītāpi me tassa aggamahesī bhavissatī''ti vatvā aparabhāge bhāgineyyassa  vayappattakāle puna amaccehi saddhiṃ nisinno ``mayhaṃ bhāgineyyassa aññassa rañño dhītaraṃ  ānessāma, mayhaṃ dhītarampi aññasmiṃ rājakule dassāma, evaṃ no ñātakā bahutarā  bhavissantī''ti āha. amaccā sampaṭicchiṃsu.<br/><br/>[03] atha rājā bhāgineyyassa bahigehaṃ dāpesi, anto pavesanaṃ nivāresi. te pana aññamaññaṃ  paṭibaddhacittā ahesuṃ. kumāro ``kena nu kho upāyena rājadhītaraṃ bahi nīharāpeyya''nti  cintento ``atthi upāyo''ti dhātiyā lañjaṃ datvā ``kiṃ, ayyaputta, kicca''nti vutte ``amma,  kathaṃ nu kho rājadhītaraṃ bahi kātuṃ okāsaṃ labheyyāmā''ti āha. ``rājadhītāya saddhiṃ kathetvā  jānissāmī''ti. ``sādhu, ammā''ti. sā gantvā ``ehi, amma, sīse te ūkā  gaṇhissāmī''ti taṃ nīcapīṭhake nisīdāpetvā sayaṃ ucce nisīditvā tassā sīsaṃ attano ūrūsu  ṭhapetvā ūkā gaṇhayamānā rājadhītāya sīsaṃ nakhehi vijjhi ^a^V2.0269^ea^. rājadhītā ``nāyaṃ  attano nakhehi vijjhati, pitucchāputtassa me kumārassa nakhehi vijjhatī''ti ñatvā ``amma, tvaṃ  kumārassa santikaṃ agamāsī''ti pucchi. ``āma, ammā''ti. ``kiṃ tena sāsanaṃ  kathita''nti? ``tava bahikaraṇūpāyaṃ pucchati, ammā''ti. rājadhītā ``paṇḍito honto  jānissatī''ti paṭhamaṃ gāthaṃ bandhitvā ``amma, imaṃ uggahetvā kumārassa kathehī''ti āha. <br/><br/>[40] 34^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pāṇi ce muduko cassa, nāgo cassa sukārito. <br/><br/>[22] andhakāro ca vasseyya, atha nūna tadā siyā''ti..<br/><br/>[03] sā taṃ uggaṇhitvā kumārassa santikaṃ gantvā ``amma, rājadhītā kimāhā''ti vutte  ``ayyaputta, aññaṃ kiñci avatvā imaṃ gāthaṃ ^a^P2.0325^ea^ pahiṇī''ti taṃ gāthaṃ udāhāsi.  kumāro ca tassatthaṃ ñatvā ``gaccha, ammā''ti taṃ uyyojesi.<br/><br/>[03] gāthāyattho -- sace te ekissā cūḷupaṭṭhākāya mama hattho viya hattho mudu assa, yadi ca  te āneñjakāraṇaṃ sukārito eko hatthī assa, yadi ca taṃ divasaṃ caturaṅgasamannāgato ativiya  bahalo andhakāro assa, devo ca vasseyya. ^b^atha nūna tadā siyā^eb^ti ^a^M2.0294^ea^  tādise kāle ime cattāro paccaye āgamma ekaṃsena te manorathassa matthakagamanaṃ siyāti.<br/><br/>[03] kumāro etamatthaṃ tathato ñatvā ekaṃ abhirūpaṃ muduhatthaṃ cūḷupaṭṭhākaṃ sajjaṃ katvā  maṅgalahatthigopakassa lañjaṃ datvā hatthiṃ āneñjakāraṇaṃ kāretvā kālaṃ āgamento acchi.<br/><br/>[03] athekasmiṃ kāḷapakkhuposathadivase majjhimayāmasamanantare ghanakāḷamegho vassi. so  ``ayaṃ dāni rājadhītāya vuttadivaso''ti vāraṇaṃ abhiruhitvā muduhatthakaṃ cūḷupaṭṭhākaṃ hatthipiṭṭhe  nisīdāpetvā gantvā rājanivesanassa ākāsaṅgaṇābhimukhe ṭhāne hatthiṃ mahābhittiyaṃ allīyāpetvā  vātapānasamīpe temento aṭṭhāsi. rājāpi dhītaraṃ rakkhanto aññattha sayituṃ na deti, attano  santike cūḷasayane sayāpeti. sāpi ``ajja kumāro āgamissatī''ti ñatvā niddaṃ  anokkamitvāva nipannā ``tāta nhāyitukāmāmhī''ti āha. rājā ``ehi, ammā''ti taṃ hatthe  gahetvā vātapānasamīpaṃ netvā ``nhāyāhi, ammā''ti ukkhipitvā vātapānassa bahipasse pamukhe  ṭhapetvā ekasmiṃ hatthe gahetvā aṭṭhāsi. sā nhāyamānāva kumārassa hatthaṃ pasāresi, so tassā  hatthato ābharaṇāni omuñcitvā upaṭṭhākāya hatthe piḷandhitvā ^a^V2.0270^ea^ taṃ ukkhipitvā  rājadhītaraṃ nissāya pamukhe ṭhapesi ^a^P2.0326^ea^. sā tassā hatthaṃ gahetvā pitu hatthe  ṭhapesi, so tassā hatthaṃ gahetvā dhītu hatthaṃ muñci, sā itarasmāpi hatthā ābharaṇāni  omuñcitvā tassā dutiyahatthe piḷandhitvā pitu hatthe ṭhapetvā kumārena saddhiṃ agamāsi. rājā  ``dhītāyeva me''ti saññāya taṃ dārikaṃ nhānapariyosāne sirigabbhe sayāpetvā dvāraṃ pidhāya  lañchetvā ārakkhaṃ datvā attano sayanaṃ gantvā nipajji.<br/><br/>[03] so pabhātāya rattiyā dvāraṃ vivaritvā taṃ dārikaṃ disvā ``kimeta''nti pucchi. sā  tassā kumārena saddhiṃ gatabhāvaṃ kathesi. rājā vippaṭisārī hutvā ``hatthe gahetvā carantenapi  mātugāmaṃ rakkhituṃ na sakkā, evaṃ arakkhiyā nāmitthiyo''ti cintetvā itarā dve gāthā avoca  -- <br/><br/>[40] 35^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``analā mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā. <br/><br/>[22] sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.. <br/><br/>[40] 36^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ ^a^M2.0295^ea^ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā. <br/><br/>[22] jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti na''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^analā mudusambhāsā^eb^ti muduvacanenapi asakkuṇeyyā, neva sakkā saṇhavācāya  saṅgaṇhitunti attho. purisehi vā etāsaṃ na alanti analā. ^b^mudusambhāsā^eb^ti hadaye  thaddhepi sambhāsāva mudu etāsanti mudusambhāsā. ^b^duppūrā tā nadīsamā^eb^ti yathā nadī  āgatāgatassa udakassa sandanato udakena duppūrā, evaṃ anubhūtānubhūtehi methunādīhi  aparitussanato duppūrā. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[02] ``tiṇṇaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ atitto appaṭivāno mātugāmo kālaṃ karoti.  katamesaṃ tiṇṇaṃ? methunasamāpattiyā ca vijāyanassa ca alaṅkārassa ca. imesaṃ kho, bhikkhave,  tiṇṇaṃ dhammānaṃ atitto appaṭivāno mātugāmo kālaṃ karotī''ti.<br/><br/>[03] ^b^sīdantī^eb^ti aṭṭhasu mahānirayesu soḷasasu ussadanirayesu nimujjanti. ^b^na^eb^nti  nipātamattaṃ ^a^P2.0327^ea^. ^b^viditvānā^eb^ti evaṃ jānitvā. ^b^ārakā  parivajjaye^eb^ti ``etā itthiyo nāma methunadhammādīhi atittā kālaṃ katvā etesu nirayesu  sīdanti, etā evaṃ attanā sīdamānā kassaññassa ^a^V2.0271^ea^ sukhāya bhavissantī''ti evaṃ  ñatvā paṇḍito puriso dūratova tā parivajjayeti dīpeti. ^b^chandasā vā dhanena vā^eb^ti  attano vā chandena ruciyā pemena, bhativasena laddhadhanena vā yaṃ purisaṃ etā itthiyo upasevanti  bhajanti. ^b^jātavedo^eb^ti aggi. so hi jātamattova vediyati, vidito pākaṭo hotīti  jātavedo. so yathā attano ṭhānaṃ kāraṇaṃ okāsaṃ anudahati, evametāpi yaṃ upasevanti, taṃ  purisaṃ dhanayasasīlapaññāsamannāgatampi tesaṃ sabbesaṃ dhanādīnaṃ vināsanato puna tāya sampattiyā  abhabbuppattikaṃ kurumānā khippaṃ anudahanti jhāpenti. vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[21] ``balavanto dubbalā honti, thāmavantopi hāyare. <br/><br/>[22] cakkhumā andhakā honti, mātugāmavasaṃ gatā.. <br/><br/>[21] ``guṇavanto ^a^M2.0296^ea^ nigguṇā honti, paññavantopi hāyare. <br/><br/>[22] pamattā bandhane senti, mātugāmavasaṃ gatā.. <br/><br/>[21] ``ajjhenañca tapaṃ sīlaṃ, saccaṃ cāgaṃ satiṃ matiṃ. <br/><br/>[22] acchindanti pamattassa, panthadūbhīva takkarā.. <br/><br/>[21] ``yasaṃ kittiṃ dhitiṃ sūraṃ, bāhusaccaṃ pajānanaṃ. <br/><br/>[22] khepayanti pamattassa, kaṭṭhapuñjaṃva pāvako''ti..<br/><br/>[03] evaṃ vatvā mahāsatto ``bhāgineyyopi mayāva posetabbo''ti mahantena sakkārena dhītaraṃ  tasseva datvā taṃ oparajje patiṭṭhapesi. sopi mātulassa accayena rajje patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesenaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā rājā ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mudupāṇijātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 268
title: padumavaggo^[] . padumajātakavaṇṇanā^[] . mudupāṇijātakavaṇṇanā^[] . cūḷapalobhanajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^abhijjamāne^eb^ ^a^V2.0272^ea^ ^a^P2.0328^ea^ ^b^vārismi^eb^nti idaṃ satthā jetavane  viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhumeva ārabbha kathesi. tañhi satthā dhammasabhaṃ ānītaṃ ``saccaṃ  kira, tvaṃ bhikkhu, ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``bhikkhu, itthiyo  nāmetā porāṇake suddhasattepi saṃkilesesu''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto rājā aputtako hutvā attano itthiyo ``puttapatthanaṃ  karothā''ti āha. tā putte patthenti. evaṃ addhāne gate bodhisatto brahmalokā cavitvā  aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti. taṃ jātamattaṃ nhāpetvā thaññapāyanatthāya dhātiyā adaṃsu.  so pāyamāno rodati, atha naṃ aññissā adaṃsu. mātugāmahatthagato neva tuṇhī hoti. atha  naṃ ekassa pādamūlikassa adaṃsu, tena gahitamattoyeva tuṇhī ahosi. tato paṭṭhāya purisāva  ^a^M2.0297^ea^ taṃ gahetvā caranti. thaññaṃ pāyentā duhitvā vā pāyenti, sāṇiantarena vā  thanaṃ mukhe ṭhapenti. tenassa ^b^anitthigandhakumāro^eb^ti nāmaṃ kariṃsu. tassa aparāparaṃ  vaddhamānassapi mātugāmaṃ nāma dassetuṃ na sakkā. tenassa rājā visuṃyeva nisajjādiṭṭhānāni  jhānāgārañca kāresi.<br/><br/>[03] so tassa soḷasavassikakāle cintesi -- ``mayhaṃ añño putto natthi, ayaṃ pana kumāro  kāme na paribhuñjati, rajjampi na icchissati, dulladdho vata me putto''ti. atha naṃ ekā  naccagītavāditakusalā purise paricaritvā attano vase kātuṃ paṭibalā taruṇanāṭakitthī  upasaṅkamitvā ``deva, kiṃ nu cintesī''ti āha, rājā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi. ``hotu, deva  ^a^P2.0329^ea^, ahaṃ taṃ palobhetvā kāmarasaṃ jānāpessāmī''ti. ``sace me puttaṃ  anitthigandhakumāraṃ palobhetuṃ sakkissasi, so rājā bhavissati, tvaṃ aggamahesī''ti. sā  ``mameso bhāro, tumhe mā cintayitthā''ti vatvā ārakkhamanusse upasaṅkamitvā āha -- ``ahaṃ  paccūsasamaye āgantvā ayyaputtassa sayanaṭṭhāne bahijhānāgāre ṭhatvā gāyissāmi. sace so  kujjhati, mayhaṃ katheyyātha, ahaṃ apagacchissāmi. sace suṇāti, vaṇṇaṃ me katheyyāthā''ti. te  ``sādhū''ti sampaṭicchiṃsu.<br/><br/>[03] sāpi paccūsakāle tasmiṃ padese ṭhatvā tantissarena gītassaraṃ, gītassarena tantissaraṃ  anatikkamitvā madhurena saddena gāyi, kumāro suṇantova nipajji, punadivase ca āsannaṭṭhāne ṭhatvā  ^a^V2.0273^ea^ gāyituṃ āṇāpesi, punadivase jhānāgāre ṭhatvā gāyituṃ āṇāpesi, punadivase attano  samīpe ṭhatvāti evaṃ anukkameneva taṇhaṃ uppādetvā lokadhammaṃ sevitvā kāmarasaṃ ñatvā ``mātugāmaṃ  nāma aññesaṃ na dassāmī''ti asiṃ gahetvā antaravīthiṃ otaritvā purise anubandhanto vicari.  atha naṃ rājā gāhāpetvā tāya kumārikāya saddhiṃ nagarā nīharāpesi. ubhopi araññaṃ  pavisitvā adhogaṅgaṃ gantvā ekasmiṃ passe gaṅgaṃ, ekasmiṃ samuddaṃ katvā ubhinnamantare assamapadaṃ  māpetvā vāsaṃ kappayiṃsu. kumārikā paṇṇasālāyaṃ nisīditvā kandamūlādīni pacati, bodhisatto  araññato phalāphalaṃ āharati.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^M2.0298^ea^ tasmiṃ phalāphalatthāya gate samuddadīpakā eko tāpaso  bhikkhācāratthāya ākāsena gacchanto dhūmaṃ disvā assamapade otari. atha naṃ sā ``nisīda,  yāva paccatī''ti nisīdāpetvā itthikuttena palobhetvā jhānā cāvetvā brahmacariyamassa antaradhāpesi.  so pakkhacchinnakāko viya hutvā ^a^P2.0330^ea^ taṃ jahituṃ asakkonto sabbadivasaṃ tattheva  ṭhatvā bodhisattaṃ āgacchantaṃ disvā vegena samuddābhimukho palāyi. atha naṃ so ``paccāmitto me  ayaṃ bhavissatī''ti asiṃ gahetvā anubandhi. tāpaso ākāse uppatanākāraṃ dassetvā samudde pati.  bodhisatto ``esa tāpaso ākāsenāgato bhavissati, jhānassa parihīnattā samudde patito,  mayā dānissa avassayena bhavituṃ vaṭṭatī''ti cintetvā velante ṭhatvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 37^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abhijjamāne vārismiṃ, sayaṃ āgamma iddhiyā. <br/><br/>[22] missībhāvitthiyā gantvā, saṃsīdasi mahaṇṇave.. <br/><br/>[40] 38^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā. <br/><br/>[22] sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.. <br/><br/>[40] 39^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā. <br/><br/>[22] jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti na''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^abhijjamāne vārismi^eb^nti imasmiṃ udake acalamāne akampamāne udakaṃ  anāmasitvā sayaṃ ākāseneva iddhiyā āgantvā. ^b^missībhāvitthiyā^eb^ti lokadhammavasena  itthiyā ^a^V2.0274^ea^ saddhiṃ missībhāvaṃ. ^b^āvaṭṭanī mahāmāyā^eb^ti itthiyo nāmetā  kāmāvaṭṭena āvaṭṭanato āvaṭṭanī, anantāhi itthimāyāhi samannāgatattā mahāmāyā nāma. vuttañhetaṃ  -- <br/><br/>[21] ``māyā cetā marīcī ca, soko rogo cupaddavo. <br/><br/>[27] kharā ca bandhanā cetā, maccupāso guhāsayo. <br/><br/>[22] tāsu yo vissase poso, so naresu narādhamo''ti.. (jā0 2.21.118).<br/><br/>[03] ^b^brahmacariyavikopanā^eb^ti ^a^M2.0299^ea^ seṭṭhacariyassa methunaviratibrahmacariyassa  vikopanā. ^b^sīdantī^eb^ti itthiyo nāmetā isīnaṃ brahmacariyavikopanena apāyesu sīdanti.  sesaṃ purimanayeneva yojetabbaṃ.<br/><br/>[03] etaṃ pana bodhisattassa vacanaṃ sutvā tāpaso samuddamajjhe ṭhitoyeva naṭṭhajjhānaṃ puna uppādetvā  ākāsena attano vasanaṭṭhānameva gato. bodhisatto cintesi -- ``ayaṃ tāpaso evaṃ bhāriko  samāno simbalitūlaṃ viya ākāsena gato, mayāpi iminā ^a^P2.0331^ea^ viya jhānaṃ  uppādetvā ākāsena carituṃ vaṭṭatī''ti. so assamaṃ gantvā taṃ itthiṃ manussapathaṃ netvā  ``gaccha, tva''nti uyyojetvā araññaṃ pavisitvā manuññe bhūmibhāge assamaṃ māpetvā isipabbajjaṃ  pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo  ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā anitthigandhakumāro ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] cūḷapalobhanajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 269
title:
  [] . padumajātakavaṇṇanā^[] . mudupāṇijātakavaṇṇanā^[] . cūḷapalobhanajātakavaṇṇanā^[] . mahāpanādajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^panādo nāma so rājā^eb^ti idaṃ satthā gaṅgātīre nisinno bhaddajittherassānubhāvaṃ  ārabbha kathesi. ekasmiñhi samaye satthā sāvatthiyaṃ vassaṃ vasitvā ``bhaddajikumārassa saṅgahaṃ  karissāmī''ti bhikkhusaṅghaparivuto cārikaṃ caramāno bhaddiyanagaraṃ patvā jātiyāvane tayo māse  ^a^V2.0275^ea^ vasi kumārassa ñāṇaparipākaṃ āgamayamāno. bhaddajikumāro mahāyaso  asītikoṭivibhavassa bhaddiyaseṭṭhino ekaputtako. tassa tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikā tayo pāsādā  ahesuṃ. ekekasmiṃ cattāro cattāro māse vasati. ekasmiṃ vasitvā nāṭakaparivuto mahantena  yasena aññaṃ pāsādaṃ gacchati. tasmiṃ khaṇe ``kumārassa yasaṃ passissāmā''ti sakalanagaraṃ  saṅkhubhi, pāsādantare cakkāticakkāni mañcātimañcāni bandhanti.<br/><br/>[03]  satthā ^a^M2.0300^ea^ tayo māse vasitvā ``mayaṃ gacchāmā''ti nagaravāsīnaṃ ārocesi.  nāgarā ``bhante, sve gamissathā''ti satthāraṃ nimantetvā dutiyadivase buddhappamukhassa  bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ sajjetvā nagaramajjhe maṇḍapaṃ katvā alaṅkaritvā āsanāni paññapetvā  kālaṃ ārocesuṃ. satthā bhikkhusaṅghaparivuto tattha gantvā nisīdi, manussā mahādānaṃ adaṃsu.  satthā niṭṭhitabhattakicco madhurassarena anumodanaṃ ārabhi. tasmiṃ khaṇe bhaddajikumāropi pāsādato  pāsādaṃ gacchati ^a^P2.0332^ea^, tassa sampattidassanatthāya taṃ divasaṃ na koci agamāsi,  attano manussāva parivāresuṃ. so manusse pucchi -- ``aññasmiṃ kāle mayi pāsādato pāsādaṃ  gacchante sakalanagaraṃ saṅkhubhati, cakkāticakkāni mañcātimañcāni bandhanti, ajja pana ṭhapetvā  mayhaṃ manusse añño koci natthi, kiṃ nu kho kāraṇa''nti. ``sāmi, sammāsambuddho imaṃ  bhaddiyanagaraṃ upanissāya tayo māse vasitvā ajjeva gamissati, so bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā  mahājanassa dhammaṃ deseti, sakalanagaravāsinopi tassa dhammakathaṃ suṇantī''ti. so ``tena hi  etha, mayampi suṇissāmā''ti sabbābharaṇapaṭimaṇḍitova mahantena parivārena upasaṅkamitvā  parisapariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto ṭhitova sabbakilese khepetvā aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] satthā bhaddiyaseṭṭhiṃ āmantetvā ``mahāseṭṭhi, putto te alaṅkatapaṭiyattova dhammakathaṃ suṇanto  arahatte patiṭṭhito, tenassa ajjeva pabbajituṃ vā vaṭṭati parinibbāyituṃ vā''ti āha. ``bhante,  mayhaṃ puttassa parinibbānena kiccaṃ natthi, pabbājetha naṃ, pabbājetvā ca pana naṃ gahetvā sve  amhākaṃ gehaṃ upasaṅkamathā''ti. bhagavā nimantanaṃ adhivāsetvā kulaputtaṃ ādāya vihāraṃ gantvā  pabbājetvā upasampadaṃ dāpesi. tassa mātāpitaro sattāhaṃ mahāsakkāraṃ kariṃsu. satthā sattāhaṃ  vasitvā kulaputtamādāya cārikaṃ caranto koṭigāmaṃ pāpuṇi. koṭigāmavāsino manussā  buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adaṃsu. satthā bhattakiccāvasāne anumodanaṃ ārabhi.  kulaputto anumodanakaraṇakāle bahigāmaṃ gantvā ``satthu āgatakāleyeva uṭṭhahissāmī''ti  gaṅgātitthasamīpe ekasmiṃ rukkhamūle jhānaṃ samāpajjitvā nisīdi ^a^V2.0276^ea^. mahallakattheresu  āgacchantesupi anuṭṭhahitvā satthu āgatakāleyeva uṭṭhahi. puthujjanā bhikkhū ``ayaṃ pure viya  pabbajitvā mahāthere āgacchantepi disvā na uṭṭhahatī''ti kujjhiṃsu.<br/><br/>[03] koṭigāmavāsino ^a^M2.0301^ea^ manussā nāvāsaṅghāte bandhiṃsu. satthā nāvāsaṅghāte  ṭhatvā ``kahaṃ ^a^P2.0333^ea^, bhaddajī''ti pucchi. ``esa, bhante, idhevā''ti. ``ehi,  bhaddaji, amhehi saddhiṃ ekanāvaṃ abhiruhā''ti. theropi uppatitvā ekanāvāya aṭṭhāsi. atha naṃ  gaṅgāya majjhaṃ gatakāle satthā āha -- ``bhaddaji, tayā mahāpanādarājakāle ajjhāvutthapāsādo  kaha''nti. imasmiṃ ṭhāne nimuggo, bhanteti. puthujjanā bhikkhū ``bhaddajitthero aññaṃ  byākarotī''ti āhaṃsu. satthā ``tena hi, bhaddaji, sabrahmacārīnaṃ kaṅkhaṃ chindā''ti āha.  tasmiṃ khaṇe thero satthāraṃ vanditvā iddhibalena gantvā pāsādathūpikaṃ pādaṅguliyā gahetvā  pañcavīsatiyojanaṃ pāsādaṃ gahetvā ākāse uppati. uppatito ca pana heṭṭhāpāsāde ṭhitānaṃ pāsādaṃ  bhinditvā paññāyi. so ekayojanaṃ dviyojanaṃ tiyojananti yāva vīsatiyojanā udakato  pāsādaṃ ukkhipi. athassa purimabhave ñātakā pāsādalobhena macchakacchapanāgamaṇḍūkā hutvā  tasmiṃyeva pāsāde nibbattā pāsāde uṭṭhahante parivattitvā parivattitvā udakeyeva patiṃsu. satthā te  patante disvā ``ñātakā te, bhaddaji, kilamantī''ti āha. thero satthu vacanaṃ sutvā pāsādaṃ  vissajjesi, pāsādo yathāṭhāneyeva patiṭṭhahi, satthā pāragaṅgaṃ gato. athassa gaṅgātīreyeva āsanaṃ  paññāpayiṃsu, so paññatte varabuddhāsane taruṇasūriyo viya rasmiyo muñcanto nisīdi. atha naṃ  bhikkhū ``kasmiṃ kāle, bhante, ayaṃ pāsādo bhaddajittherena ajjhāvuttho''ti pucchiṃsu. satthā  ``mahāpanādarājakāle''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte videharaṭṭhe mithilāyaṃ suruci nāma rājā ahosi, puttopi tassa suruciyeva, tassa  pana putto mahāpanādo nāma ahosi, te imaṃ pāsādaṃ paṭilabhiṃsu. paṭilābhatthāya panassa idaṃ  pubbakammaṃ -- dve pitāputtā naḷehi ca udumbaradārūhi ca paccekabuddhassa vasanapaṇṇasālaṃ kariṃsu.  imasmiṃ jātake sabbaṃ atītavatthu pakiṇṇakanipāte ^b^surucijātake^eb^ (jā0 1.14.102  ādayo) āvibhavissati.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0334^ea^ imaṃ atītaṃ āharitvā sammāsambuddho hutvā imā gāthā avoca  -- <br/><br/>[40] 40^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``panādo ^a^M2.0302^ea^ nāma so rājā, yassa yūpo suvaṇṇayo. <br/><br/>[22] tiriyaṃ soḷasubbedho, uddhamāhu sahassadhā.. <br/><br/>[40] 41^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sahassakaṇḍo ^a^V2.0277^ea^ satageṇḍu, dhajālu haritāmayo. <br/><br/>[22] anaccuṃ tattha gandhabbā, cha sahassāni sattadhā.. <br/><br/>[40] 42^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evametaṃ tadā āsi, yathā bhāsasi bhaddaji. <br/><br/>[22] sakko ahaṃ tadā āsiṃ, veyyāvaccakaro tavā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yūpo^eb^ti pāsādo. ^b^tiriyaṃ soḷasubbedho^eb^ti vitthārato  soḷasakaṇḍapātavitthāro ahosi. ^b^uddhamāhu sahassadhā^eb^ti ubbedhena sahassakaṇḍagamanamattaṃ  ucco ahu, sahassakaṇḍagamanagaṇanāya pañcavīsatiyojanappamāṇaṃ hoti. vitthāro panassa  aṭṭhayojanamatto.<br/><br/>[03] ^b^sahassakaṇḍo satageṇḍū^eb^ti so panesa sahassakaṇḍubbedho pāsādo satabhūmiko ahosi.  ^b^dhajālū^eb^ti dhajasampanno. ^b^haritāmayo^eb^ti haritamaṇiparikkhitto. aṭṭhakathāyaṃ pana  ``samāluharitāmayo''ti pāṭho, haritamaṇimayehi dvārakavāṭavātapānehi samannāgatoti attho.  ^b^samālū^eb^ti kira dvārakavāṭavātapānānaṃ nāmaṃ. ^b^gandhabbā^eb^ti naṭā, ^b^cha sahassāni  sattadhā^eb^ti cha gandhabbasahassāni sattadhā hutvā tassa pāsādassa sattasu ṭhānesu rañño  ratijananatthāya nacciṃsūti attho. te evaṃ naccantāpi rājānaṃ hāsetuṃ nāsakkhiṃsu, atha sakko  devarājā devanaṭaṃ pesetvā samajjaṃ kāresi, tadā mahāpanādo hasi.<br/><br/>[03] ^b^yathā bhāsasi, bhaddajī^eb^ti bhaddajittherena hi ``bhaddaji, tayā mahāpanādarājakāle  ajjhāvutthapāsādo kaha''nti vutte ``imasmiṃ ṭhāne nimuggo, bhante''ti vadantena tasmiṃ kāle  attano atthāya tassa pāsādassa nibbattabhāvo ca mahāpanādarājabhāvo ca bhāsito hoti. taṃ  gahetvā satthā ``yathā tvaṃ, bhaddaji, bhāsasi, tadā etaṃ tatheva ahosi, ahaṃ tadā tava  kāyaveyyāvaccakaro sakko devānamindo ahosi''nti āha. tasmiṃ ^a^P2.0335^ea^ khaṇe  puthujjanabhikkhū nikkaṅkhā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0303^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  mahāpanādo rājā bhaddaji ahosi, sakko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mahāpanādajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 270
title:
  [] . mudupāṇijātakavaṇṇanā^[] . cūḷapalobhanajātakavaṇṇanā^[] . mahāpanādajātakavaṇṇanā^[] . khurappajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^disvā^eb^ ^a^V2.0278^ea^ ^b^khurappe^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  ossaṭṭhavīriyaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi satthā ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu,  ossaṭṭhavīriyo''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``bhikkhu, kasmā evaṃ tvaṃ  niyyānikasāsane pabbajitvā vīriyaṃ ossaji, porāṇakapaṇḍitā aniyyānikaṭṭhānepi vīriyaṃ  kariṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ aṭaviārakkhakakule  nibbattitvā vayappatto pañcapurisasataparivāro aṭaviārakkhakesu sabbajeṭṭhako hutvā aṭavimukhe  ekasmiṃ gāme vāsaṃ kappesi. so bhatiṃ gahetvā manusse aṭaviṃ atikkāmeti. athekasmiṃ divase  bārāṇaseyyako satthavāhaputto pañcahi sakaṭasatehi taṃ gāmaṃ patvā taṃ pakkosāpetvā ``samma, sahassaṃ  gahetvā maṃ aṭaviṃ atikkāmehī''ti āha. so ``sādhū''ti tassa hatthato sahassaṃ gaṇhi, bhatiṃ  gaṇhantoyeva tassa jīvitaṃ pariccaji. so taṃ ādāya aṭaviṃ pāvisi, aṭavimajjhe pañcasatā  corā uṭṭhahiṃsu, core disvāva sesapurisā urena nipajjiṃsu, ārakkhakajeṭṭhako ekova nadanto  vagganto paharitvā pañcasatepi core palāpetvā satthavāhaputtaṃ sotthinā kantāraṃ tāresi.<br/><br/>[03] satthavāhaputto parakantāre satthaṃ nivesetvā ^a^P2.0336^ea^ ārakkhakajeṭṭhakaṃ  nānaggarasabhojanaṃ bhojetvā sayampi bhuttapātarāso sukhanisinno tena saddhiṃ sallapanto ``samma,  tathādāruṇānaṃ corānaṃ āvudhāni gahetvā avattharaṇakāle kena nu kho te kāraṇena cittutrāsamattampi  na uppanna''nti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 43^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvā ^a^M2.0304^ea^ khurappe dhanuveganunne, khagge gahīte tikhiṇe teladhote. <br/><br/>[22] tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe, kasmā nu te nāhu chambhitatta''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhanuveganunne^eb^ti dhanuvegena vissaṭṭhe. ^b^khagge gahīte^eb^ti tharudaṇḍehi sugahite  khagge. ^b^maraṇe viyūḷhe^eb^ti maraṇe paccupaṭṭhite. ^b^kasmā nu te nāhū^eb^ti kena nu kho  kāraṇena nāhosi. ^b^chambhitatta^eb^nti sarīracalanaṃ.<br/><br/>[03] taṃ sutvā ārakkhakajeṭṭhako itarā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 44^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvā ^a^V2.0279^ea^ khurappe dhanuveganunne, khagge gahīte tikhiṇe teladhote. <br/><br/>[22] tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe, vedaṃ alatthaṃ vipulaṃ uḷāraṃ.. <br/><br/>[40] 45^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so vedajāto ajjhabhaviṃ amitte, pubbeva me jīvitamāsi cattaṃ. <br/><br/>[22] na hi jīvite ālayaṃ kubbamāno, sūro kayirā sūrakiccaṃ kadācī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vedaṃ alattha^eb^nti tuṭṭhiñceva somanassañca paṭilabhiṃ. ^b^vipula^eb^nti bahuṃ.  ^b^uḷāra^eb^nti uttamaṃ. ^b^ajjhabhavi^eb^nti jīvitaṃ pariccajitvā abhibhaviṃ. ^b^pubbeva me  jīvitamāsi catta^eb^nti mayā pubbeva tava hatthato bhatiṃ gaṇhanteneva jīvitaṃ cattamāsi. ^b^na  hi jīvite ālayaṃ kubbamāno^eb^ti jīvitasmiñhi nikantiṃ kurumāno purisakiccaṃ kadācipi na  karoti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P2.0337^ea^ so saravasse vassante jīvitanikantiyā vissaṭṭhattā attanā  sūrakiccassa katabhāvaṃ ñāpetvā satthavāhaputtaṃ uyyojetvā sakagāmameva paccāgantvā dānādīni  puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ossaṭṭhavīriyo bhikkhu arahatte patiṭṭhahi. ``tadā ārakkhakajeṭṭhako ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] khurappajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 271
title:
  [] . cūḷapalobhanajātakavaṇṇanā^[] . mahāpanādajātakavaṇṇanā^[] . khurappajātakavaṇṇanā^[] . vātaggasindhavajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yenāsi^eb^ ^a^M2.0305^ea^ ^b^kisiyā paṇḍū^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  sāvatthiyaṃ aññataraṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kirekā abhirūpā itthī ekaṃ  abhirūpaṃ kuṭumbikaṃ disvā paṭibaddhacittā ahosi, sakalasarīraṃ jhāyamāno viyassā abbhantare  kilesaggi uppajji. sā neva kāyassādaṃ labhi, na cittassādaṃ, bhattampissā na rucci, kevalaṃ  mañcakāṭaniṃ gahetvā nipajji. atha naṃ upaṭṭhāyikā ca sahāyikā ca pucchiṃsu -- ``kiṃ nu kho  tvaṃ kampamānacittā aṭaniṃ gahetvā nipannā, kiṃ te aphāsuka''nti. sā ekaṃ dve vāre akathetvā  punappunaṃ vuccamānā tamatthaṃ ārocesi. atha naṃ tā samassāsetvā ``tvaṃ mā cintayi, mayaṃ taṃ  ^a^V2.0280^ea^ ānessāmā''ti vatvā gantvā kuṭumbikena saddhiṃ mantesuṃ, so paṭikkhipitvā punappunaṃ  vuccamāno adhivāsesi. tā ``asukadivase asukavelāyaṃ āgacchā''ti paṭiññaṃ gahetvā gantvā  tassā ārocesuṃ. sā attano sayanagabbhaṃ sajjetvā attānaṃ alaṅkaritvā sayanapiṭṭhe nisinnā  tasmiṃ āgantvā sayanekadese nisinne cintesi -- ``sacāhaṃ imassa ^a^P2.0338^ea^ garukaṃ  akatvā idāneva okāsaṃ karissāmi, issariyaṃ me parihāyissati, āgatadivaseyeva okāsakaraṇaṃ  nāma akāraṇaṃ, ajja na maṅkuṃ katvā aññasmiṃ divase okāsaṃ karissāmī''ti. atha naṃ  hatthagahaṇādivasena keḷiṃ kātuṃ āraddhaṃ hatthe gahetvā ``apehi apehi, na me tayā attho''ti  nibbhacchesi. so osakkitvā lajjito uṭṭhāya attano gehameva gato.<br/><br/>[03] itarā itthiyo tāya tathā katabhāvaṃ ñatvā kuṭumbike nikkhante taṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu  -- ``tvaṃ etasmiṃ paṭibaddhacittā āhāraṃ paṭikkhipitvā nipajji, atha naṃ mayaṃ punappunaṃ yācitvā  ānayimha, tassa kasmā okāsaṃ na akāsī''ti. sā tamatthaṃ ārocesi. itarā ``tena hi  paññāyissasī''ti vatvā pakkamiṃsu. kuṭumbiko puna nivattitvāpi na olokesi. sā taṃ  alabhamānā nirāhārā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. kuṭumbiko tassā matabhāvaṃ ñatvā bahuṃ  mālāgandhavilepanaṃ ādāya jetavanaṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā ekamantaṃ nisīditvā satthārā ca  ``kiṃ nu kho, upāsaka, na paññāyasī''ti pucchite tamatthaṃ ārocetvā ``svāhaṃ, bhante, ettakaṃ  kālaṃ lajjāya buddhupaṭṭhānaṃ nāgato''ti āha. satthā ``na ^a^M2.0306^ea^, upāsaka, idānevesā  kilesavasena taṃ pakkosāpetvā āgatakāle taṃ okāsaṃ akatvā lajjāpesi, pubbepi pana paṇḍitesu  paṭibaddhacittā hutvā pakkosāpetvā āgatakāle okāsaṃ akatvā kilametvāva uyyojesī''ti vatvā  tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sindhavakule nibbattitvā  vātaggasindhavo nāma hutvā tassa maṅgalāsso ahosi. assagopakā taṃ netvā gaṅgāyaṃ nhāpenti.  atha naṃ bhaddalī nāma gadrabhī disvā paṭibaddhacittā hutvā kilesavasena kampamānā neva tiṇaṃ  khādi ^a^P2.0339^ea^, na udakaṃ pivi, parisussitvā kisā aṭṭhicammamattā ahosi. atha  naṃ putto gadrabhapotako mātaraṃ parisussamānaṃ disvā ``kiṃ nu kho tvaṃ, amma, neva tiṇaṃ  khādasi, na udakaṃ pivasi, parisussitvā tattha tattha kampamānā nipajjasi, kiṃ te  aphāsuka''nti pucchi. sā akathetvā punappunaṃ vuccamānā tamatthaṃ kathesi. atha naṃ putto  samassāsetvā ``amma, mā cintayi, ahaṃ taṃ ānessāmī''ti vatvā vātaggasindhavassa nhāyituṃ  ^a^V2.0281^ea^ āgatakāle taṃ upasaṅkamitvā ``tāta, mayhaṃ mātā tumhesu paṭibaddhacittā nirāhārā  sussitvā marissati, jīvitadānamassā dethā''ti āha. ``sādhu, tāta, dassāmi, assagopakā  maṃ nhāpetvā thokaṃ gaṅgātīre vicaraṇatthāya vissajjenti, tvaṃ mātaraṃ gahetvā taṃ padesaṃ ehī''ti.  so gantvā mātaraṃ ānetvā tasmiṃ padese vissajjetvā ekamantaṃ paṭicchanno aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] assagopakāpi vātaggasindhavaṃ tasmiṃ ṭhāne vissajjesuṃ. so taṃ gadrabhiṃ oloketvā  upasaṅkami. atha sā gadrabhī tasmiṃ upasaṅkamitvā attano sarīraṃ upasiṅghamāne ``sacāhaṃ garuṃ  akatvā āgatakkhaṇeyevassa okāsaṃ karissāmi, evaṃ me yaso ca issariyañca parihāyissati,  anicchamānā viya bhavituṃ vaṭṭatī''ti cintetvā sindhavassa heṭṭhāhanuke pādena paharitvā palāyi,  dantamūlamassa bhijjitvā gatakālo viya ahosi. vātaggasindhavo ``ko me etāya attho''ti  ^a^P2.0340^ea^ lajjito tatova palāyi. sā vippaṭisārinī hutvā tattheva patitvā  socamānā nipajji.<br/><br/>[03] atha ^a^M2.0307^ea^ naṃ putto upasaṅkamitvā pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 46^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yenāsi kisiyā paṇḍu, yena bhattaṃ na ruccati. <br/><br/>[22] ayaṃ so āgato bhattā, kasmā dāni palāyasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yenā^eb^ti tasmiṃ paṭibaddhacittatāya yena kāraṇabhūtena.<br/><br/>[03] puttassa vacanaṃ sutvā gadrabhī dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 47^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace panādikeneva, santhavo nāma jāyati. <br/><br/>[22] yaso hāyati itthīnaṃ, tasmā tāta palāyaha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ādikenevā^eb^tiāditova paṭhamameva. ^b^santhavo^eb^ti methunadhammasaṃyogavasena  mittasanthavo. ^b^yaso hāyati itthīna^eb^nti, tāta, itthīnañhi garukaṃ akatvā āditova  santhavaṃ kurumānānaṃ yaso hāyati, issariyagabbitabhāvo parihāyatīti. evaṃ sā itthīnaṃ sabhāvaṃ  puttassa kathesi.<br/><br/>[03] tatiyagāthaṃ ^a^V2.0282^ea^ pana satthā abhisambuddho hutvā āha -- <br/><br/>[40] 48^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yasassinaṃ kule jātaṃ, āgataṃ yā na icchati. <br/><br/>[22] socati cirarattāya, vātaggamiva bhaddalī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yasassina^eb^nti yasasampannaṃ. ^b^yā na icchatī^eb^ti yā itthī tathārūpaṃ purisaṃ  na icchati. ^b^cirarattāyā^eb^ti cirarattaṃ, dīghamaddhānanti attho.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā gadrabhī sā itthī ahosi, vātaggasindhavo pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vātaggasindhavajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 272
title:
  [] . mahāpanādajātakavaṇṇanā^[] . khurappajātakavaṇṇanā^[] . vātaggasindhavajātakavaṇṇanā^[] . kakkaṭakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^siṅgī^eb^ ^a^P2.0341^ea^ ^a^M2.0308^ea^ ^b^migo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  aññataraṃ itthiṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kireko kuṭumbiko attano bhariyaṃ gahetvā  uddhārasodhanatthāya janapadaṃ gantvā uddhāraṃ sodhetvā āgacchanto antarāmagge corehi gahito.  bhariyā panassa abhirūpā pāsādikā dassanīyā, corajeṭṭhako tassā sinehena kuṭumbikaṃ māretuṃ  ārabhi. sā pana itthī sīlavatī ācārasampannā patidevatā, sā corajeṭṭhakassa pādesu  nipatitvā ``sāmi, sace mayi sineho atthi, mā mayhaṃ sāmikaṃ mārehi. sace māresi,  ahampi visaṃ vā khāditvā nāsavātaṃ vā sannirumbhitvā marissāmi, tayā pana saddhiṃ na  gamissāmi, mā me akāraṇena sāmikaṃ mārehī''ti yācitvā taṃ vissajjāpesi. te ubhopi  sotthinā sāvatthiṃ patvā jetavanapiṭṭhivihārena gacchantā ``vihāraṃ pavisitvā satthāraṃ  vandissāmā''ti gandhakuṭipariveṇaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. te satthārā  ``kahaṃ gatattha, upāsakā''ti puṭṭhā ``uddhārasodhanatthāyā''ti āhaṃsu. ``antarāmagge pana  ārogyena āgatatthā''ti vutte kuṭumbiko āha -- ``antarāmagge no, bhante, corā gaṇhiṃsu,  tatresā maṃ māriyamānaṃ corajeṭṭhakaṃ yācitvā mocesi, imaṃ nissāya mayā jīvitaṃ laddha''nti.  satthā ``na, upāsaka, idānevetāya ^a^V2.0283^ea^ evaṃ tuyhaṃ jīvitaṃ dinnaṃ, pubbepi paṇḍitānampi  jīvitaṃ adāsiyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente himavante mahāudakarahado, tattha  mahāsuvaṇṇakakkaṭako ahosi. so tassa nivāsabhāvena ``kuḷīradaho''ti paññāyittha.  kakkaṭako mahā ahosi khalamaṇḍalappamāṇo, hatthī gahetvā vadhitvā khādati. hatthī tassa bhayena  tattha otaritvā gocaraṃ ^a^P2.0342^ea^ gaṇhituṃ na sakkonti. tadā bodhisatto kuḷīradahaṃ  upanissāya vasamānaṃ hatthiyūthajeṭṭhakaṃ paṭicca kareṇuyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. athassa  mātā ``gabbhaṃ rakkhissāmī''ti aññaṃ pabbatappadesaṃ gantvā gabbhaṃ rakkhitvā puttaṃ vijāyi. so  anukkamena viññutaṃ patto ^a^M2.0309^ea^ mahāsarīro thāmasampanno sobhaggappatto añjanapabbato  viya ahosi. so ekāya kareṇuyā saddhiṃ saṃvāsaṃ kappetvā ``kakkaṭakaṃ gaṇhissāmī''ti attano  bhariyañca mātarañca ādāya taṃ hatthiyūthaṃ upasaṅkamitvā pitaraṃ passitvā ``tāta, ahaṃ kakkaṭakaṃ  gaṇhissāmī''ti āha. atha naṃ pitā ``na sakkhissasi, tātā''ti vāretvā punappunaṃ vadantaṃ  ``tvaññeva jānissasī''ti āha.<br/><br/>[03] so kuḷīradahaṃ upanissāya vasante sabbavāraṇe sannipātetvā sabbehi saddhiṃ dahasamīpaṃ  gantvā ``kiṃ so kakkaṭako otaraṇakāle gaṇhāti, udāhu gocaraṃ gaṇhanakāle, udāhu  uttaraṇakāle''ti pucchitvā ``uttaraṇakāle''ti sutvā ``tena hi tumhe kuḷīradahaṃ otaritvā  yāvadatthaṃ gocaraṃ gahetvā paṭhamaṃ uttaratha, ahaṃ pacchato bhavissāmī''ti āha. vāraṇā tathā kariṃsu.  kuḷīro pacchato uttarantaṃ bodhisattaṃ mahāsaṇḍāsena kammāro lohasalākaṃ viya aḷadvayena pāde  daḷhaṃ gaṇhi, kareṇukā bodhisattaṃ avijahitvā samīpeyeva aṭṭhāsi. bodhisatto ākaḍḍhanto  kuḷīraṃ cāletuṃ nāsakkhi, kuḷīro pana taṃ ākaḍḍhanto attano abhimukhaṃ karoti. so  maraṇabhayatajjito baddharavaṃ ravi, sabbe vāraṇā maraṇabhayatajjitā koñcanādaṃ katvā muttakarīsaṃ  cajamānā palāyiṃsu, kareṇukāpissa saṇṭhātuṃ asakkontī palāyituṃ ārabhi.<br/><br/>[03] atha naṃ ^a^P2.0343^ea^ so attano baddhabhāvaṃ saññāpetvā tassā apalāyanatthaṃ paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 49^b^.^eb^ tattha ^a^V2.0284^ea^ ^b^siṅgī migo^eb^ti siṅgī suvaṇṇavaṇṇo migo. dvīhi aḷehi  siṅgakiccaṃ sādhentehi yuttatāya siṅgīti attho. migoti pana sabbapāṇasaṅgāhakavasena idha  kuḷīro vutto. ^b^āyatacakkhunetto^eb^ti ettha dassanaṭṭhena cakkhu, nayanaṭṭhena nettaṃ, āyatāni  cakkhusaṅkhātāni nettāni ^a^M2.0310^ea^ assāti āyatacakkhunetto, dīghākkhīti attho.  aṭṭhimevassa tacakiccaṃ sādhetīti ^b^aṭṭhittaco. tenābhibhūto^eb^ti tena migena abhibhūto  ajjhotthato niccalaṃ gahito hutvā. ^b^kapaṇaṃ rudāmī^eb^ti kāruññappatto hutvā rudāmi viravāmi.  ^b^mā heva ma^eb^nti maṃ evarūpaṃ byasanappattaṃ attano pāṇasamaṃ piyasāmikaṃ tvaṃ mā heva jahīti.<br/><br/>[03] atha sā kareṇukā nivattitvā taṃ assāsayamānā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 50^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayya na taṃ jahissāmi, kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ. <br/><br/>[22] pathabyā cāturantāya, suppiyo hosi me tuva''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^saṭṭhihāyana^eb^nti jātiyā saṭṭhivassakālasmiñhi kuñjarā thāmena parihāyanti, sā  ahaṃ evaṃ thāmahīnaṃ imaṃ byasanaṃ pattaṃ taṃ na jahissāmi, mā bhāyi, imissā hi catūsu disāsu  samuddaṃ patvā ṭhitāya cāturantāya pathaviyā tvaṃ mayhaṃ suṭṭhu piyoti.<br/><br/>[03] atha naṃ santhambhetvā ``ayya, idāni taṃ kuḷīrena saddhiṃ thokaṃ kathāsallāpaṃ labhamānā  vissajjāpessāmī''ti vatvā kuḷīraṃ yācamānā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 51^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye ^a^P2.0344^ea^ kuḷīrā samuddasmiṃ, gaṅgāya yamunāya ca. <br/><br/>[22] tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho, muñca rodantiyā pati''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- ye samudde vā gaṅgāya vā yamunāya vā kuḷīrā, sabbesaṃ vaṇṇasampattiyā ca  mahantattena ca tvameva seṭṭho uttamo. tena taṃ yācāmi, mayhaṃ rodamānāya sāmikaṃ muñcāti.<br/><br/>[03] kuḷīro tassā kathayamānāya itthisadde nimittaṃ gahetvā ākaḍḍhiyamānaso hutvā vāraṇassa  pādato aḷe viniveṭhento ``ayaṃ vissaṭṭho idaṃ nāma karissatī''ti na kiñci aññāsi. atha  naṃ vāraṇo pādaṃ ukkhipitvā piṭṭhiyaṃ akkami, tāvadeva aṭṭhīni bhijjiṃsu. vāraṇo tuṭṭharavaṃ  ^a^V2.0285^ea^ ravi, sabbe vāraṇā sannipatitvā kuḷīraṃ nīharitvā mahītale ṭhapetvā maddantā  cuṇṇavicuṇṇamakaṃsu. tassa dve aḷā sarīrato bhijjitvā ekamante patiṃsu. so ca kuḷīradaho  gaṅgāya ekābaddho ^a^M2.0311^ea^, gaṅgāya pūraṇakāle gaṅgodakena pūrati, udake mandībhūte dahato  udakaṃ gaṅgaṃ otarati. atha dvepi te aḷā uplavitvā gaṅgāya vuyhiṃsu. tesu eko samuddaṃ  pāvisi, ekaṃ dasabhātikarājāno udake kīḷamānā labhitvā āḷiṅgaṃ nāma mudiṅgaṃ akaṃsu.  samuddaṃ pana paviṭṭhaṃ asurā gahetvā ālambaraṃ nāma bheriṃ kāresuṃ. te aparabhāge sakkena saṅgāme  parājitā taṃ chaḍḍetvā palāyiṃsu, atha naṃ sakko attano atthāya gaṇhāpesi. ``ālambaramegho  viya thanatī''ti taṃ sandhāya vadanti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ubho jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu ^a^P2.0345^ea^. ``tadā kareṇukā ayaṃ  upāsikā ahosi, vāraṇo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kakkaṭakajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 273
title:
  [] . khurappajātakavaṇṇanā^[] . vātaggasindhavajātakavaṇṇanā^[] . kakkaṭakajātakavaṇṇanā^[] . ārāmadūsakajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^yo ve sabbasametāna^eb^nti idaṃ satthā dakkhiṇāgirijanapade aññataraṃ  uyyānapālaputtaṃ ārabbha kathesi. satthā kira vutthavasso jetavanā nikkhamitvā  dakkhiṇāgirijanapade cārikaṃ cari. atheko upāsako buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā  uyyāne nisīdāpetvā yāgukhajjakehi santappetvā ``ayyā, uyyānacārikaṃ caritukāmā iminā  uyyānapālena saddhiṃ carantū''ti vatvā ``ayyānaṃ phalāphalāni dadeyyāsī''ti uyyānapālaṃ  āṇāpesi. bhikkhū caramānā ekaṃ chiddaṭṭhānaṃ disvā ``idaṃ ṭhānaṃ chiddaṃ viraḷarukkhaṃ, kiṃ nu  kho kāraṇa''nti pucchiṃsu. atha nesaṃ uyyānapālo ācikkhi -- ``eko kira uyyānapālaputto  uparopakesu udakaṃ āsiñcanto `mūlappamāṇena āsiñcissāmī'ti uppāṭetvā mūlappamāṇena udakaṃ  āsiñci, tena taṃ ṭhānaṃ chiddaṃ jāta''nti. bhikkhū satthu santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesuṃ.  satthā ``na, bhikkhave, idāneva pubbepi so kumārako ārāmadūsakoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0312^ea^ bārāṇasiyaṃ vissasene nāma raññe rajjaṃ kārente ussave ghuṭṭhe  uyyānapālo ``ussavaṃ kīḷissāmī''ti uyyānavāsino makkaṭe āha -- ``idaṃ uyyānaṃ tumhākaṃ  bahūpakāraṃ ^a^V2.0286^ea^, ahaṃ sattāhaṃ ussavaṃ kīḷissāmi, tumhe satta divase uparopakesu udakaṃ  āsiñcathā''ti. te ``sādhū''ti sampaṭicchiṃsu. so tesaṃ cammaghaṭake datvā pakkāmi. makkaṭā  udakaṃ āsiñcantā uparopakesu āsiñciṃsu. atha ne makkaṭajeṭṭhako āha -- ``āgametha tāva,  udakaṃ nāma sabbakālaṃ dullabhaṃ, taṃ rakkhitabbaṃ, uparopake uppāṭetvā mūlappamāṇaṃ ^a^P2.0346^ea^  ñatvā dīghamūlakesu bahuṃ, rassamūlakesu appaṃ udakaṃ siñcituṃ vaṭṭatī''ti. te ``sādhū''ti vatvā  ekacce uparopake uppāṭetvā gacchanti, ekacce te ropetvā udakaṃ siñcanti.<br/><br/>[03] tasmiṃ kāle bodhisatto bārāṇasiyaṃ ekassa kulassa putto ahosi, so kenacideva  karaṇīyena uyyānaṃ gantvā te makkaṭe tathā karonte disvā ``ko tumhe evaṃ kāretī''ti pucchitvā  ``vānarajeṭṭhako''ti vutte ``jeṭṭhakassa tāva vo ayaṃ paññā, tumhākaṃ pana kīdisī bhavissatī''ti  tamatthaṃ pakāsento imaṃ paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 52^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ve sabbasametānaṃ, ahuvā seṭṭhasammato. <br/><br/>[22] tassāyaṃ edisī paññā, kimeva itarā pajā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sabbasametāna^eb^nti imesaṃ sabbesaṃ samānajātīnaṃ. ^b^ahuvā^eb^ti ahosi.  ^b^kimeva itarā pajā^eb^ti yā itarā etesu lāmikā pajā, kīdisā nu kho tassā paññāti.<br/><br/>[03] tassa kathaṃ sutvā vānarā dutiyaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 53^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva tuvaṃ brahme, anaññāya vinindasi. <br/><br/>[22] kathaṃ mūlaṃ adisvāna, rukkhaṃ jaññā patiṭṭhita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^brahme^eb^ti ālapanamattaṃ. ayaṃ panettha saṅkhepattho -- tvaṃ, bho purisa,  kāraṇākāraṇaṃ ajānitvā evameva amhe vinindasi, rukkhaṃ nāma ``gambhīre patiṭṭhito vā esa,  na vā''ti mūlaṃ anuppāṭetvā kathaṃ ñātuṃ sakkā, tena mayaṃ uppāṭetvā mūlappamāṇena udakaṃ  āsiñcāmāti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M2.0313^ea^ sutvā bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 54^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāhaṃ ^a^V2.0287^ea^ tumhe vinindāmi, ye caññe vānarā vane. <br/><br/>[22] vissasenova gārayho, yassatthā rukkharopakā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vissasenova gārayho^eb^ti bārāṇasirājā vissasenoyeva ettha garahitabbo.  ^b^yassatthā rukkharopakā^eb^ti yassatthāya tumhādisā rukkharopakā jātāti.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0347^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  vānarajeṭṭhako ārāmadūsakakumāro ahosi, paṇḍitapuriso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ārāmadūsakajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 274
title:
  [] . vātaggasindhavajātakavaṇṇanā^[] . kakkaṭakajātakavaṇṇanā^[] . ārāmadūsakajātakavaṇṇanā^[] . sujātajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na hi vaṇṇena sampannā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa suṇisaṃ  dhanañcayaseṭṭhidhītaraṃ visākhāya kaniṭṭhabhaginiṃ sujātaṃ ārabbha kathesi. sā kira mahantena yasena  anāthapiṇḍikassa gharaṃ pūrayamānā pāvisi, ``mahākulassa dhītā aha''nti mānathaddhā ahosi  kodhanā caṇḍī pharusā, sassusasurasāmikavattāni na karoti, gehajanaṃ tajjentī paharantī carati.  athekadivasaṃ satthā pañcahi bhikkhusatehi parivuto anāthapiṇḍikassa gehaṃ gantvā nisīdi.  mahāseṭṭhi dhammaṃ suṇantova bhagavantaṃ upanisīdi, tasmiṃ khaṇe sujātā dāsakammakarehi saddhiṃ kalahaṃ  karoti. satthā dhammakathaṃ ṭhapetvā ``kiṃ saddo eso''ti āha. esā, bhante, kulasuṇhā  agāravā, nevassā sassusasurasāmikavattaṃ atthi, assaddhā appasannā ahorattaṃ kalahaṃ kurumānā  vicaratīti. tena hi naṃ pakkosathāti. sā āgantvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ satthā ``sattimā, sujāte, purisassa bhariyā, tāsaṃ tvaṃ katarā''ti pucchi.  ``bhante, nāhaṃ saṃkhittena kathitassa atthaṃ ājānāmi, vitthārena me kathethā''ti. satthā ``tena  hi ohitasotā suṇohī''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[21] ``paduṭṭhacittā ^a^V2.0288^ea^ ^a^M2.0314^ea^ ahitānukampinī, aññesu rattā  atimaññate patiṃ, <br/><br/>[21] dhanena kītassa vadhāya ussukā. yā evarūpā purisassa bhariyā, <br/><br/>[22] ^b^vadhakā ca bhariyā^eb^ti ca sā pavuccati.. [1] <br/><br/>[21] ``yaṃ itthiyā vindati sāmiko dhanaṃ, sippaṃ vaṇijjañca kasiṃ adhiṭṭhahaṃ, <br/><br/>[27] appampi ^a^P2.0348^ea^ tassa apahātumicchati. yā evarūpā purisassa  bhariyā, <br/><br/>[22] corī ca ^b^bhariyā^eb^ti ca sā pavuccati.. [2] <br/><br/>[21] ``akammakāmā alasā mahagghasā, pharusā ca caṇḍī ca duruttavādinī, <br/><br/>[27] uṭṭhāyakānaṃ abhibhuyya vattati. yā evarūpā purisassa bhariyā, <br/><br/>[22] ^b^ayyā ca bhariyā^eb^ti ca sā pavuccati.. [3] <br/><br/>[21] ``yā sabbadā hoti hitānukampinī, mātāva puttaṃ anurakkhate patiṃ, <br/><br/>[21] tato dhanaṃ sambhatamassa rakkhati. yā evarūpā purisassa bhariyā, <br/><br/>[22] mātā ca ^b^bhariyā^eb^ti ca sā pavuccati.. [4] <br/><br/>[21] ``yathāpi jeṭṭhā bhaginī kaniṭṭhakā, sagāravā hoti sakamhi sādhike, <br/><br/>[27] hirīmanā bhattu vasānuvattinī. yā evarūpā purisassa bhariyā, <br/><br/>[22] ^b^bhaginī ca bhariyā^eb^ti ca sā pavuccati.. [5] <br/><br/>[21] ``yācīdha disvāna patiṃ pamodati, sakhī sakhāraṃva cirassamāgataṃ, <br/><br/>[27] koleyyakā sīlavatī patibbatā. yā evarūpā purisassa bhariyā, <br/><br/>[22] ^b^sakhī ca bhariyā^eb^ti ca sā pavuccati.. [6] <br/><br/>[21] ``akkuddhasantā ^a^M2.0315^ea^ vadhadaṇḍatajjitā, aduṭṭhacittā patino titikkhati, <br/><br/>[27] akkodhanā bhattu vasānuvattinī. yā evarūpā purisassa bhariyā, <br/><br/>[22] ^b^dāsī ca bhariyā^eb^ti ca sā pavuccati''.. (a0 ni0  7.63). [7]<br/><br/>[03] imā ^a^P2.0349^ea^ kho, sujāte, purisassa satta bhariyā. tāsu vadhakasamā  corīsamā ayyasamāti imā tisso niraye nibbattanti, itarā catasso nimmānaratidevaloke. <br/><br/>[21] ``yācīdha ^a^V2.0289^ea^ bhariyā vadhakāti vuccati, corīti ayyāti ca yā  pavuccati. <br/><br/>[22] dussīlarūpā pharusā anādarā, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti tā.. <br/><br/>[21] ``yācīdha mātā bhaginī sakhīti ca, dāsīti bhariyāti ca yā pavuccati. <br/><br/>[22] sīle ṭhitattā cirarattasaṃvutā, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti tā''ti.. (a0  ni0  7.63).<br/><br/>[03] evaṃ satthari imā satta bhariyā dassenteyeva sujātā sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``sujāte,  tvaṃ imāsaṃ sattannaṃ bhariyānaṃ katarā''ti vutte ``dāsisamā ahaṃ, bhante''ti vatvā tathāgataṃ  vanditvā khamāpesi. iti satthā sujātaṃ gharasuṇhaṃ ekovādeneva dametvā katabhattakicco jetavanaṃ  gantvā bhikkhusaṅghena vatte dassite gandhakuṭiṃ pāvisi. dhammasabhāyampi kho, bhikkhū, satthu  guṇakathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, ekovādeneva satthā sujātaṃ gharasuṇhaṃ dametvā sotāpattiphale  patiṭṭhāpesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi mayā sujātā ekovādeneva  damitā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni ^a^M2.0316^ea^ uggaṇhitvā pitu accayena  rajje patiṭṭhāya dhammena samena rajjaṃ kāresi. tassa mātā kodhanā ahosi caṇḍā pharusā  akkosikā paribhāsikā. so mātu ovādaṃ dātukāmopi ``avatthukaṃ kathetuṃ na yutta''nti tassā  anusāsanatthaṃ ekaṃ upamaṃ olokento carati. athekadivasaṃ uyyānaṃ agamāsi, mātāpi puttena  saddhiṃyeva agamāsi ^a^P2.0350^ea^. atha antarāmagge kikī sakuṇo viravi,  bodhisattaparisā taṃ saddaṃ sutvā kaṇṇe pidahitvā ``ambho, caṇḍavāce pharusavāce mā  saddamakāsī''ti āha. bodhisatte pana nāṭakaparivārite mātarā saddhiṃ uyyāne vicarante ekasmiṃ  supupphitasālarukkhe nilīnā ekā kokilā madhurena sarena vassi. mahājano tassā saddena  sammatto hutvā añjaliṃ paggahetvā ``saṇhavāce sakhilavāce muduvāce vassa vassā''ti gīvaṃ  ukkhipitvā ohitasoto olokento aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha mahāsatto tāni dve kāraṇāni disvā ``idāni mātaraṃ saññāpetuṃ sakkhissāmī''ti  cintetvā ``amma, antarāmagge kikīsaddaṃ sutvā mahājano `mā saddamakāsi ^a^V2.0290^ea^, mā  saddamakāsī'ti kaṇṇe pidahi, pharusavācā nāma na kassaci piyā''ti vatvā imā gāthā avoca  -- <br/><br/>[40] 55^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na hi vaṇṇena sampannā, mañjukā piyadassanā. <br/><br/>[22] kharavācā piyā honti, asmiṃ loke paramhi ca.. <br/><br/>[40] 56^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nanu passasimaṃ kāḷiṃ, dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ. <br/><br/>[22] kokilaṃ saṇhabhāṇena, bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ.. <br/><br/>[40] 57^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasmā sakhilavācassa, mantabhāṇī anuddhato. <br/><br/>[22] atthaṃ dhammañca dīpeti, madhuraṃ tassa bhāsita''nti..<br/><br/>[03] tāsaṃ ayamattho -- amma, ime sattā piyaṅgusāmādinā sarīravaṇṇena samannāgatā  kathānigghosassa madhuratāya ^b^mañjukā,^eb^ abhirūpatāya ^b^piyadassanā^eb^ samānāpi antamaso  mātāpitaropi akkosaparibhāsādivasena pavattāya kharavācāya samannāgatattā ^b^kharavācā^eb^  imasmiñca parasmiñca loke piyā nāma na honti antarāmagge kharavācā kikī viya,  saṇhabhāṇino ^a^M2.0317^ea^ pana maṭṭhāya madhurāya vācāya samannāgatā virūpāpi piyā honti.  tena taṃ vadāmi -- nanu passasi tvaṃ imaṃ kāḷiṃ dubbaṇṇaṃ sarīravaṇṇatopi kāḷatarehi tilakehi  ^a^P2.0351^ea^ āhataṃ kokilaṃ, yā evaṃ dubbaṇṇā samānāpi saṇhabhāsanena bahūnaṃ piyā jātā.  iti yasmā kharavāco satto loke mātāpitūnampi appiyo, tasmā bahujanassa piyabhāvaṃ  icchanto poso sakhilavāco saṇhamaṭṭhamuduvāco assa. paññāsaṅkhātāya mantāya paricchinditvā  vacanato ^b^mantabhāṇī,^eb^ vinā uddhaccena pamāṇayuttasseva kathanato ^b^anuddhato^eb^. yo hi  evarūpo puggalo pāḷiñca atthañca dīpeti, tassa bhāsitaṃ kāraṇasannissitaṃ katvā paraṃ  anakkosetvā kathitatāya madhuranti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto imāhi tīhi gāthāhi mātu dhammaṃ desetvā mātaraṃ saññāpesi, sā tato  paṭṭhāya ācārasampannā ahosi. bodhisattopi mātaraṃ ekovādena nibbisevanaṃ katvā yathākammaṃ  gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0291^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  bārāṇasirañño mātā sujātā ahosi, rājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sujātajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 275
title:
  [] . kakkaṭakajātakavaṇṇanā^[] . ārāmadūsakajātakavaṇṇanā^[] . sujātajātakavaṇṇanā^[] . ulūkajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sabbehi kira ñātīhī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kākolūkakalahaṃ ārabbha  kathesi. tasmiñhi kāle kākā divā ulūke khādanti, ulūkā sūriyatthaṅgamanato paṭṭhāya tattha  tattha sayitānaṃ kākānaṃ sīsāni chinditvā te jīvitakkhayaṃ pāpenti. athekassa bhikkhuno  jetavanapaccante ekasmiṃ pariveṇe vasantassa sammajjanakāle rukkhato patitāni sattaṭṭhanāḷimattānipi  bahutarānipi kākasīsāni chaḍḍetabbāni honti. so tamatthaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi. bhikkhū  dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, amukassa kira bhikkhuno vasanaṭṭhāne ^a^M2.0318^ea^  divase divase ettakāni ^a^P2.0352^ea^ nāma kākasīsāni chaḍḍetabbāni  hontī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchi,  bhikkhū ``imāya nāmā''ti vatvā ``kadā paṭṭhāya pana, bhante, kākānañca ulūkānañca aññamaññaṃ  veraṃ uppanna''nti pucchiṃsu, satthā ``paṭhamakappikakālato paṭṭhāyā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte paṭhamakappikā manussā sannipatitvā ekaṃ abhirūpaṃ sobhaggappattaṃ ācārasampannaṃ  sabbākāraparipuṇṇaṃ purisaṃ gahetvā rājānaṃ kariṃsu, catuppadāpi sannipatitvā ekaṃ sīhaṃ rājānaṃ  akaṃsu, mahāsamudde macchā ānandaṃ nāma macchaṃ rājānaṃ akaṃsu. tato sakuṇagaṇā himavantapadese  ekasmiṃ piṭṭhipāsāṇe sannipatitvā ``manussesu rājā paññāyati, tathā catuppadesu ceva macchesu ca.  amhākaṃ panantare rājā nāma natthi, appatissavāso nāma na vaṭṭati, amhākampi rājānaṃ laddhuṃ  vaṭṭati, ekaṃ rājaṭṭhāne ṭhapetabbayuttakaṃ jānāthā''ti. te tādisaṃ sakuṇaṃ olokayamānā ekaṃ ulūkaṃ  rocetvā ``ayaṃ no ruccatī''ti āhaṃsu. atheko sakuṇo sabbesaṃ ajjhāsayaggahaṇatthaṃ tikkhattuṃ  sāvesi. tassa sāventassa dve sāvanā adhivāsetvā tatiyasāvanāya eko kāko uṭṭhāya ``tiṭṭha  tāvetassa imasmiṃ rājābhisekakāle evarūpaṃ mukhaṃ bhavati, kuddhassa kīdisaṃ bhavissati, iminā  hi kuddhena olokitā mayaṃ tattakapāle pakkhittaloṇaṃ viya tattha tattheva bhijjissāma, imaṃ rājānaṃ  kātuṃ mayhaṃ na ruccatī''ti imamatthaṃ pakāsetuṃ paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 58^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbehi ^a^V2.0292^ea^ ^a^P2.0353^ea^ kira ñātīhi, kosiyo issaro kato. <br/><br/>[22] sace ñātīhanuññāto, bhaṇeyyāhaṃ ekavācika''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- yā esā sāvanā vattati, taṃ sutvā vadāmi. sabbehi kira imehi  samāgatehi ñātīhi ayaṃ kosiyo rājā kato. sace panāhaṃ ñātīhi anuññāto bhaveyyaṃ, ettha  vattabbaṃ ekavācikaṃ kiñci bhaṇeyyanti.<br/><br/>[03] atha ^a^M2.0319^ea^ naṃ anujānantā sakuṇā dutiyaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 59^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhaṇa samma anuññāto, atthaṃ dhammañca kevalaṃ. <br/><br/>[22] santi hi daharā pakkhī, paññavanto jutindharā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhaṇa, samma, anuññāto^eb^ti, samma, vāyasa tvaṃ amhehi sabbehi anuññāto, yaṃ  te bhaṇitabbaṃ, taṃ bhaṇa.^b^ atthaṃ dhammañca kevala^eb^nti bhaṇanto ca kāraṇañceva paveṇiāgatañca  vacanaṃ amuñcitvā bhaṇa. ^b^paññavanto jutindharā^eb^ti paññāsampannā ceva ñāṇobhāsadharā ca  daharāpi pakkhino atthiyeva.<br/><br/>[03] so evaṃ anuññāto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 60^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na me ruccati bhaddaṃ vo, ulūkassābhisecanaṃ. <br/><br/>[22] akkuddhassa mukhaṃ passa, kathaṃ kuddho karissatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- bhaddaṃ tumhākaṃ hotu, yaṃ panetaṃ tikkhattuṃ sāvanavācāya ulūkassa abhisecanaṃ  karīyati, etaṃ mayhaṃ na ruccati. etassa hi idāni tuṭṭhacittassa akkuddhassa mukhaṃ passatha, kuddho  panāyaṃ kathaṃ karissatīti na jānāmi, sabbathāpi etaṃ mayhaṃ na ruccatīti.<br/><br/>[03] so evaṃ vatvā ``mayhaṃ na ruccati, mayhaṃ na ruccatī''ti viravanto ākāse uppati,  ulūkopi naṃ uṭṭhāya anubandhi. tato paṭṭhāya te aññamaññaṃ veraṃ bandhiṃsu. sakuṇā suvaṇṇahaṃsaṃ  rājānaṃ katvā pakkamiṃsu.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0293^ea^ ^a^P2.0354^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā  jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. ``tadā rajje  abhisittahaṃsapoto ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ulūkajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] padumavaggo dutiyo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] padumaṃ mudupāṇī ca, palobhanaṃ panādakaṃ. <br/><br/>[27] khurappaṃ sindhavañceva, kakkaṭā, rāmadūsakaṃ. <br/><br/>[22] sujātaṃ ulūkaṃ dasa.. 


volume: 111
item: 276
title:
  [] . ārāmadūsakajātakavaṇṇanā^[] . sujātajātakavaṇṇanā^udapānavaggo^[] . udapānadūsakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^āraññikassa^eb^ ^a^V2.0294^ea^ ^a^M2.0320^ea^ ^b^isino^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto ekaṃ udapānadūsakasiṅgālaṃ ārabbha kathesi. eko kira siṅgālo bhikkhusaṅghassa  pānīyaudapānaṃ uccārapassāvakaraṇena dūsetvā pakkāmi. atha naṃ ekadivasaṃ udapānasamīpaṃ āgataṃ  sāmaṇerā leḍḍūhi paharitvā kilamesuṃ, so tato paṭṭhāya taṃ ṭhānaṃ puna nivattitvāpi na olokesi.  bhikkhū taṃ pavattiṃ ñatvā dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, udapānadūsakasiṅgālo  kira sāmaṇerehi kilamitakālato paṭṭhāya puna nivattitvāpi na olokesī''ti. satthā āgantvā  ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte  ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa siṅgālo udapānadūsakoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ idameva isipatanaṃ ayameva udapāno ahosi. tadā bodhisatto  bārāṇasiyaṃ kulaghare nibbattitvā vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā isigaṇaparivuto isipatane  vāsaṃ kappesi. tadā eko siṅgālo idameva udapānaṃ dūsetvā pakkamati. atha naṃ ekadivasaṃ  tāpasā parivāretvā ṭhitā ekenupāyena gahetvā bodhisattassa santikaṃ ānayiṃsu. bodhisatto  siṅgālena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 61^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āraññikassa isino, cirarattatapassino. <br/><br/>[22] kicchākataṃ udapānaṃ, kathaṃ samma avāhayī''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^P2.0355^ea^ -- araññe vasanatāya ^b^āraññikassa,^eb^ esitaguṇattā  ^b^isino,^eb^ cirarattaṃ tapaṃ nissāya vutthattā ^b^cirarattatapassino kicchākataṃ^eb^ kicchena  dukkhena nipphāditaṃ udapānaṃ ^b^kathaṃ^eb^ kimatthāya ^b^samma^eb^ siṅgāla, tvaṃ ^b^avāhayi^eb^  muttakarīsena ajjhotthari dūsesi, taṃ vā muttakarīsaṃ ettha avāhayi pātesīti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V2.0295^ea^ sutvā siṅgālo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 62^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``esa dhammo siṅgālānaṃ, yaṃ pitvā ohadāmase. <br/><br/>[22] pitupitāmahaṃ dhammo, na taṃ ujjhātumarahasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0321^ea^ ^b^esa dhammo^eb^ti esa sabhāvo. ^b^yaṃ pitvā ohadāmase^eb^ti,  samma, yaṃ mayaṃ yattha pānīyaṃ pivāma, tameva ūhadāmapi omuttemapi, esa amhākaṃ siṅgālānaṃ  dhammoti dasseti. ^b^pitupitāmaha^eb^nti pitūnañca pitāmahānañca no esa dhammo. ^b^na taṃ  ujjhātumarahasī^eb^ti taṃ amhākaṃ paveṇiāgataṃ dhammaṃ sabhāvaṃ tvaṃ ujjhātuṃ na arahasi, na yuttaṃ te  ettha kujjhitunti.<br/><br/>[03] athassa bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 63^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yesaṃ vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso. <br/><br/>[22] mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā, addasāma kudācana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mā vo^eb^ti tumhākaṃ dhammaṃ vā adhammaṃ vā na mayaṃ kadāci addasāmāti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto tassa ovādaṃ datvā ``mā puna āgacchā''ti āha. so tato paṭṭhāya puna  nivattitvāpi na olokesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  udapānadūsako ayameva siṅgālo ahosi, gaṇasatthā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] udapānadūsakajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 277
title: [] . sujātajātakavaṇṇanā^udapānavaggo^[] . udapānadūsakajātakavaṇṇanā^[] . byagghajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yena^eb^ ^a^P2.0356^ea^ ^b^mittena saṃsaggā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  kokālikaṃ ārabbha kathesi. kokālikavatthu terasakanipāte ^b^takkāriyajātake^eb^ (jā0  1.13.104 ādayo) āvibhavissati. kokāliko pana ``sāriputtamoggallāne gahetvā  āgamissāmī''ti kokālikaraṭṭhato ^a^V2.0296^ea^ jetavanaṃ āgantvā satthāraṃ vanditvā there  upasaṅkamitvā ``āvuso, kokālikaraṭṭhavāsino manussā tumhe pakkosanti, etha gacchāmā''ti āha.  ``gaccha tvaṃ, āvuso, na mayaṃ āgacchāmā''ti. so therehi paṭikkhitto sayameva agamāsi.  atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, kokāliko sāriputtamoggallānehi  sahāpi ^a^M2.0322^ea^ vināpi vattituṃ na sakkoti, saṃyogampi na sahati, viyogampi na  sahatī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi kokāliko  sāriputtamoggallānehi neva saha, na vinā vattituṃ sakkotī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto aññatarasmiṃ araññāyatane rukkhadevatā  hutvā nibbatti. tassa vimānato avidūre aññatarasmiṃ vanappatijeṭṭhake aññā rukkhadevatā vasati.  tasmiṃ vanasaṇḍe sīho ca byaggho ca vasanti. tesaṃ bhayena koci tattha na khettaṃ karoti, na  rukkhaṃ chindati, nivattitvā oloketuṃ samattho nāma natthi. te pana sīhabyagghā nānappakāre  mige vadhitvā khādanti, khāditāvasesaṃ tattheva pahāya gacchanti. tena so vanasaṇḍo  asucikuṇapagandho hoti. atha itarā rukkhadevatā andhabālā kāraṇākāraṇaṃ ajānamānā  ekadivasaṃ bodhisattaṃ āha -- ``samma, ete no sīhabyagghe nissāya vanasaṇḍo  asucikuṇapagandho jāto, ahaṃ ete palāpemī''ti. bodhisatto ``samma, ime dve nissāya  amhākaṃ vimānāni ^a^P2.0357^ea^ rakkhiyanti, etesu palāyantesu vimānāni no  vinassissanti, sīhabyagghānaṃ padaṃ apassantā manussā sabbaṃ vanaṃ chinditvā ekaṅgaṇaṃ katvā  khettāni karissanti, mā te evaṃ ruccī''ti vatvā purimā dve gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 64^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena mittena saṃsaggā, yogakkhemo vihiyyati. <br/><br/>[22] pubbevajjhābhavaṃ tassa, rakkhe akkhīva paṇḍito.. <br/><br/>[40] 65^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena mittena saṃsaggā, yogakkhemo pavaḍḍhati. <br/><br/>[22] kareyyattasamaṃ vuttiṃ, sabbakiccesu paṇḍito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yena mittena saṃsaggā^eb^ti yena pāpamittena saddhiṃ saṃsaggahetu saṃsaggakāraṇā, yena  saddhiṃ dassanasaṃsaggo savanasaṃsaggo kāyasaṃsaggo samullapanasaṃsaggo paribhogasaṃsaggoti imassa  pañcavidhassa saṃsaggassa katattāti attho. ^b^yogakkhemo^eb^ti kāyacittasukhaṃ. tañhi ^a^M2.0323^ea^  dukkhayogato khemattā ^a^V2.0297^ea^ idha yogakkhemoti adhippetaṃ. ^b^vihiyyatī^eb^ti  parihāyati. ^b^pubbevajjhābhavaṃ tassa, rakkhe akkhīva paṇḍito^eb^ti tassa pāpamittassa  ajjhābhavaṃ tena abhibhavitabbaṃ attano lābhayasajīvitaṃ, yathā naṃ so na ajjhābhavati, tathā  paṭhamatarameva attano akkhī viya paṇḍito puriso rakkheyya.<br/><br/>[03] dutiyagāthāya ^b^yenā^eb^ti yena kalyāṇamittena saha saṃsaggakāraṇā. ^b^yogakkhemo  pavaḍḍhatī^eb^ti kāyacittasukhaṃ vaḍḍhati. ^b^kareyyattasamaṃ vutti^eb^nti tassa kalyāṇamittassa  sabbakiccesu paṇḍito puriso yathā attano jīvitavuttiñca upabhogaparibhogavuttiñca karoti,  evametaṃ sabbaṃ kareyya, adhikampi kareyya, hīnaṃ pana na kareyyāti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisattena kāraṇe kathitepi sā bāladevatā anupadhāretvā ekadivasaṃ bheravarūpārammaṇaṃ  dassetvā te sīhabyagghe palāpesi. manussā tesaṃ padavalañjaṃ adisvā ``sīhabyagghā aññaṃ  vanasaṇḍaṃ gatā''ti ñatvā vanasaṇḍassa ekapassaṃ chindiṃsu. devatā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā  ^a^P2.0358^ea^ ``ahaṃ, samma, tava vacanaṃ akatvā te palāpesiṃ, idāni tesaṃ gatabhāvaṃ ñatvā  manussā vanasaṇḍaṃ chindanti, kiṃ nu kho kātabba''nti vatvā ``idāni te asukavanasaṇḍe nāma  vasanti, gantvā te ānehī''ti vuttā tattha gantvā tesaṃ purato ṭhatvā añjaliṃ paggayha tatiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 66^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``etha byagghā nivattavho, paccupetha mahāvanaṃ. <br/><br/>[22] mā vanaṃ chindi nibyagghaṃ, byagghā māhesu nibbanā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^byagghā^eb^ti ubhopi te byagghanāmenevālapantī āha. ^b^nivattavho^eb^ti nivattatha.  ^b^paccupetha mahāvana^eb^nti taṃ mahāvanaṃ paccupetha puna upagacchatha, ayameva vā pāṭho. ^b^mā  vanaṃ chindi nibyaggha^eb^nti amhākaṃ vasanakavanasaṇḍaṃ idāni tumhākaṃ abhāvena nibyagghaṃ manussā  mā chindiṃsu. ^b^byagghā māhesu nibbanā^eb^ti tumhādisā ca byaggharājāno attano vasanaṭṭhānā  palāyitattā nibbanā vasanaṭṭhānabhūtena vanena virahitā mā ahesuṃ. te evaṃ tāya devatāya  yāciyamānāpi ``gaccha tvaṃ, na mayaṃ āgamissāmā''ti paṭikkhipiṃsuyeva. devatā ekikāva  vanasaṇḍaṃ paccāgañchi. manussāpi katipāheneva sabbaṃ vanaṃ chinditvā khettāni karitvā kasikammaṃ  kariṃsu.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0298^ea^ ^a^M2.0324^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā  jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā apaṇḍitā devatā kokāliko ahosi, sīho sāriputto, byaggho  moggallāno, paṇḍitadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] byagghajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 278
title: udapānavaggo^[] . udapānadūsakajātakavaṇṇanā^[] . byagghajātakavaṇṇanā^[] . kacchapajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^ko^eb^ ^a^P2.0359^ea^ ^b^nu uddhitabhattovā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  kosalarājassa dvinnaṃ mahāmattānaṃ kalahavūpasamanaṃ ārabbha kathesi. paccuppannavatthu dukanipāte  kathitameva.<br/><br/>[03] atīte pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā  vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā  himavantapadese gaṅgātīre assamapadaṃ māpetvā tattha abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā  jhānakīḷaṃ kīḷanto vāsaṃ kappesi. imasmiṃ kira jātake bodhisatto paramamajjhatto ahosi,  upekkhāpāramiṃ pūresi. tassa paṇṇasāladvāre nisinnassa eko pagabbho dussīlo makkaṭo āgantvā  kaṇṇasotesu aṅgajātena salākapavesanakammaṃ karoti, bodhisatto avāretvā majjhatto hutvā  nisīdatiyeva. athekadivasaṃ eko kacchapo udakā uttaritvā gaṅgātīre mukhaṃ vivaritvā ātapaṃ  tappanto niddāyati. taṃ disvā so lolavānaro tassa mukhe salākapavesanakammaṃ akāsi.  athassa kacchapo pabujjhitvā aṅgajātaṃ samugge pakkhipanto viya ḍaṃsi, balavavedanā uppajji.  vedanaṃ adhivāsetuṃ asakkonto ``ko nu kho maṃ imamhā dukkhā moceyya, kassa santikaṃ  gacchāmī''ti cintetvā ``añño maṃ imamhā dukkhā mocetuṃ samattho natthi aññatra tāpasena,  tasseva santikaṃ mayā gantuṃ vaṭṭatī''ti kacchapaṃ dvīhi hatthehi ukkhipitvā bodhisattassa santikaṃ  agamāsi. bodhisatto tena dussīlamakkaṭena saddhiṃ davaṃ karonto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 67^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko ^a^P2.0360^ea^ ^a^M2.0325^ea^ nu uddhitabhattova, pūrahatthova brāhmaṇo. <br/><br/>[22] kahaṃ nu bhikkhaṃ acari, kaṃ saddhaṃ upasaṅkamī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ko nu uddhitabhattovā^eb^ti ko nu esa vaḍḍhitabhatto viya, ekaṃ vaḍḍhitabhattaṃ  bhattapūrapātiṃ ^a^V2.0299^ea^ hatthehi gahetvā viya ko nu eso āgacchatīti attho. ^b^pūrahatthova  brāhmaṇo^eb^ti kattikamāse vācanakaṃ labhitvā pūrahattho brāhmaṇo viya ca ko nu kho esoti vānaraṃ  sandhāya vadati. ^b^kahaṃ nu bhikkhaṃ acarī^eb^ti, bho vānara, kasmiṃ padese ajja tvaṃ bhikkhaṃ  acari. ^b^kaṃ saddhaṃ upasaṅkamī^eb^ti kataraṃ nāma pubbapete uddissa kataṃ saddhabhattaṃ, kataraṃ vā saddhaṃ  puggalaṃ tvaṃ upasaṅkami, kuto te ayaṃ deyyadhammo laddhoti dīpeti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā dussīlavānaro dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 68^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahaṃ kapismi dummedho, anāmāsāni āmasiṃ. <br/><br/>[22] tvaṃ maṃ mocaya bhaddaṃ te, mutto gaccheyya pabbata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ahaṃ kapismi dummedho^eb^ti bhaddaṃ te ahaṃ asmi dummedho capalacitto makkaṭo.  ^b^anāmāsāni āmasi^eb^nti anāmasitabbaṭṭhānāni āmasiṃ. ^b^tvaṃ maṃ mocaya bhaddaṃ te^eb^ti  tvaṃ dayālu anukampako maṃ imamhā dukkhā mocehi, ^b^bhaddaṃ^eb^ te hotu. ^b^mutto gaccheyya  pabbata^eb^nti sohaṃ tavānubhāvena imamhā byasanā mutto pabbatameva gaccheyyaṃ, na te puna cakkhupathe  attānaṃ dasseyyanti.<br/><br/>[03] bodhisatto tasmiṃ kāruññena kacchapena saddhiṃ sallapanto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 69^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kacchapā kassapā honti, koṇḍaññā honti makkaṭā. <br/><br/>[22] muñca kassapa koṇḍaññaṃ, kataṃ methunakaṃ tayā''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^P2.0361^ea^ -- kacchapā nāma kassapagottā honti, makkaṭā koṇḍaññagottā,  kassapakoṇḍaññānañca aññamaññaṃ āvāhavivāhasambandho atthi. addhā tayidaṃ lolena  dussīlamakkaṭena tayā saddhiṃ, tayā ca dussīlena iminā makkaṭena saddhiṃ gottasadisatāsaṅkhātassa  methunadhammassa ^a^M2.0326^ea^ anucchavikaṃ dussīlyakammasaṅkhātampi methunakaṃ kataṃ, tasmā  ^b^muñca, kassapa, koṇḍañña^eb^nti.<br/><br/>[03] kacchapo bodhisattassa vacanaṃ sutvā kāraṇena pasanno vānarassa aṅgajātaṃ muñci. makkaṭo  muttamattova bodhisattaṃ vanditvā palāto, puna taṃ ṭhānaṃ nivattitvāpi na olokesi. kacchapopi  ^a^V2.0300^ea^ bodhisattaṃ vanditvā sakaṭṭhānameva gato. bodhisattopi aparihīnajjhāno  brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kacchapavānarā dve mahāmattā ahesuṃ, tāpaso pana ahameva ahosi''nti.<br/><br/>[03] kacchapajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 279
title:
  [] . udapānadūsakajātakavaṇṇanā^[] . byagghajātakavaṇṇanā^[] . kacchapajātakavaṇṇanā^[] . lolajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kāyaṃ balākā sikhinī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. tañhi dhammasabhaṃ ānītaṃ satthā ``na tvaṃ bhikkhu idāneva lolo, pubbepi loloyeva,  lolatāyeva ca jīvitakkhayaṃ patto, taṃ nissāya porāṇakapaṇḍitāpi attano vasanaṭṭhānā paribāhirā  ahesu''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasiseṭṭhino mahānase bhattakārako puññatthāya  nīḷapacchiṃ ṭhapesi. tadā bodhisatto pārāvatayoniyaṃ nibbattitvā tattha vāsaṃ kappesi. atheko  lolakāko mahānasamatthakena gacchanto nānappakāraṃ macchamaṃsavikatiṃ disvā pipāsābhibhūto ``kaṃ  nu kho nissāya sakkā bhaveyyaṃ okāsaṃ ^a^P2.0362^ea^ laddhu''nti cintetvā bodhisattaṃ disvā  ``imaṃ nissāya sakkā''ti sanniṭṭhānaṃ katvā tassa gocarāya araññagamanakāle piṭṭhito piṭṭhito  anubandhi. atha naṃ bodhisatto ``mayaṃ kho, kāka, aññagocarā, tvampi aññagocaro, kiṃ nu  kho maṃ anubandhasī''ti āha. ``tumhākaṃ, sāmi, kiriyā mayhaṃ ruccati, ahampi tumhehi  samānagocaro hutvā tumhe upaṭṭhātuṃ ^a^M2.0327^ea^ icchāmī''ti. bodhisatto sampaṭicchi.  so tena saddhiṃ gocarabhūmiyaṃ ekagocaraṃ caranto viya osakkitvā gomayarāsiṃ viddhaṃsetvā pāṇake  khāditvā kucchipūraṃ katvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā ``tumhe ettakaṃ kālaṃ caratheva, nanu bhojane  nāma pamāṇaṃ ñātuṃ vaṭṭati, etha nātisāyameva gacchāmā''ti āha. bodhisatto taṃ ādāya  vasanaṭṭhānaṃ agamāsi. bhattakārako ``amhākaṃ pārāvato sahāyaṃ gahetvā āgato''ti kākassāpi  ekaṃ thusapacchiṃ ṭhapesi. kākopi catūhapañcāhaṃ teneva nīhārena vasi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V2.0301^ea^ seṭṭhino bahumacchamaṃsaṃ āhariyittha, kāko taṃ disvā  lobhābhibhūto paccūsakālato paṭṭhāya nitthunanto nipajji. atha naṃ punadivase bodhisatto ``ehi,  samma, gocarāya pakkamissāmā''ti āha. ``tumhe gacchatha, mayhaṃ ajiṇṇāsaṅkā atthī''ti.  ``samma, kākānaṃ ajīrako nāma natthi, dīpavaṭṭimattameva hi tumhākaṃ kucchiyaṃ thokaṃ tiṭṭhati,  sesaṃ ajjhohaṭamattameva jīrati, mama vacanaṃ karohi, mā etaṃ ^a^P2.0363^ea^ macchamaṃsaṃ disvā  evamakāsī''ti. ``sāmi, kiṃ nāmetaṃ kathetha, ajiṇṇāsaṅkāva mayha''nti. ``tena hi  appamatto hohī''ti taṃ ovaditvā bodhisatto pakkāmi.<br/><br/>[03] bhattakārakopi nānāmacchamaṃsavikatiyo sampādetvā sarīrato sedaṃ apanento mahānasadvāre  aṭṭhāsi. kāko ``ayaṃ idāni kālo maṃsaṃ khāditu''nti gantvā rasakaroṭimatthake nisīdi.  bhattakārako ``kirī''ti saddaṃ sutvā nivattitvā olokento kākaṃ disvā pavisitvā taṃ gahetvā  sakalasarīralomaṃ luñcitvā matthake cūḷaṃ ṭhapetvā siṅgīveramaricādīni pisitvā takkena āloḷetvā  ``tvaṃ amhākaṃ seṭṭhino macchamaṃsaṃ ucchiṭṭhakaṃ karosī''ti sakalasarīramassa makkhetvā khipitvā  nīḷapacchiyaṃ pātesi, balavavedanā uppajji. bodhisatto gocarabhūmito āgantvā taṃ nitthunantaṃ  disvā davaṃ karonto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 70^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāyaṃ balākā sikhinī, corī laṅghipitāmahā. <br/><br/>[22] oraṃ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0328^ea^ ^b^kāyaṃ balākā sikhinī^eb^ti taṃ kākaṃ tassa bahalatakkena  makkhitasarīrasetavaṇṇattā matthake ca sikhāya ṭhapitattā ``kā esā balākā sikhinī''ti  pucchanto ālapati. ^b^corī^eb^ti kulassa ananuññāya kulagharaṃ, kākassa vā aruciyā pacchiṃ  paviṭṭhattā ``corī''ti vadati. ^b^laṅghipitāmahā^eb^ti laṅghī vuccati ākāse laṅghanato  megho, balākā ca nāma meghasaddena gabbhaṃ gaṇhantīti meghasaddo balākānaṃ pitā, megho pitāmaho  hoti. tenāha ``laṅghipitāmahā''ti. ^b^oraṃ balāke āgacchā^eb^ti, ambho balāke, ito  ehi. ^b^caṇḍo me vā yaso sakhā^eb^ti mayhaṃ sakhā pacchisāmiko vāyaso caṇḍo pharuso  ^a^P2.0364^ea^, so āgato taṃ disvā kaṇayasadisena tuṇḍena koṭṭetvā jīvitakkhayaṃ pāpeyya,  tasmā yāva vāyaso nāgacchati, tāva pacchito otaritvā ito ehi, sīghaṃ palāyassūti vadati.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kāko dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 71^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāhaṃ ^a^V2.0302^ea^ balākā sikhinī, ahaṃ lolosmi vāyaso. <br/><br/>[22] akatvā vacanaṃ tuyhaṃ, passa lūnosmi āgato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^āgato^eb^ti tvaṃ idāni gocarabhūmito āgato, maṃ lūnaṃ passāti attho.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 72^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ. <br/><br/>[22] na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhinā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^punapāpajjasī sammā^eb^ti samma vāyasa, punapi tvaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ  paṭilabhissaseva, natthi te ettakena mokkho. kiṃkāraṇā? ^b^sīlañhi tava tādisaṃ^eb^ pāpakaṃ,  yasmā tava ācārasīlaṃ tādisaṃ dukkhādhigamasseva anurūpaṃ. ^b^na hi mānusakā^eb^ti manussā  nāma mahāpuññā, tiracchānagatānaṃ tathārūpaṃ puññaṃ natthi, tasmā mānusakā bhogā tiracchānagatena  pakkhinā na bhuñjīyantīti.<br/><br/>[03] evañca ^a^M2.0329^ea^ pana vatvā bodhisatto ``ito dāni paṭṭhāya mayā ettha vasituṃ  na sakkā''ti uppatitvā aññattha agamāsi. kākopi nitthunanto tattheva kālamakāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. ``tadā lolakāko lolabhikkhu ahosi, pārāvato pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] lolajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 280
title:
  [] . byagghajātakavaṇṇanā^[] . kacchapajātakavaṇṇanā^[] . lolajātakavaṇṇanā^[] . rucirajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kāyaṃ^eb^ ^a^P2.0365^ea^ ^b^balākā rucirā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  lolabhikkhuṃ ārabbha kathesi. dvepi vatthūni purimasadisāneva gāthāpi. <br/><br/>[40] 73^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāyaṃ ^a^V2.0303^ea^ balākā rucirā, kākanīḷasmimacchati. <br/><br/>[22] caṇḍo kāko sakhā mayhaṃ, yassa cetaṃ kulāvakaṃ.. <br/><br/>[40] 74^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nanu maṃ samma jānāsi, dija sāmākabhojana. <br/><br/>[22] akatvā vacanaṃ tuyhaṃ, passa lūnosmi āgato.. <br/><br/>[40] 75^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ. <br/><br/>[22] na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhinā''ti.. -- <br/><br/>[25] gāthā hi ekantarikāyeva.<br/><br/>[03] tattha ^b^``rucirā''^eb^ti takkamakkhitasarīratāya setavaṇṇataṃ sandhāya vadati. rucirā  piyadassanā, paṇḍarāti attho. ^b^kākanīḷasmi^eb^nti kākakulāvake.  ``kākaniḍḍhasmi''ntipi pāṭho. ^b^dijā^eb^ti kāko pārevataṃ ālapati.  ^b^sāmākabhojanā^eb^ti tiṇabījabhojana. sāmākaggahaṇena hettha sabbampi tiṇabījaṃ gahitaṃ.  idhāpi bodhisatto ``na idāni sakkā ito paṭṭhāya mayā ettha vasitu''nti uppatitvā aññattha  gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0330^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. ``tadā lolakāko  lolabhikkhu ahosi, pārāvato pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] rucirajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 281
title:
  [] . kacchapajātakavaṇṇanā^[] . lolajātakavaṇṇanā^[] . rucirajātakavaṇṇanā^[] . kurudhammajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^tava saddhañca sīlañcā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ haṃsaghātakabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. sāvatthivāsino ^a^P2.0366^ea^ dve sahāyakā bhikkhū pabbajitvā laddhūpasampadā  yebhuyyena ekato vicaranti. te ekadivasaṃ aciravatiṃ gantvā nhatvā vālukapuline ātapaṃ  tappamānā sāraṇīyakathaṃ kathentā aṭṭhaṃsu, tasmiṃ khaṇe dve haṃsā ākāsena gacchanti. atheko  daharabhikkhu sakkharaṃ gahetvā ``ekassa haṃsapotakassa akkhiṃ paharissāmī''ti āha, itaro ``na  sakkhissasī''ti ^a^V2.0304^ea^ āha. ``tiṭṭhatu imasmiṃ passe akkhi, parapasse akkhiṃ  paharissāmī''ti. ``idampi na sakkhissasiyevā''ti. ``tena hi upadhārehī''ti tiyaṃsaṃ  sakkharaṃ gahetvā haṃsassa pacchābhāge khipi. haṃso sakkharasaddaṃ sutvā nivattitvā olokesi, atha  naṃ itaro vaṭṭasakkharaṃ gahetvā parapasse akkhimhi paharitvā orimakkhinā nikkhamāpesi. haṃso  viravanto parivattitvā tesaṃ pādamūleyeva pati. tattha tattha ṭhitā bhikkhū disvā āgantvā  ``āvuso, evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā ananucchavikaṃ vo kataṃ pāṇātipātaṃ  karontehī''ti vatvā te ādāya tathāgatassa dassesuṃ. satthā ``saccaṃ, kira tayā bhikkhu  pāṇātipāto kato''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``bhikkhu, kasmā evarūpe  niyyānikasāsane pabbajitvā evamakāsi, porāṇakapaṇḍitā anuppanne buddhe agāramajjhe  saṃkiliṭṭhavāsaṃ vasamānā appamattakesupi ṭhānesu kukkuccaṃ kariṃsu, tvaṃ pana evarūpe niyyānikasāsane  pabbajitvā kukkuccamattampi na akāsi, nanu nāma bhikkhunā kāyavācācittehi saññatena  bhavitabba''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0331^ea^ kururaṭṭhe indapatthanagare dhanañcaye korabye rajjaṃ kārente bodhisatto  tassa aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gahetvā anupubbena viññutaṃ patto takkasilāyaṃ  sabbasippāni uggaṇhitvā pitarā oparajje patiṭṭhāpito aparabhāge ^a^P2.0367^ea^ pitu  accayena rajjaṃ patvā dasa rājadhamme akopento kurudhamme vattittha. kurudhammo nāma pañca  sīlāni, tāni bodhisatto parisuddhāni katvā rakkhi. yathā ca bodhisatto, evamassa mātā  aggamahesī kaniṭṭhabhātā uparājā purohito brāhmaṇo rajjugāhako amacco sārathi seṭṭhi doṇamāpako  mahāmatto dovāriko nagarasobhinī vaṇṇadāsīti evamete. <br/><br/>[21] ``rājā mātā mahesī ca, uparājā purohito. <br/><br/>[27] rajjuko sārathi seṭṭhi, doṇo dovāriko tathā. <br/><br/>[22] gaṇikekādasa janā, kurudhamme patiṭṭhitā''ti..<br/><br/>[03] iti ime sabbepi parisuddhāni katvā pañca sīlāni rakkhiṃsu. rājā catūsu nagaradvāresu  ca nagaramajjhe ca nivesanadvāre cāti cha dānasālāyo kāretvā devasikaṃ chasatasahassaṃ dhanaṃ  vissajjento sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā dānaṃ adāsi, tassa pana dānajjhāsayatā  dānābhiratatā sakalajambudīpaṃ ajjhotthari. tasmiṃ kāle kāliṅgaraṭṭhe dantapuranagare kāliṅgarājā  rajjaṃ kāresi. tassa raṭṭhe devo na vassi, tasmiṃ avassante sakalaraṭṭhe ^a^V2.0305^ea^ chātakaṃ  jātaṃ, āhāravipattiyā ca manussānaṃ rogo udapādi, dubbuṭṭhibhayaṃ chātakabhayaṃ rogabhayanti tīṇi  bhayāni uppajjiṃsu. manussā niggahaṇā dārake hatthesu gahetvā tattha tattha vicaranti.<br/><br/>[03] sakalaraṭṭhavāsino ekato hutvā dantapuraṃ gantvā rājadvāre ukkuṭṭhimakaṃsu. rājā vātapānaṃ  nissāya ṭhito taṃ saddaṃ sutvā ``kiṃ kāraṇā ete viravantī''ti pucchi. ``mahārāja ^a^P2.0368^ea^,  sakalaraṭṭhe tīṇi bhayāni uppannāni, devo na vassati, sassāni na vipannāni, chātakaṃ  jātaṃ. manussā dubbhojanā rogābhibhūtā niggahaṇā putte hatthesu gahetvā vicaranti, devaṃ vassāpehi  mahārājā''ti. ``porāṇakarājāno deve avassante kiṃ karontī''ti? ``porāṇakarājāno,  mahārāja, deve avassante dānaṃ datvā ^a^M2.0332^ea^ uposathaṃ adhiṭṭhāya samādinnasīlā  sirigabbhaṃ pavisitvā dabbasanthare sattāhaṃ nipajjanti, tadā devo vassatī''ti. rājā  ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tathā akāsi. evaṃ santepi devo na vassi.<br/><br/>[03] rājā amacce pucchi -- ``ahaṃ kattabbakiccaṃ akāsiṃ, devo na vassati, kinti  karomā''ti? ``mahārāja, indapatthanagare dhanañcayassa korabyarañño añjanavaṇṇo nāma  maṅgalahatthī atthi, taṃ ānessāma, evaṃ sante devo vassatī''ti. ``so rājā balavāhanasampanno  duppasaho, kathamassa hatthiṃ ānessāmā''ti? ``mahārāja, tena saddhiṃ yuddhakiccaṃ natthi,  dānajjhāsayo rājā dānābhirato yācito samāno alaṅkatasīsampi chinditvā pasādasampannāni  akkhīnipi uppāṭetvā sakalarajjampi niyyādetvā dadeyya, hatthimhi vattabbameva natthi, avassaṃ  yācito dassatī''ti. ``ke pana taṃ yācituṃ samatthā''ti? ``brāhmaṇā, mahārājā''ti.  rājā brāhmaṇagāmato aṭṭha brāhmaṇe pakkosāpetvā sakkārasammānaṃ katvā hatthiṃ yācanatthāya pesesi.  te paribbayaṃ ādāya addhikavesaṃ gahetvā sabbattha ekarattivāsena turitagamanaṃ gantvā katipāhaṃ  nagaradvāre dānasālāsu bhuñjitvā sarīraṃ santappetvā ``kadā rājā dānaggaṃ āgacchissatī''ti  pucchiṃsu. manussā ``pakkhassa tayo divase ^a^P2.0369^ea^ cātuddase pannarase aṭṭhamiyañca  āgacchati, sve pana puṇṇamī, tasmā sve āgacchissatī''ti vadiṃsu.<br/><br/>[03] brāhmaṇā punadivase pātova gantvā pācīnadvāre aṭṭhaṃsu. bodhisatto pātova nhatvā  gattānulitto sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito alaṅkatahatthikkhandhavaragato mahantena parivārena pācīnadvārena  dānasālaṃ gantvā otaritvā sattaṭṭhajanānaṃ sahatthā bhattaṃ datvā ``imināva nīhārena ^a^V2.0306^ea^  dethā''ti vatvā hatthiṃ abhiruhitvā dakkhiṇadvāraṃ agamāsi. brāhmaṇā pācīnadvāre ārakkhassa  balavatāya okāsaṃ alabhitvā dakkhiṇadvārameva gantvā rājānaṃ āgacchantaṃ olokayamānā dvārato  nātidūre unnataṭṭhāne ṭhitā sampattaṃ rājānaṃ hatthe ukkhipitvā ``jayatu bhavaṃ, mahārājā''ti  jayāpesuṃ. rājā vajiraṅkusena vāraṇaṃ nivattetvā tesaṃ santikaṃ ^a^M2.0333^ea^ gantvā ``bho  brāhmaṇā, kiṃ icchathā''ti pucchi. brāhmaṇā bodhisattassa guṇaṃ vaṇṇentā paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 76^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tava saddhañca sīlañca, viditvāna janādhipa. <br/><br/>[22] vaṇṇaṃ añjanavaṇṇena, kāliṅgasmiṃ nimimhase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^saddha^eb^nti kammaphalānaṃ saddahanavasena okappaniyasaddhaṃ. ^b^sīla^eb^nti  saṃvarasīlaṃ avītikkamasīlaṃ. ^b^vaṇṇa^eb^nti tadā tasmiṃ dese suvaṇṇaṃ vuccati, desanāsīsameva  cetaṃ. iminā pana padena sabbampi hiraññasuvaṇṇādidhanadhaññaṃ saṅgahitaṃ. ^b^añjanavaṇṇenā^eb^ti  añjanapuñjasamānavaṇṇena iminā tava nāgena, ^b^kāliṅgasmi^eb^nti kāliṅgarañño santike.  ^b^nimimhase^eb^ti vinimayavasena gaṇhimha, paribhogavasena vā udare pakkhipimhāti attho.  ^b^se^eb^ti nipātamattaṃ. idaṃ vuttaṃ hoti -- mayañhi, janādhipa, tava saddhañca sīlañca  viditvāna ``addhā no evaṃ saddhāsīlasampanno ^a^P2.0370^ea^ rājā yācito añjanavaṇṇaṃ  nāgaṃ dassatī''ti iminā attano santakena viya añjanavaṇṇena kāliṅgarañño santike nāgaṃ vo  āharissāmāti vatvā bahudhanadhaññaṃ nimimhase parivattayimha ceva udare ca pakkhipimha. evaṃ taṃ  mayaṃ dhārayamānā idhāgatā. tattha kattabbaṃ devo jānātūti.<br/><br/>[03] aparo nayo -- tava saddhañca sīlaguṇasaṅkhātaṃ vaṇṇañca sutvā ``uḷāraguṇo rājā  jīvitampi yācito dadeyya, pageva tiracchānagataṃ nāga''nti evaṃ kāliṅgassa santike iminā  añjanavaṇṇena tava vaṇṇaṃ nimimhase nimimha tulayimha, tenamhā idhāgatāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto ``sace, vo brāhmaṇā, imaṃ nāgaṃ parivattetvā dhanaṃ khāditaṃ sukhāditaṃ  mā cintayittha, yathālaṅkatameva vo nāgaṃ dassāmī''ti samassāsetvā itarā dve gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 77^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``annabhaccā cabhaccā ca, yodha uddissa gacchati. <br/><br/>[22] sabbe te appaṭikkhippā, pubbācariyavaco idaṃ.. <br/><br/>[40] 78^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dadāmi ^a^V2.0307^ea^ ^a^M2.0334^ea^ vo brāhmaṇā nāgametaṃ, rājārahaṃ  rājabhoggaṃ yasassinaṃ. <br/><br/>[22] alaṅkataṃ hemajālābhichannaṃ, sasārathiṃ gacchatha yenakāma''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^annabhaccā cabhaccā cā^eb^ti purisaṃ upanissāya jīvamānā yāgubhattādinā annena  bharitabbāti annabhaccā, itare tathā abharitabbattā abhaccā. sandhivasena panettha akāralopo  veditabbo. ettāvatā attānaṃ upanissāya ca anupanissāya ca jīvamānavasena sabbepi sattā dve  koṭṭhāse katvā dassitā honti. ^b^yodha uddissa gacchatī^eb^ti tesu sattesu idha jīvaloke yo  satto yaṃ purisaṃ kāyacideva paccāsīsanāya uddissa gacchati. ^b^sabbe te appaṭikkhippā^eb^ti  tathā uddissa gacchantā sacepi bahū honti, tathāpi tena purisena sabbe te appaṭikkhippā,  ``apetha, na vo dassāmī''ti evaṃ na paṭikkhipitabbāti attho. ^b^pubbācariyavaco ida^eb^nti  pubbācariyā vuccanti mātāpitaro, idaṃ tesaṃ vacanaṃ. evamahaṃ mātāpitūhi sikkhāpitoti dīpeti.<br/><br/>[03] ^b^dadāmi vo brāhmaṇā nāgameta^eb^nti yasmā ^a^P2.0371^ea^ idaṃ amhākaṃ  pubbācariyavaco, tasmāhaṃ brāhmaṇā tumhākaṃ imaṃ nāgaṃ dadāmi. ^b^rājāraha^eb^nti rañño  anucchavikaṃ. ^b^rājabhogga^eb^nti rājaparibhogaṃ. ^b^yasassina^eb^nti parivārasampannaṃ, taṃ kira  hatthiṃ nissāya hatthigopakahatthivejjādīni pañca kulasatāni jīvanti, tehi saddhiññeva vo  dadāmīti attho. ^b^alaṅkata^eb^nti nānāvidhehi hatthialaṅkārehi alaṅkataṃ.  ^b^hemajālābhichanna^eb^nti suvaṇṇajālena abhicchannaṃ. ^b^sasārathi^eb^nti yo panassa sārathi  hatthigopako ācariyo, tena saddhiṃyeva dadāmi, tasmā sasārathi hutvā tumhe saparivāraṃ imaṃ nāgaṃ  gahetvā yenakāmaṃ gacchathāti.<br/><br/>[03] evaṃ hatthikkhandhavaragatova mahāsatto vācāya datvā puna hatthikkhandhā oruyha ``sace  analaṅkataṭṭhānaṃ atthi, alaṅkaritvā dassāmī''ti vatvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ karonto upadhāretvā  analaṅkataṭṭhānaṃ adisvā tassa soṇḍaṃ brāhmaṇānaṃ hatthesu ṭhapetvā suvaṇṇabhiṅkārena pupphagandhavāsitaṃ  udakaṃ pātetvā adāsi. brāhmaṇā saparivāraṃ nāgaṃ sampaṭicchitvā ^a^M2.0335^ea^ hatthipiṭṭhe  nisinnā dantapuraṃ gantvā hatthiṃ rañño adaṃsu, hatthimhi āgatepi devo na vassateva. rājā  ``kiṃ nu kho kāraṇa''nti uttariṃ pucchanto ``dhanañcayakorabyarājā kurudhammaṃ rakkhati, tenassa  raṭṭhe anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ devo vassati, rañño guṇānubhāvo cesa, imassa pana tiracchānagatassa  guṇā hontāpi kittakā bhaveyyu''nti sutvā ``tena hi yathālaṅkatameva saparivāraṃ hatthiṃ patinetvā  rañño datvā yaṃ so kurudhammaṃ rakkhati, taṃ suvaṇṇapaṭṭe likhitvā ānethā''ti ^a^V2.0308^ea^ brāhmaṇe  ca amacce ca pesesi. te gantvā rañño hatthiṃ niyyādetvā ``deva, imasmiṃ hatthimhi gatepi  amhākaṃ raṭṭhe ^a^P2.0372^ea^ devo na vassati, tumhe kira kurudhammaṃ nāma rakkhatha, amhākampi  rājā taṃ rakkhitukāmo imasmiṃ suvaṇṇapaṭṭe likhitvā ānethā''ti pesesi. ``detha no  kurudhamma''nti. ``tātā, saccāhaṃ etaṃ kurudhammaṃ rakkhāmi, idāni pana me tattha kukkuccaṃ atthi,  na me so kurudhammo cittaṃ ārādheti, tasmā tumhākaṃ dātuṃ na sakkā''ti.<br/><br/>[03] kasmā pana taṃ sīlaṃ rājānaṃ na ārādhetīti? tadā kira rājūnaṃ tatiye tatiye saṃvacchare  kattikamāse pavatto chaṇo nāma hoti, taṃ chaṇaṃ kīḷantā rājāno sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā devavesaṃ  gahetvā cittarājassa nāma yakkhassa santike ṭhatvā catuddisā pupphapaṭimaṇḍite cittasare khipanti.  ayampi rājā taṃ khaṇaṃ kīḷanto ekissā taḷākapāḷiyā cittarājassa yakkhassa santike  ṭhatvā catuddisā cittasare khipitvā tesu sesadisāgate tayo sare disvā udakapiṭṭhe khittasaraṃ na  addasa. rañño ``kacci nu kho mayā khitto saro macchasarīre patito''ti kukkuccaṃ ahosi  pāṇātipātakammena sīlabhedaṃ ārabbha, tasmā sīlaṃ na ārādheti. so evamāha -- ``tātā,  mayhaṃ kurudhamme kukkuccaṃ atthi, mātā pana me surakkhitaṃ rakkhati, tassā santike gaṇhathā''ti.  ``mahārāja, tumhākaṃ `pāṇaṃ vadhissāmī'ti cetanā natthi, taṃ vinā pāṇātipāto nāma na hoti,  detha no attanā rakkhitaṃ kurudhamma''nti. ``tena hi likhathā''ti suvaṇṇapaṭṭe likhāpesi --  ``pāṇo na hantabbo, adinnaṃ nādātabbaṃ ^a^P2.0373^ea^, kāmesu micchā na caritabbaṃ, musā  na bhaṇitabbaṃ ^a^M2.0336^ea^, majjaṃ na pātabba''nti likhāpetvā ca pana ``evaṃ santepi neva  maṃ ārādheti, mātu me santike gaṇhathā''ti āha.<br/><br/>[03] dūtā rājānaṃ vanditvā tassā santikaṃ gantvā ``devi, tumhe kira kurudhammaṃ rakkhatha, taṃ  no dethā''ti vadiṃsu. ``tātā, saccāhaṃ kurudhammaṃ rakkhāmi, idāni pana me tattha kukkuccaṃ  uppannaṃ, na me so kurudhammo ārādheti tena vo dātuṃ na sakkā''ti. tassā kira dve puttā jeṭṭho  rājā, kaniṭṭho uparājā. atheko rājā bodhisattassa satasahassagghanakaṃ candanasāraṃ  sahassagghanakaṃ kañcanamālaṃ pesesi. so ``mātaraṃ pūjessāmī''ti taṃ sabbaṃ mātu pesesi. sā  cintesi -- ``ahaṃ neva candanaṃ vilimpāmi, na mālaṃ dhāremi, suṇisānaṃ dassāmī''ti.  athassā etadahosi -- ``jeṭṭhasuṇisā me issarā, aggamahesiṭṭhāne ṭhitā, tassā suvaṇṇamālaṃ  dassāmi. kaniṭṭhasuṇisā pana duggatā, tassā candanasāraṃ dassāmī''ti. sā rañño deviyā  suvaṇṇamālaṃ datvā uparājabhariyāya candanasāraṃ adāsi, datvā ca panassā ``ahaṃ ^a^V2.0309^ea^  kurudhammaṃ rakkhāmi, etāsaṃ duggatāduggatabhāvo mayhaṃ appamāṇaṃ, jeṭṭhāpacāyikakammameva pana kātuṃ  mayhaṃ anurūpaṃ, kacci nu kho me tassa akatattā sīlaṃ bhinna''nti kukkuccaṃ ahosi, tasmā evamāha.  atha naṃ dūtā ``attano santakaṃ nāma yathāruciyā dīyati, tumhe ettakenapi kukkuccaṃ kurumānā  kiṃ aññaṃ pāpaṃ karissatha, sīlaṃ nāma evarūpena na ^a^P2.0374^ea^ bhijjati, detha no  kurudhamma''nti vatvā tassāpi santike gahetvā suvaṇṇapaṭṭe likhiṃsu.<br/><br/>[03] ``tātā, evaṃ santepi neva maṃ ārādheti, suṇisā pana me suṭṭhu rakkhati, tassā santike  gaṇhathā''ti vuttā ca pana aggamahesiṃ upasaṅkamitvā purimanayeneva kurudhammaṃ yāciṃsu. sāpi  purimanayeneva vatvā ``idāni maṃ sīlaṃ nārādheti, tena vo dātuṃ na sakkā''ti āha. sā kira  ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhitā rañño nagaraṃ padakkhiṇaṃ karontassa pacchato hatthipiṭṭhe nisinnaṃ  uparājaṃ disvā lobhaṃ uppādetvā ``sacāhaṃ iminā saddhiṃ santhavaṃ kareyyaṃ, bhātu accayena rajje  patiṭṭhito maṃ esa saṅgaṇheyyā''ti cintesi. athassā ``ahaṃ kurudhammaṃ rakkhamānā sasāmikā  hutvā kilesavasena aññaṃ purisaṃ olokesiṃ, sīlena me bhinnena bhavitabba''nti ^a^V2.0310^ea^  kukkuccaṃ ahosi, tasmā evamāha. atha naṃ dūtā ``aticāro nāma ayye cittuppādamattena ^a^M2.0337^ea^  na hoti, tumhe ettakenapi kukkuccaṃ kurumānā vītikkamaṃ kiṃkarissatha, na ettakena sīlaṃ  bhijjati, detha no kurudhamma''nti vatvā tassāpi santike gahetvā suvaṇṇapaṭṭe likhiṃsu.<br/><br/>[03] ``tātā, evaṃ santepi neva maṃ ārādheti, uparājā pana suṭṭhu rakkhati, tassa santike  gaṇhathā''ti vuttā ca pana uparājānaṃ upasaṅkamitvā purimanayeneva kurudhammaṃ yāciṃsu. so pana  sāyaṃ rājupaṭṭhānaṃ gacchanto ratheneva rājaṅgaṇaṃ patvā sace rañño santike bhuñjitvā tattheva  sayitukāmo hoti, rasmiyo ca patodañca antodhure chaḍḍeti. tāya saññāya jano pakkamitvā  punadivase pātova gantvā tassa nikkhamanaṃ olokentova tiṭṭhati. sārathipi rathaṃ gopayitvā  ^a^P2.0375^ea^ punadivase pātova taṃ ādāya rājadvāre tiṭṭhati. sace taṅkhaṇaññeva  nikkhantukāmo hoti, rasmiyo ca patodañca antoratheyeva ṭhapetvā rājupaṭṭhānaṃ gacchati. mahājano  tāya saññāya ``idāneva nikkhamissatī''ti rājadvāreyeva tiṭṭhati. so ekadivasaṃ evaṃ katvā  rājanivesanaṃ pāvisi, paviṭṭhamattassayevassa devo pāvassi. rājā ``devo vassatī''ti tassa  nikkhantuṃ nādāsi, so tattheva bhuñjitvā sayi. mahājano ``idāni nikkhamissatī''ti  sabbarattiṃ temento aṭṭhāsi. uparājā dutiyadivase nikkhamitvā temetvā ṭhitaṃ mahājanaṃ disvā  ``ahaṃ kurudhammaṃ rakkhanto ettakaṃ janaṃ kilamesiṃ, sīlena me bhinnena bhavitabba''nti kukkuccaṃ  ahosi, tena tesaṃ dūtānaṃ ``saccāhaṃ kurudhammaṃ rakkhāmi, idāni pana me kukkuccaṃ atthi, tena vo  na sakkā dātu''nti vatvā tamatthaṃ ārocesi. atha naṃ dūtā ``tumhākaṃ, deva, `ete  kilamantū'ti cittaṃ natthi, acetanakaṃ kammaṃ na hoti, ettakenapi kukkuccaṃ karontānaṃ kathaṃ tumhākaṃ  vītikkamo bhavissatī''ti vatvā tassapi santike sīlaṃ gahetvā suvaṇṇapaṭṭe likhiṃsu.<br/><br/>[03] ``evaṃ santepi neva maṃ ārādheti, purohito pana suṭṭhu rakkhati, tassa santike  gaṇhathā''ti vuttā ca pana purohitaṃ upasaṅkamitvā yāciṃsu. sopi ekadivasaṃ rājupaṭṭhānaṃ gacchanto  ekena raññā tassa rañño pesitaṃ taruṇaravivaṇṇaṃ rathaṃ antarāmagge disvā ``kassāyaṃ ratho''ti  pucchitvā ``rañño ābhato''ti sutvā ``ahaṃ ^a^M2.0338^ea^ mahallako, sace me rājā imaṃ  rathaṃ dadeyya, sukhaṃ imaṃ āruyha vicareyya''nti cintetvā rājupaṭṭhānaṃ gato. tassa jayāpetvā  ṭhitakāle rañño rathaṃ ^a^P2.0376^ea^ dassesuṃ. rājā disvā ``ati viya sundaro ayaṃ  ratho, ācariyassa naṃ dethā''ti āha. purohito na icchi, punappunaṃ vuccamānopi na icchiyeva.  kiṃkāraṇā? evaṃ kirassa ahosi -- ``ahaṃ kurudhammaṃ rakkhantova parasantake lobhaṃ akāsiṃ,  bhinnena me sīlena bhavitabba''nti. so etamatthaṃ ācikkhitvā ``tātā, kurudhamme me kukkuccaṃ  atthi, na maṃ so dhammo ārādheti, tasmā na sakkā dātu''nti āha. atha naṃ dūtā ``ayya,  lobhuppādamattena na sīlaṃ bhijjati, tumhe ettakenapi kukkuccaṃ karontā kiṃ vītikkamaṃ karissathā''ti  vatvā tassapi santike sīlaṃ gahetvā suvaṇṇapaṭṭe likhiṃsu.<br/><br/>[03] ``evaṃ santepi neva maṃ ārādheti, rajjugāhako amacco pana suṭṭhu rakkhati, tassa santike  gaṇhathā''ti vuttā ca pana tampi upasaṅkamitvā yāciṃsu. sopi ekadivasaṃ janapade khettaṃ  minanto rajjuṃ daṇḍake bandhitvā ekaṃ koṭiṃ khettasāmikena gaṇhāpetvā ekaṃ attanā aggahesi, tena  gahitarajjukoṭiyā baddhadaṇḍako ekassa kakkaṭakassa bilamajjhaṃ pāpuṇi. so cintesi -- ``sace  daṇḍakaṃ bile otāressāmi, antobile kakkaṭako nassissati. sace pana parato karissāmi,  rañño santakaṃ nassissati. sace orato karissāmi, kuṭumbikassa santakaṃ nassissati, kiṃ  nu kho kātabba''nti? athassa etadahosi -- ``bile kakkaṭakena bhavitabbaṃ, sace bhaveyya,  paññāyeyya, ettheva naṃ otāressāmī''ti bile daṇḍakaṃ otāresi, kakkaṭako ``kirī''ti  saddamakāsi. athassa etadahosi -- ``daṇḍako kakkaṭakapiṭṭhe otiṇṇo bhavissati, kakkaṭako  mato bhavissati, ahañca kurudhammaṃ rakkhāmi, tena me sīlena bhinnena bhavitabba''nti ^a^P2.0377^ea^.  so etamatthaṃ ācikkhitvā ``iminā me ^a^V2.0311^ea^ kāraṇena kurudhamme kukkuccaṃ  atthi, tena vo na sakkā dātu''nti āha. atha naṃ dūtā ``tumhākaṃ `kakkaṭako maratū'ti cittaṃ  natthi, acetanakaṃ kammaṃ nāma na hoti. tumhe ettakenapi kukkuccaṃ karontā kiṃ vītikkamaṃ  karissathā''ti vatvā tassapi santike sīlaṃ gahetvā suvaṇṇapaṭṭe likhiṃsu.<br/><br/>[03] ``evaṃ ^a^M2.0339^ea^ santepi neva maṃ ārādheti, sārathi pana suṭṭhu rakkhati, tassa  santike gaṇhathā''ti vuttā ca pana tampi upasaṅkamitvā yāciṃsu. so ekadivasaṃ rājānaṃ rathena  uyyānaṃ nesi. rājā tattha divā kīḷitvā sāyaṃ nikkhamitvā rathaṃ abhiruhi, tassa nagaraṃ  asampattasseva sūriyatthaṅgamanavelāya megho uṭṭhahi. sārathi rañño temanabhayena sindhavānaṃ  patodasaññamadāsi. sindhavā javena pakkhandiṃsu. tato paṭṭhāya ca pana te uyyānaṃ gacchantāpi  tato āgacchantāpi taṃ ṭhānaṃ patvā javena gacchanti āgacchanti. kiṃ kāraṇā? tesaṃ kira  etadahosi -- ``imasmiṃ ṭhāne parissayena bhavitabbaṃ, tena no sārathi tadā patodasaññaṃ  adāsī''ti. sārathissapi etadahosi -- ``rañño temane vā atemane vā mayhaṃ doso natthi,  ahaṃ pana aṭṭhāne susikkhitasindhavānaṃ patodasaññaṃ adāsiṃ, tena ime idāni aparāparaṃ javantā  kilamanti, ahañca kurudhammaṃ rakkhāmi, tena me bhinnena sīlena bhavitabba''nti. so etamatthaṃ  ācikkhitvā ``iminā kāraṇena kurudhamme kukkuccaṃ atthi, tena vo na sakkā dātu''nti āha.  atha naṃ dūtā ``tumhākaṃ `sindhavā kilamantū'ti cittaṃ natthi, acetanakaṃ kammaṃ nāma na hoti,  ettakenapi ca tumhe kukkuccaṃ karontā kiṃ vītikkamaṃ karissathā''ti vatvā tassa santike sīlaṃ  gahetvā suvaṇṇapaṭṭe ^a^P2.0378^ea^ likhiṃsu.<br/><br/>[03] ``evaṃ santepi neva maṃ ārādheti, seṭṭhi pana suṭṭhu rakkhati, tassa santike gaṇhathā''ti  vuttā ca pana tampi upasaṅkamitvā yāciṃsu. sopi ekadivasaṃ gabbhato nikkhantasālisīsaṃ  attano sālikhettaṃ gantvā paccavekkhitvā nivattamāno ``vīhimālaṃ bandhāpessāmī''ti ekaṃ  sālisīsamuṭṭhiṃ gāhāpetvā thūṇāya bandhāpesi. athassa etadahosi -- ``imamhā kedārā mayā  rañño bhāgo dātabbo, adinnabhāgatoyeva me kedārato sālisīsamuṭṭhi gāhāpito, ahañca kurudhammaṃ  rakkhāmi, tena me bhinnena sīlena bhavitabba''nti. so etamatthaṃ ācikkhitvā ``iminā me  kāraṇena kurudhamme kukkuccaṃ atthi, tena vo na sakkā dātu''nti āha. atha naṃ dūtā ``tumhākaṃ  theyyacittaṃ natthi, tena vinā adinnādānaṃ nāma paññāpetuṃ na sakkā, ettakenapi kukkuccaṃ karontā  tumhe parasantakaṃ nāma ^a^M2.0340^ea^ kiṃ gaṇhissathā''ti vatvā tassapi santike sīlaṃ  gahetvā suvaṇṇapaṭṭe likhiṃsu.<br/><br/>[03] ``evaṃ ^a^V2.0312^ea^ santepi neva maṃ ārādheti, doṇamāpako pana mahāmatto suṭṭhu rakkhati,  tassa santike gaṇhathā''ti vuttā ca pana tampi upasaṅkamitvā yāciṃsu. so kira ekadivasaṃ  koṭṭhāgāradvāre nisīditvā rājabhāge vīhiṃ mināpento amitavīhirāsito vīhiṃ gahetvā lakkhaṃ  ṭhapesi, tasmiṃ khaṇe devo pāvassi. mahāmatto lakkhāni gaṇetvā ``mitavīhī ettakā nāma  hontī''ti vatvā lakkhavīhiṃ saṃkaḍḍhitvā mitarāsimhi pakkhipitvā vegena gantvā dvārakoṭṭhake  ṭhatvā cintesi -- ``kiṃ nu kho mayā lakkhavīhī mitavīhirāsimhi pakkhittā, udāhu  amitarāsimhī''ti. athassa etadahosi -- ``sace me ^a^P2.0379^ea^ mitavīhirāsimhi  pakkhittā akāraṇeneva rañño santakaṃ vaḍḍhitaṃ, gahapatikānaṃ santakaṃ nāsitaṃ, ahañca kurudhammaṃ  rakkhāmi, tena me bhinnena sīlena bhavitabba''nti. so etamatthaṃ ācikkhitvā ``iminā me  kāraṇena kurudhamme kukkuccaṃ atthi, tena vo na sakkā dātu''nti āha. atha naṃ dūtā ``tumhākaṃ  theyyacittaṃ natthi, tena vinā adinnādānaṃ nāma paññāpetuṃ na sakkā, ettakenapi kukkuccaṃ karontā  kiṃ tumhe parassa santakaṃ gaṇhissathā''ti vatvā tassapi santike sīlaṃ gahetvā suvaṇṇapaṭṭe  likhiṃsu.<br/><br/>[03] ``evaṃ santepi neva maṃ ārādheti, dovāriko pana suṭṭhu rakkhati, tassa santike  gaṇhathā''ti vuttā ca pana tampi upasaṅkamitvā yāciṃsu. sopi ekadivasaṃ nagaradvāraṃ  pidhānavelāya tikkhattuṃ saddamanussāvesi. atheko daliddamanusso attano kaniṭṭhabhaginiyā saddhiṃ  dārupaṇṇatthāya araññaṃ gantvā nivattanto tassa saddaṃ sutvā bhaginiṃ ādāya vegena dvāraṃ sampāpuṇi.  atha naṃ dovāriko ``tvaṃ nagare rañño atthibhāvaṃ kiṃ na jānāsi, `sakalasseva imassa  nagarassa dvāraṃ pidhīyatī'ti na jānāsi, attano mātugāmaṃ gahetvā araññe kāmaratikīḷaṃ kīḷanto  divasaṃ vicarasī''ti āha. athassa itarena ``na me, sāmi, bhariyā, bhaginī me esā''ti  vutte etadahosi -- ``akāraṇaṃ vata me kataṃ bhaginiṃ bhariyāti kathentena, ahañca kurudhammaṃ  rakkhāmi, tena me bhinnena sīlena bhavitabba''nti. so etamatthaṃ ācikkhitvā ``iminā me  kāraṇena kurudhamme kukkuccaṃ ^a^M2.0341^ea^ atthi, tena vo na sakkā dātu''nti āha. atha naṃ  dūtā ``etaṃ tumhehi tathāsaññāya kathitaṃ, ettha ^a^P2.0380^ea^ vo sīlabhedo natthi,  ettakenapi ca tumhe kukkuccāyantā kurudhamme sampajānamusāvādaṃ nāma kiṃ karissathā''ti vatvā  tassapi santike sīlaṃ gahetvā suvaṇṇapaṭṭe likhiṃsu.<br/><br/>[03] ``evaṃ santepi neva maṃ ārādheti, vaṇṇadāsī pana suṭṭhu rakkhati, tassa santike  gaṇhathā''ti vuttā ca pana tampi upasaṅkamitvā yāciṃsu. sā purimanayeneva paṭikkhipi.  kiṃkāraṇā ^a^V2.0313^ea^? sakko kira devānamindo ``tassā sīlaṃ vīmaṃsissāmī''ti  māṇavakavaṇṇena āgantvā ``ahaṃ āgamissāmī''ti vatvā sahassaṃ datvā devalokameva gantvā  tīṇi saṃvaccharāni nāgacchi. sā attano sīlabhedabhayena tīṇi saṃvaccharāni aññassa purisassa  hatthato tambūlamattampi na gaṇhi, sā anukkamena duggatā hutvā cintesi -- ``mayhaṃ sahassaṃ datvā  gatapurisassa tīṇi saṃvaccharāni anāgacchantassa duggatā jātā, jīvitavuttiṃ ghaṭetuṃ na sakkomi,  ito dāni paṭṭhāya mayā vinicchayamahāmattānaṃ ārocetvā paribbayaṃ gahetuṃ vaṭṭatī''ti. sā  vinicchayaṃ gantvā ``sāmi, paribbayaṃ datvā gatapurisassa me tīṇi saṃvaccharāni, matabhāvampissa  na jānāmi, jīvitaṃ ghaṭetuṃ na sakkomi, kiṃ karomi, sāmī''ti āha. tīṇi saṃvaccharāni  anāgacchante kiṃ karissasi, ito paṭṭhāya paribbayaṃ gaṇhāti. tassā laddhavinicchayāya  vinicchayato nikkhamamānāya eva eko puriso sahassabhaṇḍikaṃ upanāmesi.<br/><br/>[03] tassa gahaṇatthāya hatthaṃ pasāraṇakāle sakko attānaṃ dassesi. sā disvāva ``mayhaṃ  saṃvaccharattayamatthake sahassadāyako puriso āgato, tāta, natthi me tava kahāpaṇehi attho''ti  hatthaṃ samiñjesi. sakko attano sarīraññeva abhinimminitvā taruṇasūriyo viya jalanto  ākāse aṭṭhāsi, sakalanagaraṃ sannipati. sakko mahājanamajjhe ``ahaṃ ^a^P2.0381^ea^  etissā vīmaṃsanavasena saṃvaccharattayamatthake sahassaṃ adāsiṃ, sīlaṃ rakkhantā nāma evarūpā hutvā  rakkhathā''ti ovādaṃ datvā tassā nivesanaṃ sattaratanehi pūretvā ``ito paṭṭhāya appamattā  hohī''ti taṃ anusāsitvā devalokameva agamāsi. iminā kāraṇena sā ``ahaṃ gahitabhatiṃ  ajīrāpetvāva aññena dīyamānāya bhatiyā hatthaṃ pasāresiṃ, iminā kāraṇena ^a^M2.0342^ea^ maṃ  sīlaṃ nārādheti, tena vo dātuṃ na sakkā''ti paṭikkhipi. atha naṃ dūtā ``hatthappasāraṇamattena  sīlabhedo natthi, sīlaṃ nāma etaṃ paramavisuddhi hotī''ti vatvā tassāpi santike sīlaṃ gahetvā  suvaṇṇapaṭṭe likhiṃsu.<br/><br/>[03] iti imesaṃ ekādasannaṃ janānaṃ rakkhaṇasīlaṃ suvaṇṇapaṭṭe likhitvā dantapuraṃ gantvā  kāliṅgarañño suvaṇṇapaṭṭaṃ datvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. rājā tasmiṃ kurudhamme vattamāno pañca  sīlāni pūresi. tasmiṃ khaṇe sakalakāliṅgaraṭṭhe devo vassi, tīṇi bhayāni vūpasantāni, raṭṭhaṃ  khemaṃ subhikkhaṃ ahosi. bodhisatto yāvajīvaṃ dānādīni puññāni katvā saparivāro saggapuraṃ  pūresi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi.  ``saccapariyosāne ^a^V2.0314^ea^ keci sotāpannā ahesuṃ, keci sakadāgāmino, keci  anāgāmino, keci arahanto''ti. jātakasamodhāne pana -- <br/><br/>[21] ``gaṇikā uppalavaṇṇā, puṇṇo dovāriko tadā. <br/><br/>[22] rajjugāho kaccāyano, moggallāno doṇamāpako.. <br/><br/>[21] ``sāriputto tadā seṭṭhi, anuruddho ca sārathi. <br/><br/>[22] brāhmaṇo kassapo thero, uparājā nandapaṇḍito.. <br/><br/>[21] ``mahesī rāhulamātā, māyādevī janettiyā. <br/><br/>[22] kururājā bodhisatto, evaṃ dhāretha jātaka''nti.. <br/><br/>[06] kurudhammajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 282
title:
  [] . lolajātakavaṇṇanā^[] . rucirajātakavaṇṇanā^[] . kurudhammajātakavaṇṇanā^[] . romakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vassāni^eb^ ^a^P2.0382^ea^ ^b^paññāsa samādhikānī^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane  viharanto bhagavato vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi. paccuppannavatthu uttānameva.<br/><br/>[03] atīte pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto pārāvato hutvā  bahupārāvataparivuto araññe pabbataguhāyaṃ vāsaṃ kappesi. aññataropi kho tāpaso sīlasampanno  tesaṃ pārāvatānaṃ vasanaṭṭhānato ^a^M2.0343^ea^ avidūre ekaṃ paccantagāmaṃ upanissāya assamapadaṃ  māpetvā pabbataguhāyaṃ vāsaṃ kappesi. bodhisatto antarantarā tassa santikaṃ āgantvā  sotabbayuttakaṃ suṇāti. tāpaso tattha ciraṃ vasitvā pakkāmi, athañño kūṭajaṭilo āgantvā  tattha vāsaṃ kappesi. bodhisatto pārāvataparivuto taṃ upasaṅkamitvā vanditvā paṭisanthāraṃ katvā  assamapade vicaritvā girikandarasamīpe gocaraṃ gahetvā sāyaṃ attano vasanaṭṭhānaṃ gacchati.  kūṭatāpaso tattha atirekapaṇṇāsavassāni vasi.<br/><br/>[03] athassa ekadivasaṃ paccantagāmavāsino manussā pārāvatamaṃsaṃ abhisaṅkharitvā adaṃsu. so  tattha rasataṇhāya bajjhitvā ``kiṃ maṃsaṃ nāmeta''nti pucchitvā ``pārāvatamaṃsa''nti sutvā  cintesi ^a^V2.0315^ea^ -- ``mayhaṃ assamapadaṃ bahū pārāvatā āgacchanti, te māretvā maṃsaṃ  khādituṃ vaṭṭatī''ti. so taṇḍulasappidadhikhīramaricādīni āharitvā ekamante ṭhapetvā muggaraṃ  cīvarakaṇṇena paṭicchādetvā pārāvatānaṃ āgamanaṃ olokento paṇṇasāladvāre nisīdi. bodhisatto  pārāvataparivuto āgantvā tassa kūṭajaṭilassa duṭṭhakiriyaṃ oloketvā ``ayaṃ duṭṭhatāpaso  aññenākārena nisinno, kacci nu kho amhākaṃ samānajātīnaṃ maṃsaṃ khādi, parigaṇhissāmi  na''nti anuvāte ṭhatvā tassa sarīragandhaṃ ^a^P2.0383^ea^ ghāyitvā ``ayaṃ amhe māretvā maṃsaṃ  khāditukāmo, na tassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭatī''ti pārāvate ādāya paṭikkamitvā cari. tāpaso  taṃ anāgacchantaṃ disvā ``madhurakathaṃ tehi saddhiṃ kathetvā vissāsena upagate māretvā maṃsaṃ khādituṃ  vaṭṭatī''ti cintetvā purimā dve gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 79^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vassāni paññāsa samādhikāni, vasimha selassa guhāya romaka. <br/><br/>[22] asaṅkamānā abhinibbutattā, hatthattamāyanti mamaṇḍajā pure.. <br/><br/>[40] 80^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tedāni vakkaṅga kimatthamussukā, bhajanti aññaṃ girikandaraṃ dijā. <br/><br/>[22] na nūna maññanti mamaṃ yathā pure, cirappavutthā atha vā na te ime''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0344^ea^ ^b^samādhikānī^eb^ti samādhikāni. ^b^romakā^eb^ti rumāya  uppanna, sudhotapavāḷena samānavaṇṇanettapādatāya bodhisattaṃ pārāvataṃ ālapati.  ^b^asaṅkamānā^eb^ti evaṃ atirekapaññāsavassāni imissā pabbataguhāya vasantesu amhesu ete  aṇḍajā ekadivasampi mayi āsaṅkaṃ akatvā abhinibbutacittāva hutvā pubbe mama hatthattaṃ  hatthappasāraṇokāsaṃ āgacchantīti attho.<br/><br/>[03] ^b^tedānī^eb^ti te idāni. ^b^vakkaṅgā^eb^ti bodhisattaṃ ālapati, sabbepi pana pakkhino  uppatanakāle gīvaṃ vakkaṃ katvā uppatanato ``vakkaṅgā''ti vuccanti. ^b^kimattha^eb^nti kiṃkāraṇaṃ  sampassamānā? ^b^ussukā^eb^ti ukkaṇṭhitarūpā hutvā. ^b^girikandara^eb^nti girito aññaṃ  pabbatakandaraṃ. ^b^yathā pure^eb^ti yathā pubbe ete pakkhino maṃ garuṃ katvā piyaṃ katvā maññanti,  tathā idāni na nūna maññanti, pubbe idha nivutthatāpaso añño, ayaṃ añño, evaṃ maññe ete maṃ  maññantīti dīpeti. ^b^cirappavutthā atha vā na te ime^eb^ti kiṃ nu kho ime ciraṃ  vippavasitvā dīghassa addhuno accayena āgatattā maṃ ``soyeva ^a^P2.0384^ea^ aya''nti na  sañjānanti, udāhu ye amhesu abhinibbutacittā, na te ime, aññeva āgantukapakkhino, ime kena  maṃ na upasaṅkamantīti pucchati.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V2.0316^ea^ sutvā bodhisatto pakkamitvā ṭhitova tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 81^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jānāma taṃ na mayaṃ sampamūḷhā, soyeva tvaṃ te mayamasma nāññe. <br/><br/>[22] cittañca te asmiṃ jane paduṭṭhaṃ, ājīvikā tena tamuttasāmā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na mayaṃ sampamūḷhā^eb^ti mayaṃ mūḷhā pamattā na homa. ^b^cittañca te asmiṃ  jane paduṭṭha^eb^nti tvaṃ, soyeva mayampi teyeva, na taṃ sañjānāma, apica kho pana tava cittaṃ asmiṃ  jane paduṭṭhaṃ amhe māretuṃ uppannaṃ. ^b^ājīvikā^eb^ti ājīvahetu pabbajita paduṭṭhatāpasa. ^b^tena  tamuttasāmā^eb^ti tena kāraṇena taṃ uttasāma bhāyāma na upasaṅkamāma.<br/><br/>[03] kūṭatāpaso ^a^M2.0345^ea^ ``ñāto ahaṃ imehī''ti muggaraṃ khipitvā virajjhitvā  ``gaccha tāva tvaṃ viraddhomhī''ti āha. atha naṃ bodhisatto ``maṃ tāva viraddhosi, cattāro  pana apāye na virajjhasi. sace idha vasissasi, gāmavāsīnaṃ `coro aya'nti ācikkhitvā  taṃ gāhāpessāmi sīghaṃ palāyassū''ti taṃ tajjetvā pakkāmi. kūṭajaṭilo tattha vasituṃ nāsakkhi,  aññattha agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kūṭatāpaso devadatto ahosi, purimo sīlavantatāpaso sāriputto, pārāvatajeṭṭhako pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] romakajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 283
title:
  [] . rucirajātakavaṇṇanā^[] . kurudhammajātakavaṇṇanā^[] . romakajātakavaṇṇanā^[] . mahiṃsarājajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kimatthamabhisandhāyā^eb^ti ^a^P2.0385^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  lolamakkaṭaṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kira ekasmiṃ kule eko posāvaniyalolamakkaṭo  hatthisālaṃ gantvā ekassa sīlavantassa hatthissa piṭṭhiyaṃ nisīditvā uccārapassāvaṃ karoti,  piṭṭhiyaṃ caṅkamati. hatthī attano sīlavantatāya khantisampadāya na kiñci karoti.  athekadivasaṃ tassa hatthissa ṭhāne añño duṭṭhahatthipoto aṭṭhāsi. makkaṭo ``soyeva aya''nti  saññāya duṭṭhahatthissa piṭṭhiṃ abhiruhi. atha naṃ so soṇḍāya gahetvā bhūmiyaṃ ṭhapetvā pādena  akkamitvā sañcuṇṇesi. sā ^a^V2.0317^ea^ pavatti bhikkhusaṅghe pākaṭā jātā. athekadivasaṃ  bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, lolamakkaṭo kira sīlavantahatthisaññāya  duṭṭhahatthipiṭṭhiṃ abhiruhi, atha naṃ so jīvitakkhayaṃ pāpesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave,  idānevesa, lolamakkaṭo evaṃsīlo, porāṇato paṭṭhāya evaṃsīloyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese mahiṃsayoniyaṃ  nibbattitvā vayappatto thāmasampanno mahāsarīro ^a^M2.0346^ea^  pabbatapādapabbhāragiriduggavanaghaṭesu vicaranto ekaṃ phāsukaṃ rukkhamūlaṃ disvā gocaraṃ gahetvā divā  tasmiṃ rukkhamūle aṭṭhāsi. atheko lolamakkaṭo rukkhā otaritvā tassa piṭṭhiṃ abhiruhitvā  uccārapassāvaṃ katvā siṅge gaṇhitvā olambanto naṅguṭṭhe gahetvā dolāyantova kīḷi. bodhisatto  khantimettānuddayasampadāya taṃ tassa anācāraṃ na manasākāsi, makkaṭo punappunaṃ tatheva kari.  athekadivasaṃ tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā rukkhakkhandhe ṭhatvā naṃ ``mahiṃsarāja ^a^P2.0386^ea^  kasmā imassa duṭṭhamakkaṭassa avamānaṃ sahasi, nisedhehi na''nti vatvā etamatthaṃ  pakāsentī purimā dve gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 82^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kimatthamabhisandhāya, lahucittassa dubbhino. <br/><br/>[22] sabbakāmadadasseva, imaṃ dukkhaṃ titikkhasi.. <br/><br/>[40] 83^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``siṅgena nihanāhetaṃ, padasā ca adhiṭṭhaha. <br/><br/>[22] bhiyyo bālā pakujjheyyuṃ, no cassa paṭisedhako''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kimatthamabhisandhāyā^eb^ti kiṃ nu kho kāraṇaṃ paṭicca kiṃ sampassamāno.  ^b^dubbhino^eb^ti mittadubbhissa. ^b^sabbakāmadadassevā^eb^ti sabbakāmadadassa sāmikassa iva.  ^b^titikkhasī^eb^ti adhivāsesi. ^b^padasā ca adhiṭṭhahā^eb^ti pādena ca naṃ tiṇhakhuraggena  yathā ettheva marati, evaṃ akkama. ^b^bhiyyo bālā^eb^ti sace hi paṭisedhako na bhaveyya, bālā  aññāṇasattā punappunaṃ kujjheyyuṃ ghaṭṭeyyuṃ viheṭheyyuṃ evāti dīpeti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto ``rukkhadevate, sacāhaṃ iminā jātigottabalādīhi adhiko samāno  imassa dosaṃ na sahissāmi, kathaṃ me manoratho nipphattiṃ gamissati. ayaṃ pana maṃ viya  aññampi maññamāno evaṃ anācāraṃ karissati, tato yesaṃ caṇḍamahiṃsānaṃ esa evaṃ karissati  ^a^V2.0318^ea^, eteyeva etaṃ vadhissanti. sā tassa aññehi māraṇā mayhaṃ dukkhato ca  pāṇātipātato ca vimutti bhavissatī''ti vatvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 84^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati. <br/><br/>[22] te naṃ tattha vadhissanti, sā me mutti bhavissatī''ti..<br/><br/>[03] katipāhaccayena ^a^M2.0347^ea^ pana bodhisatto aññattha gato. añño caṇḍamahiṃso  tattha āgantvā aṭṭhāsi. duṭṭhamakkaṭo ``soyeva ^a^P2.0387^ea^ aya''nti saññāya tassa  piṭṭhiṃ abhiruhitvā tatheva anācāraṃ cari. atha naṃ so vidhunanto bhūmiyaṃ pātetvā siṅgena hadaye  vijjhitvā pādehi madditvā sañcuṇṇesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  duṭṭhamahiṃso ayaṃ duṭṭhahatthī ahosi, duṭṭhamakkaṭo etarahi ayaṃ makkaṭo, sīlavā mahiṃsarājā pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mahiṃsarājajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 284
title:
  [] . kurudhammajātakavaṇṇanā^[] . romakajātakavaṇṇanā^[] . mahiṃsarājajātakavaṇṇanā^[] . satapattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yathā māṇavako panthe^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto paṇḍukalohitake ārabbha kathesi.  chabbaggiyānañhi dve janā mettiyabhūmajakā rājagahaṃ upanissāya vihariṃsu, dve  assajipunabbasukā kīṭāgiriṃ upanissāya vihariṃsu, paṇḍukalohitakā ime pana dve sāvatthiṃ  upanissāya jetavane vihariṃsu. te dhammena nīhaṭaṃ adhikaraṇaṃ ukkoṭenti. yepi tesaṃ  sandiṭṭhasambhattā honti, tesaṃ upatthambhā hutvā ``na, āvuso, tumhe etehi jātiyā vā gottena vā  sīlena vā nihīnatarā. sace tumhe attano gāhaṃ vissajjetha, suṭṭhutaraṃ vo ete  adhibhavissantī''tiādīni vatvā gāhaṃ vissajjetuṃ na denti. tena bhaṇḍanāni ceva  kalahaviggahavivādā ca pavattanti. bhikkhū etamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. atha bhagavā etasmiṃ  nidāne etasmiṃ pakaraṇe bhikkhū sannipātāpetvā paṇḍukalohitake pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tumhe,  bhikkhave, attanāpi adhikaraṇaṃ ukkoṭetha, aññesampi gāhaṃ vissajjetuṃ na dethā''ti pucchitvā  ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``evaṃ sante, bhikkhave, tumhākaṃ kiriyā satapattamāṇavassa kiriyā  viya hotī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V2.0319^ea^ ^a^M2.0348^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto  aññatarasmiṃ kāsigāmake ekasmiṃ kule nibbattitvā vayappatto kasivaṇijjādīhi jīvikaṃ  akappetvā pañcasatamatte ^a^P2.0388^ea^ core gahetvā tesaṃ jeṭṭhako hutvā  panthadūhanasandhicchedādīni karonto jīvikaṃ kappesi. tadā bārāṇasiyaṃ eko kuṭumbiko ekassa  jānapadassa kahāpaṇasahassaṃ datvā puna aggahetvāva kālamakāsi. athassa bhariyā aparabhāge  gilānā maraṇamañce nipannā puttaṃ āmantetvā ``tāta, pitā te ekassa sahassaṃ datvā  anāharāpetvāva mato, sace ahampi marissāmi, na so tuyhaṃ dassati, gaccha naṃ mayi jīvantiyā  āharāpetvā gaṇhā''ti āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tattha gantvā kahāpaṇe labhi.  athassa mātā kālakiriyaṃ katvā puttasinehena tassa āgamanamagge opapātikasiṅgālī hutvā  nibbati.<br/><br/>[03] tadā so corajeṭṭhako maggapaṭipanne vilumpamāno sapariso tasmiṃ magge aṭṭhāsi. atha sā  siṅgālī putte aṭavīmukhaṃ sampatte ``tāta, mā aṭaviṃ abhiruhi, corā ettha ṭhitā, te taṃ  māretvā kahāpaṇe gaṇhissantī''ti punappunaṃ maggaṃ occhindamānā nivāreti. so taṃ kāraṇaṃ  ajānanto ``ayaṃ kāḷakaṇṇī siṅgālī mayhaṃ maggaṃ occhindatī''ti leḍḍudaṇḍaṃ gahetvā mātaraṃ  palāpetvā aṭaviṃ paṭipajji. atheko satapattasakuṇo ``imassa purisassa hatthe kahāpaṇasahassaṃ  atthi, imaṃ māretvā taṃ kahāpaṇaṃ gaṇhathā''ti viravanto corābhimukho pakkhandi. māṇavo tena  katakāraṇaṃ ajānanto ``ayaṃ maṅgalasakuṇo, idāni me sotthi bhavissatī''ti cintetvā  ``vassa, sāmi, vassa, sāmī''ti vatvā añjaliṃ paggaṇhi.<br/><br/>[03] bodhisatto sabbarutaññū tesaṃ dvinnaṃ kiriyaṃ disvā cintesi -- imāya siṅgāliyā etassa  mātarā bhavitabbaṃ, tena sā ``imaṃ māretvā kahāpaṇe gaṇhantī''ti bhayena vāreti. iminā pana  satapattena paccāmittena bhavitabbaṃ, tena so ``imaṃ māretvā kahāpaṇe gaṇhathā''ti amhākaṃ ārocesi.  ayaṃ pana etamatthaṃ ajānanto atthakāmaṃ ^a^P2.0389^ea^ mātaraṃ tajjetvā palāpesi,  anatthakāmassa satapattassa ``atthakāmo me''ti saññāya añjaliṃ paggaṇhāti, aho vatāyaṃ  bāloti ^a^M2.0349^ea^. bodhisattānañhi evaṃ mahāpurisānampi sataṃ parasantakaggahaṇaṃ  visamapaṭisandhiggahaṇavasena hoti, ``nakkhattadosenā''tipi vadanti.<br/><br/>[03] māṇavo āgantvā corānaṃ sīmantaraṃ pāpuṇi. bodhisatto taṃ gāhāpetvā ``kattha  vāsikosī''ti pucchi. ``bārāṇasivāsikomhī''ti. ``kahaṃ agamāsī''ti? ``ekasmiṃ  gāmake sahassaṃ laddhabbaṃ atthi, tattha agamāsi''nti. ``laddhaṃ pana te''ti? ``āma,  laddha''nti ^a^V2.0320^ea^. ``kena tvaṃ pesitosī''ti? ``sāmi, pitā me mato, mātāpi me  gilānā, sā `mayi matāya esa na labhissatī'ti maññamānā maṃ pesesī''ti. ``idāni tava  mātu pavattiṃ jānāsī''ti? ``na jānāmi, sāmī''ti. ``mātā te tayi nikkhante kālaṃ  katvā puttasinehena siṅgālī hutvā tava maraṇabhayabhītā maggaṃ te occhinditvā taṃ vāresi, taṃ tvaṃ  tajjetvā palāpesi, satapattasakuṇo pana te paccāmitto. so `imaṃ māretvā kahāpaṇe gaṇhathā'ti  amhākaṃ ācikkhi, tvaṃ attano bālatāya atthakāmaṃ mātaraṃ `anatthakāmā me'ti maññasi,  anatthakāmaṃ satapattaṃ `atthakāmo me'ti. tassa tumhākaṃ kataguṇo nāma natthi, mātā pana te  mahāguṇā, kahāpaṇe gahetvā gacchā''ti vissajjesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 85^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā māṇavako panthe, siṅgāliṃ vanagocariṃ. <br/><br/>[27] atthakāmaṃ pavedentiṃ, anatthakāmāti maññati. <br/><br/>[22] anatthakāmaṃ satapattaṃ, atthakāmoti maññati.. <br/><br/>[40] 86^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva idhekacco, puggalo hoti tādiso. <br/><br/>[22] hitehi vacanaṃ vutto, paṭiggaṇhāti vāmato.. <br/><br/>[40] 87^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye ^a^P2.0390^ea^ ca kho naṃ pasaṃsanti, bhayā ukkaṃsayanti vā. <br/><br/>[22] tañhi so maññate mittaṃ, satapattaṃva māṇavo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^hitehī^eb^ti hitaṃ vuḍḍhiṃ icchamānehi. ^b^vacanaṃ vutto^eb^ti hitasukhāvahaṃ  ovādānusāsanaṃ vutto. ^b^paṭiggaṇhāti vāmato^eb^ti ovādaṃ agaṇhanto ``ayaṃ me na  atthāvaho hoti, anatthāvaho me aya''nti gaṇhanto vāmato paṭiggaṇhāti nāma.<br/><br/>[03] ^b^ye^eb^ ^a^M2.0350^ea^ ^b^ca kho na^eb^nti ye ca kho taṃ attano gāhaṃ gahetvā  ṭhitapuggalaṃ ``adhikaraṇaṃ gahetvā ṭhitehi nāma tumhādisehi bhavitabba''nti vaṇṇenti. ^b^bhayā  ukkaṃsayanti vā^eb^ti imassa gāhassa vissaṭṭhapaccayā tumhākaṃ idañcidañca bhayaṃ uppajjissati, mā  vissajjayittha, na ete bāhusaccakulaparivārādīhi tumhe sampāpuṇantīti evaṃ vissajjanapaccayā bhayaṃ  dassetvā ukkhipanti. ^b^tañhi so maññate mitta^eb^nti ye evarūpā honti, tesu yaṃkiñci so  ekacco bālapuggalo ^a^V2.0321^ea^ attano bālatāya mittaṃ maññati, ``ayaṃ me atthakāmo  mitto''ti maññati. ^b^satapattaṃva māṇavo^eb^ti yathā anatthakāmaññeva satapattaṃ so māṇavo  attano bālatāya ``atthakāmo me''ti maññati, paṇḍito pana evarūpaṃ ``anuppiyabhāṇī  mitto''ti agahetvā dūratova naṃ vivajjeti. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``aññadatthuharo mitto, yo ca mitto vacīparo. <br/><br/>[22] anuppiyañca yo āha, apāyesu ca yo sakhā.. <br/><br/>[21] ``ete amitte cattāro, iti viññāya paṇḍito. <br/><br/>[22] ārakā parivajjeyya, maggaṃ paṭibhayaṃ yathā''ti.. (dī0 ni0 3.259).<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā corajeṭṭhako ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] satapattajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 285
title:
  [] . romakajātakavaṇṇanā^[] . mahiṃsarājajātakavaṇṇanā^[] . satapattajātakavaṇṇanā^[] . puṭadūsakajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^addhā hi nūna migarājā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ puṭadūsakaṃ  ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kireko amacco buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā uyyāne  nisīdāpetvā ^a^P2.0391^ea^ dānaṃ dadamāno ``antarābhatte uyyāne caritukāmā carantū''ti  āha. bhikkhū uyyānacārikaṃ cariṃsu. tasmiṃ khaṇe uyyānapālo pattasampannaṃ rukkhaṃ abhiruhitvā  mahantamahantāni paṇṇāni gahetvā ``ayaṃ pupphānaṃ bhavissati, ayaṃ phalāna''nti puṭe katvā  rukkhamūle pāteti. tassa putto dārako pātitapātitaṃ puṭaṃ viddhaṃseti. bhikkhū tamatthaṃ bhagavato  ārocesuṃ. satthā ^a^M2.0351^ea^ ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa puṭadūsakoyevā''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ ekasmiṃ brāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto agāraṃ ajjhāvasamāno ekadivasaṃ kenacideva karaṇīyena uyyānaṃ agamāsi.  tattha bahū vānarā vasanti. uyyānapālo imināva niyāmena pattapuṭe pāteti, jeṭṭhavānaro  pātitapātite viddhaṃseti. bodhisatto taṃ āmantetvā ``uyyānapālena pātitapātitaṃ puṭaṃ  viddhaṃsetvā manāpataraṃ kātukāmo maññe''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 88^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``addhā ^a^V2.0322^ea^ hi nūna migarājā, puṭakammassa kovido. <br/><br/>[22] tathā hi puṭaṃ dūseti, aññaṃ nūna karissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^migarājā^eb^ti makkaṭaṃ vaṇṇento vadati. ^b^puṭakammassā^eb^ti mālāpuṭakaraṇassa.  ^b^kovido^eb^ti cheko. ayaṃ panettha saṅkhepattho -- ayaṃ migarājā ekaṃsena puṭakammassa  kovido maññe, tathā hi pātitapātitaṃ puṭaṃ dūseti, aññaṃ nūna tato manāpataraṃ karissatīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā makkaṭo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 89^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na me mātā vā pitā vā, puṭakammassa kovido. <br/><br/>[22] kataṃ kataṃ kho dūsema, evaṃ dhammamidaṃ kula''nti..<br/><br/>[03] taṃ ^a^P2.0392^ea^ sutvā bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 90^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yesaṃ vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso. <br/><br/>[22] mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā, addasāma kudācana''nti..<br/><br/>[03] evaṃ vatvā ca pana vānaragaṇaṃ garahitvā pakkāmi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  vānaro puṭadūsakadārako ahosi, paṇḍitapuriso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] puṭadūsakajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] udapānavaggo tatiyo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] udapānavaraṃ ^a^M2.0352^ea^ vanabyaggha kapi, sikhinī ca balāka ruciravaro. <br/><br/>[22] sujanādhipa romaka dūsa puna, satapattavaro puṭakamma dasāti..<br/><br/>[03]  


volume: 111
item: 286
title:
  [] . mahiṃsarājajātakavaṇṇanā^[] . satapattajātakavaṇṇanā^abbhantaravaggo^[] . abbhantarajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^abbhantaro^eb^ ^a^V2.0323^ea^ ^b^nāma dumo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  sāriputtattherassa bimbādevītheriyā ambarasadānaṃ ārabbha kathesi. sammāsambuddhe hi  pavattitavaradhammacakke vesāliyaṃ kūṭāgārasālāyaṃ viharante mahāpajāpatī gotamī pañca sākiyasatāni  ādāya gantvā pabbajjaṃ yācitvā pabbajjañceva upasampadañca labhi. aparabhāge tā pañcasatā  bhikkhuniyo ^b^nandakovādaṃ^eb^ (ma0 ni0 3.398 ādayo) sutvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. satthari  pana sāvatthiṃ upanissāya viharante rāhulamātā bimbādevī ``sāmiko me pabbajitvā sabbaññutaṃ  patto, puttopi me pabbajitvā tasseva santike vasati, ahaṃ agāramajjhe kiṃkarissāmi, ahampi  pabbajitvā sāvatthiṃ gantvā sammāsambuddhañca puttañca nibaddhaṃ passamānā viharissāmī''ti  cintetvā bhikkhunupassayaṃ gantvā pabbajitvā ācariyupajjhāyāhi saddhiṃ sāvatthiṃ gantvā satthārañca  piyaputtañca passamānā ekasmiṃ bhikkhunupassaye vāsaṃ kappesi. rāhulasāmaṇero āgantvā mātaraṃ  passati.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ theriyā udaravāto ^a^P2.0393^ea^ kuppi. sā putte daṭṭhuṃ āgate tassa  dassanatthāya nikkhamituṃ nāsakkhi, aññāva āgantvā aphāsukabhāvaṃ kathayiṃsu. so mātu  santikaṃ gantvā ``kiṃ te laddhuṃ vaṭṭatī''ti pucchi. ``tāta, agāramajjhe me sakkharayojite  ambarase pīte udaravāto vūpasammati, idāni piṇḍāya caritvā jīvikaṃ kappema, kuto taṃ  labhissāmā''ti. sāmaṇero ``labhanto āharissāmī''ti vatvā nikkhami. tassa ^a^M2.0353^ea^  panāyasmato upajjhāyo dhammasenāpati, ācariyo mahāmoggallāno, cūḷapitā  ānandatthero, pitā sammāsambuddhoti mahāsampatti. evaṃ santepi aññassa santikaṃ agantvā  upajjhāyassa santikaṃ gantvā vanditvā dummukhākāro hutvā aṭṭhāsi. atha naṃ thero ``kiṃ nu  kho, rāhula, dummukho viyāsī''ti āha. ``mātu me, bhante, theriyā udaravāto kupito''ti.  ``kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti? ``sakkharayojitena kira ambarasena phāsu hotī''ti. ``hotu  labhissāmi, mā cintayī''ti.<br/><br/>[03] so ^a^V2.0324^ea^ punadivase taṃ ādāya sāvatthiṃ pavisitvā sāmaṇeraṃ āsanasālāyaṃ  nisīdāpetvā rājadvāraṃ agamāsi. kosalarājā theraṃ disvā nisīdāpesi, taṅkhaṇaññeva  uyyānapālo piṇḍipakkānaṃ madhurāmbānaṃ ekaṃ puṭaṃ āhari. rājā ambānaṃ tacaṃ apanetvā sakkharaṃ  pakkhipitvā sayameva madditvā therassa pattaṃ pūretvā adāsi. thero rājanivesanā nikkhamitvā  āsanasālaṃ gantvā sāmaṇerassa adāsi ``haritvā mātu te dehī''ti. so haritvā adāsi,  theriyā paribhuttamatteva udaravāto vūpasami. rājāpi manussaṃ pesesi -- ``thero idha nisīditvā  ambarasaṃ na paribhuñji, gaccha kassaci dinnabhāvaṃ jānāhī''ti. so therena saddhiṃyeva gantvā taṃ  pavattiṃ ñatvā āgantvā rañño kathesi. rājā cintesi -- ``sace satthā agāraṃ ajjhāvasissa,  cakkavattirājā abhavissa, rāhulasāmaṇero pariṇāyakaratanaṃ, therī itthiratanaṃ, sakalacakkavāḷarajjaṃ  etesaññeva abhavissa. amhehi ete upaṭṭhahantehi caritabbaṃ assa, idāni pabbajitvā amhe  upanissāya vasantesu etesu na yuttaṃ amhākaṃ pamajjitu''nti. so tato paṭṭhāya theriyā nibaddhaṃ  ambarasaṃ dāpesi. therena bimbādevītheriyā ambarasassa dinnabhāvo bhikkhusaṅghe pākaṭo jāto.  athekadivasaṃ ^a^P2.0394^ea^ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, sāriputtatthero  kira bimbādevītheriṃ ambarasena santappesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva  rāhulamātā sāriputtena ambarasena santappitā, pubbepesa etaṃ santappesiyevā''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0354^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsigāmake  brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā saṇṭhapitagharāvāso  mātāpitūnaṃ accayena isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantapadese abhiññā ca samāpattiyo ca  nibbattetvā isigaṇaparivuto gaṇasatthā hutvā dīghassa addhuno accayena loṇambilasevanatthāya  pabbatapādā otaritvā cārikaṃ caramāno bārāṇasiṃ patvā uyyāne vāsaṃ kappesi. athassa  isigaṇassa sīlatejena sakkassa bhavanaṃ kampi. sakko āvajjamāno taṃ kāraṇaṃ ñatvā ``imesaṃ  tāpasānaṃ avāsāya parisakkissāmi, atha te bhinnāvāsā upaddutā caramānā cittekaggataṃ na  labhissanti, evaṃ me phāsukaṃ bhavissatī''ti cintetvā ``ko nu kho upāyo''ti vīmaṃsanto imaṃ  upāyaṃ addasa -- majjhimayāmasamanantare rañño aggamahesiyā sirigabbhaṃ pavisitvā ākāse ṭhatvā  ``bhadde, sace tvaṃ abbhantarāmbapakkaṃ khādeyyāsi, puttaṃ labhissasi, so cakkavattirājā  bhavissatī''ti ācikkhissāmi. rājā deviyā kathaṃ sutvā ambapakkatthāya uyyānaṃ pesessati,  athāhaṃ ambāni antaradhāpessāmi, rañño uyyāne ambānaṃ abhāvaṃ ārocessanti ^a^V2.0325^ea^,  ``ke te khādantī''ti vutte ``tāpasā khādantī''ti vakkhanti, taṃ sutvā rājā tāpase pothetvā  nīharāpessati, evaṃ te upaddutā bhavissantīti.<br/><br/>[03] so majjhimayāmasamanantare sirigabbhaṃ pavisitvā ākāse ṭhito attano devarājabhāvaṃ  jānāpetvā tāya saddhiṃ sallapanto purimā dve gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 91^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abbhantaro ^a^P2.0395^ea^ nāma dumo, yassa dibyamidaṃ phalaṃ. <br/><br/>[22] bhutvā dohaḷinī nārī, cakkavattiṃ vijāyati.. <br/><br/>[40] 92^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tvampi bhadde mahesīsi, sā cāpi patino piyā. <br/><br/>[22] āharissati te rājā, idaṃ abbhantaraṃ phala''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^abbhantaro nāma dumo^eb^ti iminā tāva gāmanigamajanapadapabbatādīnaṃ asukassa  abbhantaroti avatvā kevalaṃ ekaṃ abbhantaraṃ ambarukkhaṃ ^a^M2.0355^ea^ kathesi. ^b^yassa  dibyamidaṃ phala^eb^nti yassa ambarukkhassa devatānaṃ paribhogārahaṃ dibyaṃ phalaṃ. ^b^ida^eb^nti pana  nipātamattameva. ^b^dohaḷinī^eb^ti sañjātadohaḷā. ^b^tvampi, bhadde, mahesīsī^eb^ti tvaṃ,  sobhane mahesī, asi. aṭṭhakathāyaṃ pana ``mahesī cā''tipi pāṭho. ^b^sā cāpi patino  piyā^eb^ti soḷasannaṃ devīsahassānaṃ abbhantare aggamahesī cāpi patino cāpi piyāti attho.  ^b^āharissati te rājā, idaṃ abbhantaraṃ phala^eb^nti tassā te piyāya aggamahesiyā idaṃ mayā  vuttappakāraṃ phalaṃ rājā āharāpessati, sā tvaṃ taṃ paribhuñjitvā cakkavattigabbhaṃ labhissasīti.<br/><br/>[03] evaṃ sakko deviyā imā dve gāthā vatvā ``tvaṃ appamattā hohi, mā papañcaṃ akāsi, sve  rañño āroceyyāsī''ti taṃ anusāsitvā attano vasanaṭṭhānameva gato. sā punadivase  gilānālayaṃ dassetvā paricārikānaṃ saññaṃ datvā nipajji. rājā samussitasetacchatte sīhāsane  nisinno nāṭakāni passanto deviṃ adisvā ``kahaṃ, devī''ti paricārike pucchi. ``gilānā,  devā''ti. so tassā santikaṃ gantvā sayanapasse nisīditvā piṭṭhiṃ parimajjanto ``kiṃ te,  bhadde, aphāsuka''nti pucchi. ``mahārāja aññaṃ aphāsukaṃ nāma natthi, dohaḷo me uppanno''ti.  ``kiṃ icchasi, bhadde''ti? ``abbhantarāmbaphalaṃ devā''ti. ``abbhantarāmbo nāma kahaṃ  atthī''ti? ``nāhaṃ, deva, abbhantarāmbaṃ jānāmi, tassa pana me phalaṃ labhamānāya jīvitaṃ  atthi, alabhamānāya natthī''ti. ``tena hi āharāpessāmi ^a^V2.0326^ea^, mā cintayī''ti  rājā deviṃ assāsetvā uṭṭhāya gantvā rājapallaṅke nisinno amacce pakkosāpetvā ``deviyā ^a^P2.0396^ea^  abbhantarāmbe nāma dohaḷo uppanno, kiṃ kātabba''nti pucchi. ``deva dvinnaṃ ambānaṃ  antare ṭhito ambo abbhantarāmbo nāma, uyyānaṃ pesetvā abbhantare ṭhitāmbato phalaṃ āharāpetvā  deviyā dāpethā''ti.<br/><br/>[03] rājā ``sādhu, evarūpaṃ ambaṃ āharathā''ti uyyānaṃ pesesi. sakko attano ānubhāvena  uyyāne ambāni khāditasadisāni katvā antaradhāpesi. ambatthāya gatā manussā sakalauyyānaṃ  vicarantā ekaṃ ambampi alabhitvā gantvā uyyāne ambānaṃ abhāvaṃ rañño kathayiṃsu. ``ke  ^a^M2.0356^ea^ ambāni khādantī''ti? ``tāpasā, devā''ti. ``tāpase uyyānato pothetvā  nīharathā''ti. manussā ``sādhū''ti paṭissuṇitvā nīhariṃsu. sakkassa manoratho matthakaṃ  pāpuṇi. devī ambaphalatthāya nibaddhaṃ katvā nipajjiyeva. rājā kattabbakiccaṃ apassanto amacce  ca brāhmaṇe ca sannipātāpetvā ``abbhantarāmbassa atthibhāvaṃ jānāthā''ti pucchi. brāhmaṇā  āhaṃsu -- ``deva, abbhantarāmbo nāma devatānaṃ paribhogo, `himavante kañcanaguhāya anto  atthī'ti ayaṃ no paramparāgato anussavo''ti. ``ko pana tato ambaṃ āharituṃ  sakkhissatī''ti? ``na sakkā tattha manussabhūtena gantuṃ, ekaṃ suvapotakaṃ pesetuṃ vaṭṭatī''ti.<br/><br/>[03] tena ca samayena rājakule eko suvapotako mahāsarīro kumārakānaṃ yānakacakkanābhimatto  thāmasampanno paññavā upāyakusalo. rājā taṃ āharāpetvā ``tāta suvapotaka, ahaṃ tava  bahūpakāro, kañcanapañjare vasasi, suvaṇṇataṭṭake madhulāje khādasi, sakkharapānakaṃ pivasi, tayāpi  amhākaṃ ekaṃ kiccaṃ nittharituṃ vaṭṭatī''ti āha. ``kiṃ, devā''ti. ``tāta deviyā  abbhantarāmbe dohaḷo uppanno, so ca ambo himavante kañcanapabbatantare atthi devatānaṃ  paribhogo, na sakkā ^a^P2.0397^ea^ manussabhūtena tattha gantuṃ, tayā tato ambaphalaṃ āharituṃ  vaṭṭatī''ti. ``sādhu, deva, āharissāmī''ti. atha naṃ rājā suvaṇṇataṭṭake madhulāje  khādāpetvā sakkharapānakaṃ pāyetvā satapākatelena tassa pakkhantarāni makkhetvā ubhohi hatthehi  gahetvā sīhapañjare ṭhatvā ākāse vissajjesi. sopi rañño nipaccakāraṃ dassetvā ākāse  pakkhandanto manussapathaṃ atikkamma himavante paṭhame pabbatantare vasantānaṃ sukānaṃ santikaṃ gantvā  abbhantarāmbo nāma kattha atthi, kathetha me taṃ ṭhāna''nti pucchi. ``mayaṃ na jānāma, dutiye  pabbatantare sukā jānissantī''ti.<br/><br/>[03] so tesaṃ vacanaṃ sutvā tato uppatitvā dutiyaṃ pabbatantaraṃ agamāsi, tathā tatiyaṃ, catutthaṃ  ^a^V2.0327^ea^, pañcamaṃ, chaṭṭhaṃ agamāsi. tatthapi naṃ sukā ``na mayaṃ jānāma, sattamapabbatantare  sukā jānissantī''ti āhaṃsu. so tatthapi gantvā ``abbhantarāmbo nāma kattha atthī''ti  pucchi. ``asukaṭṭhāne nāma kañcanapabbatantare''ti āhaṃsu. ``ahaṃ tassa phalatthāya āgato, maṃ  tattha netvā tato me phalaṃ dāpethā''ti. sukagaṇā ^a^M2.0357^ea^ āhaṃsu -- ``samma, so  vessavaṇamahārājassa paribhogo, na sakkā upasaṅkamituṃ, sakalarukkho mūlato paṭṭhāya sattahi  lohajālehi parikkhitto, sahassakumbhaṇḍarakkhasā rakkhanti, tehi diṭṭhassa jīvitaṃ nāma natthi,  kappuṭṭhānaggiavīcimahānirayasadisaṭṭhānaṃ, mā tattha patthanaṃ karī''ti. ``sace tumhe na gacchatha,  mayhaṃ ṭhānaṃ ācikkhathā''ti. ``tena hi asukena ca asukena ca ṭhānena yāhī''ti. so tehi  ācikkhitavaseneva suṭṭhu maggaṃ upadhāretvā taṃ ṭhānaṃ gantvā divā attānaṃ adassetvā  majjhimayāmasamanantare rakkhasānaṃ niddokkamanasamaye abbhantarāmbassa santikaṃ gantvā ekena  mūlantarena saṇikaṃ abhiruhituṃ ārabhi. lohajālaṃ ``kirī''ti saddamakāsi ^a^P2.0398^ea^.<br/><br/>[03] rakkhasā pabujjhitvā sukapotakaṃ disvā ``ambacoroya''nti gahetvā kammakaraṇaṃ saṃvidahiṃsu.  eko ``mukhe pakkhipitvā gilissāmi na''nti āha, aparo ``hatthehi madditvā puñjitvā  vippakirissāmi na''nti, aparo ``dvedhā phāletvā aṅgāresu pacitvā khādissāmī''ti. so  tesaṃ kammakaraṇasaṃvidhānaṃ sutvāpi asantasitvāva te rakkhase āmantetvā ``ambho rakkhasā, tumhe  kassa manussā''ti āha. ``vessavaṇamahārājassā''ti. ``ambho, tumhepi ekassa raññova  manussā, ahampi raññova manusso, bārāṇasirājā maṃ abbhantarāmbaphalatthāya pesesi, svāhaṃ  tattheva attano rañño jīvitaṃ datvā āgato. yo hi attano mātāpitūnañceva sāmikassa ca  atthāya jīvitaṃ pariccajati, so devalokeyeva nibbattati, tasmā ahampi imamhā  tiracchānayoniyā cavitvā devaloke nibbattissāmī''ti vatvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 93^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhatturatthe parakkanto, yaṃ ṭhānamadhigacchati. <br/><br/>[22] sūro attapariccāgī, labhamāno bhavāmaha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhatturatthe^eb^ti bhattā vuccanti bhattādīhi bharaṇaposakā pitā mātā sāmiko ca,  iti tividhassapetassa bhattu atthāya. ^b^parakkanto^eb^ti parakkamaṃ karonto vāyamanto. ^b^yaṃ  ṭhānamadhigacchatī^eb^ti yaṃ sukhakāraṇaṃ yasaṃ vā lābhaṃ vā saggaṃ vā adhigacchati. ^b^sūro^eb^ti  abhīru vikkamasampanno. ^b^attapariccāgī^eb^ti ^a^M2.0358^ea^ kāye ca jīvite ca nirapekkho  hutvā tassa tividhassapi bhattu atthāya attānaṃ pariccajanto. ^b^labhamāno bhavāmaha^eb^nti yaṃ so  evarūpo sūro devasampattiṃ vā ^a^V2.0328^ea^ manussasampattiṃ vā labhati, ahampi taṃ labhamāno  bhavāmi, tasmā hāsova me ettha, na tāso, kiṃ maṃ tumhe tāsethāti.<br/><br/>[03] evaṃ so imāya gāthāya tesaṃ dhammaṃ desesi. te tassa dhammakathaṃ sutvā pasannacittā  ``dhammiko esa, na sakkā māretuṃ, vissajjema na''nti vatvā sukapotakaṃ vissajjetvā `ambho  sukapotaka, muttosi, amhākaṃ hatthato sotthinā gacchā''ti ^a^P2.0399^ea^ āhaṃsu. ``mayhaṃ  āgamanaṃ mā tucchaṃ karotha, detha me ekaṃ ambaphala''nti. ``sukapotaka, tuyhaṃ ekaṃ ambaphalaṃ  dātuṃ nāma na bhāro, imasmiṃ pana rukkhe ambāni aṅketvā gahitāni, ekasmiṃ phale asamente  amhākaṃ jīvitaṃ natthi. vessavaṇena hi kujjhitvā sakiṃ olokite tattakapāle pakkhittatilā  viya kumbhaṇḍasahassaṃ bhijjitvā vippakirīyati, tena te dātuṃ na sakkoma, labhanaṭṭhānaṃ pana  ācikkhissāmā''ti. ``yo koci detu, phaleneva me attho, labhanaṭṭhānaṃ ācikkhathā''ti.  ``etassa kañcanapabbatassa antare jotiraso nāma tāpaso aggiṃ juhamāno kañcanapattiyā nāma  paṇṇasālāyaṃ vasati vessavaṇassa kulūpako, vessavaṇo tassa nibaddhaṃ cattāri ambaphalāni peseti,  tassa santikaṃ gacchā''ti.<br/><br/>[03] so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tāpasassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi.  atha naṃ tāpaso ``kuto āgatosī''ti pucchi. ``bārāṇasirañño santikā''ti.  ``kimatthāya āgatosī''ti? ``sāmi, amhākaṃ rañño deviyā abbhantarāmbapakke dohaḷo  uppanno, tadatthaṃ āgatomhi, rakkhasā pana me sayaṃ ambapakkaṃ adatvā tumhākaṃ santikaṃ pesesu''nti.  ``tena hi nisīda, labhissasī''ti. athassa vessavaṇo cattāri phalāni pesesi. tāpaso  tato dve paribhuñji, ekaṃ suvapotakassa khādanatthāya adāsi. tena tasmiṃ khādite ekaṃ phalaṃ  sikkāya pakkhipitvā suvapotakassa gīvāya paṭimuñcitvā ``idāni gacchā''ti sukapotakaṃ  vissajjesi ^a^M2.0359^ea^. so taṃ āharitvā deviyā adāsi. sā taṃ khāditvā dohaḷaṃ  paṭippassambhesi, tatonidānaṃ panassā putto nāhosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0400^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā devī  rāhulamātā ahosi, suko ānando, ambapakkadāyako tāpaso sāriputto, uyyāne nivutthatāpaso  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] abbhantarajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 287
title: [] . satapattajātakavaṇṇanā^abbhantaravaggo^[] . abbhantarajātakavaṇṇanā^[] . seyyajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^seyyaṃso^eb^ ^a^V2.0329^ea^ ^b^seyyaso hotī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  kosalarañño amaccaṃ ārabbha kathesi. so kira rañño bahūpakāro sabbakiccanipphādako ahosi.  rājā ``bahūpakāro me aya''nti tassa mahantaṃ yasaṃ adāsi. taṃ asahamānā aññe rañño  pesuññaṃ upasaṃharitvā taṃ paribhindiṃsu. rājā tesaṃ vacanaṃ saddahitvā dosaṃ anupaparikkhitvāva taṃ  sīlavantaṃ niddosaṃ saṅkhalikabandhanena bandhāpetvā bandhanāgāre pakkhipāpesi. so tattha ekako  vasanto sīlasampattiṃ nissāya cittekaggataṃ labhitvā ekaggacitto saṅkhāre sammasitvā  sotāpattiphalaṃ pāpuṇi. athassa rājā aparabhāge niddosabhāvaṃ ñatvā saṅkhalikabandhanaṃ  bhindāpetvā purimayasato mahantataraṃ yasaṃ adāsi. so ``satthāraṃ vandissāmī''ti bahūni  mālāgandhādīni ādāya vihāraṃ gantvā tathāgataṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. satthā  tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto ``anattho kira te uppannoti assumhā''ti āha. ``āma,  bhante, uppanno, ahaṃ pana tena anatthena atthaṃ akāsiṃ, bandhanāgāre nisīditvā sotāpattiphalaṃ  nibbattesi''nti. satthā ``na kho, upāsaka, tvaññeva anatthena atthaṃ āhari,  porāṇakapaṇḍitāpi attano anatthena atthaṃ āhariṃ suyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni ^a^M2.0360^ea^ uggaṇhitvā pitu accayena  rajje patiṭṭhāya dasa rājadhamme akopetvā dānaṃ deti, pañca sīlāni rakkhati ^a^P2.0401^ea^,  uposathakammaṃ karoti. athasseko amacco antepure padussi. pādamūlikādayo ñatvā  ``asukāmacco antepure paduṭṭho''ti rañño ārocesuṃ. rājā pariggaṇhanto yathāsabhāvato ñatvā  pakkosāpetvā ``mā maṃ ito paṭṭhāya upaṭṭhāhī''ti nibbisayaṃ akāsi. so gantvā aññataraṃ  sāmantarājānaṃ upaṭṭhahīti sabbaṃ vatthu heṭṭhā ^b^mahāsīlavajātake^eb^ (jā0 1.1.51)  kathitasadisameva. idhāpi so rājā tikkhattuṃ vīmaṃsitvā tassa amaccassa vacanaṃ saddahitvā  ``bārāṇasirajjaṃ gaṇhissāmī''ti mahantena parivārena rajjasīmaṃ pāpuṇi. bārāṇasirañño  sattasatamattā mahāyodhā taṃ pavattiṃ sutvā ``deva, asuko nāma kira rājā bārāṇasirajjaṃ  gaṇhissāmī'ti janapadaṃ bhindanto āgacchati, ettheva naṃ gantvā gaṇhissāmā''ti āhaṃsu.  ``mayhaṃ paravihiṃsāya laddhena rajjena kiccaṃ natthi, mā kiñci karitthā''ti?<br/><br/>[03] corarājā ^a^V2.0330^ea^ āgantvā nagaraṃ parikkhipi, puna amaccā rājānaṃ upasaṅkamitvā  ``deva, mā evaṃ karittha, gaṇhissāma na''nti āhaṃsu. rājā ``na labbhā kiñci kātuṃ,  nagaradvārāni vivarathā''ti vatvā sayaṃ amaccagaṇaparivuto mahātale rājapallaṅke nisīdi.  corarājā catūsu dvāresu manusse pothento nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ abhiruyha amaccaparivutaṃ rājānaṃ  gāhāpetvā saṅkhalikāhi bandhāpetvā bandhanāgāre pakkhipāpesi. rājā bandhanāgāre nisinnova  corarājānaṃ mettāyanto mettajjhānaṃ uppādesi. tassa mettānubhāvena corarañño kāye ḍāho  uppajji, sakalasarīraṃ yamakaukkāhi jhāpiyamānaṃ viya jātaṃ. so mahādukkhābhitunno ``kiṃ nu  kho kāraṇa''nti pucchi. ``tumhe sīlavantaṃ rājānaṃ bandhanāgāre pakkhipetha, tena vo idaṃ dukkhaṃ  uppannaṃ bhavissatī''ti. so gantvā bodhisattaṃ khamāpetvā ``tumhākaṃ rajjaṃ tumhākameva hotū''ti  rajjaṃ tasseva ^a^P2.0402^ea^ niyyādetvā ``ito paṭṭhāya tumhākaṃ paccatthiko me bhāro  hotū''ti vatvā paduṭṭhāmaccassa rājāṇaṃ kāretvā attano nagarameva gato.<br/><br/>[03] bodhisatto alaṅkatamahātale samussitasetacchatte rājapallaṅke nisinno amaccehi saddhiṃ  sallapanto purimā dvegāthā avoca -- <br/><br/>[40] 94^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``seyyaṃso ^a^M2.0361^ea^ seyyaso hoti, yo seyyamupasevati. <br/><br/>[22] ekena sandhiṃ katvāna, sataṃ vajjhe amocayiṃ.. <br/><br/>[40] 95^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasmā sabbena lokena, sandhiṃ katvāna ekato. <br/><br/>[22] pecca saggaṃ nigaccheyya, idaṃ suṇātha kāsiyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^seyyaṃso seyyaso hoti, yo seyyamupasevatī^eb^ti anavajjauttamadhammasaṅkhāto  seyyo aṃso koṭṭhāso assāti seyyaṃso, kusaladhammanissitapuggalo. yo punappunaṃ taṃ seyyaṃ  kusaladhammabhāvanaṃ kusalābhirataṃ vā uttamapuggalamupasevati, so seyyaso hoti pāsaṃsataro ceva  uttaritaro ca hoti. ^b^ekena sandhiṃ katvāna, sataṃ vajjhe amocayi^eb^nti tadamināpi cetaṃ  veditabbaṃ -- ahañhi seyyaṃ mettābhāvanaṃ upasevanto tāya mettābhāvanāya ekena coraraññā sandhiṃ  santhavaṃ katvā mettābhāvanaṃ bhāvetvā tumhe satajane vajjhe amocayiṃ.<br/><br/>[03] dutiyagāthāya attho -- yasmā ahaṃ ekena saddhiṃ ekato mettābhāvanāya sandhiṃ katvā tumhe  vajjhappatte satajane mocayiṃ, tasmā veditabbamevetaṃ, tasmā sabbena lokena saddhiṃ mettābhāvanāya  ^a^V2.0331^ea^ sandhiṃ katvā ekato puggalo pecca paraloke saggaṃ nigaccheyya. mettāya hi upacāraṃ  kāmāvacare paṭisandhiṃ deti, appanā brahmaloke. idaṃ mama vacanaṃ sabbepi tumhe kāsiraṭṭhavāsino  suṇāthāti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto mahājanassa mettābhāvanāya guṇaṃ vaṇṇetvā dvādasayojanike bārāṇasinagare  setacchattaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbaji. satthā ^a^P2.0403^ea^  sammāsambuddho hutvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 96^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ vatvā mahārājā, kaṃso bārāṇasiggaho. <br/><br/>[22] dhanuṃ kaṇḍañca nikkhippa, saṃyamaṃ ajjhupāgamī''ti..<br/><br/>[03] tattha mahanto rājāti ^b^mahārājā. kaṃso^eb^ti tassa nāmaṃ. bārāṇasiṃ gahetvā  ajjhāvasanato ^b^bārāṇasiggaho^eb^. so rājā idaṃ vacanaṃ vatvā ^b^dhanu^eb^ñca sarasaṅkhātaṃ  ^b^kaṇḍañca nikkhippa^eb^ ohāya chaḍḍetvā sīlasaṃyamaṃ ^a^M2.0362^ea^ upagato pabbajito,  pabbajitvā ca pana jhānaṃ uppādetvā aparihīnajjhāno brahmaloke uppannoti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā corarājā ānando  ahosi, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] seyyajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 288
title:
  abbhantaravaggo^[] . abbhantarajātakavaṇṇanā^[] . seyyajātakavaṇṇanā^[] . vaḍḍhakīsūkarajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^varaṃ varaṃ tva^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto dhanuggahatissattheraṃ ārabbha kathesi.  pasenadirañño pitā mahākosalo bimbisārarañño dhītaraṃ vedehiṃ nāma kosaladeviṃ dadamāno tassā  nhānacuṇṇamūlaṃ satasahassuṭṭhānaṃ kāsigāmaṃ adāsi. ajātasattunā pana pitari mārite  kosaladevīpi sokābhibhūtā kālamakāsi. tato pasenadi kosalarājā cintesi --  ``ajātasattunā pitā mārito, bhaginīpi me sāmike kālakate tena sokena kālakatā,  pitughātakassa corassa kāsigāmaṃ na dassāmī''ti. so taṃ ajātasattussa na adāsi. taṃ  gāmaṃ nissāya tesaṃ dvinnampi kālena kālaṃ yuddhaṃ hoti, ajātasattu taruṇo samattho, pasenadi  ^a^V2.0332^ea^ mahallakoyeva. so abhikkhaṇaṃ parajjati, mahākosalassāpi manussā yebhuyyena  parājitā. atha rājā ``mayaṃ abhiṇhaṃ parajjāma, kiṃ nu kho kātabba''nti amacce pucchi.  ``deva, ayyā nāma mantacchekā honti, jetavanavihāre bhikkhūnaṃ kathaṃ sotuṃ vaṭṭatī''ti. rājā  ``tena hi tāyaṃ velāyaṃ bhikkhūnaṃ kathāsallāpaṃ suṇāthā''ti carapurise āṇāpesi. te tato paṭṭhāya  tathā akaṃsu.<br/><br/>[03] tasmiṃ pana kāle dve mahallakattherā vihārapaccante paṇṇasālāyaṃ vasanti dattatthero ca  dhanuggahatissatthero ^a^P2.0404^ea^ ca. tesu dhanuggahatissatthero paṭhamayāmepi majjhimayāmepi  niddāyitvā pacchimayāme pabujjhitvā ummukkāni sodhetvā ^a^M2.0363^ea^ aggiṃ jāletvā  nisinnako āha -- ``bhante, dattattherā''ti. ``kiṃ, bhante, tissattherā''ti? ``kiṃ  niddāyasi no tva''nti. ``aniddāyantā kiṃ karissāmā''ti? ``uṭṭhāya tāva nisīdathā''ti.  so uṭṭhāya nisinno taṃ dattattheraṃ āha -- ``bhante dattatthera, ayaṃ te lolo mahodarakosalo  cāṭimattaṃ bhattameva pūtiṃ karoti, yuddhavicāraṇaṃ pana kiñci na jānāti, parājito parājitotveva  vadāpetī''ti. ``kiṃ pana kātuṃ vaṭṭatī''ti? tasmiṃ khaṇe te carapurisā tesaṃ kathaṃ suṇantā  aṭṭhaṃsu.<br/><br/>[03] dhanuggahatissatthero yuddhaṃ vicāresi -- ``bhante, yuddho nāma tividho -- padumabyūho,  cakkabyūho, sakaṭabyūhoti. ajātasattuṃ gaṇhitukāmena asuke nāma pabbatakucchismiṃ dvīsu  pabbatabhittīsu manusse ṭhapetvā purato dubbalabalaṃ dassetvā pabbatantaraṃ paviṭṭhabhāvaṃ jānitvā  paviṭṭhamaggaṃ occhinditvā purato ca pacchato ca ubhosu pabbatabhittīsu vaggitvā unnaditvā khipe  patitamacchaṃ viya antomuṭṭhiyaṃ vaṭṭapotakaṃ viya ca katvā sakkā assa taṃ gahetu''nti. carapurisā  taṃ sāsanaṃ rañño ārocesuṃ. taṃ sutvā rājā saṅgāmabheriṃ carāpetvā gantvā sakaṭabyūhaṃ katvā  ajātasattuṃ jīvaggāhaṃ gāhāpetvā attano dhītaraṃ vajirakumāriṃ bhāgineyyassa datvā kāsigāmaṃ  tassā nhānamūlaṃ katvā datvā uyyojesi. sā pavatti bhikkhusaṅghe pākaṭā jātā. athekadivasaṃ  bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, kosalarājā kira dhanuggahatissattherassa  vicāraṇāya ajātasattuṃ jinī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi  dhanuggahatisso yuddhavicāraṇāya chekoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0405^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññe  rukkhadevatā hutvā nibbatti ^a^V2.0333^ea^. tadā bārāṇasiṃ nissāya nivutthavaḍḍhakigāmakā eko  vaḍḍhakī thambhatthāya araññaṃ gantvā āvāṭe patitaṃ sūkarapotakaṃ disvā taṃ gharaṃ netvā paṭijaggi.  so vuḍḍhippatto mahāsarīro vaṅkadāṭho ^a^M2.0364^ea^ ācārasampanno ahosi, vaḍḍhakinā  positattā pana ``vaḍḍhakīsūkaro''tveva paññāyi. vaḍḍhakissa rukkhatacchanakāle tuṇḍena rukkhaṃ  parivatteti, mukhena ḍaṃsitvā vāsipharasunikhādanamuggare āharati, kālasuttakoṭiyaṃ gaṇhāti. atha  so vaḍḍhakī ``kocideva, naṃ khādeyyā''ti bhayena netvā araññe vissajjesi. sopi araññaṃ  pavisitvā khemaṃ phāsukaṭṭhānaṃ olokento ekaṃ pabbatantare mahantaṃ girikandaraṃ addasa  sampannakandamūlaphalaṃ phāsukaṃ vasanaṭṭhānaṃ anekasatasūkarasamākiṇṇaṃ. te sūkarā taṃ disvā tassa  santikaṃ āgamaṃsu. sopi te āha -- ``ahaṃ tumheva olokento vicarāmi, apica vo mayā  diṭṭhā, idañca ṭhānaṃ ramaṇīyaṃ, ahampi idāni idheva vasissāmī''ti. ``saccaṃ idaṃ ṭhānaṃ  ramaṇīyaṃ, parissayo panettha atthī''ti. ``ahampi tumhe disvā etaṃ aññāsiṃ, evaṃ  gocarasampanne ṭhāne vasantānaṃ vo sarīresu maṃsalohitaṃ natthi, kiṃ pana vo ettha bhaya''nti?  ``eko byaggho pātova āgantvā diṭṭhadiṭṭhaṃyeva gahetvā gacchatī''ti. ``kiṃ pana so nibaddhaṃ  gaṇhāti, udāhu antarantarā''ti? ``nibaddhaṃ gaṇhātī''ti. ``kati pana te byagghā''ti?  ``ekoyevā''ti. ``ettakā tumhe ekassa yujjhituṃ na sakkothā''ti? ``āma, na  sakkomā''ti. ``ahaṃ taṃ gaṇhissāmi, kevalaṃ tumhe mama vacanaṃ karotha, so byaggho kahaṃ  vasatī''ti? ``etasmiṃ pabbate''ti.<br/><br/>[03] so rattiññeva sūkare carāpetvā yuddhaṃ vicārento ``yuddhaṃ nāma ^a^P2.0406^ea^  padumabyūhacakkabyūhasakaṭabyūhavasena tividhaṃ hotī''ti vatvā padumabyūhavasena vicāresi. so hi  bhūmisīsaṃ jānāti. tasmā ``imasmiṃ ṭhāne yuddhaṃ vicāretuṃ vaṭṭatī''ti sūkarapillake mātaro ca  tesaṃ majjhaṭṭhāne ṭhapesi. so tā āvijjhitvā majjhimasūkariyo, tā āvijjhitvā potakasūkare,  te āvijjhitvā jarasūkare, te āvijjhitvā dīghadāṭhasūkare, te āvijjhitvā yuddhasamatthe  balavatarasūkare dasa vīsa tiṃsa jane tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne balagumbaṃ katvā ṭhapesi. attano  ṭhitaṭṭhānassa purato ekaṃ parimaṇḍalaṃ āvāṭaṃ khaṇāpesi, pacchato ekaṃ suppasaṇṭhānaṃ anupubbaninnaṃ  pabbhārasadisaṃ. tassa saṭṭhisattatimatte yodhasūkare ādāya tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne ``mā bhāyitthā''ti  kammaṃ vicārato aruṇaṃ uṭṭhahi.<br/><br/>[03] byaggho ^a^M2.0365^ea^ uṭṭhāya ``kālo''ti ñatvā gantvā tesaṃ sammukhā ṭhite  pabbatatale ṭhatvā akkhīni ummīletvā sūkare olokesi. vaḍḍhakīsūkaro ``paṭioloketha  na''nti sūkarānaṃ saññaṃ ^a^V2.0334^ea^ adāsi, te paṭiolokesuṃ. byaggho mukhaṃ ugghāṭetvā  assosi, sūkarāpi tathā kariṃsu. byaggho muttaṃ chaḍḍesi, sūkarāpi chaḍḍayiṃsu. iti yaṃ yaṃ so  karoti, taṃ taṃ te paṭikariṃsu. so cintesi -- ``pubbe sūkarā mayā olokitakāle palāyantā  palāyitumpi na sakkonti, ajja apalāyitvā mama paṭisattu hutvā mayā katameva paṭikaronti.  etasmiṃ bhūmisīse ṭhito eko tesaṃ saṃvidhāyakopi atthi, ajja mayhaṃ gatassa jayo na  paññāyatī''ti. so nivattitvā attano vasanaṭṭhānameva agamāsi. tena pana gahitamaṃsakhādako  eko kūṭajaṭilo atthi, so taṃ tucchahatthameva āgacchantaṃ disvā tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 97^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``varaṃ ^a^P2.0407^ea^ varaṃ tvaṃ nihanaṃ pure cari, <br/><br/>[30] asmiṃ padese abhibhuyya sūkare. <br/><br/>[21] sodāni eko byapagamma jhāyasi, <br/><br/>[22] balaṃ nu te byaggha na cajja vijjatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^varaṃ varaṃ tvaṃ nihanaṃ pure cari, asmiṃ padese abhibhuyya sūkare^eb^ti ambho byaggha,  tvaṃ pubbe imasmiṃ padese sabbasūkare abhibhavitvā imesu sūkaresu varaṃ varaṃ tvaṃ uttamuttamaṃ sūkaraṃ  nihananto vicari. ^b^sodāni eko byapagamma jhāyasī^eb^ti so tvaṃ idāni aññataraṃ sūkaraṃ  aggahetvā ekakova apagantvā jhāyasi pajjhāyasi. ^b^balaṃ nu te byaggha na cajja vijjatī^eb^ti  kiṃ nu te, ambho byaggha, ajja kāyabalaṃ natthīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā byaggho dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 98^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ime sudaṃ yanti disodisaṃ pure, bhayaṭṭitā leṇagavesino puthū. <br/><br/>[22] te dāni saṅgamma vasanti ekato, yatthaṭṭhitā duppasahajjame mayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0366^ea^ ^b^suda^eb^nti nipāto. ayaṃ pana saṅkhepattho -- ime sūkarā  pubbe maṃ disvā bhayena aṭṭitā pīḷitā attano leṇagavesino ^b^puthū^eb^ visuṃ visuṃ hutvā  ^b^disodisaṃ yanti,^eb^ taṃ taṃ disaṃ abhimukhā palāyanti, te dāni sabbepi samāgantvā ekato  vasanti tiṭṭhanti, tañca bhūmisīsaṃ upagatā, yattha ṭhitā duppasahā dummaddayā ajja ime mayāti.<br/><br/>[03] athassa ^a^V2.0335^ea^ ussāhaṃ janento kūṭajaṭilo ``mā bhāyi, gaccha tayi naditvā  pakkhandante sabbepi bhītā bhijjitvā palāyissantī''ti āha. byaggho tasmiṃ ussāhaṃ janente  sūro hutvā puna gantvā pabbatatale aṭṭhāsi. vaḍḍhakīsūkaro dvinnaṃ āvāṭānaṃ antare aṭṭhāsi.  sūkarā ``sāmi, mahācoro punāgato''ti āhaṃsu. ``mā bhāyittha, idāni taṃ gaṇhissāmī''ti.  byaggho naditvā vaḍḍhakīsūkarassa upari patati, sūkaro tassa attano upari patanakāle  ^a^P2.0408^ea^ parivattitvā vegena ujukaṃ khatāavāṭe pati. byaggho vegaṃ sandhāretuṃ  asakkonto uparibhāgena gantvā suppamukhassa tiriyaṃ khatāavāṭassa atisambādhe mukhaṭṭhāne patitvā  puñjakato viya ahosi. sūkaro āvāṭā uttaritvā asanivegena gantvā byagghaṃ antarasatthimhi  dāṭhāya paharitvā yāva vakkapadesā phāletvā pañcamadhuramaṃsaṃ dāṭhāya paliveṭhetvā byagghassa matthake  āvijjhitvā ``gaṇhatha tumhākaṃ paccāmitta''nti ukkhipitvā bahiāvāṭe chaḍḍesi. paṭhamaṃ āgatā  byagghamaṃsaṃ labhiṃsu, pacchā āgatā ``byagghamaṃsaṃ kīdisaṃ hotī''ti tesaṃ mukhaṃ upasiṅghantā  vicariṃsu.<br/><br/>[03] sūkarā na tāva tussanti. vaḍḍhakīsūkaro tesaṃ iṅghitaṃ disvā ``kiṃ nu kho tumhe na  tussathā''ti āha. ``sāmi, kiṃ etena byagghena ghātitena, añño pana byagghāaṇāpanasamattho  kūṭajaṭilo atthiyevā''ti. ``ko nāmeso''ti? ``eko dussīlatāpaso''ti. ``byagghopi  mayā ghātito, so me kiṃ pahoti, etha gaṇhissāma na''nti sūkaraghaṭāya saddhiṃ pāyāsi.  kūṭatāpasopi byagghe cirāyante ``kiṃ nu kho sūkarā byagghaṃ gaṇhiṃsū''ti paṭipathaṃ gacchanto te  sūkare āgacchante disvā attano parikkhāraṃ ādāya palāyanto tehi anubandhito parikkhāraṃ  chaḍḍetvā vegena udumbararukkhaṃ abhiruhi. sūkarā ``idānimha, sāmi, naṭṭhā, tāpaso palāyitvā  ^a^M2.0367^ea^ rukkhaṃ abhiruhī''ti āhaṃsu. ``kiṃ rukkhaṃ nāmā''ti?  ``udumbararukkha''nti. so ``sūkariyo udakaṃ āharantu, sūkarapotakā pathaviṃ khaṇantu,  dīghadāṭhā sūkarā mūlāni chindantu, sesā parivāretvā ārakkhantū''ti saṃvidahitvā tesu tathā  karontesu sayaṃ udumbarassa ujukaṃ thūlamūlaṃ ^a^P2.0409^ea^ pharasunā paharanto viya  ekappahārameva katvā udumbararukkhaṃ pātesi. parivāretvā ṭhitasūkarā kūṭajaṭilaṃ bhūmiyaṃ pātetvā  khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā yāva aṭṭhito khāditvā vaḍḍhakīsūkaraṃ udumbarakhandheyeva nisīdāpetvā  kūṭajaṭilassa paribhogasaṅkhena udakaṃ āharitvā abhisiñcitvā rājānaṃ kariṃsu, ekañca  taruṇasūkariṃ tassa aggamahesiṃ akaṃsu. tato paṭṭhāya kira yāvajjatanā rājāno udumbarabhaddapīṭhe  nisīdāpetvā tīhi saṅkhehi abhisiñcanti.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^V2.0336^ea^ vanasaṇḍe adhivatthā devatā taṃ acchariyaṃ disvā ekasmiṃ viṭapantare  sūkarānaṃ abhimukhā hutvā tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 99^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``namatthu saṅghāna samāgatānaṃ, disvā sayaṃ sakhya vadāmi abbhutaṃ. <br/><br/>[22] byagghaṃ migā yattha jiniṃsu dāṭhino, sāmaggiyā dāṭhabalesu muccare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^namatthu saṅghāna^eb^nti ayaṃ mama namakkāro samāgatānaṃ sūkarasaṅghānaṃ atthu.  ^b^disvā sayaṃ sakhya vadāmi abbhuta^eb^nti idaṃ pubbe abhūtapubbaṃ abbhutaṃ sakhyaṃ mittabhāvaṃ sayaṃ  disvā vadāmi. ^b^byagghaṃ migā yattha jiniṃsu dāṭhino^eb^ti yatra hi nāma dāṭhino sūkaramigā  byagghaṃ jiniṃsu, ayameva vā pāṭho. ^b^sāmaggiyā dāṭhabalesu muccare^eb^ti yā sā dāṭhabalesu  sūkaresu sāmaggī ekajjhāsayatā, tāya tesu sāmaggiyā te dāṭhabalā paccāmittaṃ gahetvā ajja  maraṇabhayā muttāti attho.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā dhanuggahatisso  vaḍḍhakīsūkaro ahosi, rukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vaḍḍhakīsūkarajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 289
title:
  [] . abbhantarajātakavaṇṇanā^[] . seyyajātakavaṇṇanā^[] . vaḍḍhakīsūkarajātakavaṇṇanā^[] . sirijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yaṃ^eb^ ^a^M2.0368^ea^ ^b^ussukā saṅgharantī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  siricorabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. imasmiṃ jātake ^a^P2.0410^ea^ paccuppannavatthu heṭṭhā  ^b^khadiraṅgārajātake^eb^ (jā0 1.1.40) vitthāritameva. idhāpi pana sā anāthapiṇḍikassa  ghare catutthe dvārakoṭṭhake vasanakā micchādiṭṭhidevatā daṇḍakammaṃ karontī catupaññāsahiraññakoṭiyo  āharitvā koṭṭhe pūretvā seṭṭhinā saddhiṃ sahāyikā ahosi. atha naṃ so ādāya satthu santikaṃ  nesi. satthā tassā dhammaṃ desesi, sā dhammaṃ sutvā sotāpannā ahosi. tato paṭṭhāya seṭṭhino  yaso yathāporāṇova jāto. atheko sāvatthivāsī sirilakkhaṇaññū brāhmaṇo cintesi --  ``anāthapiṇḍiko duggato hutvā puna issaro jāto, yaṃnūnāhaṃ taṃ daṭṭhukāmo viya gatvā tassa  gharato siriṃ thenetvā āgaccheyya''nti. so tassa gharaṃ gantvā tena katasakkārasammāno  sāraṇīyakathāya vattamānāya ``kimatthaṃ āgatosī''ti vutte ``kattha nu kho sirī patiṭṭhitā''ti  olokesi. seṭṭhino ca sabbaseto ^a^V2.0337^ea^ dhotasaṅkhapaṭibhāgo kukkuṭo suvaṇṇapañjare  pakkhipitvā ṭhapito atthi, tassa cūḷāya sirī patiṭṭhāsi. brāhmaṇo olokayamāno siriyā  tattha patiṭṭhitabhāvaṃ ñatvā āha -- ``ahaṃ, mahāseṭṭhi, pañcasate māṇave mante vācemi, akālaraviṃ  ekaṃ kukkuṭaṃ nissāya te ca mayañca kilamāma, ayañca kira kukkuṭo kālaravī, imassatthāya  āgatomhi, dehi me etaṃ kukkuṭa''nti. ``gaṇha, brāhmaṇa, demi te kukkuṭa''nti. ``demī''ti  ca vuttakkhaṇeyeva sirī tassa cūḷato apagantvā ussīsake ṭhapite maṇikkhandhe patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] brāhmaṇo siriyā maṇimhi patiṭṭhitabhāvaṃ ñatvā maṇimpi yāci. ``maṇimpi demī''ti  vuttakkhaṇeyeva sirī maṇito apagantvā ussīsake ṭhapitāarakkhayaṭṭhiyaṃ patiṭṭhāsi. brāhmaṇo  siriyā tattha patiṭṭhitabhāvaṃ ñatvā tampi yāci. ``gahetvā gacchāhī''ti vuttakkhaṇeyeva sirī  yaṭṭhito apagantvā puññalakkhaṇadeviyā nāma seṭṭhino aggamahesiyā sīse patiṭṭhāsi.  siricorabrāhmaṇo tattha patiṭṭhitabhāvaṃ ñatvā ``avissajjiyabhaṇḍaṃ etaṃ, yācitumpi na sakkā''ti  cintetvā seṭṭhiṃ etadavoca -- ``mahāseṭṭhi, ahaṃ ^a^M2.0369^ea^ tumhākaṃ gehe `siriṃ thenetvā  gamissāmī'ti āgacchiṃ, sirī pana te kukkuṭassa cūḷāyaṃ patiṭṭhitā ahosi, tasmiṃ mama dinne  tato apagantvā maṇimhi patiṭṭhahi, maṇimhi dinne ārakkhayaṭṭhiyaṃ patiṭṭhahi, ārakkhayaṭṭhiyā  dinnāya tato apagantvā puññalakkhaṇadeviyā ^a^P2.0411^ea^ sīse patiṭṭhahi, `idaṃ kho pana  avissajjiyabhaṇḍa'nti imampi me na gahitaṃ, na sakkā tava siriṃ thenetuṃ, tava santakaṃ taveva  hotū''ti uṭṭhāyāsanā pakkāmi. anāthapiṇḍiko ``imaṃ kāraṇaṃ satthu kathessāmī''ti vihāraṃ  gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno sabbaṃ tathāgatassa ārocesi. satthā taṃ  sutvā ``na kho, gahapati, idāneva aññesaṃ sirī aññattha gacchati, pubbepi appapuññehi  uppāditasirī pana puññavantānaṃyeva pādamūlaṃ gatā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā  vayappatto takkasilāyaṃ sippaṃ uggaṇhitvā agāraṃ ajjhāvasanto mātāpitūnaṃ kālakiriyāya saṃviggo  nikkhamitvā himavantapadese isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca uppādetvā  dīghassa addhuno accayena loṇambilasevanatthāya janapadaṃ gantvā bārāṇasirañño uyyāne vasitvā  punadivase bhikkhaṃ caramāno hatthācariyassa gharadvāraṃ agamāsi. so tassa ācāravihāre pasanno  bhikkhaṃ datvā uyyāne vasāpetvā niccaṃ paṭijaggi. tasmiṃ kāle eko kaṭṭhahārako araññato  dārūni āharanto velāya nagaradvāraṃ pāpuṇituṃ ^a^V2.0338^ea^ nāsakkhi. sāyaṃ ekasmiṃ devakule  dārukalāpaṃ ussīsake katvā nipajji, devakule vissaṭṭhā bahū kukkuṭā tassa avidūre ekasmiṃ rukkhe  sayiṃsu. tesu uparisayitakukkuṭo paccūsakāle vaccaṃ pātento heṭṭhāsayitakukkuṭassa sarīre pātesi.  ``kena me sarīre vaccaṃ pātita''nti ca vutte ``mayā''ti āha. ``kiṃkāraṇā''ti ca vutte  ``anupadhāretvā''ti vatvā punapi pātesi. tato ubhopi aññamaññaṃ kuddhā ``kiṃ te balaṃ, kiṃ  te bala''nti kalahaṃ kariṃsu. atha heṭṭhāsayitakukkuṭo āha -- ``maṃ māretvā aṅgāre pakkamaṃsaṃ  khādanto pātova kahāpaṇasahassaṃ ^a^P2.0412^ea^ labhatī''ti. uparisayitakukkuṭo āha --  ``ambho, mā tvaṃ ettakena gajji, mama thūlamaṃsaṃ khādanto rājā hoti, bahimaṃsaṃ ^a^M2.0370^ea^  khādanto puriso ce, senāpatiṭṭhānaṃ, itthī ce, aggamahesiṭṭhānaṃ labhati. aṭṭhimaṃsaṃ pana  me khādanto gihī ce, bhaṇḍāgārikaṭṭhānaṃ, pabbajito ce, rājakulūpakabhāvaṃ labhatī''ti. <br/><br/>[01] kaṭṭhahārako tesaṃ vacanaṃ sutvā ``rajje patte sahassena kiccaṃ natthī''ti saṇikaṃ  abhiruhitvā uparisayitakukkuṭaṃ gahetvā māretvā ucchaṅge katvā ``rājā bhavissāmī''ti gantvā  vivaṭadvāreneva nagaraṃ pavisitvā kukkuṭaṃ nittacaṃ katvā udaraṃ sodhetvā ``idaṃ kukkuṭamaṃsaṃ sādhukaṃ  sampādehī''ti pajāpatiyā adāsi. sā kukkuṭamaṃsañca bhattañca sampādetvā ``bhuñja, sāmī''ti  tassa upanāmesi. ``bhadde, etaṃ maṃsaṃ mahānubhāvaṃ, etaṃ khāditvā ahaṃ rājā bhavissāmi, tvaṃ  aggamahesī bhavissasi, taṃ bhattañca maṃsañca ādāya gaṅgātīraṃ gantvā nhāyitvā bhuñjissāmā''ti  bhattabhājanaṃ tīre ṭhapetvā nhānatthāya otariṃsu. tasmiṃ khaṇe vātena khubhitaṃ udakaṃ āgantvā  bhattabhājanaṃ ādāya agamāsi. taṃ nadīsotena vuyhamānaṃ heṭṭhānadiyaṃ hatthiṃ nhāpento eko  hatthācariyo mahāmatto disvā ukkhipāpetvā vivarāpetvā ``kimetthā''ti pucchi. ``bhattañceva  kukkuṭamaṃsañca sāmī''ti. so taṃ pidahāpetvā lañchāpetvā ``yāva mayaṃ āgacchāma, tāvimaṃ bhattaṃ  mā vivarā''ti bhariyāya pesesi. sopi kho kaṭṭhahārako mukhato paviṭṭhena vālukodakena  uddhumātaudaro palāyi. <br/><br/>[01] atheko tassa hatthācariyassa kulūpako dibbacakkhukatāpaso ``mayhaṃ upaṭṭhāko  hatthiṭṭhānaṃ na vijahati, kadā nu kho sampattiṃ pāpuṇissatī''ti dibbacakkhunā upadhārento taṃ  purisaṃ disvā taṃ kāraṇaṃ ñatvā puretaraṃ gantvā hatthācariyassa nivesane nisīdi. hatthācariyo  āgantvā taṃ vanditvā ^a^P2.0413^ea^ ekamantaṃ nisinno taṃ bhattabhājanaṃ āharāpetvā ``tāpasaṃ  maṃsodanena parivisathā''ti āha. tāpaso bhattaṃ gahetvā maṃse dīyamāne aggahetvā ``imaṃ maṃsaṃ  ahaṃ vicāremī''ti vatvā ``vicāretha ^a^V2.0339^ea^, bhante''ti vutte thūlamaṃsādīni ekekaṃ koṭṭhāsaṃ  kāretvā thūlamaṃsaṃ hatthācariyassa dāpesi, bahimaṃsaṃ tassa bhariyāya, aṭṭhimaṃsaṃ attanā paribhuñji.  so bhattakiccāvasāne gacchanto ``tvaṃ ito tatiyadivase rājā bhavissasi, appamatto hohī''ti  vatvā pakkāmi. tatiyadivase eko sāmantarājā āgantvā bārāṇasiṃ parivāresi.  bārāṇasirājā ^a^M2.0371^ea^ hatthācariyaṃ rājavesaṃ gāhāpetvā ``hatthiṃ abhiruhitvā  yujjhā''ti āṇāpetvā sayaṃ aññātakavesena senāya vicārento ekena mahāvegena sarena viddho  taṅkhaṇaññeva mari. tassa matabhāvaṃ ñatvā hatthācariyo bahū kahāpaṇe nīharāpetvā ``dhanatthikā  purato hutvā yujjhantū''ti bheriṃ carāpesi. balakāyo muhutteneva sāmantarājānaṃ jīvitakkhayaṃ  pāpesi. amaccā rañño sarīrakiccaṃ katvā ``kaṃ rājānaṃ karomā''ti mantayamānā ``amhākaṃ  rājā jīvamāno attano vesaṃ hatthācariyassa adāsi, ayameva yuddhaṃ katvā rajjaṃ gaṇhi, etasseva  rajjaṃ dassāmā''ti taṃ rajjena abhisiñciṃsu, bhariyampissa aggamahesiṃ akaṃsu. bodhisatto  rājakulūpako ahosi.<br/><br/>[03] satthā atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 100^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ ussukā saṅgharanti, alakkhikā bahuṃ dhanaṃ. <br/><br/>[22] sippavanto asippā ca, lakkhivā tāni bhuñjati.. <br/><br/>[40] 101^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbattha katapuññassa, aticcaññeva pāṇino. <br/><br/>[22] uppajjanti bahū bhogā, appanāyatanesupī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yaṃ ussukā^eb^ti yaṃ dhanasaṅgharaṇe ussukkamāpannā chandajātā kicchena bahuṃ dhanaṃ  saṅgharanti.``ye ussukā''tipi pāṭho, ye purisā ^a^P2.0414^ea^ dhanasaṃharaṇe ussukā  hatthisippādivasena sippavanto asippā ca antamaso vetanena kammaṃ katvā bahuṃ dhanaṃ  saṅgharantīti attho. ^b^lakkhivā tāni bhuñjatī^eb^ti tāni ``bahuṃ dhana''nti vuttāni dhanāni  puññavā puriso attano puññaphalaṃ paribhuñjanto kiñci kammaṃ akatvāpi paribhuñjati.<br/><br/>[03] ^b^aticcaññeva pāṇino^eb^ti aticca aññe eva pāṇino. eva-kāro purimapadena  yojetabbo, sabbattheva katapuññassa aññe akatapuññe satte atikkamitvāti attho.  ^b^appanāyatanesupī^eb^ti api anāyatanesupi aratanākaresu ratanāni asuvaṇṇāyatanādīsu  suvaṇṇādīni ahatthāyatanādīsu hatthiādayoti saviññāṇakāviññāṇakā bahū bhogā uppajjanti  ^a^V2.0340^ea^. tattha muttāmaṇiādīnaṃ anākare uppattiyaṃ duṭṭhagāmaṇiabhayamahārājassa vatthu  kathetabbaṃ. <br/><br/>[01] satthā ^a^M2.0372^ea^ pana imā gāthā vatvā ``gahapati, imesaṃ sattānaṃ  puññasadisaṃ aññaṃ āyatanaṃ nāma natthi, puññavantānañhi anākaresu ratanāni uppajjantiyevā''ti  vatvā imaṃ dhammaṃ desesi -- <br/><br/>[21] ``esa devamanussānaṃ, sabbakāmadado nidhi. <br/><br/>[22] yaṃ yadevābhipatthenti, sabbametena labbhati.. <br/><br/>[21] ``suvaṇṇatā susaratā, susaṇṭhānā surūpatā. <br/><br/>[22] ādhipaccaparivāro, sabbametena labbhati.. <br/><br/>[21] ``padesarajjaṃ issariyaṃ, cakkavattisukhaṃ piyaṃ. <br/><br/>[22] devarajjampi dibbesu, sabbametena labbhati.. <br/><br/>[21] ``mānussikā ca sampatti, devaloke ca yā rati. <br/><br/>[22] yā ca nibbānasampatti, sabbametena labbhati.. <br/><br/>[21] ``mittasampadamāgamma, yonisova payuñjato. <br/><br/>[22] vijjāvimuttivasībhāvo, sabbametena labbhati.. <br/><br/>[21] ``paṭisambhidā vimokkhā ca, yā ca sāvakapāramī. <br/><br/>[22] paccekabodhi buddhabhūmi, sabbametena labbhati.. <br/><br/>[21] ``evaṃ mahatthikā esā, yadidaṃ puññasampadā. <br/><br/>[22] tasmā dhīrā pasaṃsanti, paṇḍitā katapuññata''nti.. (khu0 pā0 8.10-16).<br/><br/>[03] idāni ^a^P2.0415^ea^ yesu anāthapiṇḍikassa sirī patiṭṭhitā, tāni ratanāni  dassetuṃ ^b^``kukkuṭo''^eb^tiādimāha. <br/><br/>[40] 102^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kukkuṭo ^a^V2.0341^ea^ maṇayo daṇḍo, thiyo ca puññalakkhaṇā. <br/><br/>[22] uppajjanti apāpassa, katapuññassa jantuno''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^daṇḍo^eb^ti ārakkhayaṭṭhiṃ sandhāya vuttaṃ, ^b^thiyo^eb^ti seṭṭhibhariyaṃ  puññalakkhaṇadeviṃ. sesamettha uttānameva. gāthaṃ vatvā ca pana jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  rājā ānando ahosi, kulūpakatāpaso pana ahameva sammāsambuddho ahosi''nti. <br/><br/>[06] sirijātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 290
title:
  [] . seyyajātakavaṇṇanā^[] . vaḍḍhakīsūkarajātakavaṇṇanā^[] . sirijātakavaṇṇanā^[] . maṇisūkarajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dariyā^eb^ ^a^M2.0373^ea^ ^b^satta vassānī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  sundarīmāraṇaṃ ārabbha kathesi. tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukatoti vatthu  ^b^udāne^eb^ (udā0 38) āgatameva. ayaṃ panettha saṅkhepo -- bhagavato kira bhikkhusaṅghassa  ca pañcannaṃ mahānadīnaṃ mahoghasadise lābhasakkāre uppanne hatalābhasakkārā aññatitthiyā  sūriyuggamanakāle khajjopanakā viya nippabhā hutvā ekato sannipatitvā mantayiṃsu -- ``mayaṃ  samaṇassa gotamassa uppannakālato paṭṭhāya hatalābhasakkārā, na koci amhākaṃ atthibhāvampi  jānāti, kena nu kho saddhiṃ ekato hutvā samaṇassa gotamassa avaṇṇaṃ uppādetvā  lābhasakkāramassa antaradhāpeyyāmā''ti. atha nesaṃ etadahosi -- ``sundariyā saddhiṃ ekato  hutvā sakkuṇissāmā''ti.<br/><br/>[03] te ekadivasaṃ sundariṃ titthiyārāmaṃ pavisitvā vanditvā ṭhitaṃ nālapiṃsu. sā punappunaṃ  sallapantīpi paṭivacanaṃ alabhitvā ``api nu, ayyā, tumhe kenaci viheṭhitātthā''ti pucchi.  ``kiṃ, bhagini, samaṇaṃ gotamaṃ amhe viheṭhetvā hatalābhasakkāre katvā vicarantaṃ na passasī''ti.  sā evamāha -- ``mayā ettha kiṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti? tvaṃ khosi, bhagini, abhirūpā  sobhaggappattā, samaṇassa gotamassa ayasaṃ āropetvā mahājanaṃ tava kathaṃ ^a^P2.0416^ea^  gāhāpetvā hatalābhasakkāraṃ karohī''ti? sā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā vanditvā pakkantā.  tato paṭṭhāya mālāgandhavilepanakappūrakaṭukaphalādīni gahetvā sāyaṃ mahājanassa satthu dhammadesanaṃ  sutvā nagaraṃ pavisanakāle jetavanābhimukhī gacchati. ``kahaṃ gacchasī''ti ca puṭṭhā ``samaṇassa  gotamassa santikaṃ, ahañhi tena saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasāmī''ti vatvā aññatarasmiṃ  ^a^V2.0342^ea^ titthiyārāme vasitvā pātova jetavanamaggaṃ otaritvā nagarābhimukhī gacchati.  ``kiṃ, sundari, kahaṃ gatāsī''ti ca puṭṭhā ``samaṇena gotamena saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasitvā taṃ  kilesaratiyā ramāpetvā āgatāmhī''ti vadati.<br/><br/>[03] atha naṃ katipāhaccayena dhuttānaṃ kahāpaṇe datvā ``gacchatha sundariṃ māretvā samaṇassa  gotamassa gandhakuṭiyā samīpe mālākacavarantare nikkhipitvā ^a^M2.0374^ea^ ethā''ti  vadiṃsu, te tathā akaṃsu. tato titthiyā ``sundariṃ na passāmā''ti kolāhalaṃ katvā rañño  ārocetvā ``kahaṃ vo āsaṅkā''ti vuttā ``imesu divasesu jetavane vasati, tatrassā pavattiṃ na  jānāmā''ti vatvā ``tena hi gacchatha, naṃ vicinathā''ti raññā anuññātā attano upaṭṭhāke  gahetvā jetavanaṃ gantvā vicinantā mālākacavarantare disvā mañcakaṃ āropetvā nagaraṃ pavesetvā  ``samaṇassa gotamassa sāvakā `satthārā katapāpakammaṃ paṭicchādessāmā'ti sundariṃ māretvā  mālākacavarantare nikkhipiṃsū''ti rañño ārocesuṃ, rājā ``tena hi gacchatha, nagaraṃ  āhiṇḍathā''ti āha. te nagaravīthīsu ``passatha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kamma''ntiādīni  viravitvā puna rañño nivesanadvāraṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] rājā sundariyā sarīraṃ āmakasusāne aṭṭakaṃ āropetvā rakkhāpesi. sāvatthivāsino  ṭhapetvā ariyasāvake sesā yebhuyyena ``passatha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kamma''ntiādīni vatvā  antonagare ca bahinagare ca bhikkhū akkosantā paribhāsantā vicaranti. bhikkhū taṃ pavattiṃ  tathāgatassa ārocesuṃ. satthā ``tena hi tumhepi te manusse evaṃ paṭicodethā''ti -- <br/><br/>[21] ``abhūtavādī nirayaṃ upeti, yo vāpi katvā na karomi cāha. <br/><br/>[22] ubhopi ^a^P2.0417^ea^ te pecca samā bhavanti, nihīnakammā manujā paratthā''ti..  (udā0 38) -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthamāha. <br/><br/>[01] rājā ``sundariyā aññehi māritabhāvaṃ jānāthā''ti purise pesesi. tepi kho  dhuttā tehi kahāpaṇehi suraṃ pivantā aññamaññaṃ kalahaṃ karonti. tattheko evamāha -- ``tvaṃ  sundariṃ ekappahāreneva māretvā mālākacavarantare nikkhipitvā tato laddhakahāpaṇehi suraṃ pivasi,  hotu hotū''ti. rājapurisā te dhutte gahetvā rañño dassesuṃ. atha te rājā ``tumhehi  ^a^V2.0343^ea^ māritā''ti pucchi. ``āma, devā''ti. ``kehi mārāpitā''ti?  ``aññatitthiyehi, devā''ti. rājā ^a^M2.0375^ea^ titthiye pakkosāpetvā sundariṃ  ukkhipāpetvā ``gacchatha tumhe, evaṃ vadantā nagaraṃ āhiṇḍatha `ayaṃ sundarī samaṇassa gotamassa  avaṇṇaṃ āropetukāmehi amhehi mārāpitā, neva samaṇassa gotamassa, na gotamasāvakānaṃ doso  atthi, amhākaṃyeva doso'''ti āṇāpesi. te tathā akaṃsu. bālamahājano tadā saddahi,  titthiyāpi purisavadhadaṇḍena palibuddhā. tato paṭṭhāya buddhānaṃ mahantataro lābhasakkāro ahosi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, titthiyā `buddhānaṃ  kāḷakabhāvaṃ uppādessāmā'ti sayaṃ kāḷakā jātā, buddhānaṃ pana mahantataro lābhasakkāro  udapādī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, sakkā buddhānaṃ saṃkilesaṃ uppādetuṃ, buddhānaṃ  saṃkiliṭṭhabhāvakaraṇaṃ nāma jātimaṇino kiliṭṭhabhāvakaraṇasadisaṃ, pubbe jātimaṇiṃ `kiliṭṭhaṃ  karissāmā'ti vāyamantāpi nāsakkhiṃsu kiliṭṭhaṃ kātu''nti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāmake brāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto kāmesu ādīnavaṃ disvā nikkhamitvā himavantapadese tisso pabbatarājiyo  atikkamitvā tāpaso hutvā paṇṇasālāyaṃ vasi. tassā avidūre maṇiguhā ahosi, tattha  tiṃsamattā sūkarā vasanti, guhāya avidūre eko sīho carati, tassa maṇimhi ^a^P2.0418^ea^  chāyā paññāyati. sūkarā sīhacchāyaṃ disvā bhītā utrastā appamaṃsalohitā ahesuṃ. te  ``imassa maṇino vippasannattā ayaṃ chāyā paññāyati, imaṃ maṇiṃ saṃkiliṭṭhaṃ vivaṇṇaṃ karomā''ti  cintetvā avidūre ekaṃ saraṃ gantvā kalale pavaṭṭetvā āgantvā taṃ maṇiṃ ghaṃsanti. so  sūkaralomehi ghaṃsiyamāno vippasannataro ahosi. sūkarā upāyaṃ apassantā ``imassa maṇino  vivaṇṇakaraṇūpāyaṃ tāpasaṃ pucchissāmā''ti bodhisattaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhitā  purimā dve gāthā udāhariṃsu -- <br/><br/>[40] 103^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dariyā satta vassāni, tiṃsamattā vasāmase. <br/><br/>[22] haññāma maṇino ābhaṃ, iti no mantaraṃ ahu.. <br/><br/>[40] 104^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāvatā ^a^V2.0344^ea^ ^a^M2.0376^ea^ maṇiṃ ghaṃsāma, bhiyyo vodāyate maṇi. <br/><br/>[22] idañcadāni pucchāma, kiṃ kiccaṃ idha maññasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dariyā^eb^ti maṇiguhāyaṃ. ^b^vasāmase^eb^ti vasāma. ^b^haññāmā^eb^ti  hanissāma, mayampi vivaṇṇaṃ karissāma. ^b^idañcadāni pucchāmā^eb^ti idāni mayaṃ ``kena  kāraṇena ayaṃ maṇi kilissamāno vodāyate''ti idaṃ taṃ pucchāma. ^b^``kiṃ kiccaṃ `idha  maññasī'^eb^ti imasmiṃ atthe tvaṃ imaṃ kiccaṃ kinti maññasī''ti.<br/><br/>[03] atha nesaṃ ācikkhanto bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 105^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayaṃ maṇi veḷuriyo, akāco vimalo subho. <br/><br/>[22] nāssa sakkā siriṃ hantuṃ, apakkamatha sūkarā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akāco^eb^ti akakkaso. ^b^subho^eb^ti sobhano. ^b^siri^eb^nti pabhaṃ.  ^b^apakkamathā^eb^ti imassa maṇissa pabhā nāsetuṃ na sakkā, tumhe pana imaṃ maṇiguhaṃ pahāya aññattha  gacchathāti.<br/><br/>[03] te tassa kathaṃ sutvā tathā akaṃsu. bodhisatto jhānaṃ uppādetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā tāpaso ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] maṇisūkarajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 291
title:
  [] . vaḍḍhakīsūkarajātakavaṇṇanā^[] . sirijātakavaṇṇanā^[] . maṇisūkarajātakavaṇṇanā^[] . sālūkajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^mā^eb^ ^a^P2.0419^ea^ ^b^sālūkassa pihayī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  thullakumārikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. taṃ ^b^cūḷanāradakassapajātake^eb^ (jā0 1.13.40  ādayo) āvibhavissati. taṃ pana bhikkhuṃ satthā pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu,  ukkaṇṭhitosī''ti pucchi. ``evaṃ, bhante''ti. ``ko taṃ ukkaṇṭhāpetī''ti? ``thullakumārikā,  bhante''ti. satthā ``esā te bhikkhu ^a^V2.0345^ea^ anatthakārikā, pubbepi tvaṃ etissā  vivāhatthāya āgataparisāya uttaribhaṅgo ahosī''ti vatvā bhikkhūhi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0377^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mahālohitagoṇo  nāma ahosi, kaniṭṭhabhātā panassa cūḷalohito nāma. ubhopi goṇā gāmake ekasmiṃ kule kammaṃ  karonti. tassa kulassa ekā vayappattā kumārikā atthi, taṃ aññakulaṃ vāresi. atha naṃ kulaṃ  ``vivāhakāle uttaribhaṅgo bhavissatī''ti sālūkaṃ nāma sūkaraṃ yāgubhattena paṭijaggi, so  heṭṭhāmañce sayati. athekadivasaṃ cūḷalohito bhātaraṃ āha -- ``bhātika, mayaṃ imasmiṃ kule  kammaṃ karoma, amhe nissāya imaṃ kulaṃ jīvati, atha ca panime manussā amhākaṃ tiṇapalālamattaṃ  denti, imaṃ sūkaraṃ yāgubhattena posenti, heṭṭhāmañce sayāpenti, kiṃ nāmesa etesaṃ karissatī''ti.  mahālohito ``tāta, mā tvaṃ etassa yāgubhattaṃ patthaya, etissā kumārikāya vivāhadivase etaṃ  uttaribhaṅgaṃ kātukāmā ete maṃsassa thūlabhāvakaraṇatthaṃ posenti, katipāhaccayena taṃ passissasi  heṭṭhāmañcato nikkhāmetvā vadhitvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā āgantukabhattaṃ kariyamāna''nti vatvā  purimā dve gāthā samuṭṭhāpesi -- <br/><br/>[40] 106^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā ^a^P2.0420^ea^ sālūkassa pihayi, āturannāni bhuñjati. <br/><br/>[22] appossukko bhusaṃ khāda, etaṃ dīghāyulakkhaṇaṃ.. <br/><br/>[40] 107^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idāni so idhāgantvā, atithī yuttasevako. <br/><br/>[22] atha dakkhasi sālūkaṃ, sayantaṃ musaluttara''nti..<br/><br/>[03] tatthāyaṃ saṅkhepattho -- tāta, tvaṃ mā sālūkasūkarabhāvaṃ patthayi, ayañhi ^b^āturannāni^eb^  maraṇabhojanāni bhuñjati, yāni bhuñjitvā nacirasseva maraṇaṃ pāpuṇissati, tvaṃ pana  ^b^appossukko^eb^ nirālayo hutvā attanā laddhaṃ imaṃ palālamissakaṃ bhusaṃ khāda, etaṃ  dīghāyubhāvassa ^b^lakkhaṇaṃ^eb^ sañjānananimittaṃ. idāni katipāhasseva so vevāhikapuriso  mahatiyā parisāya yutto yuttasevako idha atithi hutvā āgato bhavissati, athetaṃ sālūkaṃ  musalasadisena uttaroṭṭhena samannāgatattā ^b^musaluttaraṃ^eb^ māritaṃ sayantaṃ dakkhasīti.<br/><br/>[03] tato katipāhasseva vevāhikesu āgatesu sālūkaṃ māretvā uttaribhaṅgamakaṃsu. ubho goṇā  ^a^V2.0346^ea^ taṃ tassa vipattiṃ disvā ``amhākaṃ ^a^M2.0378^ea^ bhusameva vara''nti cintayiṃsu.  satthā abhisambuddho hutvā tadatthajotikaṃ tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 108^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vikantaṃ sūkaraṃ disvā, sayantaṃ musaluttaraṃ. <br/><br/>[22] jaraggavā vicintesuṃ, varamhākaṃ bhusāmivā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhusāmivā^eb^ti bhusameva amhākaṃ varaṃ uttamanti attho.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā kumārikā etarahi thullakumārikā ahosi,  sālūko ukkaṇṭhitabhikkhu, cūḷalohito ānando, mahālohito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sālūkajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 292
title:
  [] . sirijātakavaṇṇanā^[] . maṇisūkarajātakavaṇṇanā^[] . sālūkajātakavaṇṇanā^[] . lābhagarahajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nānummatto^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto sāriputtattherassa saddhivihārikaṃ ārabbha  kathesi. therassa kira saddhivihāriko ^a^P2.0421^ea^ theraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ  nisinno ``lābhuppattipaṭipadaṃ me, bhante, kathetha, kiṃ karonto cīvarādīnaṃ lābhī hotī''ti pucchi.  athassa thero ``āvuso, catūhaṅgehi samannāgatassa lābhasakkāro uppajjati, attano abbhantare  hirottappaṃ bhinditvā sāmaññaṃ pahāya anummatteneva ummattena viya bhavitabbaṃ, pisuṇavācā vattabbā,  naṭasadisena bhavitabbaṃ, vikiṇṇavācena kutūhalena bhavitabba''nti imaṃ lābhuppattipaṭipadaṃ kathesi.  so taṃ paṭipadaṃ garahitvā uṭṭhāya pakkanto. thero satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā taṃ pavattiṃ  ācikkhi. satthā ``neso, sāriputta, bhikkhu idāneva lābhaṃ garahati, pubbepesa garahiyevā''ti  vatvā therena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  soḷasavassikakāleyeva tiṇṇaṃ vedānaṃ aṭṭhārasannañca sippānaṃ pariyosānaṃ patvā disāpāmokkho  ācariyo ^a^M2.0379^ea^ hutvā pañca māṇavakasatāni sippaṃ vācesi. tatreko māṇavo  sīlācārasampanno ekadivasaṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā ``kathaṃ imesaṃ sattānaṃ lābho uppajjatī''ti  ^a^V2.0347^ea^ lābhuppattipaṭipadaṃ pucchi. ācariyo ``tāta, imesaṃ sattānaṃ catūhi kāraṇehi  lābho uppajjatī''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha --<br/><br/>[03]  <br/><br/>[40] 109^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nānummatto nāpisuṇo, nānaṭo nākutūhalo. <br/><br/>[22] mūḷhesu labhate lābhaṃ, esā te anusāsanī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nānummatto^eb^ti na anummatto. idaṃ vuttaṃ hoti -- yathā ummattako nāma  itthipurisadārikadārake disvā tesaṃ vatthālaṅkārādīni vilumpati, tato tato macchamaṃsapūvādīni  balakkārena gahetvā khādati, evameva yo gihibhūto ajjhattabahiddhasamuṭṭhānaṃ hirottappaṃ pahāya  kusalākusalaṃ agaṇetvā nirayabhayaṃ abhāyanto lobhābhibhūto pariyādiṇṇacitto kāmesu pamatto  sandhicchedādīni sāhasikakammāni karoti, pabbajitopi hirottappaṃ pahāya kusalākusalaṃ agaṇetvā  nirayabhayaṃ abhāyanto satthārā paññattaṃ sikkhāpadaṃ maddanto lobhena abhibhūto pariyādiṇṇacitto  cīvarādimattaṃ nissāya attano sāmaññaṃ vijahitvā pamatto vejjakammadūtakammādīni karoti,  veḷudānādīni nissāya jīvikaṃ kappeti, ayaṃ anummattopi ummattasadisattā ummatto nāma  ^a^P2.0422^ea^, evarūpassa khippaṃ lābho uppajjati. yo pana evaṃ anummatto lajjī  kukkuccako, esa mūḷhesu apaṇḍitesu purisesu lābhaṃ na labhati, tasmā lābhatthikena ummattakena  viya bhavitabbanti.<br/><br/>[03] ^b^nāpisuṇo^eb^ti etthāpi yo pisuṇo hoti, ``asukena idaṃ nāma kata''nti rājakule  pesuññaṃ upasaṃharati, so aññesaṃ yasaṃ acchinditvā attano gaṇhāti. rājānopi naṃ ``ayaṃ  amhesu sasasneho''ti ucce ṭhāne ṭhapenti, amaccādayopissa ``ayaṃ no rājakule paribhindeyyā''ti  bhayena dātabbaṃ maññanti, evaṃ etarahi pisuṇassa lābho uppajjati. yo pana apisuṇo, so  mūḷhesu lābhaṃ na labhatīti evamattho veditabbo.<br/><br/>[03] ^b^nānaṭo^eb^ti lābhaṃ uppādentena naṭena viya bhavitabbaṃ. yathā naṭo hirottappaṃ pahāya  naccagītavāditehi kīḷaṃ katvā dhanaṃ saṃharati, evameva lābhatthikena ^a^M2.0380^ea^ hirottappaṃ  bhinditvā itthipurisadārikadārakānaṃ soṇḍasahāyena viya nānappakāraṃ keḷiṃ karontena vicaritabbaṃ.  yo evaṃ anaṭo, so mūḷhesu lābhaṃ na labhati.<br/><br/>[03] ^b^nākutūhalo^eb^ti ^a^V2.0348^ea^ kutūhalo nāma vippakiṇṇavāco. rājāno hi amacce  pucchanti -- ``asukaṭṭhāne kira `manusso mārito, gharaṃ viluttaṃ, paresaṃ dārā padhaṃsitā'ti  suyyati, kesaṃ nu kho idaṃ kamma''nti. tattha sesesu akathentesuyeva yo uṭṭhahitvā ``asuko ca  asuko ca nāmā''ti vadati, ayaṃ kutūhalo nāma. rājāno tassa vacanena te purise  pariyesitvā nisedhetvā ``imaṃ nissāya no nagaraṃ niccoraṃ jāta''nti tassa mahantaṃ yasaṃ denti,  sesāpi janā ``ayaṃ no rājapurisehi puṭṭho suyuttaduyuttaṃ katheyyā''ti bhayena tasseva dhanaṃ denti,  evaṃ kutūhalassa lābho uppajjati. yo pana akutūhalo, esa na mūḷhesu labhati lābhaṃ.  ^b^esā te anusāsanī^eb^ti esā amhākaṃ santikā tuyhaṃ lābhānusiṭṭhīti.<br/><br/>[03] antevāsiko ācariyassa kathaṃ sutvā lābhaṃ garahanto -- <br/><br/>[40] 110^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa. <br/><br/>[22] yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā.. <br/><br/>[40] 111^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api ce pattamādāya, anagāro paribbaje. <br/><br/>[22] esāva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanā''ti.. -- gāthādvayamāha.<br/><br/>[03] tattha ^b^yā vuttī^eb^ti yā jīvitavutti. ^b^vinipātenā^eb^ti attano vinipātena.  ^b^adhammacaraṇenā^eb^ti adhammakiriyāya visamakiriyāya vadhabandhanagarahādīhi attānaṃ  vinipātetvā adhammaṃ caritvā yā vutti, tañca yasadhanalābhañca ^a^P2.0423^ea^ sabbaṃ  ^b^dhiratthu^eb^ nindāmi garahāmi, na me etenatthoti adhippāyo. ^b^pattamādāyā^eb^ti  bhikkhābhājanaṃ gahetvā. ^b^anagāro paribbaje^eb^ti ageho pabbajito hutvā careyya, na ca  sappuriso kāyaduccaritādivasena adhammacariyaṃ careyya. kiṃkāraṇā? ^b^esāva jīvikā seyyo.  yā cādhammena esanā^eb^ti, yā ^a^M2.0381^ea^ esā adhammena jīvikapariyesanā, tato esā  pattahatthassa parakulesu bhikkhācariyāva seyyo, sataguṇena sahassaguṇena sundarataroti dasseti. <br/><br/>[01] evaṃ māṇavo pabbajjāya guṇaṃ vaṇṇetvā nikkhamitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā dhammena  bhikkhaṃ pariyesanto abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0349^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā māṇavo  lābhagarahī bhikkhu ahosi, ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] lābhagarahajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 293
title:
  [] . maṇisūkarajātakavaṇṇanā^[] . sālūkajātakavaṇṇanā^[] . lābhagarahajātakavaṇṇanā^[] . macchuddānajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^agghanti macchā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kūṭavāṇijaṃ ārabbha kathesi.  vatthu heṭṭhā kathitameva.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kuṭumbikakule nibbattitvā viññutaṃ  patto kuṭumbaṃ saṇṭhapesi. kaniṭṭhabhātāpissa atthi, tesaṃ aparabhāge pitā kālakato. te  ekadivasaṃ ``pitu santakaṃ vohāraṃ sādhessāmā''ti ekaṃ gāmaṃ gantvā kahāpaṇasahassaṃ labhitvā  āgacchantā nadītitthe nāvaṃ paṭimānentā puṭabhattaṃ bhuñjiṃsu. bodhisatto atirekabhattaṃ gaṅgāya  macchānaṃ datvā nadīdevatāya pattiṃ adāsi. devatā pattiṃ anumoditvāyeva dibbena yasena  vaḍḍhitvā attano yasavuḍḍhiṃ āvajjamānā taṃ kāraṇaṃ aññāsi. bodhisattopi vālikāyaṃ ^a^P2.0424^ea^  uttarāsaṅgaṃ pattharitvā nipanno niddaṃ okkami, kaniṭṭhabhātā panassa thokaṃ corapakatiko.  so te kahāpaṇe bodhisattassa adatvā sayameva gaṇhitukāmatāya kahāpaṇabhaṇḍikasadisaṃ ekaṃ  sakkharabhaṇḍikaṃ katvā dvepi bhaṇḍikā ekatova ṭhapesi. tesaṃ nāvaṃ abhiruhitvā gaṅgāmajjhagatānaṃ  kaniṭṭho nāvaṃ khobhetvā ``sakkharabhaṇḍikaṃ udake ^a^M2.0382^ea^ khipissāmī''ti  sahassabhaṇḍikaṃ khipitvā ``bhātika, sahassabhaṇḍikā udake patitā, kinti karomā''ti āha.  ``udake patitāya kiṃ karissāma, mā cintayī''ti. nadīdevatā cintesi -- ``ahaṃ iminā  dinnapattiṃ anumoditvā dibbayasena vaḍḍhitvā etassa santakaṃ rakkhissāmī''ti attano ānubhāvena  taṃ bhaṇḍikaṃ ekaṃ mahāmacchaṃ gilāpetvā sayaṃ ārakkhaṃ gaṇhi. sopi coro gehaṃ gantvā ``bhātā  me vañcito''ti bhaṇḍikaṃ mocento sakkharā passitvā hadayena sussantena mañcassa aṭaniṃ  upagūhitvā nipajji.<br/><br/>[03] tadā kevaṭṭā macchagahaṇatthāya jālaṃ khipiṃsu. so maccho devatānubhāvena jālaṃ pāvisi.  kevaṭṭā taṃ gahetvā vikkiṇituṃ nagaraṃ paviṭṭhā. manussā mahāmacchaṃ disvā mūlaṃ pucchanti. kevaṭṭā  ``kahāpaṇasahassañca satta ca māsake datvā gaṇhathā''ti vadanti. manussā  ``sahassagghanakamacchopi ^a^V2.0350^ea^ no diṭṭho''ti parihāsaṃ karonti. kevaṭṭā macchaṃ gahetvā  bodhisattassa gharadvāraṃ gantvā ``imaṃ macchaṃ gaṇhathā''ti āhaṃsu. ``kimassa mūla''nti?  ``satta māsake datvā gaṇhathā''ti. ``aññesaṃ dadamānā kathaṃ dethā''ti? ``aññesaṃ sahassena  ca sattahi ca māsakehi dema, tumhe pana satta māsake datvā gaṇhathā''ti. so tesaṃ satta māsake  datvā macchaṃ bhariyāya pesesi. sā macchassa kucchiṃ phālayamānā sahassabhaṇḍikaṃ disvā  bodhisattassa ^a^P2.0425^ea^ ārocesi. bodhisatto taṃ oloketvā attano lañchaṃ disvā  sakasantakabhāvaṃ ñatvā ``idāni ime kevaṭṭā imaṃ macchaṃ aññesaṃ dadamānā sahassena ceva sattahi  ca māsakehi denti, amhe pana patvā sahassassa amhākaṃ santakattā satteva māsake gahetvā adaṃsu,  idaṃ antaraṃ ajānantaṃ na sakkā kañci saddahāpetu''nti cintetvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 112^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``agghanti macchā adhikaṃ sahassaṃ, na so atthi yo imaṃ saddaheyya. <br/><br/>[22] mayhañca assu idha satta māsā, ahampi taṃ macchuddānaṃ kiṇeyya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^adhika^eb^nti aññehi pucchitā kevaṭṭā ``sattamāsādhikaṃ sahassaṃ agghantī''ti  vadanti. ^b^na so atthi yo imaṃ saddaheyyā^eb^ti so puriso na ^a^M2.0383^ea^ atthi, yo  imaṃ kāraṇaṃ paccakkhato ajānanto mama vacanena saddaheyya, ettakaṃ vā macchā agghantīti yo imaṃ  saddaheyya, so natthi, tasmāyeva te aññehi na gahitātipi attho. ^b^mayhañca assū^eb^ti mayhaṃ  pana satta māsakā ahesuṃ. ^b^macchuddāna^eb^nti macchavaggaṃ. tena hi macchena saddhiṃ aññepi  macchā ekato baddhā taṃ sakalampi macchuddānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. ^b^kiṇeyya^eb^nti kiṇiṃ, satteva  māsake datvā ettakaṃ macchavaggaṃ gaṇhinti attho.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā idaṃ cintesi -- ``kiṃ nu kho nissāya mayā ete kahāpaṇā  laddhā''ti? tasmiṃ khaṇe nadīdevatā ākāse dissamānarūpena ṭhatvā ``ahaṃ, gaṅgādevatā, tayā  macchānaṃ atirekabhattaṃ datvā mayhaṃ patti dinnā, tenāhaṃ tava santakaṃ rakkhantī āgatā''ti  dīpayamānā gāthamāha -- <br/><br/>[40] 113^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``macchānaṃ bhojanaṃ datvā, mama dakkhiṇamādisi. <br/><br/>[22] taṃ dakkhiṇaṃ sarantiyā, kataṃ apacitiṃ tayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0351^ea^ ^a^P2.0426^ea^ ^b^dakkhiṇa^eb^nti imasmiṃ ṭhāne pattidānaṃ dakkhiṇā  nāma. ^b^sarantiyā kataṃ apacitiṃ tayā^eb^ti taṃ tayā mayhaṃ kataṃ apacitiṃ sarantiyā mayā idaṃ  tava dhanaṃ rakkhitanti attho.<br/><br/>[03] idaṃ vatvā ca pana sā devatā tassa kaniṭṭhena katakūṭakammaṃ sabbaṃ kathetvā ``eso idāni  hadayena sussantena nipanno, duṭṭhacittassa vuḍḍhi nāma natthi, ahaṃ pana `tava santakaṃ mā nassī'ti  dhanaṃ te āharitvā adāsiṃ, idaṃ kaniṭṭhacorassa adatvā sabbaṃ tvaññeva gaṇhā''ti vatvā tatiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 114^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``paduṭṭhacittassa na phāti hoti, na cāpi taṃ devatā pūjayanti. <br/><br/>[22] yo bhātaraṃ pettikaṃ sāpateyyaṃ, avañcayī dukkaṭakammakārī''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^na phāti hotī^eb^ti evarūpassa puggalassa idhaloke vā paraloke vā  vuḍḍhi nāma na hoti. ^b^na cāpi ta^eb^nti taṃ puggalaṃ tassa santakaṃ rakkhamānā devatā na  pūjayanti.<br/><br/>[03] iti ^a^M2.0384^ea^ devatā mittadubbhicorassa kahāpaṇe adātukāmā evamāha.  bodhisatto pana ``na sakkā evaṃ kātu''nti tassapi pañca kahāpaṇasatāni pesesiyeva.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  vāṇijo sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā kaniṭṭhabhātā idāni kūṭavāṇijo, jeṭṭhabhātā pana  ahameva ahosi''nti.<br/><br/>[03] macchuddānajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 294
title:
  [] . sālūkajātakavaṇṇanā^[] . lābhagarahajātakavaṇṇanā^[] . macchuddānajātakavaṇṇanā^[] . nānāchandajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nānāchandā, mahārājā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto āyasmato ānandassa  aṭṭhavaralābhaṃ ārabbha kathesi. vatthu ekādasakanipāte ^b^juṇhajātake^eb^ (jā0 1.11.13  ādayo) āvibhavissati.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0427^ea^ pana bodhisatto bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tassa  aggamahesiyā kucchimhi ^a^V2.0352^ea^ nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggahetvā  pitu accayena rajjaṃ pāpuṇi. tassa ṭhānato apanīto pitu purohito atthi. so duggato hutvā  ekasmiṃ jaragehe vasati. athekadivasaṃ bodhisatto aññātakavesena rattibhāge nagaraṃ pariggaṇhanto  vicarati. tamenaṃ katakammacorā ekasmiṃ surāpāne suraṃ pivitvā aparampi ghaṭenādāya attano gehaṃ  gacchantā antaravīthiyaṃ disvā ``are kosi tva''nti vatvā paharitvā uttarisāṭakaṃ gahetvā ghaṭaṃ  ukkhipāpetvā tāsentā gacchiṃsu. sopi kho brāhmaṇo tasmiṃ khaṇe nikkhamitvā antaravīthiyaṃ  ṭhito nakkhattaṃ olokento rañño amittānaṃ hatthagatabhāvaṃ ñatvā brāhmaṇiṃ āmantesi. sā  ``kiṃ, ayyā''ti vatvā vegena tassa santikaṃ āgatā. atha naṃ so āha -- ``bhoti amhākaṃ  rājā amittānaṃ vasaṃ gato''ti. ``ayya, kiṃ te rañño santike pavattiyā, brāhmaṇā  jānissantī''ti.<br/><br/>[03] rājā ^a^M2.0385^ea^ brāhmaṇassa saddaṃ sutvā thokaṃ gantvā dhutte āha -- ``duggatomhi,  sāmi, uttarāsaṅgaṃ gahetvā vissajjetha ma''nti. te punappunaṃ kathentaṃ kāruññena vissajjesuṃ. so  tesaṃ vasanagehaṃ sallakkhetvā nivatti. atha porāṇakapurohito brāhmaṇopi ``bhoti, amhākaṃ rājā  amittahatthato mutto''ti āha. rājā tampi sutvā tampi gehaṃ sallakkhetvā pāsādaṃ abhiruhi.  so vibhātāya rattiyā brāhmaṇe pakkosāpetvā ``kiṃ ācariyā rattiṃ nakkhattaṃ olokayitthā''ti  pucchi. ``āma, devā''ti. ``kiṃ sobhana''nti? ``sobhanaṃ, devā''ti. ``koci gāho  natthī''ti. ``natthi, devā''ti. rājā ``asukagehato brāhmaṇaṃ pakkosathā''ti porāṇakapurohitaṃ  pakkosāpetvā ``kiṃ, ācariya, rattiṃ te nakkhattaṃ ^a^P2.0428^ea^ diṭṭha''nti pucchi.  ``āma, devā''ti. ``atthi koci gāho''ti. ``āma, mahārāja, ajja rattiṃ tumhe  amittavasaṃ gantvā muhutteneva muttā''ti. rājā ``nakkhattajānanakena nāma evarūpena  bhavitabba''nti sesabrāhmaṇe nikkaḍḍhāpetvā ``brāhmaṇa, pasannosmi te, varaṃ tvaṃ gaṇhā''ti āha.  ``mahārāja, puttadārena saddhiṃ mantetvā gaṇhissāmī''ti. ``gaccha mantetvā ehī''ti.<br/><br/>[03] so gantvā brāhmaṇiñca puttañca suṇisañca dāsiñca pakkositvā ``rājā me varaṃ dadāti,  kiṃ gaṇhāmā''ti pucchi. brāhmaṇī ``mayhaṃ dhenusataṃ ānehī''ti āha, putto chattamāṇavo nāma  ``mayhaṃ kumudavaṇṇehi catūhi sindhavehi yuttaṃ ājaññaratha''nti, suṇisā ``mayhaṃ maṇikuṇḍalaṃ  ādiṃ katvā sabbālaṅkāra''nti, puṇṇā nāma dāsī ``mayhaṃ udukkhalamusalañceva suppañcā''ti.  brāhmaṇo pana gāmavaraṃ gahetukāmo rañño santikaṃ gantvā ``kiṃ ^a^V2.0353^ea^, brāhmaṇa, pucchito te  puttadāro''ti puṭṭho ``āma, deva, pucchito, anekacchando''ti vatvā paṭhamaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 115^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nānāchandā mahārāja, ekāgāre vasāmase. <br/><br/>[22] ahaṃ gāmavaraṃ icche, brāhmaṇī ca gavaṃ sataṃ.. <br/><br/>[40] 116^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``putto ca ājaññarathaṃ, kaññā ca maṇikuṇḍalaṃ. <br/><br/>[22] yā cesā puṇṇikā jammī, udukkhalaṃbhikaṅkhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0386^ea^ ^b^icche^eb^ti icchāmi. ^b^gavaṃ sata^eb^nti dhenūnaṃ gunnaṃ sataṃ.  ^b^kaññā^eb^ti suṇisā. ^b^yā cesā^eb^ti yā esā amhākaṃ ghare puṇṇikā nāma dāsī, sā  jammī lāmikā suppamusalehi saddhiṃ udukkhalaṃ abhikaṅkhati icchatīti.<br/><br/>[03] rājā ``sabbesaṃ icchiticchitaṃ dethā''ti āṇāpento -- <br/><br/>[40] 117^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``brāhmaṇassa ^a^P2.0429^ea^ gāmavaraṃ, brāhmaṇiyā gavaṃ sataṃ. <br/><br/>[27] puttassa ājaññarathaṃ, kaññāya maṇikuṇḍalaṃ. <br/><br/>[22] yañcetaṃ puṇṇikaṃ jammiṃ, paṭipādethudukkhala''nti.. -- gāthamāha.<br/><br/>[03] tattha ^b^yañceta^eb^nti yañca etaṃ puṇṇikanti vadati, taṃ jammiṃ udukkhalaṃ paṭipādetha  sampaṭicchāpethāti.<br/><br/>[03] iti rājā brāhmaṇena patthitañca aññañca mahantaṃ yasaṃ datvā ``ito paṭṭhāya amhākaṃ  kattabbakiccesu ussukkaṃ āpajjā''ti vatvā brāhmaṇaṃ attano santike akāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā brāhmaṇo ānando  ahosi, rājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] nānāchandajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 295
title:
  [] . lābhagarahajātakavaṇṇanā^[] . macchuddānajātakavaṇṇanā^[] . nānāchandajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sīlaṃ^eb^ ^a^V2.0354^ea^ ^b^kireva kalyāṇa^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  sīlavīmaṃsakabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. vatthu pana paccuppannampi atītampi heṭṭhā ekakanipāte  ^b^sīlavīmaṃsakajātake^eb^ (jā0 1.1.86) vitthāritameva. idha pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ  kārente tassa purohito sīlasampanno ``attano sīlaṃ vīmaṃsissāmī''ti heraññikaphalakato dve  divase ekekaṃ kahāpaṇaṃ gaṇhi. atha naṃ tatiyadivase ``coro''ti gahetvā rañño santikaṃ  nayiṃsu. so antarāmagge ahituṇḍike sappaṃ kīḷāpente addasa. atha naṃ rājā disvā ``kasmā  evarūpaṃ akāsī''ti pucchi ^a^M2.0387^ea^. brāhmaṇo ``attano sīlaṃ  vīmaṃsitukāmatāyā''ti vatvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 118^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ. <br/><br/>[22] passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññati.. <br/><br/>[40] 119^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sohaṃ ^a^P2.0430^ea^ sīlaṃ samādissaṃ, loke anumataṃ sivaṃ. <br/><br/>[22] ariyavuttisamācāro, yena vuccati sīlavā.. <br/><br/>[40] 120^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati. <br/><br/>[22] kāyassa bhedā sugatiṃ, upapajjati sīlavā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sīla^eb^nti ācāro. ^b^kirā^eb^ti anussavatthe nipāto. ^b^kalyāṇa^eb^nti  sobhanaṃ, ``sīlaṃ kireva kalyāṇa''nti evaṃ paṇḍitā vadantīti attho. ^b^passā^eb^ti  attānameva vadati. ^b^na haññatī^eb^ti parampi na viheṭheti, parehipi na viheṭhīyati.  ^b^samādissa^eb^nti samādiyissāmi. ^b^anumataṃ siva^eb^nti ``khemaṃ nibbhaya''nti evaṃ  paṇḍitehi sampaṭicchitaṃ. ^b^yena vuccatī^eb^ti yena sīlena sīlavā puriso ariyānaṃ buddhādīnaṃ  paṭipattiṃ samācaranto ``ariyavuttisamācāro''ti vuccati, tamahaṃ samādiyissāmīti attho.  ^b^virocatī^eb^ti pabbatamatthake aggikkhandho viya virocati.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto tīhi gāthāhi sīlassa vaṇṇaṃ pakāsento rañño dhammaṃ desetvā ``mahārāja,  mama gehe pitu santakaṃ mātu santakaṃ attanā uppāditaṃ tayā dinnañca bahu dhanaṃ atthi  ^a^V2.0355^ea^, pariyanto nāma na paññāyati, ahaṃ pana sīlaṃ vīmaṃsanto heraññikaphalakato  kahāpaṇe gaṇhiṃ. idāni mayā imasmiṃ loke jātigottakulapadesānaṃ lāmakabhāvo, sīlasseva ca  jeṭṭhakabhāvo ñāto, ahaṃ pabbajissāmi, pabbajjaṃ me anujānāhī''ti anujānāpetvā raññā punappunaṃ  yāciyamānopi nikkhamma himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo  ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0388^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  sīlavīmaṃsako purohito brāhmaṇo ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] abbhantaravaggo catuttho.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] duma kaṃsavaruttamabyagghamigā, maṇayo maṇi sālukamavhayano. <br/><br/>[22] anusāsaniyopi ca macchavaro, maṇikuṇḍalakena kirena dasāti.. 


volume: 111
item: 296
title: [] . macchuddānajātakavaṇṇanā^[] . nānāchandajātakavaṇṇanā^kumbhavaggo^[] . surāghaṭajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^sabbakāmadadaṃ^eb^ ^a^V2.0356^ea^ ^a^P2.0431^ea^ ^b^kumbha^eb^nti idaṃ satthā jetavane  viharanto anāthapiṇḍikassa bhāgineyyaṃ ārabbha kathesi. so kira mātāpitūnaṃ santakā  cattālīsa hiraññakoṭiyo pānabyasanena nāsetvā seṭṭhino santikaṃ agamāsi. sopissa  ``vohāraṃ karohī''ti sahassaṃ adāsi, tampi nāsetvā puna agamāsi. punassa pañca satāni  dāpesi, tānipi nāsetvā puna āgatassa dve thūlasāṭake dāpesi. tepi nāsetvā puna āgataṃ  gīvāyaṃ gāhāpetvā nīharāpesi. so anātho hutvā parakuṭṭaṃ nissāya kālamakāsi, tamenaṃ  kaḍḍhitvā bahi chaḍḍesuṃ. anāthapiṇḍiko vihāraṃ gantvā sabbaṃ taṃ bhāgineyyassa pavattiṃ  tathāgatassa ārocesi. satthā ``tvaṃ etaṃ kathaṃ santappessasi, yamahaṃ pubbe sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ  datvāpi santappetuṃ nāsakkhi''nti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā pitu accayena  seṭṭhiṭṭhānaṃ labhi. tassa gehe bhūmigatameva ^a^M2.0389^ea^ cattālīsakoṭidhanaṃ ahosi, putto  panassa ekoyeva. bodhisatto dānādīni puññāni katvā kālakato sakko devarājā hutvā  nibbatti. athassa putto vīthiṃ āvaritvā maṇḍapaṃ kāretvā mahājanaparivuto nisīditvā suraṃ  pātuṃ ārabhi. so laṅghanadhāvananaccagītādīni karontānaṃ sahassaṃ sahassaṃ dadamāno  itthisoṇḍasurāsoṇḍamaṃsasoṇḍādibhāvaṃ āpajjitvā ``kva gītaṃ, kva naccaṃ, kva vādita''nti  samajjatthiko pamatto hutvā āhiṇḍanto nacirasseva cattālīsakoṭidhanaṃ upabhogaparibhogūpakaraṇāni  ^a^P2.0432^ea^ ca vināsetvā duggato kapaṇo pilotikaṃ nivāsetvā vicari. sakko  āvajjento tassa duggatabhāvaṃ ñatvā puttapemena āgantvā sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ datvā ``tāta, yathā  ayaṃ kumbho na bhijjati, tathā naṃ rakkha, imasmiṃ te sati dhanassa paricchedo nāma na  bhavissati, appamatto hohī''ti ovaditvā devalokameva gato. tato paṭṭhāya suraṃ pivanto  vicari. athekadivasaṃ matto taṃ kumbhaṃ ākāse khipitvā sampaṭicchanto ekavāraṃ virajjhi  ^a^V2.0357^ea^, kumbho bhūmiyaṃ patitvā bhijji. tato paṭṭhāya puna daliddo hutvā pilotikaṃ  nivāsetvā kapālahattho bhikkhaṃ caranto parakuṭṭaṃ nissāya kālamakāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā -- <br/><br/>[40] 121^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ, kuṭaṃ laddhāna dhuttako. <br/><br/>[22] yāva naṃ anupāleti, tāva so sukhamedhati.. <br/><br/>[40] 122^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadā matto ca ditto ca, pamādā kumbhamabbhidā. <br/><br/>[22] tadā naggo ca pottho ca, pacchā bālo vihaññati.. <br/><br/>[40] 123^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva yo dhanaṃ laddhā, pamatto paribhuñjati. <br/><br/>[22] pacchā tappati dummedho, kuṭaṃ bhitvāva dhuttako''ti.. -- <br/><br/>[25] imā abhisambuddhagāthā vatvā jātakaṃ samodhānesi.<br/><br/>[03] tattha ^b^sabbakāmadada^eb^nti sabbe vatthukāme dātuṃ samatthaṃ kumbhaṃ. ^b^kuṭa^eb^nti  kumbhavevacanaṃ. ^b^yāvā^eb^ti yattakaṃ kālaṃ. ^b^anupāletī^eb^ti yo koci evarūpaṃ labhitvā  yāva rakkhati, tāva so sukhamedhatīti attho. ^b^matto^eb^ ^a^M2.0390^ea^ ^b^ca ditto  cā^eb^ti surāmadena matto dappena ditto. ^b^pamādā kumbhamabbhidā^eb^ti pamādena kumbhaṃ bhindi.  ^b^naggo ca pottho cā^eb^ti kadāci naggo, kadāci potthakapilotikāya nivatthattā pottho.  ^b^evamevā^eb^ti evaṃ eva. ^b^pamatto^eb^ti pamādena. ^b^tappatī^eb^ti socati.<br/><br/>[03] ``tadā surāghaṭabhedako dhutto seṭṭhibhāgineyyo ahosi, sakko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] surāghaṭajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 297
title: [] . nānāchandajātakavaṇṇanā^kumbhavaggo^[] . surāghaṭajātakavaṇṇanā^[] . supattajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^bārāṇasyaṃ^eb^ ^a^V2.0358^ea^ ^a^P2.0433^ea^, ^b^mahārājā^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto bimbādeviyā sāriputtattherena dinnaṃ rohitamaccharasaṃ navasappimissakaṃ sālibhattaṃ ārabbha  kathesi. vatthu heṭṭhā kathita^b^abbhantarajātake^eb^ (jā0 1.3.91-93) vatthusadisameva. tadāpi  hi theriyā udaravāto kuppi, rāhulabhaddo therassa ācikkhi. thero taṃ āsanasālāyaṃ  nisīdāpetvā kosalarañño nivesanaṃ gantvā rohitamaccharasaṃ navasappimissakaṃ sālibhattaṃ āharitvā  tassa adāsi. so āharitvā mātu theriyā adāsi, tassā bhuttamattāya udaravāto paṭippassambhi.  rājā purise pesetvā pariggaṇhāpetvā tato paṭṭhāya theriyā tathārūpaṃ bhattaṃ adāsi. athekadivasaṃ  bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso dhammasenāpati, theriṃ evarūpena nāma bhojanena  santappesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva sāriputto rāhulamātāya patthitaṃ  deti, pubbepi adāsiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kākayoniyaṃ nibbattitvā  vayappatto asītiyā kākasahassānaṃ jeṭṭhako supatto nāma kākarājā ahosi, aggamahesī panassa  suphassā nāma kākī ahosi, senāpati sumukho nāma. so asītiyā kākasahassehi parivuto  bārāṇasiṃ upanissāya vasi. so ^a^M2.0391^ea^ ekadivasaṃ suphassaṃ ādāya gocaraṃ  pariyesanto bārāṇasirañño mahānasamatthakena agamāsi. sūdo rañño  nānāmacchamaṃsavikatiparivāraṃ bhojanaṃ sampādetvā thokaṃ bhājanāni vivaritvā usumaṃ palāpento  aṭṭhāsi. suphassā macchamaṃsagandhaṃ ghāyitvā rājabhojanaṃ bhuñjitukāmā hutvā taṃ divasaṃ akathetvā  dutiyadivase ``ehi, bhadde, gocarāya gamissāmā''ti vuttā ``tumhe gacchatha, mayhaṃ eko dohaḷo  atthī''ti vatvā ``kīdiso dohaḷo''ti vutte ``bārāṇasirañño bhojanaṃ bhuñjitukāmāmhi, na  kho pana sakkā ^a^P2.0434^ea^ mayā taṃ laddhuṃ, tasmā jīvitaṃ pariccajissāmi, devā''ti āha.  bodhisatto cintayamāno nisīdi. sumukho āgantvā ``kiṃ, mahārāja, anattamanosī''ti  pucchi, rājā tamatthaṃ ārocesi. senāpati ``mā cintayi, mahārājā''ti te ubhopi  assāsetvā ``ajja tumhe idheva hotha, mayaṃ bhattaṃ āharissāmā''ti vatvā pakkāmi.<br/><br/>[03] so kāke sannipātetvā taṃ kāraṇaṃ kathetvā ``etha bhattaṃ āharissāmā''ti kākehi saddhiṃ  bārāṇasiṃ pavisitvā mahānasassa avidūre kāke vagge vagge katvā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne  ^a^V2.0359^ea^ ārakkhatthāya ṭhapetvā sayaṃ aṭṭhahi kākayodhehi saddhiṃ mahānasachadane nisīdi rañño  bhattaharaṇakālaṃ olokayamāno. te ca kāke āha -- ``ahaṃ rañño bhatte hariyamāne bhājanāni  pātessāmi, bhājanesu patitesu mayhaṃ jīvitaṃ natthi, tumhesu cattāro janā mukhapūraṃ bhattaṃ, cattāro  macchamaṃsaṃ gahetvā netvā supattaṃ sapajāpatikaṃ kākarājānaṃ bhojetha, `kahaṃ senāpatī'ti vutte  `pacchato ehitī'ti vadeyyāthā''ti. atha sūdo rañño bhojanavikatiṃ sampādetvā kājena gahetvā  rājakulaṃ pāyāsi. tassa rājaṅgaṇaṃ gatakāle kākasenāpati kākānaṃ saññaṃ datvā sayaṃ uppatitvā  bhattahārakassa ure nisīditvā nakhapañjarena paharitvā kaṇayaggasadisena tuṇḍena nāsaggamassa  abhihantvā uṭṭhāya dvīhi pakkhehi mukhamassa pidahi. rājā mahātale caṅkamanto mahāvātapānena  oloketvā taṃ kākassa kiriyaṃ disvā bhattahārakassa saddaṃ datvā ``bho bhattakāraka, bhājanāni  chaḍḍetvā kākameva gaṇhā''ti āha. so bhājanāni chaḍḍetvā kākaṃ daḷhaṃ gaṇhi. rājāpi naṃ  ``ito ehī''ti āha.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^M2.0392^ea^ khaṇe kākā āgantvā attano pahonakaṃ bhuñjitvā ^a^P2.0435^ea^  sesaṃ vuttaniyāmeneva gahetvā agamiṃsu. tato sesā āgantvā sesaṃ bhuñjiṃsu. tepi  aṭṭha janā gantvā rājānaṃ sapajāpatikaṃ bhojesuṃ, suphassāya dohaḷo vūpasami. bhattahārako kākaṃ  rañño upanesi. atha naṃ rājā pucchi -- ``bho kāka, tvaṃ mamañca na lajji, bhattahārakassa ca  nāsaṃ khaṇḍesi, bhattabhājanāni ca bhindi, attano ca jīvitaṃ na rakkhi, kasmā evarūpaṃ  kammamakāsī''ti? kāko ``mahārāja, amhākaṃ rājā bārāṇasiṃ upanissāya vasati, ahamassa  senāpati, tassa suphassā nāma bhariyā dohaḷinī tumhākaṃ bhojanaṃ bhuñjitukāmā, rājā tassā  dohaḷaṃ mayhaṃ ācikkhi. ahaṃ tattheva mama jīvitaṃ pariccajitvā āgato, idāni me tassā  bhojanaṃ pesitaṃ, mayhaṃ manoratho matthakaṃ patto, iminā kāraṇena mayā evarūpaṃ kammaṃ kata''nti  dīpento imā gāthā āha. <br/><br/>[40] 124^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bārāṇasyaṃ mahārāja, kākarājā nivāsako. <br/><br/>[22] asītiyā sahassehi, supatto parivārito.. <br/><br/>[40] 125^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa dohaḷinī bhariyā, suphassā bhakkhitumicchati. <br/><br/>[22] rañño mahānase pakkaṃ, paccagghaṃ rājabhojanaṃ.. <br/><br/>[40] 126^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tesāhaṃ ^a^V2.0360^ea^ pahito dūto, rañño camhi idhāgato. <br/><br/>[22] bhattu apacitiṃ kummi, nāsāyamakaraṃ vaṇa''nti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^bārāṇasya^eb^nti bārāṇasiyaṃ. ^b^nivāsako^eb^ti nibaddhavasanako.  ^b^pakka^eb^nti nānappakārena sampāditaṃ. keci ``siddha''nti sajjhāyanti. ^b^paccaggha^eb^nti  abbhuṇhaṃ apārivāsikaṃ, macchamaṃsavikatīsu vā paccekaṃ mahagghaṃ etthāti paccagghaṃ. ^b^tesāhaṃ  pahito dūto, rañño camhi idhāgato^eb^ti tesaṃ ubhinnampi ahaṃ dūto āṇattikaro rañño ca amhi  pahito, tasmā idha āgatoti attho. ^b^bhattu apacitiṃ kummī^eb^ti svāhaṃ evaṃ āgato attano  bhattu apacitiṃ sakkārasammānaṃ karomi. ^b^nāsāyamakaraṃ vaṇa^eb^nti, mahārāja, iminā kāraṇena  tumhe ca attano ^a^M2.0393^ea^ ca jīvitaṃ agaṇetvā bhattabhājanaṃ pātāpetuṃ bhattahārakassa nāsāya  mukhatuṇḍakena vaṇaṃ akāsiṃ, mayā attano rañño apaciti katā, idāni tumhe yaṃ icchatha, taṃ  daṇḍaṃ karothāti.<br/><br/>[03] rājā ^a^P2.0436^ea^ tassa vacanaṃ sutvā ``mayaṃ tāva manussabhūtānaṃ mahantaṃ yasaṃ datvā  amhākaṃ suhajje kātuṃ na sakkoma, gāmādīni dadamānāpi amhākaṃ jīvitadāyakaṃ na labhāma, ayaṃ  kāko samāno attano rañño jīvitaṃ pariccajati, ativiya sappuriso madhurassaro  dhammakathiko''ti guṇesu pasīditvā taṃ setacchattena pūjesi. so attanā laddhena setacchattena  rājānameva pūjetvā bodhisattassa guṇe kathesi. rājā naṃ pakkosāpetvā dhammaṃ sutvā ubhinnampi  tesaṃ attano bhojananiyāmena bhattaṃ paṭṭhapesi, sesakākānaṃ devasikaṃ ekaṃ taṇḍulambaṇaṃ pacāpesi,  sayañca bodhisattassa ovāde ṭhatvā sabbasattānaṃ abhayaṃ datvā pañca sīlāni rakkhi.  supattakākovādo pana satta vassasatāni pavatti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā ānando ahosi,  sumukho senāpati sāriputto, suphassā rāhulamātā, supatto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] supattajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 298
title: kumbhavaggo^[] . surāghaṭajātakavaṇṇanā^[] . supattajātakavaṇṇanā^[] . kāyanibbindajātakavaṇṇanā^
content:
  [01] ^b^phuṭṭhassa me^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ purisaṃ ārabbha kathesi.  sāvatthiyaṃ kireko puriso paṇḍurogena aṭṭito vejjehi paṭikkhitto. puttadāropissa ``ko imaṃ  paṭijaggituṃ ^a^V2.0361^ea^ sakkotī''ti cintesi. tassa etadahosi -- ``sacāhaṃ imamhā rogā  vuṭṭhahissāmi, pabbajissāmī''ti. so katipāheneva kiñci sappāyaṃ labhitvā arogo hutvā  jetavanaṃ gantvā satthāraṃ pabbajjaṃ yāci. so satthu santike pabbajjañca upasampadañca labhitvā  nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso,  asuko nāma paṇḍurogī ^a^P2.0437^ea^ `imamhā rogā vuṭṭhito pabbajissāmī'ti cintetvā  pabbajito ceva arahattañca patto''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti ^a^M2.0394^ea^. pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāni  ayameva; pubbe paṇḍitāpi evaṃ vatvā rogā vuṭṭhāya pabbajitvā attano vuḍḍhimakaṃsū''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā vasanto paṇḍurogī ahosi. vejjāpi paṭijaggituṃ nāsakkhiṃsu, puttadāropissa  vippaṭisārī ahosi. so ``imamhā rogā vuṭṭhito pabbajissāmī''ti cintetvā kiñcideva  sappāyaṃ labhitvā arogo hutvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca  samāpattiyo ca uppādetvā jhānasukhena viharanto ``ettakaṃ kālaṃ evarūpaṃ sukhaṃ nāma nālattha''nti  udānaṃ udānento imā gāthā āha -- <br/><br/>[40] 127^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``phuṭṭhassa me aññatarena byādhinā, rogena bāḷhaṃ dukhitassa ruppato. <br/><br/>[22] parisussati khippamidaṃ kaḷevaraṃ, pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ.. <br/><br/>[40] 128^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ajaññaṃ jaññasaṅkhātaṃ, asuciṃ sucisammataṃ. <br/><br/>[22] nānākuṇapaparipūraṃ, jaññarūpaṃ apassato.. <br/><br/>[40] 129^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhiratthumaṃ āturaṃ pūtikāyaṃ, jegucchiyaṃ assuciṃ byādhidhammaṃ. <br/><br/>[22] yatthappamattā adhimucchitā pajā, hāpenti maggaṃ sugatūpapattiyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aññatarenā^eb^ti aṭṭhanavutiyā rogesu ekena paṇḍurogabyādhinā. ^b^rogenā^eb^ti  rujjanasabhāvattā evaṃladdhanāmena. ^b^ruppato^eb^ti ghaṭṭiyamānassa pīḷiyamānassa. ^b^paṃsuni  ātape kata^eb^nti yathā ātape tattavālikāya ṭhapitaṃ sukhumapupphaṃ parisusseyya, evaṃ parisussatīti  attho.<br/><br/>[03] ^b^ajaññaṃ jaññasaṅkhāta^eb^nti paṭikūlaṃ amanāpameva bālānaṃ manāpanti saṅkhaṃ gataṃ.  ^b^nānākuṇapaparipūra^eb^nti ^a^V2.0362^ea^ kesādīhi dvattiṃsāya kuṇapehi paripuṇṇaṃ ^a^M2.0395^ea^.  ^b^jaññarūpaṃ apassato^eb^ti apassantassa andhabālaputhujjanassa ^a^P2.0438^ea^ manāpaṃ  sādhurūpaṃ paribhogasabhāvaṃ hutvā upaṭṭhāti, ``akkhimhā akkhigūthako''tiādinā nayena pakāsito  asubhasabhāvo bālānaṃ na upaṭṭhāti.<br/><br/>[03] ^b^ātura^eb^nti niccagilānaṃ. ^b^adhimucchitā^eb^ti kilesamucchāya ativiya mucchitā.  ^b^pajā^eb^ti andhabālaputhujjanā. ^b^hāpenti maggaṃ sugatūpapattiyā^eb^ti imasmiṃ pūtikāye  laggā laggitā hutvā apāyamaggaṃ pūrentā devamanussabhedāya sugatiupapattiyā maggaṃ parihāpenti.<br/><br/>[03] iti mahāsatto nānappakārena asucibhāvañca niccāturabhāvañca pariggaṇhanto kāye  nibbinditvā yāvajīvaṃ cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  bahujanā sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. ``tadā tāpaso ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kāyanibbindajātakavaṇṇanā tatiyā. 


