# pali

volume: 113
item: 19
title: [] . mūgapakkhajātakavaṇṇanā^[] . mahājanakajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇasāmajātakavaṇṇanā^^
content:
  [03] ^b^ko^eb^ ^a^V6.0083^ea^ ^a^M6.0085^ea^ ^b^nu maṃ usunā  vijjhī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mātuposakabhikkhuṃ  ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kira aṭṭhārasakoṭivibhavassa ekassa  seṭṭhikulassa ekaputtako ahosi mātāpitūnaṃ piyo manāpo. so  ekadivasaṃ pāsādavaragato sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā vīthiṃ olokento  gandhamālādihatthaṃ mahājanaṃ dhammassavanatthāya jetavanaṃ gacchantaṃ ^a^P6.0069^ea^  disvā ``ahampi dhammaṃ suṇissāmī''ti mātāpitaro  vanditvā gandhamālādīni gāhāpetvā vihāraṃ gantvā^b^ ^eb^vatthabhesajjapānakādīni bhikkhusaṅghassa dāpetvā gandhamālādīhi ca  bhagavantaṃ pūjetvā ekamantaṃ nisinno dhammaṃ sutvā kāmesu ādīnavaṃ  disvā pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ sallakkhetvā parisāya vuṭṭhitāya  bhagavantaṃ pabbajjaṃ yācitvā ``mātāpitūhi ananuññātaṃ puttaṃ tathāgatā  nāma na pabbājentī''ti sutvā bhagavantaṃ vanditvā puna gehaṃ gantvā  sagāravena mātāpitaro vanditvā evamāha -- ``ammatātā, ahaṃ  tathāgatassa santike pabbajissāmī''ti. athassa mātāpitaro tassa  vacanaṃ sutvā ekaputtakabhāvena sattadhā bhijjamānahadayā viya  puttasinehena kampamānā evamāhaṃsu ``tāta piyaputtaka, tāta kulaṅkura,  tāta nayana, tāta hadaya, tāta pāṇasadisa, tayā vinā kathaṃ jīvāma,  tayi paṭibaddhaṃ no jīvitaṃ. mayañhi tāta, jarājiṇṇā vuḍḍhā  mahallakā, ajja vā suve vā parasuve vā maraṇaṃ pāpuṇissāma, tasmā  mā amhe ohāya gacchasi. tāta, pabbajjā nāma atidukkarā, sītena  atthe sati uṇhaṃ labhati, uṇhena atthe sati sītaṃ labhati, tasmā  tāta, mā pabbajāhī''ti. <br/><br/>[01] taṃ sutvā kulaputto dukkhī dummano onatasīso  pajjhāyantova nisīdi sattāhaṃ nirāhāro. athassa mātāpitaro evaṃ  cintesuṃ ``sace no putto ananuññāto, addhā marissati, puna na  passissāma, pabbajjāya jīvamānaṃ puna naṃ passissāmā''ti.  cintetvā ca pana ``tāta piyaputtaka, taṃ pabbajjāya anujānāma,  pabbajāhī''ti anujāniṃsu. taṃ sutvā kulaputto tuṭṭhamānaso hutvā  attano sakalasarīraṃ oṇāmetvā ^a^M6.0086^ea^ mātāpitaro  vanditvā vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ pabbajjaṃ yāci. satthā ekaṃ bhikkhuṃ  pakkosāpetvā ``imaṃ kumāraṃ pabbājehī''ti āṇāpesi. so taṃ  pabbājesi. tassa pabbajitakālato paṭṭhāya mahālābhasakkāro nibbatti.  so ācariyupajjhāye ārādhetvā laddhūpasampado pañca vassāni dhammaṃ  pariyāpuṇitvā ``ahaṃ idha ākiṇṇo ^a^V6.0084^ea^ viharāmi, na me  idaṃ patirūpa''nti vipassanādhuraṃ pūretukāmo hutvā upajjhāyassa  santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā upajjhāyaṃ vanditvā jetavanā nikkhamitvā  ekaṃ paccantagāmaṃ nissāya araññe vihāsi. so tattha vipassanaṃ  vaḍḍhetvā dvādasa vassāni ghaṭento vāyamantopi visesaṃ nibbattetuṃ  nāsakkhi. mātāpitaropissa gacchante gacchante kāle duggatā ahesuṃ.  ye hi tesaṃ khettaṃ vā vaṇijjaṃ vā payojesuṃ, te ``imasmiṃ kule  putto vā bhātā vā iṇaṃ codetvā gaṇhanto nāma natthī''ti attano  attano hatthagataṃ gahetvā yathāruci palāyiṃsu. gehe  dāsakammakarādayopi hiraññasuvaṇṇādīni gahetvā palāyiṃsu.<br/><br/>[03] aparabhāge dve janā kapaṇā hutvā hatthe udakasiñcanampi  alabhitvā gehaṃ vikkiṇitvā agharā hutvā kāruññabhāvaṃ pattā pilotikaṃ  nivāsetvā kapālahatthā bhikkhāya cariṃsu. tasmiṃ kāle eko  bhikkhu jetavanato nikkhamitvā anupubbena tassa vasanaṭṭhānaṃ agamāsi.  so tassa āgantukavattaṃ katvā sukhanisinnakāle ``bhante, kuto  āgatatthā''ti pucchitvā ``jetavanā āgato āvuso''ti vutte satthuno  ceva mahāsāvakādīnañca ārogyaṃ pucchitvā mātāpitūnañca pavattiṃ  pucchi ``kiṃ, bhante, sāvatthiyaṃ asukassa nāma seṭṭhikulassa  ārogya''nti? ``āvuso, mā tassa kulassa pavattiṃ pucchā''ti.  ``kiṃ bhante''ti. ``āvuso, tassa kira kulassa eko putto  atthi, so buddhasāsane pabbajito, tassa pabbajitakālato paṭṭhāya etaṃ  kulaṃ parikkhīṇaṃ, idāni dve janā paramakāruññabhāvaṃ pattā bhikkhāya  carantī''ti. so tassa vacanaṃ sutvā sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkonto  assupuṇṇehi nettehi rodituṃ ārabhi. ``āvuso, kiṃ rodasī''ti?  ``bhante, te mayhaṃ mātāpitaro, ahaṃ tesaṃ putto''ti. ``āvuso,  tava mātāpitaro taṃ nissāya vināsaṃ pattā, gaccha, te  paṭijaggāhī''ti.<br/><br/>[03] so ^a^M6.0087^ea^ ``ahaṃ dvādasa vassāni ghaṭento  vāyamantopi maggaṃ vā phalaṃ vā nibbattetuṃ nāsakkhiṃ ^a^P6.0070^ea^,  abhabbo bhavissāmi, kiṃ me pabbajjāya, gihī hutvā  mātāpitaro posetvā dānaṃ datvā saggaparāyaṇo bhavissāmī''ti  cintetvā araññāvāsaṃ tassa therassa niyyādetvā punadivase araññā  nikkhamitvā anupubbena gacchanto sāvatthito avidūre  jetavanapiṭṭhivihāraṃ pāpuṇi. tattha dve maggā ahesuṃ. tesu eko  maggo jetavanaṃ gacchati, eko sāvatthiṃ. so tattheva ṭhatvā ``kiṃ  nu kho paṭhamaṃ mātāpitaro passāmi, udāhu dasabala''nti cintetvā  ``mayā mātāpitaro ciraṃ diṭṭhapubbā, ito paṭṭhāya pana me buddhadassanaṃ  dullabhaṃ bhavissati, tasmā ajjameva sammāsambuddhaṃ disvā dhammaṃ sutvā  sve pātova mātāpitaro passissāmī''ti sāvatthimaggaṃ ^a^V6.0085^ea^  pahāya sāyanhasamaye jetavanaṃ pāvisi. taṃ divasaṃ pana satthā  paccūsakāle lokaṃ olokento imassa kulaputtassa upanissayasampattiṃ  addasa. so tassāgamanakāle ^b^mātuposakasuttena^eb^ (saṃ0 ni0   1.205) mātāpitūnaṃ guṇaṃ vaṇṇesi. so pana bhikkhu  parisapariyante ṭhatvā satthussa dhammakathaṃ suṇanto cintesi ``ahaṃ  gihī hutvā mātāpitaro paṭijaggituṃ sakkomīti cintesiṃ, satthā pana  `pabbajitova samāno paṭijaggito upakārako mātāpitūna'nti vadati.  sacāhaṃ satthāraṃ adisvā gato, evarūpāya pabbajjāya parihīno  bhaveyyaṃ. idāni pana gihī ahutvā pabbajitova samāno mātāpitaro  posessāmī''ti.<br/><br/>[03] so salākaggaṃ gantvā salākabhattañceva salākayāguñca gaṇhitvā  dvādasa vassāni araññe vutthabhikkhu pārājikappatto viya ahosi.  so pātova sāvatthiyaṃ pavisitvā ``kiṃ nu kho paṭhamaṃ yāguṃ  gaṇhissāmi, udāhu mātāpitaro passissāmī''ti cintetvā  ``kapaṇānaṃ mātāpitūnaṃ santikaṃ tucchahatthena gantuṃ ayutta''nti  cintetvā yāguṃ gahetvā etesaṃ porāṇakagehadvāraṃ gato.  mātāpitaropissa yāgubhikkhaṃ caritvā parabhittiṃ nissāya viharanti.  so upagantvā nisinnake disvā uppannasoko assupuṇṇehi nettehi tesaṃ  avidūre aṭṭhāsi. te taṃ disvāpi na sañjāniṃsu. atha mātā  ``bhikkhatthāya ṭhito bhavissatī''ti saññāya ``bhante, tumhākaṃ  dātabbayuttakaṃ natthi, aticchathā''ti āha. so tassā ^a^M6.0088^ea^  kathaṃ sutvā hadayapūraṃ sokaṃ gahetvā assupuṇṇehi nettehi  tattheva aṭṭhāsi. dutiyampi tatiyampi ``aticchathā''ti vuccamānopi  aṭṭhāsiyeva. athassa pitā mātaraṃ āha -- ``gaccha, bhadde, jānāhi,  putto nu kho no eso''ti. sā uṭṭhāya upagantvā olokentī  sañjānitvā pādamūle patitvā paridevi, pitāpissa tatheva akāsi,  mahantaṃ kāruññaṃ ahosi.<br/><br/>[03] sopi mātāpitaro disvā sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkonto  assūni pavattesi. so sokaṃ adhivāsetvā ``ammatātā, mā  cintayittha, ahaṃ vo posessāmī''ti ^a^P6.0071^ea^ mātāpitaro  assāsetvā yāguṃ pāyetvā ekamante nisīdāpetvā puna bhikkhaṃ  āharitvā te bhojetvā attano atthāya bhikkhaṃ pariyesitvā tesaṃ  santikaṃ gantvā puna bhattenāpucchitvā pacchā sayaṃ paribhuñjati. so  tato paṭṭhāya iminā niyāmena mātāpitaro paṭijaggati. attanā  laddhāni pakkhikabhattādīni tesaṃyeva datvā sayaṃ piṇḍāya caritvā  labhamāno bhuñjati, alabhamāno na bhuñjati, vassāvāsikampi aññampi  yaṃ kiñci labhitvā tesaṃyeva deti. tehi paribhuttaṃ jiṇṇapilotikaṃ  gahetvā aggaḷaṃ datvā rajitvā sayaṃ paribhuñjati.  bhikkhalabhanadivasehi panassa alabhanadivasā bahū ahesuṃ. athassa  nivāsanapārupanaṃ atilūkhaṃ hoti.<br/><br/>[03] iti ^a^V6.0086^ea^ so mātāpitaro paṭijaggantoyeva aparabhāge  kiso uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto ahosi. atha naṃ  sandiṭṭhasambhattā bhikkhū pucchiṃsu ``āvuso, pubbe tava sarīravaṇṇo  sobhati, idāni pana kiso uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto,  byādhi te nu kho uppanno''ti. so ``natthi me, āvuso, byādhi,  apica pana palibodho me atthī''ti taṃ pavattiṃ ārocesi. atha naṃ  te bhikkhū āhaṃsu ``āvuso, bhagavā saddhādeyyaṃ vinipātetuṃ na deti,  tvaṃ pana saddhādeyyaṃ gahetvā gihīnaṃ dadamāno ayuttaṃ karosī''ti.  so tesaṃ kathaṃ sutvā lajjito olīyi. te ettakenapi asantuṭṭhā  bhagavato santikaṃ gantvā ``bhante, asuko nāma bhikkhu saddhādeyyaṃ  vinipātetvā gihī posetī''ti satthu ārocesuṃ. satthā taṃ bhikkhuṃ  pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu saddhādeyyaṃ gahetvā gihī  posesī''ti ^a^M6.0089^ea^ pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte taṃ  kiriyaṃ vaṇṇetukāmo attano ca pubbacariyaṃ pakāsetukāmo ``bhikkhu,  gihī posento ke posesī''ti pucchi. ``mātāpitaro me,  bhante''ti vutte satthā tassa ussāhaṃ janetuṃ ``sādhu sādhu, bhikkhū''ti  tikkhattuṃ sādhukāraṃ datvā ``tvaṃ mama gatamagge ṭhito, ahampi  pubbacariyaṃ caranto mātāpitaro posesi''nti āha. so assāsaṃ  paṭilabhi. satthā tāya pubbacariyāya āvikaraṇatthaṃ tehi bhikkhūhi  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasinagarato avidūre nadiyā orimatīre eko  nesādagāmo ahosi, pārimatīre eko nesādagāmo. ekekasmiṃ gāme  pañca pañca kulasatāni vasanti. dvīsupi gāmesu dve nesādajeṭṭhakā  sahāyakā ahesuṃ. te daharakāleyeva katikavattaṃ kariṃsu ``sace  amhesu ekassa dhītā hoti, ekassa putto hoti, tesaṃ āvāhavivāhaṃ  karissāmā''ti. atha orimatīre gāmajeṭṭhakassa ^a^P6.0072^ea^  gehe putto jāyi, jātakkhaṇeyeva dukūlena paṭiggahitattā  ``dukūlo''tvevassa nāmaṃ kariṃsu. itarassa gehe dhītā jāyi, tassā  paratīre jātattā ``pārikā''ti nāmaṃ kariṃsu. te ubhopi abhirūpā  pāsādikā ahesuṃ suvaṇṇavaṇṇā. te nesādakule jātāpi pāṇātipātaṃ  nāma na kariṃsu.<br/><br/>[03] aparabhāge soḷasavassuddesikaṃ dukūlakumāraṃ mātāpitaro āhaṃsu  ``putta, kumārikaṃ te ānayissāmā''ti. so pana brahmalokato  āgato suddhasatto ubho kaṇṇe pidhāya ``na me gharāvāsenattho  ammatātā, mā evarūpaṃ avacutthā''ti vatvā yāvatatiyaṃ vuccamānopi  na icchiyeva. pārikāpi mātāpitūhi ``amma, amhākaṃ sahāyakassa  putto atthi, so abhirūpo suvaṇṇavaṇṇo, tassa taṃ dassāmā''ti  vuttā tatheva vatvā ubho kaṇṇe pidahi. sāpi brāhmalokato āgatā  gharāvāsaṃ na icchi. dukūlakumāro pana tassā rahassena sāsanaṃ  pahiṇi ``sace ^a^V6.0087^ea^ pārike methunadhammena atthikā, aññassa  gehaṃ gacchatu, mayhaṃ methunadhamme chando natthī''ti. sāpi tassa tatheva  sāsanaṃ pesesi.<br/><br/>[03] atha ^a^M6.0090^ea^ mātāpitaro tesaṃ anicchamānānaññeva  āvāhavivāhaṃ kariṃsu. te ubhopi kilesasamuddaṃ anotaritvā dve  mahābrahmāno viya ekatova vasiṃsu. dukūlakumāro pana macchaṃ vā  migaṃ vā na māreti, antamaso āhaṭamaṃsampi na vikkiṇāti. atha  naṃ mātāpitaro vadiṃsu ``tāta, tvaṃ nesādakule nibbattitvāpi neva  gharāvāsaṃ icchasi, na pāṇavadhaṃ karosi, kiṃ nāma kammaṃ  karissasī''ti? ``ammatātā, tumhesu anujānantesu mayaṃ  pabbajissāmā''ti. taṃ sutvā mātāpitaro ``tena hi pabbajathā''ti  dve jane anujāniṃsu. te tuṭṭhahaṭṭhā mātāpitaro vanditvā gāmato  nikkhamitvā anupubbena gaṅgātīrena himavantaṃ pavisitvā yasmiṃ ṭhāne  migasammatā nāma nadī himavantato otaritvā gaṅgaṃ pattā, taṃ ṭhānaṃ  gantvā gaṅgaṃ pahāya migasammatābhimukhā abhiruhiṃsu.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. sakko  olokento taṃ kāraṇaṃ ñatvā vissakammaṃ āmantetvā ``tāta  vissakamma, dve mahāpurisā gāmā nikkhamitvā himavantaṃ paviṭṭhā, tesaṃ  nivāsaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭati, migasammatānadiyā aḍḍhakosantare ^a^P6.0073^ea^  etesaṃ paṇṇasālañca pabbajitaparikkhāre ca māpetvā ehī''ti  āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā ^b^mūgapakkhajātake^eb^ (jā0  2.22.1 ādayo) vuttanayeneva sabbaṃ saṃvidahitvā amanāpasadde  migapakkhino palāpetvā ekapadikaṃ jaṅghamaggaṃ māpetvā sakaṭṭhānameva  gato. tepi taṃ maggaṃ disvā tena maggena gantvā taṃ assamapadaṃ  pāpuṇiṃsu. dukūlapaṇḍito paṇṇasālaṃ pavisitvā pabbajitaparikkhāre  disvā ``sakkena mayhaṃ dinnā''ti sakkadattiyabhāvaṃ ñatvā sāṭakaṃ  omuñcitvā rattavākacīraṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ajinacammaṃ aṃse  katvā jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā isivesaṃ gahetvā pārikāyapi pabbajjaṃ  adāsi. ubhopi kāmāvacaramettaṃ bhāvetvā tattha vasiṃsu. tesaṃ  mettānubhāvena sabbepi migapakkhino aññamaññaṃ mettacittameva  paṭilabhiṃsu, na koci kañci viheṭhesi. pārikā tato paṭṭhāya  pānīyaṃ paribhojanīyaṃ āharati, assamapadaṃ sammajjati, sabbakiccāni  karoti. ubhopi phalāphalāni āharitvā paribhuñjitvā attano  attano paṇṇasālaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ karontā tattha vāsaṃ  kappayiṃsu.<br/><br/>[03] sakko ^a^M6.0091^ea^ tesaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchati. so  ekadivasaṃ anuolokento ``imesaṃ cakkhūni parihāyissantī''ti  antarāyaṃ disvā dukūlapaṇḍitaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ  nisīditvā ^a^V6.0088^ea^ evamāha -- ``bhante, tumhākaṃ antarāyo  paññāyati, paṭijagganakaṃ puttaṃ laddhuṃ vaṭṭati, lokadhammaṃ paṭisevathā''ti.  atha naṃ dukūlapaṇḍito āha -- ``sakka, kinnāmetaṃ kathesi, mayaṃ  agāramajjhe vasantāpi etaṃ lokadhammaṃ puḷavakagūtharāsiṃ viya  jigucchimhā, idāni pana araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā  kathaṃ evarūpaṃ karissāmā''ti. atha sakko taṃ āha -- ``bhante,  sace evaṃ na karotha, pārikāya tāpasiyā utunikāle nābhiṃ hatthena  parāmaseyyāthā''ti. dukūlapaṇḍito ``idaṃ sakkā kātu''nti  sampaṭicchi. sakko taṃ vanditvā sakaṭṭhānameva gato.<br/><br/>[03] dukūlapaṇḍitopi taṃ kāraṇaṃ pārikāya ācikkhitvā assā  utunikāle nābhiṃ hatthena parāmasi. tadā bodhisatto devalokato  cavitvā tassā kucchimhi paṭisandhiṃ ^a^P6.0074^ea^ gaṇhi. sā  dasamāsaccayena suvaṇṇavaṇṇaṃ puttaṃ vijāyi, tenevassa  ``suvaṇṇasāmo''ti nāmaṃ kariṃsu. pārikāya phalāphalatthāya vanaṃ  gatakāle pabbatantare kinnariyo dhātikiccaṃ kariṃsu. te ubhopi  bodhisattaṃ nhāpetvā paṇṇasālāyaṃ nipajjāpetvā phalāphalatthāya araññaṃ  gacchanti. tasmiṃ khaṇe kinnarā kumāraṃ gahetvā girikandarādīsu  nhāpetvā pabbatamatthakaṃ āruyha nānāpupphehi alaṅkaritvā  haritālamanosilādīni silāyaṃ ghaṃsitvā nalāṭe tilake katvā puna  ānetvā paṇṇasālāyaṃ nipajjāpesuṃ. pārikāpi āgantvā puttaṃ thaññaṃ  pāyesi. taṃ aparabhāge vaḍḍhitvā soḷasavassuddesikampi anurakkhantā  mātāpitaro paṇṇasālāyaṃ nisīdāpetvā sayameva vanamūlaphalāphalatthāya  vanaṃ gacchanti. mahāsatto ``mama mātāpitūnaṃ kadāci kocideva  antarāyo bhaveyyā''ti cintetvā tesaṃ gatamaggaṃ sallakkhesi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ tesaṃ vanamūlaphalāphalaṃ ādāya sāyanhasamaye  nivattantānaṃ assamapadato avidūre mahāmegho uṭṭhahi. te ekaṃ  rukkhamūlaṃ pavisitvā vammikamatthake aṭṭhaṃsu. tassa ca abbhantare  āsīviso atthi. tesaṃ sarīrato sedagandhamissakaṃ udakaṃ otaritvā  tassa ^a^M6.0092^ea^ nāsāpuṭaṃ pāvisi. so kujjhitvā  nāsāvātena pahari. dvepi andhā hutvā aññamaññaṃ na passiṃsu.  dukūlapaṇḍito pārikaṃ āmantetvā ``pārike mama cakkhūni  parihīnāni, ahaṃ taṃ na passāmī''ti āha. sāpi tatheva āha. te  ``natthi no idāni jīvita''nti maggaṃ apassantā paridevamānā  aṭṭhaṃsu. ``kiṃ pana tesaṃ pubbakamma''nti? te kira pubbe vejjakule  ahesuṃ. atha so vejjo ekassa mahādhanassa purisassa akkhirogaṃ  paṭijaggi. so tassa kiñci dhanaṃ na adāsi. atha vejjo  kujjhitvā attano gehaṃ gantvā bhariyāya ārocetvā ``bhadde, ahaṃ  tassa akkhirogaṃ paṭijaggāmi, idāni mayhaṃ dhanaṃ na deti, kiṃ  karomā''ti āha ^a^V6.0089^ea^. sāpi kujjhitvā ``na no tassa  santakenattho, bhesajjaṃ tassa ekayogaṃ datvā akkhīni kāṇāni  karohī''ti āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tassa santikaṃ  gantvā tathā akāsi. so nacirasseva andho hoti. tesaṃ  ubhinnampi iminā kammena cakkhūni andhāni jāyiṃsu.<br/><br/>[03] atha mahāsatto ``mama mātāpitaro ^a^P6.0075^ea^ aññesu  divasesu imāya velāya āgacchanti, idāni tesaṃ pavattiṃ na jānāmi,  paṭimaggaṃ gamissāmī''ti cintetvā maggaṃ gantvā saddamakāsi. te  tassa saddaṃ sañjānitvā paṭisaddaṃ karitvā puttasinehena ``tāta  suvaṇṇasāma, idha paripantho atthi, mā āgamī''ti vadiṃsu. atha  nesaṃ ``tena hi imaṃ laṭṭhikoṭiṃ gahetvā mama santikaṃ ethā''ti  dīghalaṭṭhiṃ adāsi. te laṭṭhikoṭiṃ gahetvā tassa santikaṃ āgamiṃsu.  atha ne ``kena kāraṇena vo cakkhūni vinaṭṭhānī''ti pucchi. atha  naṃ mātāpitaro āhaṃsu ``tāta, mayaṃ deve vassante idha rukkhamūle  vammikamatthake ṭhitā, tena kāraṇenā''ti. so mātāpitūnaṃ kathaṃ  sutvāva aññāsi ``tattha āsīvisena bhavitabbaṃ, tena kuddhena  nāsāvāto vissaṭṭho bhavissatī''ti. so mātāpitaro disvā rodi  ceva hasi ca. atha naṃ te pucchiṃsu ``kasmā, tāta, rodasi ceva  hasasi cā''ti? ammatātā, ``tumhākaṃ daharakāleyeva evaṃ cakkhūni  vinaṭṭhānī''ti rodiṃ, ``idāni paṭijaggituṃ labhissāmī''ti hasiṃ.  ammatātā, tumhe mā cintayittha, ahaṃ vo paṭijaggissāmīti.<br/><br/>[03] so mātāpitaro assāsetvā assamapadaṃ ānetvā tesaṃ  rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu caṅkame paṇṇasālāyaṃ vaccaṭṭhāne passāvaṭṭhāne cāti  ^a^M6.0093^ea^ sabbaṭṭhānesu rajjuke bandhi, tato paṭṭhāya te assamapade  ṭhapetvā sayaṃ vanamūlaphalādīni āharitvā paṇṇasālāyaṃ ṭhapetvā pātova  tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ sammajjitvā mātāpitaro vanditvā ghaṭaṃ ādāya  migasammatānadiṃ gantvā pānīyaparibhojanīyaṃ āharitvā upaṭṭhāpeti,  dantakaṭṭhamukhodakādīni datvā madhuraphalāphalaṃ deti, tehi bhuñjitvā  mukhe vikkhālite sayaṃ khāditvā mātāpitaro vanditvā  migagaṇaparivuto phalāphalatthāya araññaṃ pāvisi. pabbatapāde  kinnaraparivāro phalāphalaṃ gahetvā sāyanhasamaye āgantvā ghaṭena udakaṃ  āharitvā uṇhodakena tesaṃ yathāruci nhāpanaṃ pādadhovanaṃ vā katvā  aṅgārakapallaṃ upanetvā hatthapāde sedetvā tesaṃ nisinnānaṃ phalāphalaṃ  datvā khādāpetvā pariyosāne sayaṃ khāditvā sesakaṃ ṭhapesi. iminā  niyāmeneva mātāpitaro paṭijaggi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye bārāṇasiyaṃ pīḷiyakkho nāma rājā rajjaṃ  kāresi. so migamaṃsalobhena mātaraṃ ^a^V6.0090^ea^ rajjaṃ paṭicchāpetvā  sannaddhapañcāvudho himavantaṃ pavisitvā mige vadhitvā maṃsaṃ khādanto  ^a^P6.0076^ea^ migasammatānadiṃ patvā anupubbena sāmassa  pānīyaggahaṇatitthaṃ sampatto migapadavalañjaṃ disvā maṇivaṇṇāhi  sākhāhi koṭṭhakaṃ katvā dhanuṃ ādāya visapītaṃ saraṃ sannahitvā  nilīnova acchi. mahāsattopi sāyanhasamaye phalāphalaṃ āharitvā  assamapade ṭhapetvā mātāpitaro vanditvā ``pānīyaṃ āharissāmī''ti  ghaṭaṃ gahetvā migagaṇaparivuto dvepi mige ekato katvā tesaṃ piṭṭhiyaṃ  pānīyaghaṭaṃ ṭhapetvā hatthena gahetvā nadītitthaṃ agamāsi. rājā  koṭṭhake ṭhitova taṃ tathā āgacchantaṃ disvā ``mayā ettakaṃ kālaṃ evaṃ  vicarantenapi manusso nāma na diṭṭhapubbo, devo nu kho esa nāgo  nu kho, sace panāhaṃ etaṃ upasaṅkamitvā pucchissāmi. devo ce  bhavissati, ākāsaṃ uppatissati. nāgo ce, bhūmiyaṃ pavisissati.  na kho panāhaṃ sabbakālaṃ himavanteyeva vicarissāmi, bārāṇasiṃ  gamissāmi. tatra maṃ pucchissanti `api nu kho te, mahārāja,  himavante vasantena kiñci achariyaṃ diṭṭhapubba'nti? tatrāhaṃ `evarūpo  me satto diṭṭhapubbo'ti vakkhāmi. `ko nāmeso'ti vutte sace `na  jānāmī'ti vakkhāmi ^a^M6.0094^ea^, atha garahissanti maṃ, tasmā  etaṃ vijjhitvā dubbalaṃ katvā pucchissāmī''ti cintesi.<br/><br/>[03] atha tesu migesu paṭhamameva otaritvā pānīyaṃ pivitvā  uttiṇṇesu bodhisatto uggahitavatto mahāthero viya saṇikaṃ otaritvā  passaddhadaratho paccuttaritvā rattavākacīraṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā  ajinacammaṃ aṃse katvā pānīyaghaṭaṃ ukkhipitvā udakaṃ puñchitvā  vāmāṃsakūṭe ṭhapesi. tasmiṃ kāle ``idāni vijjhituṃ samayo''ti  rājā visapītaṃ saraṃ ukkhipitvā mahāsattaṃ dakkhiṇapasse vijjhi,  saro vāmapassena nikkhami. tassa viddhabhāvaṃ ñatvā migagaṇā bhītā  palāyiṃsu. suvaṇṇasāmapaṇḍito pana viddhopi pānīyaghaṭaṃ yathā vā  tathā vā anavasumbhitvā satiṃ paccupaṭṭhāpetvā saṇikaṃ otāretvā vālukaṃ  viyūhitvā ṭhapetvā disaṃ vavatthapetvā mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānadisābhāgena  sīsaṃ katvā rajatapaṭṭavaṇṇāya vālukāya ^a^P6.0077^ea^  suvaṇṇapaṭimā viya nipajjitvā satiṃ paccupaṭṭhāpetvā ``imasmiṃ  himavantappadese mama verī nāma natthi, mayhaṃ mātāpitūnañca verī nāma  natthī''ti mukhena lohitaṃ chaḍḍetvā rājānaṃ adisvāva paṭhamaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 296^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko nu maṃ usunā vijjhi, pamattaṃ udahārakaṃ. <br/><br/>[22] khattiyo brāhmaṇo vesso, ko maṃ viddhā nilīyasī''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^a^V6.0091^ea^ ^b^pamatta^eb^nti mettābhāvanāya anupaṭṭhitasatiṃ.  idañhi so sandhāya tasmiṃ khaṇe attānaṃ pamattaṃ nāma akāsi.  ^b^viddhā^eb^ti vijjhitvā.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā puna attano sarīramaṃsassa abhakkhasammatabhāvaṃ  dassetuṃ dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 297^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na me maṃsāni khajjāni, cammenattho na vijjati. <br/><br/>[22] atha kena nu vaṇṇena, viddheyyaṃ maṃ amaññathā''ti..<br/><br/>[03] dutiyagāthaṃ vatvā tameva nāmādivasena pucchanto āha -- <br/><br/>[40] 298^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. <br/><br/>[22] puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ maṃ viddhā nilīyasī''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^a^M6.0095^ea^ ^b^amaññathā^eb^ti ayaṃ puriso kena  kāraṇena maṃ vijjhitabbanti amaññitthāti attho.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā tuṇhī ahosi. taṃ sutvā rājā ``ayaṃ  mayā visapītena sallena vijjhitvā pātitopi neva maṃ akkosati na  paribhāsati, mama hadayaṃ sambāhanto viya piyavacanena samudācarati,  gacchissāmissa santika''nti cintetvā gantvā tassa santike ṭhitova  dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 299^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rājāhamasmi kāsīnaṃ, pīḷiyakkhoti maṃ vidū. <br/><br/>[22] lobhā raṭṭhaṃ pahitvāna, migamesaṃ carāmahaṃ.. <br/><br/>[40] 300^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``issatthe casmi kusalo, daḷhadhammoti vissuto. <br/><br/>[22] nāgopi me na mucceyya, āgato usupātana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^rājāhamasmī^eb^ti evaṃ kirassa vitakko ahosi  ``devāpi nāgāpi manussabhāsāya kathentiyeva, ahametaṃ devoti vā  nāgoti vā manussoti vā na jānāmi. sace kujjheyya, nāseyya  ^a^V6.0092^ea^ maṃ, `rājā'ti vutte pana abhāyanto nāma natthī''ti.  tasmā attano rājabhāvaṃ jānāpetuṃ paṭhamaṃ ``rājāhamasmī''ti āha.  ^b^lobhā^eb^ti migamaṃsalobhena. ^b^migamesa^eb^nti migaṃ esanto.  ^b^carāmaha^eb^nti carāmi ahaṃ. dutiyaṃ gāthaṃ pana attano ^a^P6.0078^ea^  balaṃ dīpetukāmo evamāha. tattha ^b^issatthe^eb^ti dhanusippe.  ^b^daḷhadhammo^eb^ti daḷhadhanuṃ sahassatthāmadhanuṃ oropetuñca  āropetuñca samattho.<br/><br/>[03] iti rājā attano balaṃ vaṇṇetvā tassa nāmagottaṃ pucchanto  āha -- <br/><br/>[40] 301^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. <br/><br/>[22] pituno attano cāpi, nāmagottaṃ pavedayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pavedayā^eb^ti kathaya.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M6.0096^ea^ sutvā mahāsatto ``sacāhaṃ  `devanāgakinnarakhattiyādīsu aññatarohamasmī'ti katheyyaṃ, saddaheyyeva  esa, saccameva panassa kathetuṃ vaṭṭatī''ti cintetvā evamāha -- <br/><br/>[40] 302^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nesādaputto bhaddante, sāmo iti maṃ ñātayo. <br/><br/>[22] āmantayiṃsu jīvantaṃ, svajjevāhaṃ gato saye.. <br/><br/>[40] 303^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``viddhosmi puthusallena, savisena yathā migo. <br/><br/>[22] sakamhi lohite rāja, passa semi paripluto.. <br/><br/>[40] 304^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``paṭivāmagataṃ sallaṃ, passa dhimhāmi lohitaṃ. <br/><br/>[22] āturo tyānupucchāmi, kiṃ maṃ viddhā nilīyasi.. <br/><br/>[40] 305^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ajinamhi haññate dīpi, nāgo dantehi haññate. <br/><br/>[22] atha kena nu vaṇṇena, viddheyyaṃ maṃ amaññathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^jīvanta^eb^nti maṃ ito pubbe jīvamānaṃ ``ehi sāma,  yāhi sāmā''ti ñātayo āmantayiṃsu. ^b^svajjevāhaṃ gato^eb^ti so  ahaṃ ajja evaṃ gato maraṇamukhe sampatto, paviṭṭhoti attho ^a^V6.0093^ea^.  ^b^saye^eb^ti sayāmi. ^b^paripluto^eb^ti nimuggo.  ^b^paṭivāmagata^eb^nti dakkhiṇapassena pavisitvā vāmapassena  niggatanti attho. ^b^passā^eb^ti olokehi maṃ.  ^b^dhimhāmī^eb^ti niṭṭhubhāmi, idaṃ so satiṃ paccupaṭṭhāpetvā  avikampamānova lohitaṃ mukhena chaḍḍetvā āha. ^b^āturo  tyānupucchāmī''^eb^ti bāḷhagilāno hutvā ahaṃ taṃ anupucchāmi.  ^b^nilīyasī^eb^ti etasmiṃ vanagumbe nilīno acchasi.  viddheyyanti vijjhitabbaṃ. ^b^amaññathā^eb^ti amaññittha.<br/><br/>[03] rājā tassa vacanaṃ sutvā yathābhūtaṃ anācikkhitvā musāvādaṃ  kathento āha -- <br/><br/>[40] 306^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``migo upaṭṭhito āsi, āgato usupātanaṃ. <br/><br/>[22] taṃ disvā ubbijī sāma, tena kodho mamāvisī''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^āvisī^eb^ti ajjhotthari. tena kāraṇena me kodho  uppannoti dīpeti.<br/><br/>[03] atha ^a^M6.0097^ea^ ^a^P6.0079^ea^ naṃ mahāsatto ``kiṃ  vadesi, mahārāja, imasmiṃ himavante maṃ disvā palāyanamigo nāma  natthī''ti vatvā āha -- <br/><br/>[40] 307^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ. <br/><br/>[22] na maṃ migā uttasanti, araññe sāpadānipi.. <br/><br/>[40] 308^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato nidhiṃ parihariṃ, yato pattosmi yobbanaṃ. <br/><br/>[22] na maṃ migā uttasanti, araññe sāpadānipi.. <br/><br/>[40] 309^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhīrū kimpurisā rāja, pabbate gandhamādane. <br/><br/>[22] sammodamānā gacchāma, pabbatāni vanāni ca.. <br/><br/>[40] 310^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na maṃ migā uttasanti, araññe sāpadānipi. <br/><br/>[22] atha kena nu vaṇṇena, utrāsanti migā mama''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na maṃ migā^eb^ti bho mahārāja, yato kālato paṭṭhāya  ahaṃ attānaṃ sarāmi, yato kālato paṭṭhāya ahaṃ viññubhāvaṃ patto asmi  bhavāmi, tato kālato paṭṭhāya maṃ disvā migā ^a^V6.0094^ea^ nāma na  uttasanti. ^b^sāpadānipī^eb^ti vāḷamigāpi. ^b^yato  nidhi^eb^nti yato kālato paṭṭhāya ahaṃ vākacīraṃ parihariṃ. ^b^bhīrū  kimpurisā^eb^ti mahārāja, migā tāva tiṭṭhantu, kimpurisā nāma  atibhīrukā honti. ye imasmiṃ gandhamādanapabbate viharanti, tepi  maṃ disvā na uttasanti, atha kho mayaṃ aññamaññaṃ sammodamānā  gacchāma. ^b^utrāsanti migā mama^eb^nti mamaṃ disvā migā  utrāseyyuṃ, kena kāraṇena tvaṃ maṃ saddahāpessasīti dīpeti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ``mayā imaṃ niraparādhaṃ vijjhitvā musāvādo  kathito, saccameva kathayissāmī''ti cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 311^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na taṃ tasa migo sāma, kiṃ tāhaṃ alikaṃ bhaṇe. <br/><br/>[22] kodhalobhābhibhūtāhaṃ, usuṃ te taṃ avassaji''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na taṃ tasā^eb^ti na taṃ disvā migo tasa, na  bhītoti attho. ^b^kiṃ tāha^eb^nti kiṃ te evaṃ kalyāṇadassanassa  santike ahaṃ alikaṃ bhaṇissāmi ^a^M6.0098^ea^.  ^b^kodhalobhābhibhūtāha^eb^nti kodhena ca lobhena ca abhibhūto hutvā  ahaṃ. so hi paṭhamameva migesu uppannena kodhena ``mige  vijjhissāmī''ti dhanuṃ āropetvā ṭhito pacchā bodhisattaṃ disvā  tassa devatādīsu aññatarabhāvaṃ ajānanto ``pucchissāmi na''nti  lobhaṃ uppādesi, tasmā evamāha.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā ``nāyaṃ suvaṇṇasāmo imasmiṃ araññe  ekakova vasissati, ñātakehipissa bhavitabbaṃ, pucchissāmi na''nti  cintetvā itaraṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 312^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kuto nu sāma āgamma, kassa vā pahito tuvaṃ. <br/><br/>[22] `udahāro nadiṃ gaccha', āgato migasammata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sāmā^eb^ti mahāsattaṃ ālapati. ^b^āgammā^eb^ti  kuto desā imaṃ vanaṃ āgamitvā ``amhākaṃ udahāro udakaṃ āharituṃ  nadiṃ gacchā''ti ^b^kassa vā pahito^eb^kena puggalena pesito hutvā  tuvaṃ imaṃ migasammataṃ āgatoti attho.<br/><br/>[03] so ^a^P6.0080^ea^ tassa kathaṃ sutvā mahantaṃ dukkhavedanaṃ  adhivāsetvā mukhena lohitaṃ chaḍḍetvā gāthamāha -- <br/><br/>[40] 313^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``andhā ^a^V6.0095^ea^ mātāpitā mayhaṃ, te bharāmi  brahāvane. <br/><br/>[22] tesāhaṃ udakāhāro, āgato migasammata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bharāmī^eb^ti mūlaphalādīni āharitvā posemi.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā mahāsatto mātāpitaro ārabbha vilapanto  āha -- <br/><br/>[40] 314^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atthi nesaṃ usāmattaṃ, atha sāhassa jīvitaṃ. <br/><br/>[22] udakassa alābhena, maññe andhā marissare.. <br/><br/>[40] 315^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na me idaṃ tathā dukkhaṃ, labbhā hi pumunā idaṃ. <br/><br/>[22] yañca ammaṃ na passāmi, taṃ me dukkhataraṃ ito.. <br/><br/>[40] 316^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^M6.0099^ea^ me idaṃ tathā dukkhaṃ, labbhā hi  pumunā idaṃ. <br/><br/>[22] yañca tātaṃ na passāmi, taṃ me dukkhataraṃ ito.. <br/><br/>[40] 317^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati. <br/><br/>[22] aḍḍharatteva ratte vā, nadīva avasucchati.. <br/><br/>[40] 318^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so nūna kapaṇo tāto, cirarattāya rucchati. <br/><br/>[22] aḍḍharatteva ratte vā, nadīva avasucchati.. <br/><br/>[40] 319^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uṭṭhānapādacariyāya, pādasambāhanassa ca. <br/><br/>[22] sāma tātavilapantā, hiṇḍissanti brahāvane.. <br/><br/>[40] 320^b^.^eb^ <br/><br/>[21] idampi dutiyaṃ sallaṃ, kampeti hadayaṃ mamaṃ. <br/><br/>[22] yañca andhe na passāmi, maññe hissāmi jīvita''nti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^usāmatta^eb^nti bhojanamattaṃ. ^b^``usā''^eb^ti hi  bhojanassa nāmaṃ tassa ca atthitāya. ^b^sāhassa jīvita^eb^nti  chadivasamattaṃ jīvitanti attho. idaṃ āharitvā ṭhapitaṃ phalāphalaṃ  sandhāyāha ^a^V6.0096^ea^. atha vā ^b^usā^eb^ti usmā. tenetaṃ  dasseti -- tesaṃ sarīre usmāmattaṃ atthi, atha mayā ābhatena  phalāphalena sāhassa jīvitaṃ atthīti. ^b^marissare^eb^ti  marissantīti maññāmi. ^b^pumunā^eb^ti purisena, evarūpañhi dukkhaṃ  purisena labhitabbamevāti attho. ^b^cirarattāya rucchatī^eb^ti  cirarattaṃ rodissati. ^b^aḍḍharatte vā^eb^ti majjhimaratte vā.  ^b^ratte vā^eb^ti pacchimaratte vā. ^b^avasucchatī^eb^ti kunnadī viya  sussissatīti attho. ^b^uṭṭhānapādacariyāyā^eb^ti mahārāja, ahaṃ  rattimpi divāpi dve tayo vāre uṭṭhāya attano uṭṭhānavīriyena tesaṃ  pādacariyaṃ karomi, hatthapāde sambāhāmi, idāni maṃ adisvā  mamatthāya te parihīnacakkhukā ``sāmatātā''ti vilapantā kaṇṭakehi  vijjhiyamānā viya imasmiṃ ^a^P6.0081^ea^ vanappadese  ^b^hiṇḍissanti^eb^ vicarissantīti attho. ^b^dutiyaṃ salla^eb^nti  paṭhamaviddhavisapītasallato sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena  dukkhataraṃ idaṃ dutiyaṃ tesaṃ adassanasokasallaṃ.<br/><br/>[03] rājā ^a^M6.0100^ea^ tassa vilāpaṃ sutvā ``ayaṃ accantaṃ  brahmacārī dhamme ṭhito mātāpitaro bharati, idāni evaṃ dukkhappattopi  tesaṃyeva vilapati, evaṃ guṇasampanne nāma mayā aparādho kato, kathaṃ nu  kho imaṃ samassāseyya''nti cintetvā ``niraye paccanakāle rajjaṃ kiṃ  karissati, iminā paṭijaggitaniyāmenevassa mātāpitaro  paṭijaggissāmi, imassa maraṇampi amaraṇaṃ viya bhavissatī''ti  sanniṭṭhānaṃ katvā āha -- <br/><br/>[40] 321^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā bāḷhaṃ paridevesi, sāma kalyāṇadassana. <br/><br/>[22] ahaṃ kammakaro hutvā, bharissaṃ te brahāvane.. <br/><br/>[40] 322^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``issatthe casmi kusalo, daḷhadhammoti vissuto. <br/><br/>[22] ahaṃ kammakaro hutvā, bharissaṃ te brahāvane.. <br/><br/>[40] 323^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``migānaṃ vighāsamanvesaṃ, vanamūlaphalāni ca. <br/><br/>[22] ahaṃ kammakaro hutvā, bharissaṃ te brahāvane.. <br/><br/>[40] 324^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``katamaṃ taṃ vanaṃ sāma, yattha mātāpitā tava. <br/><br/>[22] ahaṃ te tathā bharissaṃ, yathā te abharī tuva''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bharissaṃ te^eb^ti te tava mātāpitaro bharissāmi.  ^b^migāna^eb^nti sīhādīnaṃ migānaṃ vighāsaṃ ^a^V6.0097^ea^ anvesanto.  idaṃ so ``issatthe casmi kusaloti thūlathūle mige vadhitvā  madhuramaṃsena tava mātāpitaro bharissāmī''ti vatvā ``mā, mahārāja,  amhe nissāya pāṇavadhaṃ karī''ti vutte evamāha. ^b^yathā te^eb^ti  yathā tvaṃ te abhari, tathevāhampi bharissāmīti.<br/><br/>[03] athassa mahāsatto ``sādhu, mahārāja, tena hi me mātāpitaro  bharassū''ti vatvā maggaṃ ācikkhanto āha -- <br/><br/>[40] 325^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayaṃ ekapadī rāja, yoyaṃ ussīsake mama. <br/><br/>[27] ito gantvā aḍḍhakosaṃ, tattha nesaṃ agārakaṃ. <br/><br/>[22] yattha mātāpitā mayhaṃ, te bharassu ito gato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ekapadī^eb^ti ekapadamaggo. ^b^ussīsake^eb^ti yo  esa mama matthakaṭṭhāne. ^b^aḍḍhakosa^eb^nti aḍḍhakosantare.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M6.0101^ea^ so tassa maggaṃ ācikkhitvā  mātāpitūsu balavasinehena ^a^P6.0082^ea^ tathārūpaṃ vedanaṃ  adhivāsetvā tesaṃ bharaṇatthāya añjaliṃ paggayha yācanto puna evamāha  -- <br/><br/>[40] 326^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``namo te kāsirājatthu, namo te kāsivaḍḍhana. <br/><br/>[22] andhā mātāpitā mayhaṃ, te bharassu brahāvane.. <br/><br/>[40] 327^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``añjaliṃ te paggaṇhāmi, kāsirāja namatthu te. <br/><br/>[22] mātaraṃ pitaraṃ mayhaṃ, vutto vajjāsi vandana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vutto vajjāsī^eb^ti ``putto vo suvaṇṇasāmo  nadītīrevisapītena sallena viddho rajatapaṭṭasadise vālukāpuline  dakkhiṇapassena nipanno añjaliṃ paggayha tumhākaṃ pāde vandatī''ti evaṃ  mahārāja, mayā vutto hutvā mātāpitūnaṃ me vandanaṃ vadeyyāsīti attho.<br/><br/>[03] rājā ``sādhū''ti sampaṭicchi. mahāsattopi mātāpitūnaṃ  vandanaṃ pesetvā visaññitaṃ pāpuṇi. tamatthaṃ pakāsento satthā āha  -- <br/><br/>[40] 328^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ ^a^V6.0098^ea^ vatvāna so sāmo, yuvā  kalyāṇadassano. <br/><br/>[22] mucchito visavegena, visaññī samapajjathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^samapajjathā^eb^ti visaññī jāto.<br/><br/>[03] so hi heṭṭhā ettakaṃ kathento nirassāso viya ahosi.  idāni panassa visavegena madditā bhavaṅgacittasantati hadayarūpaṃ  nissāya pavatti, kathā pacchijji, mukhaṃ pihitaṃ, akkhīni  nimīlitāni, hatthapādā thaddhabhāvaṃ pattā, sakalasarīraṃ lohitena  makkhitaṃ. rājā ``ayaṃ idāneva mayā saddhiṃ kathesi, kiṃ nu  kho''ti tassa assāsapassāse upadhāresi. te pana niruddhā, sarīraṃ  thaddhaṃ jātaṃ. so taṃ disvā ``niruddho dāni sāmo''ti sokaṃ  saddhāretuṃ asakkonto ubho hatthe matthake ṭhapetvā mahāsaddena paridevi.  tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 329^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sa rājā paridevesi, bahuṃ kāruññasañhitaṃ. <br/><br/>[27] ajarāmarohaṃ āsiṃ, ajjetaṃ ñāmi no pure. <br/><br/>[22] sāmaṃ kālaṅkataṃ disvā, natthi maccussa nāgamo.. <br/><br/>[40] 330^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassu ^a^M6.0102^ea^ maṃ paṭimanteti, savisena  samappito. <br/><br/>[22] svajja ^a^P6.0083^ea^ evaṃ gate kāle, na kiñci  mabhibhāsati.. <br/><br/>[40] 331^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nirayaṃ nūna gacchāmi, ettha me natthi saṃsayo. <br/><br/>[22] tadā hi pakataṃ pāpaṃ, cirarattāya kibbisaṃ.. <br/><br/>[40] 332^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhavanti tassa vattāro, gāme kibbisakārako. <br/><br/>[22] araññe nimmanussamhi, ko maṃ vattumarahati.. <br/><br/>[40] 333^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sārayanti hi kammāni, gāme saṃgaccha māṇavā. <br/><br/>[22] araññe nimmanussamhi, ko nu maṃ sārayissatī''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^āsi^eb^nti ahaṃ ettakaṃ kālaṃ ajarāmaromhīti saññī  ahosiṃ. ^b^ajjeta^eb^nti ajja ahaṃ imaṃ sāmaṃ kālakataṃ disvā  mamañceva aññesañca natthi maccussa nāgamoti taṃ maccussa āgamanaṃ  ^a^V6.0099^ea^ ajja jānāmi, ito pubbe na jānāmīti vilapati.  ^b^svajja evaṃ gate kāle^eb^ti yo savisena sallena samappito idāneva  maṃ paṭimanteti, so ajja evaṃ gate kāle evaṃ maraṇakāle sampatte  kiñci appamattakampi na bhāsati. ^b^tadā hī^eb^ti tasmiṃ khaṇe  sāmaṃ vijjhantena mayā pāpaṃ kataṃ. ^b^cirarattāya kibbisa^eb^nti taṃ  pana cirarattaṃ vipaccanasamatthaṃ dāruṇaṃ pharusaṃ.<br/><br/>[03] ^b^tassā^eb^ti tassa evarūpaṃ pāpakammaṃ katvā vicarantassa.  ^b^vattāro^eb^ti ninditāro bhavanti ``kuhiṃ gāme kinti  kibbisakārako''ti. imasmiṃ pana araññe nimmanussamhi ko maṃ  vattumarahati, sace hi bhaveyya, vadeyyāti vilapati.  ^b^sārayantī^eb^ti gāme vā nigamādīsu vā ^b^saṃgaccha māṇavā^eb^  tattha tattha bahū purisā sannipatitvā ``ambho purisaghātaka, dāruṇaṃ  te kammaṃ kataṃ, asukadaṇḍaṃ patto nāma tva''nti evaṃ kammāni sārenti  codenti. imasmiṃ pana nimmanusse araññe maṃ ko sārayissatīti  attānaṃ codento vilapati.<br/><br/>[03] tadā bahusundarī nāma devadhītā gandhamādanavāsinī mahāsattassa  sattame attabhāve mātubhūtapubbā. sā puttasinehena bodhisattaṃ niccaṃ  āvajjeti, taṃ divasaṃ pana dibbasampattiṃ anubhavamānā na taṃ āvajjeti.  ``devasamāgamaṃ gatā''tipi vadantiyeva. sā tassa  visaññibhūtakāle ``kiṃ ^a^M6.0103^ea^ nu kho me puttassa  pavattī''ti āvajjamānā addasa ``ayaṃ pīḷiyakkho nāma rājā mama  puttaṃ visapītena sallena vijjhitvā migasammatānadītīre vālukāpuline  ghātetvā mahantena saddena paridevati. sacāhaṃ na gamissāmi, mama  putto suvaṇṇasāmo ettheva marissati, raññopi hadayaṃ phalissati,  sāmassa mātāpitaropi nirāhārā pānīyampi alabhantā sussitvā  marissanti. mayi pana gatāya rājā pānīyaghaṭaṃ ādāya tassa  mātāpitūnaṃ santikaṃ gamissati, gantvā ca pana ``putto vo mayā  hato'ti kathessati. evañca vatvā tesaṃ vacanaṃ sutvā ^a^P6.0084^ea^  te puttassa santikaṃ ānayissati. atha kho te ca ahañca  saccakiriyaṃ karissāma, saccabalena sāmassa visaṃ vinassissati.  evaṃ me putto jīvitaṃ labhissati, mātāpitaro ca cakkhūni  labhissanti, rājā ca sāmassa dhammadesanaṃ sutvā nagaraṃ gantvā  mahādānaṃ datvā saggaparāyaṇo bhavissati, tasmā gacchāmahaṃ tatthā''ti.  sā gantvā migasammatānadītīre adissamānena kāyena ākāse  ṭhatvā raññā saddhiṃ kathesi. tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 334^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sā devatā antarahitā, pabbate gandhamādane. <br/><br/>[22] raññova anukampāya, imā gāthā abhāsatha.. <br/><br/>[40] 335^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āguṃ ^a^V6.0100^ea^ kira mahārāja, akari kammadukkaṭaṃ. <br/><br/>[22] adūsakā pitāputtā, tayo ekūsunā hatā.. <br/><br/>[40] 336^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ehi taṃ anusikkhāmi, yathā te sugatī siyā. <br/><br/>[22] dhammenandhe vane posa, maññehaṃ sugatī tayā''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^raññovā^eb^ti raññoyeva. ^b^āguṃ kirā^eb^ti  mahārāja, tvaṃ mahāparādhaṃ mahāpāpaṃ akari. ^b^dukkaṭa^eb^nti yaṃ kataṃ  dukkaṭaṃ hoti, taṃ lāmakakammaṃ akari. ^b^adūsakā^eb^ti niddosā.  ^b^pitāputtā^eb^ti mātā ca pitā ca putto ca ime tayo janā  ekausunā hatā. tasmiñhi hate tappaṭibaddhā tassa mātāpitaropi  hatāva honti. ^b^anusikkhāmī^eb^ti sikkhāpemi anusāsāmi.  ^b^posā^eb^ti sāmassa ṭhāne ṭhatvā sinehaṃ paccupaṭṭhāpetvā sāmo viya  te ubho andhe posehi. ^b^maññehaṃ sugatī tayā^eb^ti evaṃ tayā  sugatiyeva gantabbā bhavissatīti ahaṃ maññāmi.<br/><br/>[03] so ^a^M6.0104^ea^ devatāya vacanaṃ sutvā ``ahaṃ kira  tassa mātāpitaro posetvā saggaṃ gamissāmī''ti saddahitvā ``kiṃ me  rajjena, teyeva posessāmī''ti daḷhaṃ adhiṭṭhāya balavaparidevaṃ  paridevanto sokaṃ tanukaṃ katvā ``suvaṇṇasāmo mato bhavissatī''ti  nānāpupphehi tassa sarīraṃ pūjetvā udakena siñcitvā tikkhattuṃ  padakkhiṇaṃ katvā catūsu ṭhānesu vanditvā tena pūritaṃ udakaghaṭaṃ ādāya  domanassappatto dakkhiṇadisābhimukho agamāsi. tamatthaṃ pakāsento  satthā āha -- <br/><br/>[40] 337^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sa rājā paridevitvā, bahuṃ kāruññasañhitaṃ. <br/><br/>[22] udakakumbhamādāya, pakkāmi dakkhiṇāmukho''ti..<br/><br/>[03] pakatiyāpi ^a^P6.0085^ea^ mahāthāmo rājā pānīyaghaṭaṃ  ādāya gacchanto assamapadaṃ koṭṭento viya pavisitvā  dukūlapaṇḍitassa paṇṇasālādvāraṃ sampāpuṇi. dukūlapaṇḍito anto  nisinnova tassa padasaddaṃ sutvā ``nāyaṃ sāmassa padasaddo, kassa nu  kho''ti pucchanto gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 338^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kassa nu eso padasaddo, manussasseva āgato. <br/><br/>[22] neso sāmassa nigghoso, ko nu tvamasi mārisa.. <br/><br/>[40] 339^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``santañhi ^a^V6.0101^ea^ sāmo vajati, santaṃ pādāni  neyati. <br/><br/>[22] neso sāmassa nigghoso, ko nu tvamasi mārisā''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^manussassevā^eb^ti nāyaṃ  sīhabyagghadīpiyakkhanāgakinnarānaṃ, āgacchato pana manussassevāyaṃ  padasaddo, neso sāmassāti. ^b^santaṃ hī^eb^ti upasamayuttaṃ eva.  ^b^vajatī^eb^ti caṅkamati. ^b^neyatī^eb^ti patiṭṭhāpeti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ``sacāhaṃ attano rājabhāvaṃ akathetvā `mayā  tumhākaṃ putto mārito'ti vakkhāmi, ime kujjhitvā mayā saddhiṃ  pharusaṃ kathessanti. evaṃ me tesu kodho uppajjissati, atha ne  viheṭhessāmi, taṃ mama akusalaṃ bhavissati, `rājā'ti pana vutte  abhāyantā nāma natthi, tasmā rājabhāvaṃ tāva kathessāmī''ti  cintetvā pānīyamāḷake pānīyaghaṭaṃ ṭhapetvā paṇṇasālādvāre ṭhatvā āha  -- <br/><br/>[40] 340^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rājāhamasmi ^a^M6.0105^ea^ kāsīnaṃ,  pīḷiyakkhoti maṃ vidū. <br/><br/>[22] lobhā raṭṭhaṃ pahitvāna, migamesaṃ carāmahaṃ.. <br/><br/>[40] 341^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``issatthe casmi kusalo, daḷhadhammoti vissuto. <br/><br/>[22] nāgopi me na mucceyya, āgato usupātana''nti..<br/><br/>[03] dukūlapaṇḍitopi tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha -- <br/><br/>[40] 342^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ. <br/><br/>[22] issarosi anuppatto, yaṃ idhatthi pavedaya.. <br/><br/>[40] 343^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo. <br/><br/>[22] phalāni khuddakappāni, bhuñja rāja varaṃ varaṃ.. <br/><br/>[40] 344^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā. <br/><br/>[22] tato piva mahārāja, sace tvaṃ abhikaṅkhasī''ti.<br/><br/>[03] tassattho ^a^V6.0102^ea^ ^a^P6.0086^ea^ ^b^sattigumbajātake^eb^  (jā0 1.15.159 ādayo) kathito. idha pana  ^b^``girigabbharā''^eb^ti migasammataṃ sandhāya vuttaṃ. sā hi nadī  girigabbharā nikkhantattā ``girigabbharā'' tveva jātā.<br/><br/>[03] evaṃ tena paṭisanthāre kate rājā ``putto vo mayā  mārito''ti paṭhamameva vattuṃ ayuttaṃ, ajānanto viya kathaṃ samuṭṭhāpetvā  kathessāmī''ti cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 345^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nālaṃ andhā vane daṭṭhuṃ, ko nu vo phalamāhari. <br/><br/>[22] anandhassevayaṃ sammā, nivāpo mayha khāyatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nāla^eb^nti tumhe andhā imasmiṃ vane kiñci daṭṭhuṃ na  samatthā. ^b^ko nu vo phalamāharī^eb^ti ko nu tumhākaṃ imāni  phalāphalāni āhari. ^b^nivāpo^eb^ti ayaṃ sammā nayena upāyena  kāraṇena kato khāditabbayuttakānaṃ parisuddhānaṃ phalāphalānaṃ nivāpo  sannicayo anandhassa viya mayhaṃ khāyati paññāyati upaṭṭhāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā dukūlapaṇḍito ``mahārāja, na mayaṃ phalāphalāni  āharāma, putto pana no āharatī''ti dassento gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 346^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``daharo ^a^M6.0106^ea^ yuvā nātibrahā, sāmo  kalyāṇadassano. <br/><br/>[22] dīghassa kesā asitā, atho sūnaggavellitā.. <br/><br/>[40] 347^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so have phalamāharitvā, ito ādāya kamaṇḍaluṃ. <br/><br/>[22] nadiṃ gato udahāro, maññe na dūramāgato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nātibrahā^eb^ti nātidīgho nātirasso.  ^b^sūnaggavellitā^eb^ti sūnasaṅkhātāya maṃsakoṭṭanapotthaniyā aggaṃ  viya vinatā. ^b^kamaṇḍalu^eb^nti ghaṭaṃ. ^b^na dūramāgato^eb^ti  idāni na dūraṃ āgato, āsannaṭṭhānaṃ āgato bhavissatīti maññāmīti  attho.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā āha -- <br/><br/>[40] 348^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahaṃ ^a^V6.0103^ea^ taṃ avadhiṃ sāmaṃ, yo tuyhaṃ  paricārako. <br/><br/>[22] yaṃ kumāraṃ pavedetha, sāmaṃ kalyāṇadassanaṃ.. <br/><br/>[40] 349^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dīghassa kesā asitā, atho sūnaggavellitā. <br/><br/>[22] tesu lohitalittesu, seti sāmo mahā hato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^avadhi^eb^nti visapītena sarena vijjhitvā māresiṃ.  ^b^pavedethā^eb^ti kathetha. ^b^setī^eb^ti migasammatānadītīre  vālukāpuline sayati.<br/><br/>[03] dukūlapaṇḍitassa pana avidūre pārikāya paṇṇasālā hoti.  sā tattha nisinnāva rañño vacanaṃ sutvā taṃ pavattiṃ sotukāmā ^a^P6.0087^ea^  attano paṇṇasālato nikkhamitvā rajjukasaññāya  dukūlapaṇḍitassa santikaṃ gantvā āha -- <br/><br/>[40] 350^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kena dukūla mantesi, `hato sāmo'ti vādinā. <br/><br/>[22] `hato sāmo'ti sutvāna, hadayaṃ me pavedhati.. <br/><br/>[40] 351^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``assatthasseva taruṇaṃ, pavāḷaṃ māluteritaṃ. <br/><br/>[22] `hato sāmo'ti sutvāna, hadayaṃ me pavedhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vādinā^eb^ti ``mayā sāmo hato''ti vadantena.  ^b^pavāḷa^eb^nti pallavaṃ. ^b^māluterita^eb^nti vātena pahaṭaṃ.<br/><br/>[03] dukūlapaṇḍito ^a^M6.0107^ea^ ovadanto āha -- <br/><br/>[40] 352^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pārike kāsirājāyaṃ, so sāmaṃ migasammate. <br/><br/>[22] kodhasā usunā vijjhi, tassa mā pāpamicchimhā''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^migasammate^eb^ti migasammatānadītīre.  ^b^kodhasā^eb^ti migesu uppannena kodhena. ^b^mā pāpamicchimhā^eb^ti  tassa mayaṃ ubhopi pāpaṃ mā icchimhā.<br/><br/>[03] puna ^a^V6.0104^ea^ pārikā āha -- <br/><br/>[40] 353^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kicchā laddho piyo putto, yo andhe abharī vane. <br/><br/>[22] taṃ ekaputtaṃ ghātimhi, kathaṃ cittaṃ na kopaye''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ghātimhī^eb^ti ghātake.<br/><br/>[03] dukūlapaṇḍito āha -- <br/><br/>[40] 354^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kicchā laddho piyo putto, yo andhe abharī vane. <br/><br/>[22] taṃ ekaputtaṃ ghātimhi, akkodhaṃ āhu paṇḍitā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akkodha^eb^nti kodho nāma nirayasaṃvattaniko, tasmā  taṃ kodhaṃ akatvā puttaghātakamhi akkodho eva kattabboti paṇḍitā āhu  kathenti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā te ubhohi hatthehi uraṃ paharitvā mahāsattassa  guṇe vaṇṇetvā bhusaṃ parideviṃsu. atha ne rājā samassāsento āha  -- <br/><br/>[40] 355^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā bāḷhaṃ paridevetha, `hato sāmo'ti vādinā. <br/><br/>[22] ahaṃ kammakaro hutvā, bharissāmi brahāvane.. <br/><br/>[40] 356^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``issatthe casmi kusalo, daḷhadhammoti vissuto. <br/><br/>[22] ahaṃ kammakaro hutvā, bharissāmi brahāvane.. <br/><br/>[40] 357^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``migānaṃ vighāsamanvesaṃ, vanamūlaphalāni ca. <br/><br/>[22] ahaṃ kammakaro hutvā, bharissāmi brahāvane''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P6.0088^ea^ ^b^vādinā^eb^ti tumhe ``sāmo  hato''ti vadantena mayā saddhiṃ ``tayā no evaṃ guṇasampanno putto  mārito, idāni ko amhe bharissatī''tiādīni ^a^M6.0108^ea^  vatvā mā bāḷhaṃ paridevetha, ahaṃ tumhākaṃ kammakaro hutvā sāmo viya  tumhe bharissāmīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V6.0105^ea^ rājā ``tumhe mā cintayittha, na mayhaṃ  rajjenattho, ahaṃ vo yāvajīvaṃ bharissāmī''ti te assāsesi. te  tena saddhiṃ sallapantā āhaṃsu -- <br/><br/>[40] 358^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nesa dhammo mahārāja, netaṃ amhesu kappati. <br/><br/>[22] rājā tvamasi amhākaṃ, pāde vandāma te maya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhammo^eb^ti sabhāvo kāraṇaṃ vā. ^b^netaṃ amhesu  kappatī^eb^ti etaṃ tava kammakaraṇaṃ amhesu na kappati na sobhati.  ^b^``pāde vandāma te maya''^eb^nti idaṃ pana te pabbajitaliṅge  ṭhitāpi puttasokena samabbhāhatāya ceva nihatamānatāya ca vadiṃsu.  ``rañño vissāsaṃ uppādetuṃ evamāhaṃsū''tipi vadanti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ativiya tussitvā ``aho acchariyaṃ, evaṃ  dosakārake nāma mayi pharusavacanamattampi natthi, paggaṇhantiyeva  mama''nti cintetvā gāthamāha -- <br/><br/>[40] 359^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ nesādā bhaṇatha, katā apacitī tayā. <br/><br/>[22] pitā tvamasi amhākaṃ, mātā tvamasi pārike''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tayā^eb^ti ekekaṃ vadanto evamāha. ^b^pitā^eb^ti  dukūlapaṇḍita, ajja paṭṭhāya tvaṃ mayhaṃ pituṭṭhāne tiṭṭha, amma pārike,  tvampi me mātuṭṭhāne tiṭṭha, ahaṃ pana vo puttassa sāmassa ṭhāne ṭhatvā  pādadhovanādīni sabbakiccāni karissāmi, maṃ rājāti asallakkhetvā  sāmoti sallakkhethāti.<br/><br/>[03] te añjaliṃ paggayha vanditvā ``mahārāja, tava amhākaṃ  kammakaraṇakiccaṃ natthi, apica kho pana laṭṭhikoṭiyā no gahetvā  ānetvā sāmaṃ dassehī''ti yācantā gāthādvayamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 360^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``namo te kāsirājatthu, namo te kāsivaḍḍhana. <br/><br/>[22] añjaliṃ te paggaṇhāma, yāva sāmānupāpaya.. <br/><br/>[40] 361^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^V6.0106^ea^ ^a^M6.0109^ea^ pāde  samajjantā, mukhañca bhujadassanaṃ. <br/><br/>[22] saṃsumbhamānā attānaṃ, kālamāgamayāmase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yāva sāmānupāpayā^eb^ti yāva sāmo yattha, tattha  amhe anupāpaya. ^b^bhujadassana^eb^nti ^a^P6.0089^ea^  kalyāṇadassanaṃ abhirūpaṃ. ^b^saṃsumbhamānā^eb^ti pothentā.  ^b^kālamāgamayāmase^eb^ti kālakiriyaṃ āgamessāma.<br/><br/>[03] tesaṃ evaṃ kathentānaññeva sūriyo atthaṅgato. atha rājā  ``sacāhaṃ idāneva ime tattha nessāmi, taṃ disvāva nesaṃ hadayaṃ  phalissati, iti tiṇṇampi etesaṃ matakāle ahaṃ niraye uppajjantoyeva  nāma, tasmā tesaṃ gantuṃ na dassāmī''ti cintetvā catasso gāthāyo  ajjhabhāsi -- <br/><br/>[40] 362^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``brahā vāḷamigākiṇṇaṃ, ākāsantaṃva dissati. <br/><br/>[22] yattha sāmo hato seti, candova patito chamā.. <br/><br/>[40] 363^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``brahā vāḷamigākiṇṇaṃ, ākāsantaṃva dissati. <br/><br/>[22] yattha sāmo hato seti, sūriyova patito chamā.. <br/><br/>[40] 364^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``brahā vāḷamigākiṇṇaṃ, ākāsantaṃva dissati. <br/><br/>[22] yattha sāmo hato seti, paṃsunā patikunthito.. <br/><br/>[40] 365^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``brahā vāḷamigākiṇṇaṃ, ākāsantaṃva dissati. <br/><br/>[22] yattha sāmo hato seti, idheva vasathassame''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^brahā^eb^ti accuggataṃ. ^b^ākāsantaṃvā^eb^ti etaṃ vanaṃ  ākāsassa anto viya hutvā dissati. ^b^atha vā  ākāsanta^eb^nti ākāsamānaṃ, pakāsamānanti attho. ^b^chamā^eb^ti  chamāyaṃ, pathaviyanti attho. ``chama''ntipi pāṭho, pathaviṃ patito  viyāti attho. ^b^patikunthito^eb^ti parikiṇṇo, paliveṭhitoti  attho.<br/><br/>[03] atha ^a^M6.0110^ea^ te attano vāḷamigabhayābhāvaṃ dassetuṃ  gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 366^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadi ^a^V6.0107^ea^ tattha sahassāni, satāni  niyutāni ca. <br/><br/>[22] nevamhākaṃ bhayaṃ koci, vane vāḷesu vijjatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kocī^eb^ti imasmiṃ vane katthaci ekasmiṃ padesepi  amhākaṃ vāḷesu bhayaṃ nāma natthi.<br/><br/>[03] rājā te paṭibāhituṃ asakkonto hatthesu gahetvā tattha nesi.  tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 367^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato andhānamādāya, kāsirājā brahāvane. <br/><br/>[22] hatthe gahetvā pakkāmi, yattha sāmo hato ahū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P6.0090^ea^ ^b^tato^eb^ti tadā. ^b^andhāna^eb^nti  andhe. ^b^ahū^eb^ti ahosi. ^b^yatthā^eb^ti yasmiṃ ṭhāne so  nipanno, tattha nesīti attho.<br/><br/>[03] so ānetvā ca pana sāmassa santike ṭhapetvā ``ayaṃ vo  putto''ti ācikkhi. athassa pitā sīsaṃ ukkhipitvā mātā pāde  gahetvā ūrūsu ṭhapetvā nisīditvā vilapiṃsu. tamatthaṃ pakāsento  satthā āha -- <br/><br/>[40] 368^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvāna patitaṃ sāmaṃ, puttakaṃ paṃsukunthitaṃ. <br/><br/>[22] apaviddhaṃ brahāraññe, candaṃva patitaṃ chamā.. <br/><br/>[40] 369^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvāna patitaṃ sāmaṃ, puttakaṃ paṃsukunthitaṃ. <br/><br/>[22] apaviddhaṃ brahāraññe, sūriyaṃva patitaṃ chamā.. <br/><br/>[40] 370^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvāna patitaṃ sāmaṃ, puttakaṃ paṃsukunthitaṃ. <br/><br/>[22] apaviddhaṃ brahāraññe, kalūnaṃ paridevayuṃ.. <br/><br/>[40] 371^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvāna patitaṃ sāmaṃ, puttakaṃ paṃsukunthitaṃ. <br/><br/>[22] bāhā paggayha pakkanduṃ, `adhammo kira bho'iti.. <br/><br/>[40] 372^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bāḷhaṃ ^a^V6.0108^ea^ kho tvaṃ pamattosi, sāma  kalyāṇadassana. <br/><br/>[22] yo ajjevaṃ gate kāle, na kiñci mabhibhāsasi.. <br/><br/>[40] 373^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bāḷhaṃ ^a^M6.0111^ea^ kho tvaṃ padittosi, sāma  kalyāṇadassana. <br/><br/>[22] yo ajjevaṃ gate kāle, na kiñci mabhibhāsasi.. <br/><br/>[40] 374^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bāḷhaṃ kho tvaṃ pakuddhosi, sāma kalyāṇadassana. <br/><br/>[22] yo ajjevaṃ gate kāle, na kiñci mabhibhāsati.. <br/><br/>[40] 375^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bāḷhaṃ kho tvaṃ pasuttosi, sāma kalyāṇadassana. <br/><br/>[22] yo ajjevaṃ gate kāle, na kiñci mabhibhāsasi.. <br/><br/>[40] 376^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bāḷhaṃ kho tvaṃ vimanosi, sāma kalyāṇadassana. <br/><br/>[22] yo ajjevaṃ gate kāle, na kiñci mabhibhāsasi.. <br/><br/>[40] 377^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jaṭaṃ valinaṃ paṃsugataṃ, kodāni saṇṭhapessati. <br/><br/>[22] sāmo ayaṃ kālakato, andhānaṃ paricārako.. <br/><br/>[40] 378^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko me sammajjamādāya, sammajjissati assamaṃ. <br/><br/>[22] sāmo ayaṃ kālakato, andhānaṃ paricārako.. <br/><br/>[40] 379^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kodāni nhāpayissati, sītenuṇhodakena ca. <br/><br/>[22] sāmo ayaṃ kālakato, andhānaṃ paricārako.. <br/><br/>[40] 380^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kodāni ^a^P6.0091^ea^ bhojayissati,  vanamūlaphalāni ca. <br/><br/>[22] sāmo ayaṃ kālakato, andhānaṃ paricārako''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^apaviddha^eb^nti raññā niratthakaṃ chaḍḍitaṃ. ^b^adhammo  kira bho itī^eb^ti ayuttaṃ kira bho, ajja imasmiṃ loke vattati.  ^b^pamatto^eb^ti tikhiṇasuraṃ pivitvā viya matto pamatto pamādaṃ  āpanno. ^b^paditto^eb^ti dappito. ^b^``pakuddhosi  vimanosī''^eb^ti sabbaṃ vilāpavasena bhaṇanti. ^b^jaṭa^eb^nti tāta  ^a^V6.0109^ea^, amhākaṃ jaṭāmaṇḍalaṃ. ^b^valinaṃ paṃsugata^eb^nti yadā  ākulaṃ malaggahitaṃ bhavissati. ^b^kodānī^eb^ti idāni ko  saṇṭhapessati, sodhetvā ujuṃ karissatīti.<br/><br/>[03] athassa mātā bahuṃ vilapitvā tassa ure hatthaṃ ṭhapetvā santāpaṃ  upadhārentī ``puttassa me santāpo pavattatiyeva, visavegena visaññitaṃ  āpanno bhavissati, nibbisabhāvatthāya cassa saccakiriyaṃ  karissāmī''ti cintetvā saccakiriyamakāsi. tamatthaṃ pakāsento  satthā āha -- <br/><br/>[40] 381^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvāna ^a^M6.0112^ea^ patitaṃ sāmaṃ, puttakaṃ  paṃsukunthitaṃ. <br/><br/>[22] aṭṭitā puttasokena, mātā saccaṃ abhāsatha.. <br/><br/>[40] 382^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, dhammacārī pure ahu. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 383^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, brahmacārī pure ahu. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 384^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, saccavādī pure ahu. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 385^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, mātāpettibharo ahu. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 386^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, kule jeṭṭhāpacāyiko. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 387^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, pāṇā piyataro mama. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 388^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ kiñcitthi kataṃ puññaṃ, mayhañceva pitucca te. <br/><br/>[22] sabbena tena kusalena, visaṃ sāmassa haññatū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0110^ea^ ^b^yena saccenā^eb^ti yena bhūtena sabhāvena.  ^b^dhammacārī^eb^ti dasakusalakammapathadhammacārī. ^b^saccavādī^eb^ti  hasitavasenapi musāvādaṃ na vadati. ^b^mātāpettibharo^eb^ti ^a^P6.0092^ea^  analaso hutvā rattindivaṃ mātāpitaro bhari. ^b^kule  jeṭṭhāpacāyiko^eb^ti jeṭṭhānaṃ mātāpitūnaṃ sakkārakārako hoti.<br/><br/>[03] evaṃ mātarā sattahi gāthāhi saccakiriyāya katāya sāmo  parivattitvā nipajji. athassa pitā ``jīvati me putto,  ahampissa saccakiriyaṃ karissāmī''ti tatheva saccakiriyamakāsi.  tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 389^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvāna patitaṃ sāmaṃ, puttakaṃ paṃsukunthitaṃ. <br/><br/>[22] aṭṭito puttasokena, pitā saccaṃ abhāsatha.. <br/><br/>[40] 390^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena ^a^M6.0113^ea^ saccenayaṃ sāmo, dhammacārī  pure ahu. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 391^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, brahmacārī pure ahu. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 392^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, saccavādī pure ahu. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 393^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, mātāpettibharo ahu. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 394^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, kule jeṭṭhāpacāyiko. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 395^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena saccenayaṃ sāmo, pāṇā piyataro mama. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 396^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ ^a^V6.0111^ea^ kiñcitthi kataṃ puññaṃ, mayhañceva  mātucca te. <br/><br/>[22] sabbena tena kusalena, visaṃ sāmassa haññatū''ti..<br/><br/>[03] evaṃ pitari saccakiriyaṃ karonte mahāsatto parivattitvā itarena  passena nipajji. athassa tatiyaṃ saccakiriyaṃ devatā akāsi.  tamatthaṃ pakāsento satthā aha -- <br/><br/>[40] 397^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sā devatā antarahitā, pabbate gandhamādane. <br/><br/>[22] sāmassa anukampāya, imaṃ saccaṃ abhāsatha.. <br/><br/>[40] 398^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pabbatyāhaṃ gandhamādane, cirarattanivāsinī. <br/><br/>[27] na me piyataro koci, añño sāmena vijjati. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 399^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbe vanā gandhamayā, pabbate gandhamādane. <br/><br/>[22] etena saccavajjena, visaṃ sāmassa haññatu.. <br/><br/>[40] 400^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tesaṃ lālappamānānaṃ, bahuṃ kāruññasañhitaṃ. <br/><br/>[22] khippaṃ sāmo samuṭṭhāsi, yuvā kalyāṇadassano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0114^ea^ ^b^pabbatyāha^eb^nti pabbate ahaṃ.  ^b^sabbe vanā gandhamayā^eb^ti sabbe rukkhā gandhamayā. na hi tattha  agandho nāma koci rukkho atthi. ^b^tesa^eb^nti bhikkhave, tesaṃ  ubhinnaṃ lālappamānānaññeva devatāya saccakiriyāya pariyosāne khippaṃ  sāmo uṭṭhāsi, padumapattato udakaṃ viyassa visaṃ vinivattetvā ābādho  vigato, idha nu kho viddho, ettha nu kho viddhoti viddhaṭṭhānampi na  paññāyi.<br/><br/>[03] iti mahāsattassa nirogabhāvo, mātāpitūnañca cakkhupaṭilābho,  aruṇuggamanañca, devatānubhāvena tesaṃ catunnaṃ assameyeva pākaṭabhāvo  ^a^P6.0093^ea^ cāti sabbaṃ ekakkhaṇeyeva ahosi. mātāpitaro  ``cakkhūni no laddhāni, suvaṇṇasāmo ca arogo jāto''ti  atirekataraṃ tussiṃsu. atha ne sāmapaṇḍito gāthaṃ abhāsi -- <br/><br/>[40] 401^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sāmohamasmi ^a^V6.0112^ea^ bhaddaṃ vo, sotthināmhi  samuṭṭhito. <br/><br/>[22] mā bāḷhaṃ paridevetha, mañcunābhivadetha ma''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sotthināmhi samuṭṭhito^eb^ti sotthinā sukhena uṭṭhito  amhi bhavāmi. ^b^mañjunā^eb^ti madhurassarena maṃ abhivadetha.<br/><br/>[03] atha so rājānaṃ disvā paṭisanthāraṃ karonto āha -- <br/><br/>[40] 402^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ. <br/><br/>[22] issarosi anuppatto, yaṃ idhatthi pavedaya.. <br/><br/>[40] 403^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo. <br/><br/>[22] phalāni khuddakappāni, bhuñja rāja varaṃ varaṃ.. <br/><br/>[40] 404^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atthi me pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā. <br/><br/>[22] tato piva mahārāja, sace tvaṃ abhikaṅkhasī''ti..<br/><br/>[03] rājāpi taṃ acchariyaṃ disvā āha -- <br/><br/>[40] 405^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sammuyhāmi pamuyhāmi, sabbā muyhanti me disā. <br/><br/>[22] petaṃ taṃ sāma maddakkhiṃ, ko nu tvaṃ sāma jīvasī''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^a^M6.0115^ea^ ^b^peta^eb^nti sāma ahaṃ taṃ mataṃ addasaṃ.  ^b^ko nu tva^eb^nti kathaṃ nu tvaṃ jīvitaṃ paṭilabhasīti pucchi.<br/><br/>[03] mahāsatto ``ayaṃ rājā maṃ `mato'ti sallakkhesi,  amatabhāvamassa pakāsessāmī''ti cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 406^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api jīvaṃ mahārāja, purisaṃ gāḷhavedanaṃ. <br/><br/>[22] upanītamanasaṅkappaṃ, jīvantaṃ maññate mataṃ.. <br/><br/>[40] 407^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api ^a^V6.0113^ea^ jīvaṃ mahārāja, purisaṃ gāḷhavedanaṃ. <br/><br/>[22] taṃ nirodhagataṃ santaṃ, jīvantaṃ maññate mata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^api jīva^eb^nti jīvamānaṃ api.  ^b^upanītamanasaṅkappa^eb^nti bhavaṅgaotiṇṇacittācāraṃ.  ^b^jīvanta^eb^nti jīvamānameva ``eso mato''ti maññati.  ^b^nirodhagata^eb^nti assāsapassāsanirodhaṃ samāpannaṃ santaṃ vijjamānaṃ  maṃ evaṃ loko mataṃ viya jīvantameva maññati.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā mahāsatto rājānaṃ atthe yojetukāmo dhammaṃ  desento puna dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 408^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^P6.0094^ea^ mātaraṃ pitaraṃ vā, macco  dhammena posati. <br/><br/>[22] devāpi naṃ tikicchanti, mātāpettibharaṃ naraṃ.. <br/><br/>[40] 409^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo mātaraṃ pitaraṃ vā, macco dhammena posati. <br/><br/>[22] idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī''ti..<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ``acchariyaṃ vata, bho, mātāpettibharassa  jantuno uppannarogaṃ devatāpi tikicchanti, ativiya ayaṃ sāmo  sobhatī''ti añjaliṃ paggayha yācanto āha -- <br/><br/>[40] 410^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``esa bhiyyo pamuyhāmi, sabbā muyhanti me disā. <br/><br/>[22] saraṇaṃ taṃ sāma gacchāmi, tvañca me saraṇaṃ bhavā''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^bhiyyo^eb^ti yasmā tādise parisuddhasīlaguṇasampanne  tayi aparajjhiṃ, tasmā atirekataraṃ sammuyhāmi. ^b^tvañca me  saraṇaṃ bhavā^eb^ti saraṇaṃ gacchantassa me tvaṃ saraṇaṃ bhava, patiṭṭhā hohi,  devalokagāmimaggaṃ karohīti.<br/><br/>[03] atha ^a^M6.0116^ea^ naṃ mahāsatto ``sacepi, mahārāja,  devalokaṃ gantukāmosi, mahantaṃ dibbasampattiṃ paribhuñjitukāmosi,  imāsu dasarājadhammacariyāsu vattassū''ti tassa dhammaṃ desento dasa  rājadhammacariyagāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 411^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ ^a^V6.0114^ea^ cara mahārāja, mātāpitūsu  khattiya. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.. <br/><br/>[40] 412^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ cara mahārāja, puttadāresu khattiya. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.. <br/><br/>[40] 413^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ cara mahārāja, mittāmaccesu khattiya. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.. <br/><br/>[40] 414^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ cara mahārāja, vāhanesu balesu ca. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.. <br/><br/>[40] 415^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ cara mahārāja, gāmesu nigamesu ca. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.. <br/><br/>[40] 416^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ cara mahārāja, raṭṭhesu janapadesu ca. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.. <br/><br/>[40] 417^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ cara mahārāja, samaṇabrāhmaṇesu ca. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.. <br/><br/>[40] 418^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ cara mahārāja, migapakkhīsu khattiya. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.. <br/><br/>[40] 419^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ cara mahārāja, dhammo ciṇṇo sukhāvaho. <br/><br/>[22] idha dhammaṃ caritvāna, rāja saggaṃ gamissasi.. <br/><br/>[40] 420^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhammaṃ cara mahārāja, saindā devā sabrahmakā. <br/><br/>[22] suciṇṇena divaṃ pattā, mā dhammaṃ rāja pāmado''ti..<br/><br/>[03] tāsaṃ ^a^V6.0115^ea^ ^a^M6.0117^ea^ attho  ^b^tesakuṇajātake^eb^ (jā0 2.17.1 ādayo) vitthāritova. evaṃ  ^a^P6.0095^ea^ mahāsatto tassa dasa rājadhamme desetvā uttaripi  ovaditvā pañca sīlāni adāsi. so tassa ovādaṃ sirasā  sampaṭicchitvā mahāsattaṃ vanditvā khamāpetvā bārāṇasiṃ gantvā  dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo ahosi. bodhisattopi  yāvajīvaṃ mātāpitaro paricaritvā mātāpitūhi saddhiṃ pañca abhiññā  ca aṭṭha samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā idaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``bhikkhave, mātāpitūnaṃ  posanaṃ nāma paṇḍitānaṃ vaṃso''ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne mātuposakabhikkhu sotāpattiphalaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] tadā rājā ānando ahosi, devadhītā uppalavaṇṇā, sakko  anuruddho, dukūlapaṇḍito mahākassapo, pārikā bhaddakāpilānī  bhikkhunī, suvaṇṇasāmapaṇḍito pana ahameva sammāsambuddho ahosinti. <br/><br/>[06] suvaṇṇasāmajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 113
item: 20
title: [] . mahājanakajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇasāmajātakavaṇṇanā^[] . nimijātakavaṇṇanā^^
content:
  [03] ^b^accheraṃ^eb^ ^a^V6.0116^ea^ ^a^M6.0119^ea^ ^b^vata  lokasmi^eb^nti idaṃ satthā mithilaṃ upanissāya maghadevāmbavane  viharanto sitapātukammaṃ ārabbha kathesi. ekadivasañhi satthā  sāyanhasamaye sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ tasmiṃ ambavane cārikaṃ  caramāno ekaṃ ramaṇīyaṃ bhūmippadesaṃ disvā attano pubbacariyaṃ  kathetukāmo hutvā sitapātukammaṃ katvā āyasmatā ānandattherena  sitapātukammakāraṇaṃ puṭṭho ``ānanda, ayaṃ bhūmippadeso pubbe mayā  maghadevarājakāle jhānakīḷhaṃ kīḷantena ajjhāvuṭṭhapubbo''ti vatvā tena  yācito paññattāsane nisīditvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte videharaṭṭhe mithilanagare maghadevo nāma rājā rajjaṃ  kāresi. so caturāsītivassasahassāni kumārakīḷhaṃ kīḷi,  caturāsītivassasahassāni uparajjaṃ kāresi, caturāsītivassasahassāni  rajjaṃ kārento ``yadā me samma kappaka, sirasmiṃ palitāni  passeyyāsi, tadā me āroceyyāsī''ti āha. aparabhāge kappako  palitāni disvā rañño ārocesi. rājā palitaṃ suvaṇṇasaṇḍāsena  uddharāpetvā hatthatale patiṭṭhāpetvā palitaṃ oloketvā maccurājena  āgantvā nalāṭe laggaṃ viya maraṇaṃ sampassamāno ^a^P6.0096^ea^  ``idāni me pabbajitakālo''ti kappakassa gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ  pakkosāpetvā ``tāta, rajjaṃ paṭiccha, ahaṃ pabbajissāmī''ti vatvā  ``kiṃ kāraṇā devā''ti vutte -- <br/><br/>[21] ``uttamaṅgaruhā mayhaṃ, ime jātā vayoharā. <br/><br/>[22] pātubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamā''ti.. -- <br/><br/>[25] vatvā puttaṃ rajje abhisiñcitvā ``tāta, tvampi  evarūpaṃ palitaṃ disvāva pabbajeyyāsī''ti taṃ ovaditvā nagarā  nikkhamitvā ambavane isipabbajjaṃ pabbajitvā  caturāsītivassasahassāni cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke  nibbatti. puttopissa eteneva upāyena pabbajitvā brahmalokaparāyaṇo  ahosi. tathā tassa putto, tathā tassa puttoti evaṃ dvīhi ūnāni  caturāsītikhattiyasahassāni sīse palitaṃ disvāva imasmiṃ ambavane  ^a^M6.0120^ea^ pabbajitvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke  nibbattiṃsu.<br/><br/>[03] tesaṃ ^a^V6.0117^ea^ sabbapaṭhamaṃ nibbatto maghadevarājā brahmaloke  ṭhitova attano vaṃsaṃ olokento dvīhi ūnāni  caturāsītikhattiyasahassāni pabbajitāni disvā tuṭṭhamānaso hutvā  ``ito nu kho paraṃ pavattissati, na pavattissatī''ti olokento  appavattanabhāvaṃ ñatvā ``mama vaṃsaṃ ahameva ghaṭessāmī''ti cintetvā  tato cavitvā mithilanagare rañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ  gaṇhitvā dasamāsaccayena mātu kucchito nikkhami. rājā tassa  nāmaggahaṇadivase nemittake brāhmaṇe pakkosāpetvā pucchi. te tassa  lakkhaṇāni oloketvā ``mahārāja, ayaṃ kumāro tumhākaṃ vaṃsaṃ  ghaṭento uppanno. tumhākañhi vaṃso pabbajitavaṃso, imassa parato  nāgamissatī''ti vadiṃsu. taṃ sutvā rājā ``ayaṃ kumāro  rathacakkanemi viya mama vaṃsaṃ ghaṭento jāto, tasmā tassa  `nimikumāro'ti nāmaṃ karissāmī''ti cintetvā  ``nimikumāro''tissa nāmaṃ akāsi.<br/><br/>[03] so daharakālato paṭṭhāya dāne sīle uposathakamme ca abhirato  ahosi. athassa pitā purimanayeneva palitaṃ disvā kappakassa  gāmavaraṃ datvā puttassa rajjaṃ niyyādetvā ambavane pabbajitvā  brahmalokaparāyaṇo ahosi. nimirājā pana dānajjhāsayatāya catūsu  nagaradvāresu nagaramajjhe cāti pañcasu ṭhānesu pañca dānasālāyo  kārāpetvā mahādānaṃ ^a^P6.0097^ea^ pavattesi. ekekāya  dānasālāya satasahassaṃ satasahassaṃ katvā devasikaṃ pañca pañca  kahāpaṇasatasahassāni pariccaji, niccaṃ pañca sīlāni rakkhi,  pakkhadivasesu uposathaṃ samādiyi, mahājanampi dānādīsu puññesu  samādapesi, saggamaggaṃ ācikkhitvā nirayabhayena tajjetvā dhammaṃ  desesi. tassa ovāde ṭhitā manussā dānādīni puññāni katvā  tato cutā devaloke nibbattiṃsu, devaloko paripūri, nirayo tuccho  viya ahosi. tadā tāvatiṃsabhavane devasaṅghā sudhammāyaṃ devasabhāyaṃ  sannipatitvā ``aho, vata amhākaṃ ācariyo nimirājā, taṃ  nissāya mayaṃ imaṃ buddhaññaṇenapi aparicchindanīyaṃ dibbasampattiṃ  anubhavāmā''ti vatvā mahāsattassa guṇe vaṇṇayiṃsu ^a^M6.0121^ea^.  manussalokepi mahāsamuddapiṭṭhe āsittatelaṃ viya mahāsattassa  guṇakathā patthari. satthā tamatthaṃ āvibhūtaṃ katvā bhikkhusaṅghassa  kathento āha -- <br/><br/>[40] 421^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``accheraṃ vata lokasmiṃ, uppajjanti vicakkhaṇā. <br/><br/>[22] yadā ahu nimirājā, paṇḍito kusalatthiko.. <br/><br/>[40] 422^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rājā ^a^V6.0118^ea^ sabbavidehānaṃ, adā dānaṃ  arindamo. <br/><br/>[27] tassa taṃ dadato dānaṃ, saṅkappo udapajjatha. <br/><br/>[22] dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā, katamaṃ su mahapphala''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yadā ahū^eb^ti bhikkhave, yadā paṇḍito attano ca  paresañca kusalatthiko nimirājā ahosi, tadā devamanussā  ``accheraṃ vata, bho, evarūpāpi nāma anuppanne buddhañāṇe mahājanassa  buddhakiccaṃ sādhayamānā lokasmiṃ vicakkhaṇā uppajjantī''ti evaṃ  tassa guṇakathaṃ kathesunti attho. ``yathā ahū''tipi pāṭho.  tassattho -- yathā ahu nimirājā paṇḍito kusalatthikoyeva,  tathārūpā mahājanassa buddhakiccaṃ sādhayamānā uppajjanti vicakkhaṇā.  yaṃ tesaṃ uppannaṃ, taṃ accheraṃ vata lokasminti. iti satthā sayameva  acchariyajāto evamāha. ^b^sabbavidehāna^eb^nti sabbavideharaṭṭhavāsīnaṃ.  ^b^katamaṃ sū^eb^ti etesu dvīsu katamaṃ nu kho mahapphalanti attho.<br/><br/>[03] so kira pannarasīuposathadivase uposathiko hutvā  sabbābharaṇāni omuñcitvā sirisayanapiṭṭhe nipannova dve yāme niddaṃ  okkamitvā pacchimayāme pabuddho pallaṅkaṃ ābhujitvā ``ahaṃ mahājanassa  aparimāṇaṃ dānampi demi, sīlampi rakkhāmi, dānassa nu kho  mahantaṃ phalaṃ, udāhu brahmacariyassā''ti cintetvā attano kaṅkhaṃ  chindituṃ nāsakkhi. tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi.  sakko āvajjento taṃ tathā vitakkentaṃ disvā ``kaṅkhamassa ^a^P6.0098^ea^  chindissāmī''ti ekakova sīghaṃ āgantvā sakalanivesanaṃ  ekobhāsaṃ katvā sirigabbhaṃ pavisitvā obhāsaṃ pharitvā ākāse  ṭhatvā tena puṭṭho byākāsi. tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 423^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^M6.0122^ea^ saṅkappamaññāya, maghavā  devakuñjaro. <br/><br/>[22] sahassanetto pāturahu, vaṇṇena vihanaṃ tamaṃ.. <br/><br/>[40] 424^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``salomahaṭṭho manujindo, vāsavaṃ avacā nimi. <br/><br/>[22] devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado.. <br/><br/>[40] 425^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ca me tādiso vaṇṇo, diṭṭho vā yadi vā suto. <br/><br/>[22] ācikkha me tvaṃ bhaddante, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.. <br/><br/>[40] 426^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``salomahaṭṭhaṃ ^a^V6.0119^ea^ ñatvāna, vāsavo avacā  nimiṃ. <br/><br/>[27] sakkohamasmi devindo, āgatosmi tavantike. <br/><br/>[22] alomahaṭṭho manujinda, puccha pañhaṃ yamicchasi.. <br/><br/>[40] 427^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so ca tena katokāso, vāsavaṃ avacā nimi. <br/><br/>[27] pucchāmi taṃ mahārāja, sabbabhūtānamissara. <br/><br/>[22] `dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā, katamaṃsu mahapphalaṃ'.. <br/><br/>[40] 428^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so puṭṭho naradevena, vāsavo avacā nimiṃ. <br/><br/>[22] vipākaṃ brahmacariyassa, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 429^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hīnena brahmacariyena, khattiye upapajjati. <br/><br/>[22] majjhimena ca devattaṃ, uttamena visujjhati.. <br/><br/>[40] 430^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na hete sulabhā kāyā, yācayogena kenaci. <br/><br/>[22] ye kāye upapajjanti, anāgārā tapassino''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^salomahaṭṭho^eb^ti bhikkhave, so nimirājā obhāsaṃ  disvā ākāsaṃ olokento taṃ dibbābharaṇapaṭimaṇḍitaṃ disvāva bhayena  lomahaṭṭho hutvā ^b^``devatā nusi gandhabbo''^eb^tiādinā pucchi.  ^b^alomahaṭṭho^eb^ti nibbhayo ahaṭṭhalomo hutvā puccha, mahārājāti.  ^b^vāsavaṃ avacā^eb^ti tuṭṭhamānaso hutvā sakkaṃ avoca. ^b^jānaṃ  akkhāsijānato^eb^ti bhikkhave, so sakko atīte attanā paccakkhato  diṭṭhapubbaṃ brahmacariyassa vipākaṃ jānanto tassa ajānato akkhāsi.<br/><br/>[03] ^b^hīnenā^eb^tiādīsu puthutitthāyatane methunaviratimattaṃ sīlaṃ  hīnaṃ nāma, tena khattiyakule upapajjati. jhānassa upacāramattaṃ  majjhimaṃ nāma, tena ^a^M6.0123^ea^ devattaṃ upapajjati.  aṭṭhasamāpattinibbattanaṃ pana uttamaṃ nāma, tena brahmaloke nibbattati, taṃ  bāhirakā nibbānanti kathenti. tenāha ``visujjhatī''ti.  imasmiṃ pana buddhasāsane parisuddhasīlassa bhikkhuno aññataraṃ  devanikāyaṃ patthentassa brahmacariyacetanā hīnatāya hīnaṃ nāma, tena  yathāpatthite devaloke nibbattati. parisuddhasīlassa bhikkhuno  aṭṭhasamāpattinibbattanaṃ majjhimaṃ nāma, tena brahmaloke nibbattati  ^a^P6.0099^ea^. parisuddhasīlassa vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattuppatti  uttamaṃ nāma, tena visujjhatīti ^a^V6.0120^ea^. iti sakko  ``mahārāja, dānato sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena  brahmacariyavāsova mahapphalo''ti vaṇṇeti. ^b^kāyā^eb^ti brahmaghaṭā.  ^b^yācayogenā^eb^ti yācanayuttakena yaññayuttakena vāti ubhayatthāpi  dāyakassevetaṃ nāmaṃ. ^b^tapassino^eb^ti tapanissitakā.<br/><br/>[03] imāya gāthāya brahmacariyavāsasseva mahapphalabhāvaṃ dīpetvā  idāni ye atīte mahādānaṃ datvā kāmāvacaraṃ atikkamituṃ nāsakkhiṃsu,  te rājāno dassento āha -- <br/><br/>[40] 431^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dudīpo sāgaro selo, mujakindo bhagīraso. <br/><br/>[22] usindaro kassapo ca, asako ca puthujjano.. <br/><br/>[40] 432^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ete caññe ca rājāno, khattiyā brāhmaṇā bahū. <br/><br/>[22] puthuyaññaṃ yajitvāna, petattaṃ nātivattisu''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- mahārāja, pubbe bārāṇasiyaṃ dudīpo nāma rājā  dānaṃ datvā maraṇacakkena chinno kāmāvacareyeva nibbatti. tathā  sāgarādayo aṭṭhāti ete ca aññe ca bahū rājāno ceva khattiyā  brāhmaṇā ca puthuyaññaṃ yajitvāna anekappakāraṃ dānaṃ datvā  kāmāvacarabhūmisaṅkhātaṃ petattaṃ nātivattiṃsūti attho.  kāmāvacaradevatā hi rūpādino kilesavatthussa kāraṇā paraṃ  paccāsīsanato kapaṇatāya ``petā''ti vuccanti. vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[21] ``ye ^a^M6.0124^ea^ adutiyā na ramanti ekikā,  vivekajaṃ ye na labhanti pītiṃ. <br/><br/>[22] kiñcāpi te indasamānabhogā, te ve parādhīnasukhā  varākā''ti..<br/><br/>[03] evampi dānaphalato brahmacariyaphalasseva mahantabhāvaṃ dassetvā  idāni brahmacariyavāsena petabhavanaṃ atikkamitvā brahmaloke  nibbattatāpase dassento āha -- <br/><br/>[40] 433^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atha yīme avattiṃsu, anāgārā tapassino. <br/><br/>[22] sattisayo yāmahanu, somayāmo manojavo.. <br/><br/>[40] 434^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``samuddo māgho bharato ca, isi kālapurakkhato. <br/><br/>[22] aṅgīraso kassapo ca, kisavaccho akatti cā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0121^ea^ ^b^avattiṃsū^eb^ti kāmāvacaraṃ atikkamiṃsu.  ^b^tapassino^eb^ti sīlatapañceva samāpattitapañca nissitā.  ^b^sattisayo^eb^ti yāmahanuādayo satta bhātarova sandhāyāha.  aṅgīrasādīhi catūhi saddhiṃ ekādasete avattiṃsu atikkamiṃsūti attho.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P6.0100^ea^ tāva sutavaseneva dānaphalato  brahmacariyavāsasseva mahapphalataṃ vaṇṇetvā idāni attanā diṭṭhapubbaṃ  āharanto āha -- <br/><br/>[40] 435^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uttarena nadī sīdā, gambhīrā duratikkamā. <br/><br/>[22] naḷaggivaṇṇā jotanti, sadā kañcanapabbatā.. <br/><br/>[40] 436^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``parūḷhakacchā tagarā, rūḷhakacchā vanā nagā. <br/><br/>[22] tatrāsuṃ dasasahassā, porāṇā isayo pure.. <br/><br/>[40] 437^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahaṃ seṭṭhosmi dānena, saṃyamena damena ca. <br/><br/>[22] anuttaraṃ vataṃ katvā, pakiracārī samāhite.. <br/><br/>[40] 438^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jātimantaṃ ajaccañca, ahaṃ ujugataṃ naraṃ. <br/><br/>[22] ativelaṃ namassissaṃ, kammabandhū hi māṇavā.. <br/><br/>[40] 439^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbe ^a^M6.0125^ea^ vaṇṇā adhammaṭṭhā, patanti  nirayaṃ adho. <br/><br/>[22] sabbe vaṇṇā visujjhanti, caritvā dhammamuttama''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^uttarenā^eb^ti mahārāja, atīte uttarahimavante dvinnaṃ  suvaṇṇapabbatānaṃ antare pavattā sīdā nāma nadī gambhīrā nāvāhipi  duratikkamā ahosi. kiṃ kāraṇā? sā hi atisukhumodakā,  sukhumattā udakassa antamaso morapiñcha-mattampi tattha patitaṃ naṃ  saṇṭhāti, osīditvā heṭṭhātalameva gacchati. teneva sā sīdā nāma  ahosi. te pana tassā tīresu kañcanapabbatā sadā naḷaggivaṇṇā  hutvā jotanti obhāsanti. ^b^parūḷhakacchā tagarā^eb^ti tassā  pana nadiyā tīre kacchā parūḷhatagarā ahesuṃ tagaragandhasugandhino.  ^b^rūḷhakacchā vanā nagā^eb^ti ye tattha aññepi pabbatā, tesampi  antare kacchā rūḷhavanā ahesuṃ, pupphaphalūpagarukkhasañchannāti attho.  ^b^tatrāsu^eb^nti tasmiṃ evaṃ ramaṇīye bhūmibhāge dasasahassā isayo  ^a^V6.0122^ea^ ahesuṃ. te sabbepi abhiññāsamāpattilābhinova. tesu  bhikkhācāravelāya keci uttarakuruṃ gacchanti, keci mahājambudīpe  jambuphalaṃ āharanti, keci himavanteyeva madhuraphalāphalāni āharitvā  khādanti, keci jambudīpatale taṃ taṃ nagaraṃ gacchanti. ekopi  rasataṇhābhibhūto natthi, jhānasukheneva vītināmenti. tadā eko  tāpaso ākāsena bārāṇasiṃ gantvā sunivattho supāruto piṇḍāya  caranto purohitassa gehadvāraṃ pāpuṇi. so tassa upasame pasīditvā  antonivesanaṃ ānetvā bhojetvā katipāhaṃ paṭijagganto vissāse  uppanne ``bhante, tumhe kuhiṃ vasathā''ti pucchi. ``asukaṭṭhāne  nāmāvuso''ti. ``kiṃ pana tumhe ekakova tattha vasatha, udāhu  aññepi atthī''ti? ``kiṃ vadesi, āvuso, tasmiṃ padese  dasasahassā isayo vasanti, sabbeva abhiññāsamāpattilābhino''ti.  tassa tesaṃ guṇaṃ sutvā pabbajjāya cittaṃ nami. atha naṃ so āha --  ``bhante, mampi tattha netvā pabbājethā''ti. ``āvuso, tvaṃ  rājapuriso, na taṃ sakkā pabbājetu''nti. ``tena hi, bhante, ajjāhaṃ  rājānaṃ āpucchissāmi, tumhe svepi āgaccheyyāthā''ti. so  adhivāsesi.<br/><br/>[03] itaropi bhuttapātarāso rājānaṃ upasaṅkamitvā ``icchāmahaṃ, deva  ^a^P6.0101^ea^, pabbajitu''nti āha. ``kiṃ kāraṇā  pabbajissasī''ti? ``kāmesu dosaṃ nekkhamme ca ^a^M6.0126^ea^  ānisaṃsaṃ disvā''ti. ``tena hi pabbajāhi, pabbajitopi maṃ  dasseyyāsī''ti. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā attano gehaṃ  gantvā puttadāraṃ anusāsitvā sabbaṃ sāpateyyaṃ dassetvā attano  pabbajitaparikkhāraṃ gahetvā tāpasassa āgamanamaggaṃ olokentova  nisīdi. tāpasopi tatheva ākāsenāgantvā antonagaraṃ pavisitvā  tassa gehaṃ pāvisi. so taṃ sakkaccaṃ parivisitvā ``bhante, mayā  kathaṃ kātabba''nti āha. so taṃ bahinagaraṃ netvā hatthe ādāya  attano ānubhāvena tattha netvā pabbājetvā punadivase taṃ tattheva  ṭhapetvā bhattaṃ āharitvā datvā kasiṇaparikammaṃ ācikkhi. so  katipāheneva abhiññāsamāpattiyo nibbattetvā sayameva piṇḍāya carati.<br/><br/>[03] so aparabhāge ``ahaṃ rañño attānaṃ dassetuṃ paṭiññaṃ adāsiṃ,  dassessāmassa attāna''nti cintetvā tāpase vanditvā ākāsena  bārāṇasiṃ gantvā bhikkhaṃ caranto rājadvāraṃ pāpuṇi. rājā taṃ disvā  sañjānitvā antonivesanaṃ pavesetvā sakkāraṃ katvā ``bhante, kuhiṃ  vasathā''ti pucchi. ``uttarahimavantapadese kañcanapabbatantare pavattāya  sīdānadiyā tīre, mahārājā''ti. ``kiṃ pana, bhante, ekakova  tattha vasatha, udāhu aññepi atthī''ti. ``kiṃ vadesi, mahārāja,  tattha dasasahassā isayo vasanti, sabbeva  abhiññāsamāpattilābhino''ti? rājā ^a^V6.0123^ea^ tesaṃ guṇaṃ sutvā  sabbesaṃ bhikkhaṃ dātukāmo ahosi. atha naṃ rājā āha --  ``bhante, ahaṃ tesaṃ isīnaṃ bhikkhaṃ dātukāmomhi, kiṃ karomī''ti?  ``mahārāja, te isayo jivhāviññeyyarase agiddhā, na sakkā  idhānetu''nti. ``bhante, tumhe nissāya te bhojessāmi, upāyaṃ me  ācikkhathā''ti. ``tena hi, mahārāja, sace tesaṃ dānaṃ  dātukāmosi, ito nikkhamitvā sīdānadītīre vasanto tesaṃ dānaṃ  dehī''ti.<br/><br/>[03] so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā sabbūpakaraṇāni gāhāpetvā  caturaṅginiyā senāya saddhiṃ nikkhamitvā attano rajjasīmaṃ pāpuṇi.  atha naṃ tāpaso attano ānubhāvena saddhiṃ senāya sīdānadītīraṃ netvā  nadītīre khandhāvāraṃ kārāpetvā ākāsena attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā  punadivase paccāgami. atha naṃ rājā sakkaccaṃ bhojetvā ``sve, bhante,  dasasahasse isayo ādāya idheva āgacchathā''ti āha. so  ``sādhū''ti ^a^M6.0127^ea^ sampaṭicchitvā gantvā punadivase  bhikkhācāravelāya tesaṃ isīnaṃ ārocesi ``mārisā, bārāṇasirājā  `tumhākaṃ bhikkhaṃ dassāmī'ti āgantvā sīdānadītīre nisinno sve  vo nimanteti, tassānukampāya khandhāvāraṃ gantvā bhikkhaṃ gaṇhathā''ti.  te ``sādhū''ti sampaṭicchitvā ākāsena gantvā khandhāvārassa  avidūre otariṃsu. rājā te disvā paccuggamanaṃ katvā khandhāvāraṃ  pavesetvā paññattāsanesu nisīdāpetvā isigaṇaṃ paṇītenāhārena  santappetvā tesaṃ iriyāpathe pasanno svātanāyapi nimantesi.  etenupāyena dasannaṃ tāpasasahassānaṃ dasavassasahassāni dānaṃ adāsi.  dadanto ca tasmiṃyeva padese nagaraṃ māpetvā sassakammaṃ kāresi.  na kho pana, mahārāja, tadā so rājā añño ahosi, atha kho  ^b^ahaṃ seṭṭhosmi dānena,^eb^ ahameva hi tadā dānena seṭṭho hutvā taṃ  mahādānaṃ datvā imaṃ petalokaṃ atikkamitvā brahmaloke nibbattituṃ  nāsakkhiṃ. mayā dinnaṃ pana dānaṃ bhuñjitvā sabbeva te tāpasā  kāmāvacaraṃ atikkamitvā brahmaloke nibbattā, imināpetaṃ veditabbaṃ  ``brahmacariyavāsova mahapphalo''ti.<br/><br/>[03] evaṃ dānena attano seṭṭhabhāvaṃ pakāsetvā ^a^P6.0102^ea^  itarehi tīhi padehi tesaṃ isīnaṃ guṇaṃ pakāseti. tattha  ^b^saṃyamenā^eb^ti sīlena. ^b^damenā^eb^ti indriyadamena.  ^b^anuttara^eb^nti etehi guṇehi nirantaraṃ uttamaṃ vataṃ samādānaṃ  caritvā. ^b^pakiracārī^eb^ti gaṇaṃ pakiritvā paṭikkhipitvā pahāya  ekacārike, ekībhāvaṃ gateti attho. ^b^samāhite^eb^ti  upacārappanāsamādhīhi samāhitacitte. evarūpe ahaṃ tapassino  upaṭṭhahinti dasseti. ^b^ahaṃ ujugata^eb^nti ahaṃ, mahārāja, tesaṃ  dasasahassānaṃ isīnaṃ antare kāyavaṅkādīnaṃ abhāvena ujugataṃ ekampi  naraṃ hīnajacco vā hotu jātisampanno vā, jātiṃ avicāretvā tesaṃ  guṇesu pasannamānaso hutvā sabbameva ativelaṃ ^a^V6.0124^ea^  namassissaṃ, niccakālameva namassissanti vadati. kiṃ kāraṇā?  ^b^kammabandhū hi māṇavā^eb^ti, sattā hi nāmete kammabandhū  kammapaṭisaraṇā, teneva kāraṇena sabbe vaṇṇāti veditabbā.<br/><br/>[03] evañca ^a^M6.0128^ea^ pana vatvā ``kiñcāpi, mahārāja,  dānato brahmacariyameva mahapphalaṃ, dvepi panete mahāpurisavitakkāva, tasmā  dvīsupi appamattova hutvā dānañca dehi, sīlañca rakkhāhī''ti taṃ  ovaditvā sakaṭṭhānameva gato. tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 440^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ vatvāna maghavā, devarājā sujampati. <br/><br/>[22] vedehamanusāsitvā, saggakāyaṃ apakkamī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^apakkamī^eb^ti pakkami, sudhammādevasabhāyaṃ nisinnameva  attānaṃ dassesīti attho.<br/><br/>[03] atha naṃ devagaṇā āhaṃsu ``mahārāja, nanu na paññāyittha,  kuhiṃ gatatthā''ti? ``mārisā mithilāyaṃ nimirañño ekā kaṅkhā  uppajji, tassa pañhaṃ kathetvā taṃ rājānaṃ nikkaṅkhaṃ katvā  āgatomhī''ti vatvā puna taṃ kāraṇaṃ gāthāya kathetuṃ āha -- <br/><br/>[40] 441^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imaṃ bhonto nisāmetha, yāvantettha samāgatā. <br/><br/>[22] dhammikānaṃ manussānaṃ, vaṇṇaṃ uccāvacaṃ bahuṃ.. <br/><br/>[40] 442^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā ayaṃ nimirājā, paṇḍito kusalatthiko. <br/><br/>[22] rājā sabbavidehānaṃ, adā dānaṃ arindamo.. <br/><br/>[40] 443^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa taṃ dadato dānaṃ, saṅkappo udapajjatha. <br/><br/>[22] dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā, katamaṃ su mahapphala''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ima^eb^nti dhammikānaṃ kalyāṇadhammānaṃ manussānaṃ mayā  vuccamānaṃ sīlavasena uccaṃ dānavasena avacaṃ bahuṃ imaṃ vaṇṇaṃ nisāmetha  suṇāthāti attho. ^b^yathā aya^eb^nti ayaṃ nimirājā yathā  ativiya paṇḍitoti.<br/><br/>[03] iti ^a^V6.0125^ea^ ^a^P6.0103^ea^ so aparihāpetvā rañño  vaṇṇaṃ kathesi. taṃ sutvā devasaṅghā rājānaṃ daṭṭhukāmā hutvā  ``amhākaṃ nimirājā ācariyo, tassovāde ṭhatvā taṃ nissāya  amhehi ayaṃ dibbasampatti laddhā, mayaṃ daṭṭhukāmamhā, taṃ pakkosāpehi,  mahārājā''ti vadiṃsu. sakko ``sādhū''ti sampaṭicchitvā mātaliṃ  pakkosāpetvā ``samma mātali, vejayantarathaṃ yojetvā mithilaṃ gantvā  nimirājānaṃ dibbayāne āropetvā ānehī''ti āha. so  ``sādhū''ti sampaṭicchitvā rathaṃ yojetvā pāyāsi. sakkassa ^a^M6.0129^ea^  pana devehi saddhiṃ kathentassa mātaliṃ āṇāpentassa ca rathaṃ  yojentassa ca manussagaṇanāya māso atikkanto. iti nimirañño  puṇṇamāyaṃ uposathikassa pācīnasīhapañjaraṃ vivaritvā mahātale  nisīditvā amaccagaṇaparivutassa sīlaṃ paccavekkhantassa  pācīnalokadhātuto uggacchantena candamaṇḍalena saddhiṃyeva so ratho  paññāyati. manussā bhuttasāyamāsā gharadvāresu nisīditvā sukhakathaṃ  kathentā ``ajja dve candā uggatā''ti āhaṃsu. atha nesaṃ  sallapantānaññeva ratho pākaṭo ahosi. mahājano ``nāyaṃ, cando,  ratho''ti vatvā anukkamena sindhavasahassayutte mātalisaṅgāhake  vejayantarathe ca pākaṭe jāte ``kassa nu kho idaṃ dibbayānaṃ  āgacchatī''ti cintetvā ``na kassaci aññassa, amhākaṃ rājā  dhammiko, sakkena vejayantaratho pesito bhavissati, amhākaṃ raññova  anucchaviko''ti tuṭṭhappahaṭṭho gāthamāha -- <br/><br/>[40] 444^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abbhuto vata lokasmiṃ, uppajji lomahaṃsano. <br/><br/>[22] dibbo ratho pāturahu, vedehassa yasassino''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^abbhuto^eb^ti abhūtapubbo. acchariyoti te  vimhayavasenevamāhaṃsu.<br/><br/>[03] tassa pana mahājanassa evaṃ kathentasseva mātali vātavegena  āgantvā rathaṃ nivattetvā sīhapañjaraummāre pacchābhāgena ṭhapetvā  ārohaṇasajjaṃ katvā ārohaṇatthāya rājānaṃ nimantesi ^a^P6.0104^ea^.  tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 445^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``devaputto mahiddhiko, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] nimantayittha rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ.. <br/><br/>[40] 446^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ehimaṃ ^a^V6.0126^ea^ rathamāruyha, rājaseṭṭha disampati. <br/><br/>[27] devā dassanakāmā te, tāvatiṃsā saindakā. <br/><br/>[22] saramānā hi te devā, sudhammāyaṃ samacchare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mithilaggaha^eb^nti mithilāyaṃ patiṭṭhitagehaṃ, catūhi vā  saṅgahavatthūhi mithilāyaṃ saṅgāhakaṃ. ^b^samacchare^eb^ti taveva guṇakathaṃ  kathentā nisinnāti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M6.0130^ea^ sutvā rājā ``adiṭṭhapubbaṃ devalokañca  passissāmi, mātalissa ca me saṅgaho kato bhavissati,  gacchissāmī''ti cintetvā antepurañca mahājanañca āmantetvā ``ahaṃ  nacirasseva āgamissāmi, tumhe appamattā dānādīni puññāni  karothā''ti vatvā rathaṃ abhiruhi. tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 447^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato rājā taramāno, vedeho mithilaggaho. <br/><br/>[22] āsanā vuṭṭhahitvāna, pamukho rathamāruhi.. <br/><br/>[40] 448^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abhirūḷhaṃ rathaṃ dibbaṃ, mātali etadabravi. <br/><br/>[27] kena taṃ nemi maggena, rājaseṭṭha disampati. <br/><br/>[22] yena vā pāpakammantā, puññakammā ca ye narā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pamukho^eb^ti uttamo, abhimukho vā, mahājanassa piṭṭhiṃ  datvā ārūḷhoti attho. ^b^yena vā^eb^ti yena maggena gantvā  yattha pāpakammantā vasanti, taṃ ṭhānaṃ sakkā daṭṭhuṃ, yena vā gantvā ye  puññakammā narā vasanti, tesaṃ ṭhānaṃ sakkā daṭṭhuṃ, etesu dvīsu kena  maggena taṃ nemi. idaṃ so sakkena anāṇattopi attano  dūtavisesadassanatthaṃ āha.<br/><br/>[03] atha naṃ rājā ``mayā dve ṭhānāni adiṭṭhapubbāni, dvepi  passissāmī''ti cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 449^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ubhayeneva maṃ nehi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] yena vā pāpakammantā, puññakammā ca ye narā''ti..<br/><br/>[03] tato ^a^V6.0127^ea^ mātali ``dvepi ekapahāreneva na sakkā  dassetuṃ, pucchissāmi na''nti pucchanto puna gāthamāha -- <br/><br/>[40] 450^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kena taṃ paṭhamaṃ nemi, rājaseṭṭha disampati. <br/><br/>[22] yena vā pāpakammantā, puññakammā ca ye narā''ti.. <br/><br/>[06] nirayakaṇḍaṃ<br/><br/>[03] tato ^a^P6.0105^ea^ rājā ``ahaṃ avassaṃ devalokaṃ  gamissāmi, nirayaṃ tāva passissāmī''ti cintetvā anantaraṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 451^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``niraye tāva passāmi, āvāse pāpakamminaṃ. <br/><br/>[22] ṭhānāni luddakammānaṃ, dussīlānañca yā gatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0131^ea^ ^b^yā gatī^eb^ti yā etesaṃ nibbatti,  tañca passāmīti.<br/><br/>[03] athassa vetaraṇiṃ nadiṃ tāva dassesi. tamatthaṃ pakāsento  satthā āha -- <br/><br/>[40] 452^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dassesi mātali rañño, duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ. <br/><br/>[22] kuthitaṃ khārasaṃyuttaṃ, tattaṃ aggisikhūpama''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vetaraṇi^eb^nti bhikkhave, mātali rañño kathaṃ sutvā  nirayābhimukhaṃ rathaṃ pesetvā kammapaccaye utunā samuṭṭhitaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ  tāva dassesi. tattha nirayapālā jalitāni  asisattitomarabhindivālamuggarādīni āvudhāni gahetvā nerayikasatte  paharanti vijjhanti viheṭhenti. te taṃ dukkhaṃ asahantā vetaraṇiyaṃ  patanti. sā upari bhindivālappamāṇāhi sakaṇṭakāhi vettalatāhi  sañchannā. te tattha bahūni vassasahassāni pacciṃsu. tesu  pajjalantesu khuradhārātikhiṇesu kaṇṭakesu khaṇḍākhaṇḍikā honti.  tesaṃ heṭṭhā tālakkhandhappamāṇāni pajjalitāyasūlāni uṭṭhahanti.  nerayikasattā bahuṃ addhānaṃ vītināmetvā vettalatāhi gaḷitvā sūlesu  patitvā viddhasarīrā sūlesu āvuṇitamacchā viya ciraṃ paccanti.  tāni sūlānipi pajjalanti, nerayikasattāpi pajjalanti. sūlānaṃ  heṭṭhā udakapiṭṭhe jalitāni khuradhārāsadisāni ^a^V6.0128^ea^  tikhiṇāni ayopokkharapattāni honti. te sūlehi gaḷitvā  ayapokkharapattesu patitvā ciraṃ dukkhavedanaṃ anubhavanti. tato  khārodake patanti, udakaṃ pajjalati, nerayikasattāpi pajjalanti,  dhūmopi uṭṭhahati. udakassa pana heṭṭhā nadītalaṃ khuradhārāhi sañchannaṃ.  te ``heṭṭhā nu kho kīdisa''nti udake nimujjitvā khuradhārāsu  khaṇḍākhaṇḍikā honti. te taṃ mahādukkhaṃ adhivāsetuṃ asakkontā  mahantaṃ bheravaṃ viravantā vicaranti. kadāci anusotaṃ vuyhanti,  kadāci paṭisotaṃ. atha ne tīre ṭhitā nirayapālā  ususattitomarādīni ukkhipitvā macche viya vijjhanti. te  dukkhavedanāppattā mahāviravaṃ ravanti. atha ne pajjalitehi  ayabaḷisehi uddharitvā parikaḍḍhitvā pajjalitāyapathaviyaṃ  nipajjāpetvā tesaṃ mukhe tattaṃ ayoguḷhaṃ pakkhipanti.<br/><br/>[03] iti nimirājā vetaraṇiyaṃ mahādukkhapīḷite nerayikasatte  disvā bhītatasito saṅkampitahadayo hutvā ``kiṃ nāmete sattā  pāpakammaṃ ^a^M6.0132^ea^ akaṃsū''ti mātaliṃ pucchi. sopissa  byākāsi. tamatthaṃ pakāsento āha -- <br/><br/>[40] 453^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nimī have mātalimajjhabhāsatha, disvā janaṃ patamānaṃ  vidugge. <br/><br/>[27] bhayañhi ^a^P6.0106^ea^ maṃ vindati sūta disvā,  pucchāmi taṃ mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā vetaraṇiṃ  patanti.. <br/><br/>[40] 454^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 455^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye dubbale balavantā jīvaloke, hiṃ santi rosenti  supāpadhammā. <br/><br/>[22] te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā vetaraṇiṃ  patantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vindatī^eb^ti ahaṃ attano anissaro hutvā  bhayasantako viya jāto. ^b^disvā^eb^ti patamānaṃ disvā.  ^b^jāna^eb^nti bhikkhave, so mātali sayaṃ jānanto tassa ajānato  akkhāsi. ^b^dubbale^eb^ti sarīrabalabhogabalāaṇābalavirahite.  ^b^balavantā^eb^ti tehi balehi samannāgatā. ^b^hiṃsantī^eb^ti  pāṇippahārādīhi kilamenti. ^b^rosentī^eb^ti nānappakārehi  akkosavatthūhi akkosanti ghaṭenti. ^b^pasavetvā^eb^ti janetvā,  katvāti attho.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V6.0129^ea^ mātali tassa pañhaṃ byākaritvā raññā  vetaraṇiniraye diṭṭhe taṃ padesaṃ antaradhāpetvā purato rathaṃ pesetvā  sunakhādīhi khādanaṭṭhānaṃ dassetvā taṃ disvā bhītena raññā pañhaṃ puṭṭho  byākāsi. tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 456^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sāmā ^a^M6.0133^ea^ ca soṇā sabalā ca  gijjhā, kākolasaṅghā adanti bheravā. <br/><br/>[27] bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kiṃmakaṃsu pāpaṃ, yeme jane kākolasaṅghā  adanti.. <br/><br/>[40] 457^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 458^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye kecime maccharino kadariyā, paribhāsakā  samaṇabrāhmaṇānaṃ. <br/><br/>[27] hiṃ santi rosenti supāpadhammā, te luddakammā pasavetva  pāpaṃ. <br/><br/>[22] teme jane kākolasaṅghā adantī''ti..<br/><br/>[03] ito ^a^P6.0107^ea^ paresu pañhesu ceva byākaraṇesu ca  eseva nayo. tattha ^b^sāmā^eb^ti rattavaṇṇā. ^b^soṇā^eb^ti  sunakhā. ^b^sabalā cā^eb^ti kabaravaṇṇā ca,  setakāḷapītalohitavaṇṇā cāti evaṃ pañcavaṇṇasunakhe dasseti. te  kira mahāhatthippamāṇā jalitāyapathaviyaṃ nerayikasatte mige viya  anubandhitvā piṇḍikamaṃsesu ḍaṃsitvā tesaṃ tigāvutappamāṇaṃ sarīraṃ  jalitāyapathaviyaṃ pātetvā mahāravaṃ ravantānaṃ dvīhi purimapādehi uraṃ  akkamitvā aṭṭhimeva sesetvā maṃsaṃ luñcitvā khādanti.  ^b^gijjhā^eb^ti mahābhaṇḍasakaṭappamāṇā lohatuṇḍā gijjhā. ete tesaṃ  kaṇayasadisehi tuṇḍehi aṭṭhīni bhinditvā aṭṭhimiñjaṃ khādanti.  ^b^kākolasaṅghā^eb^ti lohatuṇḍakākagaṇā. te ativiya bhayānakā  diṭṭhe diṭṭhe khādanti. ^b^yeme jane^eb^ti ye ime nerayikasatte  kākolasaṅghā khādanti, ime nu maccā kiṃ nāma pāpaṃ akaṃsūti  pucchi. ^b^maccharino^eb^ti aññesaṃ adāyakā. ^b^kadariyā^eb^ti  pare dentepi paṭisedhakā thaddhamaccharino. ^b^samaṇabrāhmaṇāna^eb^nti  samitabāhitapāpānaṃ. <br/><br/>[40] 459^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sajotibhūtā ^a^M0.0134^ea^ pathaviṃ kamanti, tattehi  khandhehi ca pothayanti. <br/><br/>[27] bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā khandhahatā  sayanti.. <br/><br/>[40] 460^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^V6.0130^ea^ puṭṭho viyākāsi, mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 461^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye jīvalokasmi supāpadhammino, narañca nāriñca  apāpadhammaṃ. <br/><br/>[27] hiṃ santi rosenti supāpadhammā, te luddakammā pasavetva  pāpaṃ. <br/><br/>[22] teme janā khandhahatā sayantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sajotibhūtā^eb^ti pajjalitasarīrā. ^b^pathavi^eb^nti  pajjalitaṃ navayojanabahalaṃ ayapathaviṃ. ^b^kamantī^eb^ti akkamanti.  ^b^khandhehi ca pothayantī^eb^ti nirayapālā anubandhitvā  tālappamāṇehi jalitāyakkhandhehi jaṅghādīsu paharitvā pātetvā teheva  khandhehi pothayanti, cuṇṇavicuṇṇaṃ karonti. ^b^supāpadhammino^eb^ti  attanā suṭṭhu pāpadhammā hutvā. ^b^apāpadhamma^eb^nti  sīlācārādisampannaṃ, niraparādhaṃ vā. <br/><br/>[40] 462^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aṅgārakāsuṃ apare phuṇanti, narā rudantā  paridaḍḍhagattā. <br/><br/>[27] bhayañhi ^a^P6.0108^ea^ maṃ vindati sūta disvā,  pucchāmi taṃ mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kiṃ makaṃsu pāpaṃ, yeme janā aṅgārakāsuṃ  phuṇanti.. <br/><br/>[40] 463^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 464^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye keci ^a^M6.0135^ea^ pūgāya dhanassa hetu,  sakkhiṃ karitvā iṇaṃ jāpayanti. <br/><br/>[27] te jāpayitvā janataṃ janinda, te luddakammā pasavetva  pāpaṃ. <br/><br/>[22] teme janā aṅgārakāsuṃ phuṇantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aṅgārakāsu^eb^nti samma mātali, ke nāmete apare  vajaṃ apavisantiyo gāvo viya samparivāretvā nirayapālehi  jalitāyaguḷehi pothiyamānā aṅgārakāsuṃ patanti. tatra ca nesaṃ  yāva kaṭippamāṇā nimuggānaṃ mahatīhi ayapacchīhi ādāya  upariaṅgāre okiranti, atha ne aṅgāre sampaṭicchituṃ asakkontā  rodantā daḍḍhagattā phuṇanti vidhunanti, kammabalena vā attano sīse  aṅgāre phuṇanti okirantīti attho. ^b^pūgāya dhanassā^eb^ti  okāse sati dānaṃ vā dassāma, pūjaṃ vā pavattessāma, vihāraṃ vā  karissāmāti saṃkaḍḍhitvā ṭhapitassa pūgasantakassa ^a^V6.0131^ea^  dhanassa hetu. ^b^jāpayantī^eb^ti taṃ dhanaṃ yathāruci khāditvā  gaṇajeṭṭhakānaṃ lañjaṃ datvā ``asukaṭṭhāne ettakaṃ vayakaraṇaṃ gataṃ,  asukaṭṭhāne amhehi ettakaṃ dinna''nti kūṭasakkhiṃ karitvā taṃ iṇaṃ  jāpayanti vināsenti. <br/><br/>[40] 465^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sajotibhūtā jalitā padittā, padissati mahatī  lohakumbhī. <br/><br/>[27] bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā avaṃsirā  lohakumbhiṃ patanti.. <br/><br/>[40] 466^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 467^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye sīlavantaṃ samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vā, hiṃsanti rosenti  supāpadhammā. <br/><br/>[22] te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā avaṃsirā  lohakumbhiṃ patantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0136^ea^ ^a^P6.0109^ea^  ^b^padittā^eb^tiādittā. ^b^mahatī^eb^ti pabbatappamāṇā kappena  saṇṭhitaloharasena sampuṇṇā. ^b^avaṃsirā^eb^ti bhayānakehi  nirayapālehi uddhaṃpāde adhosire katvā khipiyamānā taṃ lohakumbhiṃ  patanti. ^b^sīlavanta^eb^nti sīlāacāraguṇasampannaṃ. <br/><br/>[40] 468^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``luñcanti gīvaṃ atha veṭhayitvā, uṇhodakasmiṃ  pakiledayitvā. <br/><br/>[27] bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā luttasirā  sayanti.. <br/><br/>[40] 469^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 470^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye jīvalokasmi supāpadhammino, pakkhī gahetvāna  viheṭhayanti te. <br/><br/>[27] viheṭhayitvā sakuṇaṃ janinda, te luddakammā pasavetva  pāpaṃ. <br/><br/>[22] teme janā luttasirā saya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^luñcantī^eb^ti uppāṭenti. ^b^atha veṭhayitvā^eb^ti  jalitalohayottehi adhomukhaṃ veṭhayitvā. ^b^uṇhodakasmi^eb^nti  ^a^V6.0132^ea^ kappena saṇṭhitalohaudakasmiṃ. ^b^pakiledayitvā^eb^ti  temetvā khipitvā. idaṃ vuttaṃ hoti -- samma mātali, yesaṃ ime  nirayapālā jalitalohayottehi gīvaṃ veṭhetvā tigāvutappamāṇaṃ sarīraṃ  onāmetvā taṃ gīvaṃ samparivattakaṃ luñcitvā jalitāyadaṇḍehi ādāya  ekasmiṃ jalitaloharase pakkhipitvā tuṭṭhahaṭṭhā honti, tāya ca gīvāya  luñcitāya puna sīsena saddhiṃ gīvā uppajjatiyeva. kiṃ nāmete kammaṃ  kariṃsu? ete hi me disvā bhayaṃ uppajjatīti. ^b^pakkhī  gahetvāna viheṭhayantī^eb^ti mahārāja, ye jīvalokasmiṃ sakuṇe gahetvā  pakkhe luñcitvā gīvaṃ veṭhetvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā khādanti vā  vikkiṇanti vā, te ime luttasirā sayantīti. <br/><br/>[40] 471^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pahūtatoyā ^a^M6.0137^ea^ anigādhakūlā, nadī  ayaṃ sandati suppatitthā. <br/><br/>[22] ghammābhitattā manujā pivanti, pītañca tesaṃ bhusa hoti  pāni.. <br/><br/>[40] 472^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, pītañca tesaṃ bhusa hoti  pāni.. <br/><br/>[40] 473^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^P6.0110^ea^ puṭṭho viyākāsi, mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 474^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye suddhadhaññaṃ palāsena missaṃ, asuddhakammā kayino  dadanti. <br/><br/>[22] ghammābhitattāna pipāsitānaṃ, pītañca tesaṃ bhusa hoti  pānī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anigādhakūlā^eb^ti agambhīratīrā.  ^b^suppatitthā^eb^ti sobhanehi titthehi upetā. ^b^bhusa hotī^eb^ti  vīhibhusaṃ sampajjati. ^b^pānī^eb^ti pānīyaṃ. tasmiṃ kira padese  pahūtasalilā ramaṇīyā nadī sandati, nerayikasattā aggisantāpena  tattā pipāsaṃ sandhāretuṃ asakkontā bāhā paggayha jalitalohapathaviṃ  maddantā taṃ nadiṃ otaranti, taṅkhaṇaññeva tīrā pajjalanti, pānīyaṃ  bhusapalāsabhāvaṃ āpajjitvā pajjalati. te pipāsaṃ sandhāretuṃ  asakkontā taṃ jalitaṃ bhusapalāsaṃ khādanti. taṃ tesaṃ sakalasarīraṃ  jhāpetvā adhobhāgena nikkhamati. te taṃ dukkhaṃ adhivāsetuṃ  asakkontā bāhā paggayha kandanti. ^b^suddhadhañña^eb^nti  vīhiādisattavidhaṃ parisuddhadhaññaṃ. ^b^palāsena missa^eb^nti palāsena  vā bhusena vā vālukāmattikādīhi vā missakaṃ katvā ^a^V6.0133^ea^.  ^b^asuddhakammā^eb^ti kiliṭṭhakāyavacīmanokammā. ^b^kayino^eb^ti  ``suddhadhaññaṃ dassāmī''ti kayikassa hatthato mūlaṃ gahetvā tathārūpaṃ  asuddhadhaññaṃ dadanti. <br/><br/>[40] 475^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``usūhi ^a^M6.0138^ea^ sattīhi ca tomarehi,  dubhayāni passāni tudanti kandataṃ. <br/><br/>[27] bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā sattihatā  sayanti.. <br/><br/>[40] 476^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 477^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye jīvalokasmiṃ asādhukammino, adinnamādāya  karonti jīvikaṃ. <br/><br/>[27] dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, ajeḷakañcāpi pasuṃ mahiṃsaṃ. <br/><br/>[22] te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā sattihatā  sayantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dubhayānī^eb^ti ubhayāni. ^b^tudantī^eb^ti vijjhanti.  ^b^kandata^eb^nti kandantānaṃ. pharusā nirayapālā araññe luddā  migaṃ viya samparivāretvā usuādīhi nānāvudhehi ^a^P6.0111^ea^  dve passāni tudanti, sarīraṃ chiddāvachiddaṃ purāṇapaṇṇaṃ viya khāyati.  ^b^adinnamādāyāti^eb^parasantakaṃ saviññāṇakāviññāṇakaṃ  sandhicchedādīhi ceva vañcanāya ca gahetvā jīvikaṃ kappenti. <br/><br/>[40] 478^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gīvāya baddhā kissa ime puneke, aññe vikantā  bilakatā sayanti. <br/><br/>[27] bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā bilakatā  sayanti.. <br/><br/>[40] 479^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 480^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``orabbhikā ^a^M0.0139^ea^ sūkarikā ca macchikā,  pasuṃ mahiṃsañca ajeḷakañca. <br/><br/>[27] hantvāna sūnesu pasārayiṃsu, te luddakammā pasavetva pāpaṃ. <br/><br/>[22] teme janā bilakatā sayantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0134^ea^ ^b^gīvāya baddhā^eb^ti mahantehi  jalitalohayottehi gīvāya bandhitvā ākaḍḍhitvā ayapathaviyaṃ pātetvā  nānāvudhehi koṭṭiyamāne disvā pucchi. ^b^aññe vikantā^eb^ti  aññe pana khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinnā. ^b^bilakatā^eb^ti jalitesu  ayaphalakesu ṭhapetvā maṃsaṃ viya potthaniyā koṭṭetvā puñjakatā hutvā  sayanti. ^b^macchikā^eb^ti macchaghātakā. ^b^pasu^eb^nti gāviṃ.  ^b^sūnesu pasārayiṃsū^eb^ti maṃsaṃ vikkiṇitvā jīvikakappanatthaṃ  sūnāpaṇesu ṭhapesuṃ. <br/><br/>[40] 481^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rahado ayaṃ muttakarīsapūro, duggandharūpo asuci  pūti vāti. <br/><br/>[27] khudāparetā manujā adanti, bhayañhi maṃ vindati sūta  disvā. <br/><br/>[27] pucchāmi taṃ mātali devasārathi, ime nu maccā  kimakaṃsu pāpaṃ. <br/><br/>[22] yeme janā muttakarīsabhakkhā.. <br/><br/>[40] 482^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsi jānato.. <br/><br/>[40] 483^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye kecime kāraṇikā virosakā, paresaṃ hiṃsāya  sadā niviṭṭhā. <br/><br/>[22] te ^a^P6.0112^ea^ luddakammā pasavetva pāpaṃ,  mittadduno mīḷhamadanti bālā''ti.<br/><br/>[03] tattha ^b^khudāparetā manujā adantī^eb^ti ete nerayikā sattā  chātakena phuṭṭhā khudaṃ sahituṃ asakkontā pakkuthitaṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ  kappena saṇṭhitaṃ purāṇamīḷhaṃ piṇḍaṃ piṇḍaṃ katvā adanti khādanti.  ^b^kāraṇikā^eb^ti ^a^M6.0140^ea^ kāraṇakārakā.  ^b^virosakā^eb^ti mittasuhajjānampi viheṭhakā. ^b^mittadduno^eb^ti ye  tesaññeva gehe khāditvā bhuñjitvā paññattāsane nisīditvā sayitvā  puna māsakahāpaṇaṃ nāma āharāpenti, lañjaṃ gaṇhanti, te mittadūsakā  bālā evarūpaṃ mīḷhaṃ khādanti, mahārājāti. <br/><br/>[40] 484^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rahado ayaṃ lohitapubbapūro, duggandharūpo asuci  pūti vāti. <br/><br/>[27] ghammābhitattā manujā pivanti, bhayañhi maṃ vindati  sūta disvā. <br/><br/>[27] pucchāmi taṃ mātali devasārathi, ime nu maccā  kimakaṃsu pāpaṃ. <br/><br/>[22] yeme janā lohitapubbabhakkhā.. <br/><br/>[40] 485^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^V6.0135^ea^ puṭṭho viyākāsi, mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 486^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye mātaraṃ vā pitaraṃ vā jīvaloke, pārājikā  arahante hananti. <br/><br/>[22] te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā  lohitapubbabhakkhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ghammābhitattā^eb^ti santāpena pīḷitā.  ^b^pārājikā^eb^ti parājitā jarājiṇṇe mātāpitaro ghātetvā  gihibhāveyeva pārājikaṃ pattā. ^b^arahante^eb^ti pūjāvisesassa  anucchavike. ^b^hanantī^eb^ti dukkarakārake mātāpitaro mārenti.  apica ``arahante''ti padena buddhasāvakepi saṅgaṇhāti.<br/><br/>[03] aparasmimpi ussadaniraye nirayapālā nerayikānaṃ  tālappamāṇena jalitāyabaḷisena jivhaṃ vijjhitvā ākaḍḍhitvā te  satte jalitāyapathaviyaṃ pātetvā usabhacammaṃ viya pattharitvā saṅkusatena  hananti. te thale khittamacchā viya phandanti, tañca dukkhaṃ sahituṃ  asakkontā rodantā paridevantā mukhena kheḷaṃ muñcanti. tasmiṃ rājā  mātalinā dassite āha -- <br/><br/>[40] 487^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jivha ^a^M6.0141^ea^ ca passa baḷisena viddhaṃ,  vihataṃ yathā saṅkusatena cammaṃ. <br/><br/>[22] phandanti ^a^P6.0113^ea^ macchāva thalamhi khittā,  muñcanti kheḷaṃ rudamānā kimete.. <br/><br/>[40] 488^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā vaṅkaghastā  sayantī''ti.. <br/><br/>[40] 489^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 490^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye keci sandhānagatā manussā, agghena agghaṃ kayaṃ  hāpayanti. <br/><br/>[22] kūṭena kūṭaṃ dhanalobhahetu, channaṃ yathā vāricaraṃ vadhāya..<br/><br/>[03]  <br/><br/>[40] 491^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na hi kūṭakārissa bhavanti tāṇā, sakehi kammehi  purakkhatassa. <br/><br/>[22] te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā vaṅkaghastā  sayantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0136^ea^ ^b^kimete^eb^ti kiṃkāraṇā ete.  ^b^vaṅkaghastā^eb^ti gilitabaḷisā. ^b^sandhānagatā^eb^ti sandhānaṃ  mariyādaṃ gatā, agghāpanakaṭṭhāne ṭhitāti attho. ^b^agghena  aggha^eb^nti taṃ taṃ agghaṃ lañjaṃ gahetvā hatthiassādīnaṃ vā  jātarūparajatādīnaṃ vā tesaṃ tesaṃ saviññāṇakāviññāṇakānaṃ agghaṃ  hāpenti. ^b^kaya^eb^nti taṃ hāpentā kāyikānaṃ kayaṃ hāpenti, sate  dātabbe paṇṇāsaṃ dāpenti, itaraṃ tehi saddhiṃ vibhajitvā gaṇhanti.  ^b^kūṭena kūṭa^eb^nti tulākūṭādīsu taṃ taṃ kūṭaṃ. ^b^dhanalobhahetū^eb^ti  dhanalobhena etaṃ kūṭakammaṃ karonti. ^b^channaṃ yathā vāricaraṃ  vadhāyā^eb^ti taṃ pana kammaṃ karontāpi madhuravācāya tathā katabhāvaṃ  paṭicchannaṃ katvā yathā ^a^M6.0142^ea^ vāricaraṃ macchaṃ vadhāya  upagacchantā baḷisaṃ āmisena paṭicchannaṃ katvā taṃ vadhenti, evaṃ  paṭicchannaṃ katvā taṃ kammaṃ karonti. ^b^na hi kūṭakārissā^eb^ti  paṭicchannaṃ mama kammaṃ, na taṃ koci jānātīti maññamānassa hi  kūṭakārissa tāṇā nāma na honti. so tehi kammehi purakkhato  patiṭṭhaṃ na labhati. <br/><br/>[40] 492^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nārī imā samparibhinnagattā, paggayha kandanti bhuje  dujaccā. <br/><br/>[27] sammakkhitā lohitapubbalittā, gāvo yathā āghātane  vikantā. <br/><br/>[22] tā bhūmibhāgasmiṃ sadā nikhātā, khandhātivattanti  sajotibhūtā.. <br/><br/>[40] 493^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhayañhi ^a^P6.0114^ea^ maṃ vindati sūta disvā,  pucchāmi taṃ mātali devasārathi. <br/><br/>[27] imā nu nāriyo kimakaṃsu pāpaṃ, yā bhūmibhāgasmiṃ  sadā nikhātā. <br/><br/>[22] khandhātivattanti sajotibhūtā.. <br/><br/>[40] 494^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 495^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kolitthiyāyo idha jīvaloke, asuddhakammā asataṃ  acāruṃ. <br/><br/>[27] tā dittarūpā pati vippahāya, aññaṃ acāruṃ  ratikhiḍḍahetu. <br/><br/>[22] tā jīvalokasmiṃ ramāpayitvā, khandhātivattanti  sajotibhūtā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nārī^eb^ti itthiyo. ^b^samparibhinnagattā^eb^ti suṭṭhu  samantato bhinnasarīrā. ^b^dujaccā^eb^ti dujjātikā virūpā jegucchā.  ^b^āghātane^eb^ti gāvaghātaṭṭhāne. ^b^vikantā^eb^ti chinnasīsā  gāvo viya pubbalohitalittā hutvā ^a^M6.0143^ea^. ^b^sadā  nikhātā^eb^ti niccaṃ jalitāyapathaviyaṃ kaṭimattaṃ pavesetvā nikhaṇitvā  ^a^V6.0137^ea^ ṭhapitā viya ṭhitā. ^b^khandhātivattantī^eb^ti samma  mātali, tā nāriyo ete pabbatakkhandhā atikkamanti. tāsaṃ kira  evaṃ kaṭippamāṇaṃ pavisitvā ṭhitakāle puratthimāya disāya  jalitāyapabbato samuṭṭhahitvā asani viya viravanto āgantvā sarīraṃ  saṇhakaraṇī viya pisanto gacchati. tasmiṃ ativattitvā  pacchimapasse ṭhite puna ca tāsaṃ sarīraṃ pātu bhavati. tā dukkhaṃ  adhivāsetuṃ asakkontiyo bāhā paggayha kandanti. sesadisāsu  vuṭṭhitesu jalitapabbatesupi eseva nayo. dve pabbatā samuṭṭhāya  ucchughaṭikaṃ viya pīḷenti, lohitaṃ pakkuthitaṃ sandati. kadāci tayo  pabbatā samuṭṭhāya pīḷenti. kadāci cattāro pabbatā samuṭṭhāya tāsaṃ  sarīraṃ pīḷenti. tenāha ``khandhātivattantī''ti.<br/><br/>[03] ^b^kolitthiyāyo^eb^ti kule patiṭṭhitā kuladhītaro.  ^b^asataṃ acāru^eb^nti asaññatakammaṃ kariṃsu. ^b^dittarūpā^eb^ti  saṭharūpā dhuttajātikā hutvā. ^b^pati vippahāyā^eb^ti attano patiṃ  pajahitvā. ^b^acāru^eb^nti agamaṃsu. ^b^ratikhiḍḍahetū^eb^ti  kāmaratihetu ceva khiḍḍāhetu ca. ^b^ramāpayitvā^eb^ti parapurisehi  saddhiṃ attano cittaṃ ramāpayitvā idha upapannā. atha tāsaṃ sarīraṃ  ime khandhātivattanti sajotibhūtāti. <br/><br/>[40] 496^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pāde gahetvā kissa ime puneke, avaṃsirā narake  pātayanti. <br/><br/>[27] bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] ime ^a^P6.0115^ea^ nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme  janā avaṃsirā narake pātayanti.. <br/><br/>[40] 497^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 498^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye ^a^M6.0144^ea^ jīvalokasmiṃ asādhukammino,  parassa dārāni atikkamanti. <br/><br/>[22] te tādisā uttamabhaṇḍathenā, teme janā avaṃsirā narake  pātayanti.. <br/><br/>[40] 499^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``te vassapūgāni bahūni tattha, nirayesu dukkhaṃ vedanaṃ  vedayanti. <br/><br/>[27] na hi pāpakārissa bhavanti tāṇā, sakehi kammehi  purakkhatassa. <br/><br/>[22] te luddakammā pasavetva pāpaṃ, teme janā avaṃsirā narake  pātayantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^narake^eb^ti jalitāṅgārapuṇṇe mahāāvāṭe. te kira  vajaṃ apavisantiyo gāvo viya ^a^V6.0138^ea^ nirayapālehi  nānāvudhāni gahetvā vijjhiyamānā pothiyamānā yadā taṃ narakaṃ  upagacchanti, atha te nirayapālā uddhaṃpāde katvā tattha pātayanti  khipanti. evaṃ te pātiyamāne disvā pucchanto evamāha.  ^b^uttamabhaṇḍathenā^eb^ti manussehi piyāyitassa varabhaṇḍassa thenakā.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā mātalisaṅgāhako taṃ nirayaṃ antaradhāpetvā  rathaṃ purato pesetvā micchādiṭṭhikānaṃ paccanaṭṭhānaṃ nirayaṃ dassesi.  tena puṭṭho cassa viyākāsi. <br/><br/>[40] 500^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uccāvacāme vividhā upakkamā, nirayesu dissanti  sughorarūpā. <br/><br/>[27] bhayañhi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ mātali  devasārathi. <br/><br/>[27] ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ, yeme janā adhimattā  dukkhā tibbā. <br/><br/>[22] kharā kaṭukā vedanā vedayanti.. <br/><br/>[40] 501^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ pāpakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 502^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye ^a^M6.0145^ea^ jīvalokasmiṃ supāpadiṭṭhino,  vissāsakammāni karonti mohā. <br/><br/>[27] parañca diṭṭhīsu samādapenti, te ^a^P6.0116^ea^  pāpadiṭṭhiṃ pasavetva pāpaṃ. <br/><br/>[22] teme janā adhimattā dukkhā tibbā, kharā kaṭukā  vedanā vedayantī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^uccāvacāme^eb^ti uccā avacā ime, khuddakā ca mahantā  cāti attho. ^b^upakkamā^eb^ti kāraṇappayogā.  ^b^supāpadiṭṭhino^eb^ti ``natthi dinna''ntiādikāya dasavatthukāya  micchādiṭṭhiyā suṭṭhu pāpadiṭṭhino. ^b^vissāsakammānī^eb^ti tāya  diṭṭhiyā vissāsena tannissitā hutvā nānāvidhāni pāpakammāni  karonti. ^b^teme^eb^ti te ime janā evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavanti.<br/><br/>[03] iti rañño micchādiṭṭhikānaṃ paccananirayaṃ ācikkhi.  devalokepi devagaṇā rañño āgamanamaggaṃ olokayamānā sudhammāyaṃ  devasabhāyaṃ nisīdiṃsuyeva. sakkopi ``kiṃ nu kho, mātali,  cirāyatī''ti upadhārento taṃ kāraṇaṃ ñatvā ``mātali, attano  dūtavisesaṃ dassetuṃ `mahārāja, asukakammaṃ katvā asukaniraye nāma  paccantī'ti niraye dassento vicarati, nimirañño pana appameva āyu  khīyetha, nirayadassanaṃ nāssa pariyantaṃ gaccheyyā''ti ekaṃ mahājavaṃ  ^a^V6.0139^ea^ devaputtaṃ pesesi ``tvaṃ `sīghaṃ rājānaṃ gahetvā  āgacchatū'ti mātalissa vadehī''ti. so ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā javena gantvā ārocesi. mātali, tassa vacanaṃ  sutvā ``na sakkā cirāyitu''nti rañño ekapahāreneva catūsu disāsu  bahū niraye dassetvā gāthamāha -- <br/><br/>[40] 503^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``viditāni te mahārāja, āvāsaṃ pāpakamminaṃ. <br/><br/>[27] ṭhānāni luddakammānaṃ, dussīlānañca yā gati. <br/><br/>[22] uyyāhi dāni rājīsi, devarājassa santike''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- mahārāja, imaṃ pāpakammīnaṃ sattānaṃ āvāsaṃ disvā  luddakammānañca ṭhānāni tayā viditāni. dussīlānañca yā gati  nibbatti, sāpi te ^a^M6.0146^ea^ viditā. idāni devarājassa  santike dibbasampattiṃ dassanatthaṃ uyyāhi gacchāhi, mahārājāti. <br/><br/>[06] nirayakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ. <br/><br/>[06] saggakaṇḍaṃ<br/><br/>[03] evañca pana vatvā mātali devalokābhimukhaṃ rathaṃ pesesi.  rājā devalokaṃ gacchanto dvādasayojanikaṃ maṇimayaṃ pañcathūpikaṃ  sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ uyyānapokkharaṇisampannaṃ ^a^P6.0117^ea^  kapparukkhaparivutaṃ bīraṇiyā devadhītāya ākāsaṭṭhakavimānaṃ disvā,  tañca devadhītaraṃ antokūṭāgāre sayanapiṭṭhe nisinnaṃ  accharāsahassaparivutaṃ maṇisīhapañjaraṃ vivaritvā olokentiṃ disvā  mātaliṃ pucchanto gāthamāha. itaropissa byākāsi. <br/><br/>[40] 504^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pañcathūpaṃ dissatidaṃ vimānaṃ, mālāpiḷandhā sayanassa  majjhe. <br/><br/>[22] tatthacchati nārī mahānubhāvā, uccāvacaṃ iddhi  vikubbamānā.. <br/><br/>[40] 505^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ayaṃ nu nārī kimakāsi sādhuṃ, yā modati saggapattā  vimāne.. <br/><br/>[40] 506^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 507^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadi ^a^V6.0140^ea^ te sutā bīraṇī jīvaloke,  āmāyadāsī ahu brāhmaṇassa. <br/><br/>[27] sā pattakālaṃ atithiṃ viditvā, mātāva puttaṃ  sakimābhinandī. <br/><br/>[22] saṃyamā saṃvibhāgā ca, sā vimānasmi modatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pañcathūpa^eb^nti pañcahi kūṭāgārehi samannāgataṃ.  ^b^mālāpiḷandhā^eb^ti mālādīhi sabbābharaṇehi paṭimaṇḍitāti attho.  ^b^tatthacchatī^eb^ti tasmiṃ ^a^M6.0147^ea^ vimāne acchati.  ^b^uccāvacaṃ iddhi vikubbamānā^eb^ti nānappakāraṃ deviddhiṃ dassayamānā.  ^b^disvā^eb^ti etaṃ disvā ṭhitaṃ maṃ vitti vindati paṭilabhati,  vittisantako viya homi tuṭṭhiyā atibhūtattāti attho.  ^b^āmāyadāsī^eb^ti gehadāsiyā kucchimhi jātadāsī. ^b^ahu  brāhmaṇassā^eb^ti sā kira kassapadasabalassa kāle ekassa brāhmaṇassa  dāsī ahosi. ^b^sā pattakāla^eb^nti tena brāhmaṇena aṭṭha  salākabhattāni saṅghassa pariccattāni ahesuṃ. so gehaṃ gantvā ``sve  paṭṭhāya ekekassa bhikkhussa ekekaṃ kahāpaṇagghanakaṃ katvā aṭṭha  salākabhattāni sampādeyyāsī''ti brāhmaṇiṃ āha. sā ``sāmi,  bhikkhu nāma dhutto, nāhaṃ sakkhissāmī''ti paṭikkhipi.  dhītaropissa paṭikkhipiṃsu. so dāsiṃ ``sakkhissasi ammā''ti  āha. sā ``sakkhissāmi ayyā''ti sampaṭicchitvā sakkaccaṃ  yāgukhajjakabhattādīni sampādetvā salākaṃ labhitvā āgataṃ pattakālaṃ  atithiṃ viditvā haritagomayupalitte katapupphupahāre supaññattāsane  nisīdāpetvā yathā nāma vippavāsā āgataṃ puttaṃ mātā sakiṃ  abhinandati, tathā niccakālaṃ abhinandati, sakkaccaṃ parivisati,  attano santakampi kiñci ^a^P6.0118^ea^ deti. ^b^saṃyamā  saṃvibhāgā cā^eb^ti sā sīlavatī ahosi cāgavatī ca, tasmā tena  sīlena ceva cāgena ca imasmiṃ vimāne modati. atha vā  ^b^saṃyamā^eb^ti indriyadamanā.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā mātali purato rathaṃ pesetvā  soṇadinnadevaputtassa satta kanakavimānāni dassesi. so tāni ca  tassa ca sirisampattiṃ disvā tena katakammaṃ pucchi. itaropissa  byākāsi. <br/><br/>[40] 508^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``daddallamānā ābhenti, vimānā satta nimmitā. <br/><br/>[27] tattha yakkho mahiddhiko, sabbābharaṇabhūsito. <br/><br/>[22] samantā anupariyāti, nārīgaṇapurakkhato.. <br/><br/>[40] 509^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī ^a^V6.0141^ea^ hi maṃ vindati sūta disvā,  pucchāmi taṃ mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ, yo modati saggapatto  vimāne.. <br/><br/>[40] 510^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^M6.0148^ea^ puṭṭho viyākāsi, mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 511^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``soṇadinno gahapati, esa dānapatī ahu. <br/><br/>[22] esa pabbajituddissa, vihāre satta kārayi.. <br/><br/>[40] 512^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sakkaccaṃ te upaṭṭhāsi, bhikkhavo tattha vāsike. <br/><br/>[27] acchādanañca bhattañca, senāsanaṃ padīpiyaṃ. <br/><br/>[22] adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.. <br/><br/>[40] 513^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī. <br/><br/>[22] pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.. <br/><br/>[40] 514^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uposathaṃ upavasī, sadā sīlesu saṃvuto. <br/><br/>[22] saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^daddallamānā^eb^ti jalamānā. ^b^ābhentī^eb^ti  taruṇasūriyo viya obhāsanti. ^b^tatthā^eb^ti tesu paṭipāṭiyā  ṭhitesu sattasu vimānesu. ^b^yakkho^eb^ti eko devaputto.  ^b^soṇadinno^eb^ti mahārāja, ayaṃ pubbe kassapadasabalassa kāle  kāsiraṭṭhe aññatarasmiṃ nigame soṇadinno nāma gahapati dānapati  ahosi. so pabbajite uddissa satta vihārakuṭiyo kāretvā tattha  vāsike bhikkhū catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhāsi, uposathañca  upavasi, niccaṃ sīlesu ca saṃvuto ahosi. so tato cavitvā  idhūpapanno modatīti attho. ettha ca ^b^pāṭihāriyapakkha^eb^nti idaṃ  pana aṭṭhamīuposathassa paccuggamanānugamanavasena sattaminavamiyo,  cātuddasīpannarasīnaṃ paccuggamanānugamanavasena terasīpāṭipade ca sandhāya  vuttaṃ.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P6.0119^ea^ soṇadinnassa katakammaṃ kathetvā purato  rathaṃ pesetvā phalikavimānaṃ dassesi. taṃ ubbedhato  pañcavīsatiyojanaṃ anekasatehi sattaratanamayatthambhehi samannāgataṃ,  anekasatakūṭāgārapaṭimaṇḍitaṃ ^a^V6.0142^ea^,  kiṅkiṇikajālāparikkhittaṃ, samussitasuvaṇṇarajatamayadhajaṃ,  nānāpupphavicittauyyānavanavibhūsitaṃ, ramaṇīyapokkharaṇisamannāgataṃ,  naccagītavāditādīsu chekāhi accharāhi samparikiṇṇaṃ. taṃ disvā  rājā tāsaṃ accharānaṃ katakammaṃ pucchi, itaropissa byākāsi. <br/><br/>[40] 515^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pabhāsati ^a^M6.0149^ea^ midaṃ byamhaṃ, phalikāsu  sunimmitaṃ. <br/><br/>[27] nārīvaragaṇākiṇṇaṃ, kūṭāgāravarocitaṃ. <br/><br/>[22] upetaṃ annapānehi, naccagītehi cūbhayaṃ.. <br/><br/>[40] 516^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu sādhuṃ, yā modare saggapattā  vimāne.. <br/><br/>[40] 517^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 518^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yā kāci nāriyo idha jīvaloke, sīlavantiyo  upāsikā. <br/><br/>[27] dāne ratā niccaṃ pasannacittā, sacce ṭhitā uposathe  appamattā. <br/><br/>[22] saṃyamā saṃvibhāgā ca, tā vimānasmi modare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^byamha^eb^nti vimānaṃ, pāsādoti vuttaṃ hoti.  ^b^phalikāsū^eb^ti phalikabhittīsu. ^b^nārīvaragaṇākiṇṇa^eb^nti  varanārigaṇehi ākiṇṇaṃ. ^b^kūṭāgāravarocita^eb^nti varakūṭāgārehi  ocitaṃ samocitaṃ, vaḍḍhitanti attho. ^b^ubhaya^eb^nti ubhayehi.  ^b^``yā kācī''^eb^ti idaṃ kiñcāpi aniyametvā vuttaṃ, tā pana  kassapabuddhasāsane bārāṇasiyaṃ upāsikā hutvā gaṇabandhanena etāni  vuttappakārāni puññāni katvā taṃ dibbasampattiṃ pattāti veditabbā.<br/><br/>[03] athassa so purato rathaṃ pesetvā ekaṃ ramaṇīyaṃ maṇivimānaṃ  dassesi. taṃ same bhūmibhāge patiṭṭhitaṃ ubbedhasampannaṃ maṇipabbato  viya obhāsamānaṃ tiṭṭhati, dibbagītavāditaninnāditaṃ bahūhi devaputtehi  samparikiṇṇaṃ. taṃ disvā rājā tesaṃ devaputtānaṃ katakammaṃ pucchi,  itaropissa byākāsi. <br/><br/>[40] 519^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pabhāsati ^a^V6.0143^ea^ ^a^P6.0120^ea^ midaṃ  byamhaṃ, veḷuriyāsu nimmitaṃ. <br/><br/>[22] upetaṃ bhūmibhāgehi, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ.. <br/><br/>[40] 520^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āḷambarā ^a^M6.0150^ea^ mudiṅgā ca, naccagītā  suvāditā. <br/><br/>[22] dibbā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.. <br/><br/>[40] 521^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāhaṃ evaṃgataṃ jātu, evaṃsuruciraṃ pure. <br/><br/>[22] saddaṃ samabhijānāmi, diṭṭhaṃ vā yadi vā sutaṃ.. <br/><br/>[40] 522^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu sādhuṃ, ye modare saggapattā  vimāne.. <br/><br/>[40] 523^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 524^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye keci maccā idha jīvaloke, sīlavantā upāsakā. <br/><br/>[27] ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca. <br/><br/>[22] arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayuṃ.. <br/><br/>[40] 525^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ. <br/><br/>[22] adaṃsu ujubhūtesu, vippasannena cetasā.. <br/><br/>[40] 526^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī. <br/><br/>[22] pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.. <br/><br/>[40] 527^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uposathaṃ upavasuṃ, sadā sīlesu saṃvutā. <br/><br/>[22] saṃyamā saṃvibhāgā ca, te vimānasmi modare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^veḷuriyāsū^eb^ti veḷuriyabhittīsu.  ^b^bhūmibhāgehī^eb^ti ramaṇīyehi bhūmibhāgehi upetaṃ. ^b^āḷambarā  mudiṅgā cā^eb^ti ete dve ettha vajjanti. ^b^naccagītā  suvāditā^eb^ti nānappakārāni naccāni ^a^V6.0144^ea^ ceva gītāni ca  aparesampi tūriyānaṃ suvāditāni cettha pavattanti. ^b^evaṃgata^eb^nti  evaṃ manoramabhāvaṃ gataṃ. ^b^``ye kecī''^eb^ti idampi kāmaṃ  aniyametvā vuttaṃ, te pana kassapabuddhakāle bārāṇasivāsino upāsakā  hutvā gaṇabandhanena etāni puññāni katvā taṃ sampattiṃ pattāti  veditabbā. tattha ^b^paṭipādayu^eb^nti ^a^M6.0151^ea^  paṭipādayiṃsu, tesaṃ adaṃsūti attho. ^b^paccaya^eb^nti gilānapaccayaṃ.  ^b^adaṃsū^eb^ti evaṃ nānappakārakaṃ dānaṃ adaṃsūti.<br/><br/>[03] itissa so tesaṃ katakammaṃ ācikkhitvā purato rathaṃ pesetvā  aparampi phalikavimānaṃ dassesi. taṃ anekakūṭāgārapaṭimaṇḍitaṃ,  nānākusumasañchannadibbataruṇavanapaṭimaṇḍitatīrāya,  vividhavihaṅgamaninnāditāya nimmalasalilāya nadiyā parikkhittaṃ  ^a^P6.0121^ea^, accharāgaṇaparivutassekassa puññavato nivāsabhūtaṃ.  taṃ disvā rājā tassa katakammaṃ pucchi, itaropissa byākāsi. <br/><br/>[40] 528^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pabhāsati midaṃ byamhaṃ, phalikāsu sunimmitaṃ. <br/><br/>[22] nārīvaragaṇākiṇṇaṃ, kūṭāgāravarocitaṃ.. <br/><br/>[40] 529^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``upetaṃ annapānehi, naccagītehi cūbhayaṃ. <br/><br/>[22] najjo cānupariyāti, nānāpupphadumāyutā.. <br/><br/>[40] 530^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ayaṃ nu macco kiṃmakāsi sādhuṃ, yo modatī saggapatto  vimāne.. <br/><br/>[40] 531^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 532^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mithilāyaṃ gahapati, esa dānapatī ahu. <br/><br/>[27] ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca. <br/><br/>[22] arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayi.. <br/><br/>[40] 533^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ. <br/><br/>[22] adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.. <br/><br/>[40] 534^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cātuddasiṃ ^a^V6.0145^ea^ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa  aṭṭhamī. <br/><br/>[22] pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.. <br/><br/>[40] 535^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uposathaṃ ^a^M6.0152^ea^ upavasī, sadā sīlesu  saṃvuto. <br/><br/>[22] saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^najjo^eb^ti vacanavipallāso, ekā nadī taṃ vimānaṃ  parikkhipitvā gatāti attho. ^b^nānāpupphadumāyutā^eb^ti sā nadī  nānāpupphehi dumehi āyutā. ^b^mithilāya^eb^nti esa mahārāja,  kassapabuddhakāle mithilanagare eko gahapati dānapati ahosi. so  etāni ārāmaropanādīni puññāni katvā imaṃ sampattiṃ pattoti.<br/><br/>[03] evamassa tena katakammaṃ ācikkhitvā purato rathaṃ pesetvā  aparampi phalikavimānaṃ dassesi. taṃ purimavimānato atirekāya  nānāpupphaphalasañchannāya taruṇavanaghaṭāya samannāgataṃ. taṃ disvā rājā  tāya sampattiyā samannāgatassa devaputtassa katakammaṃ pucchi,  itaropissa byākāsi. <br/><br/>[40] 536^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pabhāsati midaṃ byamhaṃ, phalikāsu sunimmitaṃ. <br/><br/>[22] nārīvaragaṇākiṇṇaṃ, kūṭāgāravarocitaṃ.. <br/><br/>[40] 537^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``upetaṃ ^a^P6.0122^ea^ annapānehi, naccagītehi  cūbhayaṃ. <br/><br/>[22] najjo cānupariyāti, nānāpupphadumāyutā.. <br/><br/>[40] 538^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rājāyatanā kapitthā ca, ambā sālā ca jambuyo. <br/><br/>[22] tindukā ca piyālā ca, dumā niccaphalā bahū.. <br/><br/>[40] 539^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ, yo modatī saggapatto  vimāne.. <br/><br/>[40] 540^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 541^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mithilāyaṃ ^a^V6.0146^ea^ gahapati, esa dānapatī ahu. <br/><br/>[27] ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca. <br/><br/>[22] arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayi.. <br/><br/>[40] 542^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cīvaraṃ ^a^M6.0153^ea^ piṇḍapātañca, paccayaṃ  sayanāsanaṃ. <br/><br/>[22] adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.. <br/><br/>[40] 543^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī. <br/><br/>[22] pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.. <br/><br/>[40] 544^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uposathaṃ upavasī, sadā sīlesu saṃvuto. <br/><br/>[22] saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mithilāya^eb^nti esa, mahārāja, kassapabuddhakāle  videharaṭṭhe mithilanagare eko gahapati dānapati ahosi. so etāni  puññāni katvā imaṃ sampattiṃ pattoti.<br/><br/>[03] evamassa tena katakammaṃ ācikkhitvā purato rathaṃ pesetvā  purimasadisameva aparampi veḷuriyavimānaṃ dassetvā tattha sampattiṃ  anubhavantassa devaputtassa katakammaṃ puṭṭho ācikkhi. <br/><br/>[40] 545^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pabhāsati midaṃ byamhaṃ, veḷuriyāsu nimmitaṃ. <br/><br/>[22] upetaṃ bhūmibhāgehi, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ.. <br/><br/>[40] 546^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āḷambarā mudiṅgā ca, naccagītā suvāditā. <br/><br/>[22] dibyā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.. <br/><br/>[40] 547^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāhaṃ evaṃgataṃ jātu, evaṃsuruciraṃ pure. <br/><br/>[22] saddaṃ samabhijānāmi, diṭṭhaṃ vā yadi vā sutaṃ.. <br/><br/>[40] 548^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ayaṃ ^a^P6.0123^ea^ nu macco kimakāsi sādhuṃ, yo  modatī saggapatto vimāne.. <br/><br/>[40] 549^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^V6.0147^ea^ puṭṭho viyākāsi, mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 550^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bārāṇasiyaṃ gahapati, esa dānapatī ahu. <br/><br/>[27] ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca. <br/><br/>[22] arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayi.. <br/><br/>[40] 551^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cīvaraṃ ^a^M6.0154^ea^ piṇḍapātañca, paccayaṃ  sayanāsanaṃ. <br/><br/>[22] adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.. <br/><br/>[40] 552^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī. <br/><br/>[22] pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.. <br/><br/>[40] 553^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uposathaṃ upavasī, sadā sīlesu saṃvuto. <br/><br/>[22] saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī''ti..<br/><br/>[03] athassa purato rathaṃ pesetvā bālasūriyasannibhaṃ kanakavimānaṃ  dassetvā tattha nivāsino devaputtassa sampattiṃ puṭṭho ācikkhi. <br/><br/>[40] 554^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā udayamādicco, hoti lohitako mahā. <br/><br/>[22] tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ, jātarūpassa nimmitaṃ.. <br/><br/>[40] 555^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ, yo modatī saggapatto  vimāne.. <br/><br/>[40] 556^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 557^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sāvatthiyaṃ ^a^V6.0148^ea^ gahapati, esa dānapatī ahu. <br/><br/>[27] ārāme udapāne ca, papā saṅkamanāni ca. <br/><br/>[22] arahante sītibhūte, sakkaccaṃ paṭipādayi.. <br/><br/>[40] 558^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ. <br/><br/>[22] adāsi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.. <br/><br/>[40] 559^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī. <br/><br/>[22] pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.. <br/><br/>[40] 560^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uposathaṃ upavasī, sadā sīlesu saṃvuto. <br/><br/>[22] saṃyamā saṃvibhāgā ca, so vimānasmi modatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0155^ea^ ^b^udayamādicco^eb^ti uggacchanto  ādicco. ^b^sāvatthiya^eb^nti kassapabuddhakāle sāvatthinagare eko  gahapati dānapati ahosi. so etāni puññāni katvā imaṃ sampattiṃ  pattoti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P6.0124^ea^ tena imesaṃ aṭṭhannaṃ vimānānaṃ  kathitakāle sakko devarājā ``mātali, ativiya cirāyatī''ti  aparampi javanadevaputtaṃ pesesi. so vegena gantvā ārocesi. so  tassa vacanaṃ sutvā ``na sakkā idāni cirāyitu''nti catūsu disāsu  ekappahāreneva bahūni vimānāni dassesi. raññā ca tattha sampattiṃ  anubhavantānaṃ devaputtānaṃ katakammaṃ puṭṭho ācikkhi. <br/><br/>[40] 561^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vehāyasāme bahukā, jātarūpassa nimmitā. <br/><br/>[22] daddallamānā ābhenti, vijjuvabbhaghanantare.. <br/><br/>[40] 562^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] ime nu maccā kimakaṃsu sādhuṃ, ye modare saggapattā  vimāne.. <br/><br/>[40] 563^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^V6.0149^ea^ puṭṭho viyākāsi, mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 564^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saddhāya suniviṭṭhāya, saddhamme suppavedite. <br/><br/>[27] akaṃsu satthu vacanaṃ, sammāsambuddhasāsane. <br/><br/>[22] tesaṃ etāni ṭhānāni, yāni tvaṃ rāja passasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vehāyasāme^eb^ti vehāyasā ime ākāseyeva saṇṭhitā.  ākāsaṭṭhakavimānā imeti vadati. ^b^vijjuvabbhaghanantare^eb^ti  ghanavalāhakantare jalamānā vijju viya. ^b^suniviṭṭhāyā^eb^ti maggena  āgatattā suppatiṭṭhitāya. idaṃ vuttaṃ hoti -- mahārāja, ete pure  niyyānike kassapabuddhasāsane pabbajitvā parisuddhasīlā samaṇadhammaṃ  karontā sotāpattiphalaṃ sacchikatvā arahattaṃ nibbattetuṃ asakkontā  tato cutā imesu kanakavimānesu uppannā. etesaṃ kassapabuddhasāvakānaṃ  tāni ṭhānāni, yāni tvaṃ, mahārāja, passasīti.<br/><br/>[03] evamassa ^a^M6.0156^ea^ ākāsaṭṭhakavimānāni dassetvā  sakkassa santikaṃ gamanatthāya ussāhaṃ karonto āha -- <br/><br/>[40] 565^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``viditāni te mahārāja, āvāsaṃ pāpakamminaṃ. <br/><br/>[27] atho kalyāṇakammānaṃ, ṭhānāni viditāni te. <br/><br/>[22] uyyāhi dāni rājīsi, devarājassa santike''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^āvāsa^eb^nti mahārāja, tayā paṭhamameva nerayikānaṃ  āvāsaṃ disvā pāpakammānaṃ ṭhānāni viditāni, idāni pana  ākāsaṭṭhakavimānāni passantena atho kalyāṇakammānaṃ ṭhānāni  viditāni, idāni devarājassa santike sampattiṃ daṭṭhuṃ uyyāhi  gacchāhīti.<br/><br/>[03] evañca ^a^P6.0125^ea^ pana vatvā purato rathaṃ pesetvā  sineruṃ parivāretvā ṭhite satta paribhaṇḍapabbate dassesi. te disvā  raññā mātalissa puṭṭhabhāvaṃ āvikaronto satthā āha -- <br/><br/>[40] 566^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sahassayuttaṃ ^a^V6.0150^ea^ hayavāhiṃ,  dibbayānamadhiṭṭhito. <br/><br/>[27] yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage. <br/><br/>[22] disvānāmantayī sūtaṃ, ime ke nāma pabbatā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^hayavāhi^eb^nti hayehi vāhiyamānaṃ.  ^b^dibbayānamadhiṭṭhito^eb^ti dibbayāne ṭhito hutvā. ^b^addā^eb^ti  addasa. ^b^sīdantare^eb^ti sīdāmahāsamuddassa antare. tasmiṃ kira  mahāsamudde udakaṃ sukhumaṃ, morapiñchamattampi pakkhittaṃ patiṭṭhātuṃ na  sakkoti sīdateva, tasmā so ``sīdāmahāsamuddo''ti vuccati. tassa  antare. ^b^nage^eb^ti pabbate. ^b^ke nāmā^eb^ti ke nāma nāmena  ime pabbatāti.<br/><br/>[03] evaṃ nimiraññā puṭṭho mātali devaputto āha -- <br/><br/>[40] 568^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sudassano karavīko, īsadharo yugandharo. <br/><br/>[22] nemindharo vinatako, assakaṇṇo girī brahā.. <br/><br/>[40] 569^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ete sīdantare nagā, anupubbasamuggatā. <br/><br/>[22] mahārājānamāvāsā, yāni tvaṃ rāja passasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sudassano^eb^ti ayaṃ, mahārāja, etesaṃ sabbabāhiro  sudassano pabbato nāma, tadanantare karavīko nāma, so sudassanato  uccataro ^a^M6.0157^ea^. ubhinnampi pana tesaṃ antare ekopi  sīdantaramahāsamuddo. karavīkassa anantare īsadharo nāma, so  karavīkato uccataro. tesampi antare eko sīdantaramahāsamuddo.  īsadharassa anantare yugandharo nāma, so īsadharato uccataro.  tesampi antare eko sīdantaramahāsamuddo. yugandharassa anantare  nemindharo nāma, so yugandharato uccataro. tesampi antare eko  sīdantaramahāsamuddo. nemindharassa anantare vinatako nāma, so  nemindharato uccataro. tesampi antare eko sīdantaramahāsamuddo.  vinatakassa anantare assakaṇṇo nāma, so vinatakato uccataro.  tesampi antare eko sīdantaramahāsamuddo. ^b^anupubbasamuggatā^eb^ti  ete sīdantaramahāsamudde satta pabbatā anupaṭipāṭiyā samuggatā  sopānasadisā hutvā ṭhitā. ^b^yānī^eb^ti ye tvaṃ, mahārāja, ime  pabbate passasi, ete catuṇṇaṃ mahārājānaṃ āvāsāti.<br/><br/>[03] evamassa ^a^V6.0151^ea^ cātumahārājikadevalokaṃ dassetvā purato  rathaṃ pesetvā tāvatiṃsabhavanassa cittakūṭadvārakoṭṭhakaṃ parivāretvā ṭhitā  indapaṭimā dassesi. taṃ disvā rājā pucchi, itaropissa byākāsi. <br/><br/>[40] 570^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anekarūpaṃ ruciraṃ, nānācitraṃ pakāsati. <br/><br/>[22] ākiṇṇaṃ indasadisehi, byaggheheva surakkhitaṃ.. <br/><br/>[40] 571^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī ^a^P6.0126^ea^ hi maṃ vindati sūta  disvā, pucchāmi taṃ mātali devasārathi. <br/><br/>[22] imaṃ nu dvāraṃ kimabhaññamāhu, manoramaṃ dissati dūratova..<br/><br/>[03]  <br/><br/>[40] 572^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa puṭṭho viyākāsi, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 573^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ```citrakūṭo'ti yaṃ āhu, devarājapavesanaṃ. <br/><br/>[22] sudassanassa girino, dvārañhetaṃ pakāsati.. <br/><br/>[40] 574^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anekarūpaṃ ^a^M6.0158^ea^ ruciraṃ, nānācitraṃ  pakāsati. <br/><br/>[27] ākiṇṇaṃ indasadisehi, byaggheheva surakkhitaṃ. <br/><br/>[22] pavisetena rājīsi, arajaṃ bhūmimakkamā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anekarūpa^eb^nti anekajātikaṃ. ^b^nānācitra^eb^nti  nānāratanacitraṃ. ^b^pakāsatī^eb^ti kiṃ nāma etaṃ paññāyati.  ^b^ākiṇṇa^eb^nti samparipuṇṇaṃ. ^b^byaggheheva surakkhita^eb^nti yathā  nāma byagghehi vā sīhehi vā mahāvanaṃ, evaṃ indasadiseheva surakkhitaṃ.  tāsañca pana indapaṭimānaṃ ārakkhaṇatthāya ṭhapitabhāvo ekakanipāte  ^b^kulāvakajātake^eb^ (jā0 1.1.31) vuttanayena gahetabbo.  ^b^kiṃmabhaññamāhū^eb^ti kinnāmaṃ vadanti. ^b^pavesana^eb^nti  nikkhamanappavesanatthāya nimmitaṃ. ^b^sudassanassā^eb^ti  sobhanadassanassa sinerugirino. ^b^dvāraṃ heta^eb^nti etaṃ  sinerumatthake patiṭṭhitassa dasasahassayojanikassa devanagarassa dvāraṃ  pakāsati, dvārakoṭṭhako paññāyatīti attho. ^b^pavisetenā^eb^ti  etena dvārena devanagaraṃ pavisa. ^b^arajaṃ bhūmimakkamā^eb^ti arajaṃ  suvaṇṇarajatamaṇimayaṃ nānāpupphehi samākiṇṇaṃ dibbabhūmiṃ dibbayānena  akkama, mahārājāti.<br/><br/>[03] evañca ^a^V6.0152^ea^ pana vatvā mātali rājānaṃ devanagaraṃ  pavesesi. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[40] 575^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sahassayuttaṃ hayavāhiṃ, dibbayānamadhiṭṭhito. <br/><br/>[22] yāyamāno mahārājā, addā devasabhaṃ ida''nti..<br/><br/>[03] so dibbayāne ṭhitova gacchanto sudhammādevasabhaṃ disvā mātaliṃ  pucchi, sopissa ācikkhi. <br/><br/>[40] 576^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā sarade ākāse, nīlobhāso padissati. <br/><br/>[22] tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ, veḷuriyāsu nimmitaṃ.. <br/><br/>[40] 577^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vittī hi maṃ vindati sūta disvā, pucchāmi taṃ  mātali devasārathi. <br/><br/>[22] imaṃ nu byamhaṃ kimabhaññamāhu, manoramaṃ dissati  dūratova.. <br/><br/>[40] 578^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa ^a^M6.0159^ea^ puṭṭho viyākāsi, mātali  devasārathi. <br/><br/>[22] vipākaṃ puññakammānaṃ, jānaṃ akkhāsijānato.. <br/><br/>[40] 579^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ```sudhammā' ^a^P6.0127^ea^ iti yaṃ āhu,  passesā dissate sabhā. <br/><br/>[22] veḷuriyārucirā citrā, dhārayanti sunimmitā.. <br/><br/>[40] 580^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aṭṭhaṃsā sukatā thambhā, sabbe veḷuriyāmayā. <br/><br/>[22] yattha devā tāvatiṃsā, sabbe indapurohitā.. <br/><br/>[40] 581^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atthaṃ devamanussānaṃ, cintayantā samacchare. <br/><br/>[22] pavisetena rājīsi, devānaṃ anumodananti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ida^eb^nti nipātamattaṃ, devasabhaṃ addasāti attho.  ^b^passesā^eb^ti passa esā. ^b^veḷuriyā rucirā^eb^ti  ruciraveḷuriyā. ^b^citrā^eb^ti nānāratanavicitrā.  ^b^dhārayantī^eb^ti imaṃ sabhaṃ ete aṭṭhaṃsādibhedā sukatā thambhā  dhārayanti. ^b^indapurohitā^eb^ti indaṃ purohitaṃ purecārikaṃ katvā  parivāretvā ^a^V6.0153^ea^ ṭhitā devamanussānaṃ atthaṃ cintayantā  acchanti. ^b^pavisetenā^eb^ti iminā maggena yattha devā aññamaññaṃ  anumodantā acchanti, taṃ ṭhānaṃ devānaṃ anumodanaṃ pavisa.<br/><br/>[03] devāpi kho tassāgamanamaggaṃ olokentāva nisīdiṃsu. te  ``rājā āgato''ti sutvā dibbagandhavāsapupphahatthā yāva  cittakūṭadvārakoṭṭhakā paṭimaggaṃ gantvā mahāsattaṃ dibbagandhamālādīhi  pūjayantā sudhammādevasabhaṃ ānayiṃsu. rājā rathā otaritvā devasabhaṃ  pāvisi. devā āsanena nimantayiṃsu. sakkopi āsanena ceva  kāmehi ca nimantesi. tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 582^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ devā paṭinandiṃsu, disvā rājānamāgataṃ. <br/><br/>[27] svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ. <br/><br/>[22] nisīda dāni rājīsi, devarājassa santike.. <br/><br/>[40] 583^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sakkopi paṭinandittha, vedehaṃ mithilaggahaṃ. <br/><br/>[22] nimantayittha kāmehi, āsanena ca vāsavo.. <br/><br/>[40] 584^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sādhu ^a^M6.0160^ea^ khosi anuppatto, āvāsaṃ  vasavattinaṃ. <br/><br/>[27] vasa devesu rājīsi, sabbakāmasamiddhisu. <br/><br/>[22] tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^paṭinandiṃsū^eb^ti sampiyāyiṃsu, haṭṭhatuṭṭhāva hutvā  sampaṭicchiṃsu. ^b^sabbakāmasamiddhisū^eb^ti sabbesaṃ kāmānaṃ  samiddhiyuttesu.<br/><br/>[03] evaṃ sakkena dibbakāmehi ceva āsanena ca nimantito rājā  paṭikkhipanto āha -- <br/><br/>[40] 585^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā yācitakaṃ yānaṃ, yathā yācitakaṃ dhanaṃ. <br/><br/>[22] evaṃ sampadamevetaṃ, yaṃ parato dānapaccayā.. <br/><br/>[40] 586^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^P6.0128^ea^ cāhametamicchāmi, yaṃ parato  dānapaccayā. <br/><br/>[22] sayaṃkatāni puññāni, taṃ me āveṇikaṃ dhanaṃ.. <br/><br/>[40] 587^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sohaṃ ^a^V6.0154^ea^ gantvā manussesu, kāhāmi kusalaṃ  bahuṃ. <br/><br/>[27] dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca. <br/><br/>[22] yaṃ katvā sukhito hoti, na ca pacchānutappatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yaṃ parato dānapaccayā^eb^ti yaṃ parato tassa parassa  dānapaccayā tena dinnattā labbhati, taṃ yācitakasadisaṃ hoti, tasmā  nāhaṃ etaṃ icchāmi. ^b^sayaṃkatānī^eb^ti yāni pana mayā attanā  katāni puññāni, tameva mama parehi asādhāraṇattā āveṇikaṃ dhanaṃ  anugāmiyadhanaṃ. ^b^samacariyāyā^eb^ti tīhi dvārehi samacariyāya.  ^b^saṃyamenā^eb^ti sīlarakkhaṇena. ^b^damenā^eb^ti indriyadamena.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto devānaṃ madhurasaddena dhammaṃ desesi. dhammaṃ  desentoyeva manussagaṇanāya satta divasāni ṭhatvā devagaṇaṃ kosetvā  devagaṇamajjhe ṭhitova mātalissa guṇaṃ kathento āha -- <br/><br/>[40] 588^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahūpakāro no bhavaṃ, mātali devasārathi. <br/><br/>[22] yo me kalyāṇakammānaṃ, pāpānaṃ paṭidassayī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0161^ea^ ^b^yo me kalyāṇakammānaṃ, pāpānaṃ  paṭidassayī^eb^ti yo esa mayhaṃ kalyāṇakammānaṃ devānañca ṭhānāni  pāpakammānaṃ nerayikānañca pāpāni ṭhānāni dassesīti attho. <br/><br/>[06] saggakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.<br/><br/>[03] atha rājā sakkaṃ āmantetvā ``icchāmahaṃ, mahārāja,  manussalokaṃ gantu''nti āha. sakko ``tena hi, samma mātali,  nimirājānaṃ tattheva mithilaṃ nehī''ti āha. so ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā rathaṃ upaṭṭhāpesi. rājā devagaṇehi saddhiṃ sammoditvā  deve nivattāpetvā rathaṃ abhiruhi. mātali rathaṃ pesento  pācīnadisābhāgena mithilaṃ pāpuṇi. mahājano dibbarathaṃ disvā  ``rājā no āgato''ti pamudito ahosi. mātali mithilaṃ  padakkhiṇaṃ katvā tasmiṃyeva sīhapañjare mahāsattaṃ otāretvā  ``gacchāmahaṃ, mahārājā''ti āpucchitvā sakaṭṭhānameva gato.  mahājanopi rājānaṃ parivāretvā ``kīdiso, deva, devaloko''ti  pucchi. rājā devatānañca sakkassa ca devarañño sampattiṃ vaṇṇetvā  ``tumhepi dānādīni ^a^V6.0155^ea^ puññāni karotha, evaṃ tasmiṃ  devaloke nibbattissathā''ti mahājanassa dhammaṃ desesi.<br/><br/>[03] so aparabhāge kappakena palitassa jātabhāve ārocite palitaṃ  suvaṇṇasaṇḍāsena uddharāpetvā hatthe ṭhapetvā kappakassa ^a^P6.0129^ea^  gāmavaraṃ datvā pabbajitukāmo hutvā puttassa rajjaṃ  paṭicchāpesi. tena ca ``kasmā, deva, pabbajissasī''ti vutte -- <br/><br/>[21] ``uttamaṅgaruhā mayhaṃ, ime jātā vayoharā. <br/><br/>[22] pāhubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamā''ti.. -- <br/><br/>[25] gāthaṃ vatvā purimarājāno viya pabbajitvā tasmiṃyeva  ambavane viharanto cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokūpago ahosi.  tassevaṃ pabbajitabhāvaṃ āvikaronto satthā osānagāthamāha -- <br/><br/>[40] 589^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idaṃ vatvā nimirājā, vedeho mithilaggaho. <br/><br/>[22] puthuyaññaṃ yajitvāna, saṃyamaṃ ajjhupāgamī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0162^ea^ ^b^idaṃ vatvā^eb^ti ``uttamaṅgaruhā  mayha''nti imaṃ gāthaṃ vatvā. ^b^puthuyaññaṃ yajitvānā^eb^ti mahādānaṃ  datvā. ^b^saṃyamaṃ ajjhupāgamī^eb^ti sīlasaṃyamaṃ upagato.<br/><br/>[03] putto panassa kāḷārajanako nāma taṃ vaṃsaṃ upacchindi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``na, bhikkhave, idāneva,  pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā''ti vatvā jātakaṃ  samodhānesi ``tadā sakko anuruddho ahosi, mātali ānando,  caturāsīti khattiyasahassāni buddhaparisā, nimirājā pana ahameva  sammāsambuddho ahosi''nti. <br/><br/>[06] nimijātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 113
item: 21
title: [] . suvaṇṇasāmajātakavaṇṇanā^[] . nimijātakavaṇṇanā^[] . umaṅgajātakavaṇṇanā^^
content:
  [03] ^b^pañcālo^eb^ ^a^V6.0156^ea^ ^a^M6.0163^ea^  ^b^sabbasenāyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto paññāpāramiṃ  ārabbha kathesi. ekadivasañhi bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannisinnā  tathāgatassa paññāpāramiṃ vaṇṇayantā nisīdiṃsu ``mahāpañño, āvuso,  tathāgato puthupañño gambhīrapañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño  nibbedhikapañño parappavādamaddano, attano paññānubhāvena kūṭadantādayo  brāhmaṇe, sabhiyādayo paribbājake, aṅgulimālādayo core,  āḷavakādayo yakkhe, sakkādayo deve, bakādayo brahmāno ca dametvā  nibbisevane akāsi, bahujanakāye pabbajjaṃ datvā maggaphalesu  patiṭṭhāpesi, evaṃ mahāpañño, āvuso, satthā''ti. satthā āgantvā  ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā  ``imāya nāmā''ti ^a^P6.0330^ea^ vutte ``na, bhikkhave,  tathāgato idāneva paññavā, atītepi aparipakke ñāṇe bodhiñāṇatthāya  cariyaṃ carantopi paññavāyevā''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte videharaṭṭhe mithilāyaṃ vedeho nāma rājā rajjaṃ kāresi.  tassa atthadhammānusāsakā cattāro paṇḍitā ahesuṃ senako, pukkuso,  kāmindo, devindo cāti. tadā rājā bodhisattassa  paṭisandhiggahaṇadivase paccūsakāle evarūpaṃ supinaṃ addasa -- rājaṅgaṇe  catūsu koṇesu cattāro aggikkhandhā mahāpākārappamāṇā uṭṭhāya  pajjalanti. tesaṃ majjhe khajjopanakappamāṇo aggikkhando uṭṭhahitvā  taṅkhaṇaññeva cattāro aggikkhandhe atikkamitvā yāva brahmalokā  uṭṭhāya sakalacakkavāḷaṃ obhāsetvā ṭhito, bhūmiyaṃ patito  sāsapabījamattampi paññāyati. taṃ sadevakā lokā samārakā  sabrahmakā gandhamālādīhi pūjenti, mahājano jālantareneva carati,  lomakūpamattampi uṇhaṃ na gaṇhāti. rājā imaṃ supinaṃ disvā  bhītatasito uṭṭhāya ``kiṃ nu kho me bhavissatī''ti cintento  nisinnakova aruṇaṃ uṭṭhāpesi.<br/><br/>[03] cattāropi paṇḍitā pātovāgantvā ``kacci, deva, sukhaṃ  sayitthā''ti sukhaseyyaṃ pucchiṃsu. so ``kuto me sukhaseyyaṃ  laddha''nti vatvā ``evarūpo ^a^M6.0164^ea^ me supino diṭṭho''ti  sabbaṃ kathesi. atha naṃ senakapaṇḍito ``mā bhāyi, mahārāja,  maṅgalasupino esa, vuddhi vo bhavissatī''ti ^a^V6.0157^ea^ vatvā  ``kiṃ kāraṇā ācariyā''ti vutte ``mahārāja, amhe cattāro paṇḍite  abhibhavitvā añño vo pañcamo paṇḍito uppajjissati, mayañhi  cattāro paṇḍitā cattāro aggikkhandhā viya, tesaṃ majjhe uppanno  aggikkhandho viya añño pañcamo paṇḍito uppajjissati, so  sadevake loke asadiso bhavissatī''ti vatvā ``idāni panesa  kuhi''nti vutte ``mahārāja, ajja tassa paṭisandhiggahaṇena vā  mātukucchito nikkhamanena vā bhavitabba''nti attano sippabalena  dibbacakkhunā diṭṭho viya byākāsi. rājāpi tato paṭṭhāya taṃ vacanaṃ  anussari.<br/><br/>[03] mithilāyaṃ pana catūsu dvāresu pācīnayavamajjhako,  dakkhiṇayavamajjhako, pacchimayavamajjhako, uttarayavamajjhakoti cattāro  gāmā ahesuṃ. tesu pācīnayavamajjhake ^a^P6.0331^ea^  sirivaḍḍhano nāma seṭṭhi paṭivasati, sumanadevī nāmassa bhariyā  ahosi. mahāsatto taṃ divasaṃ raññā supinassa diṭṭhavelāya  tāvatiṃsabhavanato cavitvā tassā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi.  tasmiṃyeva kāle aparepi devaputtasahassā tāvatiṃsabhavanato cavitvā  tasmiṃyeva gāme seṭṭhānuseṭṭhīnaṃ kulesu paṭisandhiṃ gaṇhiṃsu.  sumanadevīpi dasamāsaccayena suvaṇṇavaṇṇaṃ puttaṃ vijāyi. tasmiṃ khaṇe  sakko manussalokaṃ olokento mahāsattassa mātukucchito  nikkhamanabhāvaṃ ñatvā ``imaṃ buddhaṅkuraṃ sadevake loke pākaṭaṃ kātuṃ  vaṭṭatī''ti mahāsattassa mātukucchito nikkhantakkhaṇe  adissamānakāyena gantvā tassa hatthe ekaṃ osadhaghaṭikaṃ ṭhapetvā  sakaṭṭhānameva gato. mahāsatto taṃ muṭṭhiṃ katvā gaṇhi. tasmiṃ pana  mātukucchito nikkhante mātu appamattakampi dukkhaṃ nāhosi,  dhamakaraṇato udakamiva sukhena nikkhami.<br/><br/>[03] sā tassa hatthe osadhaghaṭikaṃ disvā ``tāta, kiṃ te  laddha''nti āha. ``osadhaṃ, ammā''ti dibbosadhaṃ mātu hatthe  ṭhapesi. ṭhapetvā ca pana ``amma, idaṃ osadhaṃ yena kenaci ābādhena  ābādhikānaṃ dethā''ti āha. sā tuṭṭhapahaṭṭhā sirivaḍḍhanaseṭṭhino  ārocesi. tassa pana sattavassiko sīsābādho atthi. so  tuṭṭhapahaṭṭho hutvā ``ayaṃ mātukucchito ^a^M6.0165^ea^ jāyamāno  osadhaṃ gahetvā āgato, jātakkhaṇeyeva mātarā saddhiṃ kathesi,  evarūpena puññavatā dinnaṃ osadhaṃ mahānubhāvaṃ bhavissatī''ti cintetvā  taṃ osadhaṃ gahetvā nisadāyaṃ ghaṃsitvā thokaṃ nalāṭe makkhesi. tasmiṃ  khaṇe tassa sattavassiko sīsābādho padumapattato udakaṃ viya  nivattitvā gato. so ``mahānubhāvaṃ osadha''nti somanassappatto  ahosi. mahāsattassa osadhaṃ gahetvā āgatabhāvo sabbattha pākaṭo  jāto. ye keci ābādhikā, sabbe seṭṭhissa gehaṃ gantvā osadhaṃ  yācanti. sabbesaṃ nisadāyaṃ ghaṃsitvā thokaṃ gahetvā udakena  āḷoletvā deti ^a^V6.0158^ea^. dibbosadhena sarīre makkhitamatteyeva  sabbābādhā vūpasammanti. sukhitā manussā ``sirivaḍḍhanaseṭṭhino  gehe osadhassa mahanto ānubhāvo''ti vaṇṇayantā pakkamiṃsu.  mahāsattassa pana nāmaggahaṇadivase ^a^P6.0332^ea^ mahāseṭṭhi  ``mama puttassa ayyakādīnaṃ na nāmena attho atthi, jāyamānassa  osadhaṃ gahetvā āgatattā osadhanāmakova hotū''ti vatvā  ``mahosadhakumāro''tvevassa nāmamakāsi.<br/><br/>[03] idañcassa ahosi ``mama putto mahāpuñño, na ekakova  nibbattissati, iminā saddhiṃ jātadārakehi bhavitabba''nti. so  olokāpento dārakasahassānaṃ nibbattabhāvaṃ sutvā sabbesampi  kumārakānaṃ piḷandhanāni datvā dhātiyo dāpesi ``puttassa me  upaṭṭhākā bhavissantī''ti. bodhisattena saddhiṃyeva tesaṃ maṅgalaṭṭhāne  maṅgalaṃ kāresi. dārake alaṅkaritvā mahāsattassa upaṭṭhātuṃ ānenti.  bodhisatto tehi saddhiṃ kīḷanto vaḍḍhitvā sattavassikakāle  suvaṇṇapaṭimā viya abhirūpo ahosi. athassa gāmamajjhe tehi  saddhiṃ kīḷantassa hatthiassādīsu āgacchantesu kīḷāmaṇḍalaṃ bhijjati.  vātātapapaharaṇakāle dārakā kilamanti. ekadivasañca tesaṃ  kīḷantānaṃyeva akālamegho uṭṭhahi. taṃ disvā nāgabalo bodhisatto  dhāvitvā ekasālaṃ pāvisi. itare dārakā pacchato dhāvantā  aññamaññassa pādesu paharitvā upakkhalitvā patitā jaṇṇukabhedādīni  pāpuṇiṃsu. bodhisattopi ``imasmiṃ ṭhāne kīḷāsālaṃ kātuṃ vaṭṭati,  evaṃ vāte vā vasse ^a^M6.0166^ea^ vā ātape vā āgate na  kilamissāmā''ti cintetvā te dārake āha -- ``sammā, imasmiṃ  ṭhāne vāte vā vasse vā ātape vā āgate ṭhānanisajjasayanakkhamaṃ  ekaṃ sālaṃ kāressāma, ekekaṃ kahāpaṇaṃ āharathā''ti. te tathā  kariṃsu.<br/><br/>[03] mahāsatto mahāvaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā ``imasmiṃ ṭhāne sālaṃ  karohī''ti sahassaṃ adāsi. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā  sahassaṃ gahetvā khāṇukaṇṭake koṭṭetvā bhūmiṃ samaṃ kāretvā suttaṃ  pasāresi. mahāsatto tassa suttapasāraṇavidhānaṃ anārādhento  ``ācariya, evaṃ apasāretvā sādhukaṃ pasārehī''ti āha. sāmi,  ahaṃ attano sippānurūpena pasāresiṃ, ito aññaṃ na jānāmīti.  `ettakaṃ ajānanto tvaṃ amhākaṃ dhanaṃ gahetvā sālaṃ kathaṃ karissasi,  āhara, suttaṃ pasāretvā te dassāmī''ti āharāpetvā sayaṃ suttaṃ  pasāresi. taṃ vissakammadevaputtassa pasāritaṃ viya ^a^P6.0333^ea^  ahosi. tato vaḍḍhakiṃ āha ``evaṃ pasāretuṃ  sakkhissasī''ti? ``na sakkhissāmī''ti. ``mama vicāraṇāya  pana kātuṃ sakkhissasī''ti. ``sakkhissāmi, sāmī''ti.  mahāsatto yathā tassā sālāya ekasmiṃ padese anāthānaṃ vasanaṭṭhānaṃ  ^a^V6.0159^ea^ hoti, ekasmiṃ anāthānaṃ itthīnaṃ vijāyanaṭṭhānaṃ, ekasmiṃ  āgantukasamaṇabrāhmaṇānaṃ vasanaṭṭhānaṃ, ekasmiṃ āgantukamanussānaṃ  vasanaṭṭhānaṃ, ekasmiṃ āgantukavāṇijānaṃ bhaṇḍaṭṭhapanaṭṭhānaṃ hoti, tathā  sabbāni ṭhānāni bahimukhāni katvā sālaṃ vicāresi. tattheva  kīḷāmaṇḍalaṃ, tattheva vinicchayaṃ, tattheva dhammasabhaṃ kāresi.  katipāheneva niṭṭhitāya sālāya cittakāre pakkosāpetvā sayaṃ vicāretvā  ramaṇīyaṃ cittakammaṃ kāresi. sālā sudhammādevasabhāpaṭibhāgā ahosi.<br/><br/>[03] tato ``na ettakena sālā sobhati, pokkharaṇiṃ pana kāretuṃ  vaṭṭatī''ti pokkharaṇiṃ khaṇāpetvā iṭṭhakavaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā sayaṃ  vicāretvā sahassavaṅkaṃ satatitthaṃ pokkharaṇiṃ kāresi. sā  pañcavidhapadumasañchannā nandāpokkharaṇī viya ahosi. tassā tīre  pupphaphaladhare nānārukkhe ropāpetvā nandanavanakappaṃ uyyānaṃ kāresi.  tameva ca sālaṃ nissāya dhammikasamaṇabrāhmaṇānañceva  āgantukagamikādīnañca dānavattaṃ paṭṭhapesi. tassa sā kiriyā  sabbattha pākaṭā ahosi ^a^M6.0167^ea^. bahū manussā osaranti.  mahāsatto sālāya nisīditvā sampattasampattānaṃ kāraṇākāraṇaṃ  yuttāyuttaṃ kathesi, vinicchayaṃ ṭhapesi, buddhuppādakālo viya ahosi.<br/><br/>[03] vedeharājāpi sattavassaccayena ``cattāro paṇḍitā `amhe  abhibhavitvā pañcamo paṇḍito uppajjissatī'ti me kathayiṃsu, kattha  so etarahī''ti saritvā ``tassa vasanaṭṭhānaṃ jānāthā''ti catūhi  dvārehi cattāro amacce pesesi. sesadvārehi nikkhantā amaccā  mahāsattaṃ na passiṃsu. pācīnadvārena nikkhanto amacco pana  sālādīni disvā ``paṇḍitena nāma imissā sālāya kārakena vā  kārāpakena vā bhavitabba''nti ^a^P6.0334^ea^ cintetvā manusse  pucchi ``ayaṃ sālā kataravaḍḍhakinā katā''ti? manussā ``nāyaṃ  vaḍḍhakinā katā, sirivaḍḍhanaseṭṭhiputtena mahosadhapaṇḍitena attano  paññābalena vicāretvā katā''ti vadiṃsu. ``kativasso pana  paṇḍito''ti? ``paripuṇṇasattavasso''ti. amacco raññā  diṭṭhasupinadivasato paṭṭhāya vassaṃ gaṇetvā ``rañño diṭṭhasupinena  sameti, ayameva so paṇḍito''ti rañño dūtaṃ pesesi ``deva,  pācīnayavamajjhakagāme sirivaḍḍhanaseṭṭhiputto mahosadhapaṇḍito nāma  sattavassikova samāno evarūpaṃ nāma sālaṃ vicāresi, pokkharaṇiṃ  uyyānañca kāresi, imaṃ paṇḍitaṃ gahetvā ānemī''ti. rājā taṃ kathaṃ  sutvāva tuṭṭhacitto hutvā senakaṃ pakkosāpetvā tamatthaṃ ārocetvā ``kiṃ,  ācariya, ānema paṇḍita''nti pucchi. so lābhaṃ maccharāyanto  ``mahārāja, sālādīnaṃ kārāpitamattena paṇḍito nāma na hoti, yo  koci etāni kāreti, appamattakaṃ eta''nti āha. so tassa kathaṃ  sutvā ``bhavitabbamettha ^a^V6.0160^ea^ kāraṇenā''ti tuṇhī hutvā  ``tattheva vasanto paṇḍitaṃ vīmaṃsatū''ti amaccassa dūtaṃ paṭipesesi.  taṃ sutvā amacco tattheva vasanto paṇḍitaṃ vīmaṃsi. <br/><br/>[06] sattadārakapañho <br/><br/>[01] tatridaṃ vīmaṃsanuddānaṃ -- <br/><br/>[21] ``maṃsaṃ goṇo ganthi suttaṃ, putto goto rathena ca. <br/><br/>[27] daṇḍo sīsaṃ ahī ceva, kukkuṭo maṇi vijāyanaṃ. <br/><br/>[22] odanaṃ vālukañcāpi, taḷākuyyānaṃ gadrabho maṇī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0168^ea^ ^b^maṃsa^eb^nti ekadivasaṃ bodhisatte  kīḷāmaṇḍalaṃ gacchante eko seno sūnaphalakato maṃsapesiṃ gahetvā  ākāsaṃ pakkhandi. taṃ disvā dārakā ``maṃsapesiṃ chaḍḍāpessāmā''ti  senaṃ anubandhiṃsu. seno ito cito ca dhāvati. te uddhaṃ  oloketvā tassa pacchato pacchato gacchantā pāsāṇādīsu  upakkhalitvā kilamanti. atha ne paṇḍito āha ``chaḍḍāpessāmi  na''nti. ``chaḍḍāpehi sāmī''ti. ``tena hi passathā''ti so  uddhaṃ anoloketvāva vātavegena dhāvitvā senassa chāyaṃ akkamitvā  pāṇiṃ paharitvā mahāravaṃ ravi. tassa tejena so saddo senassa  kucchiyaṃ vinivijjhitvā nicchārito viya ahosi. so bhīto  maṃsaṃ chaḍḍesi. mahāsatto chaḍḍitabhāvaṃ ñatvā chāyaṃ olokentova  bhūmiyaṃ patituṃ ^a^P6.0335^ea^ adatvā ākāseyeva sampaṭicchi.  taṃ acchariyaṃ disvā mahājano nadanto vagganto apphoṭento mahāsaddaṃ  akāsi. amacco taṃ pavattiṃ ñatvā rañño dūtaṃ pesesi ``paṇḍito  iminā upāyena maṃsapesiṃ chaḍḍāpesi, idaṃ devo jānātū''ti. taṃ  sutvā rājā senakaṃ pucchi ``kiṃ, senaka, ānema paṇḍita''nti?  so cintesi ``tassa idhāgatakālato paṭṭhāya mayaṃ nippabhā  bhavissāma, atthibhāvampi no rājā na jānissati, na taṃ ānetuṃ  vaṭṭatī''ti. so balavalābhamacchariyatāya ``mahārāja, ettakena  paṇḍito nāma na hoti, appamattakaṃ kiñci eta''nti āha. rājā  majjhattova hutvā ``tattheva naṃ vīmaṃsatū''ti puna pesesi.<br/><br/>[03] ^b^goṇo^eb^ti eko pācīnayavamajjhakagāmavāsī puriso  ``vasse patite kasissāmī''ti gāmantarato goṇe kiṇitvā ānetvā  gehe vasāpetvā punadivase gocaratthāya tiṇabhūmiṃ ānetvā goṇapiṭṭhe  nisinno kilantarūpo otaritvā rukkhamūle nipannova niddaṃ okkami.  tasmiṃ khaṇe eko coro goṇe gahetvā palāyi. so pabujjhitvā  goṇe apassanto ito cito ^a^V6.0161^ea^ ca oloketvā goṇe gahetvā  palāyantaṃ coraṃ disvā vegena pakkhanditvā ``kuhiṃ me goṇe nesī''ti  āha. ``mama goṇe attano icchitaṭṭhānaṃ nemī''ti. tesaṃ vivādaṃ  sutvā mahājano sannipati. paṇḍito tesaṃ sālādvārena gacchantānaṃ  saddaṃ sutvā ubhopi pakkosāpetvā tesaṃ kiriyaṃ disvāva ``ayaṃ ^a^M6.0169^ea^  coro, ayaṃ goṇasāmiko''ti jānāti. jānantopi  ``kasmā vivadathā''ti pucchi. goṇasāmiko āha -- ``sāmi,  ime ahaṃ asukagāmato asukassa nāma hatthato kiṇitvā ānetvā gehe  vasāpetvā gocaratthāya tiṇabhūmiṃ nesiṃ, tattha mama pamādaṃ disvā ayaṃ  goṇe gahetvā palāyi. svāhaṃ ito cito ca olokento imaṃ disvā  anubandhitvā gaṇhiṃ, asukagāmavāsino mayā etesaṃ kiṇitvā  gahitabhāvaṃ jānantī''ti. coro pana ``mamete gharajātikā, ayaṃ  musā bhaṇatī''ti āha.<br/><br/>[03] atha ne paṇḍito ``ahaṃ vo aḍḍaṃ dhammena vinicchinissāmi,  ṭhassatha me vinicchaye''ti pucchitvā ``āma, sāmi, ṭhassāmā''ti  vutte ``mahājanassa manaṃ gaṇhituṃ vaṭṭatī''ti paṭhamaṃ coraṃ pucchi  ``tayā ime goṇā kiṃ khādāpitā kiṃ pāyitā''ti? ``yāguṃ  pāyitā tilapiṭṭhañca māse ca khādāpitā''ti. tato goṇasāmikaṃ  pucchi. so āha -- ``sāmi, kuto me duggatassa yāguādīni  laddhāni, tiṇameva khādāpitā''ti. paṇḍito tesaṃ kathaṃ parisaṃ  gāhāpetvā piyaṅgupattāni āharāpetvā koṭṭāpetvā udakena maddāpetvā  goṇe pāyesi. goṇā tiṇameva chaḍḍayiṃsu. paṇḍito  ``passatheta''nti mahājanassa dassetvā coraṃ pucchi ``tvaṃ corosi,  na corosī''ti? so ``coromhī''ti āha. ``tena hi tvaṃ ito  paṭṭhāya mā evarūpamakāsī''ti ovadi. bodhisattassa parisā pana taṃ  hatthapādehi koṭṭetvā dubbalamakāsi. atha naṃ paṇḍito  ``diṭṭhadhammeyeva tāva imaṃ dukkhaṃ labhasi, samparāye pana nirayādīsu  mahādukkhaṃ anubhavissasi, samma, tvaṃ ito paṭṭhāya pajahetaṃ kamma''nti  vatvā tassa pañca sīlāni adāsi. amacco taṃ pavattiṃ yathābhūtaṃ  rañño ārocāpesi. rājā senakaṃ pucchi ``kiṃ, senaka, ānema  paṇḍita''nti. ``goṇāḍḍaṃ nāma, mahārāja, ye keci  vinicchinanti, āgamehi tāvā''ti vutte rājā majjhatto hutvā puna  tatheva sāsanaṃ pesesi. sabbaṭṭhānesupi evaṃ veditabbaṃ. ito paraṃ pana  uddānamattameva vibhajitvā dassayissāmāti.<br/><br/>[03] ^b^ganthī^eb^ti ekā duggatitthī nānāvaṇṇehi suttehi ganthike  bandhitvā kataṃ suttaganthitapiḷandhanaṃ gīvato mocetvā sāṭakassa upari  ṭhapetvā nhāyituṃ ^a^M6.0170^ea^ paṇḍitena kāritapokkharaṇiṃ  otari. aparā taruṇitthī taṃ disvā lobhaṃ uppādetvā ukkhipitvā  ``amma, ativiya sobhanaṃ idaṃ kittakena te kataṃ, ahampi attano  evarūpaṃ ^a^P6.0336^ea^ karissāmi, gīvāya ^a^V6.0162^ea^  piḷandhitvā pamāṇaṃ tāvassa upadhāremī''ti vatvā tāya ujucittatāya  ``upadhārehī''ti vutte gīvāya piḷandhitvā pakkāmi. itarā taṃ  disvā sīghaṃ uttaritvā sāṭakaṃ nivāsetvā upadhāvitvā ``kahaṃ me  piḷandhanaṃ gahetvā palāyissasī''ti sāṭake gaṇhi. itarā ``nāhaṃ  tava santakaṃ gaṇhāmi, mama gīvāyameva piḷandhana''nti āha.  mahājano taṃ sutvā sannipati. paṇḍito dārakehi saddhiṃ kīḷanto  tāsaṃ kalahaṃ katvā sālādvārena gacchantīnaṃ saddaṃ sutvā ``kiṃ saddo  eso''ti pucchitvā ubhinnaṃ kalahakāraṇaṃ sutvā pakkosāpetvā ākāreneva  coriñca acoriñca ñatvāpi tamatthaṃ pucchitvā ``ahaṃ vo dhammena  vinicchinissāmi, mama vinicchaye ṭhassathā''ti vatvā ``āma,  ṭhassāma, sāmī''ti vutte paṭhamaṃ coriṃ pucchi ``tvaṃ imaṃ piḷandhanaṃ  piḷandhantī kataragandhaṃ vilimpasī''ti? ``ahaṃ niccaṃ sabbasaṃhārakaṃ  vilimpāmī''ti. sabbasaṃhārako nāma sabbagandhehi yojetvā  katagandho. tato itaraṃ pucchi. sā āha ``kuto, sāmi, laddho  duggatāya mayhaṃ sabbasaṃhārako, ahaṃ niccaṃ piyaṅgupupphagandhameva  vilimpāmī''ti. paṇḍito udakapātiṃ āharāpetvā taṃ piḷandhanaṃ tattha  pakkhipāpetvā gandhikaṃ pakkosāpetvā ``etaṃ gandhaṃ upasiṅghitvā  asukagandhabhāvaṃ jānāhī''ti āha. so upasiṅghanto  piyaṅgupupphabhāvaṃ ñatvā imaṃ ekakanipāte gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``sabbasaṃhārako natthi, suddhaṃ kaṅgu pavāyati. <br/><br/>[22] alikaṃ bhāsatiyaṃ dhuttī, saccamāhu mahallikā''ti..  (jā0 1.1.110).<br/><br/>[03] tattha ^b^dhuttī^eb^ti dhuttikā. ^b^āhū^eb^ti āha, ayameva vā  pāṭho.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto taṃ kāraṇaṃ mahājanaṃ jānāpetvā ``tvaṃ corīsi,  na corīsī''ti pucchitvā coribhāvaṃ paṭijānāpesi. tato paṭṭhāya  mahāsattassa paṇḍitabhāvo pākaṭo jāto.<br/><br/>[03] ^b^sutta^eb^nti ekā kappāsakkhettarakkhikā itthī kappāsakkhettaṃ  rakkhantī tattheva parisuddhaṃ kappāsaṃ gahetvā sukhumasuttaṃ kantitvā guḷaṃ  katvā ucchaṅge ^a^M6.0171^ea^ ṭhapetvā gāmaṃ āgacchantī  ``paṇḍitassa pokkharaṇiyaṃ nhāyissāmī''ti tīraṃ gantvā sāṭakaṃ  muñcitvā sāṭakassa upari suttaguḷaṃ ṭhapetvā otaritvā pokkharaṇiyaṃ  nhāyati. aparā taṃ disvā luddhacittatāya taṃ gahetvā ``aho manāpaṃ  suttaṃ, amma, tayā kata''nti accharaṃ paharitvā olokentī viya  ucchaṅge katvā pakkāmi. sesaṃ purimanayeneva vitthāretabbaṃ. paṇḍito  paṭhamaṃ coriṃ pucchi ``tvaṃ guḷaṃ karontī anto kiṃ pakkhipitvā  akāsī''ti? ``kappāsaphalaṭṭhimeva sāmī''ti. tato itaraṃ  ^a^V6.0163^ea^ pucchi. sā ``sāmi timbaruaṭṭhi''nti āha. so  ubhinnaṃ vacanaṃ parisaṃ gāhāpetvā suttaguḷaṃ nibbeṭhāpetvā timbaruaṭṭhiṃ  disvā taṃ coribhāvaṃ saṃpaṭicchāpesi. mahājano haṭṭhatuṭṭho  ``suvinicchito aḍḍo''ti sādhukārasahassāni pavattesi.<br/><br/>[03] ^b^putto^eb^ti ekadivasaṃ ekā itthī puttaṃ ādāya  mukhadhovanatthāya paṇḍitassa pokkharaṇiṃ gantvā puttaṃ nhāpetvā attano  sāṭake nisīdāpetvā attano mukhaṃ dhovituṃ otari. tasmiṃ khaṇe  ekā yakkhinī taṃ dārakaṃ disvā khāditukāmā hutvā itthivesaṃ  gahetvā ``sahāyike, sobhati vatāyaṃ dārako, taveso putto''ti  pucchitvā ``āmā''ti vutte ``pāyemi na''nti vatvā ``pāyehī''ti  vuttā taṃ gahetvā thokaṃ kīḷāpetvā ādāya palāyi. itarā taṃ disvā  dhāvitvā ``kuhiṃ me puttaṃ nesī''ti gaṇhi. yakkhinī ``kuto  tayā putto laddho, mameso putto''ti āha. tā kalahaṃ karontiyo  sālādvārena gacchanti. paṇḍito taṃ kalahasaddaṃ sutvā pakkosāpetvā  ``kimeta''nti pucchi. tā tassa etamatthaṃ ārocesuṃ. taṃ sutvā  mahāsatto akkhīnaṃ animisatāya ceva ^a^P6.0337^ea^ rattatāya ca  nirāsaṅkatāya ca chāyāya abhāvatāya ca ``ayaṃ yakkhinī''ti  ñatvāpi ``mama vinicchaye ṭhassathā''ti vatvā ``āma, ṭhassāmā''ti  vutte bhūmiyaṃ lekhaṃ kaḍḍhayitvā lekhāmajjhe dārakaṃ nipajjāpetvā  yakkhiniṃ hatthesu, mātaraṃ pādesu gāhāpetvā ``dvepi kaḍḍhitvā gaṇhatha,  kaḍḍhituṃ sakkontiyā eva putto''ti āha.<br/><br/>[03] tā ubhopi kaḍḍhiṃsu. dārako kaḍḍhiyamāno dukkhappatto hutvā  viravi. mātā hadayena phalitena viya hutvā puttaṃ muñcitvā  rodamānā aṭṭhāsi. paṇḍito mahājanaṃ pucchi ``ambho, dārake, mātu  hadayaṃ mudukaṃ hoti, udāhu amātū''ti. ``mātu hadayaṃ mudukaṃ  hotī''ti. ``kiṃ dāni dārakaṃ ^a^M6.0172^ea^ gahetvā ṭhitā  mātā hoti, udāhu vissajjetvā ṭhitā''ti? ``vissajjetvā ṭhitā  paṇḍitā''ti. ``imaṃ pana dārakacoriṃ tumhe jānāthā''ti? ``na  jānāma, paṇḍitā''ti. atha ne paṇḍito āha -- ``yakkhinī  esā, etaṃ khādituṃ gaṇhī''ti. ``kathaṃ jānāsi, paṇḍitā''ti.  ``akkhīnaṃ animisatāya ceva rattatāya ca nirāsaṅkatāya ca chāyāya  abhāvena ca nikkaruṇatāya cā''ti. atha naṃ pucchi ``kāsi  tva''nti? ``yakkhinīmhi sāmī''ti. ``kasmā imaṃ dārakaṃ  gaṇhī''ti? ``khādituṃ gaṇhāmi, sāmī''ti. ``andhabāle, tvaṃ  pubbepi pāpakammaṃ katvā yakkhinī jātāsi, idāni punapi pāpaṃ  karosi, aho andhabālāsī''ti vatvā taṃ pañcasīlesu patiṭṭhāpetvā  ``ito paṭṭhāya evarūpaṃ pāpakammaṃ mā akāsī''ti vatvā taṃ uyyojesi.  dārakamātāpi dārakaṃ labhitvā ``ciraṃ jīvatu sāmī''ti paṇḍitaṃ  thometvā puttaṃ ādāya pakkāmi.<br/><br/>[03] ^b^goto^eb^ti ^a^V6.0164^ea^ eko kira lakuṇḍakattā goto,  kāḷavaṇṇatā ca kāḷoti gotakāḷo nāma puriso sattasaṃvaccharāni  kammaṃ katvā bhariyaṃ labhi. sā nāmena dīghatālā nāma. so  ekadivasaṃ taṃ āmantetvā ``bhadde, pūvakhādanīyaṃ pacāhi, mātāpitaro  daṭṭhuṃ gamissāmā''ti vatvā ``kiṃ te mātāpitūhī''ti tāya  paṭikkhittopi yāvatatiyaṃ vatvā pūvakhādanīyaṃ pacāpetvā pātheyyañceva  paṇṇākārañca ādāya tāya saddhiṃ maggaṃ paṭipanno antarāmagge  uttānavāhiniṃ ekaṃ nadiṃ addasa. te pana dvepi udakabhīrukajātikāva,  tasmā taṃ uttarituṃ avisahantā tīre aṭṭhaṃsu. tadā dīghapiṭṭhi nāmeko  duggatapuriso anuvicaranto taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi. atha naṃ te disvā  pucchiṃsu ``samma, ayaṃ nadī gambhīrā uttānā''ti. so tesaṃ kathaṃ  sutvā udakabhīrukabhāvaṃ ñatvā ``samma, ayaṃ nadī gambhīrā  bahucaṇḍamacchākiṇṇā''ti āha. ``samma, kathaṃ tvaṃ gamissasī''ti?  so āha -- ``saṃsumāramakarānaṃ amhehi paricayo atthi, tena te  amhe na viheṭhentī''ti. ``tena hi, samma, amhepi nehī''ti.  so ``sādhū''ti sampaṭicchi. athassa te khajjabhojanaṃ adaṃsu. so  katabhattakicco ``samma, kaṃ paṭhamaṃ nemī''ti pucchi. so āha --  ``tava sahāyikaṃ paṭhamaṃ nehi, maṃ pacchā nehī''ti. so ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā taṃ khandhe katvā pātheyyañceva paṇṇākārañca gahetvā  nadiṃ otaritvā thokaṃ gantvā ukkuṭiko nisīditvā pakkāmi.<br/><br/>[03] gotakāḷo ^a^M6.0173^ea^ tīre ṭhitova ``gambhīrāvatāyaṃ  nadī, evaṃ dīghassapi nāma evarūpā, mayhaṃ pana apasayhāva  bhavissatī''ti cintesi. itaropi taṃ nadīmajjhaṃ netvā ``bhadde, ahaṃ  taṃ posessāmi, sampannavatthālaṅkārā dāsidāsaparivutā vicarissasi,  kiṃ te ayaṃ lakuṇḍakavāmanako karissati, mama vacanaṃ karohī''ti  āha. sā tassa vacanaṃ sutvāva attano sāmike sinehaṃ bhinditvā  taṃkhaṇaññeva tasmiṃ paṭibaddhacittā hutvā ``sāmi, sace maṃ na  chaḍḍessasi, karissāmi te vacana''nti sampaṭicchi. ``bhadde, kiṃ  vadesi, ahaṃ taṃ posessāmī''ti. te paratīraṃ gantvā ubhopi samaggā  sammodamānā ``gotakāḷaṃ pahāya tiṭṭha tva''nti vatvā tassa  passantasseva khādanīyaṃ khādantā pakkamiṃsu. so disvā ``ime  ekato hutvā maṃ chaḍḍetvā palāyanti ^a^P6.0338^ea^ maññe''ti  aparāparaṃ dhāvanto thokaṃ otaritvā bhayena nivattitvā puna tesu  kopena ``jīvāmi vā marāmi vā''ti ullaṅghitvā nadiyaṃ patito  uttānabhāvaṃ ñatvā nadiṃ uttaritvā vegena taṃ pāpuṇitvā ``ambho  duṭṭhacora, kuhiṃ me bhariyaṃ nesī''ti āha. itaropi taṃ ``are  duṭṭhavāmanaka, kuto tava bhariyā, mamesā bhariyā''ti vatvā gīvāyaṃ  gahetvā khipi. so dīghatālaṃ hatthe gahetvā''tiṭṭha tvaṃ kuhiṃ gacchasi,  satta saṃvaccharāni ^a^V6.0165^ea^ kammaṃ katvā laddhabhariyā mesī''ti  vatvā tena saddhiṃ kalahaṃ karonto sālāya santikaṃ pāpuṇi.  mahājano sannipati.<br/><br/>[03] paṇḍito ``kiṃ saddo nāmeso''ti pucchitvā te ubhopi  pakkosāpetvā vacanappaṭivacanaṃ sutvā ``mama vinicchaye ṭhassathā''ti  vatvā ``āma, ṭhassāmā''ti vutte paṭhamaṃ dīghapiṭṭhiṃ pakkosāpetvā ``tvaṃ  konāmosī''ti pucchi. ``dīghapiṭṭhiko nāma, sāmī''ti.  ``bhariyā te kā nāmā''ti? so tassā nāmaṃ ajānanto aññaṃ  kathesi. ``mātāpitaro te ke nāmā''ti? ``asukā nāmā''ti.  ``bhariyāya pana te mātāpitaro ke nāmā''ti? so ajānitvā  aññaṃ kathesi. tassa kathaṃ parisaṃ gāhāpetvā taṃ apanetvā itaraṃ  pakkosāpetvā purimanayeneva sabbesaṃ nāmāni pucchi. so yathābhūtaṃ  jānanto avirajjhitvā kathesi. tampi apanetvā dīghatālaṃ  pakkosāpetvā ``tvaṃ kā nāmā''ti pucchi. ``dīghatālā nāma  sāmī''ti. ``sāmiko te konāmo''ti? sā ajānantī aññaṃ  kathesi. ``mātāpitaro te ke nāmā''ti. ``asukā nāma  sāmī''ti. ``sāmikassa pana te mātāpitaro ke nāmā''ti?  sāpi vilapantī aññaṃ kathesi ^a^M6.0174^ea^. itare dve  pakkosāpetvā mahājanaṃ pucchi ``kiṃ imissā dīghapiṭṭhissa vacanena  sameti, udāhu gotakāḷassā''ti. ``gotakāḷassa paṇḍitā''ti.  ``ayaṃ etissā sāmiko, itaro coro''ti. atha naṃ ``corosi,  na corosī''ti pucchi. ``āma, sāmi, coromhī''ti corabhāvaṃ  sampaṭicchi. paṇḍitassa vinicchayena gotakāḷo attano bhariyaṃ  labhitvā mahāsattaṃ thometvā taṃ ādāya pakkāmi. paṇḍito  dīghapiṭṭhimāha ``mā puna evamakāsī''ti.<br/><br/>[03] ^b^rathena cā^eb^ti ekadivasaṃ eko pana puriso rathe  nisīditvā mukhadhovanatthāya nikkhami. tasmiṃ khaṇe sakko  āvajjento paṇḍitaṃ disvā ``mahosadhabuddhaṅkurassa paññānubhāvaṃ pākaṭaṃ  karissāmī''ti cintetvā manussavesenāgantvā rathassa pacchābhāgaṃ  gahetvā pāyāsi. rathe nisinno puriso ``tāta,  kenatthenāgatosī''ti pucchitvā ``tumhe upaṭṭhātu''nti vutte  ``sādhū''ti sampaṭicchitvā yānā oruyha sarīrakiccatthāya gato.  tasmiṃ khaṇe sakko rathaṃ abhiruhitvā vegena pājesi. rathasāmiko  pana sarīrakiccaṃ katvā nikkhanto sakkaṃ rathaṃ gahetvā palāyantaṃ disvā  vegena gantvā ``tiṭṭha tiṭṭha, kuhiṃ me rathaṃ nesī''ti vatvā ``tava  ratho añño bhavissati, ayaṃ pana mama ratho''ti vutte tena saddhiṃ  kalahaṃ karonto sālādvāraṃ patto. paṇḍito ``kiṃ nāmeta''nti  pucchitvā te pakkosāpetvā āgacchante disvā nibbhayatāya ceva  akkhīnaṃ animisatāya ca ``ayaṃ sakko, ayaṃ rathasāmiko''ti  aññāsi, evaṃ santepi vivādakāraṇaṃ ^a^V6.0166^ea^ pucchitvā ``mama  vinicchaye ṭhassathā''ti vatvā ``āma, ṭhassāmā''ti vutte ``ahaṃ  rathaṃ pājessāmi, tumhe dvepi rathaṃ pacchato gahetvā gacchatha, rathasāmiko  na vissajjessati, itaro vissajjessatī''ti vatvā purisaṃ āṇāpesi  ``rathaṃ pājehī''ti. so tathā akāsi.<br/><br/>[03] itarepi dve pacchato gahetvā gacchanti. rathasāmiko thokaṃ  gantvā vissajjetvā ṭhito, sakko pana rathena saddhiṃ gantvā ratheneva  saddhiṃ nivatti. paṇḍito manusse ācikkhi ``ayaṃ puriso thokaṃ  gantvā rathaṃ ^a^P6.0339^ea^ vissajjetvā ṭhito, ayaṃ pana rathena  saddhiṃ dhāvitvā ratheneva saddhiṃ nivatti, nevassa sarīre  sedabindumattampi atthi, assāsapassāsopi natthi, ^a^M0.0175^ea^  abhīto animisanetto, esa sakko devarājā''ti. atha naṃ ``sakko  devarājāsī''ti pucchitvā ``āma, paṇḍitā''ti vutte ``kasmā  āgatosī''ti vatvā ``taveva paññāpakāsanatthaṃ paṇḍitā''ti vutte  ``tena hi mā puna evamakāsī''ti ovadati. sakkopi sakkānubhāvaṃ  dassento ākāse ṭhatvā ``suvinicchito paṇḍitena aḍḍo''ti  paṇḍitassa thutiṃ katvā sakaṭṭhānameva gato. tadā so amacco sayameva  rañño santikaṃ gantvā ``mahārāja, paṇḍitena evaṃ rathāḍḍo  suvinicchito, sakkopi tena parājito, kasmā purisavisesaṃ na  jānāsi, devā''ti āha. rājā senakaṃ pucchi ``kiṃ, senaka,  ānema paṇḍita''nti. so lābhamaccharena ``mahārāja, ettakena  paṇḍito nāma na hoti, āgametha tāva vīmaṃsitvā jānissāmā''ti  āha. <br/><br/>[06] sattadārakapañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] gadrabhapañho<br/><br/>[03] ^b^daṇḍo^eb^ti athekadivasaṃ rājā ``paṇḍitaṃ vīmaṃsissāmā''ti  khadiradaṇḍaṃ āharāpetvā tato vidatthiṃ gahetvā cundakāre pakkosāpetvā  suṭṭhu likhāpetvā pācīnayavamajjhakagāmaṃ pesesi  ``pācīnayavamajjhakagāmavāsino kira paṇḍitā, `imassa  khadiradaṇḍassa idaṃ aggaṃ, idaṃ mūla'nti jānantu, ajānantānaṃ  sahassadaṇḍo''ti. gāmavāsino sannipatitvā jānituṃ asakkontā  seṭṭhino kathayiṃsu ``kadāci mahosadhapaṇḍito jāneyya, pakkosāpetvā  taṃ pucchathā''ti. seṭṭhi paṇḍitaṃ kīḷāmaṇḍalā pakkosāpetvā tamatthaṃ  ārocetvā ``tāta, mayaṃ jānituṃ na sakkoma, api nu tvaṃ  sakkhissasī''ti pucchi. taṃ sutvā paṇḍito cintesi ``rañño  ^a^V6.0167^ea^ imassa aggena vā mūlena vā payojanaṃ natthi, mama  vīmaṃsanatthāya pesitaṃ bhavissatī''ti. cintetvā ca pana ``āharatha,  tāta, jānissāmī''ti āharāpetvā hatthena gahetvāva ``idaṃ aggaṃ idaṃ  mūla''nti ñatvāpi mahājanassa hadayaggahaṇatthaṃ udakapātiṃ āharāpetvā  khadiradaṇḍakassa majjhe suttena bandhitvā suttakoṭiyaṃ gahetvā  khadiradaṇḍakaṃ udakapiṭṭhe ṭhapesi. mūlaṃ bhāriyatāya paṭhamaṃ udake  nimujji. tato mahājanaṃ pucchi ``rukkhassa nāma mūlaṃ bhāriyaṃ  hoti, udāhu agga''nti? ``mūlaṃ paṇḍitā''ti. tena hi imassa  paṭhamaṃ nimuggaṃ passatha, etaṃ mūlanti imāya saññāya ^a^M6.0176^ea^  aggañca mūlañca ācikkhi. gāmavāsino ``idaṃ aggaṃ  idaṃ mūla''nti rañño pahiṇiṃsu. rājā ``ko imaṃ jānātī''ti  pucchitvā ``sirivaḍḍhanaseṭṭhino putto mahosadhapaṇḍito''ti sutvā  ``kiṃ, senaka, ānema paṇḍita''nti pucchi. adhivāsehi, deva,  aññenapi upāyena naṃ vīmaṃsissāmāti.<br/><br/>[03] ^b^sīsa^eb^nti athekadivasaṃ itthiyā ca purisassa cāti dve  sīsāni āharāpetvā ``idaṃ itthisīsaṃ, idaṃ purisasīsanti jānantu,  ajānantānaṃ sahassadaṇḍo''ti pahiṇiṃsu. gāmavāsino ajānantā  paṇḍitaṃ pucchiṃsu. so disvāva aññāsi. kathaṃ jānāti?  purisasīse kira sibbinī ujukāva hoti, itthisīse sibbinī  vaṅkā hoti, parivattitvā gacchati. so iminā abhiññāṇena ``idaṃ  itthiyā sīsaṃ, idaṃ purisassa sīsa''nti ācikkhi.  gāmavāsinopi rañño pahiṇiṃsu. sesaṃ purimasadisameva.<br/><br/>[03] ^b^ahī^eb^ti athekadivasaṃ sappañca sappiniñca āharāpetvā  ``ayaṃ sappo, ayaṃ sappinīti jānantu, ajānantānaṃ  sahassadaṇḍo''ti vatvā gāmavāsīnaṃ pesesuṃ. gāmavāsino ajānantā  paṇḍitaṃ pucchiṃsu. so disvāva jānāti. sappassa hi naṅguṭṭhaṃ thūlaṃ  hoti, sappiniyā tanukaṃ hoti, sappassa sīsaṃ puthulaṃ hoti,  sappiniyā tanukaṃ hoti, sappassa akkhīni mahantāni, sappiniyā  khuddakāni, sappassa sovattiko parābaddho hoti, sappiniyā  vicchinnako. so imehi abhiññāṇehi ``ayaṃ ^a^P6.0340^ea^  sappo, ayaṃ sappinī''ti ācikkhi. sesaṃ vuttanayameva.<br/><br/>[03] ^b^kukkuṭo^eb^ti athekadivasaṃ ``pācīnayavamajjhakagāmavāsino  amhākaṃ sabbasetaṃ pādavisāṇaṃ sīsakakudhaṃ tayo kāle anatikkamitvā  nadantaṃ usabhaṃ pesentu, no ce pesenti, sahassadaṇḍo''ti pahiṇiṃsu.  te ajānantā paṇḍitaṃ pucchiṃsu. so āha -- ``rājā vo sabbasetaṃ  kukkuṭaṃ āharāpesi, so hi pādanakhasikhatāya pādavisāṇo nāma,  sīsacūḷatāya sīsakakudho ^a^V6.0168^ea^ nāma, tikkhattuṃ vassanato  tayo kāle anatikkamitvā nadati nāma, tasmā evarūpaṃ kukkuḷaṃ  pesethā''ti āha. te pesayiṃsu.<br/><br/>[03] ^b^maṇī^eb^ti ^a^M6.0177^ea^ sakkena kusarañño dinno  maṇikkhandho aṭṭhasu ṭhānesu vaṅko hoti. tassa purāṇasuttaṃ chinnaṃ,  koci purāṇasuttaṃ nīharitvā navasuttaṃ pavesetuṃ na sakkoti, tasmā  ekadivasaṃ ``imasmā maṇikkhandhā purāṇasuttaṃ nīharitvā navasuttaṃ  pavesentū''ti pesayiṃsu. gāmavāsino purāṇasuttaṃ nīharitvā navasuttaṃ  pavesetuṃ asakkontā paṇḍitassa ācikkhiṃsu. so ``mā cintayittha,  madhuṃ āharathā''ti āharāpetvā maṇino dvīsu passesu madhunā chiddaṃ  makkhetvā kambalasuttaṃ vaṭṭetvā koṭiyaṃ madhunā makkhetvā thokaṃ chidde  pavesetvā kipillikānaṃ nikkhamanaṭṭhāne ṭhapesi. kipillikā  madhugandhena nikkhamitvā maṇimhi purāṇasuttaṃ khādamānā gantvā  kambalasuttakoṭiyaṃ ḍaṃsitvā kaḍḍhantā ekena passena nīhariṃsu.  paṇḍito pavesitabhāvaṃ ñatvā ``rañño dethā''ti gāmavāsīnaṃ adāsi.  te rañño pesayiṃsu. so pavesitaupāyaṃ sutvā tussi.<br/><br/>[03] ^b^vijāyana^eb^nti athekadivasaṃ rañño maṅgalausabhaṃ bahū māse  khādāpetvā mahodaraṃ katvā visāṇāni dhovitvā telena makkhetvā  haliddiyā nhāpetvā gāmavāsīnaṃ pahiṇiṃsu ``tumhe kira paṇḍitā,  ayañca rañño maṅgalausabho patiṭṭhitagabbho, etaṃ vijāyāpetvā  savacchakaṃ pesetha, apesentānaṃ sahassadaṇḍo''ti. gāmavāsino ``na  sakkā idaṃ kātuṃ, kiṃ nu kho karissāmā''ti paṇḍitaṃ pucchiṃsu. so  ``iminā ekena pañhapaṭibhāgena bhavitabba''nti cintetvā  ``sakkhissatha panekaṃ raññā saddhiṃ kathanasamatthaṃ visāradaṃ purisaṃ  laddhu''nti pucchi. ``na garu etaṃ, paṇḍitā''ti. ``tena hi naṃ  pakkosathā''ti. te pakkosiṃsu. atha naṃ mahāsatto ``ehi, bho  purisa, tvaṃ tava kese piṭṭhiyaṃ vikiritvā nānappakāraṃ balavaparidevaṃ  paridevanto rājadvāraṃ gaccha, aññehi pucchitopi kiñci avatvāva  parideva, raññā pana pakkosāpetvā paridevakāraṇaṃ pucchitova samāno  `pitā me deva vijāyituṃ na sakkoti, ajja sattamo divaso,  paṭisaraṇaṃ me hohi, vijāyanupāyamassa karohī'ti vatvā raññā `kiṃ  vilapasi aṭṭhānametaṃ, purisā nāma vijāyantā natthī'ti vutte `sace  deva, evaṃ natthi, atha kasmā ^a^M6.0178^ea^  pācīnayavamajjhakagāmavāsino kathaṃ maṅgalausabhaṃ vijāyāpessantī'ti  vadeyyāsī''ti āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tathā akāsi.  rājā ``kenidaṃ pañhapaṭibhāgaṃ cintita''nti pucchitvā  ``mahosadhapaṇḍitenā''ti sutvā tussi.<br/><br/>[03] ^b^odana^eb^nti ^a^V6.0169^ea^ aparasmiṃ divase ``paṇḍitaṃ  vīmaṃsissāmā''ti ``pācīnayavamajjhakagāmavāsino amhākaṃ  aṭṭhaṅgasamannāgataṃ ambilodanaṃ pacitvā pesentu. tatrimāni aṭṭhaṅgāni  ^a^P6.0341^ea^ -- na taṇḍulehi, na udakena, na ukkhaliyā, na  uddhanena, na agginā, na dārūhi, na itthiyā na purisena, na  maggenāti. apesentānaṃ sahassadaṇḍo''ti pahiṇiṃsu. gāmavāsino  taṃ kāraṇaṃ ajānantā paṇḍitaṃ pucchiṃsu. so ``mā cintayitthā''ti  vatvā ``na taṇḍulehīti kaṇikaṃ gāhāpetvā, na udakenāti himaṃ  gāhāpetvā, na ukkhaliyāti aññaṃ navamattikābhājanaṃ gāhāpetvā, na  uddhanenāti khāṇuke koṭṭāpetvā, na aggināti pakatiaggiṃ pahāya  araṇiaggiṃ gāhāpetvā, na dārūhīti paṇṇāni gāhāpetvā ambilodanaṃ  pacāpetvā navabhājane pakkhipitvā lañchitvā, na itthiyā na  purisenāti paṇḍakena ukkhipāpetvā, na maggenāti mahāmaggaṃ pahāya  jaṅghamaggena rañño pesethā''ti āha. te tathā kariṃsu. rājā  ``kena panesa pañho ñāto''ti pucchitvā ``mahosadhapaṇḍitenā''ti  sutvā tussi.<br/><br/>[03] ^b^vāluka^eb^nti aparasmiṃ divase paṇḍitassa vīmaṃsanatthaṃ  gāmavāsīnaṃ pahiṇiṃsu ``rājā dolāya kīḷitukāmo, rājakule  purāṇayottaṃ chinnaṃ, ekaṃ vālukayottaṃ vaṭṭetvā pesentu, apesentānaṃ  sahassadaṇḍo''ti. te paṇḍitaṃ pucchiṃsu. paṇḍito ``imināpi  pañhapaṭibhāgeneva bhavitabba''nti gāmavāsino assāsetvā vacanakusale  dve tayo purise pakkosāpetvā ``gacchatha tumhe, rājānaṃ vadetha `deva,  gāmavāsino tassa yottassa tanukaṃ vā thūlaṃ vā pamāṇaṃ na jānanti,  purāṇavālukayottato vidatthimattaṃ vā caturaṅgulamattaṃ vā khaṇḍaṃ pesetha,  taṃ oloketvā tena pamāṇena vaṭṭessantī'ti. sace, vo rājā  `amhākaṃ ghare vālukayottaṃ nāma na kadāci sutapubba'nti vadati, atha  naṃ `sace, mahārāja, vo evarūpaṃ na sakkā kātuṃ,  pācīnayavamajjhakagāmavāsino kathaṃ karissantī'ti vadeyyāthā''ti  pesesi. te tathā kariṃsu. rājā ``kena ^a^M6.0179^ea^  cintitaṃ pañhapaṭibhāga''nti pucchitvā ``mahosadhapaṇḍitenā''ti sutvā  tussi.<br/><br/>[03] ^b^taḷāka^eb^nti aparasmiṃ divase paṇḍitassa vīmaṃsanatthaṃ  ``rājā udakakīḷaṃ kīḷitukāmo, pañcavidhapadumasacchannaṃ pokkharaṇiṃ  pesentu, apesentānaṃ sahassadaṇḍo''ti gāmavāsīnaṃ pesayiṃsu. te  paṇḍitassa ārocesuṃ. so ``imināpi pañhapaṭibhāgeneva  bhavitabba''nti cintetvā vacanakusale katipaye manusse pakkosāpetvā  ``etha tumhe udakakīḷaṃ kīḷitvā akkhīni rattāni katvā allakesā  allavatthā kaddamamakkhitasarīrā yottadaṇḍaleḍḍuhatthā rājadvāraṃ gantvā  dvāre ṭhitabhāvaṃ rañño ārocāpetvā katokāsā pavisitvā `mahārāja,  tumhehi kira pācīnayavamajjhakagāmavāsino ^a^V6.0170^ea^ pokkharaṇiṃ  pesentūti pahitā mayaṃ tumhākaṃ anucchavikaṃ mahantaṃ pokkharaṇiṃ ādāya  āgatā. sā pana araññavāsikattā nagaraṃ disvā  dvārapākāraparikhāaṭṭālakādīni oloketvā bhītatasitā yottāni  chinditvā palāyitvā araññameva paviṭṭhā, mayaṃ leḍḍudaṇḍādīhi  pothentāpi nivattetuṃ na sakkhimhā, tumhākaṃ araññā ānītaṃ  purāṇapokkharaṇiṃ pesetha, tāya saddhiṃ yojetvā harissāmā'ti vatvā  raññāna kadāci mama araññato ānītapokkharaṇī nāma ^a^P6.0342^ea^  bhūtapubbā, na ca mayā kassaci yojetvā āharaṇatthāya  pokkharaṇī pesitapubbā'ti vutte `sace, deva, vo evaṃ na sakkā kātuṃ,  pācīnayavamajjhakagāmavāsino kathaṃ pokkharaṇiṃ pesessantī'ti  vadeyyāthā''ti vatvā pesesi. te tathā kariṃsu. rājā paṇḍitena  ñātabhāvaṃ sutvā tussi.<br/><br/>[03] ^b^uyyāna^eb^nti punekadivasaṃ ``mayaṃ uyyānakīḷaṃ  kīḷitukāmā, amhākañca purāṇauyyānaṃ parijiṇṇaṃ, obhaggaṃ jātaṃ,  pācīnayavamajjhakagāmavāsino supupphitataruṇarukkhasañchannaṃ navauyyānaṃ  pesentū''ti pahiṇiṃsu. gāmavāsino paṇḍitassa ārocesuṃ. paṇḍito  ``imināpi pañhapaṭibhāgeneva bhavitabba''nti te samassāsetvā manusse  pesetvā purimanayeneva kathāpesi.<br/><br/>[03] tadāpi ^a^M6.0180^ea^ rājā tussitvā senakaṃ pucchi  ``kiṃ, senaka, ānema paṇḍita''nti. so lābhamacchariyena  ``ettakena paṇḍito nāma na hoti, āgametha, devā''ti āha. tassa  taṃ vacanaṃ sutvā rājā cintesi ``mahosadhapaṇḍito sattadārakapañhehi  mama manaṃ gaṇhi, evarūpesupissa guyhapañhavissajjanesu ceva  pañhapaṭibhāgesu ca buddhassa viya byākaraṇaṃ, senako evarūpaṃ paṇḍitaṃ  ānetuṃ na deti, kiṃ me senakena, ānessāmi na''nti. so  mahantena parivārena taṃ gāmaṃ pāyāsi. tassa maṅgalāssaṃ  abhiruhitvā gacchantassa assassa pādo phalitabhūmiyā antaraṃ  pavisitvā bhijji. rājā tatova nivattitvā nagaraṃ pāvisi. atha  naṃ senako upasaṅkamitvā pucchi ``mahārāja, paṇḍitaṃ kiṃ ānetuṃ  pācīnayavamajjhakagāmaṃ agamitthā''ti. ``āma, paṇḍitā''ti.  ``mahārāja, tumhe maṃ anatthakāmaṃ katvā passatha, `āgametha tāvā'ti  vuttepi atituritā nikkhamittha, paṭhamagamaneneva maṅgalāssassa pādo  bhinno''ti.<br/><br/>[03] so tassa vacanaṃ sutvā tuṇhī hutvā punekadivasaṃ tena saddhiṃ  mantesi ``kiṃ, senaka, ānema paṇḍita''nti. deva, sayaṃ agantvā  dūtaṃ pesetha ``paṇḍita, amhākaṃ tava santikaṃ āgacchantānaṃ assassa  pādo bhinno, assataraṃ vā no pesetu seṭṭhataraṃ vā''ti. ``yadi  assataraṃ ^a^V6.0171^ea^ pesessati, sayaṃ āgamissati. seṭṭhataraṃ  pesento pitaraṃ pesessati, ayameko no pañho bhavissatī''ti.  rājā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tathā katvā dūtaṃ pesesi. paṇḍito  dūtassa vacanaṃ sutvā ``rājā mamañceva pitarañca passitukāmo''ti  cintetvā pitu santikaṃ gantvā vanditvā ``tāta, rājā tumhe ceva  mamañca daṭṭhukāmo, tumhe paṭhamataraṃ seṭṭhisahassaparivutā gacchatha,  gacchantā ca tucchahatthā agantvā navasappipūraṃ candanakaraṇḍakaṃ ādāya  gacchatha. rājā tumhehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā `gahapati patirūpaṃ  āsanaṃ ñatvā nisīdāhī'ti vakkhati, atha tumhe tathārūpaṃ āsanaṃ  ñatvā nisīdeyyātha. tumhākaṃ nisinnakāle ahaṃ āgamissāmi, rājā  mayāpi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā `paṇḍita, tavānurūpaṃ āsanaṃ ñatvā  nisīdā'ti vakkhati, athāhaṃ tumhe olokessāmi, tumhe tāya  saññāya āsanā vuṭṭhāya `tāta mahosadha, imasmiṃ āsane nisīdā'ti  vadeyyātha, ajja no eko pañho matthakaṃ pāpuṇissatī''ti ^a^M6.0181^ea^  āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā vuttanayeneva gantvā  attano dvāre ṭhitabhāvaṃ rañño ārocāpetvā ``pavisatū''ti vutte  pavisitvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] rājā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ``gahapati, tavaputto  mahosadhapaṇḍito kuhi''nti pucchi. ``pacchato āgacchati, devā''ti.  rājā ``pacchato āgacchatī''ti sutvā tuṭṭhamānaso hutvā  ``mahāseṭṭhi attano yuttāsanaṃ ñatvā nisīdā''ti āha. so attano  yuttāsanaṃ ñatvā ^a^P6.0343^ea^ ekamantaṃ nisīdi. mahāsattopi  alaṅkatapaṭiyatto dārakasahassaparivuto alaṅkatarathe nisīditvā nagaraṃ  pavisanto parikhāpiṭṭhe caramānaṃ ekaṃ gadrabhaṃ disvā thāmasampanne māṇave  pesesi ``ambho, etaṃ gadrabhaṃ anubandhitvā yathā saddaṃ na karoti,  evamassa mukhabandhanaṃ katvā kilañjena veṭhetvā tasmiṃ ekenattharaṇena  paṭicchādetvā aṃsenādāya āgacchathā''ti. te tathā kariṃsu.  bodhisattopi mahantena parivārena nagaraṃ pāvisi. mahājano ``esa  kira sirivaḍḍhanaseṭṭhino putto mahosadhapaṇḍito nāma, esa kira  jāyamāno osadhaghaṭikaṃ hatthena gahetvā jāto, iminā kira ettakānaṃ  vīmaṃsanapañhānaṃ pañhapaṭibhāgo ñāto''ti mahāsattaṃ abhitthavanto  olokentopi tittiṃ na gacchati. so rājadvāraṃ gantvā paṭivedesi.  rājā sutvāva haṭṭhatuṭṭho ``mama putto mahosadhapaṇḍito khippaṃ  āgacchatū''ti āha. so dārakasahassaparivuto pāsādaṃ abhiruhitvā  rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. rājā taṃ disvāva  somanassappatto hutvā madhurapaṭisanthāraṃ katvā ``paṇḍita, patirūpaṃ  āsanaṃ ñatvā nisīdā''ti āha. atha so pitaraṃ olokesi.  athassa pitāpi olokitasaññāya uṭṭhāya ``paṇḍita, imasmiṃ āsane  nisīdā''ti āha. so tasmiṃ āsane nisīdi. <br/><br/>[01] taṃ ^a^V6.0172^ea^ tattha nisinnaṃ disvāva  senakapukkusakāmindadevindā ceva aññe ca andhabālā pāṇiṃ paharitvā  mahāhasitaṃ hasitvā ``imaṃ andhabālaṃ `paṇḍito'ti vadiṃsu, so  pitaraṃ āsanā vuṭṭhāpetvā sayaṃ nisīdati, imaṃ `paṇḍito'ti vattuṃ  ayutta''nti parihāsaṃ kariṃsu. rājāpi dummukho anattamano ahosi.  atha naṃ mahāsatto pucchi ``kiṃ, mahārāja, dummukhatthā''ti ^a^M6.0182^ea^?  ``āma paṇḍita, dummukhomhi, savanameva te manāpaṃ,  dassanaṃ pana amanāpaṃ jāta''nti. ``kiṃ kāraṇā, mahārājā''ti?  ``pitaraṃ āsanā vuṭṭhāpetvā nisinnattā''ti. ``kiṃ pana tvaṃ,  mahārāja, `sabbaṭṭhānesu puttehi pitarova uttamā'ti maññasī''ti.  ``āma, paṇḍitā''ti. atha mahāsatto ``nanu, mahārāja, tumhehi  amhākaṃ `assataraṃ vā pesetu seṭṭhataraṃ vā'ti sāsanaṃ pahita''nti vatvā  āsanā vuṭṭhāya te māṇave oloketvā ``tumhehi gahitaṃ gadrabhaṃ  ānethā''ti āṇāpetvā rañño pādamūle nipajjāpetvā ``mahārāja, ayaṃ  gadrabho kiṃ agghatī''ti pucchi. ``paṇḍita, sace upakārako, aṭṭha  kahāpaṇe agghatī''ti. ``imaṃ paṭicca jāto ājānīyavaḷavāya  kucchimhi vuṭṭhāssataro kiṃ agghatī''ti? ``anaggho paṇḍitā''ti.  ``deva, kasmā evaṃ kathetha, nanu tumhehi idāneva vuttaṃ `sabbaṭṭhānesu  puttehi pitarova uttamā'ti. sace taṃ saccaṃ, tumhākaṃ vāde assatarato  gadrabhova uttamo hoti, kiṃ pana, mahārāja, tumhākaṃ paṇḍitā ettakampi  jānituṃ asakkontā pāṇiṃ paharitvā hasanti, aho tumhākaṃ paṇḍitānaṃ  paññāsampatti, kuto vo ete laddhā''ti cattāro paṇḍite parihasitvā  rājānaṃ imāya ekakanipāte gāthāya ajjhabhāsi -- <br/><br/>[21] ``haṃci tuvaṃ evamaññasi `seyyo, puttena pitā'ti  rājaseṭṭha. <br/><br/>[22] handassatarassa te ayaṃ, assatarassa hi gadrabho  pitā''ti.. (jā0 1.1.111).<br/><br/>[03] tassattho -- yadi, tvaṃ rājaseṭṭha, sabbaṭṭhānesu seyyo puttena  pitāti evaṃ maññasi, tava assataratopi ayaṃ gadrabho seyyo hotu.  kiṃ kāraṇā? assatarassa hi gadrabho pitāti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā mahāsatto āha -- ``mahārāja ^a^P6.0344^ea^,  sace puttato pitā seyyo, mama pitaraṃ gaṇhatha. sace  pitito putto seyyo, maṃ gaṇhatha tumhākaṃ atthāyā''ti. rājā  somanassappatto ahosi. sabbā rājaparisāpi ``sukathito  paṇḍitena pañho''ti unnadantā sādhukārasahassāni adaṃsu, aṅguliphoṭā  ceva celukkhepā ca pavattiṃsu ^a^M6.0183^ea^. cattāro paṇḍitāpi  dummukhā pajjhāyantāva ahesuṃ. nanu mātāpitūnaṃ guṇaṃ jānanto  bodhisattena sadiso nāma natthi ^a^V6.0173^ea^, atha so kasmā  evamakāsīti? na so pitu avamānanatthāya, raññā pana ``assataraṃ  vā pesetu seṭṭhataraṃ vā''ti pesitaṃ, tasmā tasseva pañhassa āvibhāvatthaṃ  attano ca paṇḍitabhāvassa ñāpanatthaṃ catunnañca paṇḍitānaṃ  appaṭibhānakaraṇatthaṃ evamakāsīti. <br/><br/>[06] gadrabhapañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] ekūnavīsatimapañho<br/><br/>[03] rājā tussitvā gandhodakapuṇṇaṃ suvaṇṇabhiṅkāraṃ ādāya  ``pācīnayavamajjhakagāmaṃ rājabhogena paribhuñjatū''ti seṭṭhissa hatthe  udakaṃ pātetvā ``sesaseṭṭhino etasseva upaṭṭhākā hontū''ti vatvā  bodhisattassa mātu ca sabbālaṅkāre pesetvā gadrabhapañhe pasanno  bodhisattaṃ puttaṃ katvā gaṇhituṃ seṭṭhiṃ avoca -- ``gahapati,  mahosadhapaṇḍitaṃ mama puttaṃ katvā dehī''ti. ``deva, atitaruṇo ayaṃ,  ajjāpissa mukhe khīragandho vāyati, mahallakakāle tumhākaṃ santike  bhavissatī''ti. ``gahapati, tvaṃ ito paṭṭhāya etasmiṃ nirālayo  hohi, ayaṃ ajjatagge mama putto, ahaṃ mama puttaṃ posetuṃ sakkhissāmi,  gaccha tva''nti taṃ uyyojesi. so rājānaṃ vanditvā paṇḍitaṃ  āliṅgitvā ure nipajjāpetvā sīse cumbitvā ``tāta, appamatto  hohī''ti ovādamassa adāsi. sopi pitaraṃ vanditvā ``tāta, mā  cintayitthā''ti assāsetvā pitaraṃ uyyojesi. rājā paṇḍitaṃ  pucchi ``tāta, antobhattiko bhavissasi, udāhu bahibhattiko''ti.  so ``mahā me parivāro, tasmā bahibhattikena mayā bhavituṃ  vaṭṭatī''ti cintetvā ``bahibhattiko bhavissāmi, devā''ti āha.  athassa rājā anurūpaṃ gehaṃ dāpetvā dārakasahassaṃ ādiṃ katvā  paribbayaṃ dāpetvā sabbaparibhoge dāpesi. so tato paṭṭhāya rājānaṃ  upaṭṭhāsi.<br/><br/>[03] rājāpi naṃ vīmaṃsitukāmo ahosi. tadā ca nagarassa  dakkhiṇadvārato avidūre pokkharaṇitīre ekasmiṃ tālarukkhe  kākakulāvake maṇiratanaṃ ahosi. tassa chāyā pokkharaṇiyaṃ  paññāyi. mahājano ``pokkharaṇiyaṃ ^a^M6.0184^ea^ maṇi  atthī''ti rañño ārocesi. so senakaṃ āmantetvā ``pokkharaṇiyaṃ  ^a^P6.0345^ea^ kira maṇiratanaṃ paññāyati, kathaṃ taṃ  gaṇhāpessāmā''ti pucchitvā ``mahārāja, udakaṃ nīharāpetvā gaṇhituṃ  vaṭṭatī''ti vutte ``tena hi, ācariya, evaṃ karohī''ti tasseva  bhāramakāsi. so bahū manusse sannipātāpetvā udakañca kaddamañca  nīharāpetvā bhūmiṃ bhinditvāpi maṇiṃ nāddasa. puna puṇṇāya  pokkharaṇiyā maṇicchāyā paññāyi ^a^V6.0174^ea^. so punapi tathā  katvā na ca addasa. tato rājā paṇḍitaṃ āmantetvā ``tāta,  pokkharaṇiyaṃ eko maṇi paññāyati, senako udakañca kaddamañca  nīharāpetvā bhūmiṃ bhinditvāpi nāddasa, puna puṇṇāya pokkharaṇiyā  paññāyati, sakkhissasi taṃ maṇiṃ gaṇhāpetu''nti pucchi. so  ``netaṃ, mahārāja, garu, etha dassessāmī''ti āha. rājā tassa  vacanaṃ tussitvā ``passissāmi ajja paṇḍitassa ñāṇabala''nti  mahājanaparivuto pokkharaṇitīraṃ gato.<br/><br/>[03] mahāsatto tīre ṭhatvā maṇiṃ olokento ``nāyaṃ maṇi  pokkharaṇiyaṃ, tālarukkhe kākakulāvake maṇinā bhavitabba''nti ñatvā  ``natthi, deva, pokkharaṇiyaṃ maṇī''ti vatvā ``nanu udake  paññāyatī''ti vutte ``tena hi udakapātiṃ āharā''ti udakapātiṃ  āharāpetvā ``passatha, deva, nāyaṃ maṇi pokkharaṇiyaṃyeva paññāyati,  pātiyampi paññāyatī''ti vatvā ``paṇḍita, kattha pana maṇinā  bhavitabba''nti vutte ``deva, pokkharaṇiyampi pātiyampi chāyāva  paññāyati, na maṇi, maṇi pana tālarukkhe kākakulāvake atthi,  purisaṃ āṇāpetvā āharāpehī''ti āha. rājā tathā katvā maṇiṃ  āharāpesi. so āharitvā paṇḍitassa adāsi. paṇḍito taṃ  gahetvā rañño hatthe ṭhapesi. taṃ disvā mahājano paṇḍitassa  sādhukāraṃ datvā senakaṃ paribhāsanto ``maṇiratanaṃ tālarukkhe  kākakulāvake atthi, senakabālo bahū manusse pokkharaṇimeva  bhindāpesi, paṇḍitena nāma mahosadhasadisena bhavitabba''nti  mahāsattassa thutimakāsi. rājāpissa tuṭṭho attano gīvāya  piḷandhanaṃ muttāhāraṃ datvā dārakasahassānampi muttāvaliyo dāpesi.  bodhisattassa ca parivārassa ca iminā parihārena upaṭṭhānaṃ  anujānīti. <br/><br/>[06] ekūnavīsatimapañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] kakaṇṭakapañho<br/><br/>[03] punekadivasaṃ ^a^M6.0185^ea^ rājā paṇḍitena saddhiṃ uyyānaṃ  agamāsi. tadā ^a^P6.0346^ea^ eko kakaṇṭako toraṇagge  vasati. so rājānaṃ āgacchantaṃ disvā otaritvā bhūmiyaṃ nipajji.  rājā tassa taṃ kiriyaṃ oloketvā ``paṇḍita, ayaṃ kakaṇṭako kiṃ  karotī''ti pucchi. mahāsatto ``mahārāja, tumhe sevatī''ti āha.  ``sace evaṃ amhākaṃ sevati, etassa mā nipphalo hotu, bhogamassa  dāpehī''ti. ``deva, tassa bhogena kiccaṃ natthi, khādanīyamattaṃ  alametassā''ti ^a^V6.0175^ea^. ``kiṃ panesa, khādatī''ti?  ``maṃsaṃ devā''ti. ``kittakaṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti?  ``kākaṇikamattagghanakaṃ devā''ti. rājā ekaṃ purisaṃ āṇāpesi  ``rājadāyo nāma kākaṇikamattaṃ na vaṭṭati, imassa nibaddhaṃ  aḍḍhamāsagghanakaṃ maṃsaṃ āharitvā dehī''ti. so ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā tato paṭṭhāya tathā akāsi. so ekadivasaṃ uposathe  māghāte maṃsaṃ alabhitvā tameva aḍḍhamāsakaṃ vijjhitvā suttena  āvunitvā tassa gīvāyaṃ piḷandhi. athassa taṃ nissāya māno  uppajji. taṃ divasameva rājā puna mahosadhena saddhiṃ uyyānaṃ  agamāsi. so rājānaṃ āgacchantaṃ disvāpi dhanaṃ nissāya  uppannamānavasena ``vedeha, tvaṃ nu kho mahaddhano, ahaṃ nu kho''ti  raññā saddhiṃ attānaṃ samaṃ karonto anotaritvā toraṇaggeyeva sīsaṃ  cālento nipajji. rājā tassa taṃ kiriyaṃ oloketvā ``paṇḍita,  esa pubbe viya ajja na otarati, kiṃ nu kho kāraṇa''nti pucchanto  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``nāyaṃ pure unnamati, toraṇagge kakaṇṭako. <br/><br/>[22] mahosadha vijānāhi, kena thaddho kakaṇṭako''ti..  (jā0 1.2.39).<br/><br/>[03] tattha ^b^unnamatī^eb^ti yathā ajja anotaritvā toraṇaggeyeva  sīsaṃ cālento unnamati, evaṃ pure na unnamati. ^b^kena thaddho^eb^ti  kena kāraṇena thaddhabhāvaṃ āpannoti. <br/><br/>[01] paṇḍito tassa vacanaṃ sutvā ``mahārāja, uposathe  māghāte maṃsaṃ alabhantena rājapurisena gīvāya baddhaṃ aḍḍhamāsakaṃ  nissāya tassa mānena bhavitabba''nti ñatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``aladdhapubbaṃ laddhāna, aḍḍhamāsaṃ kakaṇṭako. <br/><br/>[22] atimaññati rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggaha''nti..  (jā0 1.2.40).<br/><br/>[03] rājā ^a^M6.0186^ea^ ^a^P6.0347^ea^ tassa vacanaṃ sutvā  taṃ purisaṃ pakkosāpetvā pucchi. so yathābhūtaṃ rañño ārocesi.  rājā taṃ kathaṃ sutvā ``kañci apucchitvāva sabbaññubuddhena viya  paṇḍitena kakaṇṭakassa ajjhāsayo ñāto''ti ativiya pasīditvā  paṇḍitassa catūsu dvāresu suṅkaṃ dāpesi. kakaṇṭakassa pana kujjhitvā  vattaṃ hāretuṃ ārabhi. paṇḍito pana ``mā hārehi mahārājā''ti taṃ  nivāresi. <br/><br/>[06] kakaṇṭakapañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] sirikāḷakaṇṇipañho<br/><br/>[03] atheko ^a^V6.0176^ea^ mithilavāsī piṅguttaro nāma māṇavo  takkasilaṃ gantvā disāpāmokkhācariyassa santike sippaṃ sikkhanto  khippameva sikkhi. so anuyogaṃ datvā ``gacchāmaha''nti ācariyaṃ  āpucchi. tasmiṃ pana kule ``sace vayappattā dhītā hoti,  jeṭṭhantevāsikassa dātabbā''ti vattaṃva, tasmā tassa ācariyassa  vayappattā ekā dhītā atthi, sā abhirūpā devaccharāpaṭibhāgā. atha  naṃ ācariyo ``dhītaraṃ te, tāta, dassāmi, taṃ ādāya  gamissasī''ti āha. so pana māṇavo dubbhago kāḷakaṇṇī,  kumārikā pana mahāpuññā. tassa taṃ disvā cittaṃ na allīyati.  so taṃ arocentopi ``ācariyassa vacanaṃ na bhindissāmī''ti  sampaṭicchi. ācariyo dhītaraṃ tassa adāsi. so rattibhāge  alaṅkatasirisayane nipanno tāya āgantvā sayanaṃ abhiruḷhamattāya  aṭṭīyamāno harāyamāno jigucchamāno pakampamāno otaritvā bhūmiyaṃ  nipajji. sāpi otaritvā tassa santikaṃ gantvā nipajji, so  uṭṭhāya sayanaṃ abhiruhi. sāpi puna sayanaṃ abhiruhi, so puna  sayanā otaritvā bhūmiyaṃ nipajji. kāḷakaṇṇī nāma siriyā  saddhiṃ na sameti. kumārikā sayaneyeva nipajji, so bhūmiyaṃ sayi.<br/><br/>[03] evaṃ sattāhaṃ vītināmetvā taṃ ādāya ācariyaṃ vanditvā  nikkhami, antarāmagge ālāpasallāpamattampi natthi. anicchamānāva  ubhopi mithilaṃ sampattā. atha piṅguttaro nagarā avidūre phalasampannaṃ  udumbararukkhaṃ disvā khudāya pīḷito taṃ abhiruhitvā phalāni khādi.  sāpi chātajjhattā rukkhamūlaṃ gantvā ``sāmi, mayhampi phalāni  pātethā''ti āha. kiṃ tava hatthapādā natthi, sayaṃ abhiruhitvā  khādāti. sā abhiruhitvā khādi. so tassā abhiruḷhabhāvaṃ  ^a^M6.0187^ea^ ñatvā khippaṃ otaritvā rukkhaṃ ^a^P6.0348^ea^  kaṇṭakehi parikkhipitvā ``muttomhi kāḷakaṇṇiyā''ti vatvā palāyi.  sāpi otarituṃ asakkontī tattheva nisīdi. atha rājā uyyāne  kīḷitvā hatthikkhandhe nisinno sāyanhasamaye nagaraṃ pavisanto taṃ  disvā paṭibaddhacitto hutvā ``sapariggahā, apariggahā''ti pucchāpesi.  sāpi ``atthi me, sāmi, kuladattiko pati, so pana maṃ idha  nisīdāpetvā chaḍḍetvā palāto''ti āha. amacco taṃ kāraṇaṃ rañño  ārocesi. rājā ``asāmikabhaṇḍaṃ nāma rañño pāpuṇātī''ti taṃ  otāretvā hatthikkhandhaṃ āropetvā nivesanaṃ netvā abhisiñcitvā  aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. sā tassa piyā ahosi manāpā.  udumbararukkhe laddhattā ``udumbaradevī''tvevassā nāmaṃ sañjāniṃsu.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V6.0177^ea^ rañño uyyānagamanatthāya  dvāragāmavāsikehi maggaṃ paṭijaggāpesuṃ. piṅguttaropi bhatiṃ karonto  kacchaṃ bandhitvā kuddālena maggaṃ tacchi. magge aniṭṭhiteyeva rājā  udumbaradeviyā saddhiṃ rathe nisīditvā nikkhami. udumbaradevī  kāḷakaṇṇiṃ maggaṃ tacchantaṃ disvā ``evarūpaṃ siriṃ dhāretuṃ nāsakkhi  ayaṃ kāḷakaṇṇī''ti taṃ olokentī hasi. rājā hasamānaṃ disvā  kujjhitvā ``kasmā hasī''ti pucchi. deva, ayaṃ maggatacchako  puriso mayhaṃ porāṇakasāmiko, esa maṃ udumbararukkhaṃ āropetvā  kaṇṭakehi parikkhipitvā gato, imāhaṃ oloketvā ``evarūpaṃ siriṃ  dhāretuṃ nāsakkhi kāḷakaṇṇī aya''nti cintetvā hasinti. rājā  ``tvaṃ musāvādaṃ kathesi, aññaṃ kañci purisaṃ disvā tayā hasitaṃ  bhavissati, taṃ māressāmī''ti asiṃ aggahesi. sā bhayappattā  ``deva, paṇḍite tāva pucchathā''ti āha. rājā senakaṃ pucchi  ``senaka, imissā vacanaṃ tvaṃ saddahasī''ti. ``na saddahāmi, deva,  ko nāma evarūpaṃ itthiratanaṃ pahāya gamissatī''ti. sā tassa kathaṃ  sutvā atirekataraṃ bhītā ahosi. atha rājā ``senako kiṃ  jānāti, paṇḍitaṃ pucchissāmī''ti cintetvā taṃ pucchanto imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``itthī siyā rūpavatī, sā ca sīlavatī siyā. <br/><br/>[22] puriso taṃ na iccheyya, saddahāsi mahosadhā''ti..  (jā0 1.2.83).<br/><br/>[03] tattha ^a^P6.0349^ea^ ^b^sīlavatī^eb^ti ācāraguṇasampannā.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M6.0188^ea^ sutvā paṇḍito gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``saddahāmi mahārāja, puriso dubbhago siyā. <br/><br/>[22] sirī ca kāḷakaṇṇī ca, na samenti kudācana''nti..  (jā0 1.2.84).<br/><br/>[03] tattha ^b^na samentī^eb^ti samuddassa orimatīrapārimatīrāni  viya ca gaganatalapathavitalāni viya ca na samāgacchanti.<br/><br/>[03] rājā tassa vacanena taṃ kāraṇaṃ sutvā tassā na kujjhi,  hadayamassa nibbāyi. so tassa tussitvā ``sace paṇḍito  nābhavissa, ajjāhaṃ bālasenakassa kathāya evarūpaṃ itthiratanaṃ hīno  assaṃ, taṃ nissāya mayā esā laddhā''ti satasahassena pūjaṃ kāresi.  devīpi ^a^V6.0178^ea^ rājānaṃ vanditvā ``deva, paṇḍitaṃ nissāya  mayā jīvitaṃ laddhaṃ, imāhaṃ kaniṭṭhabhātikaṭṭhāne ṭhapetuṃ varaṃ yācāmī''ti  āha. ``sādhu, devi, gaṇhāhi, dammi te vara''nti. ``deva,  ajja paṭṭhāya mama kaniṭṭhaṃ vinā kiñci madhurarasaṃ na khādissāmi,  ito paṭṭhāya velāya vā avelāya vā dvāraṃ vivarāpetvā imassa  madhurarasaṃ pesetuṃ labhanakavaraṃ gaṇhāmī''ti. ``sādhu, bhadde, imañca  varaṃ gaṇhāhī''ti. <br/><br/>[06] sirikāḷakaṇṇipañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] meṇḍakapañho<br/><br/>[03] aparasmiṃ divase rājā katapātarāso pāsādassa dīghantare  caṅkamanto vātapānantarena olokento ekaṃ eḷakañca sunakhañca  mittasanthavaṃ karontaṃ addasa. so kira eḷako hatthisālaṃ gantvā  hatthissa purato khittaṃ anāmaṭṭhatiṇaṃ khādi. atha naṃ hatthigopakā  pothetvā nīhariṃsu. so viravitvā palāyi. atha naṃ eko puriso  vegenāgantvā piṭṭhiyaṃ daṇḍena tiriyaṃ pahari. so piṭṭhiṃ onāmetvā  vedanāppatto hutvā gantvā rājagehassa mahābhittiṃ nissāya piṭṭhikāya  nipajji. taṃ divasameva rañño mahānase aṭṭhicammādīni khāditvā  vaḍḍhitasunakho bhattakārake bhattaṃ sampādetvā bahi ṭhatvā sarīre sedaṃ  nibbāpente macchamaṃsagandhaṃ ghāyitvā taṇhaṃ adhivāsetuṃ asakkonto  mahānasaṃ ^a^M6.0189^ea^ pavisitvā bhājanapidhānaṃ pātetvā maṃsaṃ  ^a^P6.0350^ea^ khādi. atha bhattakārako bhājanasaddena pavisitvā  taṃ disvā dvāraṃ pidahitvā taṃ leḍḍudaṇḍādīhi pothesi. so  khāditamaṃsaṃ mukheneva chaḍḍetvā viravitvā nikkhami. bhattakārakopi  tassa nikkhantabhāvaṃ ñatvā anubandhitvā piṭṭhiyaṃ daṇḍena tiriyaṃ pahari.  so vedanāppatto piṭṭhiṃ onāmetvā ekaṃ pādaṃ ukkhipitvā eḷakassa  nipannaṭṭhānameva pāvisi. atha naṃ eḷako ``samma, kiṃ piṭṭhiṃ  onāmetvā āgacchasi, kiṃ te vāto vijjhatī''ti pucchi.  sunakhopi ``tvampi piṭṭhiṃ onāmetvā nipannosi, kiṃ te vāto  vijjhatī''ti pucchi. te aññamaññaṃ attano pavattiṃ ārocesuṃ.<br/><br/>[03] atha naṃ eḷako pucchi ``kiṃ pana tvaṃ puna bhattagehaṃ gantuṃ  sakkhissasi sammā''ti? ``na sakkhissāmi, samma, gatassa me  jīvitaṃ natthī''ti. ``tvaṃ pana puna hatthisālaṃ gantuṃ  sakkhissasī''ti. ``mayāpi tattha gantuṃ na sakkā, gatassa me  jīvitaṃ natthī''ti. te ``kathaṃ nu kho mayaṃ idāni  jīvissāmā''ti upāyaṃ cintesuṃ. atha naṃ eḷako āha -- ``sace  mayaṃ samaggavāsaṃ ^a^V6.0179^ea^ vasituṃ sakkoma, attheko upāyo''ti.  ``tena hi kathehī''ti. ``samma, tvaṃ ito paṭṭhāya hatthisālaṃ yāhi,  ``nāyaṃ tiṇaṃ khādatī''ti tayi hatthigopakā āsaṅkaṃ na karissanti,  tvaṃ mama tiṇaṃ āhareyyāsi. ahampi bhattagehaṃ pavisissāmi,  ``nāyaṃ maṃsakhādako''ti bhattakārako mayi āsaṅkaṃ na karissati,  ahaṃ te maṃsaṃ āharissāmī''ti. te ``sundaro upāyo''ti ubhopi  sampaṭicchiṃsu. sunakho hatthisālaṃ gantvā tiṇakalāpaṃ ḍaṃsitvā  āgantvā mahābhittipiṭṭhikāya ṭhapesi. itaropi bhattagehaṃ gantvā  maṃsakhaṇḍaṃ mukhapūraṃ ḍaṃsitvā ānetvā tattheva ṭhapesi. sunakho maṃsaṃ  khādi, eḷako tiṇaṃ khādi. te iminā upāyena samaggā  sammodamānā mahābhittipiṭṭhikāya vasanti. rājā tesaṃ mittasanthavaṃ  disvā cintesi ``adiṭṭhapubbaṃ vata me kāraṇaṃ diṭṭhaṃ, ime paccāmittā  hutvāpi samaggavāsaṃ vasanti. idaṃ kāraṇaṃ gahetvā pañhaṃ katvā pañca  paṇḍite pucchissāmi, imaṃ pañhaṃ ajānantaṃ raṭṭhā pabbājessāmi, taṃ  jānantassa `evarūpo paṇḍito natthī'ti ^a^P6.0351^ea^  mahāsakkāraṃ karissāmi. ajja tāva avelā, sve upaṭṭhānaṃ āgatakāle  pucchissāmī''ti. so punadivase paṇḍitesu āgantvā nisinnesu  pañhaṃ pucchanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yesaṃ ^a^M6.0190^ea^ na kadāci bhūtapubbaṃ, sakhyaṃ  sattapadampimasmi loke. <br/><br/>[22] jātā amittā duve sahāyā, paṭisandhāya caranti kissa  hetū''ti.. (jā0 1.12.94).<br/><br/>[03] tattha ^b^paṭisandhāyā^eb^ti saddahitvā ghaṭitā hutvā.<br/><br/>[03] idañca pana vatvā puna evamāha -- <br/><br/>[21] ``yadi me ajja pātarāsakāle, pañhaṃ na sakkuṇeyyātha  vattumetaṃ. <br/><br/>[22] raṭṭhā pabbājayissāmi vo sabbe, na hi mattho  duppaññajātikehī''ti.. (jā0 1.12.95).<br/><br/>[03] tadā pana senako aggāsane nisinno ahosi, paṇḍito pana  pariyante nisinno. so taṃ pañhaṃ upadhārento tamatthaṃ adisvā  cintesi ``ayaṃ rājā dandhadhātuko imaṃ pañhaṃ cintetvā saṅkharituṃ  asamattho, kiñcideva, tena diṭṭhaṃ bhavissati, ekadivasaṃ okāsaṃ  labhanto imaṃ pañhaṃ nīharissāmi, senako kenaci upāyena  ajjekadivasamattaṃ adhivāsāpetū''ti. itarepi cattāro ^a^V6.0180^ea^  paṇḍitā andhakāragabbhaṃ paviṭṭhā viya na kiñci passiṃsu. senako  ``kā nu kho mahosadhassa pavattī''ti bodhisattaṃ olokesi. sopi  taṃ olokesi. senako bodhisattassa olokitākāreneva tassa  adhippāyaṃ ñatvā ``paṇḍitassapi na upaṭṭhāti, tenekadivasaṃ okāsaṃ  icchati, pūressāmissa manoratha''nti cintetvā raññā saddhiṃ  vissāsena mahāhasitaṃ hasitvā ``kiṃ, mahārāja, sabbeva amhe pañhaṃ  kathetuṃ asakkonte raṭṭhā pabbājessasi, etampi `eko gaṇṭhipañho'ti  tvaṃ sallakkhesi, na mayaṃ etaṃ kathetuṃ na sakkoma, apica kho thokaṃ  adhivāsehi. gaṇṭhipañho esa, na sakkoma mahājanamajjhe kathetuṃ,  ekamante cintetvā pacchā tumhākaṃ kathessāma ^a^P6.0352^ea^,  okāsaṃ no dehī''ti mahāsattaṃ oloketvā imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[21] ``mahājanasamāgamamhi ^a^M6.0191^ea^ ghore,  janakolāhalasaṅgamamhi jāte. <br/><br/>[22] vikkhittamanā anekacittā, pañhaṃ na sakkuṇoma vattumetaṃ..<br/><br/>[03]  <br/><br/>[21] ``ekaggacittāva ekamekā, rahasi gatā atthaṃ  nicintayitvā. <br/><br/>[22] paviveke sammasitvāna dhīrā, atha vakkhanti janinda  etamattha''nti.. (jā0 1.12.96-97).<br/><br/>[03] tattha ^b^sammasitvānā^eb^ti kāyacittaviveke ṭhitā ime dhīrā  imaṃ pañhaṃ sammasitvā atha vo etaṃ atthaṃ vakkhanti.<br/><br/>[03] rājā tassa kathaṃ sutvā anattamano hutvāpi ``sādhu cintetvā  kathetha, akathente pana vo pabbājessāmī''ti tajjesiyeva. cattāro  paṇḍitā pāsādā otariṃsu. senako itare āha -- ``sammā, rājā  sukhumapañhaṃ pucchi, akathite mahantaṃ bhayaṃ bhavissati, sappāyabhojanaṃ  bhuñjitvā sammā upadhārethā''ti. te attano attano gehaṃ gatā.  paṇḍitopi uṭṭhāya udumbaradeviyā santikaṃ gantvā ``devi, ajja vā  hiyyo vā rājā kattha ciraṃ aṭṭhāsī''ti pucchi. ``tāta, dīghantare  vātapānena olokento caṅkamatī''ti. tato paṇḍito cintesi  ``raññā iminā passena kiñci diṭṭhaṃ bhavissatī''ti. so tattha  gantvā bahi olokento eḷakasunakhānaṃ kiriyaṃ disvā ``ime  disvā raññā pañho abhisaṅkhato''ti sanniṭṭhānaṃ katvā gehaṃ gato.  itarepi tayo cintetvā kiñci adisvā senakassa santikaṃ agamaṃsu.  so te pucchi ``diṭṭho vo pañho''ti. ``na diṭṭho  ācariyā''ti. ``yadi evaṃ rājā vo pabbājessati, kiṃ  karissathā''ti? ``tumhehi pana diṭṭho''ti? ``ahampi na  passāmī''ti. ``tumhesu ^a^V6.0181^ea^ apassantesu mayaṃ kiṃ passāma,  rañño pana santike `cintetvā kathessāmā'ti sīhanādaṃ naditvā  āgatamhā, akathite amhe rājā kujjhissati, kiṃ karoma, ayaṃ pañho  na sakkā amhehi daṭṭhuṃ ^a^P6.0353^ea^, paṇḍitena pana sataguṇaṃ  sahassaguṇaṃ satasahassaguṇaṃ katvā cintito bhavissati, etha tassa  santikaṃ gacchāmā''ti te cattāro paṇḍitā bodhisattassa gharadvāraṃ  āgatabhāvaṃ ^a^M6.0192^ea^ ārocāpetvā ``pavisantu paṇḍitā''ti  vutte gehaṃ pavisitvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ ṭhitā mahāsattaṃ  pucchiṃsu ``kiṃ pana, paṇḍita, cintito pañho''ti? ``āma,  cintito, mayi acintente añño ko cintayissatī''ti. ``tena  hi paṇḍita amhākampi kathethā''ti.<br/><br/>[03] paṇḍito ``sacāhaṃ etesaṃ na kathessāmi, rājā te raṭṭhā  pabbājessati, maṃ pana sattahi ratanehi pūjessati, ime andhabālā mā  vinassantu, kathessāmi tesa''nti cintetvā te cattāropi nīcāsane  nisīdāpetvā añjaliṃ paggaṇhāpetvā raññā diṭṭhataṃ ajānāpetvā  ``raññā pucchitakāle evaṃ katheyyāthā''ti catunnampi catasso gāthāyo  bandhitvā pāḷimeva uggaṇhāpetvā uyyojesi. te dutiyadivase  rājupaṭṭhānaṃ gantvā paññattāsane nisīdiṃsu. rājā senakaṃ pucchi  ``ñāto te, senaka, pañho''ti? ``mahārāja, mayi ajānante  añño ko jānissatī''ti. ``tena hi kathehī''ti. ``suṇātha  devā''ti so uggahitaniyāmeneva gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``uggaputtarājaputtiyānaṃ, urabbhassa maṃsaṃ piyaṃ manāpaṃ. <br/><br/>[22] na sunakhassa te adenti maṃsaṃ, atha meṇḍassa suṇena  sakhyamassā''ti.. (jā0 1.12.98).<br/><br/>[03] tattha ^b^uggaputtarājaputtiyāna^eb^nti uggatānaṃ amaccaputtānañceva  rājaputtānañca.<br/><br/>[03] gāthaṃ vatvāpi senako atthaṃ na jānāti. rājā pana attano  diṭṭhabhāvena pajānāti, tasmā ``senakena tāva ñāto''ti pukkusaṃ pucchi.  sopissa ``kiṃ ahampi apaṇḍito''ti vatvā uggahitaniyāmeneva  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``cammaṃ vihananti eḷakassa, assapiṭṭhattharassukhassa  hetu. <br/><br/>[22] na ca te sunakhassa attharanti, atha meṇḍassa suṇena  sakhyamassā''ti.. (jā0 1.12.99).<br/><br/>[03] tassapi ^a^V6.0182^ea^ ^a^M6.0193^ea^ ^a^P6.0354^ea^  attho apākaṭoyeva. rājā pana attano pākaṭattā ``imināpi  pukkusena ñāto''ti kāmindaṃ pucchi. sopi uggahitaniyāmeneva  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``āvellitasiṅgiko hi meṇḍo, na ca sunakhassa  visāṇakāni atthi. <br/><br/>[22] tiṇabhakkho maṃsabhojano ca, atha meṇḍassa suṇena  sakhyamassā''ti.. (jā0 1.12.100).<br/><br/>[03] rājā ``imināpi ñāto''ti devindaṃ pucchi. sopi  uggahitaniyāmeneva gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``tiṇamāsi palāsamāsi meṇḍo, na ca sunakho  tiṇamāsi no palāsaṃ. <br/><br/>[22] gaṇheyya suṇo sasaṃ biḷāraṃ, atha meṇḍassa suṇena  sakhyamassā''ti.. (jā0 1.12.101).<br/><br/>[03] tattha ^b^tiṇamāsi palāsamāsī^eb^ti tiṇakhādako ceva  paṇṇakhādako ca. ^b^no palāsa^eb^nti paṇṇampi na khādati. <br/><br/>[01] atha rājā paṇḍitaṃ pucchi -- ``tāta, tvampi imaṃ pañhaṃ  jānāsī''ti? ``mahārāja, avīcito yāva bhavaggā maṃ ṭhapetvā ko  añño etaṃ jānissatī''ti. ``tena hi kathehī''ti. ``suṇa  mahārājā''ti tassa pañhassa attano pākaṭabhāvaṃ pakāsento  gāthādvayamāha -- <br/><br/>[21] ``aṭṭhaḍḍhapado catuppadassa, meṇḍo aṭṭhanakho  adissamāno. <br/><br/>[22] chādiyamāharatī ayaṃ imassa, maṃsaṃ āharatī ayaṃ  amussa.. <br/><br/>[21] ``pāsādavaragato videhaseṭṭho, vītihāraṃ  aññamaññabhojanānaṃ. <br/><br/>[22] addakkhi kira sakkhikaṃ janindo, bubhukkassa  puṇṇaṃmukhassa ceta''nti.. (jā0 1.12.102-103).<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0194^ea^ ^b^aṭṭhaḍḍhapado^eb^ti byañjanakusalatāya  eḷakassa catuppādaṃ sandhāyāha. ^b^meṇḍo^eb^ti eḷako.  ^b^aṭṭhanakho^eb^ti ekekasmiṃ pāde dvinnaṃ dvinnaṃ khurānaṃ vasenetaṃ vuttaṃ.  ^b^adissamāno^eb^ti maṃsaṃ āharaṇakāle apaññāyamāno.  ^b^chādiya^eb^nti gehacchadanaṃ. tiṇanti attho. ^b^ayaṃ  imassā^eb^ti ^a^P6.0355^ea^ sunakho ^a^V6.0183^ea^ eḷakassa.  ^b^vītihāra^eb^nti vītiharaṇaṃ. ^b^aññamaññabhojanāna^eb^nti  aññamaññassa bhojanānaṃ. meṇḍo hi sunakhassa bhojanaṃ harati, so  tassa vītiharati, sunakhopi tassa harati, itaro vītiharati.  ^b^addakkhī^eb^ti taṃ tesaṃ aññamaññabhojanānaṃ vītiharaṇaṃ sakkhikaṃ  attano paccakkhaṃ katvā addasa. ^b^bubhukkassā^eb^ti bhubhūti  saddakaraṇasunakhassa. ^b^puṇṇaṃmukhassā^eb^ti meṇḍassa. imesaṃ etaṃ  mittasanthavaṃ rājā sayaṃ passīti.<br/><br/>[03] rājā itarehi bodhisattaṃ nissāya ñātabhāvaṃ ajānanto  ``pañca paṇḍitā attano attano ñāṇabalena jāniṃsū''ti maññamāno  somanassappatto hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``lābhā vata me anapparūpā, yassa medisā paṇḍitā  kulamhi. <br/><br/>[22] pañhassa gambhīragataṃ nipuṇamatthaṃ, paṭivijjhanti  subhāsitena dhīrā''ti.. (jā0 1.12.104).<br/><br/>[03] tattha ^b^paṭivijjhantī^eb^ti subhāsitena te viditvā kathenti.<br/><br/>[03] atha nesaṃ ``tuṭṭhena nāma tuṭṭhākāro kattabbo''ti taṃ karonto  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``assatarirathañca ekamekaṃ, phītaṃ gāmavarañca ekamekaṃ. <br/><br/>[22] sabbesaṃ vo dammi paṇḍitānaṃ, paramappatītamano  subhāsitenā''ti.. (jā0 1.12.105).<br/><br/>[03] iti vatvā tesaṃ taṃ sabbaṃ dāpesi. <br/><br/>[06] dvādasanipāte meṇḍakapañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] sirimantapañho <br/><br/>[01] udumbaradevī ^a^M6.0195^ea^ pana itarehi paṇḍitaṃ  nissāya pañhassa ñātabhāvaṃ ñatvā ``raññā muggaṃ māsena nibbisesakaṃ  karontena viya pañcannaṃ samakova sakkāro kato, nanu mayhaṃ kaniṭṭhassa  visesaṃ sakkāraṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti cintetvā rañño santikaṃ gantvā  pucchi ``deva, kena vo pañho ^a^V6.0184^ea^ kathito''ti?  ``pañcahi paṇḍitehi, bhadde''ti. ``deva, cattāro janā taṃ pañhaṃ kaṃ  nissāya jāniṃsū''ti? ``na jānāmi, bhadde''ti. ``mahārāja,  kiṃ te jānanti, paṇḍito pana `mā nassantu ime bālā'ti pañhaṃ  uggaṇhāpesi, tumhe sabbesaṃ ^a^P6.0356^ea^ samakaṃ sakkāraṃ karotha,  ayuttametaṃ, paṇḍitassa visesakaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti. rājā ``attānaṃ  nissāya ñātabhāvaṃ na kathesī''ti paṇḍitassa tussitvā atirekataraṃ  sakkāraṃ kātukāmo cintesi ``hotu mama puttaṃ ekaṃ pañhaṃ pucchitvā  kathitakāle mahantaṃ sakkāraṃ karissāmī''ti. so pañhaṃ cintento  sirimantapañhaṃ cintetvā ekadivasaṃ pañcannaṃ paṇḍitānaṃ upaṭṭhānaṃ  āgantvā sukhanisinnakāle senakaṃ āha -- ``senaka, pañhaṃ  pucchissāmī''ti. ``puccha devā''ti. rājā sirimantapañhe paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``paññāyupetaṃ siriyā vihīnaṃ, yasassinaṃ vāpi  apetapaññaṃ. <br/><br/>[22] pucchāmi taṃ senaka etamatthaṃ, kamettha seyyo kusalā  vadantī''ti.. (jā0 1.15.83).<br/><br/>[03] tattha ^b^kamettha seyyo^eb^ti imesu dvīsu kataraṃ paṇḍitā  seyyoti vadanti.<br/><br/>[03] ayañca kira pañho senakassa vaṃsānugato, tena naṃ khippameva  kathesi -- <br/><br/>[21] ``dhīrā ca bālā ca have janinda, sippūpapannā ca  asippino ca. <br/><br/>[27] sujātimantopi ajātimassa, yasassino pesakarā  bhavanti. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno  sirīmāva seyyo''ti.. (jā0 1.15.84).<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0196^ea^ ^b^pañño nihīno^eb^ti paññavā  nihīno, issarova uttamoti attho.<br/><br/>[03] rājā tassa vacanaṃ sutvā itare tayo apucchitvā saṅghanavakaṃ  hutvā nisinnaṃ mahosadhapaṇḍitaṃ āha -- <br/><br/>[21] ``tuvampi pucchāmi anomapañña, mahosadha  kevaladhammadassi. <br/><br/>[22] bālaṃ yasassiṃ paṇḍitaṃ appabhogaṃ, kamettha seyyo kusalā  vadantī''ti.. (jā0 1.15.85).<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0185^ea^ ^b^kevaladhammadassī^eb^ti sabbadhammadassi.<br/><br/>[03] athassa ^a^P6.0357^ea^ mahāsatto ``suṇa, mahārājā''ti  vatvā kathesi -- <br/><br/>[21] ``pāpāni kammāni karoti bālo, idhameva seyyo  iti maññamāno. <br/><br/>[27] idhalokadassī paralokamadassī, ubhayattha bālo  kalimaggahesi. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na  yasassi bālo''ti.. (jā0 1.15.86).<br/><br/>[03] tattha ^b^idhameva seyyo^eb^ti idhaloke issariyameva mayhaṃ  seṭṭhanti maññamāno. ^b^kalimaggahesī^eb^ti bālo issariyamānena  pāpakammaṃ katvā nirayādiṃ upapajjanto paraloke ca puna tato āgantvā  nīcakule dukkhabhāvaṃ patvā nibbattamāno idhaloke cāti ubhayattha  parājayameva gaṇhāti. etampi kāraṇaṃ ahaṃ disvā paññāsampannova  uttamo, issaro pana bālo na uttamoti vadāmi.<br/><br/>[03] evaṃ vutte rājā senakaṃ oloketvā ``nanu mahosadho  paññavantameva uttamoti vadatī''ti āha. senako ``mahārāja,  mahosadho daharo, ajjāpissa mukhe khīragandho vāyati, kimesa  jānātī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``nisippametaṃ ^a^M6.0197^ea^ vidadhāti bhogaṃ, na  bandhuvā na sarīravaṇṇo yo. <br/><br/>[27] passeḷamūgaṃ sukhamedhamānaṃ, sirī hi naṃ bhajate  goravindaṃ. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno  sirīmāva seyyo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^eḷamūga^eb^nti paggharitalālamukhaṃ. ^b^goravinda^eb^nti  so kira tasmiṃyeva nagare asītikoṭivibhavo seṭṭhi virūpo. nāssa  putto na ca dhītā, na kiñci sippaṃ jānāti. kathentassapissa  hanukassa ubhohipi passehi lālādhārā paggharati. devaccharā viya dve  itthiyo sabbālaṅkārehi vibhūsitā supupphitāni nīluppalāni gahetvā  ubhosu passesu ṭhitā taṃ lālaṃ nīluppalehi sampaṭicchitvā  nīluppalāni vātapānena chaḍḍenti. surāsoṇḍāpi pānāgāraṃ pavisantā  nīluppalehi atthe sati tassa gehadvāraṃ gantvā ``sāmi goravinda,  seṭṭhī''ti vadanti. so tesaṃ saddaṃ sutvā vātapāne ṭhatvā ``kiṃ,  tātā''ti vadati. athassa lālādhārā paggharati ^a^V6.0186^ea^. tā  itthiyo taṃ nīluppalehi sampaṭicchitvā nīluppalāni antaravīthiyaṃ  khipanti. surādhuttā tāni gahetvā ^a^P6.0358^ea^ udakena  vikkhāletvā piḷandhitvā pānāgāraṃ pavisanti. evaṃ sirisampanno  ahosi. senako taṃ udāharaṇaṃ katvā dassento evamāha.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ``kīdisaṃ, tāta, mahosadhapaṇḍitā''ti āha.  paṇḍito ``deva, kiṃ senako jānāti, odanasitthaṭṭhāne kāko viya  dadhiṃ pātuṃ āraddhasunakho viya ca yasameva passati, sīse patantaṃ  mahāmuggaraṃ na passati, suṇa, devā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``laddhā sukhaṃ majjati appapañño, dukkhena phuṭṭhopi  pamohameti. <br/><br/>[27] āgantunā dukkhasukhena phuṭṭho, pavedhati vāricarova  ghamme. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na  yasassi bālo''ti.. (jā0 1.15.88). <br/><br/>[01] tattha ^a^M6.0198^ea^ ^b^sukha^eb^nti issariyasukhaṃ  labhitvā bālo pamajjati, pamatto samāno pāpaṃ karoti.  ^b^dukkhenā^eb^ti kāyikacetasikadukkhena. ^b^āgantunā^eb^ti na  ajjhattikena. sattānañhi sukhampi dukkhampi āgantukameva, na  niccapavattaṃ. ^b^ghamme^eb^ti udakā uddharitvā ātape khittamaccho  viya.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ``kīdisaṃ ācariyā''ti āha. senako  ``deva, kimesa jānāti, tiṭṭhantu tāva manussā, araññe  jātarukkhesupi phalasampannameva bahū vihaṅgamā bhajantī''ti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``dumaṃ yathā sāduphalaṃ araññe, samantato samabhisaranti  pakkhī. <br/><br/>[27] evampi aḍḍhaṃ sadhanaṃ sabhogaṃ, bahujjano bhajati atthahetu. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno  sirīmāva seyyo''ti.. (jā0 1.15.89).<br/><br/>[03] tattha ^b^bahujjano^eb^ti mahājano.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ``kīdisaṃ tātā''ti āha. paṇḍito  ``kimesa mahodaro jānāti, suṇa, devā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``na ^a^V6.0187^ea^ sādhu balavā bālo, sāhasā  vindate dhanaṃ. <br/><br/>[27] kandantametaṃ dummedhaṃ, kaḍḍhanti nirayaṃ bhusaṃ. <br/><br/>[22] etampi ^a^P6.0359^ea^ disvāna ahaṃ vadāmi,  paññova seyyo na yasassi bālo''ti.. (jā0 1.15.90).<br/><br/>[03] tattha ^b^sāhasā^eb^ti sāhasena sāhasikakammaṃ katvā janaṃ  pīḷetvā dhanaṃ vindati. atha naṃ nirayapālā kandantameva dummedhaṃ  balavavedanaṃ nirayaṃ kaḍḍhanti.<br/><br/>[03] puna ^a^M6.0199^ea^ raññā ``kiṃ senakā''ti vutte senako  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yā kāci najjo gaṅgamabhissavanti, sabbāva tā  nāmagottaṃ jahanti. <br/><br/>[27] gaṅgā samuddaṃ paṭipajjamānā, na khāyate iddhiṃ paññopi  loke. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno  sirīmāva seyyo''ti.. (jā0 1.15.91).<br/><br/>[03] tattha ^b^najjo^eb^ti ninnā hutvā sandamānā antamaso  kunnadiyopi gaṅgaṃ abhissavanti. ^b^jahantī^eb^ti gaṅgātveva saṅkhyaṃ  gacchanti, attano nāmagottaṃ jahanti. ^b^na khāyate^eb^ti sāpi  gaṅgā samuddaṃ paṭipajjamānā na paññāyati, samuddotveva nāmaṃ labhati.  evameva mahāpaññopi issarasantikaṃ patto na khāyati na  paññāyati,samuddaṃ paviṭṭhagaṅgā viya hoti.<br/><br/>[03] puna rājā ``kiṃ paṇḍitā''ti āha. so ``suṇa,  mahārājā''ti vatvā imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[21] ``yametamakkhā udadhiṃ mahantaṃ, savanti najjo  sabbakālamasaṅkhyaṃ. <br/><br/>[22] so sāgaro niccamuḷāravego, velaṃ na acceti  mahāsamuddo.. <br/><br/>[21] ``evampi bālassa pajappitāni, paññaṃ na acceti  sirī kadāci. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na  yasassi bālo''ti.. (jā0 1.15.92-93).<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0188^ea^ ^b^yametamakkhā^eb^ti yaṃ etaṃ akkhāsi  vadesi. ^b^asaṅkhya^eb^nti agaṇanaṃ. ^b^velaṃ na accetī^eb^ti  uḷāravegopi hutvā ūmisahassaṃ ukkhipitvāpi velaṃ atikkamituṃ na  sakkoti, velaṃ patvā avassaṃ sabbā ūmiyo bhijjanti. ^b^evampi  bālassa pajappitānī^eb^ti bālassa vacanānipi evameva paññavantaṃ  atikkamituṃ na ^a^P6.0360^ea^ sakkonti, taṃ patvāva bhijjanti.  ^b^paññaṃ na accetī^eb^ti paññavantaṃ sirimā nāma nātikkamati. na  hi koci manujo atthānatthe uppannakaṅkho taṃchindanatthāya ^a^M6.0200^ea^  paññavantaṃ atikkamitvā bālassa issarassa pādamūlaṃ  gacchati, paññavantassa pana pādamūleyeva vinicchayo nāma labbhatīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ``kathaṃ senakā''ti āha. so ``suṇa,  devā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``asaññato cepi paresamatthaṃ, bhaṇāti sandhānagato  yasassī. <br/><br/>[27] tasseva taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī hi naṃ kārayate  na paññā. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno  sirīmāva seyyo''ti.. (jā0 1.15.94).<br/><br/>[03] tattha ^b^asaññato cepī^eb^ti issaro hi sacepi kāyādīhi  asaññato dussīlo. ^b^sandhānagato^eb^ti vinicchaye ṭhito hutvā  paresaṃ atthaṃ bhaṇati, tasmiṃ vinicchayamaṇḍale mahāparivāraparivutassa  musāvādaṃ vatvā sāmikampi assāmikaṃ karontassa tasseva taṃ vacanaṃ  ruhati. sirī hi naṃ tathā kārayate na paññā, tasmā pañño  nihīno, sirimāva seyyoti vadāmi.<br/><br/>[03] puna raññā ``kiṃ, tātā''ti vutte paṇḍito ``suṇa, deva,  bālasenako kiṃ jānātī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``parassa vā attano vāpi hetu, bālo musā bhāsati  appapañño. <br/><br/>[27] so nindito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi so  duggatigāmī hoti. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na  yasassi bālo''ti.. (jā0 1.15.95).<br/><br/>[03] tato ^a^M6.0201^ea^ senako imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``atthampi ^a^V6.0189^ea^ ce bhāsati bhūripañño,  anāḷhiyo appadhano daliddo. <br/><br/>[27] na tassa taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī ^a^P6.0361^ea^  ca paññāṇavato na hoti. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno  sirīmāva seyyo''ti.. (jā0 1.15.96).<br/><br/>[03] tattha ^b^atthampī^eb^ti kāraṇampi ce bhāsati.  ^b^ñātimajjhe^eb^ti parisamajjhe. ^b^paññāṇavato^eb^ti mahārāja,  paññāṇavantassa sirisobhaggappattassa santikaṃ gantvā pakatiyā  vijjamānāpi sirī nāma na hoti. so hi tassa santike  sūriyuggamane khajjopanako viya khāyatīti dasseti.<br/><br/>[03] puna raññā ``kīdisaṃ, tātā''ti vutte paṇḍito ``kiṃ  jānāti, senako, idhalokamattameva oloketi, na paraloka''nti vatvā  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``parassa vā attano vāpi hetu, na bhāsati alikaṃ  bhūripañño. <br/><br/>[27] so pūjito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi so  suggatigāmī hoti. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na  yasassi bālo''ti.. (jā0 1.15.97).<br/><br/>[03] tato senako gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``hatthī gavāssā maṇikuṇḍalā ca, thiyo ca iddhesu  kulesu jātā. <br/><br/>[27] sabbāva tā upabhogā bhavanti, iddhassa posassa  aniddhimanto. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno  sirīmāva seyyo''ti.. (jā0 1.15.98).<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0202^ea^ ^b^iddhassā^eb^ti issarassa.  ^b^aniddhimanto^eb^ti na kevalaṃ tā nāriyova, atha kho sabbe  aniddhimantopi sattā tassa upabhogā bhavanti.<br/><br/>[03] tato paṇḍito ``kiṃ esa jānātī''ti vatvā ekaṃ kāraṇaṃ  āharitvā dassento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``asaṃvihitakammantaṃ ^a^V6.0190^ea^, bālaṃ dummedhamantinaṃ. <br/><br/>[30] sirī jahati dummedhaṃ, jiṇṇaṃva urago tacaṃ. <br/><br/>[21] etampi disvāna ahaṃ vadāmi. <br/><br/>[22] paññova seyyo na yasassi bālo''ti.. (jā0  1.15.99).<br/><br/>[03] tattha ^a^P6.0362^ea^ ^b^``sirī jahatī''^eb^ti padassa  ^b^cetiyajātakena^eb^ (jā0 1.8.45 ādayo) attho vaṇṇetabbo.<br/><br/>[03] atha senako raññā ``kīdisa''nti vutte ``deva, kiṃ esa  taruṇadārako jānāti, suṇāthā''ti vatvā ``paṇḍitaṃ appaṭibhānaṃ  karissāmī''ti cintetvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``pañca paṇḍitā mayaṃ bhaddante, sabbe pañjalikā upaṭṭhitā. <br/><br/>[27] tvaṃ no abhibhuyya issarosi, sakkova bhūtapati  devarājā. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno  sirīmāva seyyo''ti.. (jā0 1.15.100).<br/><br/>[03] idaṃ kira sutvā rājā ``sādhurūpaṃ senakena kāraṇaṃ ābhataṃ,  sakkhissati nu kho me putto imassa vādaṃ bhinditvā aññaṃ kāraṇaṃ  āharitu''nti cintetvā ``kīdisaṃ paṇḍitā''ti āha. senakena  kira imasmiṃ kāraṇe ābhate ṭhapetvā bodhisattaṃ añño taṃ vādaṃ  bhindituṃ samattho nāma natthi, tasmā mahāsatto attano ñāṇabalena  tassa vādaṃ bhindanto ``mahārāja, kimesa bālo jānāti, yasameva  oloketi, paññāya visesaṃ na jānāti, suṇāthā''ti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``dāsova ^a^M6.0203^ea^ paññassa yasassi bālo,  atthesu jātesu tathāvidhesu. <br/><br/>[27] yaṃ paṇḍito nipuṇaṃ saṃvidheti, sammohamāpajjati tattha  bālo. <br/><br/>[22] etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na  yasassi bālo''ti.. (jā0 1.15.101).<br/><br/>[03] tattha ^b^atthesū^eb^ti kiccesu jātesu. ^b^saṃvidhetī^eb^ti  saṃvidahati.<br/><br/>[03] iti ^a^V6.0191^ea^ mahāsatto sinerupādato suvaṇṇavālukaṃ  uddharanto viya gaganatale puṇṇacandaṃ uṭṭhāpento viya ca nayakāraṇaṃ  dassesi. evaṃ mahāsattena paññānubhāvaṃ dassetvā kathite rājā senakaṃ  āha -- ``kīdisaṃ, senaka, sakkonto uttaripi kathehī''ti. so  koṭṭhe ṭhapitadhaññaṃ viya uggahitakaṃ khepetvā appaṭibhāno maṅkubhūto  pajjhāyanto ^a^P6.0363^ea^ nisīdi. sace hi so aññaṃ kāraṇaṃ  āhareyya, na gāthāsahassenapi imaṃ jātakaṃ niṭṭhāyetha. tassa pana  appaṭibhānassa ṭhitakāle gambhīraṃ oghaṃ ānento viya mahāsatto  uttaripi paññameva vaṇṇento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``addhā hi paññāva sataṃ pasatthā, kantā sirī  bhogaratā manussā. <br/><br/>[22] ñāṇañca buddhānamatulyarūpaṃ, paññaṃ na acceti sirī  kadācī''ti.. (jā0 1.15.102).<br/><br/>[03] tattha ^b^sata^eb^nti buddhādīnaṃ sappurisānaṃ. ^b^bhogaratā^eb^ti  mahārāja, yasmā andhabālamanussā bhogaratāva, tasmā tesaṃ sirī  kantā. yaso nāmesa paṇḍitehi garahito bālānaṃ kantoti cāyaṃ  attho ^b^bhisajātakena^eb^ (jā0 1.14.78 ādayo) vaṇṇetabbo.  ^b^buddhāna^eb^nti sabbaññubuddhānañca ñāṇaṃ. ^b^kadācī^eb^ti  kismiñci kāle ñāṇavantaṃ sirī nāma nātikkamati, devāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā mahāsattassa pañhabyākaraṇena tuṭṭho ghanavassaṃ  vassento viya mahāsattaṃ dhanena pūjento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yaṃ ^a^M6.0204^ea^ taṃ apucchimha akittayī no,  mahosadha kevaladhammadassī. <br/><br/>[27] gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ, ājaññayutte ca rathe dasa  ime. <br/><br/>[22] pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te gāmavarāni  soḷasā''ti.. (jā0 1.15.103).<br/><br/>[03] tattha ^b^usabhañca nāga^eb^nti tassa gavaṃ sahassassa usabhaṃ  katvā alaṅkatapaṭiyattaṃ ārohanīyaṃ nāgaṃ dammīti. <br/><br/>[06] vīsatinipāte sirimantapañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] channapathapañho<br/><br/>[03] tato ^a^V6.0192^ea^ paṭṭhāya bodhisattassa yaso mahā ahosi.  taṃ sabbaṃ udumbaradevīyeva vicāresi. sā tassa soḷasavassikakāle  cintesi ``mama kaniṭṭho mahallako jāto, yasopissa mahā ahosi,  āvāhamassa kātuṃ vaṭṭatī''ti. sā rañño tamatthaṃ ārocesi. rājā  ``sādhu jānāpehi na''nti āha. sā taṃ jānāpetvā ^a^P6.0364^ea^  tena sampaṭicchite ``tena hi, tāta, te kumārikaṃ  ānemī''ti āha. atha mahāsatto ``kadāci imehi ānītā mama  na rucceyya, sayameva tāva upadhāremī''ti cintetvā evamāha --  ``devi, katipāhaṃ mā kiñci rañño vadetha, ahaṃ ekaṃ kumārikaṃ sayaṃ  pariyesitvā mama cittarucitaṃ tumhākaṃ ācikkhissāmī''ti. ``evaṃ  karohi, tātā''ti. so deviṃ vanditvā attano gharaṃ gantvā  sahāyakānaṃ saññaṃ datvā aññātakavesena tunnavāyaupakaraṇāni gahetvā  ekakova uttaradvārena nikkhamitvā uttarayavamajjhakaṃ pāyāsi. tadā  pana tattha ekaṃ porāṇaseṭṭhikulaṃ parikkhīṇaṃ ahosi. tassa kulassa  dhītā amarādevī nāma abhirūpā dassanīyā pāsādikā  sabbalakkhaṇasampannā puññavatī. sā taṃ divasaṃ pātova yāguṃ pacitvā  ādāya ``pitu kasanaṭṭhānaṃ gamissāmī''ti nikkhamitvā tameva maggaṃ  paṭipajji. mahāsatto taṃ āgacchantiṃ disvā  ``sabbalakkhaṇasampannāyaṃ itthī, sace apariggahā, imāya me  pādaparicārikāya bhavituṃ vaṭṭatī''ti cintesi.<br/><br/>[03] sāpi ^a^M6.0205^ea^ taṃ disvāva ``sace evarūpassa  purisassa gehe bhaveyyaṃ, sakkā mayā kuṭumbaṃ saṇṭhāpetu''nti cintesi.<br/><br/>[03] atha mahāsatto -- ``imissā sapariggahāpariggahabhāvaṃ na  jānāmi, hatthamuṭṭhiyā naṃ pucchissāmi, sace esā paṇḍitā  bhavissati, jānissati. no ce, na jānissati, idheva naṃ chaḍḍetvā  gacchāmī''ti cintetvā dūre ṭhitova hatthamuṭṭhimakāsi. sāpi ``ayaṃ  mama sasāmikāsāmikabhāvaṃ pucchatī''ti ñatvā hatthaṃ pasāresi. so  apariggahabhāvaṃ ñatvā samīpaṃ gantvā ``bhadde, kā nāma tva''nti pucchi.  ``sāmi, ahaṃ atīte vā anāgate vā etarahi vā yaṃ natthi,  tannāmikā''ti. ``bhadde, loke amarā nāma natthi, tvaṃ amarā nāma  bhavissasī''ti. ``evaṃ, sāmī''ti. ``bhadde, kassa yāguṃ  harissasī''ti? ``pubbadevatāya, sāmī''ti. ``bhadde, pubbadevatā  nāma mātāpitaro, tava pitu yāguṃ harissasi maññe''ti. ``evaṃ,  sāmī''ti. ``bhadde, tava pitā kiṃ karotī''ti? ``sāmi, ekaṃ  dvidhā karotī''ti. ``ekassa ^a^V6.0193^ea^ dvidhākaraṇaṃ nāma kasanaṃ,  tava pitā kasatī''ti ^a^P6.0365^ea^. ``evaṃ, sāmī''ti.  ``katarasmiṃ pana ṭhāne te pitā kasatī''ti? ``yattha sakiṃ gatā  na enti, tasmiṃ ṭhāne, sāmī''ti. ``sakiṃ gatānaṃ na  paccāgamanaṭṭhānaṃ nāma susānaṃ, susānasantike kasati, bhadde''ti.  ``evaṃ, sāmī''ti. ``bhadde, ajjeva essasī''ti. ``sace  essati, na essā''mi. ``no ce essati, essāmi, sāmī''ti.  ``bhadde, pitā te maññe nadīpāre kasati, udake ente na essasi,  anente essasī''ti. ``evaṃ, sāmī''ti. ettakaṃ nāma mahāsatto  ālāpasallāpaṃ karoti.<br/><br/>[03] atha naṃ amarādevī ``yāguṃ pivissasi, sāmī''ti nimantesi.  mahāsatto ``paṭhamameva paṭikkhipanaṃ nāma avamaṅgala''nti cintetvā  ``āma, pivissāmī''ti āha. sā pana yāgughaṭaṃ otāresi.  mahāsatto cintesi ``sace pātiṃ adhovitvā hatthadhovanaṃ adatvā  dassati, ettheva naṃ pahāya gamissāmī''ti. sā pana pātiṃ dhovitvā  pātiyā udakaṃ āharitvā hatthadhovanaṃ datvā tucchapātiṃ hatthe aṭṭhapetvā  bhūmiyaṃ ṭhapetvā ghaṭaṃ āluḷetvā yāguyā pūresi, tattha pana sitthāni  mahantāni. atha naṃ mahāsatto āha ``kiṃ, bhadde, atibahalā  yāgū''ti. ``udakaṃ na laddhaṃ, sāmī''ti ^a^M6.0206^ea^.  ``kedāre udakaṃ na laddhaṃ bhavissati maññe''ti. ``evaṃ, sāmī''ti.  sā pitu yāguṃ ṭhapetvā bodhisattassa adāsi. so yāguṃ pivitvā  mukhaṃ vikkhāletvā ``bhadde, tuyhaṃ mātu gehaṃ gamissāmi, maggaṃ me  ācikkhā''ti āha. sā ``sādhū''ti vatvā maggaṃ ācikkhantī  ekakanipāte imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yena sattubilaṅgā ca, diguṇapalāso ca pupphito. <br/><br/>[27] yena dadāmi tena vadāmi, yena na dadāmi na tena  vadāmi. <br/><br/>[22] esa maggo yavamajjhakassa, etaṃ annapathaṃ vijānāhī''ti..  (jā0 1.1.112).<br/><br/>[03] tassattho -- ``sāmi, antogāmaṃ pavisitvā ekaṃ sattuāpaṇaṃ  passissasi, tato kañjikāpaṇaṃ, tesaṃ purato diguṇapaṇṇo koviḷāro  supupphito, tasmā tvaṃ yena sattubilaṅgā ^a^P6.0366^ea^ ca  koviḷāro ca pupphito, tena gantvā koviḷāramūle ṭhatvā dakkhiṇaṃ  gaṇha vāmaṃ muñca, esa maggo yavamajjhakassa yavamajjhakagāme ṭhitassa  amhākaṃ gehassa, etaṃ evaṃ paṭicchādetvā mayā vuttaṃ channapathaṃ  paṭicchannapathaṃ channapathaṃ vā paṭicchannakāraṇaṃ vijānāhī''ti. ettha hi  ^b^yena dadāmī^eb^ti ^a^V6.0194^ea^ yena hatthena dadāmi, idaṃ  dakkhiṇahatthaṃ sandhāya vuttaṃ, itaraṃ vāmahatthaṃ. evaṃ sā tassa maggaṃ  ācikkhitvā pitu yāguṃ gahetvā agamāsi. <br/><br/>[06] channapathapañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] amarādevipariyesanā<br/><br/>[03] sopi tāya kathitamaggeneva taṃ gehaṃ gato. atha naṃ  amarādeviyā mātā disvā āsanaṃ datvā ``yāguṃ pivissasi,  sāmī''ti āha. ``amma, kaniṭṭhabhaginiyā me amarādeviyā thokā  yāgu me dinnā''ti. taṃ sutvā sā ``dhītu me atthāya āgato  bhavissatī''ti aññāsi. mahāsatto tesaṃ duggatabhāvaṃ jānantopi  ``amma, ahaṃ tunnavāyo, kiñci sibbitabbayuttakaṃ atthī''ti pucchi.  ``atthi, sāmi, mūlaṃ pana natthī''ti? ``amma mūlena kammaṃ  natthi, ānehi, sibbissāmi na''nti. sā jiṇṇasāṭakāni  āharitvā adāsi. bodhisatto āhaṭāhaṭaṃ niṭṭhāpesiyeva. puññavato  hi kiriyā nāma samijjhatiyeva. atha naṃ āha ``amma,  vīthibhāgena ^a^M6.0207^ea^ āroceyyāsī''ti. sā sakalagāmaṃ  ārocesi. mahāsatto tunnavāyakammaṃ katvā ekāheneva sahassaṃ  kahāpaṇaṃ uppādesi. mahallikāpissa pātarāsabhattaṃ pacitvā datvā  ``tāta, sāyamāsaṃ kittakaṃ pacāmī''ti āha. ``amma, yattakā  imasmiṃ gehe bhuñjanti, tesaṃ pamāṇenā''ti. sā anekasūpabyañjanaṃ  bahubhattaṃ paci. amarādevīpi sāyaṃ sīsena dārukalāpaṃ, ucchaṅgena  paṇṇaṃ ādāya araññato āgantvā puragehadvāre dārukalāpaṃ nikkhipitvā  pacchimadvārena gehaṃ pāvisi. pitāpissā sāyataraṃ āgamāsi.  mahāsatto nānaggarasabhojanaṃ bhuñji. itarā mātāpitaro bhojetvā  pacchā sayaṃ bhuñjitvā mātāpitūnaṃ pāde dhovitvā mahāsattassa pāde  dhovi.<br/><br/>[03] so taṃ pariggaṇhanto katipāhaṃ tattheva vasi. atha naṃ  vīmaṃsanto ekadivasaṃ āha -- ``bhadde, aḍḍhanāḷikataṇḍule gahetvā  tato mayhaṃ yāguñca pūvañca bhattañca pacāhī''ti. sā ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā taṇḍule koṭṭetvā mūlataṇḍulehi bhattaṃ, majjhimataṇḍulehi  yāguṃ, kaṇakāhi pūvaṃ pacitvā tadanurūpaṃ sūpabyañjanaṃ sampādetvā  mahāsattassa sabyañjanaṃ yāguṃ adāsi. sā yāgu mukhe ṭhapitamattāva  ^a^P6.0367^ea^ satta rasaharaṇisahassāni pharitvā aṭṭhāsi. so  tassā vīmaṃsanatthameva ``bhadde, yāguṃ pacituṃ ajānantī kimatthaṃ mama  taṇḍule nāsesī''ti kuddho viya saha kheḷena niṭṭhubhitvā bhūmiyaṃ  pātesi. sā tassa akujjhitvāva ``sāmi, sace ^a^V6.0195^ea^ yāgu  na sundarā, pūvaṃ khādā''ti pūvaṃ adāsi. tampi tatheva akāsi.  ``sace, sāmi, pūvaṃ na sundaraṃ, bhattaṃ bhuñjā''ti bhattaṃ adāsi.  bhattampi tatheva katvā ``bhadde, tvaṃ pacituṃ ajānantī mama santakaṃ  kimatthaṃ nāsesī''ti kuddho viya tīṇipi ekato madditvā sīsato  paṭṭhāya sakalasarīraṃ limpitvā ``gaccha, dvāre nisīdāhī''ti āha.  sā akujjhitvāva ``sādhu, sāmī''ti gantvā tathā akāsi. so  tassā nihatamānabhāvaṃ ñatvā ``bhadde, ehī''ti āha. sā  akujjhitvā ekavacaneneva āgatā. mahāsatto pana āgacchanto  kahāpaṇasahassena saddhiṃ ekasāṭakayugaṃ tambūlapasibbake ṭhapetvā āgato.  atha ^a^M6.0208^ea^ so taṃ sāṭakaṃ nīharitvā tassā hatthe  ṭhapetvā ``bhadde, tava sahāyikāhi saddhiṃ nhāyitvā imaṃ sāṭakaṃ  nivāsetvā ehī''ti āha. sā tathā akāsi.<br/><br/>[03] paṇḍito uppāditadhanañca, ābhatadhanañca sabbaṃ tassā  mātāpitūnaṃ datvā samassāsetvā sasure āpucchitvā taṃ ādāya  nagarābhimukho agamāsi. antarāmagge tassā vīmaṃsanatthāya chattañca  upāhanañca datvā evamāha -- ``bhadde, imaṃ chattaṃ gahetvā attānaṃ  dhārehi, upāhanaṃ abhiruhitvā yāhī''ti. sā taṃ gahetvā tathā  akatvā abbhokāse sūriyasantāpe chattaṃ adhāretvā vanante dhāretvā  gacchati, thalaṭṭhāne upāhanaṃ paṭimuñcitvā udakaṭṭhānaṃ sampattakāle  abhiruhitvā gacchati. bodhisatto taṃ kāraṇaṃ disvā pucchi ``kiṃ,  bhadde, thalaṭṭhāne upāhanaṃ paṭimuñcitvā udakaṭṭhāne abhiruhitvā gacchasi,  sūriyasantāpe chattaṃ adhāretvā vanante dhāretvā''ti? sā āha --  ``sāmi, thalaṭṭhāne kaṇṭakādīni passāmi, udakaṭṭhāne  macchakacchapakaṇṭakādīni na passāmi, tesu pāde paviṭṭhesu dukkhavedanā  bhaveyya, abbhokāse sukkharukkhakaṇṭakādīni natthi, vanantaraṃ paviṭṭhānaṃ  pana sukkharukkhadaṇḍādikesu matthake patitesu dukkhavedanā bhaveyya,  tasmā tāni paṭighātanatthāya evaṃ karomī''ti.<br/><br/>[03] bodhisatto dvīhi kāraṇehi tassā kathaṃ sutvā tussitvā  gacchanto ekasmiṃ ṭhāne phalasampannaṃ ekaṃ badararukkhaṃ disvā  badararukkhamūle nisīdi. sā badararukkhamūle nisinnaṃ mahāsattaṃ  disvā ``sāmi, abhiruhitvā badaraphalaṃ gahetvā khādāhi, mayhampi  dehī''ti āha. ``bhadde, ahaṃ kilamāmi, abhiruhituṃ na sakkomi,  tvameva abhiruhā''ti. sā tassa vacanaṃ sutvā badararukkhaṃ abhiruyha  sākhantare nisīditvā phalaṃ ocini. bodhisatto taṃ āha --  ``bhadde, phalaṃ mayhaṃ dehī''ti. sā ``ayaṃ puriso paṇḍito vā  apaṇḍito vā vīmaṃsissāmī''ti cintetvā taṃ āha ``sāmi,  uṇhaphalaṃ khādissasi, udāhu sītaphala''nti? so taṃ kāraṇaṃ  ajānanto viya evamāha -- ``bhadde, uṇhaphalena me attho''ti  ^a^V6.0196^ea^. sā phalāni bhūmiyaṃ khipitvā ``sāmi, khādā''ti  āha. bodhisatto taṃ gahetvā dhamento khādi. puna vīmaṃsamāno naṃ  evamāha -- ``bhadde, sītalaṃ me dehī''ti. atha sā ^a^M6.0209^ea^  badaraphalāni tiṇabhūmiyā upari khipi. so taṃ gahetvā  khāditvā ``ayaṃ dārikā ativiya paṇḍitā''ti cintetvā tussi.  atha mahāsatto taṃ āha -- ``bhadde, badararukkhato otarāhī''ti.  sā mahāsattassa vacanaṃ sutvā rukkhato otaritvā ghaṭaṃ gahetvā nadiṃ  gantvā udakaṃ ānetvā mahāsattassa adāsi. mahāsatto pivitvā  mukhaṃ vikkhāletvā tato uṭṭhāya gacchanto nagarameva sampatto.<br/><br/>[03] atha so taṃ vīmaṃsanatthāya dovārikassa gehe ṭhapetvā  dovārikassa bhariyāya ācikkhitvā attano nivesanaṃ gantvā purise  āmantetvā ``asukagehe itthiṃ ṭhapetvā āgatomhi, imaṃ sahassaṃ  ādāya gantvā taṃ vīmaṃsathā''ti sahassaṃ datvā pesesi. te tathā  kariṃsu. sā āha -- ``idaṃ mama sāmikassa pādarajampi na  agghatī''ti. te āgantvā paṇḍitassa ārocesuṃ. punapi yāvatatiyaṃ  pesetvā catutthe vāre mahāsatto teyeva ``tena hi naṃ hatthe gahetvā  kaḍḍhantā ānethā''ti āha. te tathā kariṃsu. sā mahāsattaṃ  mahāsampattiyaṃ ṭhitaṃ na sañjāni, naṃ oloketvā ca pana hasi ceva  rodi ca. so ubhayakāraṇaṃ pucchi. atha naṃ sā āha --  ``sāmi, ahaṃ hasamānā tava sampattiṃ oloketvā `ayaṃ akāraṇena  na laddhā, purimabhave kusalaṃ katvā laddhā, aho puññānaṃ phalaṃ nāmā'ti  hasiṃ. rodamānā pana `idāni parassa rakkhitagopitavatthumhi  aparajjhitvā ^a^P6.0368^ea^ nirayaṃ gamissatī'ti tayi kāruññena  rodi''nti.<br/><br/>[03] so taṃ vīmaṃsitvā suddhabhāvaṃ ñatvā ``gacchatha naṃ tattheva  nethā''ti vatvā pesetvā puna tunnavāyavesaṃ gahetvā gantvā tāya saddhiṃ  sayitvā punadivase pātova rājakulaṃ pavisitvā udumbaradeviyā  ārocesi. sā rañño ārocetvā amarādeviṃ sabbālaṅkārehi  alaṅkaritvā mahāyogge nisīdāpetvā mahantena sakkārena mahāsattassa  gehaṃ netvā maṅgalaṃ kāresi. rājā bodhisattassa sahassamūlaṃ  paṇṇākāraṃ pesesi. dovārike ādiṃ katvā sakalanagaravāsino  paṇṇākāre pahiṇiṃsu. amarādevīpi raññā pahitaṃ paṇṇākāraṃ dvidhā  ^a^M6.0210^ea^ bhinditvā ekaṃ koṭṭhāsaṃ rañño pesesi.  etenupāyena sakalanagaravāsīnampi paṇṇākāraṃ pesetvā nagaraṃ saṅgaṇhi.  tato paṭṭhāya mahāsatto tāya saddhiṃ samaggavāsaṃ vasanto rañño  atthañca dhammañca anusāsi. <br/><br/>[06] amarādevipariyesanā niṭṭhitā. <br/><br/>[06] sabbaratanathenavaṇṇanā<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V6.0197^ea^ senako itare tayo attano santikaṃ  āgate āmantesi ``ambho, mayaṃ gahapatiputtassa mahosadhasseva  nappahoma, idāni pana tena attanā byattatarā bhariyā ānītā, kinti  naṃ rañño antare paribhindeyyāmā''ti. ``ācariya, mayaṃ kiṃ  jānāma, tvaṃyeva jānāhī''ti. ``hotu mā cintayittha, attheko  upāyo, ahaṃ rañño cūḷāmaṇiṃ thenetvā āharissāmi, pukkusa, tvaṃ  suvaṇṇamālaṃ āhara, kāminda, tvaṃ kambalaṃ, devinda, tvaṃ  suvaṇṇapādukanti evaṃ mayaṃ cattāropi upāyena tāni āharissāma,  tato amhākaṃ gehe aṭṭhapetvā gahapatiputtassa gehaṃ pesessāmā''ti. atha  kho te cattāropi tathā kariṃsu. tesu senako tāva cūḷāmaṇiṃ  takkaghaṭe pakkhipitvā dāsiyā hatthe ṭhapetvā pesesi ``imaṃ takkaghaṭaṃ  aññesaṃ gaṇhantānaṃ adatvā sace mahosadhassa gehe gaṇhāti, ghaṭeneva  saddhiṃ dehī''ti. sā paṇḍitassa gharadvāraṃ gantvā ``takkaṃ gaṇhatha,  takkaṃ gaṇhathā''ti aparāparaṃ carati.<br/><br/>[03] amarādevī dvāre ṭhitā tassā kiriyaṃ disvā ``ayaṃ aññattha  na gacchati, bhavitabbamettha kāraṇenā''ti iṅgitasaññāya dāsiyo  paṭikkamāpetvā sayameva ``amma, ehi takkaṃ gaṇhissāmī''ti ^a^P6.0369^ea^  pakkositvā tassā āgatakāle dāsīnaṃ saññaṃ datvā tāsu  anāgacchantīsu ``gaccha, amma, dāsiyo pakkosāhī''ti tameva  pesetvā takkaghaṭe hatthaṃ otāretvā maṇiṃ disvā taṃ dāsiṃ pucchi  ``amma, tvaṃ kassa santakā''ti? ``ayye, senakapaṇḍitassa  dāsīmhī''ti. tato tassā nāmaṃ tassā ca mātuyā nāmaṃ pucchitvā  ``asukā nāmā''ti vutte ``amma, imaṃ takkaṃ katimūla''nti pucchi.  ``ayye, catunāḷika''nti. ``tena hi, amma, imaṃ takkaṃ me  dehī''ti vatvā ``ayye, tumhesu gaṇhantīsu mūlena me ko attho,  ghaṭeneva saddhiṃ gaṇhathā''ti vutte ``tena hi yāhī''ti taṃ uyyojetvā  sā ``asukamāse asukadivase ^a^M6.0211^ea^ senakācariyo  asukāya nāma dāsiyā dhītāya asukāya nāma hatthe rañño cūḷāmaṇiṃ  pahenakatthāya pahiṇī''ti paṇṇe likhitvā takkaṃ gaṇhi. pukkusopi  suvaṇṇamālaṃ sumanapupphacaṅkoṭake ṭhapetvā sumanapupphena paṭicchādetvā  tatheva pesesi. kāmindopi kambalaṃ paṇṇapacchiyaṃ ṭhapetvā paṇṇehi  chādetvā pesesi. devindopi suvaṇṇapādukaṃ yavakalāpantare bandhitvā  pesesi. sā sabbānipi tāni gahetvā paṇṇe akkharāni āropetvā  mahāsattassa ācikkhitvā ṭhapesi. <br/><br/>[01] tepi ^a^V6.0198^ea^ cattāro paṇḍitā rājakulaṃ gantvā  ``kiṃ, deva, tumhe cūḷāmaṇiṃ na piḷandhathā''ti āhaṃsu. rājā  ``piḷandhissāmi āharathā''ti purise āha. te maṇiṃ na passiṃsu,  itarānipi na passiṃsuyeva. atha te cattāro paṇḍitā ``deva,  tumhākaṃ ābharaṇāni mahosadhassa gehe atthi, so tāni sayaṃ  vaḷañjeti, paṭisattu te mahārāja, gahapatiputto''ti taṃ bhindiṃsu.  athassa atthacarakā manussā sīghaṃ gantvā ārocesuṃ. so ``rājānaṃ  disvā jānissāmī''ti rājupaṭṭhānaṃ agamāsi. rājā kujjhitvā  ``ko jānissati, kiṃ bhavissati kiṃ karissatī''ti attānaṃ  passituṃ nādāsi. paṇḍito rañño kuddhabhāvaṃ ñatvā attano  nivesanameva gato. rājā ``naṃ gaṇhathā''ti āṇāpesi. paṇḍito  atthacarakānaṃ vacanaṃ sutvā ``mayā apagantuṃ vaṭṭatī''ti amarādeviyā  saññaṃ datvā aññātakavesena nagarā nikkhamitvā  dakkhiṇayavamajjhakagāmaṃ gantvā tasmiṃ kumbhakārakammaṃ akāsi.  nagare ``paṇḍito palāto''ti ekakolāhalaṃ jātaṃ.<br/><br/>[03] senakādayopi cattāro janā tassa palātabhāvaṃ ñatvā ``mā  cintayittha, mayaṃ kiṃ apaṇḍitā''ti aññamaññaṃ ajānāpetvāva  amarādeviyā paṇṇākāraṃ pahiṇiṃsu ^a^P6.0370^ea^ sā tehi catūhi  pesitapaṇṇākāraṃ gahetvā ``asuka-asukavelāya āgacchatū''ti vatvā  ekaṃ kūpaṃ khaṇāpetvā gūtharāsino saha udakena tattha pūretvā gūthakūpassa  uparitale yantaphalakāhi pidahitvā kiḷañjena paṭicchādetvā sabbaṃ  niṭṭhāpesi. atha senako sāyanhasamaye nhatvā attānaṃ alaṅkaritvā  nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā bodhisattassa gehaṃ agamāsi. so  gharadvāre ṭhatvā ^a^M6.0212^ea^ attano āgatabhāvaṃ jānāpesi. sā  ``ehi, ācariyā''ti āha. so gantvā tassā santike aṭṭhāsi.  sā evamāha -- ``sāmi, idāni ahaṃ tava vasaṃ gatā, attano sarīraṃ  anhāyitvā sayituṃ ayutta''nti. so tassā vacanaṃ sutvā  ``sādhū''ti sampaṭicchi. sā nikkhamitvā udakapūraṃ ghaṭaṃ gahetvā  āsittā viya ``ehi, ācariya, nhānatthāya phalakāni āruhā''ti  vatvā tassa phalakāni abhiruyha ṭhitakāle gehaṃ pavisitvā  phalakakoṭiyaṃ akkamitvā gūthakūpe pātesi.<br/><br/>[03] pukkusopi sāyanhasamaye nhatvā alaṅkaritvā nānaggarasabhojanaṃ  bhuñjitvā bodhisattassa gehaṃ gantvā gharadvāre ṭhatvā attano āgatabhāvaṃ  jānāpesi. ekā paricārikā itthī amarādeviyā ārocesi. sā  tassā vacanaṃ sutvā ``ehi, ācariya, attano sarīraṃ anhāyitvā  sayituṃ ayutta''nti āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchi. sā  nikkhamitvā udakapūraṃ ghaṭaṃ gahetvā āsiñcamānā viya ``ehi,  ācariya, nhānatthāya phalakāni abhiruhā''ti āha. tassa  phalakāni abhiruyha ṭhitakāle sā gehaṃ pavisitvā phalakāni  ākaḍḍhitvā ^a^V6.0199^ea^ gūthakūpe pātesi. pukkusaṃ senako ``ko  eso''ti pucchi. ``ahaṃ pukkuso''ti. ``tvaṃ ko nāma  manusso''ti? ``ahaṃ senako''ti aññamaññaṃ pucchitvā aṭṭhaṃsu.  tathā itare dvepi tattheva pātesi. sabbepi te jegucche gūthakūpe aṭṭhaṃsu.  sā vibhātāya rattiyā tato ukkhipāpetvā, cattāropi jane  khuramuṇḍe kārāpetvā taṇḍulāni gāhāpetvā udakena temetvā koṭṭāpetvā  cuṇṇaṃ bahalayāguṃ pacāpetvā madditvā sīsato paṭṭhāya sakalasarīraṃ  vilimpāpetvā tūlapicūni gāhāpetvā tatheva sīsato paṭṭhāya  okirāpetvā mahādukkhaṃ pāpetvā kilañjakucchiyaṃ nipajjāpetvā veṭhetvā  rañño ārocetukāmā hutvā tehi saddhiṃ cattāri ratanāni gāhāpetvā  rañño santikaṃ gantvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīditvā --  ``deva, setavānaraṃ nāma mahāpaṇṇākāraṃ paṭiggaṇhathā''ti vatvā cattāri  kilañjāni rañño pādamūle ṭhapāpesi. atha rājā vivarāpetvā  setamakkaṭasadise cattāropi jane passi. atha sabbe manussā ``aho  adiṭṭhapubbā, aho mahāsetavānarā''ti vatvā mahāhasitaṃ hasiṃsu. te  cattāropi mahālajjā ahesuṃ.<br/><br/>[03] atha ^a^M6.0213^ea^ amarādevī attano sāmino  niddosabhāvaṃ kathentī rājānaṃ āha -- ``deva, mahosadhapaṇḍito na  coro, ime cattārova corā. etesu hi senako maṇicoro, pukkuso  suvaṇṇamālācoro, kāmindo kambalacoro, devindo  suvaṇṇapādukācoro. ime corā asukamāse asukadivase  asukadāsidhītānaṃ asukadāsīnaṃ hatthe imāni ratanāni pahiṇanti.  imaṃ paṇṇaṃ passatha, attano santakañca gaṇhatha, core ca, deva,  paṭicchathā''ti. sā cattāropi jane mahāvippakāraṃ pāpetvā rājānaṃ  vanditvā attano gehameva gatā. rājā bodhisattassa palātabhāvena  tasmiṃ āsaṅkāya ca aññesaṃ paṇḍitapatimantīnaṃ abhāvena ca tesaṃ  kiñci avatvā ``paṇḍitā nhāpetvā attano gehāni gacchathā''ti  pesesi. cattāro janā mahāvippakāraṃ patvā rājānaṃ vanditvā attano  gehameva gatā. <br/><br/>[06] sabbaratanathenā niṭṭhitā. <br/><br/>[06] khajjopanakapañho<br/><br/>[03] athassa chatte adhivatthā devatā bodhisattassa dhammadesanaṃ  assuṇantī ``kiṃ nu kho kāraṇa''nti āvajjamānā taṃ kāraṇaṃ ñatvā  ``paṇḍitassa ānayanakāraṇaṃ karissāmī''ti cintetvā rattibhāge  chattapiṇḍikaṃ vivaritvā rājānaṃ catukkanipāte devatāya pucchitapañhe  āgate ^a^V6.0200^ea^ ``hanti hatthehi pādehī''tiādike cattāro pañhe  pucchi. rājā ajānanto ``ahaṃ na jānāmi, aññe paṇḍite  pucchissāmī''ti ekadivasaṃ okāsaṃ yācitvā punadivase  ``āgacchantū''ti catunnaṃ paṇḍitānaṃ sāsanaṃ pesesi. tehi ``mayaṃ  khuramuṇḍā vīthiṃ otarantā lajjāmā''ti vutte rājā cattāro nāḷipaṭṭe  pesesi ``ime sīsesu katvā āgacchantū''ti. tadā kira te  nāḷipaṭṭā uppannā. te āgantvā paññattāsane nisīdiṃsu. atha  rājā ``senaka, ajja rattibhāge chatte adhivatthā devatā maṃ cattāro  pañhe pucchi, ahaṃ pana ajānanto `paṇḍite pucchissāmī'ti avacaṃ,  kathehi me te pañhe''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``hanti hatthehi pādehi, mukhañca parisumbhati. <br/><br/>[22] sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasī''ti..  (jā0 1.4.197).<br/><br/>[03] senako ^a^M6.0214^ea^ ajānanto ``kiṃ hanti, kathaṃ  hantī''ti taṃ taṃ vilapitvā neva antaṃ ^a^P6.0371^ea^ passi, na  koṭiṃ passi. sesāpi appaṭibhānā ahesuṃ. atha rājā  vippaṭisārī hutvā puna rattibhāge devatāya ``pañho te ñāto''ti puṭṭho  ``mayā cattāro paṇḍitā puṭṭhā, tepi na jāniṃsū''ti āha. devatā  ``kiṃ te jānissanti, ṭhapetvā mahosadhapaṇḍitaṃ añño koci ete  pañhe kathetuṃ samattho nāma natthi. sace taṃ pakkosāpetvā ete pañhe  na kathāpessasi, iminā te jalitena ayakūṭena sīsaṃ  bhindissāmī''ti rājānaṃ tajjetvā ``mahārāja, agginā atthe sati  khajjopanakaṃ dhamituṃ na vaṭṭati, khīrena atthe sati visāṇaṃ duhituṃ na  vaṭṭatī''ti vatvā imaṃ pañcakanipāte khajjopanakapañhaṃ udāhari -- <br/><br/>[21] ``ko nu santamhi pajjote, aggipariyesanaṃ caraṃ. <br/><br/>[22] addakkhi ratti khajjotaṃ, jātavedaṃ amaññatha.. <br/><br/>[21] ``svassa gomayacuṇṇāni, abhimatthaṃ tiṇāni ca. <br/><br/>[22] viparītāya saññāya, nāsakkhi pajjaletave.. <br/><br/>[21] ``evampi anupāyena, atthaṃ na labhate migo. <br/><br/>[22] visāṇato gavaṃ dohaṃ, yattha khīraṃ na vindati.. <br/><br/>[21] ``vividhehi ^a^V6.0201^ea^ upāyehi, atthaṃ papponti  māṇavā. <br/><br/>[22] niggahena amittānaṃ, mittānaṃ paggahena ca.. <br/><br/>[21] ``senāmokkhapalābhena, vallabhānaṃ nayena ca. <br/><br/>[22] jagatiṃ jagatipālā, āvasanti vasundhara''nti..  (jā0 1.5.75-79).<br/><br/>[03] tattha ^b^santamhi pajjote^eb^ti aggimhi sante. ^b^cara^eb^nti  caranto. ^b^addakkhī^eb^ti passi, disvā ca pana vaṇṇasāmaññatāya  khajjopanakaṃ ``jātavedo ayaṃ bhavissatī''ti amaññittha.  ^b^svassā^eb^ti so assa khajjopanakassa upari sukhumāni  gomayacuṇṇāni ceva tiṇāni ca. ^b^abhimattha^eb^nti hatthehi  ghaṃsitvā ākiranto jaṇṇukehi bhūmiyaṃ patiṭṭhāya mukhena dhamanto  jālessāmi nanti viparītāya saññāya vāyamantopi jāletuṃ nāsakkhi.  ^b^migo^eb^ti migasadiso andhabālo evaṃ anupāyena pariyesanto  atthaṃ na labhati. ^b^yatthā^eb^ti yasmiṃ visāṇe khīrameva natthi,  tato gāviṃ duhanto ^a^M6.0215^ea^ viya ca atthaṃ na vindati.  ^b^senāmokkhapalābhenā^eb^ti senāmokkhānaṃ amaccānaṃ lābhena.  ^b^vallabhāna^eb^nti piyamanāpānaṃ ^a^P6.0372^ea^ vissāsikānaṃ  amaccānaṃ nayena ca. ^b^vasundhara^eb^nti vasusaṅkhātānaṃ ratanānaṃ  dhāraṇato vasundharanti laddhanāmaṃ jagatiṃ jagatipālā rājāno  āvasanti.<br/><br/>[03] na te tayā sadisā hutvā aggimhi vijjamāneyeva khajjopanakaṃ  dhamanti. mahārāja, tvaṃ pana aggimhi sati khajjopanakaṃ dhamanto  viya, tulaṃ chaḍḍetvā hatthena tulayanto viya, khīrena atthe jāte  visāṇato duhanto viya ca, senakādayo pucchasi, ete kiṃ jānanti.  khajjopanakasadisā hete. aggikkhandhasadiso mahosadho paññāya  jalati, taṃ pakkosāpetvā puccha. ime te pañhe ajānantassa jīvitaṃ  natthīti rājānaṃ tajjetvā antaradhāyi. <br/><br/>[06] khajjopanakapañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] bhūripañho<br/><br/>[03] atha rājā maraṇabhayatajjito punadivase cattāro amacce  pakkosāpetvā ``tātā, tumhe cattāro catūsu rathesu ṭhatvā catūhi  nagaradvārehi nikkhamitvā yattha mama puttaṃ mahosadhapaṇḍitaṃ passatha,  tatthevassa sakkāraṃ katvā khippaṃ ānethā''ti āṇāpesi. tepi  cattāro ekekena dvārena ^a^V6.0202^ea^ nikkhamiṃsu. tesu tayo janā  paṇḍitaṃ na passiṃsu. dakkhiṇadvārena nikkhanto pana  dakkhiṇayavamajjhakagāme mahāsattaṃ mattikaṃ āharitvā ācariyassa cakkaṃ  vaṭṭetvā mattikāmakkhitasarīraṃ palālapiṭṭhake nisīditvā muṭṭhiṃ muṭṭhiṃ  katvā appasūpaṃ yavabhattaṃ bhuñjamānaṃ passi. kasmā panesa etaṃ kammaṃ  akāsīti? rājā kira ``nissaṃsayaṃ paṇḍito rajjaṃ gaṇhissatī''ti  āsaṅkati. ``so `kumbhakārakammena jīvatī'ti sutvā nirāsaṅko  bhavissatī''ti cintetvā evamakāsīti. so amaccaṃ disvā attano  santikaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā ``ajja mayhaṃ yaso puna pākatiko  bhavissati, amarādeviyā sampāditaṃ nānaggarasabhojanameva  bhuñjissāmī''ti cintetvā gahitaṃ yavabhattapiṇḍaṃ chaḍḍetvā uṭṭhāya mukhaṃ  vikkhāletvā nisīdi. tasmiṃ khaṇe so amacco taṃ upasaṅkami.  so pana senakapakkhiko, tasmā naṃ ghaṭento ``paṇḍita,  ācariyasenakassa vacanaṃ niyyānikaṃ, tava nāma yase parihīne  tathārūpā ^a^M6.0216^ea^ paññā patiṭṭhā hotuṃ nāsakkhi, idāni  mattikāmakkhito palālapiṭṭhe nisīditvā evarūpaṃ bhattaṃ bhuñjasī''ti  vatvā dasakanipāte bhūripañhe paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``saccaṃ ^a^P6.0373^ea^ kira, tvaṃ api bhūripañña,  yā tādisī sirī dhitī matī ca. <br/><br/>[22] na tāyatebhāvavasūpanitaṃ, yo yavakaṃ bhuñjasi  appasūpa''nti.. (jā0 1.10.145).<br/><br/>[03] tattha ^b^saccaṃ kirā^eb^ti yaṃ ācariyasenako āha, taṃ kira  saccameva. ^b^sirī^eb^ti issariyaṃ. ^b^dhitī^eb^ti  abbhocchinnavīriyaṃ. ^b^na tāyatebhāvavasūpanita^eb^nti abhāvassa  avuḍḍhiyā vasaṃ upanītaṃ taṃ na rakkhati na gopeti, patiṭṭhā hotuṃ na  sakkoti. ^b^yavaka^eb^nti yavabhattaṃ.<br/><br/>[03] atha naṃ mahāsatto ``andhabāla, ahaṃ attano paññābalena puna  taṃ yasaṃ pākatikaṃ kātukāmo evaṃ karomī''ti vatvā imaṃ gāthādvayamāha  -- <br/><br/>[21] ``sukhaṃ dukkhena paripācayanto, kālākālaṃ vicinaṃ  chandachanno. <br/><br/>[22] atthassa dvārāni avāpuranto, tenāhaṃ tussāmi  yavodanena.. <br/><br/>[21] ``kālañca ñatvā abhijīhanāya, mantehi atthaṃ  paripācayitvā. <br/><br/>[22] vijambhissaṃ sīhavijambhitāni, tāyiddhiyā dakkhasi  maṃ punāpī''ti.. (jā0 1.10.146-147).<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0203^ea^ ^b^dukkhenā^eb^ti iminā  kāyikacetasikadukkhena attano porāṇakasukhaṃ paṭipākatikakaraṇena  ^b^paripācayanto^eb^vaḍḍhento. ^b^kālākāla^eb^nti ayaṃ paṭicchanno  hutvā caraṇakālo, ayaṃ appaṭicchannoti evaṃ kālañca akālañca  vicinanto rañño kuddhakāle channena caritabbanti ñatvā chandena  attano ruciyā channo paṭicchanno hutvā kumbhakārakammena jīvanto  attano atthassa kāraṇasaṅkhātāni dvārāni ^a^M6.0217^ea^  avāpuranto viharāmi, tena kāraṇenāhaṃ yavodanena tussāmīti attho.  ^b^abhijīhanāyā^eb^ti vīriyakaraṇassa. ^b^mantehi atthaṃ  paripācayitvā^eb^ti attano ñāṇabalena mama yasaṃ vaḍḍhetvā  manosilātale vijambhamāno sīho viya vijambhissaṃ, tāya iddhiyā  maṃ punapi tvaṃ passissasīti.<br/><br/>[03] atha naṃ amacco āha -- ``paṇḍita, chatte adhivatthā devatā  rājānaṃ pañhaṃ pucchi. rājā cattāro paṇḍite pucchi. tesu ekopi  taṃ pañhaṃ kathetuṃ nāsakkhi, tasmā rājā tava santikaṃ maṃ pahiṇī''ti.  ``evaṃ ^a^P6.0374^ea^ sante paññāya ānubhāvaṃ kasmā na  passasi, evarūpe hi kāle na issariyaṃ patiṭṭhā hoti,  paññāsampannova patiṭṭhā hotī''ti mahāsatto paññāya ānubhāvaṃ vaṇṇesi.  amacco raññā ``paṇḍitaṃ diṭṭhaṭṭhāneyeva sakkāraṃ katvā ānethā''ti  dinnaṃ kahāpaṇasahassaṃ mahāsattassa hatthe ṭhapesi. kumbhakāro  ``mahosadhapaṇḍito kira mayā pesakārakammaṃ kārito''ti bhayaṃ  āpajji. atha naṃ mahāsatto ``mā bhāyi, ācariya, bahūpakāro tvaṃ  amhāka''nti assāsetvā sahassaṃ datvā mattikāmakkhiteneva sarīrena  rathe nisīditvā nagaraṃ pāvisi. amacco rañño ārocetvā ``tāta,  kuhiṃ paṇḍito diṭṭho''ti vutte ``deva, dakkhiṇayavamajjhakagāme  kumbhakārakammaṃ katvā jīvati, tumhe pakkosathāti sutvāva anhāyitvā  mattikāmakkhiteneva sarīrena āgato''ti āha. rājā ``sace mayhaṃ  paccatthiko assa, issariyavidhinā careyya, nāyaṃ mama paccatthiko''ti  cintetvā ``mama puttassa `attano gharaṃ gantvā nhatvā alaṅkaritvā  mayā dinnavidhānena āgacchatū'ti vadeyyāthā''ti āha. taṃ sutvā  paṇḍito tathā katvā āgantvā ``pavisatū''ti vutte pavisitvā  rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. rājā paṭisanthāraṃ katvā paṇḍitaṃ  vīmaṃsanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``sukhīpi heke na karonti pāpaṃ, avaṇṇasaṃsaggabhayā  puneke. <br/><br/>[22] pahū samāno vipulatthacintī, kiṃ kāraṇā me na  karosi dukkha''nti.. (jā0 1.10.148).<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0204^ea^ ^a^M6.0218^ea^ ^b^sukhī^eb^ti paṇḍita,  ekacce ``mayaṃ sukhino sampannaissariyā, alaṃ no ettakenā''ti  uttari issariyakāraṇā pāpaṃ na karonti, ekacce ``evarūpassa no  yasadāyakassa sāmikassa aparajjhantānaṃ avaṇṇo bhavissatī''ti  avaṇṇasaṃsaggabhayā na karonti. eko na samattho hoti, eko  mandapañño, tvaṃ pana samattho ca vipulatthacintī ca, icchanto pana  sakalajambudīpe rajjampi kāreyyāsi. kiṃ kāraṇā mama rajjaṃ gahetvā  dukkhaṃ na karosīti.<br/><br/>[03] atha naṃ bodhisatto āha -- <br/><br/>[21] ``na paṇḍitā attasukhassa hetu, pāpāni kammāni  samācaranti. <br/><br/>[22] dukkhena ^a^P6.0375^ea^ phuṭṭhā khalitāpi santā,  chandā ca dosā na jahanti dhamma''nti.. (jā0 1.10.149).<br/><br/>[03] tattha ^b^khalitāpī^eb^ti sampattito khalitvā vipattiyaṃ  ṭhitasabhāvā hutvāpi. ^b^na jahanti dhamma^eb^nti paveṇiyadhammampi  sucaritadhammampi na jahanti.<br/><br/>[03] puna rājā tassa vīmaṃsanatthaṃ khattiyamāyaṃ kathento imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yena kenaci vaṇṇena, mudunā dāruṇena vā. <br/><br/>[22] uddhare dīnamattānaṃ, pacchā dhammaṃ samācare''ti.. (jā0  1.10.150).<br/><br/>[03] tattha ^b^dīna^eb^nti duggataṃ attānaṃ uddharitvā sampattiyaṃ  ṭhapeyyāti.<br/><br/>[03] athassa mahāsatto rukkhūpamaṃ dassento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā. <br/><br/>[22] na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako''ti..  (jā0 1.10.151).<br/><br/>[03] evañca pana vatvā -- ``mahārāja, yadi paribhuttarukkhassa  sākhaṃ bhañjantopi mittadubbhī hoti ^a^V6.0205^ea^, yehi tumhehi mama  pitā uḷāre issariye patiṭṭhāpito, ahañca mahantena anuggahena  anuggahito, tesu tumhesu aparajjhanto ahaṃ kathaṃ nāma mittadubbho na  bhaveyya''nti sabbathāpi attano amittadubbhibhāvaṃ kathetvā rañño  cittācāraṃ codento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yassāpi ^a^M6.0219^ea^ dhammaṃ puriso vijaññā,  ye cassa kaṅkhaṃ vinayanti santo. <br/><br/>[22] taṃ hissa dīpañca parāyaṇañca, na tena mettiṃ jarayetha  pañño''ti.. (jā0 1.10.152).<br/><br/>[03] tassattho -- mahārāja, yassa ācariyassa santikā yo  puriso appamattakampi dhammaṃ kāraṇaṃ jāneyya, ye cassa santo uppannaṃ  kaṅkhaṃ vinayanti, taṃ tassa patiṭṭhānaṭṭhena dīpañceva parāyaṇañca,  tādisena ācariyena saddhiṃ paṇḍito mittabhāvaṃ nāma na jīreyya na  nāseyya.<br/><br/>[03] idāni taṃ ovadanto imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[21] ``alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato  pabbajito na sādhu. <br/><br/>[22] rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ  na sādhu.. <br/><br/>[21] ``nisamma ^a^P6.0376^ea^ khattiyo kayirā,  nānisamma disampati. <br/><br/>[22] nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatī''ti..  (jā0 1.10.153-154).<br/><br/>[03] tattha ^b^na sādhū^eb^ti na sundaro. ^b^anisammakārī^eb^ti  kiñci sutvā anupadhāretvā attano paccakkhaṃ akatvā kārako.  ^b^yaso kitti cā^eb^ti issariyaparivāro ca guṇakitti ca ekantena  vaḍḍhatīti. <br/><br/>[06] bhūripañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] devatāpañho<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V6.0206^ea^ vutte rājā mahāsattaṃ samussitasetacchatte  rājapallaṅke nisīdāpetvā sayaṃ nīcāsane nisīditvā āha --  ``paṇḍita, setacchatte adhivatthā devatā maṃ cattāro pañhe pucchi, te  ahaṃ na jānāmi. cattāropi paṇḍitā na jāniṃsu, kathehi me, tāta,  te pañhe''ti. mahārāja, chatte adhivatthā devatā vā hotu,  cātumahārājikādayo vā hontu, yena kenaci pucchitapañhaṃ ahaṃ kathetuṃ  sakkomi. vada, mahārāja, devatāya pucchitapañheti. atha rājā  devatāya pucchitaniyāmeneva kathento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``hanti ^a^M6.0220^ea^ hatthehi pādehi, mukhañca  parisumbhati. <br/><br/>[22] sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasī''ti..  (jā0 1.4.197).<br/><br/>[03] tattha ^b^hantī^eb^ti paharati. ^b^parisumbhatī^eb^ti paharatiyeva.  ^b^sa ve^eb^ti so evaṃ karonto piyo hoti. ^b^kaṃ tena  tvābhipassasī^eb^ti tena paharaṇakāraṇena piyaṃ katamaṃ puggalaṃ tvaṃ, rāja,  abhipassasīti.<br/><br/>[03] mahāsattassa taṃ kathaṃ sutvāva gaganatale puṇṇacando viya attho  pākaṭo ahosi. atha mahāsatto ``suṇa, mahārāja, yadā hi  mātuaṅke nipanno daharakumāro haṭṭhatuṭṭho kīḷanto mātaraṃ hatthapādehi  paharati, kese luñcati, muṭṭhinā mukhaṃ paharati, tadā naṃ mātā  `coraputtaka, kathaṃ tvaṃ no evaṃ paharasī'tiādīni pemasinehavaseneva  vatvā pemaṃ sandhāretuṃ asakkontī āliṅgitvā thanantare nipajjāpetvā  mukhaṃ paricumbati. iti so tassā evarūpe kāle piyataro hoti,  tathā pitunopī''ti evaṃ gaganamajjhe sūriyaṃ uṭṭhāpento viya pākaṭaṃ  katvā pañhaṃ kathesi. taṃ sutvā devatā chattapiṇḍikaṃ vivaritvā  nikkhamitvā upaḍḍhaṃ sarīraṃ dassetvā ``sukathito paṇḍitena  pañho''ti madhurassarena sādhukāraṃ datvā ratanacaṅkoṭakaṃ pūretvā  dibbapupphagandhavāsehi bodhisattaṃ pūjetvā antaradhāyi. rājāpi  paṇḍitaṃ pupphādīhi pūjetvā ^a^P6.0377^ea^ itaraṃ pañhaṃ yācitvā  ``vada, mahārājā''ti vutte dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``akkosati yathākāmaṃ, āgamañcassa icchati. <br/><br/>[22] sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasī''ti..  (jā0 1.4.198).<br/><br/>[03] athassa ^a^V6.0207^ea^ mahāsatto -- ``mahārāja, mātā  vacanapesanaṃ kātuṃ samatthaṃ sattaṭṭhavassikaṃ puttaṃ `tāta, khettaṃ gaccha,  antarāpaṇaṃ gacchā'tiādīni vatvā `amma, sace idañcidañca  khādanīyaṃ bhojanīyaṃ dassasi, gamissāmī'ti vutte `sādhu, putta,  gaṇhāhī'ti vatvā deti. so dārako taṃ khāditvā bahi gantvā  dārakehi saddhiṃ kīḷitvā mātupesanaṃ na gacchati. mātarā ``tāta,  gacchāhī'ti vutte so mātaraṃ `amma, tvaṃ sītāya gharacchāyāya  nisīdasi, kiṃ pana ahaṃ tava bahi ^a^M6.0221^ea^ pesanakammaṃ  karissāmi, ahaṃ taṃ vañcemī'ti vatvā hatthavikāramukhavikāre katvā  gato. sā gacchantaṃ disvā kujjhitvā daṇḍakaṃ gahetvā `tvaṃ mama  santakaṃ khāditvā khette kiccaṃ kātuṃ na icchasī'ti tajjentī vegena  palāyantaṃ anubandhitvā pāpuṇituṃ asakkontī `corā taṃ khaṇḍākhaṇḍaṃ  chindantū'tiādīni vatvā yathākāmaṃ akkosati paribhāsati. yaṃ pana  mukhena bhaṇati, tathā hadaye appamattakampi na icchati, āgamanañcassa  icchati, so divasabhāgaṃ kīḷitvā sāyaṃ gehaṃ pavisituṃ avisahanto  ñātakānaṃ santikaṃ gacchati. mātāpissa āgamanamaggaṃ olokentī  anāgacchantaṃ disvā `pavisituṃ na visahati maññe'ti sokassa hadayaṃ  pūretvā assupuṇṇehi nettehi ñātighare upadhārentī puttaṃ disvā  āliṅgitvā sīse cumbitvā ubhohi hatthehi daḷhaṃ gahetvā `tāta  piyaputtaka, mama vacanaṃ hadaye ṭhapesī'ti atirekataraṃ pemaṃ uppādesi.  evaṃ, mahārāja, mātuyā kuddhakāle putto piyataro nāma hotī''ti  dutiyaṃ pañhaṃ kathesi. devatā tatheva pūjesi.<br/><br/>[03] rājāpi pūjetvā tatiyaṃ pañhaṃ yācitvā ``vada, mahārājā''ti  vutte tatiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``abbhakkhāti abhūtena, alikenābhisāraye. <br/><br/>[22] sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasī''ti..  (jā0 1.4.199).<br/><br/>[03] athassa mahāsatto ``rāja, yadā ubho jayampatikā rahogatā  lokassādaratiyā ^a^P6.0378^ea^ kīḷantā `bhadde, tava mayi pemaṃ  natthi, hadayaṃ te bahi gata'nti evaṃ aññamaññaṃ abhūtena  abbhācikkhanti, alikena sārenti codenti, tadā te atirekataraṃ  aññamaññaṃ piyāyanti. evamassa pañhassa atthaṃ jānāhī''ti kathesi.  devatā tatheva pūjesi.<br/><br/>[03] rājāpi pūjetvā itaraṃ pañhaṃ yācitvā ``vada, mahārājā''ti  vutte catutthaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``haraṃ ^a^V6.0208^ea^ ^a^M0.0222^ea^ annañca pānañca,  vatthasenāsanāni ca. <br/><br/>[21] aññadatthuharā santā, te ve rāja piyā honti. <br/><br/>[22] kaṃ tena tvābhipassasī''ti.. (jā0 1.4.200).<br/><br/>[03] athassa mahāsatto ``mahārāja, ayaṃ pañho dhammikasamaṇabrāhmaṇe  sandhāya vutto. saddhāni hi kulāni idhalokaparalokaṃ saddahitvā  denti ceva dātukāmāni ca honti, tāni tathārūpe samaṇabrāhmaṇe  yācantepi laddhaṃ harante bhuñjantepi disvā `amheyeva yācanti,  amhākaṃyeva santakāni annapānādīni paribhuñjantī'ti tesu atirekataraṃ  pemaṃ karonti. evaṃ kho, mahārāja, aññadatthuharā santā ekaṃsena  yācantā ceva laddhaṃ harantā ca samānā piyā hontī''ti kathesi.  imasmiṃ pana pañhe kathite devatā tatheva pūjetvā sādhukāraṃ datvā  sattaratanapūraṃ ratanacaṅkoṭakaṃ ``gaṇha, mahāpaṇḍitā''ti mahāsattassa  pādamūle khipi. rājāpissa atirekataraṃ pūjaṃ karonto ativiya  pasīditvā senāpatiṭṭhānaṃ adāsi. tato paṭṭhāya mahāsattassa yaso  mahā ahosi. <br/><br/>[06] devatāpañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] pañcapaṇḍitapañho<br/><br/>[03] puna te cattāro paṇḍitā ``ambho, gahapatiputto idāni  mahantataro jāto, kiṃ karomā''ti mantayiṃsu. atha ne senako āha  -- ``hotu diṭṭho me upāyo, mayaṃ gahapatiputtaṃ upasaṅkamitvā `rahassaṃ  nāma kassa kathetuṃ vaṭṭatī'ti pucchissāma, so `na kassaci  kathetabba'nti vakkhati. atha naṃ `gahapatiputto te, deva, paccatthiko  jāto'ti paribhindissāmā''ti. te cattāropi paṇḍitā tassa gharaṃ  gantvā paṭisanthāraṃ katvā ``paṇḍita, pañhaṃ pucchitukāmamhā''ti vatvā  ``pucchathā''ti vutte senako pucchi ``paṇḍita, purisena nāma kattha  patiṭṭhātabba''nti? ``sacce patiṭṭhātabba''nti. ``sacce patiṭṭhitena  ^a^P6.0379^ea^ kiṃ uppādetabba''nti? ``dhanaṃ uppādetabba''nti.  ``dhanaṃ uppādetvā kiṃ kātabba''nti? ``manto gahetabbo''ti.  ``mantaṃ gahetvā kiṃ kātabba''nti? ``attano rahassaṃ parassa na  kathetabba''nti. te ``sādhu paṇḍitā''ti vatvā tuṭṭhamānasā hutvā  ``idāni gahapatiputtassa piṭṭhiṃ passissāmā''ti rañño santikaṃ  gantvā ``mahārāja, gahapatiputto ^a^M6.0223^ea^ te paccatthiko  jāto''ti vadiṃsu. ``nāhaṃ tumhākaṃ vacanaṃ saddahāmi, na so mayhaṃ  paccatthiko bhavissatī''ti ^a^V6.0209^ea^. saccaṃ, mahārāja, saddahatha,  asaddahanto pana tameva pucchatha ``paṇḍita, attano rahassaṃ nāma kassa  kathetabba''nti? sace paccatthiko na bhavissati, ``asukassa nāma  kathetabba''nti vakkhati. sace paccatthiko bhavissati, ``kassaci  na kathetabbaṃ, manorathe paripuṇṇe kathetabba''nti vakkhati. tadā  amhākaṃ vacanaṃ saddahitvā nikkaṅkhā bhaveyyāthāti. so ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā ekadivasaṃ sabbesu samāgantvā nisinnesu  vīsatinipāte pañcapaṇḍitapañhe paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``pañca paṇḍitā samāgatāttha, pañhā me paṭibhāti taṃ  suṇātha. <br/><br/>[22] nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, kassevāvikareyya  guyhamattha''nti.. (jā0 1.15.315).<br/><br/>[03] evaṃ vutte senako ``rājānampi amhākaṃyeva abbhantare  pakkhipissāmī''ti cintetvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``tvaṃ āvikarohi bhūmipāla, bhattā bhārasaho tuvaṃ  vadetaṃ. <br/><br/>[22] tava chandarucīni sammasitvā, atha vakkhanti janinda  pañca dhīrā''ti.. (jā0 1.15.316).<br/><br/>[03] tattha ^b^bhattā^eb^ti tvaṃ amhākaṃ sāmiko ceva uppannassa ca  bhārassa saho, paṭhamaṃ tāva tvameva etaṃ vadehi. ^b^tava  chandarucīnī^eb^ti pacchā tava chandañceva ruccanakāraṇāni ca  sammasitvā ime pañca paṇḍitā vakkhanti.<br/><br/>[03] atha rājā attano kilesavasikatāya imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yā sīlavatī anaññatheyyā, bhattucchandavasānugā piyā  manāpā. <br/><br/>[22] nindiyamatthaṃ ^a^P6.0380^ea^ pasaṃsiyaṃ vā,  bhariyāyāvikareyya guyhamattha''nti.. (jā0 1.15.317).<br/><br/>[03] tattha ^b^anaññatheyyā^eb^ti kilesavasena aññena na thenitabbā.<br/><br/>[03] tato ^a^V6.0210^ea^ ^a^M6.0224^ea^ senako ``idāni  rājānaṃ amhākaṃ abbhantare pakkhipimhā''ti tussitvā  sayaṃkatakāraṇameva dīpento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yo kicchagatassa āturassa, saraṇaṃ hoti gatī  parāyaṇañca. <br/><br/>[22] nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, sakhinovāvikareyya  guyhamattha''nti.. (jā0 1.15.318).<br/><br/>[03] atha rājā pukkusaṃ pucchi ``kathaṃ, pukkusa, passasi, nindiyaṃ  vā pasaṃsiyaṃ vā rahassaṃ kassa kathetabba''nti? so kathento imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``jeṭṭho atha majjhimo kaniṭṭho, yo ce sīlasamāhito  ṭhitatto. <br/><br/>[22] nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, bhātuvāvikareyya  guyhamattha''nti.. (jā0 1.15.319).<br/><br/>[03] tattha ^b^ṭhitatto^eb^ti ṭhitasabhāvo nibbisevano.<br/><br/>[03] tato rājā kāmindaṃ pucchi ``kathaṃ kāminda passasi, rahassaṃ  kassa kathetabba''nti? so kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yo ve pituhadayassa paddhagū, anujāto pitaraṃ  anomapañño. <br/><br/>[22] nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, puttassāvikareyya  guyhamattha''nti.. (jā0 1.15.320).<br/><br/>[03] tattha ^b^paddhagū^eb^ti pesanakārako yo pitussa pesanaṃ karoti,  pitu cittassa vase vattati, ovādakkhamo hotīti attho.  ^b^anujāto^eb^ti tayo puttā atijāto ca anujāto ca avajāto  cāti. anuppannaṃ yasaṃ uppādento atijāto, kulabhāro avajāto,  kulapaveṇirakkhako pana anujāto. taṃ sandhāya evamāha.<br/><br/>[03] tato ^a^M6.0225^ea^ rājā devindaṃ pucchi -- ``kathaṃ  devinda, passasi, rahassaṃ kassa kathetabba''nti? so attano  katakāraṇameva kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``mātā ^a^V6.0211^ea^ dvipadājanindaseṭṭha, yā naṃ poseti  chandasā piyena. <br/><br/>[22] nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, mātuyāvikareyya  guyhamattha''nti.. (jā0 1.15.321).<br/><br/>[03] tattha ^a^P6.0381^ea^ ^b^dvipadājanindaseṭṭhā^eb^ti dvipadānaṃ  seṭṭha, janinda. ^b^chandasā piyenā^eb^ti chandena ceva pemena ca.<br/><br/>[03] evaṃ te pucchitvā rājā paṇḍitaṃ pucchi ``kathaṃ passasi,  paṇḍita, rahassaṃ kassa kathetabba''nti. ``mahārāja, yāva attano  icchitaṃ na nipphajjati, tāva paṇḍito adhivāseyya, kassaci na  katheyyā''ti so imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``guyhassa hi guyhameva sādhu, na hi guyhassa  pasatthamāvikammaṃ. <br/><br/>[22] anipphannatā saheyya dhīro, nipphannova yathāsukhaṃ  bhaṇeyyā''ti.. (jā0 1.15.322).<br/><br/>[03] tattha ^b^anipphannatā^eb^ti mahārāja, yāva attano icchitaṃ na  nipphajjati, tāva paṇḍito adhivāseyya, na kassaci katheyyāti.<br/><br/>[03] paṇḍitena pana evaṃ vutte rājā anattamano ahosi. senako  rājānaṃ olokesi, rājāpi senakamukhaṃ olokesi. bodhisatto  tesaṃ kiriyaṃ disvāva jāni ``ime cattāro janā paṭhamameva maṃ rañño  antare paribhindiṃsu, vīmaṃsanavasena pañho pucchito bhavissatī''ti.  tesaṃ pana kathentānaññeva sūriyo atthaṅgato, dīpā jalitā. paṇḍito  ``rājakammāni nāma bhāriyāni, na paññāyati `kiṃ bhavissatī'ti,  khippameva gantuṃ vaṭṭatī''ti uṭṭhāyāsanā rājānaṃ vanditvā nikkhamitvā  cintesi ``imesu eko `sahāyakassa kathetuṃ vaṭṭatī'ti āha ^a^M6.0226^ea^,  eko `bhātussa, eko puttassa, eko mātu kathetuṃ  vaṭṭatī'ti āha. imehi etaṃ katameva bhavissati, diṭṭhameva kathitanti  maññāmi, hotu ajjeva etaṃ jānissāmī''ti. te pana cattāropi  aññesu divasesu rājakulā nikkhamitvā rājanivesanadvāre ekassa  bhattāmbaṇassa piṭṭhe nisīditvā kiccakaraṇīyāni mantetvā gharāni  gacchanti. tasmā paṇḍito ``ahaṃ etesaṃ catunnaṃ rahassaṃ ambaṇassa  heṭṭhā nipajjitvā jānituṃ sakkuṇeyya''nti cintetvā taṃ ambaṇaṃ  ukkhipāpetvā attharaṇaṃ attharāpetvā ambaṇassa heṭṭhā pavisitvā  purisānaṃ saññaṃ adāsi ``tumhe ^a^V6.0212^ea^ catūsu paṇḍitesu  mantetvā gatesu āgantvā maṃ āneyyāthā''ti. te ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā pakkamiṃsu. senakopi rājānaṃ āha -- ``mahārāja,  amhākaṃ vacanaṃ na saddahatha, idāni ^a^P6.0382^ea^ kiṃ  karissathā''ti. so tassa vacanaṃ gahetvā anisāmetvāva bhītatasito  hutvā ``idāni kiṃ karoma, senaka paṇḍitā''ti pucchi.  ``mahārāja, papañcaṃ akatvā kañci ajānāpetvā gahapatiputtaṃ māretuṃ  vaṭṭatī''ti. rājā ``senaka, ṭhapetvā tumhe añño mama atthakāmo  nāma natthi, tumhe attano suhade gahetvā dvārantare ṭhatvā gahapatiputtassa  pātova upaṭṭhānaṃ āgacchantassa khaggena sīsaṃ chindathā''ti attano  khaggaratanaṃ adāsi. te ``sādhu, deva, mā bhāyi, mayaṃ taṃ  māressāmā''ti vatvā nikkhamitvā ``diṭṭhā no paccāmittassa  piṭṭhī''ti bhattāmbaṇassa piṭṭhe nisīdiṃsu. tato senako āha  ``ambho, ko gahapatiputtaṃ māressatī''ti. itare ``tumheyeva  ācariya, mārethā''ti tasseva bhāraṃ kariṃsu.<br/><br/>[03] atha ne senako pucchi ``tumhe `rahassaṃ nāma asukassa  asukassa kathetabba'nti vadatha, kiṃ vo etaṃ kataṃ, udāhu diṭṭhaṃ  suta''nti? ``kataṃ etaṃ, ācariyā''ti. tumhe ``rahassaṃ nāma  sahāyakassa kathetabba''nti vadatha, ``kiṃ vo etaṃ kataṃ, udāhu diṭṭhaṃ  suta''nti? ``kataṃ etaṃ mayā''ti? ``kathetha, ācariyā''ti.  ``imasmiṃ rahasse raññā ñāte jīvitaṃ me natthī''ti. ``mā  bhāyatha ācariya, idha tumhākaṃ rahassabhedako natthi, kathethā''ti.  so nakhena ambaṇaṃ koṭṭetvā ``atthi nu kho imassa heṭṭhā  gahapatiputto''ti āha. ``ācariya, gahapatiputto attano issariyena  evarūpaṃ ṭhānaṃ na pavisissati, idāni yasena matto bhavissati,  kathetha ^a^M6.0227^ea^ ^a^P6.0383^ea^ tumhe''ti. senako  tāva attano rahassaṃ kathento āha -- ``tumhe imasmiṃ nagare asukaṃ  nāma vesiṃ jānāthā''ti? ``āma, ācariyā''ti. ``idāni sā  paññāyatī''ti. ``na paññāyati, ācariyā''ti. ``ahaṃ  sālavanuyyāne tāya saddhiṃ purisakiccaṃ katvā tassā piḷandhanesu  lobhena taṃ māretvā tassāyeva sāṭakena bhaṇḍikaṃ katvā āharitvā  amhākaṃ ghare asukabhūmikāya asuke nāma gabbhe nāgadantake laggesiṃ,  vaḷañjetuṃ 3 visahāmi, purāṇabhāvamassa olokemi, evarūpaṃ  aparādhakammaṃ katvā mayā ekassa sahāyakassa kathitaṃ, na tena  kassaci kathitapubbaṃ, iminā kāraṇena `sahāyakassa guyhaṃ  kathetabba'nti mayā kathita''nti. paṇḍito tassa rahassaṃ sādhukaṃ  vavatthapetvā sallakkhesi.<br/><br/>[03] pukkusopi attano rahassaṃ kathento āha -- ``mama ūruyā kuṭṭhaṃ  atthi, kaniṭṭho me pātova kañci ajānāpetvā taṃ dhovitvā bhesajjena  makkhetvā upari pilotikaṃ datvā bandhati. rājā mayi muducitto  `ehi pukkusā'ti maṃ pakkositvā yebhuyyena mama ūruyāyeva sayati  ^a^V6.0213^ea^, sace pana etaṃ rājā jāneyya, maṃ māreyya. taṃ mama  kaniṭṭhaṃ ṭhapetvā añño jānanto nāma natthi, tena kāraṇena `rahassaṃ  nāma bhātu kathetabba'nti mayā vutta''nti. kāmindopi attano  rahassaṃ kathento āha -- ``maṃ kāḷapakkhe uposathadivase naradevo  nāma yakkho gaṇhāti, ahaṃ ummattakasunakho viya viravāmi, svāhaṃ  tamatthaṃ puttassa kathesiṃ. so mama yakkhena gahitabhāvaṃ ñatvā maṃ  antogehagabbhe nipajjāpetvā dvāraṃ pidahitvā nikkhamitvā mama saddaṃ  paṭicchādanatthaṃ dvāre samajjaṃ kāresi, iminā kāraṇena `rahassaṃ nāma  puttassa kathetabba'nti mayā vutta''nti. tato tayopi devindaṃ  pucchiṃsu. so attano rahassaṃ kathento āha -- ``mayā  maṇipahaṃsanakammaṃ karontena rañño santakaṃ sakkena kusarañño dinnaṃ,  siripavesanaṃ maṅgalamaṇiratanaṃ thenetvā mātuyā dinnaṃ. sā kañci  ajānāpetvā mama rājakulaṃ pavisanakāle taṃ mayhaṃ deti, ahaṃ tena  maṇinā siriṃ pavesetvā rājanivesanaṃ gacchāmi. rājā tumhehi saddhiṃ  akathetvā paṭhamataraṃ mayā saddhiṃ kathesi. devasikaṃ aṭṭha, soḷasa,  dvattiṃsa, catusaṭṭhi kahāpaṇe mama paribbayatthāya deti ^a^M6.0228^ea^.  sace tassa maṇiratanassa channabhāvaṃ rājā jāneyya, mayhaṃ jīvitaṃ  natthi, iminā kāraṇena `rahassaṃ nāma mātu kathetabba'nti mayā  vutta''nti.<br/><br/>[03] mahāsatto sabbesampi guyhaṃ attano paccakkhaṃ akāsi ^a^P6.0384^ea^.  te pana attano udaraṃ phāletvā antaṃ bāhiraṃ karontā  viya rahassaṃ aññamaññaṃ kathetvā ``tumhe appamattā pātova āgacchatha,  gahapatiputtaṃ māressāmā''ti uṭṭhāya pakkamiṃsu. tesaṃ gatakāle  paṇḍitassa purisā āgantvā ambaṇaṃ ukkhipitvā mahāsattaṃ ādāya  pakkamiṃsu. so gharaṃ gantvā nhatvā alaṅkaritvā subhojanaṃ bhuñjitvā  ``ajja me bhaginī udumbaradevī rājagehato sāsanaṃ pesessatī''ti  ñatvā dvāre paccāyikaṃ purisaṃ ṭhapesi ``rājagehato āgataṃ sīghaṃ  pavesetvā mama dasseyyāsī''ti. evañca pana vatvā sayanapiṭṭhe  nipajji. tasmiṃ khaṇe rājāpi sayanapiṭṭhe nipannova paṇḍitassa guṇaṃ  saritvā ``mahosadhapaṇḍito sattavassikakālato paṭṭhāya maṃ upaṭṭhahanto  na kiñci mayhaṃ anatthaṃ akāsi, devatāya pucchitapañhepi paṇḍite  asati jīvitaṃ me laddhaṃ na siyā. veripaccāmittānaṃ vacanaṃ gahetvā  `asamadhuraṃ paṇḍitaṃ mārethā'ti khaggaṃ dentena ayuttaṃ mayā kataṃ, sve  dāni naṃ passituṃ na labhissāmī''ti sokaṃ uppādesi. sarīrato  sedā mucciṃsu. so sokasamappito cittassādaṃ na labhi.  udumbaradevīpi tena saddhiṃ ekasayanagatā taṃ ākāraṃ disvā ``kiṃ nu  kho mayhaṃ koci aparādho atthi, udāhu devassa kiñci sokakāraṇaṃ  uppannaṃ, pucchissāmi tāva na''nti imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``kiṃ ^a^V6.0214^ea^ tvaṃ vimanosi rājaseṭṭha,  dvipadajaninda vacanaṃ suṇoma metaṃ. <br/><br/>[22] kiṃ cintayamāno dummanosi, nūna deva aparādho atthi  mayha''nti.. (jā0 1.15.323).<br/><br/>[03] atha rājā kathento gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``paṇhe vajjho mahosadhoti, āṇatto me vamāya  bhūripañño. <br/><br/>[22] taṃ cintayamāno dummanosmi, na hi devī aparādho  atthi tuyha''nti.. (jā0 1.15.324).<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0229^ea^ ^b^āṇatto^eb^ti bhadde, cattāro paṇḍitā  ``mahosadho mama paccatthiko''ti kathayiṃsu. mayā tathato  avicinitvā ``vadhetha na''nti bhūripañño vadhāya āṇatto. taṃ  kāraṇaṃ cintayamāno dummanosmīti.<br/><br/>[03] tassā ^a^P6.0385^ea^ tassa vacanaṃ sutvāva mahāsatte  sinehena pabbatamatto soko uppajji. tato sā cintesi ``ekena  upāyena rājānaṃ assāsetvā rañño niddaṃ okkamanakāle mama kaniṭṭhassa  sāsanaṃ pahiṇissāmī''ti. atha sā ``mahārāja, tayāvetaṃ kataṃ  gahapatiputtaṃ mahante issariye patiṭṭhāpentena, tumhehi so senāpatiṭṭhāne  ṭhapito, idāni kira so tumhākaṃyeva paccatthiko jāto, na kho pana  paccatthiko khuddako nāma atthi, māretabbova, tumhe mā  cintayitthā''ti rājānaṃ assāsesi. so tanubhūtasoko niddaṃ  okkami. devī uṭṭhāya gabbhaṃ pavisitvā ``tāta mahosadha, cattāro  paṇḍitā taṃ paribhindiṃsu, rājā kuddho sve dvārantare taṃ vadhāya  āṇāpesi, sve rājakulaṃ mā āgaccheyyāsi, āgacchanto pana nagaraṃ  hatthagataṃ katvā samattho hutvā āgaccheyyāsī''ti paṇṇaṃ likhitvā  modakassa anto pakkhipitvā modakaṃ suttena veṭhetvā navabhājane katvā  chādetvā lañchetvā atthacārikāya dāsiyā adāsi ``imaṃ modakaṃ  gahetvā mama kaniṭṭhassa dehī''ti. sā tathā akāsi. ``rattiṃ  kathaṃ nikkhantā''ti na cintetabbaṃ. raññā paṭhamameva deviyā varo  dinno, tena na naṃ koci nivāresi. bodhisatto paṇṇākāraṃ gahetvā  naṃ uyyojesi. sā puna āgantvā dinnabhāvaṃ ārocesi. tasmiṃ  khaṇe devī āgantvā raññā saddhiṃ nipajji. mahāsattopi modakaṃ  bhinditvā paṇṇaṃ vācetvā tamatthaṃ ñatvā kattabbakiccaṃ vicāretvā sayane  nipajji.<br/><br/>[03] itarepi ^a^V6.0215^ea^ cattāro janā pātova khaggaṃ gahetvā  dvārantare ṭhatvā paṇḍitaṃ apassantā dummanā hutvā rañño santikaṃ  gantvā ``kiṃ paṇḍitā mārito vo gahapatiputto''ti vutte ``na  passāma, devā''ti āhaṃsu. mahāsattopi aruṇuggamaneyeva nagaraṃ  attano hatthagataṃ katvā tattha tattha ārakkhaṃ ṭhapetvā mahājanaparivuto  rathaṃ āruyha mahantena parivārena rājadvāraṃ agamāsi. rājā  sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā bahi olokento aṭṭhāsi. atha mahāsatto rathā  otaritvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. rājā taṃ disvā cintesi  ``sace ayaṃ mama paccatthiko bhaveyya ^a^P6.0386^ea^ ^a^M6.0230^ea^,  na maṃ vandeyyā''ti. atha naṃ pakkosāpetvā rājā āsane  nisīdi. mahāsattopi ekamantaṃ nisīdi. cattāropi paṇḍitā  tattheva nisīdiṃsu. atha naṃ rājā kiñci ajānanto viya ``tāta,  tvaṃ hiyyo gantvā idāni āgacchasi, kiṃ maṃ pariccajasī''ti vatvā  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``abhidosagato dāni ehisi, kiṃ sutvā kiṃ saṅkate  mano te. <br/><br/>[22] ko te kimavoca bhūripañña, iṅgha vacanaṃ suṇoma brūhi  meta''nti.. (jā0 1.15.325).<br/><br/>[03] tattha ^b^abhidosagato^eb^ti hiyyo paṭhamayāme gato idāni  āgato. ^b^kiṃ saṅkate^eb^ti kiṃ āsaṅkate. ^b^kimavocā^eb^ti  kiṃ rañño santikaṃ mā gamīti taṃ koci avoca.<br/><br/>[03] atha naṃ mahāsatto ``mahārāja, tayā me catunnaṃ paṇḍitānaṃ  vacanaṃ gahetvā vadho āṇatto, tenāhaṃ na emī''ti codento imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``paṇhe vajjho mahosadhoti, yadi te mantayitaṃ  janinda dosaṃ. <br/><br/>[22] bhariyāya rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ  mameta''nti.. (jā0 1.15.326).<br/><br/>[03] tattha ^b^yadi te^eb^ti yasmā tayā. ^b^mantayita^eb^nti  kathitaṃ. ^b^dosa^eb^nti abhidosaṃ, rattibhāgeti attho. kassa  kathitanti? bhariyāya. tvañhi hiyyo tassā imamatthaṃ rahogato  asaṃsi. ^b^guyhaṃ pātukata^eb^nti tassā evarūpaṃ attano rahassaṃ  pātukataṃ. ^b^sutaṃ mameta^eb^nti mayā panetaṃ tasmiṃ khaṇeyeva sutaṃ.<br/><br/>[03] rājā ^a^V6.0216^ea^ taṃ sutvā ``imāya taṅkhaṇaññeva sāsanaṃ  pahitaṃ bhavissatī''ti kuddho deviṃ olokesi. taṃ ñatvā mahāsatto  ``kiṃ, deva, deviyā kujjhatha, ahaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ sabbaṃ  jānāmi. deva, tumhākaṃ tāva rahassaṃ deviyā kathitaṃ hotu,  ācariyasenakassa pukkusādīnaṃ vā rahassaṃ mama kena kathitaṃ, ahaṃ  etesampi rahassaṃ jānāmiyevā''ti ^a^M6.0231^ea^ senakassa tāva  rahassaṃ kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``yaṃ sālavanasmiṃ senako, pāpakammaṃ akāsi  asabbhirūpaṃ. <br/><br/>[22] sakhinova ^a^P6.0387^ea^ rahogato asaṃsi, guyhaṃ  pātukataṃ sutaṃ mameta''nti.. (jā0 1.15.327).<br/><br/>[03] tattha ^b^asabbhirūpa^eb^nti asādhujātikaṃ lāmakaṃ akusalakammaṃ  akāsi. imasmiṃyeva hi nagare asukaṃ nāma vesiṃ sālavanuyyāne  purisakiccaṃ katvā taṃ māretvā alaṅkāraṃ gahetvā tassāyeva sāṭakena  bhaṇḍikaṃ katvā attano ghare asukaṭṭhāne nāgadantake laggetvā ṭhapesi.  ^b^sakhinovā^eb^ti atha naṃ, mahārāja, ekassa sahāyakassa rahogato  hutvā akkhāsi, tampi mayā sutaṃ. nāhaṃ devassa paccatthiko,  senakoyeva. yadi te paccatthikena kammaṃ atthi, senakaṃ gaṇhāpehīti.<br/><br/>[03] rājā senakaṃ oloketvā ``saccaṃ, senakā''ti pucchitvā  ``saccaṃ, devā''ti vutte tassa bandhanāgārappavesanaṃ āṇāpesi.  paṇḍito pukkusassa rahassaṃ kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``pukkusapurisassa te janinda, uppanno rogo  arājayutto. <br/><br/>[22] bhātucca rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ  mameta''nti.. (jā0 1.15.328).<br/><br/>[03] tattha ^b^arājayutto^eb^ti mahārāja, etassa kuṭṭharogo uppanno,  so rājānaṃ pattuṃ ayutto, chupanānucchaviko na hoti. tumhe ca  ``pukkusassa ūru muduko''ti yebhuyyena tassa ūrumhi nipajjatha. so  panesa vaṇabandhapilotikāya phasso, devāti.<br/><br/>[03] rājā tampi oloketvā ``saccaṃ pukkusā''ti pucchitvā ``saccaṃ  devā''ti vutte tampi bandhanāgāraṃ pavesāpesi. paṇḍito kāmindassapi  rahassaṃ kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``ābādhoyaṃ ^a^V6.0217^ea^ ^a^M6.0232^ea^  asabbhirūpo, kāmindo naradevena phuṭṭho. <br/><br/>[22] puttassa rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ  mameta''nti.. (jā0 1.15.329).<br/><br/>[03] tattha ^b^asabbhirūpo^eb^ti yena so ābādhena phuṭṭho  ummattakasunakho viya viravati, so naradevayakkhābādho  asabbhijātiko lāmako, rājakulaṃ pavisituṃ na yutto, mahārājāti  vadati.<br/><br/>[03] rājā ^a^P6.0388^ea^ tampi oloketvā ``saccaṃ  kāmindā''ti pucchitvā ``saccaṃ devā''ti vutte tampi bandhanāgāraṃ  pavesāpesi. paṇḍito devindassapi rahassaṃ kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``aṭṭhavaṅkaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ, sakko te adadā  pitāmahassa. <br/><br/>[27] devindassa gataṃ tadajja hatthaṃ, mātucca rahogato asaṃsi. <br/><br/>[22] guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mameta''nti.. (jā0  1.15.330).<br/><br/>[03] tattha ^b^pitāmahassā^eb^ti tava pitāmahassa kusarājassa.  ^b^tadajja hattha^eb^nti taṃ maṅgalasammataṃ maṇiratanaṃ ajja devindassa  hatthagataṃ, mahārājāti.<br/><br/>[03] rājā tampi oloketvā ``saccaṃ devindā''ti pucchitvā  ``saccaṃ devā''ti vutte tampi bandhanāgāraṃ pavesāpesi. evaṃ  ``bodhisattaṃ vadhissāmā''ti cintetvā sabbepi te bandhanāgāraṃ paviṭṭhā.  bodhisatto ``mahārāja, iminā kāraṇenāhaṃ `attano guyhaṃ parassa  na kathetabba'nti vadāmi, vadantā pana mahāvināsaṃ pattā''ti vatvā  uttari dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[21] ``guyhassa hi guyhameva sādhu, na guyhassa  pasatthamāvikammaṃ. <br/><br/>[22] anipphannatā saheyya dhīro, nipphannova yathāsukhaṃ  bhaṇeyya.. <br/><br/>[21] ``na ^a^M6.0233^ea^ guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya  naṃ yathā nidhiṃ. <br/><br/>[22] na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā.. <br/><br/>[21] ``thiyā ^a^V6.0218^ea^ guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca  paṇḍito. <br/><br/>[22] yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro.. <br/><br/>[21] ``guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro. <br/><br/>[22] mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati.. <br/><br/>[21] ``yāvanto purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ. <br/><br/>[22] tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje.. <br/><br/>[21] ``vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ  pamuñce. <br/><br/>[22] upassutikā ^a^P6.0389^ea^ hi suṇanti mantaṃ,  tasmā manto khippamupeti bheda''nti.. (jā0 1.15.331-336).<br/><br/>[03] tattha ^b^amittassa cā^eb^ti itthiyā ca paccatthikassa ca na  katheyya. ^b^saṃhīro^eb^ti yo ca yena kenaci āmisena saṃhīrati  upalāpati saṅgahaṃ gacchati, tassapi na saṃseyya. ^b^hadayattheno^eb^ti  yo ca amitto mittapatirūpako mukhena aññaṃ katheti, hadayena aññaṃ  cinteti, tassapi na saṃseyya. ^b^asambuddha^eb^nti parehi aññātaṃ.  ``asambodha''ntipi pāṭho, paresaṃ bodhetuṃ ayuttanti attho.  ^b^titikkhatī^eb^ti tassa akkosampi paribhāsampi pahārampi dāso  viya hutvā adhivāseti. ^b^mantina^eb^nti mantitaṃ, mantīnaṃ vā  antare yāvanto jānantīti attho. ^b^tāvanto^eb^ti te  guyhajānanake paṭicca tattakā tassa ubbegā santāsā uppajjanti.  ^b^na vissaje^eb^ti na vissajjeyya paraṃ na jānāpeyya.  ^b^viviccā^eb^ti sace divā rahassaṃ mantetukāmo hoti, vivittaṃ  okāsaṃ kāretvā suppaṭicchannaṭṭhāne manteyya. ^b^nātivela^eb^nti rattiṃ  rahassaṃ kathento pana ativelaṃ mariyādātikkantaṃ mahāsaddaṃ karonto giraṃ  nappamuñceyya. ^b^upassutikā hī^eb^ti mantanaṭṭhānaṃ upagantvā  tirokuṭṭādīsu ṭhatvā sotāro. ^b^tasmā^eb^ti mahārāja, tena  kāraṇena so manto khippameva bhedamupāgamīti.<br/><br/>[03] rājā ^a^M6.0234^ea^ mahāsattassa kathaṃ sutvā ``ete sayaṃ  rājaverino hutvā paṇḍitaṃ mama veriṃ karontī''ti kujjhitvā  ``gacchatha ne nagarā nikkhamāpetvā sūlesu vā uttāsetha, sīsāni vā  tesaṃ chindathā''ti āṇāpesi. tesu pacchābāhaṃ bandhitvā catukke  catukke kasāhi pahārasahassaṃ datvā nīyamānesu paṇḍito ``deva, ime  tumhākaṃ porāṇakā amaccā, khamatha nesaṃ aparādha''nti ^a^V6.0219^ea^  rājānaṃ khamāpesi. rājā tassa vacanaṃ sutvā ``sādhū''ti te  pakkosāpetvā tasseva dāse katvā adāsi. so pana te tattheva  bhujisse akāsi. rājā ``tena hi mama vijite mā vasantū''ti  pabbājanīyakammaṃ āṇāpesi. paṇḍito ``khamatha, deva, etesaṃ  andhabālānaṃ dosa''nti khamāpetvā tesaṃ ṭhānantarāni puna pākatikāni  kāresi. rājā ``paccāmittesupi tāvassa evarūpā mettā bhavati,  aññesu janesu kathaṃ na bhavissatī''ti paṇḍitassa ativiya pasanno  ahosi. tato paṭṭhāya cattāro paṇḍitā uddhatadāṭhā viya sappā  nibbisā hutvā kiñci kathetuṃ nāsakkhiṃsu. <br/><br/>[06] pañcapaṇḍitapañho niṭṭhito. <br/><br/>[06] niṭṭhitā ca paribhindakathā. <br/><br/>[06] yuddhaparājayakaṇḍaṃ<br/><br/>[03] tato ^a^V6.0220^ea^ paṭṭhāya paṇḍitova rañño atthañca dhammañca  anusāsati. so cintesi ``rañño setachattamattameva, rajjaṃ pana  ahameva vicāremi ^a^P6.0390^ea^, mayā appamattena bhavituṃ  vaṭṭatī''ti. so nagare mahāpākāraṃ nāma kāresi, tathā anupākārañca  dvāraṭṭālake antaraṭṭālake udakaparikhaṃ kaddamaparikhaṃ sukkhaparikhanti  tisso parikhāyo kāresi, antonagare jiṇṇagehāni  paṭisaṅkharāpesi, mahāpokkharaṇiyo kāretvā tāsu udakanidhānaṃ  kāresi, nagare sabbakoṭṭhāgārāni dhaññassa pūrāpesi, himavantappadesato  kulupakatāpasehi kudrūsakumudabījāni āharāpesi, udakaniddhamanāni  sodhāpetvā tattha ropāpesi, bahinagarepi jiṇṇasālāpaṭisaṅkharaṇakammaṃ  kāresi. kiṃ kāraṇā? anāgatabhayapaṭibāhanatthaṃ. tato tato  āgatavāṇijakepi ``sammā, tumhe kuto āgatatthā''ti pucchitvā  ``asukaṭṭhānato''ti vutte ``tumhākaṃ raññā kiṃ piya''nti pucchitvā  ``asukaṃ nāmā''ti vutte tesaṃ sammānaṃ kāretvā uyyojetvā ^a^M6.0235^ea^  attano ekasate yodhe pakkosāpetvā ``sammā, mayā dinne  paṇṇākāre gahetvā ekasatarājadhāniyo gantvā ime paṇṇākāre attano  piyakāmatāya tesaṃ rājūnaṃ datvā teyeva upaṭṭhahantā tesaṃ kiriyaṃ vā  mantaṃ vā ñatvā mayhaṃ sāsanaṃ pesentā tattheva vasatha, ahaṃ vo puttadāraṃ  posessāmī''ti vatvā kesañci kuṇḍale, kesañci pādukāyo, kesañci  khagge, kesañci suvaṇṇamālāyo akkharāni chinditvā ``yadā mama  kiccaṃ atthi, tadā paññāyantū''ti adhiṭṭhahitvā tesaṃ hatthe datvā  pesesi. te tattha tattha gantvā tesaṃ tesaṃ rājūnaṃ paṇṇākāraṃ datvā  ``kenatthenāgatā''ti vutte ``tumheva upaṭṭhātuṃ āgatamhā''ti vatvā  ``kuto āgatatthā''ti puṭṭhā āgataṭṭhānaṃ avatvā aññāni ṭhānāni  ācikkhitvā ``tena hi sādhū''ti sampaṭicchite upaṭṭhahantā tesaṃ  abbhantarikā ahesuṃ.<br/><br/>[03] tadā kapilaraṭṭhe saṅkhabalako nāma rājā āvudhāni sajjāpesi,  senaṃ saṅkaḍḍhi. tassa santike upanikkhittakapuriso paṇḍitassa  sāsanaṃ pesesi ``sāmi, mayaṃ idha pavattiṃ `idaṃ nāma karissatī'ti  na jānāma, āvudhāni sajjāpeti, senaṃ saṅkaḍḍhati, tumhe purisavisese  pesetvā idaṃ pavattiṃ tathato jānāthā''ti. atha mahāsatto suvapotakaṃ  āmantetvā ``samma, kapilaraṭṭhe saṅkhabalako nāma rājā āvudhāni  sajjāpesi, tvaṃ tattha gantvā `imaṃ nāma karotī'ti tathato ñatvā  sakalajambudīpaṃ ^a^P6.0391^ea^ āhiṇḍitvā mayhaṃ pavattiṃ  āharāhī''ti vatvā madhulāje khādāpetvā madhupānīyaṃ pāyetvā  satapākasahassapākehi telehi pakkhantaraṃ makkhetvā pācīnasīhapañjare  ^a^V6.0221^ea^ ṭhatvā vissajjesi. sopi tattha gantvā tassa purisassa  santikā tassa rañño pavattiṃ tathato ñatvā sakalajambudīpaṃ  pariggaṇhanto kapilaraṭṭhe uttarapañcālanagaraṃ pāpuṇi. tadā tattha  cūḷanibrahmadatto nāma rājā rajjaṃ kāresi. tassa kevaṭṭo nāma  brāhmaṇo atthañca dhammañca anusāsati, paṇḍito byatto. so  paccūsakāle pabujjhitvā dīpālokena alaṅkatappaṭiyattaṃ sirigabbhaṃ  olokento attano mahantaṃ yasaṃ disvā ``ayaṃ mama yaso, kassa  santako''ti cintetvā ``na aññassa santako cūḷanibrahmadattassa  ^a^M6.0236^ea^, evarūpaṃ pana yasadāyakaṃ rājānaṃ sakalajambudīpe  aggarājānaṃ kātuṃ vaṭṭati, ahañca aggapurohito bhavissāmī''ti  cintetvā pātova nhatvā bhuñjitvā alaṅkaritvā rañño santikaṃ gantvā  ``mahārāja, sukhaṃ sayathā''ti sukhaseyyaṃ pucchitvā ``āma,  paṇḍitā''ti vutte rājānaṃ ``deva, mantetabbaṃ atthī''ti āha.  ``vada, ācariyā''ti. ``deva, antonagare raho nāma na sakkā  laddhuṃ, uyyānaṃ gacchāmā''ti. ``sādhu, ācariyā''ti rājā tena  saddhiṃ uyyānaṃ gantvā balakāyaṃ bahi ṭhapetvā ārakkhaṃ kāretvā  brāhmaṇena saddhiṃ uyyānaṃ pavisitvā maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi.<br/><br/>[03] tadā suvapotakopi taṃ kiriyaṃ disvā ``bhavitabbamettha  kāraṇena, ajja paṇḍitassa ācikkhitabbayuttakaṃ kiñci  suṇissāmī''ti uyyānaṃ pavisitvā maṅgalasālarukkhassa pattantare  nilīyitvā nisīdi. rājā ``kathetha, ācariyā''ti āha.  ``mahārāja, tava kaṇṇe ito karohi, catukkaṇṇova manto bhavissati.  sace, mahārāja, mama vacanaṃ kareyyāsi, sakalajambudīpe taṃ  aggarājānaṃ karomī''ti. so mahātaṇhatāya tassa vacanaṃ sutvā  somanassappatto hutvā ``kathetha, ācariya, karissāmi te vacana''nti  āha. ``deva, mayaṃ senaṃ saṅkaḍḍhitvā paṭhamaṃ khuddakanagaraṃ rumbhitvā  gaṇhissāma, ahañhi cūḷadvārena nagaraṃ pavisitvā rājānaṃ vakkhāmi  -- mahārāja, tava yuddhena kiccaṃ natthi, kevalaṃ amhākaṃ rañño santako  hohi, tava rajjaṃ taveva bhavissati, yujjhanto pana amhākaṃ  balavāhanassa mahantatāya ^a^P6.0392^ea^ ekantena parājissasī''ti.  ``sace me vacanaṃ karissati, saṅgaṇhissāma naṃ. no ce,  yujjhitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā dve senā gahetvā aññaṃ nagaraṃ  gaṇhissāma, tato aññanti etenupāyena sakalajambudīpe rajjaṃ gahetvā  `jayapānaṃ pivissāmā'ti vatvā ekasatarājāno amhākaṃ nagaraṃ  ānetvā uyyāne āpānamaṇḍapaṃ kāretvā tattha nisinne visamissakaṃ  suraṃ pāyetvā sabbepi te rājāno jīvitakkhayaṃ pāpetvā  ekasatarājadhānīsu rajjaṃ amhākaṃ hatthagataṃ karissāma. evaṃ tvaṃ  sakalajambudīpe aggarājā bhavissasī''ti. sopi ``sādhu,  ācariya, evaṃ karissāmī''ti vadati. ``mahārāja, catukkaṇṇo  manto nāma, ayañhi manto ^a^V6.0222^ea^ na sakkā aññena jānituṃ,  tasmā ^a^M6.0237^ea^ papañcaṃ akatvā sīghaṃ nikkhamathā''ti.  rājā tussitvā ``sādhū''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] suvapotako taṃ sutvā tesaṃ mantapariyosāne sākhāyaṃ olambakaṃ  otārento viya kevaṭṭassa sīse chakaṇapiṇḍaṃ pātetvā ``kimeta''nti  mukhaṃ vivaritvā uddhaṃ olokentassa aparampi mukhe pātetvā ``kiri  kirī''ti saddaṃ viravanto sākhato uppatitvā ``kevaṭṭa, tvaṃ  catukkaṇṇamantoti maññasi, idāneva chakkaṇṇo jāto, puna aṭṭhakaṇṇo  bhavitvā anekasatakaṇṇopi bhavissatī''ti vatvā ``gaṇhatha,  gaṇhathā''ti vadantānaññeva vātavegena mithilaṃ gantvā paṇḍitassa  nivesanaṃ pāvisi. tassa pana idaṃ vattaṃ -- sace kutoci  ābhatasāsanaṃ paṇḍitasseva kathetabbaṃ hoti, athassa aṃsakūṭe otarati,  sace amarādeviyāpi sotuṃ vaṭṭati, ucchaṅge otarati, sace mahājanena  sotabbaṃ, bhūmiyaṃ otarati. tadā so paṇḍitassa aṃsakūṭe otari.  tāya saññāya ``rahassena bhavitabba''nti mahājano paṭikkami.  paṇḍito taṃ gahetvā uparipāsādatalaṃ abhiruyha ``kiṃ te, tāta, diṭṭhaṃ  suta''nti pucchi. athassa so ``ahaṃ, deva, sakalajambudīpe  vicaranto aññassa rañño santike kiñci guyhaṃ na passāmi,  uttarapañcālanagare pana cūḷanibrahmadattassa purohito kevaṭṭo nāma  brāhmaṇo rājānaṃ uyyānaṃ netvā catukkaṇṇamantaṃ gaṇhi. athāhaṃ  sākhantare nisīditvā tesaṃ mantaṃ suṇitvā mantapariyosāne tassa  sīse ca mukhe ca chakaṇapiṇḍaṃ pātetvā āgatomhī''ti vatvā sabbaṃ  kathesi. `raññā sampaṭicchita''nti ^a^P6.0393^ea^ vutte  ``sampaṭicchi, devā''ti āha.<br/><br/>[03] athassa paṇḍito kattabbayuttakaṃ sakkāraṃ karitvā taṃ  mudupaccattharaṇe suvaṇṇapañjare suṭṭhu sayāpetvā ``kevaṭṭo mama mahosadhassa  paṇḍitabhāvaṃ na jānāti maññe, ahaṃ na dānissa mantassa matthakaṃ  pāpuṇituṃ dassāmī''ti cintetvā nagarato duggatakulāni nīharāpetvā  bahi nivāsāpesi, raṭṭhajanapadadvāragāmesu samiddhāni issariyakulāni  āharitvā antonagare nivāsāpesi, bahuṃ dhanadhaññaṃ kāresi.  cūḷanibrahmadattopi kevaṭṭassa vacanaṃ gahetvā senaṅgaparivuto gantvā ekaṃ  khuddakanagaraṃ parikkhipi. kevaṭṭopi vuttanayeneva tattha ^a^M6.0238^ea^  pavisitvā taṃ rājānaṃ saññāpetvā attano santakamakāsi.  dve senā ekato katvā tato aññaṃ nagaraṃ rumbhati. etenupāyena  paṭipāṭiyā sabbāni tāni nagarāni gaṇhi. evaṃ cūḷanibrahmadatto  kevaṭṭassa ovāde ṭhito, ṭhapetvā vedeharājānaṃ sesarājāno  sakalajambudīpe attano santake akāsi. bodhisattassa pana  upanikkhittakapurisā ``cūḷanibrahmadattena ettakāni nagarāni  gahitāni ^a^V6.0223^ea^, appamatto hotū''ti niccaṃ sāsanaṃ pahiṇiṃsu.  sopi tesaṃ ``ahaṃ idha appamatto vasāmi, tumhepi anukkaṇṭhantā  appamatto hutvā vasathā''ti paṭipesesi.<br/><br/>[03] cūḷanibrahmadatto sattadivasasattamāsādhikehi sattasaṃvaccharehi  videharajjaṃ vajjetvā sesaṃ sakalajambudīpe rajjaṃ gahetvā kevaṭṭaṃ āha --  ``ācariya, mithilāyaṃ videharajjaṃ gaṇhāmā''ti. ``mahārāja,  mahosadhapaṇḍitassa vasananagare rajjaṃ gaṇhituṃ na sakkhissāma. so  hi evaṃ ñāṇasampanno evaṃ upāyakusalo''ti so vitthāretvā  candamaṇḍalaṃ uṭṭhāpento viya mahosadhassa guṇe kathesi. ayañhi  sayampi upāyakusalova, tasmā ``mithilanagaraṃ nāma deva appamattakaṃ,  sakalajambudīpe rajjaṃ amhākaṃ pahoti, kiṃ no etenā''ti upāyeneva  rājānaṃ sallakkhāpesi. sesarājānopi ``mayaṃ mithilarajjaṃ gahetvāva  jayapānaṃ pivissāmā''ti vadanti. kevaṭṭo tepi nivāretvā  ``videharajjaṃ gahetvā kiṃ karissāma, sopi rājā amhākaṃ santakova,  tasmā nivattathā''ti te upāyeneva bodhesi. te tassa vacanaṃ sutvā  nivattiṃsu. mahāsattassa upanikkhittakapurisā sāsanaṃ pesayiṃsu  ``brahmadatto ekasatarājaparivuto mithilaṃ āgacchantova nivattitvā  attano nagarameva ^a^P6.0394^ea^ gato''ti. sopi tesaṃ ``ito  paṭṭhāya tassa kiriyaṃ jānantū''ti paṭipesesi. brahmadattopi kevaṭṭena  saddhiṃ ``idāni kiṃ karissāmī''ti mantetvā ``jayapānaṃ  pivissāmā''ti vutte uyyānaṃ alaṅkaritvā cāṭisatesu cāṭisahassesu  suraṃ ṭhapetha, nānāvidhāni ca macchamaṃsādīni upanethā''ti sevake  āṇāpesi. upanikkhittakapurisā taṃ pavattiṃ paṇḍitassa ārocesuṃ.  te pana ``visena suraṃ yojetvā rājāno māretukāmo''ti na jāniṃsu.  mahāsatto pana suvapotakassa santikā sutattā ^a^M6.0239^ea^  tathato jānitvā ``nesaṃ surāpānadivasaṃ tathato jānitvā mama  pesethā''ti paṭisāsanaṃ pesesi. te tathā kariṃsu.<br/><br/>[03] paṇḍito ``mādise dharamāne ettakānaṃ rājūnaṃ maraṇaṃ ayuttaṃ,  avassayo nesaṃ bhavissāmī''ti cintetvā sahajātaṃ yodhasahassaṃ  pakkosāpetvā ``sammā, cūḷanibrahmadatto kira uyyānaṃ alaṅkārāpetvā  ekasatarājaparivuto suraṃ pātukāmo, tumhe tattha gantvā rājūnaṃ  āsanesu paññattesu kismiñci anisinneyeva `cūḷanibrahmadattassa  anantaraṃ mahārahaṃ āsanaṃ amhākaṃ raññova dethā'ti vadantā gahetvā tesaṃ  purisehi `tumhe kassa purisā'ti vutte `videharājassā'ti vadeyyātha.  te tumhehi saddhiṃ `mayaṃ sattadivasasattamāsādhikāni sattavassāni  rajjaṃ gaṇhantā ekadivasampi videharājānaṃ na passāma, kiṃ rājā  nāmesa, gacchatha pariyante āsanaṃ gaṇhathā'ti vadantā kalahaṃ  karissanti. atha tumhe `ṭhapetvā brahmadattaṃ añño amhākaṃ rañño  uttaritaro idha natthī'ti kalahaṃ vaḍḍhetvā amhākaṃ rañño  āsanamattampi alabhantā `na dāni ^a^V6.0224^ea^ vo suraṃ pātuṃ  macchamaṃsaṃ khādituṃ dassāmā'ti nadantā vaggantā mahāghosaṃ karontā  tesaṃ santāsaṃ janentā mahantehi leḍḍudaṇḍehi sabbacāṭiyo bhinditvā  macchamaṃsaṃ vippakiritvā aparibhogaṃ katvā javena senāya antaraṃ  pavisitvā devanagaraṃ paviṭṭhā asurā viya ulloḷaṃ uṭṭhāpetvā `mayaṃ  mithilanagare mahosadhapaṇḍitassa purisā, sakkontā amhe gaṇhathā'ti  tumhākaṃ āgatabhāvaṃ jānāpetvā āgacchathā''ti pesesi. te  ``sādhū''ti tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā ^a^P6.0395^ea^ vanditvā  sannaddhapañcāvudhā nikkhamitvā tattha gantvā nandanavanamiva  alaṅkatauyyānaṃ pavisitvā samussitasetacchatte ekasatarājapallaṅke ādiṃ  katvā alaṅkatappaṭiyattaṃ sirivibhavaṃ disvā mahāsattena vuttaniyāmeneva  sabbaṃ katvā mahājanaṃ saṅkhobhetvā mithilābhimukhā pakkamiṃsu.  rājapurisāpi taṃ pavattiṃ tesaṃ rājūnaṃ ārocesuṃ. cūḷanibrahmadattopi  ``evarūpassa nāma me visayogassa antarāyo kato''ti kujjhi.  rājānopi ``amhākaṃ jayapānaṃ pātuṃ nādāsī''ti kujjhiṃsu.  balakāyāpi ``mayaṃ amūlakaṃ suraṃ pātuṃ na labhimhā''ti kujjhiṃsu.<br/><br/>[03] cūḷanibrahmadatto ^a^M6.0240^ea^ te rājāno āmantetvā  ``etha, bho, mithilaṃ gantvā videharājassa khaggena sīsaṃ chinditvā  pādehi akkamitvā nisinnā jayapānaṃ pivissāma, senaṃ gamanasajjaṃ  karothā''ti vatvā puna rahogato kevaṭṭassapi etamatthaṃ kathetvā  ``amhākaṃ evarūpassa mantassa antarāyakaraṃ paccāmittaṃ gaṇhissāma,  ekasatarājūnaṃ aṭṭhārasākkhobhaṇisaṅkhāya senāya parivutā gacchāma,  etha, ācariyā''ti āha. brāhmaṇo attano paṇḍitabhāvena cintesi  ``mahosadhapaṇḍitaṃ jinituṃ nāma na sakkā, amhākaṃyeva lajjitabbaṃ  bhavissati, nivattāpessāmi na''nti. atha naṃ evamāha --  ``mahārāja, na esa videharājassa thāmo, mahosadhapaṇḍitassa  saṃvidhānametaṃ, mahānubhāvo panesa, tena rakkhitā mithilā  sīharakkhitaguhā viya na sakkā kenaci gahetuṃ, kevalaṃ amhākaṃ  lajjanakaṃ bhavissati, alaṃ tattha gamanenā''ti. rājā pana  khattiyamānena issariyamadena matto hutvā ``kiṃ so karissatī''ti  vatvā ekasatarājaparivuto aṭṭhārasākkhobhaṇisaṅkhāya senāya saddhiṃ  nikkhami. kevaṭṭopi attano kathaṃ gaṇhāpetuṃ asakkonto ``rañño  paccanīkavutti nāma ayuttā''ti tena saddhiṃyeva nikkhami. tepi  yodhā ekaratteneva mithilaṃ patvā attanā katakiccaṃ paṇḍitassa  kathayiṃsu. paṭhamaṃ upanikkhittakapurisāpissa sāsanaṃ pahiṇiṃsu.  ``cūḷanibrahmadatto `videharājānaṃ gaṇhissāmī'ti ekasatarājaparivuto  āgacchati, paṇḍito appamatto hotu, ajja asukaṭṭhānaṃ nāma āgato,  ajja ^a^P6.0396^ea^ asukaṭṭhānaṃ, ajja nagaraṃ pāpuṇissatī''ti  paṇḍitassa nibaddhaṃ pesentiyeva. taṃ sutvā mahāsatto appamatto  ahosi. videharājā pana ``brahmadatto kira imaṃ nagaraṃ gahetuṃ  āgacchatī''ti paramparaghosena assosi.<br/><br/>[03] atha ^a^V6.0225^ea^ brahmadatto aggapadoseyeva ukkāsatasahassena  dhāriyamānena āgantvā sakalanagaraṃ parivāresi. atha naṃ  hatthipākārarathapākārādīhi parikkhipāpetvā tesu tesu ṭhānesu balagumbaṃ  ṭhapesi. manussā unnādentā apphoṭentā seḷentā naccantā gajjantā  tajjentā mahāghosaṃ karontā aṭṭhaṃsu. dīpobhāsena ceva alaṅkārobhāsena  ca sakalasattayojanikā mithilā ekobhāsā ahosi.  hatthiassarathatūriyānaṃ ^a^M6.0241^ea^ saddena pathaviyā  bhijjanakālo viya ahosi. cattāro paṇḍitā ulloḷasaddaṃ sutvā  ajānantā rañño santikaṃ gantvā ``mahārāja, ulloḷasaddo jāto, na  kho pana mayaṃ jānāma, kiṃ nāmetaṃ, vīmaṃsituṃ vaṭṭatī''ti āhaṃsu. taṃ  sutvā rājā ``cūḷanibrahmadatto nu kho āgato bhaveyyā''ti  sīhapañjaraṃ vivaritvā olokento tassāgamanabhāvaṃ ñatvā bhītatasito  ``natthi amhākaṃ jīvitaṃ, sabbe no jīvitakkhayaṃ pāpessatī''ti  tehi saddhiṃ sallapanto nisīdi. mahāsatto pana tassāgatabhāvaṃ ñatvā  sīho viya achambhito sakalanagare ārakkhaṃ saṃvidahitvā ``rājānaṃ  assāsessāmī''ti rājanivesanaṃ abhiruhitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi.  rājā taṃ disvāva paṭiladdhassāso hutvā ``ṭhapetvā mama puttaṃ  mahosadhapaṇḍitaṃ añño maṃ imamhā dukkhā mocetuṃ samattho nāma  natthī''ti cintetvā tena saddhiṃ sallapanto āha -- <br/><br/>[40] 590^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pañcālo sabbasenāya, brahmadattoyamāgato. <br/><br/>[22] sāyaṃ pañcāliyā senā, appameyyo mahosadha.. <br/><br/>[40] 591^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vīthimatī pattimatī, sabbasaṅgāmakovidā. <br/><br/>[22] ohārinī saddavatī, bherisaṅkhappabodhanā.. <br/><br/>[40] 592^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``lohavijjālaṅkārābhā, dhajinī vāmarohinī. <br/><br/>[22] sippiyehi susampannā, sūrehi suppatiṭṭhitā.. <br/><br/>[40] 593^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dasettha paṇḍitā āhu, bhūripaññā rahogamā. <br/><br/>[22] mātā ekādasī rañño, pañcāliyaṃ pasāsati.. <br/><br/>[40] 594^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``athetthekasataṃ ^a^P6.0397^ea^khatyā, anuyantā  yasassino. <br/><br/>[22] acchinnaraṭṭhā byathitā, pañcāliyaṃ vasaṃ gatā.. <br/><br/>[40] 595^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃvadā ^a^V6.0226^ea^ takkarā rañño, akāmā  piyabhāṇino. <br/><br/>[22] pañcālamanuyāyanti, akāmā vasino gatā.. <br/><br/>[40] 596^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tāya senāya mithilā, tisandhiparivāritā. <br/><br/>[22] rājadhānī videhānaṃ, samantā parikhaññati.. <br/><br/>[40] 597^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uddhaṃ ^a^M6.0242^ea^ tārakajātāva, samantā  parivāritā. <br/><br/>[22] mahosadha vijānāhi, kathaṃ mokkho bhavissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sabbasenāyā^eb^ti sabbāya ekasatarājanāyikāya  aṭṭhārasākkhobhaṇisaṅkhāya senāya saddhiṃ āgato kira, tātāti  vadati. ^b^pañcāliyā^eb^ti pañcālarañño santakā.  ^b^vīthimatī^eb^ti vīthiyā ānīte dabbasambhāre gahetvā vicarantena  vaḍḍhakigaṇena samannāgatā. ^b^pattimatī^eb^ti padasañcarena balakāyena  samannāgatā. ^b^sabbasaṅgāmakovidā^eb^ti sabbasaṅgāme kusalā.  ^b^ohārinī^eb^ti parasenāya antaraṃ pavisitvā apaññāyantāva  parasīsaṃ āharituṃ samatthā. ^b^saddavatī^eb^ti dasahi saddehi  avivittā. ^b^bherisaṅkhappabodhanā^eb^ti ``etha yātha  yujjhathā''tiādīni tattha vacībhedena jānāpetuṃ na sakkā, tādisāni  panettha kiccāni bherisaṅkhasaddeheva bodhentīti bherisaṅkhappabodhanā.  ^b^lohavijjālaṅkārābhā^eb^ti ettha ^b^lohavijjā^eb^ti lohasippāni.  sattaratanapaṭimaṇḍitānaṃ kavacacammajālikāsīsakareṇikādīnaṃ etaṃ nāmaṃ.  ^b^alaṅkārā^eb^ti rājamahāmattādīnaṃ alaṅkārā. tasmā  lohavijjāhi ceva alaṅkārehi ca bhāsatīti lohavijjālaṅkārābhāti  ayamettha attho. ^b^dhajinī^eb^ti suvaṇṇādipaṭimaṇḍitehi  nānāvatthasamujjalehi rathādīsu samussitadhajehi samannāgatā.  ^b^vāmarohinī^eb^ti hatthī ca asse ca ārohantā vāmapassena  ārohanti, tena ``vāmarohinī''ti vuccanti, tehi samannāgatā,  aparimitahatthiassasamākiṇṇāti attho. ^b^sippiyehī^eb^ti  hatthisippāssasippādīsu aṭṭhārasasu sippesu nipphattiṃ pattehi suṭṭhu  samannāgatā susamākiṇṇā. ^b^sūrehī^eb^ti tāta, esā kira senā  sīhasamānaparakkamehi sūrayodhehi suppatiṭṭhitā.<br/><br/>[03] ^b^āhū^eb^ti dasa kirettha senāya paṇḍitāti vadanti.  ^b^bhūripaññā^eb^ti pathavisamāya vipulāya paññāya samannāgatā.  ^b^rahogamā^eb^ti raho gamanasīlā raho nisīditvā mantanasīlā.  te kira ekāhadvīhaṃ cintetuṃ labhantā pathaviṃ parivattetuṃ ākāse gaṇhituṃ  samatthā. ^b^ekādasī^eb^ti tehi ^a^M6.0243^ea^ kira  ^a^V6.0227^ea^ paṇḍitehi atirekatarapaññā pañcālarañño mātā. sā  tesaṃ ekādasī hutvā pañcāliyaṃ senaṃ pasāsati anusāsati.<br/><br/>[03] ekadivasaṃ kireko puriso ekaṃ taṇḍulanāḷiñca puṭakabhattañca  kahāpaṇasahassañca gahetvā ``nadiṃ tarissāmī''ti otiṇṇo  nadimajjhaṃ patvā tarituṃ asakkonto tīre ṭhite manusse evamāha --  ``ambho, mama hatthe ekā taṇḍulanāḷi puṭakabhattaṃ kahāpaṇasahassañca  atthi, ito yaṃ mayhaṃ ruccati, taṃ dassāmi. yo sakkoti, so maṃ  uttāretū''ti. atheko thāmasampanno puriso gāḷhaṃ nivāsetvā nadiṃ  ogāhetvā taṃ hatthe gahetvā paratīraṃ uttāretvā ``dehi me dātabba''nti  āha. ``so taṇḍulanāḷiṃ vā puṭakabhattaṃ vā gaṇhāhī''ti ^a^P6.0398^ea^.  ``samma, ahaṃ jīvitaṃ agaṇetvā taṃ uttāresiṃ, na me  etehi attho, kahāpaṇaṃ me dehī''ti. ahaṃ ``ito mayhaṃ yaṃ ruccati,  taṃ dassāmī''ti avacaṃ, idāni mayhaṃ yaṃ ruccati, taṃ dammi, icchanto  gaṇhāti. so samīpe ṭhitassa ekassa kathesi. sopi taṃ ``esa  attano ruccanakaṃ tava deti, gaṇhā''ti āha. so ``ahaṃ na  gaṇhissāmī''ti taṃ ādāya vinicchayaṃ gantvā vinicchayāmaccānaṃ  ārocesi. tepi sabbaṃ sutvā tathevāhaṃsu. so tesaṃ vinicchayena  atuṭṭho rañño santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesi. rājāpi  vinicchayāmacce pakkosāpetvā tesaṃ santike ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā  vinicchinituṃ ajānanto attano jīvitaṃ pahāya nadiṃ otiṇṇaṃ  parajjāpesi.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe rañño mātā calākadevī nāma avidūre nisinnā  ahosi. sā rañño dubbinicchitabhāvaṃ ñatvā ``tāta, imaṃ aḍḍaṃ  ñatvāva suṭṭhu vinicchita''nti āha. ``amma, ahaṃ ettakaṃ jānāmi.  sace tumhe uttaritaraṃ jānātha, tumheva vinicchinathā''ti. sā  ``evaṃ karissāmī''ti vatvā taṃ purisaṃ pakkosāpetvā ``ehi, tāta,  tava hatthagatāni tīṇipi bhūmiyaṃ ṭhapehī''ti paṭipāṭiyā ṭhapāpetvā  ``tāta, tvaṃ udake vuyhamāno imassa kiṃ kathesī''ti pucchitvā  ``idaṃ nāmayye''ti vutte ``tena hi tava ruccanakaṃ gaṇhā''ti āha.  so sahassatthavikaṃ gaṇhi. atha naṃ sā thokaṃ gatakāle pakkosāpetvā  ``tāta, sahassaṃ te ruccatī''ti pucchitvā ``āma, ruccatī''ti vutte  ``tāta, tayā `ito ^a^M6.0244^ea^ yaṃ mayhaṃ ruccati, taṃ  dassāmī'ti imassa vuttaṃ, na vutta''nti pucchitvā ``vuttaṃ devī''ti  vutte ``tena hi imaṃ sahassaṃ etassa dehī''ti vatvā dāpesi. so  rodanto paridevanto adāsi. tasmiṃ khaṇe rājā amaccā ca  tussitvā sādhukāraṃ pavattayiṃsu. tato paṭṭhāya tassā paṇḍitabhāvo  sabbattha pākaṭo jāto. taṃ sandhāya videharājā ``mātā ekādasī  rañño''ti āha.<br/><br/>[03] ^b^khatyā^eb^ti ^a^V6.0228^ea^ khattiyā. ^b^acchinnaraṭṭhā^eb^ti  cūḷanibrahmadattena acchinditvā gahitaraṭṭhā. ^b^byathitā^eb^ti  maraṇabhayabhītā aññaṃ gahetabbagahaṇaṃ apassantā. ^b^pañcāliyaṃ vasaṃ  gatā^eb^ti etassa pañcālarañño vasaṃ gatāti attho. sāmivacanatthe  hi etaṃ upayogavacanaṃ. ^b^yaṃvadā takkarā^eb^ti yaṃ mukhena vadanti, taṃ  rañño kātuṃ sakkontāva. ^b^vasino gatā^eb^ti pubbe sayaṃvasino  idāni panassa vasaṃ gatāti attho. ^b^tisandhī^eb^ti paṭhamaṃ  hatthipākārena parikkhittā, tato rathapākārena, tato assapākārena,  tato yodhapattipākārena parikkhittāti imehi catūhi saṅkhepehi  tisandhīhi parivāritā. hatthirathānañhi antaraṃ eko sandhi,  rathāssānaṃ antaraṃ eko sandhi, assapattīnaṃ antaraṃ eko sandhi.  ^b^parikhaññatī^eb^ti khanīyati. imañhi idāni uppāṭetvā  gaṇhitukāmā viya samantato khananti. ^b^uddhaṃ tārakajātāvā^eb^ti  tāta, yāya senāya samantā parivāritā, sā  anekasatasahassadaṇḍadīpikāhi uddhaṃ tārakajātā viya khāyati.  ^b^vijānāhī^eb^ti tāta mahosadhapaṇḍita, avīcito yāva bhavaggā  añño tayā sadiso upāyakusalo paṇḍito nāma natthi, paṇḍitabhāvo  nāma evarūpesu ṭhānesu paññāyati, tasmā tvameva jānāhi, kathaṃ  amhākaṃ ito dukkhā pamokkho bhavissatīti.<br/><br/>[03] imaṃ rañño kathaṃ sutvā mahāsatto cintesi ``ayaṃ rājā  ativiya maraṇabhayabhīto, gilānassa kho pana vejjo paṭisaraṇaṃ,  chātassa ^a^P6.0399^ea^ bhojanaṃ, pipāsitassa pānīyaṃ, imassapi  maṃ ṭhapetvā aññaṃ paṭisaraṇaṃ natthi, assāsessāmi na''nti. atha  mahāsatto manosilātale nadanto sīho viya ``mā bhāyi, mahārāja,  rajjasukhaṃ anubhava, ahaṃ leḍḍuṃ<br/><br/>[03] gahetvā ^a^M6.0245^ea^ kākaṃ viya, dhanuṃ gahetvā makkaṭaṃ  viya ca, imaṃ aṭṭhārasākkhobhaṇisaṅkhaṃ senaṃ udare bandhasāṭakānampi  assāmikaṃ katvā palāpessāmī''ti vatvā navamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 598^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pāde deva pasārehi, bhuñja kāme ramassu ca. <br/><br/>[22] hitvā pañcāliyaṃ senaṃ, brahmadatto palāyitī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- ``deva, tvaṃ yathāsukhaṃ attano rajjasukhasaṅkhāte  te pāde pasārehi, pasārento ca saṅgāme cittaṃ akatvā bhuñja, kāme  ramassu ca, esa brahmadatto imaṃ senaṃ chaḍḍetvā palāyissatī''ti.<br/><br/>[03] evaṃ paṇḍito rājānaṃ samassāsetvā vanditvā rājanivesanā  nikkhamitvā nagare chaṇabheriṃ ^a^V6.0229^ea^ carāpetvā nāgare āha --  ``ambho, tumhe mā cintayittha, sattāhaṃ  mālāgandhavilepanapānabhojanādīni sampādetvā chaṇakīḷaṃ paṭṭhapetha.  tattha tattha manussā yathārūpaṃ mahāpānaṃ pivantu, gandhabbaṃ karontu,  vādentu vaggantu seḷentu nadantu naccantu gāyantu apphoṭentu, paribbayo  pana vo mama santakova hotu, ahaṃ mahosadhapaṇḍito nāma, passissatha  me ānubhāva''nti. te tathā kariṃsu. tadā gītavāditādisaddaṃ  bahinagare ṭhitā suṇanti, cūḷadvārena manussā nagaraṃ pavisanti.  ṭhapetvā paṭisattuṃ diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ na gaṇhanti, tasmā sañcāro na chijjati,  nagaraṃ paviṭṭhamanussā chaṇakīḷanissitaṃ janaṃ passanti.<br/><br/>[03] cūḷanibrahmadattopi nagare kolāhalaṃ sutvā amacce evamāha --  ``ambho, amhesu aṭṭhārasākkhobhaṇiyā senāya nagaraṃ parivāretvā  ṭhitesu nagaravāsīnaṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā natthi, ānanditā  somanassappattā apphoṭenti nadanti seḷenti naccanti gāyanti, kiṃ  nāmeta''nti? atha naṃ upanikkhittakapurisā musāvādaṃ katvā  evamāhaṃsu ``deva, mayaṃ ekena kammena cūḷadvārena nagaraṃ pavisitvā  chaṇanissitaṃ mahājanaṃ disvā pucchimhā `ambho ^a^P6.0400^ea^,  sakalajambudīparājāno āgantvā tumhākaṃ nagaraṃ parikkhipitvā ṭhitā,  tumhe pana atipamattā, kiṃ nāmeta'nti? te evamāhaṃsu `ambho,  amhākaṃ rañño kumārakāle eko manoratho ahosi  sakalajambudīparājūhi nagare parivārite chaṇaṃ karissāmīti, tassa  ajja manoratho matthakaṃ patto, tasmā chaṇabheriṃ carāpetvā sayaṃ mahātale  mahāpānaṃ pivatī'''ti.<br/><br/>[03] rājā ^a^M6.0246^ea^ tesaṃ kathaṃ sutvā kujjhitvā senaṃ  āṇāpesi -- ``bhonto, gacchatha, khippaṃ ito cito ca nagaraṃ  avattharitvā parikhaṃ bhinditvā pākāraṃ maddantā dvāraṭṭālake bhindantā  nagaraṃ pavisitvā sakaṭehi kumbhaṇḍāni viya mahājanassa sīsāni  gaṇhatha, videharañño sīsaṃ āharathā''ti. taṃ sutvā sūrayodhā  nānāvudhahatthā dvārasamīpaṃ gantvā paṇḍitassa purisehi  sakkharavālukakalalasiñcanapāsāṇapatanādīhi upaddutā paṭikkamanti.  ``pākāraṃ bhindissāmā''ti parikhaṃ otiṇṇepi antaraṭṭālakesu ṭhitā  ususattitomarādīhi vijjhantā mahāvināsaṃ pāpenti. paṇḍitassa  yodhā cūḷanibrahmadattassa yodhe hatthavikārādīni dassetvā  nānappakārehi akkosanti paribhāsanti tajjenti. ``tumhe kilamantā  bhattaṃ alabhantā thokaṃ pivissatha khādissathā''ti surāpiṭṭhakāni ceva  macchamaṃsasūlāni ca pasāretvā sayameva pivanti khādanti, anupākāre  caṅkamanti. itare kiñci kātuṃ asakkontā cūḷanibrahmadattassa  santikaṃ gantvā ``deva, ṭhapetvā iddhimante aññehi niddharituṃ na  sakkā''ti vadiṃsu.<br/><br/>[03] rājā ^a^V6.0230^ea^ catupañcāhaṃ vasitvā gahetabbayuttakaṃ  apassanto kevaṭṭaṃ pucchi ``ācariya, nagaraṃ gaṇhituṃ na sakkoma,  ekopi upasaṅkamituṃ samattho natthi, kiṃ kātabba''nti. kevaṭṭo  ``hotu, mahārāja, nagaraṃ nāma bahiudakaṃ hoti, udakakkhayena naṃ  gaṇhissāma, manussā udakena kilamantā dvāraṃ vivarissantī''ti āha.  so ``attheso upāyo''ti sampaṭicchi. tato paṭṭhāya udakaṃ  pavesetuṃ na denti. paṇḍitassa upanikkhittakapurisā paṇṇaṃ likhitvā  kaṇḍe bandhitvā taṃ pavattiṃ pesesuṃ. tenapi paṭhamameva āṇattaṃ ``yo  yo kaṇḍe paṇṇaṃ passati, so ^a^P6.0401^ea^ so me āharatū''ti.  atheko puriso taṃ disvā paṇḍitassa dassesi. so taṃ pavattiṃ  ñatvā ``na me paṇḍitabhāvaṃ jānantī''ti saṭṭhihatthaṃ veḷuṃ dvidhā  phāletvā parisuddhaṃ sodhāpetvā puna ekato katvā cammena bandhitvā  upari kalalena makkhetvā himavantato iddhimantatāpasehi ānītaṃ  kudrūsakumudabījaṃ pokkharaṇitīre kalalesu ropāpetvā upari veḷuṃ  ṭhapāpetvā udakassa pūrāpesi. ekaratteneva vaḍḍhitvā pupphaṃ  veḷumatthakato uggantvā ratanamattaṃ aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha ^a^M6.0247^ea^ naṃ uppāṭetvā ``idaṃ cūḷanibrahmadattassa  dethā''ti attano purisānaṃ dāpesi. te tassa daṇḍakaṃ valayaṃ katvā  ``ambho, brahmadattassa pādamūlikā chātakena mā marittha, gaṇhathetaṃ  uppalaṃ piḷandhitvā daṇḍakaṃ kucchipūraṃ khādathā''ti vatvā khipiṃsu.  tameko paṇḍitassa upanikkhittakapuriso uṭṭhāya gaṇhi, atha taṃ rañño  santikaṃ āharitvā ``passatha, deva, imassa daṇḍakaṃ, na no ito  pubbe evaṃ dīghadaṇḍako diṭṭhapubbo''ti vatvā ``minatha na''nti vutte  paṇḍitassa purisā saṭṭhihatthaṃ daṇḍakaṃ asītihatthaṃ katvā miniṃsu.  puna raññā ``katthetaṃ jāta''nti vutte eko musāvādaṃ katvā evamāha  -- ``deva, ahaṃ ekadivasaṃ pipāsito hutvā `suraṃ pivissāmī'ti  cūḷadvārena nagaraṃ paviṭṭho, nāgarānaṃ udakakīḷatthāya kataṃ  mahāpokkharaṇiṃ passiṃ, mahājano nāvāya nisīditvā pupphāni  gaṇhāti. tattha idaṃ tīrappadese jātaṃ, gambhīraṭṭhāne jātassa pana  daṇḍako satahattho bhavissatī''ti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā kevaṭṭaṃ āha -- ``ācariya, na sakkā  udakakkhayena idaṃ gaṇhituṃ, harathekaṃ upāya''nti. ``tena hi, deva,  dhaññakkhayena gaṇhissāma, nagaraṃ nāma bahidhaññaṃ hotī''ti. evaṃ  hotu ācariyāti, paṇḍito purimanayeneva taṃ pavattiṃ ñatvā ``na me  kevaṭṭabrāhmaṇo paṇḍitabhāvaṃ jānātī''ti anupākāramatthake kalalaṃ katvā  vīhiṃ tattha ropāpesi. bodhisattānaṃ adhippāyo nāma samijjhatīti  vīhī ekaratteneva vuṭṭhāya pākāramatthake nīlā hutvā paññāyanti. taṃ  ^a^P6.0402^ea^ disvā cūḷanibrahmadatto ``ambho, kimetaṃ  pākāramatthake nīlaṃ hutvā paññāyatī''ti pucchi. paṇḍitassa  upanikkhittakapuriso rañño vacanaṃ mukhato jivhaṃ luñcanto  ^a^V6.0231^ea^ viya gahetvā ``deva, gahapatiputto mahosadhapaṇḍito  anāgatabhayaṃ disvā pubbeva raṭṭhato dhaññaṃ āharāpetvā koṭṭhāgārādīni  pūrāpetvā sesadhaññaṃ pākārapasse nikkhipāpesi. te kira vīhayo  ātapena sukkhantā vassena tementā tattheva sassaṃ janesuṃ. ahaṃ  ekadivasaṃ ekena kammena cūḷadvārena pavisitvā pākāramatthake  vīhirāsito vīhiṃ hatthena gahetvā vīthiyaṃ chaḍḍente passiṃ. atha te  maṃ parihāsantā `chātosi maññe, vīhiṃsāṭakadasante ^a^M6.0248^ea^  bandhitvā tava gehaṃ haritvā koṭṭetvā pacāpetvā bhuñjāhī'ti  vadiṃsū''ti ārocesi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā kevaṭṭaṃ ``ācariya, dhaññakkhayenapi gaṇhituṃ na  sakkā, ayampi anupāyo''ti āha. ``tena hi, deva, dārukkhayena  gaṇhissāma, nagaraṃ nāma bahidārukaṃ hotī''ti. ``evaṃ hotu,  ācariyā''ti. paṇḍito purimanayeneva taṃ pavattiṃ ñatvā pākāramatthake  vīhiṃ atikkamitvā paññāyamānaṃ dārurāsiṃ kāresi. paṇḍitassa  manussā cūḷanibrahmadattassa purisehi saddhiṃ parihāsaṃ karontā ``sace  chātattha, yāgubhattaṃ pacitvā bhuñjathā''ti mahantamahantāni dārūni  khipiṃsu. rājā ``pākāramatthakena dārūni paññāyanti,  kimeta''nti pucchitvā ``deva, gahapatiputto kira mahosadhapaṇḍito  anāgatabhayaṃ disvā dārūni āharāpetvā kulānaṃ pacchāgehesu ṭhapāpetvā  atirekāni pākāraṃ nissāya ṭhapāpesī''ti upanikkhittakānaññeva  santikā vacanaṃ sutvā kevaṭṭaṃ āha -- ``ācariya, dārukkhayenapi na  sakkā amhehi gaṇhituṃ, āharathekaṃ upāya''nti. ``mā cintayittha,  mahārāja, añño upāyo atthī''ti. ``ācariya, kiṃ upāyo  nāmesa, nāhaṃ tava upāyassa antaṃ passāmi, na sakkā amhehi vedehaṃ  gaṇhituṃ, amhākaṃ nagarameva gamissāmā''ti. ``deva,  `cūḷanibrahmadatto ekasatakhattiyehi saddhiṃ vedehaṃ gaṇhituṃ nāsakkhī'ti  amhākaṃ lajjanakaṃ bhavissati, kiṃ pana mahosadhova paṇḍito, ahampi  paṇḍitoyeva, ekaṃ lesaṃ karissāmī''ti. ``kiṃ leso nāma,  ācariyā''ti. ``dhammayuddhaṃ nāma karissāma, devā''ti.  ``kimetaṃ ^a^P6.0403^ea^ dhammayuddhaṃ nāmā''ti? ``mahārāja na  senā yujjhissanti, dvinnaṃ pana rājūnaṃ dve paṇḍitā ekaṭṭhāne  bhavissanti. tesu yo vandissati, tassa parājayo bhavissati.  mahosadho pana imaṃ mantaṃ na jānāti, ahaṃ mahallako, so daharo, maṃ  disvāva vandissati, tadā videho parājito nāma bhavissati, atha  mayaṃ videhaṃ parājetvā attano nagarameva gamissāma, evaṃ no lajjanakaṃ  na bhavissati. idaṃ dhammayuddhaṃ nāmā''ti.<br/><br/>[03] paṇḍito tampi rahassaṃ purimanayeneva ñatvā ``sace kevaṭṭassa  parajjāmi, nāhaṃ paṇḍitosmī''ti cintesi. cūḷanibrahmadattopi  ``sobhano, ācariya, upāyo''ti vatvā ``sve dhammayuddhaṃ  ^a^V6.0232^ea^ bhavissati, dvinnampi paṇḍitānaṃ dhammena ^a^M6.0249^ea^  jayaparājayo bhavissati. yo dhammayuddhaṃ na karissati,  sopi parājito nāma bhavissatī''ti paṇṇaṃ likhāpetvā cūḷadvārena  vedehassa pesesi. taṃ sutvā vedeho paṇḍitaṃ pakkosāpetvā tamatthaṃ  ācikkhi. taṃ pavattiṃ sutvā paṇḍito ``sādhu, deva, sve pātova  pacchimadvāre dhammayuddhamaṇḍalaṃ sajjessanti, `dhammayuddhamaṇḍalaṃ  āgacchatū'ti pesethā''ti āha. taṃ sutvā rājā āgatadūtasseva hatthe  paṇṇakaṃ adāsi. paṇḍito punadivase ``kevaṭṭasseva parājayo  hotū''ti pacchimadvāre dhammayuddhamaṇḍalaṃ sajjāpesi. tepi kho  ekasatapurisā ``ko jānāti, kiṃ bhavissatī''ti paṇḍitassa  ārakkhatthāya kevaṭṭaṃ parivārayiṃsu. tepi ekasatarājāno  dhammayuddhamaṇḍalaṃ gantvā pācīnadisaṃ olokentā aṭṭhaṃsu, tathā  kevaṭṭabrāhmaṇopi.<br/><br/>[03] bodhisatto pana pātova gandhodakena nhatvā satasahassagghanakaṃ  kāsikavatthaṃ nivāsetvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito nānaggarasabhojanaṃ  bhuñjitvā mahantena parivārena rājadvāraṃ gantvā ``pavisatu me putto''ti  vutte pavisitvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhatvā ``kuhiṃ gamissasi,  tātā''ti vutte ``dhammayuddhamaṇḍalaṃ gamissāmī''ti āha. ``kiṃ  laddhuṃ vaṭṭatī''ti? ``deva, kevaṭṭabrāhmaṇaṃ maṇiratanena vañcetukāmomhi,  aṭṭhavaṅkaṃ maṇiratanaṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti. ``gaṇha, tātā''ti. so taṃ  gahetvā rājānaṃ vanditvā rājanivesanā otiṇṇo sahajātehi  yodhasahassehi parivuto navutikahāpaṇasahassagghanakaṃ ^a^P6.0404^ea^  setasindhavayuttaṃ rathavaramāruyha pātarāsavelāya dvārasamīpaṃ pāpuṇi.  kevaṭṭo pana ``idāni āgamissati, idāni āgamissatī''ti  tassāgamanaṃ olokentoyeva aṭṭhāsi, olokanena dīghagīvataṃ patto  viya ahosi, sūriyatejena sedā muccanti. mahāsattopi  mahāparivāratāya mahāsamuddo viya ajjhottharanto kesarasīho viya  achambhito vigatalomahaṃso dvāraṃ vivarāpetvā nagarā nikkhamma rathā  oruyha sīho viya vijambhamāno pāyāsi. ekasatarājānopi tassa  rūpasiriṃ disvā ``esa kira sirivaḍḍhanaseṭṭhiputto mahosadhapaṇḍito  paññāya sakalajambudīpe adutiyo''ti ukkuṭṭhisahassāni pavattayiṃsu.<br/><br/>[03] sopi marugaṇaparivuto viya sakko anomena sirivibhavena taṃ  maṇiratanaṃ hatthena gahetvā kevaṭṭābhimukho agamāsi. kevaṭṭopi taṃ  disvāva ^a^M6.0250^ea^ sakabhāvena saṇṭhātuṃ asakkonto paccuggamanaṃ  katvā evamāha -- ``paṇḍita mahosadha, mayaṃ dve paṇḍitā, amhākaṃ  tumhe nissāya ettakaṃ kālaṃ vasantānaṃ tumhehi paṇṇākāramattampi na  pesitapubbaṃ, kasmā evamakatthā''ti? atha naṃ mahāsatto ``paṇḍita,  tumhākaṃ anucchavikaṃ paṇṇākāraṃ olokentā ajja mayaṃ imaṃ maṇiratanaṃ  ^a^V6.0233^ea^ labhimhā, handa, imaṃ maṇiratanaṃ gaṇhatha, evarūpaṃ nāma  aññaṃ maṇiratanaṃ natthī''ti āha. so tassa hatthe jalamānaṃ  maṇiratanaṃ disvā ``dātukāmo me bhavissatī''ti cintetvā ``tena  hi, paṇḍita, dehī''ti hatthaṃ pasāresi. mahāsatto ``gaṇhāhi,  ācariyā''ti khipitvā pasāritahatthassa aṅgulīsu pātesi.  brāhmaṇo garuṃ maṇiratanaṃ aṅgulīhi dhāretuṃ nāsakkhi. maṇiratanaṃ  parigaḷitvā mahāsattassa pādamūle pati. brāhmaṇo lobhena  ``gaṇhissāmi na''nti tassa pādamūle oṇato ahosi. athassa  mahāsatto uṭṭhātuṃ adatvā ekena hatthena khandhaṭṭhike, ekena piṭṭhikacchāyaṃ  gahetvā ``uṭṭhetha ācariya, uṭṭhetha ācariya, ahaṃ atidaharo tumhākaṃ  nattumatto, mā maṃ vandathā''ti vadanto aparāparaṃ katvā mukhaṃ bhūmiyaṃ  ghaṃsitvā lohitamakkhitaṃ katvā ``andhabāla, tvaṃ mama santikā  vandanaṃ paccāsīsasī''ti gīvāyaṃ ^a^P6.0405^ea^ gahetvā khipi.  so usabhamatte ṭhāne patitvā uṭṭhāya palāyi. maṇiratanaṃ pana  mahāsattassa manussāyeva gaṇhiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisattassa pana ``uṭṭhetha ācariya, uṭṭhetha ācariya, mā maṃ  vandathā''ti vacīghoso sakalaparisaṃ chādetvā aṭṭhāsi.  ``kevaṭṭabrāhmaṇo mahosadhassa pāde vandatī''ti purisāpissa  ekappahāreneva unnādādīni akaṃsu. brahmadattaṃ ādiṃ katvā sabbepi te  rājāno kevaṭṭaṃ mahāsattassa pādamūle oṇataṃ addasaṃsuyeva. te  ``amhākaṃ paṇḍitena mahosadho vandito, idāni parājitamhā, na no  jīvitaṃ dassatī''ti attano attano asse abhiruhitvā  uttarapañcālābhimukhā palāyituṃ ārabhiṃsu. te palāyante disvā  bodhisattassa purisā ``cūḷanibrahmadatto ekasatakhattiye gahetvā  palāyatī''ti puna ukkuṭṭhimakaṃsu. taṃ sutvā te rājāno maraṇabhayabhītā  bhiyyosomattāya palāyantā senaṅgaṃ bhindiṃsu. bodhisattassa purisāpi  nadantā vaggantā suṭṭhutaraṃ kolāhalamakaṃsu ^a^M6.0251^ea^.  mahāsatto senaṅgaparivuto nagarameva pāvisi. cūḷanibrahmadattassa  senāpi tiyojanamattaṃ pakkhandi.<br/><br/>[03] kevaṭṭo assaṃ abhiruyha nalāṭe lohitaṃ puñchamāno senaṃ patvā  assapiṭṭhiyaṃ nisinnova ``bhonto mā palāyatha, bhonto mā palāyatha,  nāhaṃ gahapatiputtaṃ vandāmi, tiṭṭhatha tiṭṭhathā''ti āha. senā  asaddahantā aṭṭhatvā āgacchantaṃ kevaṭṭaṃ akkosantā paribhāsantā  ``pāpadhamma duṭṭhabrāhmaṇa, `dhammayuddhaṃ nāma karissāmī'ti vatvā  nattumattaṃ appahontampi vandati, natthi tava kattabba''nti kathaṃ  asuṇantā viya gacchanteva. so vegena gantvā senaṃ pāpuṇitvā  ``bhonto vacanaṃ saddahatha mayhaṃ, nāhaṃ taṃ vandāmi, maṇiratanena maṃ  vañcesī''ti sabbepi te rājāno nānākāraṇehi sambodhetvā attano  kathaṃ gaṇhāpetvā tathā bhinnaṃ senaṃ paṭinivattesi. sā pana tāva  ^a^V6.0234^ea^ mahatī senā sace ekekapaṃsumuṭṭhiṃ vā ekekaleḍḍuṃ vā  gahetvā nagarābhimukhā khipeyya, parikhaṃ pūretvā pākārappamāṇā rāsi  bhaveyya. bodhisattānaṃ pana adhippāyo nāma samijjhatiyeva, tasmā  ekopi paṃsumuṭṭhiṃ vā leḍḍuṃ vā nagarābhimukhaṃ khipanto nāma nāhosi.  sabbepi te nivattitvā attano attano khandhāvāraṭṭhānameva paccāgamiṃsu  ^a^P6.0406^ea^.<br/><br/>[03] rājā kevaṭṭaṃ pucchi ``kiṃ karoma, ācariyā''ti. ``deva,  kassaci cūḷadvārena nikkhamituṃ adatvā sañcāraṃ chindāma, manussā  nikkhamituṃ alabhantā ukkaṇṭhitvā dvāraṃ vivarissanti, atha mayaṃ  paccāmittaṃ gaṇhissāmā''ti. paṇḍito taṃ pavattiṃ purimanayeneva ñatvā  cintesi ``imesu ciraṃ idheva vasantesu phāsukaṃ nāma natthi.  upāyeneva te palāpetuṃ vaṭṭatī''ti. so ``mantena te  palāpessāmī''ti ekaṃ mantakusalaṃ upadhārento anukevaṭṭaṃ nāma brāhmaṇaṃ  disvā taṃ pakkosāpetvā ``ācariya, amhākaṃ ekaṃ kammaṃ niddharituṃ  vaṭṭatī''ti āha. ``kiṃ karoma, paṇḍita, vadehī''ti.  ``ācariya, tumhe anupākāre ṭhatvā amhākaṃ manussānaṃ pamādaṃ  oloketvā antarantarā brahmadattassa manussānaṃ pūvamacchamaṃsādīni  khipitvā ``ambho, idañcidañca khādatha mā ukkaṇṭhatha, aññaṃ  katipāhaṃ vasituṃ vāyamatha, nagaravāsino pañjare baddhakukkuṭā viya  ukkaṇṭhitā nacirasseva vo dvāraṃ vivarissanti. atha tumhe vedehañca  duṭṭhagahapatiputtañca gaṇhissathā''ti vadeyyātha ^a^M6.0252^ea^.  amhākaṃ manussā taṃ kathaṃ sutvā tumhe akkositvā tajjetvā brahmadattassa  manussānaṃ passantānaññeva tumhe hatthapādesu gahetvā veḷupesikādīhi  paharantā viya hutvā kese ohāretvā pañca cūḷā gāhāpetvā  iṭṭhakacuṇṇena okirāpetvā kaṇavīramālaṃ kaṇṇe katvā katipayapahāre  datvā piṭṭhiyaṃ rājiyo dassetvā pākāraṃ āropetvā sikkāya  pakkhipitvā yottena otāretvā ``gaccha mantabhedaka, corā''ti  cūḷanibrahmadattassa manussānaṃ dassanti. te taṃ rañño santikaṃ  ānessanti. rājā taṃ disvā ``ko te aparādho''ti pucchissati.  athassa evaṃ vadeyyātha ``mahārāja, mayhaṃ pubbe yaso mahanto,  gahapatiputto mantabhedako''ti maṃ kujjhitvā rañño kathetvā sabbaṃ me  vibhavaṃ acchindi, ``ahaṃ mama yasabhedakassa gahapatiputtassa sīsaṃ  gaṇhāpessāmī''ti tumhākaṃ manussānaṃ ukkaṇṭhitamocanena etesaṃ ^a^P6.0407^ea^  ṭhitānaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā demi. ettakena maṃ  porāṇaveraṃ hadaye katvā imaṃ byasanaṃ pāpesi. ``taṃ sabbaṃ tumhākaṃ  manussā jānanti, mahārājā''ti nānappakārehi taṃ saddahāpetvā  vissāse uppanne vadeyyātha ``mahārāja, tumhe mamaṃ laddhakālato paṭṭhāya  mā cintayittha. idāni vedehassa ca gahapatiputtassa ca jīvitaṃ  natthi, ahaṃ imasmiṃ nagare pākārassa thiraṭṭhānadubbalaṭṭhānañca parikhāyaṃ  kumbhīlādīnaṃ atthiṭṭhānañca natthiṭṭhānañca jānāmi, na cirasseva vo  nagaraṃ gahetvā dassāmī''ti. atha so rājā saddahitvā ^a^V6.0235^ea^  tumhākaṃ sakkāraṃ karissati, senāvāhanañca paṭicchāpessati. athassa  senaṃ vāḷakumbhīlaṭṭhānesuyeva otāreyyātha. tassa senā kumbhīlabhayena  na otarissati, tadā tumhe rājānaṃ upasaṅkamitvā ``tumhākaṃ senāya,  deva, gahapatiputtena lañjo dinno, sabbe rājāno ca ācariyakevaṭṭañca  ādiṃ katvā na kenaci lañjo aggahito nāma atthi. kevalaṃ ete  tumhe parivāretvā caranti, sabbe pana gahapatiputtassa santakāva,  ahamekova tumhākaṃ puriso. sace me na saddahatha, sabbe rājāno  alaṅkaritvā maṃ dassanāya āgacchantū''ti pesetha. ``atha nesaṃ  gahapatiputtena attano nāmarūpaṃ likhitvā dinnesu  vatthālaṅkārakhaggādīsu akkharāni disvā niṭṭhaṃ gaccheyyāthā''ti  vadeyyātha. so tathā katvā tāni ^a^M6.0253^ea^ disvā niṭṭhaṃ  gantvā bhītatasito te rājāno uyyojetvā ``idāni kiṃ karoma  paṇḍitā''ti tumhe pucchissati. tamenaṃ tumhe evaṃ vadeyyātha  ``mahārāja, gahapatiputto bahumāyo. sace aññāni  katipayadivasāni vasissatha, sabbaṃ vo senaṃ attano hatthagataṃ katvā  tumhe gaṇhissati. tasmā papañcaṃ akatvā ajjeva majjhimayāmānantare  assapiṭṭhiyaṃ nisīditvā palāyissāma, mā no parahatthe maraṇaṃ  hotū''ti. so tumhākaṃ vacanaṃ sutvā tathā karissati. tumhe tassa  palāyanavelāya nivattitvā amhākaṃ manusse jānāpeyyāthāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā anukevaṭṭabrāhmaṇo ``sādhu paṇḍita, karissāmi te  vacana''nti āha. ``tena hi katipayapahāre sahituṃ vaṭṭatī''ti.  ``paṇḍita ^a^P6.0408^ea^, mama jīvitañca hatthapāde ca ṭhapetvā  sesaṃ attano rucivasena karohī''ti. so tassa gehe manussānaṃ  sakkāraṃ kāretvā anukevaṭṭaṃ vuttanayena vippakāraṃ pāpetvā yottena  otāretvā brahmadattamanussānaṃ dāpesi. atha te taṃ gahetvā tassa  dassesuṃ. rājā taṃ vīmaṃsitvā saddahitvā sakkāramassa katvā senaṃ  paṭicchāpesi. sopi taṃ vāḷakumbhīlaṭṭhānesuyeva otāreti. manussā  kumbhīlehi khajjamānā aṭṭālakaṭṭhitehi manussehi ususattitomarehi  vijjhiyamānā mahāvināsaṃ pāpuṇanti. tato paṭṭhāya koci bhayena  upagantuṃ na sakkoti. anukevaṭṭo rājānaṃ upasaṅkamitvā ``tumhākaṃ  atthāya yujjhanakā nāma natthi, sabbehi lañjo gahito, asaddahanto  pakkosāpetvā nivatthavatthādīsu akkharāni olokethā''ti āha.  rājā tathā katvā sabbesaṃ vatthādīsu akkharāni disvā ``addhā  imehi lañjo gahito''ti niṭṭhaṃ gantvā ``ācariya, idāni kiṃ  kattabba''nti pucchitvā ``deva, aññaṃ kātabbaṃ natthi. sace papañcaṃ  karissatha, gahapatiputto vo gaṇhissati, ācariyakevaṭṭopi kevalaṃ  nalāṭe vaṇaṃ katvā carati, lañjo pana etenapi gahito. ayañhi  maṇiratanaṃ gahetvā tumhe tiyojanaṃ palāpesi, puna saddahāpetvā  nivattesi, ayampi paribhindakova. ekarattivāsopi mayhaṃ na  ruccati, ajjeva majjhimayāmasamanantare palāyituṃ ^a^V6.0236^ea^ vaṭṭati,  maṃ ṭhapetvā añño tava suhadayo nāma natthī''ti vutte ^a^M6.0254^ea^  ``tena hi ācariya tumheyeva me assaṃ kappetvā yānasajjaṃ  karothā''ti āha.<br/><br/>[03] brāhmaṇo tassa nicchayena palāyanabhāvaṃ ñatvā ``mā bhāyi,  mahārājā''ti assāsetvā bahi nikkhamitvā upanikkhittakapurisānaṃ  ``ajja rājā palāyissati, mā niddāyitthā''ti ovādaṃ datvā  rañño asso yathā ākaḍḍhito suṭṭhutaraṃ palāyati, evaṃ avakappanāya  kappetvā majjhimayāmasamanantare ``kappito, deva, asso, velaṃ  jānāhī''ti āha. rājā assaṃ abhiruhitvā palāyi. anukevaṭṭopi  assaṃ abhiruhitvā tena saddhiṃ gacchanto viya thokaṃ gantvā nivatto.  avakappanāya kappitāsso ^a^P6.0409^ea^ ākaḍḍhiyamānopi  rājānaṃ gahetvā palāyi. anukevaṭṭo senāya antaraṃ pavisitvā  ``cūḷanibrahmadatto palāto''ti ukkuṭṭhimakāsi.  upanikkhittakapurisāpi attano manussehi saddhiṃ upaghosiṃsu.  sesarājāno taṃ sutvā ``mahosadhapaṇḍito dvāraṃ vivaritvā nikkhanto  bhavissati, na no dāni jīvitaṃ dassatī''ti bhītatasitā  upabhogaparibhogabhaṇḍānipi anoloketvā ito cito ca palāyiṃsu.  manussā ``rājāno palāyantī''ti suṭṭhutaraṃ upaghosiṃsu. taṃ sutvā  dvāraṭṭālakādīsu ṭhitāpi unnādiṃsu apphoṭayiṃsu. iti tasmiṃ khaṇe  pathavī viya bhijjamānā samuddo viya saṅkhubhito sakalanagaraṃ anto  ca bahi ca ekaninnādaṃ ahosi. aṭṭhārasākkhobhaṇisaṅkhā manussā  ``mahosadhapaṇḍitena kira brahmadatto ekasatarājāno ca gahitā''ti  maraṇabhayabhītā attano attano udarabaddhasāṭakampi chaḍḍetvā palāyiṃsu.  khandhāvāraṭṭhānaṃ tucchaṃ ahosi. cūḷanibrahmadatto ekasate khattiye  gahetvā attano nagarameva gato. punadivase pana pātova nagaradvārāni  vivaritvā balakāyā nagarā nikkhamitvā mahāvilopaṃ disvā ``kiṃ  karoma, paṇḍitā''ti mahāsattassa ārocayiṃsu. so āha --  ``etehi chaḍḍitaṃ dhanaṃ amhākaṃ pāpuṇāti, sabbesaṃ rājūnaṃ santakaṃ  amhākaṃ rañño, detha, seṭṭhīnañca kevaṭṭabrāhmaṇassa ca santakaṃ amhākaṃ  āharatha, avasesaṃ pana nagaravāsino gaṇhantū''ti. tesaṃ  mahaggharatanabhaṇḍameva āharantānaṃ aḍḍhamāso vītivatto. sesaṃ pana  catūhi māsehi ^a^M6.0255^ea^ āhariṃsu. mahāsatto anukevaṭṭassa  mahantaṃ sakkāramakāsi. tato paṭṭhāya ca kira mithilavāsino bahū  hiraññasuvaṇṇā jātā. brahmadattassapi tehi rājūhi saddhiṃ  uttarapañcālanagare vasantassa ekavassaṃ atītaṃ. <br/><br/>[06] brahmadattassa yuddhaparājayakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ. <br/><br/>[06] suvakaṇḍaṃ<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V6.0237^ea^ kevaṭṭo ādāse mukhaṃ olokento  nalāṭe vaṇaṃ disvā ``idaṃ gahapatiputtassa kammaṃ, tenāhaṃ ettakānaṃ  rājūnaṃ antare lajjāpito''ti cintetvā samuppannakodho hutvā ``kadā  nu khvassa piṭṭhiṃ passituṃ samattho bhavissāmī''ti cintento  ``attheso upāyo, amhākaṃ rañño dhītā pañcālacandī nāma  uttamarūpadharā ^a^P6.0410^ea^ devaccharāpaṭibhāgā, taṃ videharañño  dassāmā''ti vatvā ``vedehaṃ kāmena palobhetvā gilitabaḷisaṃ viya  macchaṃ saddhiṃ mahosadhena ānetvā ubho te māretvā jayapānaṃ  pivissāmā''ti sanniṭṭhānaṃ katvā rājānaṃ upasaṅkamitvā āha --  ``deva, eko manto atthī''ti. ``ācariya, tava mantaṃ nissāya  udarabaddhasāṭakassapi assāmino jātamhā, idāni kiṃ karissasi,  tuṇhī hohī''ti. ``mahārāja, iminā upāyena sadiso añño  natthī''ti. ``tena hi bhaṇāhī''ti. ``mahārāja, amhehi  dvīhiyeva ekato bhavituṃ vaṭṭatī''ti. ``evaṃ hotū''ti. atha naṃ  brāhmaṇo uparipāsādatalaṃ āropetvā āha -- ``mahārāja,  videharājānaṃ kilesena palobhetvā idhānetvā saddhiṃ gahapatiputtena  māressāmā''ti. ``sundaro, ācariya, upāyo, kathaṃ pana taṃ  palobhetvā ānessāmā''ti? ``mahārāja, dhītā vo pañchālacandī  uttamarūpadharā, tassā rūpasampattiṃ cāturiyavilāsena kavīhi gītaṃ  bandhāpetvā tāni kabbāni mithilāyaṃ gāyāpetvā `evarūpaṃ itthiratanaṃ  alabhantassa videhanarindassa kiṃ rajjenā'ti tassa savanasaṃsaggeneva  paṭibaddhabhāvaṃ ñatvā ahaṃ tattha gantvā divasaṃ vavatthapessāmi. so  mayi divasaṃ vavatthapetvā āgate gilitabaḷiso viya maccho  gahapatiputtaṃ gahetvā āgamissati, atha ne māressāmā''ti.<br/><br/>[03] rājā tassa vacanaṃ sutvā tussitvā ``sundaro upāyo,  ācariya, evaṃ karissāmā''ti sampaṭicchi. taṃ pana mantaṃ  cūḷanibrahmadattassa sayanapālikā sāḷikā ^a^M6.0256^ea^ sutvā  paccakkhamakāsi. rājā nipuṇe kabbakāre pakkosāpetvā bahuṃ dhanaṃ  datvā dhītaraṃ tesaṃ dassetvā ``tātā, etissā rūpasampattiṃ nissāya  kabbaṃ karothā''ti āha. te atimanoharāni gītāni bandhitvā  rājānaṃ sāvayiṃsu. rājā tussitvā bahuṃ dhanaṃ tesaṃ adāsi.  kavīnaṃ santikā naṭā sikkhitvā samajjamaṇḍale gāyiṃsu. iti  tāni vitthāritāni ahesuṃ. tesu manussānaṃ antare vitthāritattaṃ  gatesu rājā gāyake pakkosāpetvā āha -- ``tātā, tumhe mahāsakuṇe  gahetvā rattibhāge rukkhaṃ abhiruyha tattha nisinnā gāyitvā paccūsakāle  tesaṃ gīvāsu ^a^P6.0411^ea^ kaṃsatāle bandhitvā te uppātetvā  otarathā''ti. so kira ^a^V6.0238^ea^ ``pañcālarañño dhītu  sarīravaṇṇaṃ devatāpi gāyantī''ti pākaṭabhāvakaraṇatthaṃ tathā kāresi.  puna rājā kavī pakkosāpetvā ``tātā, idāni tumhe `evarūpā  kumārikā jambudīpatale aññassa rañño nānucchavikā, mithilāyaṃ  vedeharañño anucchavikā'ti rañño ca issariyaṃ imāya ca rūpaṃ  vaṇṇetvā gītāni bandhathā''ti āha. te tathā katvā rañño  ārocayiṃsu.<br/><br/>[03] rājā tesaṃ dhanaṃ datvā puna gāyake pakkosāpetvā ``tātā,  mithilaṃ gantvā tattha imināva upāyena gāyathā''ti pesesi. te  tāni gāyantā anupubbena mithilaṃ gantvā samajjamaṇḍale gāyiṃsu.  tāni sutvā mahājano ukkuṭṭhisahassāni pavattetvā tesaṃ bahuṃ dhanaṃ  adāsi. te rattisamaye rukkhesupi gāyitvā paccūsakāle sakuṇānaṃ  gīvāsu kaṃsatāle bandhitvā otaranti. ākāse kaṃsatālasaddaṃ sutvā  ``pañcālarājadhītu sarīravaṇṇaṃ devatāpi gāyantī''ti sakalanagare  ekakolāhalaṃ ahosi. rājā sutvā gāyake pakkosāpetvā  antonivesane samajjaṃ kāretvā ``evarūpaṃ kira uttamarūpadharaṃ dhītaraṃ  cūḷanirājā mayhaṃ dātukāmo''ti tussitvā tesaṃ bahuṃ dhanaṃ adāsi.  te āgantvā brahmadattassa ārocesuṃ. atha naṃ kevaṭṭo āha --  ``idāni, mahārāja, divasaṃ vavatthapanatthāya gamissāmī''ti.  ``sādhu, ācariya, kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti? ``thokaṃ paṇṇākāra''nti.  ``tena hi gaṇhā''ti dāpesi. so taṃ ādāya mahantena  parivārena vedeharaṭṭhaṃ pāpuṇi. tassāgamanaṃ sutvā nagare ekakolāhalaṃ  jātaṃ ``cūḷanirājā kira vedeho ca mittasanthavaṃ karissanti,  cūḷanirājā attano dhītaraṃ amhākaṃ rañño dassati ^a^M6.0257^ea^,  kevaṭṭo divasaṃ vavatthapetuṃ etī''ti. vedeharājāpi suṇi,  mahāsattopi, sutvāna panassa etadahosi ``tassāgamanaṃ mayhaṃ na  ruccati, tathato naṃ jānissāmī''ti. so cūḷanisantike  upanikkhittakapurisānaṃ sāsanaṃ pesesi ``imamatthaṃ tathato jānitvā  pesentū''ti. atha te ``mayametaṃ tathato na jānāma, rājā ca kevaṭṭo  ca sayanagabbhe nisīditvā mantenti, rañño pana sayanapālikā  sāḷikā sakuṇikā etamatthaṃ jāneyyā''ti paṭipesayiṃsu.<br/><br/>[03] taṃ sutvā mahāsatto cintesi ``yathā paccāmittānaṃ okāso  ^a^P6.0412^ea^ na hoti, evaṃ suvibhattaṃ katvā susajjitaṃ nagaraṃ  ahaṃ kevaṭṭassa daṭṭhuṃ na dassāmī''ti. so nagaradvārato yāva rājagehā,  rājagehato ca yāva attagehā, gamanamaggaṃ ubhosu passesu kilañjehi  parikkhipāpetvā matthakepi kilañjehi paṭicchādāpetvā cittakammaṃ  kārāpetvā bhūmiyaṃ pupphāni vikiritvā puṇṇaghaṭe ṭhapāpetvā kadaliyo  bandhāpetvā dhaje paggaṇhāpesi. kevaṭṭo nagaraṃ pavisitvā ^a^V6.0239^ea^  suvibhattaṃ nagaraṃ apassanto ``raññā me maggo alaṅkārāpito''ti  cintetvā nagarassa adassanatthaṃ katabhāvaṃ na jāni. so gantvā  rājānaṃ disvā paṇṇākāraṃ paṭicchāpetvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ  nisīditvā raññā katasakkārasammāno āgatakāraṇaṃ ārocento dve  gāthā abhāsi -- <br/><br/>[40] 599^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rājā santhavakāmo te, ratanāni pavecchati. <br/><br/>[22] āgacchantu ito dūtā, mañjukā piyabhāṇino.. <br/><br/>[40] 600^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bhāsantu mudukā vācā, yā vācā paṭinanditā. <br/><br/>[22] pañcālo ca videho ca, ubho ekā bhavantu te''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^santhavakāmo^eb^ti mahārāja, amhākaṃ rājā tayā saddhiṃ  mittasanthavaṃ kātukāmo. ^b^ratanānī^eb^ti itthiratanaṃ attano dhītaraṃ  ādiṃ katvā tumhākaṃ sabbaratanāni dassati. ^b^āgacchantū^eb^ti  ito paṭṭhāya kira uttarapañcālanagarato paṇṇākāraṃ gahetvā madhuravacanā  piyabhāṇino dūtā idha āgacchantu, ito ca tattha gacchantu.  ^b^ekā bhavantū^eb^ti gaṅgodakaṃ viya yamunodakena saddhiṃ saṃsandantā  ekasadisāva hontūti.<br/><br/>[03] evañca ^a^M6.0258^ea^ pana vatvā ``mahārāja, amhākaṃ  rājā aññaṃ mahāmattaṃ pesetukāmo hutvāpi `añño manāpaṃ katvā  sāsanaṃ ārocetuṃ na sakkhissatī'ti maṃ pesesi `ācariya, tumhe  rājānaṃ sādhukaṃ pabodhetvā ādāya āgacchathā'ti, gacchatha rājaseṭṭha  abhirūpañca kumārikaṃ labhissatha, amhākañca raññā saddhiṃ mittabhāvo  patiṭṭhahissatī''ti āha. so tassa vacanaṃ sutvā tuṭṭhamānaso  ``uttamarūpadharaṃ kira kumārikaṃ labhissāmī''ti savanasaṃsaggena  bajjhitvā ``ācariya, tumhākañca kira mahosadhapaṇḍitassa ca  dhammayuddhe vivādo ahosi, gacchatha puttaṃ me passatha, ubhopi paṇḍitā  aññamaññaṃ ^a^P6.0413^ea^ khamāpetvā mantetvā ethā''ti āha.  taṃ sutvā kevaṭṭo ``passissāmi paṇḍita''nti taṃ passituṃ agamāsi.  mahāsattopi taṃ divasaṃ ``tena me pāpadhammena saddhiṃ sallāpo mā  hotū''ti pātova thokaṃ sappiṃ pivi, gehampissa bahalena allagomayena  lepāpesi, thambhe telena makkhesi, tassa nipannamañcakaṃ ṭhapetvā sesāni  mañcapīṭhādīni nīharāpesi.<br/><br/>[03] so manussānaṃ saññamadāsi ``tātā, brāhmaṇe kathetuṃ āraddhe  evaṃ vadeyyātha `brāhmaṇa, mā ^a^V6.0240^ea^ paṇḍitena saddhiṃ kathayittha,  ajja tena tikhiṇasappi pivita'nti. mayi ca tena saddhiṃ  kathanākāraṃ karontepi `deva tikhiṇasappi te pivitaṃ, mā kathethā'ti  maṃ nivārethā''ti. evaṃ vicāretvā mahāsatto rattapaṭaṃ nivāsetvā  sattasu dvārakoṭṭhakesu manusse ṭhapetvā sattame dvārakoṭṭhake paṭamañcake  nipajji. kevaṭṭopissa paṭhamadvārakoṭṭhake ṭhatvā ``kahaṃ paṇḍito''ti  pucchi. atha naṃ te manussā ``brāhmaṇa, mā saddamakari, sacepi  āgacchitukāmo, tuṇhī hutvā ehi, ajja paṇḍitena tikhiṇasappi  pītaṃ, mahāsaddaṃ kātuṃ na labbhatī''ti āhaṃsu. sesadvārakoṭṭhakesupi naṃ  tatheva āhaṃsu. so sattamadvārakoṭṭhakaṃ atikkamitvā paṇḍitassa  santikaṃ agamāsi. paṇḍito kathanākāraṃ dassesi. atha naṃ  manussā ``deva, mā kathayittha, tikhiṇasappi te pītaṃ, kiṃ te  iminā duṭṭhabrāhmaṇena saddhiṃ kathitenā''ti vatvā vārayiṃsu. iti so  tassa santikaṃ gantvā neva nisīdituṃ, na āsanaṃ nissāya ṭhitaṭṭhānaṃ  labhi, allagomayaṃ akkamitvā aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha ^a^M6.0259^ea^ naṃ oloketvā eko akkhīni  nimīli, eko bhamukaṃ ukkhipi, eko kapparaṃ kaṇḍūyi. so tesaṃ  kiriyaṃ oloketvā maṅkubhūto ``gacchāmahaṃ paṇḍitā''ti vatvā aparena  ``are duṭṭhabrāhmaṇa, `mā saddamakāsī'ti vutto saddameva karosi,  aṭṭhīni te bhindissāmī''ti vutte bhītatasito hutvā nivattitvā  olokesi. atha naṃ añño veḷupesikāya piṭṭhiyaṃ tālesi, añño  gīvāyaṃ gahetvā khipi, añño piṭṭhiyaṃ hatthatalena pahari. so  dīpimukhā muttamigo viya bhītatasito nikkhamitvā rājagehaṃ gato.  rājā cintesi ``ajja ^a^P6.0414^ea^ mama putto imaṃ pavattiṃ  sutvā tuṭṭho bhavissati, dvinnaṃ paṇḍitānaṃ mahatiyā dhammasākacchāya  bhavitabbaṃ, ajja ubho aññamaññaṃ khamāpessanti, lābhā vata me''ti.  so kevaṭṭaṃ disvā paṇḍitena saddhiṃ saṃsandanākāraṃ pucchanto gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 601^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kathaṃ nu kevaṭṭa mahosadhena, samāgamo āsi tadiṅgha  brūhi. <br/><br/>[22] kacci te paṭinijjhatto, kacci tuṭṭho mahosadho''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^paṭinijjhatto^eb^ti dhammayuddhamaṇḍale  pavattaviggahassa vūpasamanatthaṃ kacci tvaṃ tena, so ca tayā nijjhatto  khamāpito. ^b^kacci tuṭṭho^eb^ti kacci tumhākaṃ raññā pesitaṃ pavattiṃ  sutvā tuṭṭhoti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kevaṭṭo ``mahārāja, tumhe `paṇḍito'ti taṃ gahetvā  vicaratha, tato asappurisataro nāma natthī''ti gāthamāha -- <br/><br/>[40] 602^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anariyarūpo ^a^V6.0241^ea^ puriso janinda,  asammodako thaddho asabbhirūpo. <br/><br/>[22] yathā mūgo ca badhiro ca, na kiñcitthaṃ abhāsathā''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^asabbhirūpo^eb^ti apaṇḍitajātiko. ^b^na  kiñcittha^eb^nti mayā saha kiñci atthaṃ na bhāsittha, teneva naṃ  apaṇḍitoti maññāmīti bodhisattassa aguṇaṃ kathesi.<br/><br/>[03] rājā ^a^M6.0260^ea^ tassa vacanaṃ anabhinanditvā  appaṭikkositvā tassa ca tena saddhiṃ āgatānañca paribbayañceva  nivāsagehañca dāpetvā ``gacchathācariya, vissamathā''ti taṃ  uyyojetvā ``mama putto paṇḍito paṭisanthārakusalo, iminā kira  saddhiṃ neva paṭisanthāraṃ akāsi, na tuṭṭhiṃ pavedesi. kiñci tena  anāgatabhayaṃ diṭṭhaṃ bhavissatī''ti sayameva kathaṃ samuṭṭhāpesi -- <br/><br/>[40] 603^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``addhā idaṃ mantapadaṃ sududdasaṃ, attho suddho  naraviriyena diṭṭho. <br/><br/>[22] tathā hi kāyo mama sampavedhati, hitvā sayaṃ ko  parahatthamessatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ida^eb^nti yaṃ mama puttena diṭṭhaṃ, addhā idaṃ mantapadaṃ  aññena itarapurisena sududdasaṃ. ^b^naraviriyenā^eb^ti vīriyavantena  mahosadhapaṇḍitena suddho attho diṭṭho bhavissati. ^b^saya^eb^nti sakaṃ  raṭṭhaṃ hitvā ko parahatthaṃ gamissati.<br/><br/>[03] ``mama ^a^P6.0415^ea^ puttena brāhmaṇassa āgamane doso  diṭṭho bhavissati. ayañhi āgacchanto na mittasanthavatthāya  āgamissati, maṃ pana kāmena palobhetvā nagaraṃ netvā gaṇhanatthāya  āgatena bhavitabbaṃ. taṃ anāgatabhayaṃ diṭṭhaṃ bhavissati paṇḍitenā''ti  tassa tamatthaṃ āvajjetvā bhītatasitassa nisinnakāle cattāro paṇḍitā  āgamiṃsu. rājā senakaṃ pucchi ``senaka, ruccati te  uttarapañcālanagaraṃ gantvā cūḷanirājassa dhītu ānayana''nti? kiṃ  kathetha mahārāja, na hi siriṃ āgacchantiṃ daṇḍena paharitvā palāpetuṃ  vaṭṭati. sace tumhe tattha gantvā taṃ gaṇhissatha, ṭhapetvā  cūḷanibrahmadattaṃ añño tumhehi samo jambudīpatale na bhavissati.  kiṃ kāraṇā? jeṭṭharājadhītāya gahitattā. so hi ``sesarājāno  mama manussā, vedeho ekova mayā sadiso''ti sakalajambudīpe  uttamarūpadharaṃ dhītaraṃ tumhākaṃ dātukāmo jāto, karothassa vacanaṃ.  mayampi tumhe nissāya vatthālaṅkāre labhissāmāti. rājā sesepi  pucchi. tepi tatheva kathesuṃ. tassa tehi saddhiṃ kathentasseva  kevaṭṭabrāhmaṇo attano nivāsagehā nikkhamitvā ^a^V6.0242^ea^  ``rājānaṃ āmantetvā gamissāmī''ti āgantvā ``mahārāja, na  sakkā amhehi papañcaṃ kātuṃ, gamissāma mayaṃ ^a^M6.0261^ea^  narindā''ti āha. rājā tassa sakkāraṃ katvā taṃ uyyojesi.  mahāsatto tassa gamanabhāvaṃ ñatvā nhatvā alaṅkaritvā rājupaṭṭhānaṃ  āgantvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. rājā cintesi  ``putto me mahosadhapaṇḍito mahāmantī mantapāraṅgato  atītānāgatapaccuppannaṃ atthaṃ jānāti. amhākaṃ tattha gantuṃ yuttabhāvaṃ  vā ayuttabhāvaṃ vā paṇḍito jānissatī''ti. so attanā paṭhamaṃ  cintitaṃ avatvā rāgaratto mohamūḷho hutvā taṃ pucchanto gāthamāha -- <br/><br/>[40] 604^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``channañhi ekāva matī sameti, ye paṇḍitā  uttamabhūripattā. <br/><br/>[22] yānaṃ ayānaṃ atha vāpi ṭhānaṃ, mahosadha tvampi matiṃ  karohī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^channa^eb^nti paṇḍita, kevaṭṭabrāhmaṇassa ca mama ca  imesañca catunnanti channaṃ amhākaṃ ^b^ekāva mati^eb^ ekoyeva  ajjhāsayo gaṅgodakaṃ viya yamunodakena ^a^P6.0416^ea^ saṃsandati  sameti. ye mayaṃ chapi janā paṇḍitā uttamabhūripattā, tesaṃ no  channampi cūḷanirājadhītu ānayanaṃ ruccatīti. ^b^ṭhāna^eb^nti idheva  vāso. ^b^matiṃ karohī^eb^ti amhākaṃ ruccanakaṃ nāma appamāṇaṃ,  tvampi cintehi, kiṃ amhākaṃ āvāhatthāya tattha yānaṃ, udāhu ayānaṃ,  adu idheva vāso ruccatīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā paṇḍito ``ayaṃ rājā ativiya kāmagiddho  andhabālabhāvena imesaṃ catunnaṃ vacanaṃ gaṇhāti, gamane dosaṃ kathetvā  nivattessāmi na''ni cintetvā catasso gāthāyo abhāsi -- <br/><br/>[40] 605^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jānāsi kho rāja mahānubhāvo, mahabbalo  cūḷanibrahmadatto. <br/><br/>[22] rājā ca taṃ icchati māraṇatthaṃ, migaṃ yathā okacarena  luddo.. <br/><br/>[40] 606^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāpi maccho baḷisaṃ, vaṅkaṃ maṃsena chāditaṃ. <br/><br/>[22] āmagiddho na jānāti, maccho maraṇamattano.. <br/><br/>[40] 607^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva tuvaṃ rāja, cūḷaneyyassa dhītaraṃ. <br/><br/>[22] kāmagiddho na jānāsi, macchova maraṇamattano.. <br/><br/>[40] 608^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace ^a^V6.0243^ea^ ^a^M6.0262^ea^ gacchasi  pañcālaṃ, khippamattaṃ jahissasi. <br/><br/>[22] migaṃ panthānubandhaṃva, mahantaṃ bhayamessatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^rājā^eb^ti videhaṃ ālapati. ^b^mahānubhāvo^eb^ti  mahāyaso. ^b^mahabbalo^eb^ti aṭṭharasākkhobhaṇisaṅkhena balena  samannāgato. ^b^māraṇattha^eb^nti māraṇassa atthāya.  ^b^okacarenā^eb^ti okacārikāya migiyā. luddo hi ekaṃ migiṃ  sikkhāpetvā rajjukena bandhitvā araññaṃ netvā migānaṃ gocaraṭṭhāne  ṭhapesi. sā bālamigaṃ attano santikaṃ ānetukāmā sakasaññāya  rāgaṃ janentī viravati. tassā saddaṃ sutvā bālamigo  migagaṇaparivuto vanagumbe nipanno sesamigīsu saññaṃ akatvā tassā  saddassavanasaṃsaggena baddho vuṭṭhāya nikkhamitvā gīvaṃ ukkhipitvā  kilesavasena taṃ migiṃ upagantvā luddassa passaṃ datvā tiṭṭhati. tamenaṃ  so tikhiṇāya sattiyā vijjhitvā jīvitakkhayaṃ pāpeti. tattha  luddo viya cūḷanirājā, okacārikā viya assa dhītā, luddassa  hatthe āvudhaṃ viya kevaṭṭabrāhmaṇo. iti yathā okacarena luddo migaṃ  māraṇatthāya icchati, evaṃ sopi rājā taṃ icchatīti attho.<br/><br/>[03] ^b^āmagiddho^eb^ti byāmasatagambhīre udake vasantopi tasmiṃ  baḷisassa vaṅkaṭṭhānaṃ chādetvā ṭhite āmasaṅkhāte āmise giddho hutvā  baḷisaṃ gilati, attano maraṇaṃ na jānāti. dhītaranti  cūḷanibāḷisikassa kevaṭṭabrāhmaṇassa vacanabaḷisaṃ chādetvā ṭhitaṃ  āmisasadisaṃ. tassa rañño ^a^P6.0417^ea^ dhītaraṃ kāmagiddho  hutvā maccho attano maraṇasaṅkhātaṃ āmisaṃ viya na jānāsi.  ^b^pañcāla^eb^nti uttarapañcālanagaraṃ. ^b^atta^eb^nti attānaṃ.  ^b^panthānubandha^eb^nti yathā gāmadvāramaggaṃ anubandhamigaṃ ^b^mahantaṃ  bhayamessati,^eb^ tañhi migaṃ māraṇatthāya āvudhāni gahetvā nikkhantesu  manussesu ye ye passanti, te te mārenti, evaṃ uttarapañcālanagaraṃ  gacchantampi taṃ mahantaṃ maraṇabhayaṃ essati upagamissatīti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto catūhi gāthāhi rājānaṃ niggaṇhitvā kathesi.  so rājā tena ativiya niggahitova ``ayaṃ maṃ attano dāsaṃ viya  maññati, rājāti ^a^M6.0263^ea^ saññampi na karoti, aggarājena  `dhītaraṃ dassāmī'ti mama santikaṃ pesitaṃ ñatvā ekampi  maṅgalapaṭisaṃyuttaṃ kathaṃ akathetvā maṃ `bālamigo viya,  gilitabaḷisamaccho viya panthānubandhamigo viya, maraṇaṃ  pāpuṇissatī'ti vadatī''ti kujjhitvā anantaraṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 609^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mayameva ^a^V6.0244^ea^ bālamhase eḷamūgā, ye  uttamatthāni tayī lapimhā. <br/><br/>[22] kimeva tvaṃ naṅgalakoṭivaḍḍho, atthāni jānāsi  yathāpi aññe''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bālamhase^eb^ti bālāmha. ^b^eḷamūgā^eb^ti lālamukhā  mayameva. ^b^uttamatthānī^eb^ti uttamaitthiratanapaṭilābhakāraṇāni.  ^b^tayī lavimhā^eb^ti tava santike kathayimhā. ^b^kimevā^eb^ti  garahatthe nipāto. ^b^naṅgalakoṭivaḍḍho^eb^ti gahapatiputto  daharakālato paṭṭhāya naṅgalakoṭiṃ vahantoyeva vaḍḍhati, tamatthaṃ sandhāya  ``tvaṃ gahapatikammameva jānāsi, na khattiyānaṃ maṅgalakamma''nti  iminā adhippāyenevamāha. ^b^aññe^eb^ti yathā kevaṭṭo vā  senakādayo vā aññe paṇḍitā imāni khattiyānaṃ maṅgalatthāni  jānanti, tathā tvaṃ tāni kiṃ jānāsi, gahapatikammajānanameva  tavānucchavikanti.<br/><br/>[03] iti naṃ akkositvā paribhāsitvā ``gahapatiputto mama  maṅgalantarāyaṃ karoti, nīharatha na''nti nīharāpetuṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 610^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imaṃ gale gahetvāna, nāsetha vijitā mama. <br/><br/>[22] yo me ratanalābhassa, antarāyāya bhāsatī''ti..<br/><br/>[03] so rañño kuddhabhāvaṃ ñatvā ``sace kho pana maṃ koci rañño  vacanaṃ gahetvā hatthe vā gīvāya vā parāmaseyya, taṃ me alaṃ assa  yāvajīvaṃ lajjituṃ, tasmā sayameva nikkhamissāmī''ti ^a^P6.0418^ea^  cintetvā rājānaṃ vanditvā attano gehaṃ gato. rājāpi  kevalaṃ kodhavaseneva vadati, bodhisatte pana garucittatāya na kañci  tathā kātuṃ āṇāpesi. atha mahāsatto ``ayaṃ rājā bālo attano  hitāhitaṃ na jānāti ^a^M6.0264^ea^, kāmagiddho hutvā `tassa  dhītaraṃ labhissāmiyevā'ti anāgatabhayaṃ ajānitvā gacchanto  mahāvināsaṃ pāpuṇissati. nāssa kathaṃ hadaye kātuṃ vaṭṭati,  bahupakāro me esa mahāyasadāyako, imassa mayā paccayena bhavituṃ  vaṭṭati. paṭhamaṃ kho pana suvapotakaṃ pesetvā tathato ñatvā pacchā ahaṃ  gamissāmī''ti cintetvā suvapotakaṃ pesesi. tamatthaṃ pakāsento  satthā āha -- <br/><br/>[40] 611^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato ca so apakkamma, vedehassa upantikā. <br/><br/>[22] atha āmantayī dūtaṃ, mādharaṃ suvapaṇḍitaṃ.. <br/><br/>[40] 612^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ehi ^a^V6.0245^ea^ samma haritapakkha, veyyāvaccaṃ  karohi me. <br/><br/>[22] atthi pañcālarājassa, sāḷikā sayanapālikā.. <br/><br/>[40] 613^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ bandhanena pucchassu, sā hi sabbassa kovidā. <br/><br/>[22] sā tesaṃ sabbaṃ jānāti, rañño ca kosiyassa ca.. <br/><br/>[40] 614^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āmoti so paṭissutvā, mādharo suvapaṇḍito. <br/><br/>[22] agamāsi haritapakkho, sāḷikāya upantikaṃ.. <br/><br/>[40] 615^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato ca kho so gantvāna, mādharo suvapaṇḍito. <br/><br/>[22] athāmantayi sugharaṃ, sāḷikaṃ mañjubhāṇikaṃ.. <br/><br/>[40] 616^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kacci te sughare khamanīyaṃ, kacci vesse anāmayaṃ. <br/><br/>[22] kacci te madhunā lājā, labbhate sughare tuvaṃ.. <br/><br/>[40] 617^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kusalañceva me samma, atho samma anāmayaṃ. <br/><br/>[22] atho me madhunā lājā, labbhate suvapaṇḍita.. <br/><br/>[40] 618^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kuto nu samma āgamma, kassa vā pahito tuvaṃ. <br/><br/>[22] na ca mesi ito pubbe, diṭṭho vā yadi vā suto''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^haritapakkhā^eb^ti haritapattasamānapakkhā.  ^b^veyyāvacca^eb^nti ``ehi, sammā''ti vutte āgantvā aṅke nisinnaṃ  ``samma, aññena manussabhūtena kātuṃ asakkuṇeyyaṃ mamekaṃ veyyāvaṭikaṃ  karohī''ti āha.<br/><br/>[03] ``kiṃ ^a^M6.0265^ea^ karomi, devā''ti ^a^P6.0419^ea^  vutte ``samma, kevaṭṭabrāhmaṇassa dūteyyenāgatakāraṇaṃ ṭhapetvā rājānañca  kevaṭṭañca aññe na jānanti, ubhova rañño sayanagabbhe nisinnā  mantayiṃsu. tassa pana atthi pañcālarājassa sāḷikā sayanapālikā.  sā kira taṃ rahassaṃ jānāti, tvaṃ tattha gantvā tāya saddhiṃ  methunapaṭisaṃyuttaṃ vissāsaṃ katvā tesaṃ taṃ rahassaṃ bandhanena pucchassu.  taṃ sāḷikaṃ paṭicchanne padese yathā taṃ koci na jānāti, evaṃ puccha.  sace hi te ^a^V6.0246^ea^ koci saddaṃ suṇāti, jīvitaṃ te natthi,  tasmā paṭicchanne ṭhāne saṇikaṃ pucchā''ti. ^b^sā tesaṃ sabba^eb^nti  sā tesaṃ rañño ca kosiyagottassa ca kevaṭṭassāti dvinnampi janānaṃ  sabbaṃ rahassaṃ jānāti.<br/><br/>[03] ^b^āmotī^eb^ti bhikkhave, so suvapotako paṇḍitena  purimanayeneva sakkāraṃ katvā pesito ``āmo''ti tassa paṭissutvā  mahāsattaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā vivaṭasīhapañjarena nikkhamitvā  vātavegena siviraṭṭhe ariṭṭhapuraṃ nāma gantvā tattha pavattiṃ sallakkhetvā  sāḷikāya santikaṃ gato. kathaṃ? so hi rājanivesanassa  kañcanathupikāya nisīditvā rāganissitaṃ madhuraravaṃ ravi. kiṃ  kāraṇā? imaṃ saddaṃ sutvā sāḷikā paṭiravissati, tāya saññāya  tassā santikaṃ gamissāmīti. sāpi tassa saddaṃ sutvā  rājasayanassa santike suvaṇṇapañjare nisinnā rāgarattacittā hutvā  tikkhattuṃ paṭiravi. so thokaṃ gantvā punappunaṃ saddaṃ katvā tāya  katasaddānusārena kamena sīhapañjaraummāre ṭhatvā parissayābhāvaṃ  oloketvā tassā santikaṃ gato. atha naṃ sā ``ehi, samma,  suvaṇṇapañjare nisīdā''ti āha. so gantvā nisīdi.  ^b^āmantayī^eb^ti evaṃ so gantvā methunapaṭisaṃyuttaṃ vissāsaṃ  kattukāmo hutvā taṃ āmantesi. ^b^sughara^eb^nti kañcanapañjare  vasanatāya sundaragharaṃ. ^b^vesse^eb^ti vessike vessajātike.  sāḷikā kira sakuṇesu vessajātikā nāma, tena taṃ evaṃ ālapati.  ^b^tuva^eb^nti sughare taṃ pucchāmi ``kacci te madhunā saddhiṃ lājā  labbhatī''ti. ^b^āgammā^eb^ti samma, kuto āgantvā idha paviṭṭhoti  pucchati. ^b^kassa vā^eb^ti kena vā pesito tvaṃ idhāgatoti.<br/><br/>[03] so ^a^M6.0266^ea^ tassā vacanaṃ sutvā ``sacāhaṃ  `mithilato āgato'ti vakkhāmi, esā maraṇamāpannāpi mayā saddhiṃ  vissāsaṃ na karissati. siviraṭṭhe kho pana ariṭṭhapuraṃ sallakkhetvā  āgato, tasmā musāvādaṃ katvā sivirājena pesito hutvā tato  āgatabhāvaṃ kathessāmī''ti cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 619^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahosiṃ sivirājassa, pāsāde sayanapālako. <br/><br/>[22] tato so dhammiko rājā, baddhe mocesi bandhanā''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^baddhe^eb^ti attano dhammikatāya sabbe baddhake bandhanā  mocesi. evaṃ mocento mampi saddahitvā ``muñcatha na''nti  mocāpesi. sohaṃ vivaṭā suvaṇṇapañjarā nikkhamitvāpi bahipāsāde  ^a^V6.0247^ea^ yatthicchāmi, tattha gocaraṃ gahetvā suvaṇṇapañjareyeva  vasāmi. yathā tvaṃ, na evaṃ niccakālaṃ pañjareyeva acchāmīti.<br/><br/>[03] athassa ^a^P6.0420^ea^ sā attano atthāya suvaṇṇataṭṭake  ṭhapite madhulāje ceva madhurodakañca datvā ``samma, tvaṃ dūrato  āgato, kenatthena idhāgatosī''ti pucchi. so tassā vacanaṃ sutvā  rahassaṃ sotukāmo musāvādaṃ katvā āha -- <br/><br/>[40] 620^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa mekā dutiyāsi, sāḷikā mañjubhāṇikā. <br/><br/>[22] taṃ tattha avadhī seno, pekkhato sughare mamā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tassa mekā^eb^ti tassa mayhaṃ ekā.  ^b^dutiyāsī^eb^ti purāṇadutiyikā ahosi.<br/><br/>[03] atha naṃ sā pucchi ``kathaṃ pana te bhariyaṃ seno avadhī''ti?  so tassā ācikkhanto ``suṇa bhadde, ekadivasaṃ amhākaṃ rājā  udakakīḷaṃ gacchanto mampi pakkosi. athāhaṃ bhariyaṃ ādāya tena  saddhiṃ gantvā kīḷitvā sāyanhasamaye teneva saddhiṃ paccāgantvā raññā  saddhiṃyeva pāsādaṃ abhiruyha sarīraṃ sukkhāpanatthāya bhariyaṃ ādāya  sīhapañjarena nikkhamitvā kūṭāgārakucchiyaṃ nisīdiṃ. tasmiṃ khaṇe  eko seno kūṭāgārā nikkhanto amhe gaṇhituṃ pakkhandi. ahaṃ  maraṇabhayabhīto vegena palāyiṃ. sā pana tadā garugabbhā ahosi,  tasmā vegena palāyituṃ nāsakkhi. atha so mayhaṃ passantasseva taṃ  māretvā ādāya ^a^M6.0267^ea^ gato. atha maṃ tassā sokena  rodamānaṃ disvā amhākaṃ rājā `samma, kiṃ rodasī'ti pucchitvā  tamatthaṃ sutvā `mā bāḷhaṃ, samma, rodasi, aññaṃ bhariyaṃ  pariyesāhī'ti vatvā `kiṃ, deva, aññāya anācārāya dussīlāya  bhariyāya ānītāya, tatopi ekakeneva carituṃ vara'nti vutte `samma,  ahaṃ ekaṃ sakuṇikaṃ sīlācārasampannaṃ assosiṃ, tava bhariyāya  sadisameva. cūḷanirājassa hi sayanapālikā sāḷikā evarūpā, tvaṃ  tattha gantvā tassā manaṃ pucchitvā okāsaṃ kāretvā sace te ruccati,  āgantvā amhākaṃ ācikkha. athāhaṃ vo vivāhaṃ katvā mahantena  parivārena taṃ ānessāmā'ti vatvā maṃ idha pahiṇi, tenamhi  kāraṇenāgato''ti vatvā gāthaṃ āha -- <br/><br/>[40] 621^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassā kāmā hi sammatto, āgatosmi tavanti ke. <br/><br/>[22] sace kareyya okāsaṃ, ubhayova vasāmase''ti..<br/><br/>[03] sā ^a^V6.0248^ea^ ^a^P6.0421^ea^ tassa vacanaṃ sutvā  somanassappattā ahosi. evaṃ santepi attano piyabhāvaṃ ajānāpetvā  anicchamānā viya āha -- <br/><br/>[40] 622^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``suvova suviṃ kāmeyya, sāḷiko pana sāḷikaṃ. <br/><br/>[22] suvassa sāḷikāyeva, saṃvāso hoti kīdiso''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^suvo^eb^ti samma suvapaṇḍita, suvova suviṃ kāmeyya.  ^b^kīdiso^eb^ti asamānajātikānaṃ saṃvāso nāma kīdiso hoti.  suvo hi samānajātikaṃ suviṃ disvā cirasanthavampi sāḷikaṃ  jahissati, so piyavippayogo mahato dukkhāya bhavissati,  asamānajātikānaṃ saṃvāso nāma na sametīti.<br/><br/>[03] itaro taṃ sutvā ``ayaṃ maṃ na paṭikkhipati, parihārameva  karoti, addhā maṃ icchissati, nānāvidhāhi naṃ upamāhi  saddahāpessāmī''ti cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 623^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yoyaṃ kāme kāmayati, api caṇḍālikāmapi. <br/><br/>[22] sabbo hi sadiso hoti, natthi kāme asādiso''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^a^M6.0268^ea^ ^b^caṇḍālikāmapī^eb^ti caṇḍālikaṃ  api. ^b^sadiso^eb^ti cittasadisatāya sabbo saṃvāso sadisova  hoti. kāmasmiñhi cittameva pamāṇaṃ, na jātīti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā manussesu tāva nānājātikānaṃ  samānabhāvadassanatthaṃ atītaṃ āharitvā dassento anantaraṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 624^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atthi jampāvatī nāma, mātā sivissa rājino. <br/><br/>[22] sā bhariyā vāsudevassa, kaṇhassa mahesī piyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^jampāvatī^eb^ti sivirañño mātā jampāvatī nāma  caṇḍālī ahosi. sā kaṇhāyanagottassa dasabhātikānaṃ jeṭṭhakassa  vāsudevassa piyā mahesī ahosi. so kirekadivasaṃ dvāravatito  nikkhamitvā uyyānaṃ gacchanto nagaraṃ pavisantiṃ ekamante ṭhitaṃ  abhirūpaṃ ekaṃ caṇḍālikaṃ disvāva paṭibaddhacitto hutvā ``kiṃ  jātikā''ti pucchāpetvā ``caṇḍālajātikā''ti ^a^V6.0249^ea^ sutvāpi  paṭibaddhacittatāya asāmikabhāvaṃ pucchāpetvā ``asāmikā''ti sutvā  taṃ ādāya tato nivattitvā nivesanaṃ netvā aggamahesiṃ akāsi.  sā siviṃ nāma puttaṃ vijāyi. so pitu accayena dvāravatiyaṃ rajjaṃ  kāresi. taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03] iti ^a^P6.0422^ea^ so imaṃ udāharaṇaṃ āharitvā  ``evarūpopi nāma khattiyo caṇḍāliyā saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi,  amhesu tiracchānagatesu kiṃ vattabbaṃ, aññamaññaṃ saṃvāsarocanaṃyeva  pamāṇa''nti vatvā aparampi udāharaṇaṃ āharanto āha -- <br/><br/>[40] 625^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``raṭṭhavatī kimpurisī, sāpi vacchaṃ akāmayi. <br/><br/>[22] manusso migiyā saddhiṃ, natthi kāme asādiso''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^vaccha^eb^nti evaṃnāmakaṃ tāpasaṃ. kathaṃ pana sā taṃ  kāmesīti? atītasmiñhi eko brāhmaṇo kāmesu ādīnavaṃ disvā  mahantaṃ yasaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante paṇṇasālaṃ  māpetvā vasi. tassa paṇṇasālato avidūre ekissā guhāya bahū  kinnarā vasanti. tattheva eko ^a^M6.0269^ea^ makkaṭako dvāre  vasati. so jālaṃ vinetvā tesaṃ sīsaṃ bhinditvā lohitaṃ pivati.  kinnarā nāma dubbalā honti bhīrukajātikā. sopi makkaṭako  ativisālo. te tassa kiñci kātuṃ asakkontā taṃ tāpasaṃ  upasaṅkamitvā katapaṭisanthārā āgatakāraṇaṃ puṭṭhā ``deva, eko  makkaṭako jīvitaṃ no hanati, tumhe ṭhapetvā amhākaṃ aññaṃ paṭisaraṇaṃ  na passāma, taṃ māretvā amhākaṃ sotthibhāvaṃ karohī''ti āhaṃsu. taṃ  sutvā tāpaso ``apetha na mādisā pāṇātipātaṃ karontī''ti  apasādesi. tesu raṭṭhavatī nāma kinnarī abhirūpā pāsādikā  asāmikā ahosi. te taṃ alaṅkaritvā tāpasassa santikaṃ netvā  ``deva, ayaṃ te pādaparicārikā hotu, amhākaṃ paccāmittaṃ vadhehī''ti  āhaṃsu. tāpaso taṃ disvāva paṭibaddhacitto hutvā tāya saddhiṃ saṃvāsaṃ  kappetvā guhādvāre ṭhatvā gocaratthāya nikkhantaṃ makkaṭakaṃ muggarena  pothetvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. so tāya saddhiṃ samaggavāsaṃ vasanto  puttadhītāhi vaḍḍhitvā tattheva kālamakāsi. evaṃ sā taṃ kāmesi.  suvapotako imaṃ udāharaṇaṃ āharitvā ``vacchatāpaso tāva manusso  hutvā tiracchānagatāya kinnariyā saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi, kimaṅgaṃ pana  amhākaṃ? mayañhi ubho pakkhinova tiracchānagatāvā''ti dīpento  ^b^``manusso migiyā saddhi''^eb^nti āha. evaṃ manussā  tiracchānagatāhi saddhiṃ samaggavāsaṃ vasanti, natthi kāme asādiso  nāma, cittameva pamāṇanti kathesi.<br/><br/>[03] sā ^a^V6.0250^ea^ tassa vacanaṃ sutvā ``sāmi, cittaṃ nāma  sabbakālaṃ ekasadisaṃ na hoti, piyavippayogassa bhāyāmī''ti āha.  sopi suvapotako itthimāyāsu kusalo, tena taṃ vīmaṃsanto puna  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 626^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``handa khvāhaṃ gamissāmi, sāḷike mañjubhāṇike.<br/><br/>[03] paccakkhānupadañhetaṃ, atimaññasi nūna ma''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^paccakkhānupadaṃ heta^eb^nti yaṃ tvaṃ vadesi, sabbametaṃ  paccakkhānassa anupadaṃ, paccakkhānakāraṇaṃ paccakkhānakoṭṭhāso panesa.  ^b^atimaññasi nūna ma^eb^nti ``nūna maṃ icchati aya''nti tvaṃ maṃ  atikkamitvā maññasi, mayhaṃ ^a^P6.0423^ea^ sāraṃ na jānāsi  ^a^M6.0270^ea^. ahañhi rājapūjito, na mayhaṃ bhariyā dullabhā,  aññaṃ bhariyaṃ pariyesissāmīti.<br/><br/>[03] sā tassa vacanaṃ sutvāva bhijjamānahadayā viya tassa saha  dassaneneva uppannakāmaratiyā anuḍayhamānā viya hutvāpi attano  itthimāyāya anicchamānā viya hutvā diyaḍḍhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 627^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na sirī taramānassa, mādhara suvapaṇḍita. <br/><br/>[27] idheva tāva acchassu, yāva rājāna dakkhasi. <br/><br/>[22] sossi saddaṃ mudiṅgānaṃ, ānubhāvañca rājino''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na sirī^eb^ti samma suvapaṇḍita, taramānassa sirī  nāma na hoti, taramānena katakammaṃ na sobhati, ``gharāvāso ca  nāmesa atigaruko''ti cintetvā tuletvā kātabbo. idheva tāva  acchassu, yāva mahantena yasena samannāgataṃ amhākaṃ rājānaṃ  passissasi. ^b^sossī^eb^ti sāyanhasamaye kinnarisamānalīlāhi  uttamarūpadharāhi nārīhi vajjamānānaṃ mudiṅgānaṃ aññesañca  gītavāditānaṃ saddaṃ tvaṃ suṇissasi, rañño ca ānubhāvaṃ mahantaṃ  sirisobhaggaṃ passissasi. ``samma, kiṃ tvaṃ turitosi, kiṃ  lesampi na jānāsi, acchassu tāva, pacchā jānissāmā''ti.<br/><br/>[03] atha te sāyanhasamanantare methunasaṃvāsaṃ kariṃsu, samaggā  sammodamānā piyasaṃvāsaṃ vasiṃsu. atha naṃ suvapotako ``na  idānesā mayhaṃ rahassaṃ guhissati, idāni naṃ pucchitvā gantuṃ  ^a^V6.0251^ea^ vaṭṭatī''ti cintetvā ``sāḷike''ti āha. ``kiṃ,  sāmī''ti? ``ahaṃ kiñci te vattukāmomhī''ti. ``vada,  sāmī''ti. ``hotu, ajja amhākaṃ maṅgaladivaso, aññatarasmiṃ  divase jānissāmī''ti. ``sace maṅgalapaṭisaṃyuttā kathā  bhavissati, kathehi. no ce, mā kathehi sāmī''ti.  ``maṅgalakathāvesā, bhadde''ti. ``tena hi kathehī''ti. atha naṃ  ``bhadde, sace sotukāmā bhavissasi, kathessāmi te''ti vatvā taṃ  rahassaṃ pucchanto diyaḍḍhaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 628^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo nu khvāyaṃ tibbo saddo, tirojanapade suto. <br/><br/>[27] dhītā pañcālarājassa, osadhī viya vaṇṇinī. <br/><br/>[22] taṃ dassati videhānaṃ, so vivāho bhavissatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^M6.0271^ea^ -- yo nu kho ayaṃ saddo tibbo  bahalo, tirojanapade suto pararaṭṭhesu janapadesu vissuto paññāto  pākaṭo patthaṭo. kinti? dhītā pañcālarājassa osadhītārakā  viya virocamānā tāya eva samānavaṇṇinī atthi, taṃ so videhānaṃ  dassati, so vivāho bhavissati. yo so evaṃ patthaṭo saddo, ahaṃ  taṃ sutvā cintesiṃ ``ayaṃ ^a^P6.0424^ea^ kumārikā  uttamarūpadharā, videharājāpi cūḷanirañño paṭisattu ahosi. aññe  bahū rājāno cūḷanibrahmadattassa vasavattino santi, tesaṃ adatvā kiṃ  kāraṇā videhassa dhītaraṃ dassatī''ti?<br/><br/>[03] sā tassa vacanaṃ sutvā evamāha -- ``sāmi, kiṃ kāraṇā  maṅgaladivase avamaṅgalaṃ kathesī''ti? ``ahaṃ, bhadde, `maṅgala'nti  kathemi, tvaṃ `avamaṅgala'nti kathesi, kiṃ nu kho eta''nti?  ``sāmi, amittānampi tesaṃ evarūpā maṅgalakiriyā mā hotū''ti.  ``kathehi tāva bhadde''ti. ``sāmi, na sakkā kathetu''nti.  ``bhadde, tayā viditaṃ rahassaṃ mama akathitakālato paṭṭhāya natthi  amhākaṃ samaggasaṃvāso''ti. sā tena nippīḷiyamānā ``tena hi,  sāmi, suṇāhī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 629^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ediso mā amittānaṃ, vivāho hotu mādhara. <br/><br/>[22] yathā pañcālarājassa, vedehena bhavissatī''ti..<br/><br/>[03] imaṃ gāthaṃ vatvā puna tena ``bhadde, kasmā evarūpaṃ kathaṃ  kathesī''ti vutte ``tena hi suṇāhi, ettha dosaṃ te kathessāmī''ti  vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 630^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ānayitvāna ^a^V6.0252^ea^ vedehaṃ, pañcālānaṃ rathesabho. <br/><br/>[22] tato naṃ ghātayissati, nassa sakhī bhavissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tato naṃ ghātayissatī^eb^ti yadā so imaṃ nagaraṃ  āgato bhavissati, tadā tena saddhiṃ sakhibhāvaṃ mittadhammaṃ na  karissati, daṭṭhumpissa dhītaraṃ na dassati. eko kirassa pana  atthadhammānusāsako mahosadhapaṇḍito nāma atthi, tena saddhiṃ taṃ  ghātessati. te ubho jane ghātetvā jayapānaṃ pivissāmāti kevaṭṭo  raññā saddhiṃ mantetvā taṃ gaṇhitvā āgantuṃ gatoti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M6.0272^ea^ sā guyhamantaṃ nissesaṃ katvā  suvapaṇḍitassa kathesi. taṃ sutvā suvapaṇḍito ``ācariyo kevaṭṭo  upāyakusalo, acchariyaṃ tassa rañño evarūpena upāyena ghātana''nti  kevaṭṭaṃ vaṇṇetvā ``evarūpena avamaṅgalena amhākaṃ ko attho,  tuṇhībhūtā sayāmā''ti vatvā āgamanakammassa nipphattiṃ ñatvā taṃ  rattiṃ tāya saddhiṃ vasitvā ``bhadde, ahaṃ siviraṭṭhaṃ gantvā manāpāya  bhariyāya laddhabhāvaṃ sivirañño deviyā ca ārocessāmī''ti gamanaṃ  anujānāpetuṃ āha -- <br/><br/>[40] 631^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``handa ^a^P6.0425^ea^ kho maṃ anujānāhi,  rattiyo sattamattiyo. <br/><br/>[27] yāvāhaṃ sivirājassa, ārocemi mahesino. <br/><br/>[22] laddho ca me āvasatho, sāḷikāya upantika''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mahesino^eb^ti mahesiyā cassa. ^b^āvasatho^eb^ti  vasanaṭṭhānaṃ. ^b^upantika^eb^nti atha ne ``etha tassā santikaṃ  gacchāmā''ti vatvā aṭṭhame divase idhānetvā mahantena parivārena taṃ  gahetvā gamissāmi, yāva mamāgamanaṃ, tāva mā ukkaṇṭhīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā sāḷikā tena viyogaṃ anicchamānāpi tassa vacanaṃ  paṭikkhipituṃ asakkontī anantaraṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 632^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``handa kho taṃ anujānāmi, rattiyo sattamattiyo. <br/><br/>[27] sace tvaṃ sattarattena, nāgacchasi mamantike. <br/><br/>[22] maññe okkantasattaṃ maṃ, matāya āgamissasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0253^ea^ ^b^maññe okkantasattaṃ ma^eb^nti evaṃ sante  ahaṃ maṃ apagatajīvitaṃ sallakkhemi. so tvaṃ aṭṭhame divase  anāgacchanto mayi matāya āgamissasi, tasmā mā papañcaṃ  akāsīti.<br/><br/>[03] itaropi ``bhadde, kiṃ vadesi, mayhampi aṭṭhame divase taṃ  apassantassa kuto jīvita''nti vācāya vatvā hadayena pana ``jīva  vā tvaṃ mara vā, kiṃ tayā mayha''nti cintetvā uṭṭhāya thokaṃ  siviraṭṭhābhimukho gantvā nivattitvā mithilaṃ gantvā paṇḍitassa  aṃsakūṭe otaritvā mahāsattena pana tāya saññāya uparipāsādaṃ  āropetvā puṭṭho sabbaṃ taṃ pavattiṃ paṇḍitassa ^a^M6.0273^ea^  ārocesi. sopissa purimanayeneva sabbaṃ sakkāramakāsi. tamatthaṃ  pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 633^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato ca kho so gantvāna, mādharo suvapaṇḍito. <br/><br/>[22] mahosadhassa akkhāsi, sāḷikāvacanaṃ ida''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sāḷikāvacanaṃ ida^eb^nti idaṃ sāḷikāya vacananti  sabbaṃ vitthāretvā kathesīti. <br/><br/>[06] suvakhaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ. <br/><br/>[06] mahāumaṅgakaṇḍaṃ<br/><br/>[03] taṃ sutvā mahāsatto cintesi ``rājā mama anicchamānasseva  gamissati, gantvā ca pana mahāvināsaṃ pāpuṇissati. atha mayhaṃ  `evarūpassa ^a^P6.0426^ea^ nāma yasadāyakassa rañño vacanaṃ  hadaye katvā tassa saṅgahaṃ nākāsī'ti garahāpi uppajjissati, mādise  paṇḍite vijjamāne kiṃkāraṇā esa nassissati, ahaṃ rañño puretarameva  gantvā cūḷaniṃ disvā suvibhattaṃ katvā videharañño nivāsatthāya nagaraṃ  māpetvā gāvutamattaṃ jaṅghaumaṅgaṃ, aḍḍhayojanikañca mahāumaṅgaṃ, kāretvā  cūḷanirañño dhītaraṃ abhisiñcitvā amhākaṃ raññopādaparicārikaṃ  katvā aṭṭhārasākkhobhaṇisaṅkhehi balehi ekasatarājūsu parivāretvā  ṭhitesveva amhākaṃ rājānaṃ rāhumukhato candaṃ viya mocetvā  ādāyāgamanaṃ nāma mama bhāro''ti. tassevaṃ cintentassa sarīre  pīti uppajji. so pītivegena udānaṃ udānento imaṃ upaḍḍhagāthamāha  -- <br/><br/>[40] 634^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yasseva ^a^V6.0254^ea^ ghare bhuñjeyya bhogaṃ, tasseva  atthaṃ puriso careyyā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- yassa rañño santike puriso mahantaṃ issariyaṃ  labhitvā bhogaṃ bhuñjeyya, akkosantassapi paharantassapi gale gahetvā  nikkaḍḍhantassapi tasseva atthaṃ hitaṃ vuḍḍhiṃ paṇḍito kāyadvārādīhi  tīhi dvārehi careyya. na hi mittadubbhikammaṃ paṇḍitehi kātabbanti.<br/><br/>[03] iti ^a^M6.0274^ea^ cintetvā so nhatvā alaṅkaritvā  mahantena yasena rājakulaṃ gantvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhito  āha -- ``kiṃ, deva, gacchissatha uttarapañcālanagara''nti? ``āma,  tāta, pañcālacandiṃ alabhantassa mama kiṃ rajjena, mā maṃ pariccaji,  mayā saddhiṃyeva ehi. tattha amhākaṃ gatakāraṇā dve atthā  nipphajjissanti, itthiratanañca lacchāmi, raññā ca me saddhiṃ metti  patiṭṭhahissatī''ti. atha naṃ paṇḍito ``tena hi, deva, ahaṃ pure  gantvā tumhākaṃ nivesanāni māpessāmi, tumhe mayā pahitasāsanena  āgaccheyyāthā''ti vadanto dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[21] ``handāhaṃ gacchāmi pure janinda, pañcālarājassa puraṃ  surammaṃ. <br/><br/>[22] nivesanāni māpetuṃ, vedehassa yasassino.. <br/><br/>[40] 635^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nivesanāni māpetvā, vedehassa yasassino. <br/><br/>[22] yadā te pahiṇeyyāmi, tadā eyyāsi khattiyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P6.0427^ea^ ^b^vedehassā^eb^ti tava videharājassa.  ^b^eyyāsī^eb^ti āgaccheyyāsīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ``na kira maṃ paṇḍito pariccajatī''ti  haṭṭhatuṭṭho hutvā āha -- ``tāta, tava pure gacchantassa kiṃ laddhuṃ  vaṭṭatī''ti? ``balavāhanaṃ, devā''ti. ``yattakaṃ icchasi, tattakaṃ  gaṇha, tātā''ti. ``cattāri bandhanāgārāni vivarāpetvā corānaṃ  saṅkhalikabandhanāni bhindāpetvā tepi mayā saddhiṃ pesetha devā''ti.  ``yathāruci karohi, tātā''ti. mahāsatto bandhanāgāradvārāni  vivarāpetvā sūre mahāyodhe gataṭṭhāne kammaṃ nipphādetuṃ samatthe  nīharāpetvā ``maṃ upaṭṭhahathā''ti vatvā tesaṃ sakkāraṃ kāretvā  vaḍḍhakikammāracammakāraiṭṭhakapāsāṇakāracittakārādayo nānāsippakusalā  aṭṭhārasa seniyo ādāya ^a^V6.0255^ea^  vāsipharasukuddālakhaṇittiādīni bahūni upakaraṇāni gāhāpetvā  mahābalakāyaparivuto nagarā nikkhami. tamatthaṃ pakāsento satthā  āha -- <br/><br/>[40] 636^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato ^a^M6.0275^ea^ ca pāyāsi pure mahosadho,  pañcālarājassa puraṃ surammaṃ. <br/><br/>[22] nivesanāni māpetuṃ, vedehassa yasassino''ti..<br/><br/>[03] mahāsattopi gacchanto yojanantare yojanantare ekekaṃ gāmaṃ  nivesetvā ekekaṃ amaccaṃ ``tumhe rañño pañcālacandiṃ gahetvā  nivattanakāle hatthiassarathe kappetvā rājānaṃ ādāya paccāmitte  paṭibāhantā khippaṃ mithilaṃ pāpeyyāthā''ti vatvā ṭhapesi. gaṅgātīraṃ  pana patvā ānandakumāraṃ pakkosāpetvā ``ānanda, tvaṃ tīṇi  vaḍḍhakisatāni ādāya uddhaṃgaṅgaṃ gantvā sāradārūni gāhāpetvā  tisatamattā nāvā māpetvā nagarassatthāya tattheva tacchāpetvā sallahukānaṃ  dārūnaṃ nāvāya pūrāpetvā khippaṃ āgaccheyyāsī''ti pesesi. sayaṃ  pana nāvāya gaṅgaṃ taritvā otiṇṇaṭṭhānato paṭṭhāya padasaññāyeva gaṇetvā  ``idaṃ aḍḍhayojanaṭṭhānaṃ, ettha mahāumaṅgo bhavissati, imasmiṃ ṭhāne  rañño nivesananagaraṃ bhavissati, ito paṭṭhāya yāva rājagehā gāvutamatte  ṭhāne ^a^P6.0428^ea^ jaṅghaumaṅgo bhavissatī''ti paricchinditvā  nagaraṃ pāvisi. cūḷanirājā bodhisattassa āgamanaṃ sutvā ``idāni  me manoratho matthakaṃ pāpuṇissati, paccāmittānaṃ piṭṭhiṃ passissāmi,  imasmiṃ āgate vedehopi na cirasseva āgamissati, atha ne ubhopi  māretvā sakalajambudīpatale ekarajjaṃ karissāmī''ti paramatuṭṭhiṃ patto  ahosi. sakalanagaraṃ saṅkhubhi ``esa kira mahosadhapaṇḍito,  iminā kira ekasatarājāno leḍḍunā kākā viya palāpitā''ti.<br/><br/>[03] mahāsatto nāgaresu attano rūpasampattiṃ passantesuyeva rājadvāraṃ  gantvā rañño paṭivedetvā ``pavisatū''ti vutte pavisitvā rājānaṃ  vanditvā ekamantaṃ nisīdi. atha naṃ rājā paṭisanthāraṃ katvā  ``tāta, rājā kadā āgamissatī''ti pucchi. ``mayā pesitakāle,  devā''ti. ``tvaṃ pana kimatthaṃ āgatosī''ti. ``amhākaṃ rañño  nivesanaṃ māpetuṃ, devā''ti. ``sādhu, tātā''ti. athassa senāya  paribbayaṃ dāpetvā mahāsattassa mahantaṃ sakkāraṃ kāretvā nivesanagehaṃ  dāpetvā ``tāta, yāva te rājā nāgacchati, tāva anukkaṇṭhamāno  amhākampi kattabbayuttakaṃ ^a^M6.0276^ea^ karontova vasāhi  tva''nti āha. so kira rājanivesanaṃ abhiruhantova  mahāsopānapādamūle ṭhatvā ``idha jaṅghaumaṅgadvāraṃ bhavissatī''ti  sallakkhesi. athassa etadahosi ``rājā `amhākampi kattabbayuttakaṃ  karohī'ti vadati, umaṅge khaṇiyamāne yathā idaṃ sopānaṃ na  ^a^V6.0256^ea^ osakkati, tathā kātuṃ vaṭṭatī''ti. atha rājānaṃ  evamāha -- ``deva, ahaṃ pavisanto sopānapādamūle ṭhatvā navakammaṃ  olokento mahāsopāne dosaṃ passiṃ. sace te ruccati, ahaṃ dārūni  labhanto manāpaṃ katvā atthareyya''nti. ``sādhu, paṇḍita,  attharāhī''ti. so ``idha umaṅgadvāraṃ bhavissatī''ti sallakkhetvā taṃ  porāṇasopānaṃ haritvā yattha umaṅgadvāraṃ bhavissati, tattha paṃsuno  apatanatthāya phalakasanthāraṃ kāretvā yathā sopānaṃ na osakkati, evaṃ  niccalaṃ katvā sopānaṃ atthari. rājā taṃ kāraṇaṃ ajānanto ``mama  sinehena karotī''ti maññi.<br/><br/>[03] evaṃ taṃ divasaṃ teneva navakammena ^a^P6.0429^ea^  vītināmetvā punadivase rājānaṃ āha -- ``deva, sace amhākaṃ rañño  vasanaṭṭhānaṃ jāneyyāma, manāpaṃ katvā paṭijaggeyyāmā''ti. sādhu,  paṇḍita, ṭhapetvā mama nivesanaṃ sakalanagare yaṃ nivesanaṃ icchasi, taṃ  gaṇhāti. mahārāja, mayaṃ āgantukā, tumhākaṃ bahū vallabhā yodhā, te  attano attano gehesu gayhamānesu amhehi saddhiṃ kalahaṃ karissanti.  ``tadā, deva, tehi saddhiṃ mayaṃ kiṃ karissāmā''ti? ``tesaṃ vacanaṃ  mā gaṇha. yaṃ icchasi, taṃ ṭhānameva gaṇhāpehī''ti. ``deva, te  punappunaṃ āgantvā tumhākaṃ kathessanti, tena tumhākaṃ cittasukhaṃ na  labhissati. sace pana iccheyyātha, yāva mayaṃ nivesanāni gaṇhāma,  tāva amhākaṃyeva manussā dovārikā assu. tato te dvāraṃ  alabhitvā nāgamissanti. evaṃ sante tumhākampi cittasukhaṃ  labhissatī''ti. rājā ``sādhū''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] mahāsatto sopānapādamūle sopānasīse mahādvāreti sabbattha  attano manusseyeva ṭhapetvā ``kassaci pavisituṃ mā adatthā''ti  vatvā atha rañño mātu nivesanaṃ gantvā ``bhindanākāraṃ dassethā''ti  manusse āṇāpesi. te dvārakoṭṭhakālindato paṭṭhāya iṭṭhakā ca mattikā  ca apanetuṃ ārabhiṃsu. rājamātā taṃ pavattiṃ sutvā āgantvā  ``kissa, ^a^M6.0277^ea^ tātā, mama gehaṃ bhindathā''ti āha.  ``mahosadhapaṇḍito bhindāpetvā attano rañño nivesanaṃ kātukāmo''ti.  ``yadi evaṃ idheva vasathā''ti. ``amhākaṃ rañño mahantaṃ  balavāhanaṃ, idaṃ nappahoti, aññaṃ mahantaṃ gehaṃ karissāmā''ti.  ``tumhe maṃ na jānātha, ahaṃ rājamātā, idāni puttassa santikaṃ  gantvā jānissāmī''ti. ``mayaṃ rañño vacanena bhindāma, sakkontī  vārehī''ti. sā kujjhitvā ``idāni vo kattabbaṃ jānissāmī''ti  rājadvāraṃ agamāsi. atha naṃ ``mā pavisā''ti dovārikā vārayiṃsu.  ``ahaṃ rājamātā''ti. ``na mayaṃ taṃ jānāma, mayaṃ raññā  `kassaci pavisituṃ mā adatthā'ti āṇattā, gaccha tva''nti. sā  gahetabbagahaṇaṃ apassantī nivattitvā ^a^V6.0257^ea^ attano nivesanaṃ  olokentī aṭṭhāsi. atha naṃ eko puriso ``kiṃ idha ^a^P6.0430^ea^  karosi, gacchasi, na gacchasī''ti gīvāya gahetvā bhūmiyaṃ  pātesi.<br/><br/>[03] sā cintesi ``addhā ime rañño āṇattā bhavissanti,  itarathā evaṃ kātuṃ na sakkhissanti, paṇḍitasseva santikaṃ  gacchissāmī''ti. sā gantvā ``tāta mahosadha, kasmā mama  nivesanaṃ bhindāpesī''ti āha. so tāya saddhiṃ na kathesi, santike  ṭhito puriso panassa ``devi, kiṃ kathesī''ti āha. ``tāta,  mahosadhapaṇḍito kasmā mama gehaṃ bhindāpetī''ti? ``vedeharañño  vasanaṭṭhānaṃ kātu''nti. ``kiṃ, tāta, evaṃ mahante nagare aññattha  nivesanaṭṭhānaṃ na labbhatī''ti maññati. ``imaṃ satasahassaṃ lañjaṃ  gahetvā aññattha gehaṃ kāretū''ti. ``sādhu, devi, tumhākaṃ gehaṃ  vissajjāpessāmi, lañjassa gahitabhāvaṃ mā kassaci kathayittha. mā  no aññepi lañjaṃ datvā gehāni vissajjāpetukāmā ahesu''nti.  sādhu, tāta, ``rañño mātā lañjaṃ adāsī''ti mayhampi lajjanakameva,  tasmā na kassaci kathessāmīti. so ``sādhū''ti tassā santikā  satasahassaṃ gahetvā gehaṃ vissajjāpetvā kevaṭṭassa gehaṃ agamāsi.  sopi dvāraṃ gantvā veḷupesikāhi piṭṭhicammuppāṭanaṃ labhitvā  gahetabbagahaṇaṃ apassanto puna gehaṃ gantvā satasahassameva adāsi.  etenupāyena sakalanagare gehaṭṭhānaṃ gaṇhantena lañjaṃ gahetvā  laddhakahāpaṇānaññeva nava koṭiyo jātā.<br/><br/>[03] mahāsatto sakalanagaraṃ vicaritvā rājakulaṃ agamāsi. atha naṃ  rājā pucchi ``kiṃ, paṇḍita, laddhaṃ te vasanaṭṭhāna''nti?  ``mahārāja, adentā nāma ^a^M6.0278^ea^ natthi, apica kho pana  gehesu gayhamānesu kilamanti. tesaṃ piyavippayogaṃ kātuṃ amhākaṃ  ayuttaṃ. bahinagare gāvutamatte ṭhāne gaṅgāya ca nagarassa ca antare  asukaṭṭhāne amhākaṃ rañño vasananagaraṃ karissāmī''ti. taṃ sutvā  rājā ``antonagare yujjhitumpi dukkhaṃ, neva sakasenā, na parasenā  ñātuṃ sakkā. bahinagare pana sukhaṃ yuddhaṃ kātuṃ, tasmā bahinagareyeva te  koṭṭetvā ^a^P6.0431^ea^ māressāmā''ti tussitvā ``sādhu,  paṇḍita, tayā sallakkhitaṭṭhāneyeva kārehī''ti āha. ``mahārāja,  ahaṃ kāressāmi, tumhākaṃ pana manussehi dārupaṇṇādīnaṃ atthāya  amhākaṃ navakammaṭṭhānaṃ nāgantabbaṃ. āgacchantā hi kalahaṃ  karissanti, teneva tumhākañca amhākañca cittasukhaṃ na  bhavissatī''ti. ``sādhu, paṇḍita, tena passena nisañcāraṃ  kārehī''ti. ``deva, amhākaṃ hatthī udakābhiratā udakeyeva  kīḷissanti. udake āvile jāte `mahosadhassa āgatakālato  paṭṭhāya pasannaṃ udakaṃ pātuṃ na labhāmā'ti sace nāgarā kujjhissanti,  tampi sahitabba''nti ^a^V6.0258^ea^. rājā ``vissatthā tumhākaṃ  hatthī kīḷantū''ti vatvā nagare bheriṃ carāpesi -- ``yo ito  nikkhamitvā mahosadhassa nagaramāpitaṭṭhānaṃ gacchati, tassa  sahassadaṇḍo''ti.<br/><br/>[03] mahāsatto rājānaṃ vanditvā attano parisaṃ ādāya  nikkhamitvā yathāparicchinnaṭṭhāne nagaraṃ māpetuṃ ārabhi. pāragaṅgāya  vagguliṃ nāma gāmaṃ kāretvā hatthiassarathavāhanañceva gobalibaddañca  tattha ṭhapetvā nagarakaraṇaṃ vicārento ``ettakā idaṃ karontū''ti  sabbakammāni vibhajitvā umaṅgakammaṃ paṭṭhapesi. mahāumaṅgadvāraṃ  gaṅgātitthe ahosi. saṭṭhimattāni yodhasatāni mahāumaṅgaṃ khaṇanti.  mahantehi cammapasibbakehi vālukapaṃsuṃ haritvā gaṅgāya pātenti.  pātitapātitaṃ paṃsuṃ hatthī maddanti, gaṅgā āḷulā sandati.  nagaravāsino ``mahosadhassa āgatakālato paṭṭhāya pasannaṃ udakaṃ pātuṃ  na labhāma, gaṅgā āḷulā sandati, kiṃ nu kho eta''nti vadanti.  atha nesaṃ paṇḍitassa upanikkhittakapurisā ārocenti ``mahosadhassa  kira hatthī udakaṃ kīḷantā gaṅgāya kaddamaṃ karonti, tena gaṅgā  āḷulā sandatī''ti.<br/><br/>[03] bodhisattānaṃ ^a^M6.0279^ea^ adhippāyo nāma samijjhati,  tasmā umaṅge mūlāni vā khāṇukāni vā marumbāni vā pāsāṇāni  vā sabbepi bhūmiyaṃ pavisiṃsu. jaṅghaumaṅgassa dvāraṃ tasmiṃyeva nagare  ahosi. tīṇi purisasatāni jaṅghaumaṅgaṃ khaṇanti ^a^P6.0432^ea^,  cammapasibbakehi paṃsuṃharitvā tasmiṃ nagare pātenti.  pātitapātitaṃ udakena maddāpetvā pākāraṃ cinanti, aññāni vā  kammāni karonti. mahāumaṅgassa pavisanadvāraṃ nagare ahosi  aṭṭhārasahatthubbedhena yantayuttadvārena samannāgataṃ. tañhi ekāya āṇiyā  akkantāya pidhīyati, ekāya āṇiyā akkantāya vivarīyati.  mahāumaṅgassa dvīsu passesu iṭṭhakāhi cinitvā sudhākammaṃ kāresi,  matthake phalakena channaṃ kāretvā ullokaṃ mattikāya limpāpetvā setakammaṃ  kāretvā cittakammaṃ kāresi. sabbāni panettha asīti mahādvārāni  catusaṭṭhi cūḷadvārāni ahesuṃ, sabbāni yantayuttāneva. ekāya  āṇiyā akkantāya sabbāneva pidhīyanti, ekāya āṇiyā akkantāya  sabbāneva vivarīyanti. dvīsu passesu anekasatadīpālayā ahesuṃ,  tepi yantayuttāyeva. ekasmiṃ vivariyamāne sabbe vivarīyanti,  ekasmiṃ pidhīyamāne sabbe pidhīyanti. dvīsu passesu ekasatānaṃ  khattiyānaṃ ekasatasayanagabbhā ahesuṃ. ekekasmiṃ gabbhe  nānāvaṇṇapaccattharaṇatthataṃ ekekaṃ mahāsayanaṃ samussitasetacchattaṃ, ekekaṃ  mahāsayanaṃ nissāya ekekaṃ mātugāmarūpakaṃ uttamarūpadharaṃ patiṭṭhitaṃ.  taṃ hatthena aparāmasitvā ``manussarūpa''nti na sakkā ñātuṃ, apica  umaṅgassa ubhosu passesu kusalā cittakārā nānappakāraṃ cittakammaṃ  kariṃsu. sakkavilāsasinerusattaparibhaṇḍacakkavāḷasāgarasattamahāsara-  catumahādīpa-himavanta-anotattasara-manosilātala  candimasūriya-cātumahārājikādichakāmāvacarasampattiyopi ^a^V6.0259^ea^  sabbā umaṅgeyeva dassayiṃsu. bhūmiyaṃ rajatapaṭṭavaṇṇā vālukā  okiriṃsu, upari ullokapadumāni dassesuṃ. ubhosu passesu  nānappakāre āpaṇepi dassayiṃsu. tesu tesu ṭhānesu  gandhadāmapupphadāmādīni olambetvā sudhammādevasabhaṃ viya umaṅgaṃ  alaṅkariṃsu.<br/><br/>[03] tānipi kho tīṇi vaḍḍhakisatāni tīṇi nāvāsatāni  bandhitvā niṭṭhitaparikammānaṃ dabbasambhārānaṃ pūretvā gaṅgāya āharitvā  paṇḍitassa ārocesuṃ ^a^M6.0280^ea^. tāni so nagare upayogaṃ  netvā ``mayā āṇattadivaseyeva āhareyyāthā''ti vatvā nāvā  paṭicchannaṭṭhāne ṭhapāpesi. nagare udakaparikhā, kaddamaparikhā,  sukkhaparikhāti tisso parikhāyo kāresi. aṭṭhārasahattho pākāro  gopuraṭṭālako ^a^P6.0433^ea^ rājanivesanāni hatthisālādayo  pokkharaṇiyoti sabbametaṃ niṭṭhaṃ agamāsi. iti mahāumaṅgo  jaṅghaumaṅgo nagaranti sabbametaṃ catūhi māsehi niṭṭhitaṃ. atha  mahāsatto catumāsaccayena rañño āgamanatthāya dūtaṃ pāhesi. tamatthaṃ  pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 637^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nivesanāni māpetvā, vedehassa yasassino. <br/><br/>[27] athassa pāhiṇī dūtaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ. <br/><br/>[22] ehi dāni mahārāja, māpitaṃ te nivesana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pāhiṇī^eb^ti pesesi.<br/><br/>[03] rājā dūtassa vacanaṃ sutvā tuṭṭhacitto hutvā mahantena parivārena  nagarā nikkhami. tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 638^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato ca rājā pāyāsi, senāya caturaṅgiyā. <br/><br/>[22] anantavāhanaṃ daṭṭhuṃ, phītaṃ kapiliyaṃ pura''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anantavāhana^eb^nti aparimitahatthiassādivāhanaṃ.  ^b^kapiliyaṃ pura^eb^nti kapilaraṭṭhe māpitaṃ nagaraṃ.<br/><br/>[03] so anupubbena gantvā gaṅgātīraṃ pāpuṇi. atha naṃ mahāsatto  paccuggantvā attanā katanagaraṃ pavesesi. so tattha pāsādavaragato  nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā thokaṃ vissamitvā sāyanhasamaye  ^a^V6.0260^ea^ attano āgatabhāvaṃ ñāpetuṃ cūḷanirañño dūtaṃ pesesi.  tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 639^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato ca kho so gantvāna, brahmadattassa pāhiṇi. <br/><br/>[22] āgatosmi mahārāja, tava pādāni vandituṃ.. <br/><br/>[40] 640^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dadāhi dāni me bhariyaṃ, nāriṃ sabbaṅgasobhiniṃ. <br/><br/>[22] suvaṇṇena paṭicchannaṃ, dāsīgaṇapurakkhata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0281^ea^ ^b^vanditu^eb^nti vedeho mahallako,  cūḷanirājā tassa puttanattamattopi na hoti, kilesavasena mucchito  pana hutvā ``jāmātarena nāma sasuro vandanīyo''ti cintetvā tassa  cittaṃ ajānantova vandanasāsanaṃ pahiṇi. ^b^dadāhi dānī^eb^ti ahaṃ  tayā ``dhītaraṃ dassāmī''ti pakkosāpito, taṃ me idāni dehīti  pahiṇi. ^b^suvaṇṇena paṭicchanna^eb^nti suvaṇṇālaṅkārena paṭimaṇḍitaṃ.<br/><br/>[03] cūḷanirājā ^a^P6.0434^ea^ dūtassa vacanaṃ sutvā  somanassappatto ``idāni me paccāmitto kuhiṃ gamissati, ubhinnampi  nesaṃ sīsāni chinditvā jayapānaṃ pivissāmā''ti cintetvā kevalaṃ  somanassaṃ dassento dūtassa sakkāraṃ katvā anantaraṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 641^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``svāgataṃ teva vedeha, atho te adurāgataṃ. <br/><br/>[27] nakkhattaññeva paripuccha, ahaṃ kaññaṃ dadāmi te. <br/><br/>[22] suvaṇṇena paṭicchannaṃ, dāsīgaṇapurakkhata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vedehā^eb^ti vedehassa sāsanaṃ sutvā taṃ purato ṭhitaṃ  viya ālapati. atha vā ``evaṃ brahmadattena vuttanti vadehī''ti dūtaṃ  āṇāpento evamāha.<br/><br/>[03] taṃ sutvā dūto vedehassa santikaṃ gantvā ``deva,  maṅgalakiriyāya anucchavikaṃ nakkhattaṃ kira jānāhi, rājā te dhītaraṃ  detī''ti āha. so ``ajjeva nakkhattaṃ sobhana''nti puna dūtaṃ  pahiṇi. tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 642^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato ^a^V6.0261^ea^ ca rājā vedeho, nakkhattaṃ  paripucchatha. <br/><br/>[22] nakkhattaṃ paripucchitvā, brahmadattassa pāhiṇi.. <br/><br/>[40] 643^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dadāhi dāni me bhariyaṃ, nāriṃ sabbaṅgasobhiniṃ. <br/><br/>[22] suvaṇṇena paṭicchannaṃ, dāsīgaṇapurakkhata''nti..<br/><br/>[03] cūḷanirājāpi -- <br/><br/>[40] 644^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dadāmi dāni te bhariyaṃ, nāriṃ sabbaṅgasobhiniṃ. <br/><br/>[22] suvaṇṇena paṭicchannaṃ, dāsīgaṇapurakkhata''nti.. -- <br/><br/>[25] imaṃ ^a^M6.0282^ea^ gāthaṃ vatvā ``idāni pesemi,  idāni pesemī''ti musāvādaṃ katvā ekasatarājūnaṃ saññaṃ adāsi  ``aṭṭhārasākkhobhaṇisaṅkhāya senāya saddhiṃ sabbe yuddhasajjā hutvā  nikkhamantu, ajja ubhinnampi paccatthikānaṃ sīsāni chinditvā sve  jayapānaṃ pivissāmā''ti. te sabbepi nikkhamiṃsu. sayaṃ  nikkhanto pana mātaraṃ calākadeviñca aggamahesiṃ, nandādeviñca, puttaṃ  pañcālacandañca, dhītaraṃ pañcālacandiñcāti cattāro jane orodhehi  saddhiṃ pāsāde nivāsāpetvā nikkhami. bodhisattopi vedeharañño ceva  tena saddhiṃ āgatasenāya ca mahantaṃ sakkāraṃ kāresi ^a^P6.0435^ea^.  keci manussā suraṃ pivanti, keci macchamaṃsādīni khādanti, keci  dūramaggā āgatattā kilantā sayanti. videharājā pana senakādayo  cattāro paṇḍite gahetvā amaccagaṇaparivuto alaṅkatamahātale nisīdi.<br/><br/>[03] cūḷanirājāpi aṭṭhārasākkhobhaṇisaṅkhāya senāya sabbaṃ taṃ  nagaraṃ tisantiṃ catusaṅkhepaṃ parikkhipitvā anekasatasahassāhi ukkāhi  dhāriyamānāhi aruṇe uggacchanteyeva gahaṇasajjo hutvā aṭṭhāsi. taṃ  ñatvā mahāsatto attano yodhānaṃ tīṇi satāni pesesi ``tumhe  jaṅghaumaṅgena gantvā rañño mātarañca aggamahesiñca puttañca dhītarañca  jaṅghaumaṅgena ānetvā mahāumaṅgena netvā umaṅgadvārato bahi akatvā  antoumaṅgeyeva ṭhapetvā yāva amhākaṃ āgamanā rakkhantā tattha ṭhatvā  amhākaṃ āgamanakāle umaṅgā nīharitvā umaṅgadvāre mahāvisālamāḷake  ṭhapethā''ti. te tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā jaṅghaumaṅgena gantvā  sopānapādamūle phalakasantharaṇaṃ ugghāṭetvā sopānapādamūle sopānasīse  mahātaleti ettake ṭhāne ārakkhamanusse ca khujjādiparicārikāyo ca  hatthapādesu bandhitvā mukhañca pidahitvā tattha tattha paṭicchannaṭṭhāne  ^a^V6.0262^ea^ ṭhapetvā rañño paṭiyattaṃ khādanīyabhojanīyaṃ kiñci  khāditvā kiñci bhinditvā cuṇṇavicuṇṇaṃ katvā aparibhogaṃ katvā  chaḍḍetvā uparipāsādaṃ abhiruhiṃsu. tadā calākadevī nandādeviñca  rājaputtañca rājadhītarañca gahetvā ``ko jānāti, kiṃ bhavissatī''ti  maññamānā attanā saddhiṃ ekasayaneyeva sayāpesi. te yodhā  gabbhadvāre ṭhatvā pakkosiṃsu. sā nikkhamitvā ``kiṃ, tātā''ti āha.  ``devi, amhākaṃ rājā vedehañca mahosadhañca jīvitakkhayaṃ pāpetvā  sakalajambudīpe ^a^M6.0283^ea^ ekarajjaṃ katvā ekasatarājaparivuto  mahantena yasena ajja mahājayapānaṃ pivanto tumhe cattāropi jane  gahetvā ānehī''ti amhe pahiṇīti.<br/><br/>[03] tepi tesaṃ vacanaṃ saddahitvā pāsādā otaritvā sopānapādamūlaṃ  agamiṃsu. atha ne gahetvā jaṅghaumaṅgaṃ pavisiṃsu. te āhaṃsu  ``mayaṃ ettakaṃ kālaṃ idha vasantā imaṃ vīthiṃ na otiṇṇapubbā''ti.  ``devi, imaṃ vīthiṃ na sabbadā otaranti, maṅgalavīthi nāmesā,  ajja maṅgaladivasabhāvena rājā iminā maggena ^a^P6.0436^ea^  ānetuṃ āṇāpesī''ti. te tesaṃ vacanaṃ saddahiṃsu. athekacce te  cattāro gahetvā gacchiṃsu. ekacce nivattitvā rājanivesane ratanagabbhe  vivaritvā yathicchitaṃ ratanasāraṃ gahetvā āgamiṃsu. itarepi cattāro  khattiyā purato mahāumaṅgaṃ patvā alaṅkatadevasabhaṃ viya umaṅgaṃ disvā  ``rañño atthāya sajjita''nti saññaṃ kariṃsu. atha ne gaṅgāya  avidūraṭhānaṃ netvā antoumaṅgeyeva alaṅkatagabbhe nisīdāpetvā ekacce  ārakkhaṃ gahetvā acchiṃsu. ekacce tesaṃ ānītabhāvaṃ ñāpetuṃ gantvā  bodhisattassa ārocesuṃ. so tesaṃ kathaṃ sutvā ``idāni me  manoratho matthakaṃ pāpuṇissatī''ti somanassajāto rañño santikaṃ  gantvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. rājāpi kilesāturatāya ``idāni me  dhītaraṃ pesessati, idāni me dhītaraṃ pesessatī''ti pallaṅkato uṭṭhāya  vātapānena olokento anekehi ukkāsatasahassehi ekobhāsaṃ jātaṃ  nagaraṃ mahatiyā senāya parivutaṃ disvā āsaṅkitaparisaṅkito ``kiṃ  nu kho eta''nti paṇḍitehi saddhiṃ mantento gāthamāha -- <br/><br/>[40] 645^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hatthī assā rathā pattī, senā tiṭṭhanti vammitā. <br/><br/>[22] ukkā padittā jhāyanti, kiṃ nu maññanti paṇḍitā''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^kiṃ nu maññantī^eb^ti cūḷanirājā amhākaṃ tuṭṭho,  udāhu kuddho, kiṃ nu paṇḍitā maññantīti pucchi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā senako āha -- ``mā cintayittha, mahārāja,  atibahū ukkā paññāyanti, rājā ^a^V6.0263^ea^ tumhākaṃ dātuṃ dhītaraṃ  gahetvā eti maññe''ti. pukkusopi ^a^M6.0284^ea^ ``tumhākaṃ  āgantukasakkāraṃ kātuṃ ārakkhaṃ gahetvā ṭhito bhavissatī''ti āha.  evaṃ tesaṃ yaṃ yaṃ ruccati, taṃ taṃ kathayiṃsu. rājā pana ``asukaṭṭhāne  senā tiṭṭhantu, asukaṭṭhāne ārakkhaṃ gaṇhatha, appamattā hothā''ti  vadantānaṃ saddaṃ sutvā olokento sannaddhapañcāvudhaṃ senaṃ passitvā  maraṇabhayabhīto hutvā mahāsattassa kathaṃ paccāsīsanto itaraṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 646^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hatthī assā rathā pattī, senā tiṭṭhanti vammitā. <br/><br/>[22] ukkā padittā jhāyanti, kiṃ nu kāhanti paṇḍitā''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^kiṃ nu kāhanti paṇḍitā^eb^ti paṇḍita, kiṃ nāma  cintesi, imā senā amhākaṃ kiṃ karissantīti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P6.0437^ea^ sutvā mahāsatto ``imaṃ andhabālaṃ thokaṃ  santāsetvā pacchā mama paññābalaṃ dassetvā assāsessāmī''ti  cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 647^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rakkhati taṃ mahārāja, cūḷaneyyo mahabbalo. <br/><br/>[22] paduṭṭho brahmadattena, pāto taṃ ghātayissatī''ti..<br/><br/>[03] taṃ sutvā sabbe maraṇabhayatajjitā jātā. rañño kaṇḍo sussi  mukhe kheḷo parichijji, sarīre dāho uppajji. so maraṇabhayabhīto  paridevanto dve gāthā āha -- <br/><br/>[40] 648^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ubbedhati me hadayaṃ, mukhañca parisussati. <br/><br/>[22] nibbutiṃ nādhigacchāmi, aggidaḍḍhova ātape.. <br/><br/>[40] 649^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kammārānaṃ yathā ukkā, attho jhāyati no bahi. <br/><br/>[22] evampi hadayaṃ mayhaṃ, anto jhāyati no bahī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ubbedhatī^eb^ti tāta mahosadhapaṇḍita, hadayaṃ me  mahāvātappaharitaṃ viya pallavaṃ kampati. ^b^anto jhāyatī^eb^ti so  ``ukkā viya mayhaṃ hadayamaṃsaṃ abbhantare jhāyati, bahi pana na  jhāyatī''ti paridevati.<br/><br/>[03] mahāsatto ^a^V6.0264^ea^ tassa paridevitasaddaṃ sutvā ``ayaṃ  andhabālo aññesu divasesu mama vacanaṃ na akāsi, bhiyyo naṃ  niggaṇhissāmī''ti cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 650^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pamatto ^a^M6.0285^ea^ mantanātīto,  bhinnamantosi khattiya. <br/><br/>[22] idāni kho taṃ tāyantu, paṇḍitā mantino janā.. <br/><br/>[40] 651^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akatvāmaccassa vacanaṃ, atthakāmahitesino. <br/><br/>[22] attapītirato rājā, migo kūṭeva ohito.. <br/><br/>[40] 652^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāpi maccho baḷisaṃ, vaṅkaṃ maṃsena chāditaṃ. <br/><br/>[22] āmagiddho na jānāti, maccho maraṇamattano.. <br/><br/>[40] 653^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva tuvaṃ rāja, cūḷaneyyassa dhītaraṃ. <br/><br/>[22] kāmagiddho na jānāsi, macchova maraṇamattano.. <br/><br/>[40] 654^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace gacchasi pañcālaṃ, khippamattaṃ jahissasi. <br/><br/>[22] migaṃ panthānubandhaṃva, mahantaṃ bhayamessati.. <br/><br/>[40] 655^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anariyarūpo puriso janinda, ahīva ucchaṅgagato  ḍaseyya. <br/><br/>[22] na tena mittiṃ kayirātha dhīro, dukkho have kāpurisena  saṅgamo.. <br/><br/>[40] 656^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadeva ^a^P6.0438^ea^ jaññā purisaṃ janinda,  sīlavāyaṃ bahussuto. <br/><br/>[22] teneva mittiṃ kayirātha dhīro, sukho have sappurisena  saṅgamo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pamatto^eb^ti mahārāja, tvaṃ kāmena pamatto.  ^b^mantanātīto^eb^ti mayā anāgatabhayaṃ disvā paññāya paricchinditvā  mantitamantanaṃ atikkamanto. ^b^bhinnamanto^eb^ti mantanātikkantattāyeva  bhinnamanto, yo vā te senakādīhi saddhiṃ manto gahito, eso  bhinnotipi bhinnamantosi jāto. ^b^paṇḍitā^eb^ti ime senakādayo  cattāro janā idāni taṃ rakkhantu, passāmi nesaṃ balanti dīpeti.  ^b^akatvāmaccassā^eb^ti mama uttamāmaccassa vacanaṃ akatvā.  ^b^attapītirato^eb^ti attano kilesapītiyā abhirato hutvā.  ^b^migo kūṭeva ohito^eb^ti yathā nāma nivāpalobhena āgato migo  ^a^V6.0265^ea^ kūṭapāse bajjhati, evaṃ mama vacanaṃ aggahetvā  ``pañcālacandiṃ ^a^M6.0286^ea^ labhissāmī''ti kilesalobhena  āgantvā idāni kūṭapāse baddho migo viya jātosīti.<br/><br/>[03] ^b^``yathāpi macco''^eb^ti gāthādvayaṃ ``tadā mayā ayaṃ upamā  ābhatā''ti dassetuṃ vuttaṃ. ^b^``sace gacchasī''^eb^ti gāthāpi ``na  kevalaṃ ettakameva, imampi ahaṃ āhari''nti dassetuṃ vuttā.  ^b^anariyarūpo^eb^ti kevaṭṭabrāhmaṇasadiso asappurisajātiko  nillajjapuriso. ^b^na tena mitti^eb^nti tādisena saddhiṃ mittidhammaṃ  na kayirātha, tvaṃ pana kevaṭṭena saddhiṃ mittidhammaṃ katvā tassa vacanaṃ  gaṇhi. ^b^dukkho^eb^ti evarūpena saddhiṃ saṅgamo nāma ekavārampi  kato idhalokepi paralokepi mahādukkhāvahanato dukkho nāma hoti.  ^b^yadevā^eb^ti yaṃ eva, ayameva vā pāṭho. ^b^sukho^eb^ti  idhalokepi paralokepi sukhoyeva.<br/><br/>[03] atha naṃ ``puna evarūpaṃ karissatī''ti suṭṭhutaraṃ niggaṇhanto  pubbe raññā kathitakathaṃ āharitvā dassento -- <br/><br/>[40] 657^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bālo tuvaṃ eḷamūgosi rāja, yo uttamatthāni mayī  lapittho. <br/><br/>[22] kimevahaṃ naṅgalakoṭivaḍḍho, atthāni jānāmi yathāpi  aññe.. <br/><br/>[40] 658^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imaṃ gale gahetvāna, nāsetha vijitā mama. <br/><br/>[22] yo me ratanalābhassa, antarāyāya bhāsatī''ti.. -- <br/><br/>[25] imā dve gāthā vatvā ``mahārāja, ahaṃ gahapatiputto,  yathā tava aññe senakādayo paṇḍitā atthāni jānanti, tathā kimeva  ahaṃ jānissaṃ, agocaro esa mayhaṃ, gahapatisippamevāhaṃ jānāmi, ayaṃ  attho senakādīnaṃ paṇḍitānaṃ pākaṭo hoti, ajja te  aṭṭhārasākkhobhaṇisaṅkhāya ^a^P6.0439^ea^ senāya parivāritassa  senakādayo avassayā hontu, maṃ pana gīvāyaṃ gahetvā nikkaḍḍhituṃ  āṇāpesi, idāni maṃ kasmā pucchasī''ti evaṃ suniggahitaṃ niggaṇhi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā cintesi ``paṇḍito mayā kathitadosameva  katheti. pubbeva hi idaṃ anāgatabhayaṃ jāni, tena maṃ ativiya  niggaṇhāti, na kho ^a^M6.0287^ea^ panāyaṃ ettakaṃ kālaṃ  nikkammakova ^a^V6.0266^ea^ acchissati, avassaṃ iminā mayhaṃ  sotthibhāvo kato bhavissatī''ti. atha naṃ pariggaṇhanto dve gāthā  abhāsi -- <br/><br/>[40] 659^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mahosadha atītena, nānuvijjhanti paṇḍitā, <br/><br/>[22] kiṃ maṃ assaṃva sambaddhaṃ, patodeneva vijjhasi.. <br/><br/>[40] 660^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace passasi mokkhaṃ vā, khemaṃ vā pana passasi. <br/><br/>[22] teneva maṃ anusāsa, kiṃ atītena vijjhasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nānuvijjhantī^eb^ti atītadosaṃ gahetvā mukhasattīhi  na vijjhanti. ^b^assaṃva sambaddha^eb^nti sattusenāya parivutattā suṭṭhu  bandhitvā ṭhapitaṃ assaṃ viya kiṃ maṃ vijjhasi. ^b^teneva ma^eb^nti  evaṃ te mokkho bhavissati, evaṃ khemanti teneva sotthibhāvena maṃ  anusāsa assāsehi, tañhi ṭhapetvā aññaṃ me paṭisaraṇaṃ natthīti.<br/><br/>[03] atha naṃ mahāsatto ``ayaṃ rājā ativiya andhabālo,  purisavisesaṃ na jānāti, thokaṃ kilametvā pacchā tassa avassayo  bhavissamī''ti cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 661^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atītaṃ mānusaṃ kammaṃ, dukkaraṃ durabhisambhavaṃ. <br/><br/>[22] na taṃ sakkopi mocetuṃ, tvaṃ pajānassu khattiya.. <br/><br/>[40] 662^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``santi vehāyasā nāgā, iddhimanto yasassino. <br/><br/>[22] tepi ādāya gaccheyyuṃ, yassa honti tathāvidhā.. <br/><br/>[40] 663^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``santi vehāyasā assā, iddhimanto yasassino. <br/><br/>[22] tepi ādāya gaccheyyuṃ, yassa honti tathāvidhā.. <br/><br/>[40] 664^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``santi vehāyasā pakkhī, iddhimanto yasassino. <br/><br/>[22] tepi ādāya gaccheyyuṃ, yassa honti tathāvidhā.. <br/><br/>[40] 665^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``santi vehāyasā yakkhā, iddhimanto yasassino. <br/><br/>[22] tepi ādāya gaccheyyuṃ, yassa honti tathāvidhā.. <br/><br/>[40] 666^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atītaṃ ^a^V6.0267^ea^ mānusaṃ kammaṃ, dukkaraṃ  durabhisambhavaṃ. <br/><br/>[22] na taṃ sakkomi mocetuṃ, antalikkhena khattiyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P6.0440^ea^ ^a^M6.0288^ea^ ^b^kamma^eb^nti  mahārāja, idaṃ ito tava mocanaṃ nāma atītaṃ, manussehi kattabbakammaṃ  atītaṃ. ^b^dukkaraṃ durabhisambhava^eb^nti neva kātuṃ, na sambhavituṃ sakkā.  ^b^na taṃ sakkomī^eb^ti ahaṃ taṃ ito mocetuṃ na sakkomi. ^b^tvaṃ  pajānassu khattiyā^eb^ti mahārāja, tvamevettha kattabbaṃ jānassu.  ^b^vehāyasā^eb^ti ākāsena gamanasamatthā. ^b^nāgā^eb^ti hatthino.  ^b^yassā^eb^ti yassa rañño. ^b^tathāvidhā^eb^ti chaddantakule vā  uposathakule vā jātā nāgā honti, taṃ rājānaṃ te ādāya gaccheyyuṃ.  ^b^assā^eb^ti valāhakāssarājakule jātā assā.  ^b^pakkhī^eb^ti garuḷhaṃ sandhāyāha. ^b^yakkhā^eb^ti sātāgirādayo  yakkhā. ^b^antalikkhenā^eb^ti antalikkhena mocetuṃ na sakkomi,  taṃ ādāya ākāsena mithilaṃ netuṃ na sakkomīti attho.<br/><br/>[03] rājā taṃ sutvā appaṭibhāno nisīdi. atha senako cintesi  ``idāni rañño ceva amhākañca ṭhapetvā paṇḍitaṃ aññaṃ paṭisaraṇaṃ  natthi, rājā panassa kathaṃ sutvā maraṇabhayatajjito kiñci vattuṃ na  sakkoti, ahaṃ paṇḍitaṃ yācissāmī''ti. so yācanto dve gāthā  abhāsi -- <br/><br/>[40] 667^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atīradassī puriso, mahante udakaṇṇave. <br/><br/>[22] yattha so labhate gādhaṃ, tattha so vindate sukhaṃ.. <br/><br/>[40] 668^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ amhañca rañño ca, tvaṃ patiṭṭhā mahosadha. <br/><br/>[22] tvaṃ nosi mantinaṃ seṭṭho, amhe dukkhā pamocayā''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^atīradassī^eb^ti samudde bhinnanāvo tīraṃ apassanto.  ^b^yatthā^eb^ti ūmivegabbhāhato vicaranto yamhi padese patiṭṭhaṃ labhati.  ^b^pamocayā^eb^ti pubbepi mithilaṃ parivāretvā ṭhitakāle tayāva  pamocitamhā, idānipi tvameva amhe dukkhā mocehīti yāci.<br/><br/>[03] atha naṃ niggaṇhanto mahāsatto gāthāya ajjhabhāsi -- <br/><br/>[40] 669^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atītaṃ ^a^V6.0268^ea^ mānusaṃ kammaṃ, dukkaraṃ  durabhisambhavaṃ. <br/><br/>[22] na taṃ sakkomi mocetuṃ, tvaṃ pajānassu senakā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0289^ea^ ^b^pajānassu senakā^eb^ti senaka, ahaṃ  na sakkomi, tvaṃ pana imaṃ rājānaṃ ākāsena mithilaṃ nehīti.<br/><br/>[03] rājā gahetabbagahaṇaṃ apassanto maraṇabhayatajjito mahāsattena  saddhiṃ kathetuṃ asakkonto ``kadāci senakopi kiñci upāyaṃ jāneyya,  pucchissāmi tāva na''nti pucchanto gāthamāha -- <br/><br/>[40] 670^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``suṇohi metaṃ vacanaṃ, passa senaṃ mahabbhayaṃ. <br/><br/>[22] senakaṃ dāni pucchāmi, kiṃ kiccaṃ idha maññasī''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^a^P6.0441^ea^ ^b^kiṃ kicca^eb^nti kiṃ kātabbayuttakaṃ  idha maññasi, mahosadhenamhi pariccatto, yadi tvaṃ jānāsi, vadehīti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā senako ``maṃ rājā upāyaṃ pucchati, sobhano vā  hotu mā vā, kathessāmi ekaṃ upāya''nti cintetvā gāthamāha -- <br/><br/>[40] 671^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aggiṃ vā dvārato dema, gaṇhāmase vikantanaṃ. <br/><br/>[27] aññamaññaṃ vadhitvāna, khippaṃ hissāma jīvitaṃ. <br/><br/>[22] mā no rājā brahmadatto, ciraṃ dukkhena mārayī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dvārato^eb^ti dvāraṃ pidahitvā tattha aggiṃ dema.  ^b^vikantana^eb^nti aññamaññaṃ vikantanaṃ satthaṃ gaṇhāma.  ^b^hissāmā^eb^ti jīvitaṃ khippaṃ jahissāma, alaṅkatapāsādoyeva no  dārucitako bhavissati.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā anattamano ``attano puttadārassa evarūpaṃ  citakaṃ karohī''ti vatvā pukkusādayo pucchi. tepi attano patirūpā  bālakathāyeva kathayiṃsu. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[40] 672^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``suṇohi ^a^V6.0269^ea^ metaṃ vacanaṃ, passa senaṃ  mahabbhayaṃ. <br/><br/>[22] pukkusaṃ dāni pucchāmi, kiṃ kiccaṃ idha maññasi.. <br/><br/>[40] 673^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``visaṃ khāditvā mīyāma, khippaṃ hissāma jīvitaṃ. <br/><br/>[22] mā no rājā brahmadatto, ciraṃ dukkhena mārayi.. <br/><br/>[40] 674^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``suṇohi metaṃ vacanaṃ, passa senaṃ mahabbhayaṃ. <br/><br/>[22] kāmindaṃ dāni pucchāmi, kiṃ kiccaṃ idha maññasi.. <br/><br/>[40] 675^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rajjuyā ^a^M6.0290^ea^ bajjha mīyāma, papātā  papatāmase. <br/><br/>[22] mā no rājā brahmadatto, ciraṃ dukkhena mārayi.. <br/><br/>[40] 676^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``suṇohi metaṃ vacanaṃ, passa senaṃ mahabbhayaṃ. <br/><br/>[22] devindaṃ dāni pucchāmi, kiṃ kiccaṃ idha maññasi.. <br/><br/>[40] 677^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aggiṃ vā dvārato dema, gaṇhāmase vikantanaṃ. <br/><br/>[27] aññamaññaṃ vadhitvāna, khippaṃ hissāma jīvitaṃ. <br/><br/>[22] na no sakkoti mocetuṃ, sukheneva mahosadho''ti..<br/><br/>[03] apica etesu devindo ``ayaṃ rājā kiṃ karoti, aggimhi  sante khajjopanakaṃ dhamati, ṭhapetvā mahosadhaṃ añño idha sotthibhāvaṃ  kātuṃ samattho nāma natthi, ayaṃ taṃ apucchitvā ^a^P6.0442^ea^  amhe pucchati, mayaṃ kiṃ jānāmā''ti cintetvā aññaṃ upāyaṃ  apassanto senakena kathitameva kathetvā mahāsattaṃ vaṇṇento dve pāde  āha. tatrāyaṃ adhippāyo -- ``mahārāja, mayaṃ sabbepi paṇḍitameva  yācāma. sace pana yāciyamānopi na no sakkoti mocetuṃ sukheneva  mahosadho, atha senakassa vacanaṃ karissāmā''ti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā pubbe bodhisattassa kathitadosaṃ saritvā tena  saddhiṃ kathetuṃ asakkonto tassa suṇantasseva paridevanto āha -- <br/><br/>[40] 678^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā ^a^V6.0270^ea^ kadalino sāraṃ, anvesaṃ  nādhigacchati. <br/><br/>[22] evaṃ anvesamānā naṃ, pañhaṃ najjhagamāmase.. <br/><br/>[40] 679^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā simbalino sāraṃ, anvesaṃ nādhigacchati. <br/><br/>[22] evaṃ anvesamānā naṃ, pañhaṃ najjhagamāmase.. <br/><br/>[40] 680^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``adese vata no vuṭṭhaṃ, kuñjarānaṃ vanodake. <br/><br/>[22] sakāse dummanussānaṃ, bālānaṃ avijānataṃ.. <br/><br/>[40] 681^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ubbedhati me hadayaṃ, mukhañca parisussati. <br/><br/>[22] nibbutiṃ nādhigacchāmi, aggidaḍḍhova ātape.. <br/><br/>[40] 682^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kammārānaṃ ^a^M6.0291^ea^ yathā ukkā, anto  jhāyati no bahi. <br/><br/>[22] evampi hadayaṃ mayhaṃ, anto jhāyati no bahī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kadalino^eb^ti yathā kadalikkhandhassa nissārattā  sāratthiko puriso anvesantopi tato sāraṃ nādhigacchati, evaṃ mayaṃ  imamhā dukkhā muccanupāyaṃ pañhaṃ pañca paṇḍite pucchitvā anvesamānāpi  pañhaṃ najjhagamāmase. amhehi pucchitaṃ upāyaṃ ajānantā assuṇantā  viya jātā, mayaṃ taṃ pañhaṃ nādhigacchāma. dutiyagāthāyapi eseva  nayo. ^b^kuñjarānaṃ vanodake^eb^ti yathā kuñjarānaṃ nirudake ṭhāne vuṭṭhaṃ  adese vuṭṭhaṃ nāma hoti, te hi tathārūpe nirudake vanagahane padese  vasantā khippameva paccāmittānaṃ vasaṃ gacchanti, evaṃ amhehipi imesaṃ  dummanussānaṃ bālānaṃ santike vasantehi adese vuṭṭhaṃ. ettakesu hi  paṇḍitesu ekopi me idāni paṭisaraṇaṃ natthīti nānāvidhena vilapati.<br/><br/>[03] taṃ sutvā paṇḍito ``ayaṃ rājā ativiya kilamati. sace  naṃ na assāsessāmi, hadayena phalitena marissatī''ti cintetvā  assāsesi. tamatthaṃ ^a^P6.0443^ea^ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 683^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tato so paṇḍito dhīro, atthadassī mahosadho. <br/><br/>[22] vedehaṃ dukkhitaṃ disvā, idaṃ vacanamabravi.. <br/><br/>[40] 684^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā ^a^V6.0271^ea^ tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ bhāyi  rathesabha. <br/><br/>[22] ahaṃ taṃ mocayissāmi, rāhuggahaṃva candimaṃ.. <br/><br/>[40] 685^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ bhāyi rathesabha. <br/><br/>[22] ahaṃ taṃ mocayissāmi, rāhuggahaṃva sūriyaṃ.. <br/><br/>[40] 686^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ bhāyi rathesabha. <br/><br/>[22] ahaṃ taṃ mocayissāmi, paṅke sannaṃva kuñjaraṃ.. <br/><br/>[40] 687^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ bhāyi rathesabha. <br/><br/>[22] ahaṃ taṃ mocayissāmi, peḷābaddhaṃva pannagaṃ.. <br/><br/>[40] 688^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ bhāyi rathesabha. <br/><br/>[22] ahaṃ taṃ mocayissāmi, pakkhiṃ baddhaṃva pañjare.. <br/><br/>[40] 689^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā ^a^M6.0292^ea^ tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ  bhāyi rathesabha. <br/><br/>[22] ahaṃ taṃ mocayissāmi, macche jālagateriva.. <br/><br/>[40] 690^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ bhāyi rathesabha. <br/><br/>[22] ahaṃ taṃ mocayissāmi, sayoggabalavāhanaṃ.. <br/><br/>[40] 691^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā tvaṃ bhāyi mahārāja, mā tvaṃ bhāyi rathesabha. <br/><br/>[22] pañcālaṃ vāhayissāmi, kākasenaṃva leḍḍunā.. <br/><br/>[40] 692^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``adu paññā kimatthiyā, amacco vāpi tādiso. <br/><br/>[22] yo taṃ sambādhapakkhandaṃ, dukkhā na parimocaye''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ida^eb^nti davaḍāhadaḍḍhe araññe ghanavassaṃ vassāpento  viya naṃ assāsento idaṃ ``mā tvaṃ bhāyi, mahārājā''tiādikaṃ  vacanaṃ abravi. tattha ^b^sanna^eb^nti laggaṃ. ^b^peḷābaddha^eb^nti  peḷāya abbhantaragataṃ sappaṃ. ^b^pañcāla^eb^nti etaṃ evaṃ mahantimpi  pañcālarañño senaṃ. ^b^vāhayissāmī^eb^ti palāpessāmi  ^a^V6.0272^ea^. ^b^adū^eb^ti nāmatthe nipāto, paññā nāma  kimatthiyāti attho. ^b^amacco vāpi tādiso^eb^ti tādiso  paññāya sampanno amacco vāpi kimatthiyo, yo taṃ evaṃ  maraṇasambādhappattaṃ dukkhā na parimocaye. mahārāja, ahaṃ paṭhamataraṃ  āgacchanto nāma kimatthaṃ āgatoti maññasi. mā bhāyi, ahaṃ taṃ  imamhā dukkhā mocayissāmīti assāsesi.<br/><br/>[03] sopi tassa vacanaṃ sutvā ``idāni me jīvitaṃ laddha''nti  assāsaṃ paṭilabhi. bodhisattena sīhanāde kate sabbe ca tussiṃsu.  atha naṃ senako pucchi ``paṇḍita, tvaṃ sabbe amhe gahetvā gacchanto  kenupāyena gamissasī''ti? ``alaṅkataumaṅgena nessāmi, tumhe  gamanasajjā hothā''ti vatvā umaṅgadvāravivaraṇatthaṃ yodhe āṇāpento  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 693^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``etha ^a^P6.0444^ea^ māṇavā uṭṭhetha, mukhaṃ sodhetha  sandhino. <br/><br/>[22] vedeho sahamaccehi, umaṅgena gamissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^māṇavā^eb^ti taruṇādhivacanaṃ. ^b^mukhaṃ sodhethā^eb^ti  umaṅgadvāraṃ vivaratha. ^b^sandhino^eb^ti gharasandhino ca dvāraṃ sodhetha,  ekasatānaṃ sayanagabbhānaṃ dvāraṃ vivaratha, anekasatānaṃ dīpālayānaṃ dvāraṃ  vivarathāti.<br/><br/>[03] te ^a^M6.0293^ea^ uṭṭhāya umaṅgadvāraṃ vivariṃsu. sakalo  umaṅgo ekobhāso alaṅkatadevasabhā viya viroci. tamatthaṃ  pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 694^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tassa taṃ vacanaṃ sutvā, paṇḍitassānucārino. <br/><br/>[22] umaṅgadvāraṃ vivariṃsu, yantayutte ca aggaḷe''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anucārino^eb^ti veyyāvaccakarā. ^b^yantayutte ca  aggaḷe^eb^ti sūcighaṭikasampannāni ca dvārakavāṭāni. <br/><br/>[01] te umaṅgadvāraṃ vivaritvā mahāsattassa ārocesuṃ. so  rañño saññamadāsi ``kālo, deva, pāsādā otarathā''ti. taṃ  sutvā rājā otari. atha senako sīsato nāḷipaṭṭaṃ apanetvā  sāṭakaṃ omuñcitvā kacchaṃ daḷhaṃ bandhi. atha naṃ mahāsatto disvā  ``senaka, kiṃ karosī''ti pucchi. ``paṇḍita, umaṅgena gacchantehi  nāma veṭhanaṃ mocetvā kacchaṃ daḷhaṃ bandhitvā gantabba''nti  ^a^V6.0273^ea^. ``senaka, `umaṅgaṃ pavisanto onamitvā jaṇṇukehi  patiṭṭhāya pavisissāmī'ti mā saññamakāsi. sace hatthinā  gantukāmosi, hatthiṃ abhiruyha gacchāhi. sace assena gantukāmosi,  assaṃ abhiruyha gacchāhi. ucco umaṅgo aṭṭhārasahatthubbedho  visāladvāro, tvaṃ yathāruciyā alaṅkatappaṭiyatto rañño purato  gacchāhī''ti āha. bodhisatto kira senakassa gamanaṃ purato  vicāretvā rājānaṃ majjhe katvā sayaṃ pacchato ahosi. kiṃ kāraṇā?  rājā alaṅkataumaṅgaṃ olokento mā saṇikaṃ agamāsīti. umaṅge  mahājanassa yāgubhattakhādanīyādīni appamāṇāni ahesuṃ. te manussā  khādantā pivantā umaṅgaṃ olokentā gacchanti. mahāsatto ``yātha  mahārāja, yātha mahārājā''ti codento pacchato yāti. rājā  alaṅkatadevasabhaṃ viya umaṅgaṃ olokento yāti. tamatthaṃ ^a^P6.0445^ea^  pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 695^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``purato senako yāti, pacchato ca mahosadho. <br/><br/>[22] majjhe ca rājā vedeho, amaccaparivārito''ti..<br/><br/>[03] rañño ^a^M6.0294^ea^ āgatabhāvaṃ ñatvā te māṇavā  rājamātarañca deviñca puttañca dhītarañca umaṅgā nīharitvā  mahāvisālamāḷake ṭhapesuṃ. rājāpi bodhisattena saddhiṃ umaṅgā  nikkhami. te rājānañca paṇḍitañca disvā ``nissaṃsayaṃ parahatthaṃ  gatamhā, amhe gahetvā āgatehi paṇḍitassa purisehi bhavitabba''nti  maraṇabhayatajjitā mahāviravaṃ viraviṃsu. cūḷanirājāpi kira  vedeharañño palāyanabhayena gaṅgāto gāvutamattaṭṭhāne aṭṭhāsi. so  sannisinnāya rattiyā tesaṃ viravaṃ sutvā ``nandādeviyā viya  saddo''ti vattukāmopi ``kuhiṃ nandādeviṃ passissasī''ti  parihāsabhayena na kiñci āha. mahāsatto pana tasmiṃ ṭhāne  pañcālacandiṃ kumārikaṃ ratanarāsimhi ṭhapetvā abhisiñcitvā  ``mahārāja, tvaṃ imissā kāraṇā āgato, ayaṃ te aggamahesī  hotū''ti āha. tīṇi nāvāsatāni upaṭṭhāpesuṃ, rājā visālamāḷakā  otaritvā alaṅkatanāvaṃ abhiruhi. tepi cattāro khattiyā nāvaṃ  abhiruhiṃsu. tamatthaṃ pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 696^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``umaṅgā nikkhamitvāna, vedeho nāvamāruhi. <br/><br/>[22] abhiruḷhañca taṃ ñatvā, anusāsi mahosadho.. <br/><br/>[40] 697^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayaṃ te sasuro deva, ayaṃ sassu janādhipa. <br/><br/>[22] yathā mātu paṭipatti, evaṃ te hotu sassuyā.. <br/><br/>[40] 698^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāpi ^a^V6.0274^ea^ niyako bhātā, saudariyo  ekamātuko. <br/><br/>[22] evaṃ pañcālacando te, dayitabbo rathesabha.. <br/><br/>[40] 699^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayaṃ pañcālacandī te, rājaputtī abhicchitā. <br/><br/>[22] kāmaṃ karohi te tāya, bhariyā te rathesabhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anusāsī^eb^ti evaṃ kirassa ahosi ``kadāci eso  kujjhitvā cūḷanirañño mātaraṃ māreyya, abhirūpāya nandādeviyā  saddhiṃ saṃvāsaṃ kappeyya, rājakumāraṃ vā māreyya, paṭiññamassa  gaṇhissāmī''ti. tasmā ^b^``ayaṃ te''^eb^tiādīni vadanto  anusāsi. tattha ^b^ayaṃ te sasuro^eb^ti ayaṃ tava sasurassa  cūḷanirañño putto pañcālacandiyā kaniṭṭhabhātiko, ayaṃ te idāni  sasuro. ^b^ayaṃ sassū^eb^ti ayaṃ imissā mātā nandādevī nāma  tava sassu. ^b^yathāmātū^eb^ti yathā mātu puttā vattappaṭivattaṃ  karonti ^a^M6.0295^ea^, evaṃ ^a^P6.0446^ea^ te etissā  hotu, balavatiṃ mātusaññaṃ paccupaṭṭhāpetvā mā naṃ kadāci lobhacittena  olokehi. ^b^niyako^eb^ti ajjhattiko ekapitarā jāto.  ^b^ekamātuko^eb^ti ekamātarā jāto. ^b^dayitabbo^eb^ti  piyāyitabbo. ^b^bhariyā^eb^ti ayaṃ te bhariyā, mā etissā  avamānaṃ akāsīti rañño paṭiññaṃ gaṇhi.<br/><br/>[03] rājāpi ``sādhū''ti sampaṭicchi. rājamātaraṃ pana ārabbha  kiñci na kathesi. kiṃ kāraṇā? tassā mahallakabhāveneva. idaṃ  pana sabbaṃ bodhisatto tīre ṭhatvāva kathesi. atha naṃ rājā  mahādukkhato muttatāya gantukāmo hutvā ``tāta, tvaṃ tīre ṭhitova  kathesī''ti vatvā gāthamāha -- <br/><br/>[40] 700^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āruyha nāvaṃ taramāno, kiṃ nu tīramhi tiṭṭhasi. <br/><br/>[22] kicchā muttāmha dukkhato, yāma dāni mahosadhā''ti..<br/><br/>[03]  mahāsatto ``deva, tumhehi saddhiṃ gamanaṃ nāma mayhaṃ ayutta''nti  vatvā āha -- <br/><br/>[40] 701^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nesa dhammo mahārāja, yohaṃ senāya nāyako. <br/><br/>[22] senaṅgaṃ parihāpetvā, attānaṃ parimocaye.. <br/><br/>[40] 702^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nivesanamhi ^a^V6.0275^ea^ te deva, senaṅgaṃ  parihāpitaṃ. <br/><br/>[22] taṃ dinnaṃ brahmadattena, ānayissaṃ rathesabhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhammo^eb^ti sabhāvo. ^b^nivesanamhī^eb^ti taṃ nagaraṃ  sandhāyāha. ^b^parimocaye^eb^ti parimoceyyaṃ. ^b^parihāpita^eb^nti  chaḍḍitaṃ. tesu hi manussesu dūramaggaṃ āgatattā keci kilantā niddaṃ  okkantā keci khādantā pivantā amhākaṃ nikkhantabhāvampi na  jāniṃsu, keci gilānā. mayā saddhiṃ cattāro māse kammaṃ katvā  mama upakārakā manussā cettha bahū, na sakkā mayā ekamanussampi  chaḍḍetvā gantuṃ, ahaṃ pana nivattitvā sabbampi taṃ tava senaṃ brahmadattena  dinnaṃ appaṭividdhaṃ ānessāmi. tumhe, mahārāja, katthaci  avilambantā sīghaṃ gacchatha. mayā evā antarāmagge  hatthivāhanādīni ṭhapitāni, kilantakilantāni pahāya  samatthasamatthehi sīghaṃ mithilameva pavisathāti.<br/><br/>[03] tato ^a^M6.0296^ea^ rājā gāthamāha -- <br/><br/>[40] 703^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appaseno mahāsenaṃ, kathaṃ viggayha ṭhassasi. <br/><br/>[22] dubbalo balavantena, vihaññissasi paṇḍitā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P6.0447^ea^ ^b^viggayhā^eb^ti parippharitvā.  ^b^vihaññissasī^eb^ti haññissasi.<br/><br/>[03] tato bodhisatto āha -- <br/><br/>[40] 704^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appasenopi ce mantī, mahāsenaṃ amantinaṃ. <br/><br/>[22] jināti rājā rājāno, ādiccovudayaṃ tama''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mantī^eb^ti mantāya samannāgato paññavā upāyakusalo.  ^b^amantina^eb^nti anupāyakusalaṃ jināti, paññavā duppaññaṃ  jināti. ^b^rājā rājāno^eb^ti ekopi ca evarūpo rājā bahūpi  duppaññarājāno jinātiyeva. yathā kinti? ^b^ādiccovudayaṃ  tama^eb^nti, yathā ādicco udayanto tamaṃ viddhaṃsetvā ālokaṃ dasseti,  evaṃ jināti ceva sūriyo viya virocati ca.<br/><br/>[03] idaṃ vatvā mahāsatto rājānaṃ ``gacchatha tumhe''ti vanditvā  uyyojesi. so ``mutto vatamhi ^a^V6.0276^ea^ amittahatthato,  imissā ca laddhattā manorathopi me matthakaṃ patto''ti bodhisattassa  guṇe āvajjetvā uppannapītipāmojjo paṇḍitassa guṇe senakassa kathento  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 705^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``susukhaṃ vata saṃvāso, paṇḍitehīti senaka. <br/><br/>[27] pakkhīva pañjare baddhe, macche jālagateriva. <br/><br/>[22] amittahatthattagate, mocayī no mahosadho''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^susukhaṃ vatā^eb^ti atisukhaṃ vata idaṃ, yo saṃvāso  paṇḍitehi. ^b^itī^eb^ti kāraṇatthe nipāto. idaṃ vuttaṃ hoti --  yasmā amittahatthagate mocayi no mahosadho, tasmā, senaka, vadāmi.  susukhaṃ vata idaṃ, yo esa paṇḍitehi saṃvāsoti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M6.0297^ea^ sutvā senakopi paṇḍitassa guṇe kathento  āha -- <br/><br/>[40] 706^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evametaṃ mahārāja, paṇḍitā hi sukhāvahā. <br/><br/>[27] pakkhīva pañjare baddhe, macche jālagateriva. <br/><br/>[22] amittahatthattagate, mocayī no mahosadho''ti..<br/><br/>[03] atha vedeharājā nadiṃ uttaritvā yojanantare yojanantare  mahāsattena kāritagāmaṃ sampatto. tatrassa bodhisattena ṭhapitamanussā  hatthivāhanādīni ceva annapānādīni ca adaṃsu. so kilante  hatthiassarathādayo ṭhapetvā itare ādāya tehi saddhiṃ aññaṃ gāmaṃ  pāpuṇi. etenupāyena yojanasatikaṃ maggaṃ atikkamitvā punadivase  pātova mithilaṃ pāvisi. mahāsattopi umaṅgadvāraṃ gantvā ^a^P6.0448^ea^  attanā sannaddhakhaggaṃ omuñcitvā umaṅgadvāre vālukaṃ  viyūhitvā ṭhapesi. ṭhapetvā ca pana umaṅgaṃ pavisitvā umaṅgena  gantvā nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ abhiruyha gandhodakena nhatvā  nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā sayanavaragato ``manoratho me matthakaṃ  patto''ti āvajjento nipajji. atha tassā rattiyā accayena  cūḷanirājā senaṅgaṃ vicārayamāno taṃ nagaraṃ upāgami. tamatthaṃ  pakāsento satthā āha -- <br/><br/>[40] 707^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rakkhitvā kasiṇaṃ rattiṃ, cūḷaneyyo mahabbalo. <br/><br/>[22] udentaṃ aruṇuggasmiṃ, upakāriṃ upāgami.. <br/><br/>[40] 708^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āruyha ^a^V6.0277^ea^ pavaraṃ nāgaṃ, balavantaṃ  saṭṭhihāyanaṃ. <br/><br/>[22] rājā avoca pañcālo, cūḷaneyyo mahabbalo.. <br/><br/>[40] 709^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sannaddho maṇivammena, saramādāya pāṇinā. <br/><br/>[22] pesiye ajjhabhāsittha, puthugumbe samāgate''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kasiṇa^eb^nti sakalaṃ nissesaṃ. ^b^udenta^eb^nti  udente. ^b^upakāri^eb^nti pañcālanagaraṃ upādāya mahāsattenakāritattā  ``upakārī''ti laddhanāmakaṃ taṃ nagaraṃ upāgami. ^b^avocā^eb^ti  attano senaṃ avoca. ^b^pesiye^eb^ti attano pesanakārake.  ^b^ajjhabhāsitthā^eb^ti adhiabhāsittha, puretarameva abhāsittha,  ^b^puthugumbe^eb^ti bahūsu sippesu patiṭṭhite anekasippajānanaketi.<br/><br/>[03] idāni ^a^M6.0298^ea^ te sarūpato dassetumāha -- <br/><br/>[40] 710^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake. <br/><br/>[22] upāsanamhi katahatthe, vālavedhe samāgate''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^upāsanamhī^eb^ti dhanusippe. ^b^katahatthe^eb^ti  avirajjhanavedhitāya sampannahatthe.<br/><br/>[03] idāni rājā vedehaṃ jīvaggāhaṃ gaṇhāpetuṃ āṇāpento āha -- <br/><br/>[40] 711^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pesetha kuñjare dantī, balavante saṭṭhihāyane. <br/><br/>[22] maddantu kuñjarā nagaraṃ, vedehena sumāpitaṃ.. <br/><br/>[40] 712^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vacchadantamukhā setā, tikkhaggā aṭṭhivedhino. <br/><br/>[22] paṇunnā dhanuvegena, sampatantutarītarā.. <br/><br/>[40] 713^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``māṇavā vammino sūrā, citradaṇḍayutāvudhā. <br/><br/>[22] pakkhandino mahānāgā, hatthīnaṃ hontu sammukhā.. <br/><br/>[40] 714^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sattiyo ^a^V6.0278^ea^ teladhotāyo, accimantā  pabhassarā. <br/><br/>[22] vijjotamānā tiṭṭhantu, sataraṃsīva tārakā.. <br/><br/>[40] 715^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āvudhabalavantānaṃ ^a^P6.0449^ea^,  guṇikāyūradhārinaṃ. <br/><br/>[27] etādisānaṃ yodhānaṃ, saṅgāme apalāyinaṃ. <br/><br/>[22] vedeho kuto muccissati, sace pakkhīva kāhiti.. <br/><br/>[40] 716^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tiṃsa me purisanāvutyo, sabbevekekaniccitā. <br/><br/>[22] yesaṃ samaṃ na passāmi, kevalaṃ mahīmaṃ caraṃ.. <br/><br/>[40] 717^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāgā ca kappitā dantī, balavanto saṭṭhihāyanā. <br/><br/>[22] yesaṃ khandhesu sobhanti, kumārā cārudassanā.. <br/><br/>[40] 718^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pītālaṅkārā pītavasanā, pītuttaranivāsanā. <br/><br/>[22] nāgakhandhesu sobhanti, devaputtāva nandane.. <br/><br/>[40] 719^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pāṭhīnavaṇṇā nettiṃsā, teladhotā pabhassarā. <br/><br/>[22] niṭṭhitā naradhīrebhi, samadhārā sunissitā.. <br/><br/>[40] 720^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vellālino ^a^M6.0299^ea^ vītamalā,  sikkāyasamayā daḷā. <br/><br/>[22] gahitā balavantebhi, suppahārappahāribhi.. <br/><br/>[40] 721^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``suvaṇṇatharusampannā, lohitakacchupadhāritā. <br/><br/>[22] vivattamānā sobhanti, vijjūvabbhaghanantare.. <br/><br/>[40] 722^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``paṭākā vammino sūrā, asicammassa kovidā. <br/><br/>[22] dhanuggahā sikkhitarā, nāgakhandhe nipātino.. <br/><br/>[40] 723^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``etādisehi parikkhitto, natthi mokkho ito tava. <br/><br/>[22] pabhāvaṃ te na passāmi, yena tvaṃ mithilaṃ vaje''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0279^ea^ ^b^dantī^eb^ti sampannadante.  ^b^vacchadantamukhā^eb^ti nikhādanasadisamukhā. ^b^paṇunnā^eb^ti  vissaṭṭhā. ^b^sampatantutarītarā^eb^ti evarūpā sarā itarītarā  sampatantu samāgacchantu. ghanameghavassaṃ viya saravassaṃ vassathāti  āṇāpesi. ^b^māṇavā^eb^ti taruṇayodhā. ^b^vammino^eb^ti  vammahatthā. ^b^citradaṇḍayutāvudhā^eb^ti citradaṇḍayuttehi āvudhehi  samannāgatā. ^b^pakkhandino^eb^ti saṅgāmapakkhandikā.  ^b^mahānāgā^eb^ti mahānāgesu koñcanādaṃ katvā āgacchantesupi  niccalā ṭhatvā tesaṃ dante gahetvā luñcituṃ samatthā yodhā.  ^b^sataraṃsīva tārakā^eb^ti sataraṃsī viya osadhitārakā.  ^b^āvudhabalavantāna^eb^nti āvudhabalena yuttānaṃ samannāgatānaṃ.  ^b^guṇikāyūradhārina^eb^nti guṇi vuccati kavacaṃ, kavacāni ceva  kāyūrābharaṇāni ca dhārentānaṃ, kavacasaṅkhātāni vā kāyūrāni  dhārentānaṃ. ^b^sace pakkhīva kāhitī^eb^ti sacepi pakkhī viya  ākāse pakkhandanaṃ karissati, tathāpi kiṃ muccissatīti vadati.<br/><br/>[03] ^b^tiṃsa me purisanāvutyo^eb^ti purisānaṃ tiṃsasahassāni  navutisatāni tiṃsanāvutyoti vuccanti. ^b^sabbevekekaniccitā^eb^ti  ^a^P6.0450^ea^ ettakā mayhaṃ paresaṃ hatthato āvudhaṃ gahetvā  paccāmittānaṃ sīsapātanasamatthā ekekaṃ vicinitvā gahitā  anivattino yodhāti dasseti. ^b^kevalaṃ mahīmaṃ cara^eb^nti  sakalampi imaṃ mahiṃ caranto yesaṃ samaṃ sadisaṃ na passāmi, kuto  uttaritaraṃ, teyeva me yodhā ettakāti dasseti. ^b^cārudassanā^eb^ti  ^a^M6.0300^ea^ cāru vuccati suvaṇṇaṃ, suvaṇṇavaṇṇāti attho.  ^b^pītālaṅkārā^eb^ti pītavaṇṇasuvaṇṇālaṅkārā. ^b^pītavasanā^eb^ti  pītavaṇṇasuvaṇṇavatthā. ^b^pītuttaranivāsanā^eb^ti  pītauttarāsaṅganivatthā. ^b^pāṭhīnavaṇṇā^eb^ti pāsāṇamacchasadisā.  ^b^nettiṃsā^eb^ti khaggā. ^b^naradhīrebhī^eb^ti paṇḍitapurisehi.  ^b^sunissitā^eb^ti sunisitā atitikhiṇā.<br/><br/>[03] ^b^vellālino^eb^ti ṭhitamajjhanhike sūriyo viya vijjotamānā.  ^b^sikkāyasamayā^eb^ti satta vāre koñcasakuṇe khādāpetvā gahitena  sikkāyasena katā. ^b^suppahārappahāribhī^eb^ti daḷhappahārehi yodhehi.  ^b^lohitakacchupadhāritā^eb^ti lohitavaṇṇāya kosiyā samannāgatā.  ^b^paṭākā^eb^ti ākāse parivattanasamatthā. ^b^sūrā^eb^ti  jātisūrā. asicammassa ^b^kovidā^eb^ti etesaṃ gahaṇe kusalā.  ^b^dhanuggahā^eb^ti dhanuggahakā. ^b^sikkhitarā^eb^ti etasmiṃ  dhanuggahaṇe ativiya sikkhitā. ^b^nāgakhandhe nipātino^eb^ti  hatthikkhandhe khaggena chinditvā nipātanasamatthā. ^b^natthi  mokkho^eb^ti ambho, vedeha, tvaṃ paṭhamaṃ tāva gahapatiputtassānubhāvena  muttosi, idāni pana natthi tava mokkhoti vadati. ^b^pabhāvaṃ  te^eb^ti idāni te rājānubhāvaṃ na passāmi, yena tvaṃ mithilaṃ  gamissasi khippaṃ, jāle paviṭṭhamaccho viya jātosīti.<br/><br/>[03] cūḷanirājā ^a^V6.0280^ea^ vedehaṃ tajjento ``idāni naṃ  gaṇhissāmī''ti vajiraṅkusena nāgaṃ codento ``gaṇhatha, bhindatha,  vijjhathā''ti senaṃ āṇāpento upakārinagaraṃ avattharanto viya  upāgami. atha naṃ mahāsattassa upanikkhittakapurisā ``ko  jānāti, kiṃ bhavissatī''ti attano upaṭṭhāke gahetvā parivārayiṃsu.  tasmiṃ khaṇe bodhisatto sirisayanā vuṭṭhāya katasarīrappaṭijaggano  bhuttapātarāso alaṅkatappaṭiyatto satasahassagghanakaṃ kāsikavatthaṃ  nivāsetvā rattakambalaṃ ekaṃse karitvā sattaratanavicittaṃ valañjanadaṇḍakaṃ  ādāya suvaṇṇapādukaṃ āruyha devaccharāya viya alaṅkataitthiyā  vālabījaniyā bījiyamāno alaṅkatapāsāde sīhapañjaraṃ vivaritvā  cūḷanirañño attānaṃ dassento sakkadevarājalīlāya aparāparaṃ caṅkami.  cūḷanirājāpi tassa rūpasiriṃ oloketvā cittaṃ pasādetuṃ nāsakkhi,  ``idāni naṃ gaṇhissāmī''ti ^a^P6.0451^ea^ turitaturitova  ^a^M6.0301^ea^ hatthiṃ pesesi. paṇḍito cintesi ``ayaṃ `vedeho  me laddho'ti saññāya turitaturitova āgacchati, na jānāti attano  puttadāraṃ gahetvā amhākaṃ rañño gatabhāvaṃ, suvaṇṇādāsasadisaṃ mama mukhaṃ  dassetvā kathessāmi tena saddhi''nti. so vātapāne ṭhitova  madhurassaraṃ nicchāretvā tena saddhiṃ kathento āha -- <br/><br/>[40] 724^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kiṃ nu santaramānova, nāgaṃ pesesi kuñjaraṃ. <br/><br/>[22] pahaṭṭharūpo āpatasi, siddhatthosmīti maññasi.. <br/><br/>[40] 725^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``oharetaṃ dhanuṃ cāpaṃ, khurappaṃ paṭisaṃhara. <br/><br/>[22] oharetaṃ subhaṃ vammaṃ, veḷuriyamaṇisanthata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kuñjara^eb^nti seṭṭhaṃ. ^b^pahaṭṭharūpo^eb^ti haṭṭhatuṭṭhacitto  somanassajāto. ^b^āpatasī^eb^ti āgacchasi.  ^b^siddhatthosmī^eb^ti nipphannatthosmi, manoratho me matthakaṃ pattoti  maññasi. ^b^ohareta^eb^nti imaṃ cāpasaṅkhātaṃ dhanuṃ ohara, avahara,  chaḍḍehi, ko nu te etenattho. ^b^paṭisaṃharā^eb^ti apanetvā aññassa  vā dehi, paṭicchanne vā ṭhāne ṭhapehi, kiṃ khurappena karissasi.  ^b^vamma^eb^nti etaṃ vammampi apanehi. idaṃ tayā hiyyo paṭimukkaṃ  bhavissati, chaḍḍehi naṃ, mā te sarīraṃ uppaṇḍukaṃ ahosi, akilametvā  pātova nagaraṃ pavisāhīti raññā saddhiṃ keḷimakāsi.<br/><br/>[03] so tassa vacanaṃ sutvā ``gahapatiputto mayā saddhiṃ keḷiṃ  karoti, ajja te kattabbaṃ jānissāmī''ti taṃ tajjento gāthamāha -- <br/><br/>[40] 726^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pasannamukhavaṇṇosi ^a^V6.0281^ea^, mhitapubbañca  bhāsasi. <br/><br/>[22] hoti kho maraṇakāle, edisī vaṇṇasampadā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mhitapubbañcā^eb^ti paṭhamaṃ mhitaṃ katvā pacchā bhāsanto  mhitapubbameva bhāsasi, maṃ kismiñci na gaṇesi. ^b^hoti  kho^eb^ti maraṇakāle nāma vaṇṇasampadā hotiyeva, tasmā tvaṃ  virocasi, ajja te sīsaṃ chinditvā jayapānaṃ pivissāmāti.<br/><br/>[03] evaṃ tassa tena saddhiṃ kathanakāle mahābalakāyo mahāsattassa  rūpasiriṃ disvā ``ambho, amhākaṃ rājā mahosadhapaṇḍitena saddhiṃ  manteti ^a^M6.0302^ea^, kiṃ nu kho kathesi, etesaṃ kathaṃ  suṇissāmā''ti rañño santikameva agamāsi. paṇḍitopi tassa  kathaṃ sutvā ``na maṃ `mahosadhapaṇḍito'ti jānāsi. nāhaṃ attānaṃ  māretuṃ dassāmi, manto te ^a^P6.0452^ea^, deva, bhinno, kevaṭṭena  ca tayā ca hadayena cintitaṃ na jātaṃ, mukhena kathitameva jāta''nti  pakāsento āha -- <br/><br/>[40] 727^b^.^eb^ <br/><br/>[21] moghaṃ te gajjitaṃ rāja, bhinnamantosi khattiya. <br/><br/>[22] duggaṇhosi tayā rājā, khaḷuṅkeneva sindhavo.. <br/><br/>[40] 728^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tiṇṇo hiyyo rājā gaṅgaṃ, sāmacco saparijjano. <br/><br/>[22] haṃsarājaṃ yathā dhaṅko, anujjavaṃ patissasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhinnamantosī^eb^ti yo tayā kevaṭṭena saddhiṃ sayanagabbhe  manto gahito, taṃ mantaṃ na jānātīti mā saññaṃ kari, pageva so  mayā ñāto, bhinnamanto asi jāto. ^b^duggaṇhosi tayā^eb^ti  mahārāja, tayā amhākaṃ rājā assakhaḷuṅkena sindhavo viya  duggaṇhosi, khaḷuṅkaṃ āruḷhena javasampannaṃ ājānīyaṃ āruyha  gacchanto viya gahetuṃ na sakkāti attho. khaḷuṅko viya hi kevaṭṭo,  taṃ āruḷhapuriso viya tvaṃ, javasampanno sindhavo viya ahaṃ, taṃ  āruḷhapuriso viya amhākaṃ rājāti dasseti. ^b^tiṇṇo  hiyyo^eb^ti hiyyova uttiṇṇo. so ca kho sāmacco saparijano, na  ekakova palāyitvā gato. ^b^anujjava^eb^nti sace pana tvaṃ taṃ  anujavissasi anubandhissasi, atha yathā suvaṇṇahaṃsarājaṃ anujavanto  dhaṅko antarāva patissati, evaṃ patissasi, antarāva vināsaṃ  pāpuṇissasīti vadati.<br/><br/>[03] idāni ^a^V6.0282^ea^ so achambhitakesarasīho viya udāharaṇaṃ  āharanto āha -- <br/><br/>[40] 729^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``siṅgālā rattibhāgena, phullaṃ disvāna kiṃsukaṃ. <br/><br/>[22] maṃsapesīti maññantā, paribyūḷhā migādhamā.. <br/><br/>[40] 730^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vītivattāsu ^a^M6.0303^ea^ rattīsu, uggatasmiṃ  divākare. <br/><br/>[22] kiṃ sukaṃ phullitaṃ disvā, āsacchinnā migādhamā.. <br/><br/>[40] 731^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva tuvaṃ rāja, vedehaṃ parivāriya. <br/><br/>[22] āsacchinno gamissasi, siṅgālā kiṃsukaṃ yathā''ti..<br/><br/>[03]  tattha ^b^disvānā^eb^ti candālokena oloketvā.  ^b^paribyūḷhā^eb^ti pātova maṃsapesiṃ khāditvā gamissāmāti  parivāretvā aṭṭhaṃsu. ^b^vītivattāsū^eb^ti te yāsu yāsu rattīsu evaṃ  aṭṭhaṃsu, tāsu tāsu rattīsu atītāsu. ^b^disvā^eb^ti sūriyālokena  kiṃsukaṃ disvā ``na idaṃ maṃsa''nti ñatvā chinnāsā hutvā palāyiṃsu.  ^b^siṅgālā^eb^ti yathā siṅgālā kiṃsukaṃ parivāretvā āsacchinnā  gatā, evaṃ tuvampi idha vedeharañño natthibhāvaṃ ñatvā āsacchinno hutvā  gamissasi, senaṃ gahetvā palāyissasīti dīpeti.<br/><br/>[03] rājā tassa achambhitavacanaṃ sutvā cintesi ``ayaṃ  gahapatiputto atisūro hutvā kathesi, nissaṃsayaṃ vedeho palāto  bhavissatī''ti. so ativiya kujjhitvā ``pubbe mayaṃ gahapatiputtaṃ  ^a^P6.0453^ea^ nissāya udarasāṭakassapi assāmikā jātā,  idāni tena amhākaṃ hatthagato paccāmitto palāpito, bahussa vata no  anatthassa kārako, ubhinnaṃ kattabbakāraṇaṃ imasseva karissāmī''ti  tassa kāraṇaṃ kātuṃ āṇāpento āha -- <br/><br/>[40] 732^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imassa hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca chindatha. <br/><br/>[22] yo me amittaṃ hatthagataṃ, vedehaṃ parimocayi.. <br/><br/>[40] 733^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imaṃ maṃsaṃva pātabyaṃ, sūle katvā pacantu naṃ. <br/><br/>[22] yo me amittaṃ hatthagataṃ, vedehaṃ parimocayi.. <br/><br/>[40] 734^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāpi ^a^V6.0283^ea^ āsabhaṃ cammaṃ, pathabyā  vitanīyati. <br/><br/>[22] sīhassa atho byagghassa, hoti saṅkusamāhataṃ.. <br/><br/>[40] 735^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ taṃ vitanitvāna, vedhayissāmi sattiyā. <br/><br/>[22] yo me amittaṃ hatthagataṃ, vedehaṃ parimocayī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0304^ea^ ^b^pātabya^eb^nti pācayitabbaṃ  pacitabbayuttakaṃ migādīnaṃ maṃsaṃ viya imaṃ gahapatiputtaṃ sūle āvuṇitvā  pacantu. ^b^sīhassa atho byagghassā^eb^ti etesañca yathā cammaṃ  saṅkusamāhataṃ hoti, evaṃ hotu. ^b^vedhayissāmī^eb^ti  vijjhāpessāmi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā mahāsatto hasitaṃ katvā ``ayaṃ rājā attano deviyā  ca bandhavānañca mayā mithilaṃ pahitabhāvaṃ na jānāti, tena me imaṃ  kammakāraṇaṃ vicāreti, kodhavasena kho pana maṃ usunā vā vijjheyya,  aññaṃ vā attano ruccanakaṃ kareyya, sokāturaṃ imaṃ vedanāppattaṃ katvā  hatthipiṭṭheyeva visaññiṃ naṃ nipajjāpetuṃ taṃ kāraṇaṃ ārocessāmī''ti  cintetvā āha -- <br/><br/>[40] 736^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace me hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca checchasi. <br/><br/>[22] evaṃ pañcālacandassa, vedeho chedayissati.. <br/><br/>[40] 737^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace me hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca checchasi. <br/><br/>[22] evaṃ pañcālacandiyā, vedeho chedayissati.. <br/><br/>[40] 738^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace me hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca checchasi. <br/><br/>[22] evaṃ nandāya deviyā, vedeho chedayissati.. <br/><br/>[40] 739^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace me hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca checchasi. <br/><br/>[22] evaṃ te puttadārassa, vedeho chedayissati.. <br/><br/>[40] 740^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace ^a^P6.0454^ea^ maṃsaṃva pātabyaṃ, sūle katvā  pacissasi. <br/><br/>[22] evaṃ pañcālacandassa, vedeho pācayissati.. <br/><br/>[40] 741^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace ^a^V6.0284^ea^ maṃsaṃva pātabyaṃ, sūle katvā  pacissasi. <br/><br/>[22] evaṃ pañcālacandiyā, vedeho pācayissati.. <br/><br/>[40] 742^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace maṃsaṃva pātabyaṃ, sūle katvā pacissasi. <br/><br/>[22] evaṃ nandāya deviyā, vedeho pācayissati.. <br/><br/>[40] 743^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace maṃsaṃva pātabyaṃ, sūle katvā pacissasi. <br/><br/>[22] evaṃ te puttadārassa, vedeho pācayissati.. <br/><br/>[40] 744^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace ^a^M6.0305^ea^ maṃ vitanitvāna,  vedhayissasi sattiyā. <br/><br/>[22] evaṃ pañcālacandassa, vedeho vedhayissati.. <br/><br/>[40] 745^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace maṃ vitanitvāna, vedhayissasi sattiyā. <br/><br/>[22] evaṃ pañcālacandiyā, vedeho vedhayissati.. <br/><br/>[40] 746^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace maṃ vitanitvāna, vedhayissasi sattiyā. <br/><br/>[22] evaṃ nandāya deviyā, vedeho vedhayissati.. <br/><br/>[40] 747^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace maṃ vitanitvāna, vedhayissasi sattiyā. <br/><br/>[21] evaṃ te puttadārassa, vedeho vedhayissati. <br/><br/>[22] evaṃ no mantitaṃ raho, vedehena mayā saha.. <br/><br/>[40] 748^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāpi palasataṃ cammaṃ, kontimantāsuniṭṭhitaṃ. <br/><br/>[22] upeti tanutāṇāya, sarānaṃ paṭihantave.. <br/><br/>[40] 749^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sukhāvaho dukkhanudo, vedehassa yasassino. <br/><br/>[22] matiṃ te paṭihaññāmi, usuṃ palasatena vā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^chedayissatī^eb^ti ``paṇḍitassa kira cūḷaninā  hatthapādā chinnā''ti sutvāva chedayissati. ^b^puttadārassā^eb^ti  mama ekassa chindanapaccayā tava dvinnaṃ puttānañceva aggamahesiyā  ^a^V6.0285^ea^ cāti tiṇṇampi janānaṃ amhākaṃ rājā chedayissati.  ^b^evaṃ no mantitaṃ raho^eb^ti mahārāja, mayā ca vedeharājena ca evaṃ  rahasi mantitaṃ ``yaṃ yaṃ idha mayhaṃ cūḷanirājā kāreti, taṃ taṃ tattha  tassa puttadārānaṃ kātabba''nti. ^b^palasata^eb^nti palasatappamāṇaṃ bahū  khāre khādāpetvā mudubhāvaṃ upanītaṃ cammaṃ.  ^b^kontimantāsuniṭṭhita^eb^nti kontimantā vuccati cammakārasatthaṃ,  tāya kantanalikhitānaṃ vasena katattā suṭṭhu niṭṭhitaṃ.  ^b^tanutāṇāyā^eb^ti yathā taṃ cammaṃ saṅgāme sarānaṃ paṭihantave  sarīratāṇaṃ upeti, sare paṭihanitvā sarīraṃ rakkhati.  ^b^sukhāvaho^eb^ti mahārāja, ahampi amhākaṃ ^a^P6.0455^ea^  rañño paccāmittānaṃ vāraṇatthena taṃ saraparittāṇacammaṃ viya sukhāvaho.  ^b^dukkhanudo^eb^ti kāyikasukhacetasikasukhañca āvahāmi, dukkhañca  nudemi. ^b^mati^eb^nti tasmā tava matiṃ paññaṃ usuṃ tena  palasatacammena viya attano matiyā paṭihanissāmīti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M6.0306^ea^ sutvā rājā cintesi ``gahapatiputto kiṃ  katheti, yathā kira ahaṃ etassa karissāmi, evaṃ vedeharājā mama  puttadārānaṃ kammakāraṇaṃ karissati, na jānāti mama puttadārānaṃ  ārakkhassa susaṃvihitabhāvaṃ, `idāni māressatī'ti maraṇabhayena  vilapati, nāssa vacanaṃ saddahāmī''ti. mahāsatto ``ayaṃ maṃ  maraṇabhayena kathetīti maññati, jānāpessāmi na''nti cintetvā āha  -- <br/><br/>[40] 750^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``iṅgha passa mahārāja, suññaṃ antepuraṃ tava. <br/><br/>[27] orodhā ca kumārā ca, tava mātā ca khattiya. <br/><br/>[22] umaṅgā nīharitvāna, vedehassupanāmitā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^umaṅgā^eb^ti mahārāja, mayā attano māṇave pesetvā  pāsādā otarāpetvā jaṅghaumaṅgena āharāpetvā mahāumaṅgā nīharitvā  bandhavā te vedehassa upanāmitāti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā cintesi ``paṇḍito ativiya daḷhaṃ katvā  katheti, mayā ca rattibhāge gaṅgāpasse nandādeviyā saddo viya suto,  mahāpañño paṇḍito kadāci saccaṃ bhaṇeyyā''ti. so  uppannabalavasokopi satiṃ upaṭṭhāpetvā asocanto viya ekaṃ amaccaṃ  pakkosāpetvā jānanatthāya pesento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 751^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``iṅgha ^a^V6.0286^ea^ antepuraṃ mayhaṃ, gantvāna  vicinātha naṃ. <br/><br/>[22] yathā imassa vacanaṃ, saccaṃ vā yadi vā musā''ti..<br/><br/>[03] so saparivāro rājanivesanaṃ gantvā dvāraṃ vivaritvā anto  pavisitvā hatthapāde bandhitvā mukhañca pidahitvā nāgadantakesu  olaggite antepurapālake ca khujjavāmanakādayo ca bhājanāni  bhinditvā tattha tattha vippakiṇṇakhādanīyabhojanīyañca  ratanagharadvārāni vivaritvā kataratanavilopaṃ vivaṭadvāraṃ sirigabbhañca  yathāvivaṭehi eva vātapānehi pavisitvā caramānaṃ kākagaṇañca ^a^P6.0456^ea^  chaḍḍitagāmasadisaṃ susānabhūmiyaṃ viya ca nissirikaṃ  rājanivesanañca disvā punāgantvā rañño ārocento āha -- <br/><br/>[40] 752^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evametaṃ mahārāja, yathā āha mahosadho. <br/><br/>[22] suññaṃ antepuraṃ sabbaṃ, kākapaṭṭanakaṃ yathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0307^ea^ ^b^kākapaṭṭanakaṃ yathā^eb^ti macchagandhena  āgatehi kākagaṇehi samākiṇṇo samuddatīre chaḍḍitagāmako viya.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā catunnaṃ janānaṃ piyavippayogasambhavena sokena  kampamāno ``idaṃ mama dukkhaṃ gahapatiputtaṃ nissāya uppanna''nti  daṇḍena ghaṭṭito āsīviso viya bodhisattassa ativiya kujjhi.  mahāsatto tassākāraṃ disvā ``ayaṃ rājā mahāyaso kadāci  kodhavasena `kiṃ mama etehī'ti khattiyamānena maṃ viheṭheyya, yaṃnūnāhaṃ  nandādeviṃ iminā adiṭṭhapubbaṃ viya karonto tassā sarīravaṇṇaṃ  vaṇṇeyyaṃ. atha so taṃ anussaritvā `sacāhaṃ mahosadhaṃ māressāmi,  evarūpaṃ itthiratanaṃ na labhissāmi, amārento puna taṃ labhissāmī'ti  attano bhariyāya sinehena na kiñci mayhaṃ karissatī''ti cintetvā  attano anurakkhaṇatthaṃ pāsāde ṭhitova rattakambalantarā suvaṇṇavaṇṇaṃ  bāhuṃ nīharitvā tassā gatamaggācikkhanavasena vaṇṇento āha -- <br/><br/>[40] 753^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ito gatā mahārāja, nārī sabbaṅgasobhanā. <br/><br/>[22] kosambaphalakasussoṇī, haṃsagaggarabhāṇinī.. <br/><br/>[40] 754^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ito nītā mahārāja, nārī sabbaṅgasobhanā. <br/><br/>[22] koseyyavasanā sāmā, jātarūpasumekhalā.. <br/><br/>[40] 755^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``surattapādā ^a^V6.0287^ea^ kalyāṇī,  suvaṇṇamaṇimekhalā. <br/><br/>[22] pārevatakkhī sutanū, bimboṭṭhā tanumajjhimā.. <br/><br/>[40] 756^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sujātā bhujalaṭṭhīva, vedīva tanumajjhimā. <br/><br/>[22] dīghassā kesā asitā, īsakaggapavellitā.. <br/><br/>[40] 757^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sujātā migachāpāva, hemantaggisikhāriva. <br/><br/>[22] nadīva giriduggesu, sañchannā khuddaveḷubhi.. <br/><br/>[40] 758^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāganāsūru ^a^P6.0457^ea^ kalyāṇī, paramā  timbarutthanī. <br/><br/>[22] nātidīghā nātirassā, nālomā nātilomasā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ito^eb^ti umaṅgaṃ dasseti.  ^b^kosambaphalakasussoṇī^eb^ti visālakañcanaphalakaṃ viya sundarasoṇī.  ^b^haṃsagaggarabhāṇinī^eb^ti gocaratthāya vicarantānaṃ ^a^M6.0308^ea^  haṃsapotakānaṃ viya gaggarena madhurena sarena samannāgatā.  ^b^koseyyavasanā^eb^ti kañcanakhacitakoseyyavatthavasanā.  ^b^sāmā^eb^ti suvaṇṇasāmā. ^b^pārevatakkhī^eb^ti pañcasu pasādesu  rattaṭṭhāne pārevatasakuṇisadisakkhī. ^b^sutanū^eb^ti sobhanasarīrā.  ^b^bimboṭṭhā^eb^ti bimbaphalaṃ viya surajjitamaṭṭhoṭṭhapariyosānā.  ^b^tanumajjhimā^eb^ti karamitatanumajjhimā. ^b^sujātā  bhujalaṭṭhīvā^eb^ti vijambhanakāle vāteritarattapallavavilāsinī sujātā  bhujalatā viya virocati. ^b^vedīvā^eb^ti kañcanavedi viya  tanumajjhimā. ^b^īsakaggapavellitā^eb^ti īsakaṃ aggesu onatā.  īsakaggapavellitā vā nettiṃsāya aggaṃ viya vinatā.<br/><br/>[03] ^b^migachāpāvā^eb^ti pabbatasānumhi sujātā  ekavassikabyagghapotikā viya vilāsakuttiyuttā.  ^b^hemantaggisikhārivā^eb^ti obhāsasampannatāya hemante aggisikhā  viya sobhati. ^b^khuddaveḷubhī^eb^ti yathā khuddakehi udakaveḷūhi  sañchannā nadī sobhati, evaṃ tanukalomāya lomarājiyā sobhati.  ^b^kalyāṇī^eb^ti chavimaṃsakesanhāruaṭṭhīnaṃ vasena pañcavidhena  kalyāṇena samannāgatā. ^b^paramā timbarutthanī^eb^ti timbarutthanī  paramā uttamā, suvaṇṇaphalake ṭhapitasuvaṇṇavaṇṇatimbaruphaladvayamivassā  susaṇṭhānasampannaṃ nirantaraṃ thanayugalaṃ.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatte tassā rūpasiriṃ vaṇṇenteva tassa sā pubbe  adiṭṭhapubbā viya ahosi, balavasinehaṃ uppādesi. athassa  sinehuppattibhāvaṃ ñatvā mahāsatto anantaraṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 759^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nandāya ^a^V6.0288^ea^ nūna maraṇena, nandasi  sirivāhana. <br/><br/>[22] ahañca nūna nandā ca, gacchāma samasādhana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sirivāhanā^eb^ti sirisampannavāhana mahārāja, nūna tvaṃ  evaṃ uttamarūpadharāya nandāya maraṇena nandasīti vadati.  ^b^gacchāmā^eb^ti sace hi tvaṃ maṃ māressasi, ekaṃseneva amhākaṃ rājā  nandaṃ māressati. iti nandā ca ahañca yamassa santikaṃ  gamissāma, yamo amhe ubho disvā nandaṃ ^a^M6.0309^ea^ mayhameva  dassati, tassa tuyhaṃ maṃ māretvā tādisaṃ itthiratanaṃ alabhantassa kiṃ  rajjena, nāhaṃ attano maraṇena parihāniṃ passāmi, devāti.<br/><br/>[03] iti ^a^P6.0458^ea^ mahāsatto ettake ṭhāne nandameva  vaṇṇesi, na itare tayo jane. kiṃkāraṇā? sattā hi nāma  piyabhariyāsu viya sesesu ālayaṃ na karonti, mātaraṃ vā saranto  puttadhītaropi sarissatīti tasmā tameva vaṇṇesi, rājamātaraṃ pana  mahallikābhāvena na vaṇṇesi. ñāṇasampanne mahāsatte madhurassarena  vaṇṇenteyeva nandādevī āgantvā rañño purato ṭhitā viya ahosi.  tato rājā cintesi ``ṭhapetvā mahosadhaṃ añño mama bhariyaṃ ānetuṃ  samattho nāma natthī''ti. athassa naṃ sarantassa soko uppajji.  atha naṃ mahāsatto ``mā cintayittha, mahārāja, devī ca te putto ca  mātā ca tayopi āgacchissanti, mama gamanamevettha pamāṇaṃ, tasmā tvaṃ  assāsaṃ paṭilabha, narindā''ti rājānaṃ assāsesi. atha rājā  cintesi ``ahaṃ attano nagaraṃ surakkhitaṃ sugopitaṃ kārāpetvā imaṃ  upakārinagaraṃ ettakena balavāhanena parikkhipitvāva ṭhito. ayaṃ pana  paṇḍito evaṃ sugopitāpi mama nagarā deviñca me puttañca mātarañca  ānetvā vedehassa dāpesi. amhesu ca evaṃ parivāretvā ṭhitesveva  ekassapi ajānantassa vedehaṃ sasenāvāhanaṃ palāpesi. kiṃ nu kho  dibbamāyaṃ jānāti, udāhu cakkhumohana''nti. atha naṃ pucchanto  āha -- <br/><br/>[40] 760^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dibbaṃ adhīyase māyaṃ, akāsi cakkhumohanaṃ. <br/><br/>[22] yo me amittaṃ hatthagataṃ, vedehaṃ parimocayī''ti..<br/><br/>[03] taṃ sutvā mahāsatto ``ahaṃ dibbamāyaṃ jānāmi, paṇḍitā hi  nāma dibbamāyaṃ uggaṇhitvā bhaye sampatte attānampi parampi dukkhato  mocayantiyevā''ti vatvā āha -- <br/><br/>[40] 761^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``adhīyanti ^a^V6.0289^ea^ mahārāja, dibbamāyidha  paṇḍitā. <br/><br/>[22] te mocayanti attānaṃ, paṇḍitā mantino janā.. <br/><br/>[40] 762^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``santi ^a^M6.0310^ea^ māṇavaputtā me, kusalā  sandhichedakā. <br/><br/>[22] yesaṃ katena maggena, vedaho mithilaṃ gato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dibbamāyidhā^eb^ti dibbamāyaṃ idha.  ^b^māṇavaputtā^eb^ti upaṭṭhākataruṇayodhā. ^b^yesaṃ katenā^eb^ti yehi  katena. ^b^maggenā^eb^ti alaṅkataumaṅgena.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P6.0459^ea^ sutvā rājā ``alaṅkataumaṅgena kira  gato, kīdiso nu kho umaṅgo''ti umaṅgaṃ daṭṭhukāmo ahosi.  athassa icchitaṃ ñatvā mahāsatto ``rājā umaṅgaṃ daṭṭhukāmo,  dassessāmissa umaṅga''nti dassento āha -- <br/><br/>[40] 763^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``iṅgha passa mahārāja, umaṅgaṃ sādhu māpitaṃ. <br/><br/>[27] hatthīnaṃ atha assānaṃ, rathānaṃ atha pattinaṃ. <br/><br/>[22] ālokabhūtaṃ tiṭṭhantaṃ, umaṅgaṃ sādhu māpita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^hatthīna^eb^nti iṭṭhakakammacittakammavasena katānaṃ etesaṃ  hatthiādīnaṃ pantīhi upasobhitaṃ alaṅkatadevasabhāsadisaṃ ekobhāsaṃ  hutvā tiṭṭhantaṃ umaṅgaṃ passa, devāti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā ``mahārāja, mama paññāya māpite candassa  ca sūriyassa ca uṭṭhitaṭṭhāne viya pākaṭe alaṅkataumaṅge  asītimahādvārāni catusaṭṭhicūḷadvārāni ekasatasayanagabbhe  anekasatadīpagabbhe ca passa, mayā saddhiṃ samaggo sammodamāno hutvā  attano balena saddhiṃ upakārinagaraṃ pavisa, devā''ti nagaradvāraṃ  vivarāpesi. rājā ekasatarājaparivāro nagaraṃ pāvisi. mahāsatto  pāsādā oruyha rājānaṃ vanditvā saparivāraṃ ādāya umaṅgaṃ pāvisi.  rājā alaṅkatadevasabhaṃ viya umaṅgaṃ disvā bodhisattassa guṇe  vaṇṇento āha -- <br/><br/>[40] 764^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``lābhā vata videhānaṃ, yassimedisā paṇḍitā. <br/><br/>[22] ghare vasanti vijite, yathā tvaṃsi mahosadhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0290^ea^ ^b^videhāna^eb^nti evarūpānaṃ paṇḍitānaṃ  ākarassa uṭṭhānaṭṭhānabhūtassa videhānaṃ janapadassa lābhā vata.  ^b^yassimedisā^eb^ti yassa ime ^a^M6.0311^ea^ evarūpā paṇḍitā  upāyakusalā santike vā ekaghare vā ekajanapade vā ekaraṭṭhe vā  vasanti, tassapi lābhā vata. ^b^yathā tvaṃsī^eb^ti yathā tvaṃ asi,  tādisena paṇḍitena saddhiṃyeva ekaraṭṭhe vā ekajanapade vā ekanagare vā  ekaghare vā vasituṃ labhanti. tesaṃ videharaṭṭhavāsīnañceva  mithilanagaravāsīnañca tayā saddhiṃ ekato vasituṃ labhantānaṃ lābhā  vatāti vadati.<br/><br/>[03] athassa ^a^P6.0460^ea^ mahāsatto ekasatasayanagabbhe  dasseti. ekassa dvāre vivaṭe sabbesaṃ vivarīyati. ekassa dvāre  pidahite sabbesaṃ pidhīyati. rājā umaṅgaṃ olokento purato  gacchati, paṇḍito pana pacchato. sabbā senā umaṅgameva pāvisi.  rājā umaṅgato nikkhami. paṇḍito tassa nikkhantabhāvaṃ ñatvā sayaṃ  nikkhamitvā aññesaṃ nikkhamituṃ adatvā umaṅgadvāraṃ pidahanto āṇiṃ  akkami. tāvadeva asītimahādvārāni catusaṭṭhicūḷadvārāni  ekasatasayanagabbhadvārāni anekasatadīpagabbhadvārāni ca ekappahāreneva  pidahiṃsu. sakalo umaṅgo lokantariyanirayo viya andhakāro  ahosi. mahājano bhītatasito ahosi. mahāsatto hiyyo umaṅgaṃ  pavisanto yaṃ khaggaṃ vāluke ṭhapesi, taṃ gahetvā bhūmito  aṭṭhārasahatthubbedhaṃ ākāsaṃ ullaṅghitvā oruyha rājānaṃ hatthe gahetvā  asiṃ uggiritvā tāsetvā ``mahārāja, sakalajambudīpe rajjaṃ kassa  rajja''nti pucchi. so bhīto ``tuyhameva paṇḍitā''ti vatvā  ``abhayaṃ me dehī''ti āha. ``mā bhāyittha, mahārāja, nāhaṃ taṃ  māretukāmatāya khaggaṃ parāmasiṃ, mama paññānubhāvaṃ dassetuṃ  parāmasi''nti khaggaṃ rañño adāsi. atha naṃ khaggaṃ gahetvā ṭhitaṃ  ``mahārāja, sace maṃ māretukāmosi, idāneva iminā khaggena mārehi.  atha abhayaṃ dātukāmo, abhayaṃ dehī''ti āha. ``paṇḍita, mayā  tuyhampi abhayaṃ dinnameva, tvaṃ mā cintayī''ti asiṃ ṭhapetvā ubhopi  aññamaññaṃ adubbhāya sapathaṃ kariṃsu.<br/><br/>[03] atha rājā bodhisattaṃ āha -- ``paṇḍita, evaṃ ñāṇabalasampanno  hutvā rajjaṃ kasmā na gaṇhāsī''ti? ``mahārāja, ahaṃ icchamāno  ajjeva sakalajambudīpe rājāno māretvā rajjaṃ gaṇheyyaṃ, paraṃ māretvā  ca yasaggahaṇaṃ nāma paṇḍitehi na pasattha''nti. ``paṇḍita,  mahājano dvāraṃ alabhamāno paridevati, umaṅgadvāraṃ vivaritvā  mahājanassa jīvitadānaṃ dehī''ti ^a^M6.0312^ea^. so dvāraṃ  vivari, sakalo umaṅgo ekobhāso ahosi. mahājano assāsaṃ  paṭilabhi. sabbe rājāno attano senāya saddhiṃ nikkhamitvā  paṇḍitassa santikaṃ āgamiṃsu. so raññā saddhiṃ visālamāḷake  aṭṭhāsi. atha ^a^P6.0461^ea^ naṃ te rājāno āhaṃsu ``paṇḍita,  taṃ nissāya jīvitaṃ ^a^V6.0291^ea^ laddhaṃ, sace muhuttaṃ umaṅgadvāraṃ na  vivarittha, sabbesaṃ no tattheva maraṇaṃ abhavissā''ti. ``na  mahārājāno idāneva tumhehi maññeva nissāya jīvitaṃ laddhaṃ, pubbepi  laddhaṃyevā''ti. ``kadā, paṇḍitā''ti? ``ṭhapetvā amhākaṃ nagaraṃ  sakalajambudīpe rajjaṃ gahetvā uttarapañcālanagaraṃ gantvā uyyāne jayapānaṃ  pātuṃ surāya paṭiyattakālaṃ sarathā''ti? ``āma, paṇḍitā''ti.  tadā esa rājā kevaṭṭena saddhiṃ dummantitena visayojitāya surāya  ceva macchamaṃsehi ca tumhe māretuṃ kiccamakāsi. athāhaṃ ``mādise  paṇḍite dharamāne ime anāthamaraṇaṃ mā marantū''ti attano yodhe  pesetvā sabbabhājanāni bhindāpetvā etesaṃ mantaṃ bhinditvā tumhākaṃ  jīvitadānaṃ adāsinti. <br/><br/>[01] te sabbepi ubbiggamānasā hutvā cūḷanirājānaṃ pucchiṃsu  ``saccaṃ kira, mahārājā''ti? ``āma, mayā kevaṭṭassa kathaṃ gahetvā  kataṃ, saccameva paṇḍito kathetī''ti. te sabbepi mahāsattaṃ  āliṅgitvā ``paṇḍita, tvaṃ sabbesaṃ no patiṭṭhā jāto, taṃ nissāya  mayaṃ jīvitaṃ labhimhā''ti sabbapasādhanehi mahāsattassa pūjaṃ kariṃsu.  paṇḍito rājānaṃ āha -- ``mahārāja, tumhe mā cintayittha,  pāpamittasaṃsaggasseva esa doso, ime rājāno khamāpethā''ti. rājā  ``mayā duppurisaṃ nissāya tumhākaṃ evarūpaṃ kataṃ, esa mayhaṃ doso,  khamatha me dosaṃ, puna evarūpaṃ na karissāmī''ti khamāpesi. te  aññamaññaṃ accayaṃ desetvā samaggā sammodamānā ahesuṃ. atha rājā  bahūni khādanīyabhojanīyagandhamālādīni āharāpetvā sabbehi saddhiṃ  sattāhaṃ umaṅgeyeva kīḷitvā nagaraṃ pavisitvā mahāsattassa mahāsakkāraṃ  kāretvā ekasatarājaparivuto mahātale nisīditvā paṇḍitaṃ attano  santike vasāpetukāmatāya āha -- <br/><br/>[40] 765^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vuttiñca ^a^M6.0313^ea^ parihārañca, diguṇaṃ  bhattavetanaṃ. <br/><br/>[27] dadāmi vipule bhoge, bhuñja kāme ramassu ca. <br/><br/>[22] mā videhaṃ paccagamā, kiṃ videho karissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vutti^eb^nti yasanissitaṃ jīvitavuttiṃ.  ^b^parihāra^eb^nti gāmanigamadānaṃ. ^b^bhatta^eb^nti nivāpaṃ.  ^b^vetana^eb^nti paribbayaṃ. ^b^bhoge^eb^ti aññepi te vipule bhoge  dadāmi.<br/><br/>[03] paṇḍito ^a^P6.0462^ea^ taṃ paṭikkhipanto āha -- <br/><br/>[40] 766^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^V6.0292^ea^ cajetha mahārāja, bhattāraṃ dhanakāraṇā. <br/><br/>[27] ubhinnaṃ hoti gārayho, attano ca parassa ca. <br/><br/>[22] yāva jīveyya vedeho, nāññassa puriso siyā.. <br/><br/>[40] 767^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo cajetha mahārāja, bhattāraṃ dhanakāraṇā. <br/><br/>[27] ubhinnaṃ hoti gārayho, attano ca parassa ca. <br/><br/>[22] yāva tiṭṭheyya vedeho, nāññassa vijite vase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^attano ca parassa cā^eb^ti evarūpañhi ``dhanakāraṇā  mayā attano bhattāraṃ pariccajantena pāpaṃ kata''nti attāpi attānaṃ  garahati, ``iminā dhanakāraṇā attano bhattā pariccatto, pāpadhammo  aya''nti paropi garahati. tasmā na sakkā tasmiṃ dharante mayā  aññassa vijite vasitunti.<br/><br/>[03] atha naṃ rājā āha -- ``tena hi, paṇḍita, tava rañño  divaṅgatakāle idhāgantuṃ paṭiññaṃ dehī''ti. so ``sādhu, deva, ahaṃ  jīvanto āgamissāmī''ti āha. athassa rājā sattāhaṃ mahāsakkāraṃ  katvā sattāhaccayena puna āpucchanakāle ``ahaṃ te, paṇḍita,  idañcidañca dammī''ti vadanto gāthamāha -- <br/><br/>[40] 768^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dammi nikkhasahassaṃ te, gāmāsītiñca kāsisu. <br/><br/>[27] dāsisatāni cattāri, dammi bhariyāsatañca te. <br/><br/>[22] sabbaṃ senaṅgamādāya, sotthiṃ gaccha mahosadhā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nikkhasahassa^eb^nti pañcasuvaṇṇena nikkhena nikkhānaṃ  sahassaṃ. ^b^gāmā^eb^ti ye gāmā saṃvacchare saṃvacchare  sahassasahassuṭṭhānakā, te ca gāme ^a^M6.0314^ea^ te dammi.  ^b^kāsisū^eb^ti kāsiraṭṭhe. taṃ videharaṭṭhassa āsannaṃ, tasmā tatthassa  asītigāme adāsi.<br/><br/>[03] sopi rājānaṃ āha -- ``mahārāja, tumhe bandhavānaṃ mā  cintayittha, ahaṃ mama rañño gamanakāleyeva `mahārāja, nandādeviṃ  mātuṭṭhāne ṭhapeyyāsi, pañcālacandaṃ kaniṭṭhaṭṭhāne'ti vatvā dhītāya te  abhisekaṃ dāpetvā rājānaṃ uyyojesiṃ, mātarañca deviñca puttañca  sīghameva pesessāmī''ti. so ``sādhu, paṇḍitā''ti attano dhītu  dātabbāni  dāsidāsavatthālaṅkārasuvaṇṇahiraññālaṅkatahatthiassarathādīni  ^a^V6.0293^ea^ ``imāni tassā dadeyyāsī''ti mahāsattaṃ paṭicchāpetvā  senāvāhanassa kattabbakiccaṃ vicārento āha -- <br/><br/>[40] 769^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāva ^a^P6.0463^ea^ dadantu hatthīnaṃ, assānaṃ  diguṇaṃ vidhaṃ. <br/><br/>[22] tappentu annapānena, rathike pattikārake''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yāvā^eb^ti na kevalaṃ diguṇameva, yāva pahoti, tāva  hatthīnañca assānañca yavagodhumādividhaṃ dethāti vadati.  ^b^tappentū^eb^ti yattakena te antarāmagge akilantā gacchanti, tattakaṃ  dentā tappentu.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā paṇḍitaṃ uyyojento āha -- <br/><br/>[40] 770^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hatthī asse rathe pattī, gacchevādāya paṇḍita. <br/><br/>[22] passatu taṃ mahārājā, vedeho mithilaṃ gata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mithilaṃ gata^eb^nti sotthinā taṃ mithilanagaraṃ sampattaṃ  passatu.<br/><br/>[03] iti so paṇḍitassa mahantaṃ sakkāraṃ katvā uyyojesi. tepi  ekasatarājāno mahāsattassa sakkāraṃ katvā bahuṃ paṇṇākāraṃ adaṃsu.  tesaṃ santike upanikkhittakapurisāpi paṇḍitameva parivārayiṃsu. so  mahantena parivārena parivuto maggaṃ paṭipajjitvā antarāmaggeyeva  cūḷaniraññā dinnagāmato āyaṃ āharāpetuṃ purise pesetvā videharaṭṭhaṃ  sampāpuṇi. senakopi kintarāmagge attano purisaṃ ṭhapesi  ``cūḷanirañño puna āgamanaṃ vā anāgamanaṃ vā jānitvā yassa  kassaci āgamanañca mayhaṃ āroceyyāsī''ti. so  tiyojanamatthakeyeva mahāsattaṃ disvā āgantvā ``paṇḍito mahantena  parivārena āgacchatī''ti senakassa ārocesi. so taṃ sutvā  rājakulaṃ agamāsi ^a^M6.0315^ea^. rājāpi pāsādatale ṭhito  vātapānena olokento mahatiṃ senaṃ disvā ``mahosadhapaṇḍitassa senā  mandā, ayaṃ ativiya mahatī senā dissati, kiṃ nu kho cūḷanirājā  āgato siyā''ti bhītatasito tamatthaṃ pucchanto āha -- <br/><br/>[40] 771^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hatthī ^a^V6.0294^ea^ assā rathā pattī, senā  padissate mahā. <br/><br/>[22] caturaṅginī bhīsarūpā, kiṃ nu maññasi paṇḍitā''ti..<br/><br/>[03]  athassa senako tamatthaṃ ārocento āha -- <br/><br/>[40] 772^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ānando te mahārāja, uttamo paṭidissati. <br/><br/>[22] sabbaṃ senaṅgamādāya, sotthiṃ patto mahosadho''ti..<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā āha -- ``senaka, paṇḍitassa senā mandā,  ayaṃ pana ^a^P6.0464^ea^ mahatī''ti. ``mahārāja, cūḷanirājā  tena pasādito bhavissati, tenassa pasannena dinnā bhavissatī''ti.  rājā nagare bheriṃ carāpesi ``nagaraṃ alaṅkaritvā paṇḍitassa  paccuggamanaṃ karontū''ti. nāgarā tathā kariṃsu. paṇḍito nagaraṃ  pavisitvā rājakulaṃ gantvā rājānaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi.  atha naṃ rājā uṭṭhāya āliṅgitvā pallaṅkavaragato paṭisanthāraṃ karonto  āha -- <br/><br/>[40] 773^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā petaṃ susānasmiṃ, chaḍḍetvā caturo janā. <br/><br/>[22] evaṃ kapilayye tyamha, chaḍḍayitvā idhāgatā.. <br/><br/>[40] 774^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā. <br/><br/>[22] kena vā atthajātena, attānaṃ parimocayī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^caturo janā^eb^ti paṇḍita, yathā nāma kālakataṃ caturo  janā mañcakena susānaṃ netvā tattha chaḍḍetvā anapekkhā gacchanti, evaṃ  kapilayye raṭṭhe taṃ chaḍḍetvā mayaṃ imāgatāti attho. ^b^kena  vaṇṇenā^eb^ti kena kāraṇena. ^b^hetunā^eb^ti paccayena.  ^b^atthajātenā^eb^ti atthena. ^b^attānaṃ parimocayī^eb^ti  amittahatthagato kena kāraṇena paccayena kena atthena tvaṃ attānaṃ  parimocesīti pucchati.<br/><br/>[03] tato ^a^M6.0316^ea^ mahāsatto āha -- <br/><br/>[40] 775^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atthaṃ atthena vedeha, mantaṃ mantena khattiya. <br/><br/>[22] parivārayiṃ rājānaṃ, jambudīpaṃva sāgaro''ti..<br/><br/>[03] tassattho ^a^V6.0295^ea^ -- ahaṃ, mahārāja, tena cintitaṃ atthaṃ  attano cintitena atthena, tena ca mantitaṃ mantaṃ attano mantitena  mantena parivāresiṃ. na kevalañca ettakameva, ekasatarājaparivāraṃ pana  taṃ rājānaṃ jambudīpaṃ sāgaro viya parivārayissanti. sabbaṃ attano  katakammaṃ vitthāretvā kathesi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā rājā ativiya tussi. athassa paṇḍito  cūḷaniraññā attano dinnaṃ paṇṇākāraṃ ācikkhanto āha -- <br/><br/>[40] 776^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dinnaṃ nikkhasahassaṃ me, gāmāsīti ca kāsisu. <br/><br/>[27] dāsisatāni cattāri, dinnaṃ bhariyāsatañca me. <br/><br/>[22] sabbaṃ senaṅgamādāya, sotthināmhi idhāgato''ti..<br/><br/>[03] tato rājā ativiya tuṭṭhapahaṭṭho mahāsattassa guṇaṃ vaṇṇento  tameva udānaṃ udānesi -- <br/><br/>[40] 777^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``susukhaṃ ^a^P6.0465^ea^ vata saṃvāso,  paṇḍitehīti senaka. <br/><br/>[27] pakkhīva pañjare baddhe macche jālagateriva. <br/><br/>[22] amittahatthattagate, mocayī no mahosadho''ti..<br/><br/>[03] senakopi tassa vacanaṃ sampaṭicchanto tameva gāthamāha -- <br/><br/>[40] 778^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evametaṃ mahārāja, paṇḍitā hi sukhāvahā. <br/><br/>[27] pakkhīva pañjare baddhe, macche jālagateriva. <br/><br/>[22] amittahatthattagate, mocayī no mahosadho''ti..<br/><br/>[03] atha rājā nagare chaṇabheriṃ carāpetvā ``sattāhaṃ mahāchaṇaṃ  karontu, yesaṃ mayi sineho atthi, te sabbe paṇḍitassa sakkāraṃ  sammānaṃ karontū''ti āṇāpento āha -- <br/><br/>[40] 779^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āhaññantu ^a^M6.0317^ea^ sabbavīṇā, bheriyo  dindimāni ca. <br/><br/>[22] dhamentu māgadhā saṅkhā, vaggū nadantu dundubhī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0296^ea^ ^b^āhaññantū^eb^ti vādiyantu. ^b^māgadhā  saṅkhā^eb^ti magadharaṭṭhe sañjātā saṅkhā. ^b^dundubhī^eb^ti mahābheriyo.<br/><br/>[03] atha te nāgarā ca jānapadā ca pakatiyāpi paṇḍitassa sakkāraṃ  kātukāmā bherisaddaṃ sutvā atirekataraṃ akaṃsu. tamatthaṃ pakāsento  satthā āha -- <br/><br/>[40] 780^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā. <br/><br/>[22] bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.. <br/><br/>[40] 781^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā. <br/><br/>[22] bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.. <br/><br/>[40] 782^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā. <br/><br/>[22] bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.. <br/><br/>[40] 783^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahujano pasannosi, disvā paṇḍitamāgataṃ. <br/><br/>[22] paṇḍitamhi anuppatte, celukkhepo avattathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^orodhā^eb^ti udumbaradeviṃ ādiṃ katvā antepurikā.  ^b^abhihārayu^eb^nti abhihārāpesuṃ, pahiṇiṃsūti attho.  ^b^bahujano^eb^ti bhikkhave, nagaravāsino ca catudvāragāmavāsino ca  janapadavāsino cāti bahujano pasanno ahosi. ^b^disvā  paṇḍitamāgata^eb^nti paṇḍitaṃ mithilaṃ āgataṃ disvā. ^b^avattathā^eb^ti  paṇḍitamhi mithilaṃ anuppatte ``ayaṃ no paṭhamameva paccāmittavasaṃ gataṃ  rājānaṃ ^a^P6.0466^ea^ mocetvā pesetvā pacchā ekasatarājāno  aññamaññaṃ khamāpetvā samagge katvā cūḷaniṃ pasādetvā tena dinnaṃ  mahantaṃ yasaṃ ādāya āgato''ti tuṭṭhacittena janena pavattito  celukkhepo pavattatha.<br/><br/>[03] atha mahāsatto chaṇāvasāne rājakulaṃ āgantvā ``mahārāja,  cūḷanirañño mātarañca deviñca puttañca sīghaṃ pesetuṃ vaṭṭatī''ti āha.  ``sādhu, tāta, pesehī''ti. so tesaṃ tiṇṇaṃ janānaṃ mahantaṃ  sakkāraṃ katvā ^a^M6.0318^ea^ attanā saddhiṃ āgatasenāyapi sakkāraṃ  sammānaṃ kāretvā te tayo jane mahantena parivārena attano purisehi  saddhiṃ pesesi. raññā attano dinnā satabhariyā ^a^V6.0297^ea^ ca  cattāri dāsisatāni ca nandādeviyā saddhiṃ pesesi, attanā saddhiṃ  āgatasenampi tehi saddhiṃyeva pesesi. te mahantena parivārena  uttarapañcālanagaraṃ pāpuṇiṃsu. atha rājā mātaraṃ pucchi ``kiṃ, amma,  vedeharājena te saṅgaho kato''ti? ``kiṃ tāta, kathesi, maṃ  devatāṭhāne ṭhapetvā sakkāramakāsi, nandādevimpi mātuṭṭhāne ṭhapesi,  pañcālacandaṃ kaniṭṭhabhātikaṭṭhāne ṭhapesī''ti. taṃ sutvā rājā  ativiya tussitvā bahuṃ paṇṇākāraṃ pesesi. tato paṭṭhāya te ubhopi  samaggā sammodamānā vasiṃsūti. <br/><br/>[06] mahāumaṅgakhaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ. <br/><br/>[06] dakarakkhasapañho<br/><br/>[03] pañcālacandī videharaññā piyā ahosi manāpā. sā dutiye  saṃvacchare puttaṃ vijāyi. tassa dasame saṃvacchare vedeharājā  kālamakāsi. bodhisatto tassa chattaṃ ussāpetvā ``deva, ahaṃ tava  ayyakassa cūḷanirañño santikaṃ gamissāmī''ti āpucchi. paṇḍita,  mā maṃ daharaṃ chaḍḍetvā gamittha, ahaṃ taṃ pituṭṭhāne ṭhapetvā sakkāraṃ  karissāmīti. pañcālacandīpi naṃ ``paṇḍita, tumhākaṃ gatakāle  aññaṃ paṭisaraṇaṃ natthi, mā gamitthā''ti yāci. sopi ``mayā  rañño paṭiññā dinnā, na sakkā agantu''nti mahājanassa kalunaṃ  paridevantasseva attano upaṭṭhāke gahetvā nagarā nikkhamitvā  uttarapañcālanagaraṃ gato. rājā tassāgamanaṃ sutvā paccuggantvā  mahantena sakkārena nagaraṃ pavesetvā mahantaṃ gehaṃ datvā ṭhapetvā paṭhamadinne  ^a^P6.0467^ea^ asītigāme na aññaṃ bhogaṃ adāsi. so taṃ  rājānaṃ upaṭṭhāsi.<br/><br/>[03] tadā bherī nāma paribbājikā rājagehe bhuñjati, sā paṇḍitā  byattā. tāya mahāsatto na diṭṭhapubbo, ``mahosadhapaṇḍito kira  rājānaṃ upaṭṭhātī''ti saddameva suṇāti. tenapi sā na diṭṭhapubbā,  ``bherī nāma paribbājikā rājagehe bhuñjatī''ti saddameva suṇāti.  nandādevī pana ``piyavippayogaṃ katvā amhe kilamāpesī''ti  bodhisatte anattamanā ahosi. sā pañcasatā vallabhitthiyo  āṇāpesi ``mahosadhassa ekaṃ dosaṃ upadhāretvā ^a^M6.0319^ea^  rañño antare paribhindituṃ vāyamathā''ti. tā tassa antaraṃ  olokentiyo vicaranti.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ sā paribbājikā bhuñjitvā rājagehā nikkhantī  bodhisattaṃ rājupaṭṭhānaṃ āgacchantaṃ rājaṅgaṇe passi. so taṃ vanditvā  aṭṭhāsi. sā ``ayaṃ kira paṇḍito, jānissāmi ^a^V6.0298^ea^  tāvassa paṇḍitabhāvaṃ vā apaṇḍitabhāvaṃ vā''ti hatthamuddāya pañhaṃ  pucchantī bodhisattaṃ oloketvā hatthaṃ pasāresi. sā kira  ``kīdisaṃ, paṇḍita, rājā taṃ paradesato ānetvā idāni paṭijaggati,  na paṭijaggatī''ti manasāva pañhaṃ pucchi. bodhisatto ``ayaṃ  hatthamuddāya maṃ pañhaṃ pucchatī''ti ñatvā pañhaṃ vissajjento hatthamuṭṭhiṃ  akāsi. so kira ``ayye, mama paṭiññaṃ gahetvā pakkositvā  idāni rājā gāḷhamuṭṭhiva jāto, na me apubbaṃ kiñci detī''ti  manasāva pañhaṃ vissajjesi. sā taṃ kāraṇaṃ ñatvā hatthaṃ ukkhipitvā  attano sīsaṃ parāmasi. tena idaṃ dasseti ``paṇḍita, sace  kilamasi, mayaṃ viya kasmā na pabbajasī''ti? taṃ ñatvā mahāsatto  attano kucchiṃ parāmasi. tena idaṃ dasseti ``ayye, mama  positabbā puttadārā bahutarā, tena na pabbajāmī''ti. iti sā  hatthamuddāya pañhaṃ pucchitvā attano āvāsameva agamāsi.  mahāsattopi taṃ vanditvā rājupaṭṭhānaṃ gato.<br/><br/>[03] nandādeviyā payuttā vallabhitthiyo sīhapañjare ṭhitā taṃ kiriyaṃ  disvā cūḷanirañño santikaṃ gantvā ``deva, mahosadho  bheriparibbājikāya saddhiṃ ekato hutvā tumhākaṃ rajjaṃ gaṇhitukāmo,  tumhākaṃ paccatthiko hotī''ti paribhindiṃsu. rājā āha -- ``kiṃ  vo diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā''ti? mahārāja ^a^P6.0468^ea^,  paribbājikā bhuñjitvā otarantī mahosadhaṃ disvā rājānaṃ hatthatalaṃ  viya khalamaṇḍalaṃ viya ca samaṃ katvā ``rajjaṃ attano hatthagataṃ kātuṃ  sakkosī''ti hatthaṃ pasāresi. mahosadhopi khaggaggahaṇākāraṃ dassento  ``katipāhaccayena sīsaṃ chinditvā rajjaṃ attano hatthagataṃ  karissāmī''ti muṭṭhiṃ akāsi. sā ``sīsameva chindāhī''ti  attano hatthaṃ ukkhipitvā sīsaṃ parāmasi. mahosadho ``majjheyeva  naṃ chindissāmī''ti kucchiṃ parāmasi. appamattā, mahārāja, hotha,  mahosadhaṃ ghātetuṃ vaṭṭatīti. so tāsaṃ kathaṃ sutvā cintesi ``na  sakkā paṇḍitena mayi dussituṃ, paribbājikaṃ pucchissāmī''ti.<br/><br/>[03] so ^a^M6.0320^ea^ punadivase paribbājikāya bhuttakāle taṃ  upasaṅkamitvā pucchi ``ayye, kacci te mahosadhapaṇḍito diṭṭho''ti?  ``āma, mahārāja, hiyyo ito bhuñjitvā nikkhantiyā diṭṭho''ti.  ``koci pana vo kathāsallāpo ahosī''ti. ``mahārāja, sallāpo  natthi, `so pana paṇḍito'ti sutvā `sace paṇḍito, idaṃ  jānissatī'ti hatthamuddāya naṃ pañhaṃ pucchantī ``paṇḍita, kacci te  rājā pasāritahattho, na saṅkucitahattho, kacci te saṅgaṇhātī''ti  hatthaṃ pasāresiṃ. paṇḍito -- ``rājā mama paṭiññaṃ gahetvā  pakkositvā idāni kiñci na detī''ti muṭṭhimakāsi. athāhaṃ --  ``sace kilamasi, mayaṃ viya kasmā na pabbajasī''ti sīsaṃ  parāmasiṃ. so -- ``mama posetabbā puttadārā bahutarā, tena na  pabbajāmī''ti attano kucchiṃ ^a^V6.0299^ea^ parāmasīti. ``paṇḍito,  ayye, mahosadho''ti? ``āma, mahārāja, pathavitale paññāya tena  sadiso nāma natthī''ti. rājā tassā kathaṃ sutvā taṃ vanditvā  uyyojesi. tassā gatakāle paṇḍito rājupaṭṭhānaṃ paviṭṭho. atha naṃ  pucchi ``kacci te, paṇḍita, bherī nāma paribbājikā diṭṭhā''ti?  ``āma, mahārāja, hiyyo ito nikkhantiṃ passiṃ, sā hatthamuddāya  evaṃ maṃ pañhaṃ pucchi, ahañcassā tatheva vissajjesi''nti tāya  kathitaniyāmeneva kathesi. rājā taṃ divasaṃ pasīditvā paṇḍitassa  senāpatiṭṭhānaṃ adāsi, sabbakiccāni tameva paṭicchāpesi. tassa  yaso mahā ahosi.<br/><br/>[03] rañño dinnayasānantarameva so cintesi ``raññā ekappahāreneva  ^a^P6.0469^ea^ mayhaṃ atimahantaṃ issariyaṃ dinnaṃ, rājāno kho  pana māretukāmāpi evaṃ karontiyeva, yaṃnūnāhaṃ `mama suhadayo vā no  vā'ti rājānaṃ vīmaṃseyyaṃ, na kho panañño jānituṃ sakkhissati,  bherī paribbājikā ñāṇasampannā, sā ekenupāyena jānissatī''ti.  so bahūni gandhamālādīni gahetvā paribbājikāya āvāsaṃ gantvā taṃ  pūjayitvā vanditvā ``ayye, tumhehi rañño mama guṇakathāya  kathitadivasato paṭṭhāya rājā ajjhottharitvā mayhaṃ atimahantaṃ yasaṃ  deti, taṃ kho pana `sabhāvena vā deti, no vā'ti na jānāmi, sādhu  vatassa, sace ekenupāyena rañño mayi sinehabhāvaṃ jāneyyāthā''ti  āha. sā ``sādhū''ti paṭissuṇitvā punadivase rājagehaṃ gacchamānā  dakarakkhasapañhaṃ nāma cintesi. evaṃ kirassā ahosi ``ahaṃ  carapuriso viya hutvā upāyena ^a^M6.0321^ea^ rājānaṃ pañhaṃ  pucchitvā `paṇḍitassa suhadayo vā, no vā'ti jānissāmī''ti.  sā gantvā katabhattakiccā nisīdi. rājāpi naṃ vanditvā ekamantaṃ  nisīdi. tassā etadahosi ``sace rājā paṇḍitassa upari  duhadayo bhavissati, pañhaṃ puṭṭho attano duhadayabhāvaṃ mahājanamajjheyeva  kathessati, taṃ ayuttaṃ, ekamante naṃ pañhaṃ pucchissāmī''ti. sā  ``raho paccāsīsāmi, mahārājā''ti āha. rājā manusse  paṭikkamāpesi. atha naṃ sā āha -- ``mahārāja, taṃ pañhaṃ  pucchāmī''ti. ``puccha, ayye, jānanto kathessāmī''ti. atha sā  dakarakkhasapañhe paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``sace vo vuyhamānānaṃ, sattannaṃ udakaṇṇave. <br/><br/>[27] manussabalimesāno, nāvaṃ gaṇheyya rakkhaso. <br/><br/>[22] anupubbaṃ kathaṃ datvā, muñcesi dakarakkhasā''ti..  (jā0 1.16.224).<br/><br/>[03] tattha ^b^sattanna^eb^nti tumhākaṃ mātā ca nandādevī ca  tikhiṇamantikumāro ca dhanusekhasahāyo ca ^a^V6.0300^ea^ purohito ca  mahosadho ca tumhe cāti imesaṃ sattannaṃ. ^b^udakaṇṇave^eb^ti  gambhīravitthate udake. ^b^manussabalimesāno^eb^ti manussabaliṃ  gavesanto. ^b^gaṇheyyā^eb^ti thāmasampanno dakarakkhaso udakaṃ dvidhā  katvā nikkhamitvā taṃ nāvaṃ gaṇheyya, gahetvā ca pana ``mahārāja,  ime cha jane mama anupaṭipāṭiyā dehi, taṃ vissajjessāmī''ti vadeyya.  atha tvaṃ anupubbaṃ kathaṃ datvā muñcesi dakarakkhasā, kaṃ paṭhamaṃ  datvā...pe0... kaṃ chaṭṭhaṃ datvā dakarakkhasato muñceyyāsīti?<br/><br/>[03] taṃ ^a^P6.0470^ea^ sutvā rājā attano yathājjhāsayaṃ  kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``mātaraṃ paṭhamaṃ dajjaṃ, bhariyaṃ datvāna bhātaraṃ. <br/><br/>[27] tato sahāyaṃ datvāna, pañcamaṃ dajjaṃ brāhmaṇaṃ. <br/><br/>[22] chaṭṭhāhaṃ dajjamattānaṃ, neva dajjaṃ mahosadha''nti.. (jā0  1.16.225).<br/><br/>[03] tattha ^b^chaṭṭhāha^eb^nti ayye, pañcame khādite athāhaṃ ``bho  dakarakkhasa, mukhaṃ vivarā''ti vatvā tena mukhe vivaṭe daḷhaṃ kacchaṃ  bandhitvā imaṃ rajjasiriṃ agaṇetvā ``idāni maṃ khādā''ti tassa  mukhe pateyyaṃ, na tveva jīvamāno mahosadhapaṇḍitaṃ dadeyyanti, ettakena  ayaṃ pañho niṭṭhito.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M6.0322^ea^ ñātaṃ paribbājikāya rañño mahāsatte  suhadayataṃ, na pana ettakeneva paṇḍitassa guṇo cando viya pākaṭo  hoti. tenassā etadahosi ``ahaṃ mahājanamajjhe etesaṃ guṇaṃ  kathayissāmi, rājā tesaṃ aguṇaṃ kathetvā paṇḍitassa guṇaṃ kathessati,  evaṃ paṇḍitassa guṇo nabhe puṇṇacando viya pākaṭo bhavissatī''ti.  sā sabbaṃ antepurajanaṃ sannipātāpetvā ādito paṭṭhāya puna rājānaṃ  tameva pañhaṃ pucchitvā tena tatheva vutte ``mahārāja, tvaṃ `mātaraṃ paṭhamaṃ  dassāmī'ti vadasi, mātā nāma mahāguṇā, tuyhañca mātā na aññesaṃ  mātusadisā. bahūpakārā te esā''ti tassā guṇaṃ kathentī  gāthādvayamāha -- <br/><br/>[21] ``posetā te janettī ca, dīgharattānukampikā. <br/><br/>[27] chabbhī tayi padussati, paṇḍitā atthadassinī. <br/><br/>[22] aññaṃ upanisaṃ katvā, vadhā taṃ parimocayi.. <br/><br/>[21] ``taṃ ^a^V6.0301^ea^ tādisiṃ pāṇadadiṃ, orasaṃ  gabbhadhāriniṃ. <br/><br/>[22] mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.226-227).<br/><br/>[03] tattha ^b^posetā^eb^ti daharakāle dve tayo vāre nhāpetvā pāyetvā  bhojetvā taṃ posesi. ^b^dīgharattānukampikā^eb^ti cirakālaṃ mudunā  hitacittena anukampikā. ^b^chambhī tayi padussatī^eb^ti yadā tayi  chambhī nāma brāhmaṇo padussi, tadā sā paṇḍitā atthadassinī aññaṃ  tava paṭirūpakaṃ katvā taṃ vadhā parimocayi.<br/><br/>[03] cūḷanissa kira mahācūḷanī nāma pitā ahosi. sā imassa  daharakāle purohitena saddhiṃ methunaṃ paṭisevitvā rājānaṃ visena  mārāpetvā brāhmaṇassa chattaṃ ussāpetvā tassa aggamahesī hutvā  ekadivasaṃ ``amma, chātomhī''ti ^a^P6.0471^ea^ vutte puttassa  phāṇitena saddhiṃ pūvakhajjakaṃ dāpesi. atha naṃ makkhikā  parivārayiṃsu, so ``imaṃ nimmakkhikaṃ katvā khādissāmī''ti thokaṃ  paṭikkamitvā bhūmiyaṃ phāṇitabindūni pātetvā attano santike  makkhikā pothetvā palāpesi. tā gantvā itaraṃ phāṇitaṃ parivārayiṃsu.  so nimmakkhikaṃ katvā khajjakaṃ khāditvā hatthaṃ ^a^M6.0323^ea^  dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā pakkāmi. brāhmaṇo tassa taṃ kiriyaṃ  disvā cintesi ``ayaṃ dārako idāneva nimmakkhikaṃ phāṇitaṃ  khādati, vuḍḍhippatto mama rajjaṃ na dassati, idāneva naṃ  māressāmī''ti. so deviyā tamatthaṃ ārocesi.<br/><br/>[03] sā ``sādhū, deva, ahaṃ tayi sinehena attano sāmikampi  māresiṃ, iminā me ko attho, mahārāja, ekampi ajānāpetvā  rahassena naṃ māressāmī''ti brāhmaṇaṃ vañcetvā ``attheso upāyo''ti  paṇḍitaṃ upāyakusalaṃ bhattakārakaṃ pakkosāpetvā ``samma, mama putto  cūḷanikumāro ca tava putto dhanusekhakumāro ca ekadivasaṃ jātā  ekato kumāraparihārena vaḍḍhitā piyasahāyakā, chabbhibrāhmaṇo mama  puttaṃ māretukāmo, tvaṃ tassa jīvitadānaṃ dehī''ti vatvā ``sādhu,  devi, kiṃ karomī''ti vutte ``mama putto abhiṇhaṃ tava gehe hotu,  tvañca te ca katipāhaṃ nirāsaṅkabhāvatthāya mahānaseyeva supatha. tato  nirāsaṅkabhāvaṃ ñatvā tumhākaṃ sayanaṭṭhāne eḷakaṭṭhīni ṭhapetvā manussānaṃ  sayanavelāya mahānase aggiṃ datvā kañci ajānāpetvā mama puttañca  tava puttañca gahetvā aggadvāreneva nikkhamitvā tiroraṭṭhaṃ gantvā mama  puttassa rājaputtabhāvaṃ anācikkhitvā jīvitaṃ anurakkhāhī''ti āha.<br/><br/>[03] so ^a^V6.0302^ea^ ``sādhū''ti sampaṭicchi. athassa sā  ratanasāraṃ adāsi. so tathā katvā kumārañca puttañca ādāya  maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ gantvā rājānaṃ upaṭṭhāsi. so porāṇabhattakārakaṃ  apanetvā tassa taṃ ṭhānaṃ adāsi. dvepi kumārā tena saddhiṃyeva  rājanivesanaṃ gacchanti. rājā ``kassete puttā kumārā''ti pucchi.  bhattakārako ``mayhaṃ puttā''ti āha. ``nanu dve asadisā''ti?  ``dvinnaṃ itthīnaṃ puttā, devā''ti. te gacchante kāle vissāsikā  hutvā maddarañño dhītāya saddhiṃ rājanivesaneyeva kīḷanti. atha  cūḷanikumāro ca rājadhītā ca abhiṇhadassanena aññamaññaṃ  paṭibaddhacittā ahesuṃ. kīḷanaṭṭhāne kumāro rājadhītaraṃ geṇḍukampi  pāsakampi āharāpeti. anāharantiṃ sīse paharati, sā rodati.  athassā saddaṃ sutvā rājā ``kena me dhītā pahaṭā''ti vadati.  dhātiyo āgantvā pucchanti. kumārikā ``sacāhaṃ `iminā  pahaṭāmhī'ti vakkhāmi ^a^M6.0324^ea^, pitā me etassa rājadaṇḍaṃ  karissatī''ti sinehena na katheti, ``nāhaṃ kenaci pahaṭā''ti vadati.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ maddarājā naṃ paharantaṃ addasa. disvānassa  etadahosi ``ayaṃ kumāro na ca bhattakārakena sadiso abhirūpo  pāsādiko ativiya achambhito, na iminā etassa puttena  bhavitabba''nti. so tato paṭṭhāya taṃ pariggaṇhi. dhātiyo  kīḷanaṭṭhāne khādanīyaṃ āharitvā rājadhītāya denti, sā aññesampi  dārakānaṃ deti. te jaṇṇunā patiṭṭhāya onatā gaṇhanti.  cūḷanikumāro pana ṭhitakova tassā hatthato acchinditvā gaṇhāti.  rājāpi taṃ kiriyaṃ addasa. athekadivasaṃ cūḷanikumārassa geṇḍuko  rañño cūḷasayanassa heṭṭhā pāvisi. kumāro taṃ gaṇhanto attano  issaramānena ``imassa paccantarañño heṭṭhāsayane na pavisāmī''ti  ^a^P6.0472^ea^ taṃ daṇḍakena nīharitvā gaṇhi. rājā tampi  kiriyaṃ disvā ``nicchayenesa na bhattakārakassa putto''ti taṃ  pakkosāpetvā ``kasseso putto''ti pucchi. ``mayhaṃ putto, devā''ti.  ``ahaṃ tava puttañca aputtañca jānāmi, sabhāvaṃ me kathehi, no ce  kathesi, jīvitaṃ te natthī''ti khaggaṃ uggiri. so maraṇabhayabhīto  ``kathemi, deva, raho pana paccāsīsāmī''ti vatvā raññā okāse  kate abhayaṃ yācitvā yathābhūtaṃ ārocesi. rājā tathato ñatvā  attano dhītaraṃ alaṅkaritvā tassa pādaparicārikaṃ katvā adāsi.<br/><br/>[03] imesaṃ pana palātadivase ``bhattakārako ca cūḷanikumāro ca  bhattakārakassa putto ca mahānase paditteyeva daḍḍhā''ti sakalanagare  ekakolāhalaṃ ahosi. calākadevīpi taṃ pavattiṃ sutvā brāhmaṇassa  ārocesi ``deva, tumhākaṃ manoratho matthakaṃ patto, te kira tayopi  bhattageheyeva daḍḍhā''ti. so tuṭṭhahaṭṭho ahosi. calākadevīpi  ``cūḷanikumārassa aṭṭhīnī''ti eḷakassa ^a^V6.0303^ea^ aṭṭhīni  āharāpetvā brāhmaṇassa dassetvā chaḍḍāpesi. imamatthaṃ sandhāya  paribbājikā ``aññaṃ upanisaṃ katvā, vadhā taṃ parimocayī''ti āha.  sā hi eḷakassa aṭṭhīni ``manussāṭṭhīnī''ti dassetvā taṃ vadhā  mocesi. ^b^orasa^eb^nti yāya tvaṃ ure katvā vaḍḍhito, taṃ orasaṃ  piyaṃ manāpaṃ. ^b^gabbhadhārini^eb^nti yāya tvaṃ kucchinā dhārito, taṃ  evarūpaṃ mātaraṃ kena dosena dakarakkhasassa dassasīti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^M6.0325^ea^ sutvā rājā ``ayye, bahū mama mātu  guṇā, ahañcassā mama upakārabhāvaṃ jānāmi, tatopi pana mameva guṇā  bahutarā''ti mātu aguṇaṃ kathento imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[21] ``daharā viyalaṅkāraṃ, dhāreti apiḷandhanaṃ. <br/><br/>[22] dovārike anīkaṭṭhe, ativelaṃ pajagghati.. <br/><br/>[21] ``athopi paṭirājūnaṃ, sayaṃ dūtāni sāsati. <br/><br/>[22] mātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.228-229).<br/><br/>[03] tattha ^b^daharā viyā^eb^ti mahallikāpi hutvā taruṇī viya.  ^b^dhāreti apiḷandhana^eb^nti piḷandhituṃ ayuttaṃ alaṅkāraṃ dhāreti.  sā kira vajirapūritaṃ kañcanamekhalaṃ piḷandhitvā rañño amaccehi  saddhiṃ mahātale nisinnakāle aparāparaṃ caṅkamati, mekhalāsaddena  rājanivesanaṃ ekaninnādaṃ hoti. ^b^pajagghatī^eb^ti esā dovārike  ca hatthiācariyādike anīkaṭṭhe ca, ye etissā ucchiṭṭhakampi bhuñjituṃ  ayuttarūpā, tepi āmantetvā tehi saddhiṃ ativelaṃ mahāhasitaṃ hasati.  ^b^paṭirājūna^eb^nti aññesaṃ rājūnaṃ. ^b^sayaṃ dūtāni  sāsatī^eb^ti mama vacanena sayaṃ paṇṇaṃ likhitvā dūtepi peseti ``mama  mātā kāme paribhuñjanavayasmiṃyeva ṭhitā, asukarājā kira āgantvā taṃ  ānetū''ti. te ``mayaṃ rañño upaṭṭhākā, kasmā no evaṃ vadesī''ti  paṭipaṇṇāni pesenti. tesu parisamajjhe vāciyamānesu mama sīsaṃ  chindanakālo viya hoti, mātaraṃ tena dosena dakarakkhasassa  dassāmīti.<br/><br/>[03] atha paribbājikā ``mahārāja ^a^P6.0473^ea^, mātaraṃ  tāva iminā dosena dehi, bhariyā pana te bahūpakārā''ti tassā guṇaṃ  kathentī dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[21] ``itthigumbassa ^a^V6.0304^ea^ pavarā, accantaṃ  piyabhāṇinī. <br/><br/>[22] anuggatā sīlavatī, chāyāva anapāyinī.. <br/><br/>[21] ``akkodhanā puññavatī, paṇḍitā atthadassinī. <br/><br/>[22] ubbariṃ kena dosena, ajjāsi dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.230-231).<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0326^ea^ ^b^itthigumbassā^eb^ti itthigaṇassa.  ^b^anuggatā^eb^ti daharakālato paṭṭhāya anugatā.  ^b^``akkodhanā''^eb^tiādikena panassā guṇe katheti. maddaraṭṭhe  sāgalanagare vasanakāle pahaṭāpi tava āṇākaraṇabhayena tayi sinehena  mātāpitūnaṃ na kathesi, evamesā akkodhanā puññavatī paṇḍitā  atthadassinīti. idaṃ daharakāle akkodhanādibhāvaṃ sandhāyāha.  ^b^ubbari^eb^nti orodhaṃ. evaṃ guṇasampannaṃ nandādeviṃ kena dosena  dakarakkhasassa dassasīti vadati.<br/><br/>[03] so tassā aguṇaṃ kathento āha -- <br/><br/>[21] ``khiḍḍāratisamāpannaṃ, anatthavasamāgataṃ. <br/><br/>[22] sā maṃ sakāna puttānaṃ, ayācaṃ yācate dhanaṃ.. <br/><br/>[21] ``sohaṃ dadāmi sāratto, bahuṃ uccāvacaṃ dhanaṃ. <br/><br/>[27] suduccajaṃ cajitvāna, pacchā socāmi dummano. <br/><br/>[21] ubbariṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.232-233).<br/><br/>[03] tattha ^b^anatthavasamāgata^eb^nti tāya khiḍḍāratiyā kāmakīḷāya  anatthakārakānaṃ kilesānaṃ vasaṃ āgataṃ maṃ viditvā. ^b^sā  ma^eb^nti sā nandādevī maṃ. ^b^sakāna puttāna^eb^nti yaṃ mayā attano  puttadhītānañca bhariyānañca dinnaṃ piḷandhanaṃ, taṃ ayācitabbarūpaṃ  ``mayhaṃ dehī''ti yācati. ^b^pacchā socāmī^eb^ti sā  dutiyadivase ``imāni piḷandhanāni raññā me dinnāni,  āharathetānī''ti tesaṃ rodantānaṃ omuñcitvā gaṇhāti. athāhaṃ te  rodamāne mama santikaṃ āgate disvā pacchā socāmi. evaṃ  dosakārikā esā. iminā naṃ dosena dakarakkhasassa dassāmīti.<br/><br/>[03] atha ^a^V6.0305^ea^ naṃ paribbājikā ``imaṃ tāva iminā dosena  dehi, kaniṭṭho pana te tikhiṇamantikumāro upakārako, taṃ kena  dosena dassatī''ti pucchantī āha -- <br/><br/>[21] ``yenocitā ^a^P6.0474^ea^ janapadā, ānītā ca  paṭiggahaṃ. <br/><br/>[22] ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ.. <br/><br/>[21] dhanuggahānaṃ pavaraṃ, sūraṃ tikhiṇamantinaṃ. <br/><br/>[22] bhātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.234-235).<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0327^ea^ ^b^ocitā^eb^ti vaḍḍhitā.  ^b^paṭiggaha^eb^nti yena ca tumhe paradese vasantā puna gehaṃ ānītā.  ^b^abhiṭṭhāyā^eb^ti abhibhavitvā. ^b^tikhiṇamantina^eb^nti  tikhiṇapaññaṃ.<br/><br/>[03] so kira mātu brāhmaṇena saddhiṃ vasanakāle jāto. athassa  vayappattassa brāhmaṇo khaggaṃ hatthe datvā ``imaṃ gahetvā maṃ upaṭṭhahā''ti  āha. so brāhmaṇaṃ ``pitā me''ti saññāya upaṭṭhāsi. atha naṃ  eko amacco ``kumāra, na tvaṃ etassa putto, tava kucchigatakāle  calākadevī rājānaṃ māretvā etassa chattaṃ ussāpesi, tvaṃ  mahācūḷanirañño putto''ti āha. so kujjhitvā ``ekena upāyena  naṃ māressāmī''ti rājakulaṃ pavisanto taṃ khaggaṃ ekassa  pādamūlikassa datvā aparaṃ ``tvaṃ rājadvāre `mameso khaggo'ti  iminā saddhiṃ vivādaṃ kareyyāsī''ti vatvā pāvisi. te kalahaṃ  kariṃsu. so ``kiṃ esa kalaho''ti ekaṃ purisaṃ pesesi. so  āgantvā ``khaggatthāyā''ti āha. brāhmaṇo taṃ sutvā ``kiṃ  eta''nti pucchi. so kira tumhehi mama dinnakhaggo parassa  santakoti. ``kiṃ vadesi, tāta, tena hi āharāpehi,  sañjānissāmi na''nti āha. so taṃ āharāpetvā kosato  nikkaḍḍhitvā ``passathā''ti taṃ sañjhānāpento viya upagantvā  ekappahāreneva tassa sīsaṃ chinditvā attano pādamūle pātesi. tato  rājagehaṃ paṭijaggitvā nagaraṃ alaṅkaritvā tassa abhiseke upanīte  mātā cūḷanikumārassa maddaraṭṭhe vasanabhāvaṃ ācikkhi. taṃ sutvā  kumāro senaṅgaparivuto tattha gantvā bhātaraṃ ānetvā rajjaṃ paṭicchāpesi.  tato paṭṭhāya taṃ ``tikhiṇamantī''ti sañjāniṃsu. paribbājikā taṃ  ``evarūpaṃ bhātaraṃ kena dosena dakarakkhasassa dajjāsī''ti pucchi.<br/><br/>[03] rājā ^a^V6.0306^ea^ tassa dosaṃ kathento āha -- <br/><br/>[21] ``yenocitā janapadā, ānītā ca paṭiggahaṃ. <br/><br/>[22] ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ.. <br/><br/>[21] ``dhanuggahānaṃ pavaro, sūro tikhiṇamanti ca. <br/><br/>[22] mayāyaṃ sukhito rājā, atimaññati dārako.. <br/><br/>[21] ``upaṭṭhānampi ^a^M6.0328^ea^ me ayye, na so eti  yathā pure. <br/><br/>[22] bhātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.236-238).<br/><br/>[03] tattha ^b^pararajjebhī^eb^ti imassa pararajjato ca bahu dhanaṃ ābhataṃ,  ayañca pararajje vasanto puna imaṃ gehaṃ ānetvā ``esa mayā mahati  yase patiṭṭhāpito''ti ^a^P6.0475^ea^ vadati. ^b^yathā pure^eb^ti  pubbe pātova āgacchati, idāni pana na tathā eti. iminā naṃ  dosena dakarakkhasassa dassāmīti.<br/><br/>[03] atha paribbājikā ``bhātu tāva ko doso hotu,  dhanusekhakumāro pana tayi sinehaguṇayutto bahūpakāro''ti tassa guṇaṃ  kathentī āha -- <br/><br/>[21] ``ekarattena ubhayo, tvañceva dhanusekha ca. <br/><br/>[22] ubho jātettha pañcālā, sahāyā susamāvayā.. <br/><br/>[21] ``cariyā taṃ anubandhittho, ekadukkhasukho tava. <br/><br/>[27] ussukko te divārattiṃ, sabbakiccesu byāvaṭo. <br/><br/>[21] sahāyaṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.239-240).<br/><br/>[03] tattha ^b^dhanusekhacā^eb^ti dhanusekho ca, dhanusekhakumāro cāti  attho. ^b^etthā^eb^ti idheva nagare. ^b^pañcālā^eb^ti  uttarapañcālanagare jātattā evaṃvohārā. ^b^susamāvayā^eb^ti suṭṭhu  samavayā. ^b^cariyā taṃ anubandhittho^eb^ti daharakāle  janapadacārikāya pakkantaṃ taṃ anubandhi, chāyāva na vijahi.  ^b^ussukko^eb^ti ^a^V6.0307^ea^ tava kiccesu ratthindivaṃ ussukko  chandajāto niccaṃ byāvaṭo. taṃ kena dosena dakarakkhasassa  dassasīti.<br/><br/>[03] athassa rājā dosaṃ kathento āha -- <br/><br/>[21] ``cariyā maṃ ayaṃ ayye, pajagghittho mayā saha. <br/><br/>[22] ajjāpi tena vaṇṇena, ativelaṃ pajagghati.. <br/><br/>[21] ``ubbariyāpihaṃ ayye, mantayāmi rahogato. <br/><br/>[22] anāmanto pavisati, pubbe appaṭivedito.. <br/><br/>[21] ``laddhadvāro katokāso, ahirikaṃ anādaraṃ. <br/><br/>[22] sahāyaṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.241-243).<br/><br/>[03] tattha ^a^M6.0329^ea^ ^b^ajjāpi tena vaṇṇenā^eb^ti yathā  cariyāya pubbe maṃ anubandhanto mayā anāthena saddhiṃ ekatova bhuñjanto  sayanto hatthaṃ paharitvā mahāhasitaṃ hasi, ajjāpi tatheva hasati,  duggatakāle viya maṃ maññati. ^b^anāmanto^eb^ti raho nandādeviyā  saddhiṃ mantentepi mayi ajānāpetvā sahasāva pavisati. iminā  dosena taṃ ahirikaṃ anādaraṃ dakarakkhasassa dassāmīti.<br/><br/>[03] atha paribbājikā ``mahārāja, tava sahāyakassa tāva eso  doso hotu, purohito pana tava bahūpakāro''ti tassa guṇaṃ kathentī  āha -- <br/><br/>[21] ``kusalo sabbanimittānaṃ, rutaññū āgatāgamo. <br/><br/>[22] uppāte supine yutto, niyyāne ca pavesane.. <br/><br/>[21] ``paṭṭho ^a^P6.0476^ea^ bhūmantalikkhasmiṃ,  nakkhattapadakovido. <br/><br/>[22] brāhmaṇaṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.244-245).<br/><br/>[03] tattha ^a^V6.0308^ea^ ^b^sabbanimittāna^eb^nti ``iminā  nimittena idaṃ bhavissati, iminā ida''nti evaṃ sabbanimittesu  kusalo. ^b^rutaññū^eb^ti sabbaravaṃ jānāti. ^b^uppāte^eb^ti  candaggāhasūriyaggāhaukkāpātadisāḍāhādike uppāte. ^b^supine  yutto^eb^ti supine ca tassa nipphattijānanavasena yutto. ^b^niyyāne  ca pavesane^eb^ti iminā nakkhattena niyyāyitabbaṃ, iminā  pavisitabbanti jānāti. ^b^paṭṭho^eb^ti cheko paṭibalo, bhūmiyañca  antalikkhe ca dosaguṇe jānituṃ samattho.  ^b^nakkhattapadakovido^eb^ti aṭṭhavīsatiyā nakkhattakoṭṭhāsesu cheko.  taṃ kena dosena dakarakkhasassa dassasīti.<br/><br/>[03] rājā tassa dosaṃ kathento āha -- <br/><br/>[21] ``parisāyampi me ayye, ummīletvā udikkhati. <br/><br/>[22] tasmā accabhamuṃ luddaṃ, dajjāhaṃ dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.246).<br/><br/>[03] tassattho -- ayye, esa maṃ parisamajjhe olokentopi  akkhīni ummīletvā kuddho viya udikkhati, tasmā evaṃ  atikkamitvā ṭhitabhamuṃ amanāpena ukkhittabhamukaṃ viya luddaṃ bhayānakaṃ  taṃ ahaṃ dakarakkhasassa dassāmīti.<br/><br/>[03] tato ^a^M6.0330^ea^ paribbājikā ``mahārāja, tvaṃ `mātaraṃ  ādiṃ katvā ime pañca dakarakkhasassa dammī'ti vadasi, `evarūpañca  sirivibhavaṃ agaṇetvā attano jīvitampi mahosadhassa dammī'ti  vadasi, kaṃ tassa guṇaṃ passasī''ti pucchantī imā gāthāyo āha -- <br/><br/>[21] ``sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ. <br/><br/>[22] vasundharaṃ āvasati, amaccaparivārito.. <br/><br/>[21] ``cāturanto mahāraṭṭho, vijitāvī mahabbalo. <br/><br/>[22] pathabyā ekarājāsi, yaso te vipulaṃ gato.. <br/><br/>[21] ``soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā. <br/><br/>[22] nānājanapadā nārī, devakaññūpamā subhā.. <br/><br/>[21] ``evaṃ ^a^V6.0309^ea^ sabbaṅgasampannaṃ, sabbakāmasamiddhinaṃ. <br/><br/>[22] sukhitānaṃ piyaṃ dīghaṃ, jīvitaṃ āhu khattiya.. <br/><br/>[21] ``atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā. <br/><br/>[21] paṇḍitaṃ anurakkhanto, pāṇaṃ cajasi duccaja''nti..  (jā0 1.16.247-251).<br/><br/>[03] tattha ^a^P6.0477^ea^ ^b^sasamuddapariyāya^eb^nti  samuddamariyādasaṅkhātena samuddaparikkhepena samannāgataṃ.  ^b^sāgarakuṇḍala^eb^nti parikkhipitvā ṭhitassa sāgarassa kuṇḍalabhūtaṃ.  ^b^vijitāvī^eb^ti vijitasaṅgāmo. ^b^ekarājā^eb^ti aññassa  attano sadisassa rañño abhāvato ekova rājā.  ^b^sabbakāmasamiddhina^eb^nti sabbesampi vatthukāmakilesakāmānaṃ  samiddhiyā samannāgatānaṃ. ^b^sukhitāna^eb^nti evarūpānaṃ sukhitānaṃ  sattānaṃ evaṃ sabbaṅgasampannaṃ jīvitaṃ dīghameva piyaṃ, na te appaṃ  jīvitamicchantīti paṇḍitā vadanti. ^b^pāṇa^eb^nti evarūpaṃ attano  jīvitaṃ kasmā paṇḍitaṃ anurakkhanto cajasīti.<br/><br/>[03] rājā tassā kathaṃ sutvā paṇḍitassa guṇaṃ kathento imā gāthā  abhāsi -- <br/><br/>[21] ``yatopi āgato ayye, mama hatthaṃ mahosadho. <br/><br/>[22] nābhijānāmi dhīrassa, aṇumattampi dukkaṭaṃ.. <br/><br/>[21] ``sace ca kismici kāle, maraṇaṃ me pure siyā. <br/><br/>[22] so me putte paputte ca, sukhāpeyya mahosadho.. <br/><br/>[21] ``anāgataṃ ^a^M6.0331^ea^ paccuppannaṃ, sabbamatthampi  passati. <br/><br/>[22] anāparādhakammantaṃ, na dajjaṃ dakarakkhino''ti..  (jā0 1.16.252-254).<br/><br/>[03] tattha ^b^kismicī^eb^ti kismiñci kāle.  ^b^sukhāpeyyā^eb^ti sukhasmiṃyeva patiṭṭhāpeyya. ^b^sabbamattha^eb^nti  esa anāgatañca paccuppannañca atītañca sabbaṃ atthaṃ sabbaññubuddho viya  passati. ^b^anāparādhakammanta^eb^nti kāyakammādīsu aparādharahitaṃ.  ^b^na dajja^eb^nti ayye, evaṃ asamadhuraṃ ^a^V6.0310^ea^ paṇḍitaṃ nāhaṃ  dakarakkhasassa dassāmīti evaṃ so mahāsattassa guṇe candamaṇḍalaṃ  uddharanto viya ukkhipitvā kathesi.<br/><br/>[03] iti imaṃ jātakaṃ yathānusandhippattaṃ. atha paribbājikā  cintesi ``ettakenapi paṇḍitassa guṇā pākaṭā na honti,  sakalanagaravāsīnaṃ majjhe sāgarapiṭṭhe āsittatelaṃ vippakirantī viya  tassa guṇe pākaṭe karissāmī''ti rājānaṃ gahetvā pāsādā oruyha  rājaṅgaṇe āsanaṃ paññapetvā tattha nisīdāpetvā nāgare sannipātāpetvā  puna rājānaṃ ādito paṭṭhāya dakarakkhasassa pañhaṃ pucchitvā tena heṭṭhā  kathitaniyāmeneva kathitakāle nāgare āmantetvā āha -- <br/><br/>[21] ``idaṃ suṇātha pañcālā, cūḷaneyyassa bhāsitaṃ. <br/><br/>[22] paṇḍitaṃ anurakkhanto, pāṇaṃ cajati duccajaṃ.. <br/><br/>[21] ``mātu ^a^P6.0478^ea^ bhariyāya bhātucca, sakhino  brāhmaṇassa ca. <br/><br/>[22] attano cāpi pañcālo, channaṃ cajati jīvitaṃ.. <br/><br/>[21] ``evaṃ mahatthikā paññā, nipuṇā sādhucintinī. <br/><br/>[22] diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya cā''ti.. (jā0  1.16.255-257).<br/><br/>[03] tattha ^b^mahatthikā^eb^ti mahantaṃ atthaṃ gahetvā ṭhitā.  ^b^diṭṭhadhammahitatthāyā^eb^ti imasmiṃyeva attabhāve hitatthāya ca  paraloke sukhatthāya ca hotīti.<br/><br/>[03] iti sā ratanagharassa maṇikkhandhena kūṭaṃ gaṇhantī viya  mahāsattassa guṇehi desanākūṭaṃ gaṇhīti. <br/><br/>[06] dakarakkhasapañho niṭṭhito.<br/><br/>[03] satthā ^a^V6.0311^ea^ ^a^M6.0332^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ  āharitvā ``na, bhikkhave, idāneva tathāgato paññavā, pubbepi  paññavāyevā''ti jātakaṃ samodhānento osānagāthā āha -- <br/><br/>[21] ``bherī uppalavaṇṇāsi, pitā suddhodano ahu. <br/><br/>[22] mātā āsi mahāmāyā, amarā bimbasundarī.. <br/><br/>[21] ``suvo ahosi ānando, sāriputto ca cūḷanī. <br/><br/>[22] devadatto ca kevaṭṭo, calākā thullanandinī.. <br/><br/>[21] ``pañcālacandī sundarī, sāḷikā mallikā ahu. <br/><br/>[22] ambaṭṭho āsi kāmindo, poṭṭhapādo ca pukkuso.. <br/><br/>[21] ``pilotiko ca devindo, senako āsi kassapo. <br/><br/>[27] udumbarā maṅgalikā, vedeho kāḷudāyako. <br/><br/>[22] mahosadho lokanātho, evaṃ dhāretha jātaka''nti.. <br/><br/>[06] umaṅgajātakavaṇṇanā pañcamā. <br/><br/>[06] (chaṭṭho bhāgo niṭṭhito.)


