# pali

volume: 111
item: 144
title:
  [] . suvaṇṇahaṃsajātakavaṇṇanā^[] . babbujātakavaṇṇanā^[] . godhājātakavaṇṇanā^[] . ubhatobhaṭṭhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^akkhī bhinnā paṭo naṭṭho^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi.  tadā kira dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, seyyathāpi nāma chavālātaṃ  ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ nevāraññe kaṭṭhatthaṃ pharati, na gāme kaṭṭhatthaṃ pharati, evameva devadatto  evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā ubhato bhaṭṭho ubhato paribāhiro jāto, gihiparibhogā ca  parihīno, sāmaññatthañca na paripūretī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, devadatto idāneva  ubhato bhaṭṭho hoti, atītepi ubhato bhaṭṭho ahosiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto rukkhadevatā hutvā nibbatti. tadā  ekasmiṃ gāmake bāḷisikā vasanti. atheko bāḷisiko baḷisaṃ ādāya daharena puttena saddhiṃ  yasmiṃ sobbhe pakatiyāpi bāḷisikā macche gaṇhanti, tattha gantvā baḷisaṃ khipi. baḷiso  udakapaṭicchanne ^a^P1.0483^ea^ ekasmiṃ khāṇuke laggi. bāḷisiko taṃ ākaḍḍhituṃ  asakkonto cintesi ``ayaṃ baḷiso mahāmacche laggo bhavissati, puttakaṃ mātu santikaṃ pesetvā  paṭivissakehi saddhiṃ kalahaṃ kārāpemi, evaṃ ito na koci koṭṭhāsaṃ paccāsīsissatī''ti. so  puttaṃ āha ``gaccha, tāta, amhehi mahāmacchassa laddhabhāvaṃ mātu ācikkhāhi, `paṭivissakehi  ^a^M1.0509^ea^ kira saddhiṃ kalahaṃ karohī'ti vadehī''ti. so puttaṃ pesetvā baḷisaṃ  ^a^V1.0461^ea^ ākaḍḍhituṃ asakkonto rajjucchedanabhayena uttarisāṭakaṃ thale ṭhapetvā udakaṃ otaritvā  macchalobhena macchaṃ upadhārento khāṇukehi paharitvā dvepi akkhīni bhindi. thale  ṭhapitasāṭakaṃpissa coro hari. so vedanāppatto hutvā hatthena akkhīni uppīḷayamāno gahetvā  udakā uttaritvā kampamāno sāṭakaṃ pariyesati.<br/><br/>[03] sāpissa bhariyā ``kalahaṃ katvā kassaci apaccāsīsanabhāvaṃ karissāmī''ti ekasmiṃyeva  kaṇṇe tālapaṇṇaṃ piḷandhitvā ekaṃ akkhiṃ ukkhalimasiyā añjetvā kukkuraṃ aṅkenādāya  paṭivissakagharaṃ agamāsi. atha naṃ ekā sahāyikā evamāha ``ekasmiṃyeva te kaṇṇe tālapaṇṇaṃ  piḷandhitaṃ, ekaṃ akkhi añjitaṃ, piyaputtaṃ viya kukkuraṃ aṅkenādāya gharato gharaṃ gacchasi, kiṃ  ummattikāsi jātā''ti. ``nāhaṃ ummattikā, tvaṃ pana maṃ akāraṇena akkosasi paribhāsasi,  idāni taṃ gāmabhojakassa santikaṃ gantvā aṭṭha kahāpaṇe daṇḍāpessāmī''ti evaṃ kalahaṃ katvā  ubhopi gāmabhojakassa santikaṃ agamaṃsu. kalahe visodhiyamāne tassāyeva matthake daṇḍo pati.  atha naṃ bandhitvā ``daṇḍaṃ dehī''ti pothetuṃ ārabhiṃsu.<br/><br/>[03] rukkhadevatā gāme tassā imaṃ pavattiṃ, araññe cassā patino taṃ byasanaṃ disvā khandhantare  ṭhitā ``bho purisa, tuyhaṃ udakepi kammanto paduṭṭho thalepi, ubhatobhaṭṭho jāto''ti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 139^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akkhī bhinnā paṭo naṭṭho, sakhigehe ca bhaṇḍanaṃ. <br/><br/>[22] ubhato paduṭṭhā kammantā, udakamhi thalamhi cā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P1.0484^ea^ ^b^sakhigehe ca bhaṇḍana^eb^nti sakhī nāma sahāyikā, tassā ca  gehe tava bhariyāya bhaṇḍanaṃ kataṃ, bhaṇḍanaṃ katvā bandhitvā pothetvā daṇḍaṃ dāpiyati. ^b^ubhato  paduṭṭhā kammantā^eb^ti evaṃ tava dvīsupi ṭhānesu kammantā paduṭṭhāyeva bhinnāyeva. kataresu dvīsu?  ^b^udakamhi thalamhi cā^eb^ti, akkhibhedena paṭanāsena ca udake kammantā paduṭṭhā, sakhigehe  bhaṇḍanena thale kammantā paduṭṭhāti.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0462^ea^ ^a^M1.0510^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi  ``tadā bāḷisiko devadatto ahosi, rukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ubhatobhaṭṭhajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 145
title:
  [] . babbujātakavaṇṇanā^[] . godhājātakavaṇṇanā^[] . ubhatobhaṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . kākajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^niccaṃ ubbiggahadayā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ñātatthacariyaṃ ārabbha kathesi.  paccuppannavatthu dvādasakanipāte ^b^bhaddasālajātake^eb^ (jā0 1.12.13 ādayo) āvi bhavissati.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kākayoniyaṃ nibbatti. athekadivasaṃ  rañño purohito bahinagare nadiyaṃ nhāyitvā gandhe vilimpitvā mālaṃ piḷandhitvā varavatthanivattho  nagaraṃ pāvisi. nagaradvāratoraṇe dve kākā nisinnā honti. tesu eko ekaṃ āha -- ``samma,  ahaṃ imassa brāhmaṇassa matthake sarīravaḷañjaṃ pātessāmī''ti. itaro ``mā te etaṃ rucci, ayaṃ  brāhmaṇo issaro, issarajanena ca saddhiṃ veraṃ nāma pāpakaṃ. ayañhi kuddho sabbepi kāke  vināseyyā''ti. ``na sakkā mayā na kātu''nti. ``tena hi paññāyissasī''ti vatvā itaro  kāko palāyi. so toraṇassa heṭṭhābhāgaṃ sampatte brāhmaṇe olambakaṃ cālento viya tassa matthake  vaccaṃ pātesi. brāhmaṇo kujjhitvā kākesu veraṃ bandhi.<br/><br/>[03] tasmiṃ kāle ekā bhatiyā vīhikoṭṭikadāsī vīhiṃ gehadvāre ātape pattharitvā rakkhantī  nisinnāva niddaṃ okkami. tassā pamādaṃ ñatvā eko dīghalomako eḷako āgantvā vīhiṃ  khādi, sā pabujjhitvā taṃ disvā palāpesi. eḷako dutiyampi, tatiyampi tassā tatheva  niddāyanakāle āgantvā vīhiṃ khādi. sāpi ^a^P1.0485^ea^ taṃ tikkhattuṃ palāpetvā cintesi  ``ayaṃ punappunaṃ khādanto upaḍḍhavīhiṃ khādissati, bahu me chedo bhavissati, idānissa puna  anāgamanakāraṇaṃ karissāmī''ti. sā alātaṃ gahetvā niddāyamānā viya nisīditvā  vīhikhādanatthāya eḷake sampatte uṭṭhāya alātena ^a^M1.0511^ea^ eḷakaṃ pahari, lomāni aggiṃ  gaṇhiṃsu. so sarīre jhāyante ``aggiṃ nibbāpessāmī''ti vegena gantvā hatthisālāya samīpe  ekissā tiṇakuṭiyā sarīraṃ ghaṃsi, sā pajjali. tato uṭṭhitā jālā hatthisālaṃ gaṇhi.  hatthisālāsu jhāyantīsu hatthipiṭṭhāni jhāyiṃsu, bahū hatthī vaṇitasarīrā ahesuṃ. vejjā hatthī  aroge kātuṃ asakkontā ^a^V1.0463^ea^ rañño ārocesuṃ. rājā purohitaṃ āha ``ācariya,  hatthivejjā hatthī tikicchituṃ na sakkonti, api kiñci bhesajjaṃ jānāsī''ti. ``jānāmi,  mahārājā''ti. ``kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti? ``kākavasā, mahārājā''ti. rājā ``tena hi  kāke māretvā vasaṃ āharathā''ti āha. tato paṭṭhāya kāke māretvā vasaṃ alabhitvā tattha tattheva  rāsiṃ karonti, kākānaṃ mahābhayaṃ uppajji.<br/><br/>[03] tadā bodhisatto asītikākasahassaparivāro mahāsusāne vasati. atheko kāko gantvā  kākānaṃ uppannabhayaṃ bodhisattassa ārocesi. so cintesi ``ṭhapetvā maṃ añño mayhaṃ ñātakānaṃ  uppannabhayaṃ harituṃ samattho nāma natthi, harissāmi na''nti dasa pāramiyo āvajjetvā mettāpāramiṃ  purecārikaṃ katvā ekavegena pakkhanditvā vivaṭamahāvātapānena pavisitvā rañño āsanassa heṭṭhā  pāvisi. atha naṃ eko manusso gahitukāmo ahosi. rājā ``saraṇaṃ paviṭṭho, mā gaṇhī''ti  vāresi. mahāsatto thokaṃ vissamitvā mettāpāramiṃ āvajjetvā heṭṭhāsanā nikkhamitvā rājānaṃ  āha -- ``mahārāja, raññā nāma chandādivasena agantvā rajjaṃ kāretuṃ vaṭṭati. yaṃ yaṃ kammaṃ  kattabbaṃ hoti, sabbaṃ nisamma upadhāretvā kātuṃ vaṭṭati. yañca kayiramānaṃ nipphajjati, tadeva  kātuṃ vaṭṭati, na itaraṃ. sace hi rājāno yaṃ kayiramānaṃ na nipphajjati, taṃ karonti,  mahājanassa maraṇabhayapariyosānaṃ mahābhayaṃ uppajjati ^a^P1.0486^ea^. purohito veravasiko  hutvā musāvādaṃ abhāsi, kākānaṃ vasā nāma natthī''ti. taṃ sutvā rājā pasannacitto  bodhisattassa kañcanabhaddapīṭhaṃ dāpetvā tattha nisinnassa pakkhantarāni satapākasahassapākatelehi  makkhāpetvā kañcanataṭṭake rājārahaṃ subhojanaṃ bhojāpetvā pānīyaṃ pāyetvā suhitaṃ vigatadarathaṃ  mahāsattaṃ etadavoca ``paṇḍita, tvaṃ `kākānaṃ vasā nāma natthī'ti vadesi, kena kāraṇena nesaṃ  vasā na hotī''ti bodhisatto ``iminā ^a^M1.0512^ea^ ca iminā ca kāraṇenā''ti  sakalanivesanaṃ ekaravaṃ katvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 140^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``niccaṃ ubbiggahadayā, sabbalokavihesakā. <br/><br/>[22] tasmā nesaṃ vasā natthi, kākānamhāka ñātina''nti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ saṅkhepattho -- mahārāja, kākā nāma ^b^niccaṃ^eb^ ubbiggamānasā bhayappattāva  viharanti, ^b^sabbalokassa^eb^ ca ^b^vihesakā,^eb^ khattiyādayo manussepi itthipurisepi  kumārakumārikādayopi viheṭhentā kilamentāva vicaranti, ^b^tasmā^eb^ imehi dvīhi kāraṇehi  ^b^nesaṃ^eb^ ^a^V1.0464^ea^ ^b^amhākaṃ ñātīnaṃ kākānaṃ vasā^eb^ nāma ^b^natthi^eb^. atītepi na  bhūtapubbā, anāgatepi na bhavissatīti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto imaṃ kāraṇaṃ uttānaṃ katvā ``mahārāja, raññā nāma anisamma anupadhāretvā  kammaṃ na kattabba''nti rājānaṃ bodhesi. rājā tussitvā bodhisattaṃ rajjena pūjesi. bodhisatto  rajjaṃ raññoyeva paṭidatvā rājānaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā sabbasattānaṃ abhayaṃ yāci. rājā  tassa dhammadesanaṃ sutvā sabbasattānaṃ abhayaṃ datvā kākānaṃ nibaddhadānaṃ paṭṭhapesi. divase divase  taṇḍulambaṇassa bhattaṃ pacitvā nānaggarasehi omadditvā kākānaṃ dīyati, mahāsattassa pana  rājabhojanameva dīyittha.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā bārāṇasirājā ānando  ahosi, kākarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kākajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] asampadānavaggo cuddasamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] asampadānabhīrukaṃ, ghatāsanajhānasodhaṃ. <br/><br/>[27] candābhaṃ suvaṇṇahaṃsaṃ, babbugodhubhatobhaṭṭhaṃ. <br/><br/>[22] kākarājāti te dasāti.. 


volume: 111
item: 146
title: [] . godhājātakavaṇṇanā^[] . ubhatobhaṭṭhajātakavaṇṇanā^kakaṇṭakavaggo^[] . godhājātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^na^eb^ ^a^V1.0465^ea^ ^a^P1.0487^ea^ ^a^M1.0513^ea^ ^b^pāpajanasaṃsevī^eb^ti idaṃ satthā  veḷuvane viharanto ekaṃ vipakkhaseviṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. paccuppannavatthu mahiḷāmukhajātake  kathitasadisameva.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto godhāyoniyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. so  vayappatto nadītīre mahābile anekagodhāsataparivāro vāsaṃ kappesi. tassa putto godhāpillako  ekena kakaṇṭakena saddhiṃ santhavaṃ katvā tena saddhiṃ sammodamāno viharanto ``kakaṇṭakaṃ  parissajissāmī''ti avattharati. tassa tena saddhiṃ vissāsaṃ godhārājassa ārocesuṃ.  godhārājā puttaṃ pakkosāpetvā ``tāta, tvaṃ aṭṭhāne vissāsaṃ karosi, kakaṇṭakā nāma  nīcajātikā, tehi saddhiṃ vissāso na kattabbo. sace tvaṃ tena saddhiṃ vissāsaṃ karissasi, taṃ  kakaṇṭakaṃ nissāya sabbampetaṃ godhākulaṃ vināsaṃ pāpuṇissati, ito paṭṭhāya etena saddhiṃ vissāsaṃ  mā akāsī''ti āha. so karotiyeva. bodhisatto punappunaṃ kathentopi tassa tena saddhiṃ  vissāsaṃ vāretuṃ asakkonto ``avassaṃ amhākaṃ etaṃ kakaṇṭakaṃ nissāya bhayaṃ uppajjissati, tasmiṃ  uppanne palāyanamaggaṃ sampādetuṃ vaṭṭatī''ti ekena passena vātabilaṃ kārāpesi.<br/><br/>[03] puttopissa anukkamena mahāsarīro ahosi, kakaṇṭako pana purimappamāṇoyeva. itaro  ``kakaṇṭakaṃ parissajissāmī''ti antarantarā avattharatiyeva, kakaṇṭakassa pabbatakūṭena  avattharaṇakālo viya hoti. so kilamanto cintesi ``sace ayaṃ aññāni katipayāni  divasāni maṃ evaṃ parissajissati, jīvitaṃ me natthi, ekena luddakena saddhiṃ ekato hutvā imaṃ  godhākulaṃ vināsessāmī''ti. athekadivasaṃ nidāghasamaye meghe vuṭṭhe vammikamakkhikā uṭṭhahiṃsu,  tato tato godhā ^a^P1.0488^ea^ nikkhamitvā makkhikāyo khādanti. eko godhāluddako  godhābilaṃ bhindanatthāya kuddālaṃ gahetvā sunakhehi saddhiṃ araññaṃ pāvisi. kakaṇṭako taṃ disvā  ``ajja attano manorathaṃ pūressāmī''ti taṃ upasaṅkamitvā avidūre nipajjitvā ``bho purisa  ^a^V1.0466^ea^, kasmā araññe vicarasī''ti pucchi. so ``godhānaṃ ^a^M1.0514^ea^  atthāyā''ti āha. ``ahaṃ anekasatānaṃ godhānaṃ āsayaṃ jānāmi, aggiñca palālañca ādāya  ehī''ti taṃ tattha netvā ``imasmiṃ ṭhāne palālaṃ pakkhipitvā aggiṃ datvā dhūmaṃ katvā samantā  sunakhe ṭhapetvā sayaṃ mahāmuggaraṃ gahetvā nikkhantā nikkhantā godhā paharitvā māretvā rāsiṃ  katvā yāhī''ti evañca pana vatvā ``ajja paccāmittassa piṭṭhiṃ passissāmī''ti ekasmiṃ ṭhāne  sīsaṃ ukkhipitvā nipajji. luddakopi palāladhūmaṃ akāsi, dhūmo bilaṃ pāvisi, godhā dhūmandhā  maraṇabhayatajjitā nikkhamitvā palāyituṃ āraddhā. luddako nikkhantaṃ nikkhantaṃ paharitvā  māresi, tassa hatthato muttā sunakhā gaṇhiṃsu. godhānaṃ mahāvināso uppajji.<br/><br/>[03] bodhisatto ``kakaṇṭakaṃ nissāya bhayaṃ uppanna''nti ñatvā ``pāpapurisasaṃsaggo nāma na  kattabbo, pāpe nissāya hitasukhaṃ nāma natthi, ekassa pāpakakaṇṭakassa vasena ettakānaṃ godhānaṃ  vināso jāto''ti vātabilena palāyanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 141^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na pāpajanasaṃsevī, accantasukhamedhati. <br/><br/>[22] godhākulaṃ kakaṇṭāva, kaliṃ pāpeti attāna''nti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ saṅkhepattho -- ^b^pāpajanasaṃsevī^eb^ puggalo ^b^accantasukhaṃ^eb^ ekantasukhaṃ  nirantarasukhaṃ nāma na edhati na vindati na paṭilabhati. yathā kiṃ? ^b^godhākulaṃ  kakaṇṭāva^eb^. yathā kakaṇṭakato godhākulaṃ sukhaṃ na labhati, evaṃ pāpajanasaṃsevī puggalo sukhaṃ na  labhati. pāpajanaṃ pana sevanto ekanteneva ^b^kaliṃ pāpeti attānaṃ,^eb^ kali vuccati vināso,  ekanteneva pāpasevī attānañca aññe ca attanā saddhiṃ vasante vināsaṃ pāpeti. pāḷiyaṃ pana  ``phalaṃ pāpeyyā''ti likhanti. taṃ byañjanaṃ aṭṭhakathāyaṃ natthi, atthopissa na yujjati. tasmā  yathāvuttameva gahetabbaṃ.<br/><br/>[03] satthā ^a^P1.0489^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kakaṇṭako devadatto ahosi, bodhisattassa putto anovādako godhāpillako vipakkhasevī bhikkhu,  godhārājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] godhājātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 147
title: [] . ubhatobhaṭṭhajātakavaṇṇanā^kakaṇṭakavaggo^[] . godhājātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^etañhi^eb^ ^a^V1.0467^ea^ ^a^M1.0515^ea^ ^b^te durājāna^eb^nti idaṃ satthā veḷuvane  viharanto devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi. dhammasabhāyañhi bhikkhūnaṃ kathaṃ sutvā  satthā ``na, bhikkhave, devadatto idāneva mayhaṃ vadhāya parisakkati, pubbepi parisakkiyeva, na ca  maṃ māretuṃ asakkhi, sayameva pana kilanto''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto siṅgālayoniyaṃ nibbattitvā  siṅgālarājā hutvā siṅgālagaṇaparivuto susānavane vihāsi. tena samayena rājagahe ussavo  ahosi, yebhuyyena manussā suraṃ pivanti, surāchaṇoyeva kireso. athettha sambahulā dhuttā bahuṃ  surañca maṃsañca āharāpetvā maṇḍitapasādhitā gāyitvā gāyitvā surañca pivanti, maṃsañca  khādanti. tesaṃ paṭhamayāmāvasāne maṃsaṃ khīyi, surā pana bahukāva. atheko dhutto ``maṃsakhaṇḍaṃ  dehī''ti āha. ``maṃsaṃ khīṇa''nti ca vutte ``mayi ṭhite maṃsakkhayo nāma natthī''ti vatvā  ``āmakasusāne matamanussamaṃsaṃ khādanatthāya āgate siṅgāle māretvā maṃsaṃ āharissāmī''ti  muggaraṃ gahetvā niddhamanamaggena nagarā nikkhamitvā susānaṃ gantvā muggaraṃ gahetvā matako viya  uttāno nipajji. tasmiṃ khaṇe bodhisatto siṅgālagaṇaparivuto tattha gato taṃ disvā ``nāyaṃ  matako''ti ñatvāpi ``suṭṭhutaraṃ upaparikkhissāmī''ti tassa adhovātena gantvā sarīragandhaṃ  ghāyitvā tathatovassa amatakabhāvaṃ ñatvā ``lajjāpetvā naṃ uyyojessāmī''ti gantvā muggarakoṭiyaṃ  ḍaṃsitvā ākaḍḍhi, dhutto muggaraṃ na vissaji, upasaṅkamantampi na ^a^P1.0490^ea^ olokento  naṃ gāḷhataraṃ aggahesi. bodhisatto paṭikkamitvā ``bho purisa, sace tvaṃ matako bhaveyyāsi, na  mayi muggaraṃ ākaḍḍhante gāḷhataraṃ gaṇheyyāsi, iminā kāraṇena tava matakabhāvo vā amatakabhāvo  vā dujjāno''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 142^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``etañhi te durājānaṃ, yaṃ sesi matasāyikaṃ. <br/><br/>[22] yassa te kaḍḍhamānassa, hatthā daṇḍo na muccatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0516^ea^ ^b^etañhi te durājāna^eb^nti etaṃ kāraṇaṃ tava duviññeyyaṃ.  ^b^yaṃ sesi matasāyika^eb^nti yena kāraṇena tvaṃ matasāyikaṃ sesi, matako viya hutvā sayasi.  ^b^yassa te kaḍḍhamānassā^eb^ti yassa tava daṇḍakoṭiyaṃ gahetvā kaḍḍhiyamānassa hatthato daṇḍo na  muccati, so tvaṃ tathato matako nāma na hosīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V1.0468^ea^ vutte so dhutto ``ayaṃ mama amatakabhāvaṃ jānātī''ti uṭṭhāya daṇḍaṃ  khipi, daṇḍo virajjhi. dhutto ``gaccha, viraddho dānisi mayā''ti āha. bodhisatto  nivattitvā ``bho purisa, maṃ virajjhantopi tvaṃ aṭṭha mahāniraye soḷasa ca ussadaniraye  aviraddhoyevā''ti vatvā pakkāmi. dhutto kiñci alabhitvā susānā nikkhamitvā parikhāyaṃ  nhāyitvā āgatamaggeneva nagaraṃ pāvisi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā dhutto devadatto ahosi,  siṅgālarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] siṅgālajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 148
title: kakaṇṭakavaggo^[] . godhājātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . virocajātakavaṇṇanā^
content:
  [01] ^b^lasī ca te nipphalitā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa gayāsīse  sugatālayassa dassitabhāvaṃ ārabbha kathesi. devadatto hi parihīnajjhāno lābhasakkāraparihīno  ``attheko upāyo''ti cintetvā satthāraṃ pañca vatthūni yācitvā alabhamāno dvinnaṃ aggasāvakānaṃ  saddhivihārike adhunā pabbajite dhammavinayamhi akovide pañcasate bhikkhū gahetvā gayāsīsaṃ  gantvā saṅghaṃ bhinditvā ekasīmāyaṃ āveṇikaṃ saṅghakammaṃ akāsi. satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ  ñāṇaparipākakālaṃ ñatvā dve aggasāvake pesesi. te disvā devadatto ^a^P1.0491^ea^  tuṭṭhamānaso rattiṃ dhammaṃ desayamāno ``buddhalīlaṃ karissāmī''ti sugatālayaṃ dassento  ``vigatathinamiddho kho, āvuso sāriputta, bhikkhusaṅgho, paṭibhātu taṃ bhikkhūnaṃ dhammīkathā,  piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṃ āyamissāmī''ti vatvā niddaṃ upagato ^a^M1.0517^ea^. dve  aggasāvakā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desetvā maggaphalehi pabodhetvā sabbe ādāya veḷuvanameva  paccāgamiṃsu.<br/><br/>[03] kokāliko vihāraṃ tucchaṃ disvā devadattassa santikaṃ gantvā ``āvuso devadatta, parisaṃ te  bhinditvā dve aggasāvakā vihāraṃ tucchaṃ katvā gatā, tvaṃ pana niddāyasiyevā''ti vatvā  uttarāsaṅgamassa apanetvā bhittiyaṃ piṭṭhikaṇṭakaṃ phusanto viya paṇhiyā naṃ hadaye pahari.  tāvadevassa mukhato lohitaṃ uggañchi. so tato paṭṭhāya gilāno ahosi. satthā theraṃ pucchi  ``sāriputta, tumhākaṃ gatakāle devadatto kiṃ akāsī''ti? bhante, devadatto amhe disvā  ^a^V1.0469^ea^ ``buddhalīlaṃ karissāmī''ti sugatālayaṃ dassetvā mahāvināsaṃ pattoti. satthā  ``na kho sāriputta, devadatto idāneva mama anukaronto vināsaṃ patto, pubbepi pattoyevā''ti  vatvā therena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kesarasīho hutvā himavantappadese  kañcanaguhāyaṃ vāsaṃ kappesi. so ekadivasaṃ kañcanaguhāya nikkhamitvā vijambhitvā catuddisaṃ  oloketvā sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkanto mahāmahiṃsaṃ vadhitvā varamaṃsaṃ khāditvā ekaṃ saraṃ  otaritvā maṇivaṇṇassa udakassa kucchiṃ pūretvā guhaṃ sandhāya pāyāsi. atheko siṅgālo  gocarappasuto sahasāva sīhaṃ disvā palāyituṃ asakkonto sīhassa purato pādesu patitvā nipajji.  ``kiṃ, jambukā''ti ca vutte ``ahaṃ te, sāmi, pāde upaṭṭhātukāmo''ti āha. sīho ``sādhu  ehi, maṃ upaṭṭhaha, varamaṃsāni taṃ khādāpessāmī''ti vatvā siṅgālaṃ ādāya kañcanaguhaṃ agamāsi.  siṅgālo tato paṭṭhāya sīhavighāsaṃ khādati. so katipāhaccayeneva thūlasarīro ahosi.<br/><br/>[03] atha naṃ ekadivasaṃ guhāya nipannakova sīho āha ``gaccha jambuka, pabbatasikhare ṭhatvā  pabbatapāde sañcarantesu hatthiassamahiṃsādīsu yassa ^a^P1.0492^ea^ maṃsaṃ khāditukāmosi, taṃ  oloketvā āgantvā `asukamaṃsaṃ khāditukāmomhī'ti vatvā maṃ vanditvā `viroca, sāmī'ti  vadāhi, ahaṃ taṃ vadhitvā madhuramaṃsaṃ khāditvā tuyhampi dassāmī''ti. siṅgālo pabbatasikharaṃ  abhiruhitvā nānappakāre mige oloketvā yasseva maṃsaṃ khāditukāmo hoti, kañcanaguhaṃ  pavisitvā tameva sīhassa ^a^M1.0518^ea^ ārocetvā pādesu patitvā ``viroca, sāmī''ti  vadati. sīho vegena pakkhanditvā sacepi mattavaravāraṇo hoti, tattheva naṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā  sayampi varamaṃsaṃ khādati, siṅgālassapi deti. siṅgālo kucchipūraṃ maṃsaṃ khāditvā guhaṃ  pavisitvā niddāyati. so gacchante gacchante kāle mānaṃ vaḍḍhesi ``ahampi catuppadova,  kiṃkāraṇā divase divase parehi posiyamāno viharāmi, ito paṭṭhāya ahampi hatthiādayo hanitvā  maṃsaṃ khādissāmi, sīhopi migarājā `viroca, sāmī'ti vuttameva padaṃ nissāya varavāraṇe  vadheti, ahampi sīhena `viroca, jambukā'ti maṃ vadāpetvā ekaṃ varavāraṇaṃ vadhitvā maṃsaṃ  khādissāmī''ti.<br/><br/>[03] so sīhaṃ upasaṅkamitvā etadavoca ``sāmi, mayā dīgharattaṃ tumhehi vadhitavaravāraṇānaṃ maṃsaṃ  khāditaṃ, ahampi ekaṃ varavāraṇaṃ māretvā maṃsaṃ khāditukāmo, tasmā tumhehi nipannaṭṭhāne  kañcanaguhāyaṃ ^a^V1.0470^ea^ nipajjissāmi, tumhe pabbatapāde vicarantaṃ varavāraṇaṃ oloketvā mama  santikaṃ āgantvā `viroca, jambukā'ti vadetha, ettakamattasmiṃ maccheraṃ mā karitthā''ti. atha  naṃ sīho āha ``na, tvaṃ jambuka, vāraṇe vadhituṃ samatthe sīhakule uppanno, vāraṇaṃ vadhitvā maṃsaṃ  khādanasamattho siṅgālo nāma loke natthi, mā te etaṃ rucci, mayā vadhitavaravāraṇānaññeva maṃsaṃ  khāditvā vasā''ti. so evaṃ vuttepi viramituṃ na icchi, punappunaṃ yāciyeva. sīho taṃ vāretuṃ  asakkonto sampaṭicchitvā ``tena hi mama vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā nipajjā''ti jambukaṃ  kañcanaguhāyaṃ nipajjāpetvā sayaṃ pabbatapāde mattavaravāraṇaṃ oloketvā guhādvāraṃ gantvā ``viroca,  jambukā''ti āha. siṅgālo kañcanaguhāya nikkhamitvā ^a^P1.0493^ea^ vijambhitvā  catuddisaṃ oloketvā tikkhattuṃ vassitvā ``mattavaravāraṇassa kumbhe patissāmī''ti pakkhanditvā  virajjhitvā pādamūle pati. vāraṇo dakkhiṇapādaṃ ukkhipitvā tassa sīsaṃ akkami, sīsaṭṭhīni  cuṇṇavicuṇṇāni ahesuṃ. athassa sarīraṃ vāraṇo pādena saṅgharitvā rāsiṃ katvā upari laṇḍaṃ  pātetvā koñcanādaṃ nadanto araññaṃ pāvisi.<br/><br/>[03] bodhisatto imaṃ pavattiṃ disvā ``idāni viroca, jambukā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 143^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``lasī ^a^M1.0519^ea^ ca te nipphalitā, matthako ca padālito. <br/><br/>[22] sabbā te phāsukā bhaggā, ajja kho tvaṃ virocasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^lasī^eb^ti matthaluṅgaṃ. ^b^nipphalitā^eb^ti nikkhantā. evaṃ bodhisatto imaṃ  gāthaṃ vatvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā siṅgālo devadatto  ahosi, sīho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] virocajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 149
title:
  [] . godhājātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . virocajātakavaṇṇanā^[] . naṅguṭṭhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bahumpetaṃ asabbhi jātavedā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ājīvakānaṃ micchātapaṃ  ārabbha kathesi. tadā kira ājīvakā jetavanapiṭṭhiyaṃ nānappakāraṃ micchātapaṃ caranti.  sambahulā ^a^V1.0471^ea^ bhikkhū tesaṃ ukkuṭikappadhānavaggulivatakaṇṭakāpassayapañcātapatapanādibhedaṃ  micchātapaṃ disvā bhagavantaṃ pucchiṃsu ``atthi nu kho, bhante, imaṃ micchātapaṃ nissāya kusalaṃ vā  vuḍḍhi vā''ti. satthā ``na, bhikkhave, evarūpaṃ micchātapaṃ nissāya kusalaṃ vā vuḍḍhi vā  atthi, pubbe paṇḍitā `evarūpaṃ tapaṃ nissāya kusalaṃ vā vuḍḍhi vā bhavissatī'ti saññāya  jātaggiṃ gahetvā araññaṃ pavisitvā aggijuhanādivasena kiñci vuḍḍhiṃ apassantā aggiṃ udakena  nibbāpetvā kasiṇaparikammaṃ katvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇā  ahesu''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P1.0494^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule  nibbatti. tassa jātadivase mātāpitaro jātaggiṃ gahetvā ṭhapesuṃ. atha naṃ soḷasavassakāle  etadavocuṃ ``mayaṃ te, putta, jātadivase aggiṃ gaṇhimha. sacesi agāraṃ ajjhāvasitukāmo, tayo  vede uggaṇha. atha brahmalokaṃ gantukāmo, aggiṃ gahetvā araññaṃ pavisitvā aggiṃ paricaranto  mahābrahmānaṃ ārādhetvā brahmalokaparāyaṇo hohī''ti. so ``na mayhaṃ agārena attho''ti aggiṃ  gahetvā araññaṃ pavisitvā assamapadaṃ māpetvā aggiṃ paricaranto araññe vihāsi. so  ekadivasaṃ paccantagāmake godakkhiṇaṃ labhitvā taṃ goṇaṃ ^a^M1.0520^ea^ assamapadaṃ netvā  cintesi ``aggibhagavantaṃ gomaṃsaṃ khādāpessāmī''ti. athassa etadahosi ``idha loṇaṃ natthi,  aggibhagavā aloṇaṃ khādituṃ na sakkhissati, gāmato loṇaṃ āharitvā aggibhagavantaṃ saloṇakaṃ  khādāpessāmī''ti. so taṃ tattheva bandhitvā loṇatthāya gāmakaṃ agamāsi. tasmiṃ gate  sambahulā luddakā taṃ ṭhānaṃ āgatā. goṇaṃ disvā vadhitvā maṃsaṃ pacitvā khāditvā naṅguṭṭhañca  jaṅghañca cammañca tattheva chaḍḍetvā avasesamaṃsaṃ ādāya agamaṃsu.<br/><br/>[03] brāhmaṇo āgantvā naṅguṭṭhādimattameva disvā cintesi ``ayaṃ aggibhagavā attano  santakampi rakkhituṃ na sakkoti, maṃ pana kadā rakkhissati. iminā aggiparicaraṇena  niratthakena bhavitabbaṃ, natthi itonidānaṃ kusalaṃ vā vuḍḍhi vā''ti. so aggiparicariyāya  vigatacchando ``hambho aggibhagavā, tvaṃ attanopi santakaṃ rakkhituṃ asakkonto maṃ kadā  rakkhissasi, maṃsaṃ natthi, ettakenapi tussāhī''ti naṅguṭṭhādīni aggimhi pakkhipanto imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 144^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahumpetaṃ asabbhi jātaveda, yaṃ taṃ vāladhinābhipūjayāma. <br/><br/>[22] maṃsārahassa ^a^P1.0495^ea^ natthajja maṃsaṃ, naṅguṭṭhampi bhavaṃ paṭiggahātū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0472^ea^ ^b^bahumpeta^eb^nti ettakampi bahuṃ. ^b^asabbhī^eb^ti asappurisa  asādhujātika. ^b^jātavedā^eb^ti aggiṃ ālapati. aggi hi jātamattova vediyati paññāyati  pākaṭo hoti, tasmā ``jātavedo''ti vuccati. ^b^yaṃ taṃ vāladhinābhipūjayāmā^eb^ti yaṃ ajja  mayaṃ attanopi santakaṃ rakkhituṃ asamatthaṃ bhagavantaṃ vāladhinā abhipūjayāma, etampi tava  bahumevāti dasseti. ^b^maṃsārahassā^eb^ti maṃsaṃ arahassa tuyhaṃ natthi ajja maṃsaṃ. ^b^naṅguṭṭhampi  bhavaṃ paṭiggahātū^eb^ti attano santakaṃ rakkhituṃ asakkonto bhavaṃ imaṃ sajaṅghacammaṃ naṅguṭṭhampi  paṭiggaṇhātūti.<br/><br/>[03] evaṃ vatvā mahāsatto aggiṃ udakena nibbāpetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca  samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0521^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi --  ``nibbutaggitāpaso ahameva tena samayenā''ti. <br/><br/>[06] naṅguṭṭhajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 150
title:
  [] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . virocajātakavaṇṇanā^[] . naṅguṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . rādhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na tvaṃ rādha vijānāsī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ  ārabbha kathesi. paccuppannavatthu indriyajātake āvi bhavissati. satthā pana taṃ bhikkhuṃ  āmantetvā ``bhikkhu mātugāmo nāma arakkhiyo, ārakkhaṃ ṭhapetvā rakkhantāpi rakkhituṃ na  sakkonti. tvampi pubbe etaṃ ārakkhaṃ ṭhapetvā rakkhantopi rakkhituṃ nāsakkhi, idāni kathaṃ  rakkhissasī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sukayoniyaṃ nibbatti. kāsiraṭṭhe  eko brāhmaṇo bodhisattañca kaniṭṭhabhātarañcassa puttaṭṭhāne ṭhapetvā posesi. tesu bodhisattassa  ``poṭṭhapādo''ti nāmaṃ ahosi, itarassa ``rādho''ti. tassa pana brāhmaṇassa bhariyā anācārā  hoti dussīlā. so vohāratthāya gacchanto ubhopi bhātaro āha -- ``tātā, sace vo mātā  brāhmaṇī anācāraṃ ācarati, vāreyyātha na''nti. bodhisatto āha ``sādhu, tāta, vāretuṃ  sakkontā vāreyyāma, asakkontā ^a^P1.0496^ea^ tuṇhī bhavissāmā''ti. evaṃ brāhmaṇo  brāhmaṇiṃ sukānaṃ niyyādetvā vohāratthāya gato.<br/><br/>[03] tassa ^a^V1.0473^ea^ pana gatadivasato paṭṭhāya brāhmaṇī aticarituṃ āraddhā, pavisantānañca  nikkhamantānañca anto natthi, tassā kiriyaṃ disvā rādho bodhisattaṃ āha -- ``bhātika,  amhākaṃ pitā `sace vo mātā anācāraṃ ācarati, vāreyyāthā'ti vatvā gato, idāni cesā  anācāraṃ ācarati, vārema na''nti. bodhisatto ``tāta, tvaṃ attano abyattatāya bālabhāvena  evaṃ vadesi, mātugāmaṃ nāma ukkhipitvā carantāpi rakkhituṃ na sakkonti. yaṃ kammaṃ kātuṃ na  sakkā, na taṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 145^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^M1.0522^ea^ tvaṃ rādha vijānāsi, aḍḍharatte anāgate. <br/><br/>[22] abyayataṃ vilapasi, virattā kosiyāyane''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na tvaṃ rādha vijānāsi, aḍḍharatte anāgate^eb^ti tāta rādha, tvaṃ na jānāsi,  aḍḍharatte anāgate paṭhamayāmeyeva ettakā janā āgatā, idāni ko jānāti, kittakāpi  āgamissanti. ^b^abyayataṃ vilapasī^eb^ti tvaṃ abyattavilāpaṃ vilapasi. ^b^virattā  kosiyāyane^eb^ti mātā no kosiyāyanī brāhmaṇī virattā amhākaṃ pitari nippemā jātā.  sacassā tasmiṃ sineho vā pemaṃ vā bhaveyya, na evarūpaṃ anācāraṃ kareyyāti imamatthaṃ etehi  byañjanehi pakāsesi.<br/><br/>[03] evaṃ pakāsetvā ca pana brāhmaṇiyā saddhiṃ rādhassa vattuṃ na adāsi. sāpi yāva brāhmaṇassa  anāgamanā yathāruciyā vicari. brāhmaṇo āgantvā poṭṭhapādaṃ pucchi -- ``tāta, kīdisī vo  mātā''ti. bodhisatto brāhmaṇassa sabbaṃ yathābhūtaṃ kathetvā ``kiṃ te, tāta, evarūpāya  dussīlāyā''ti vatvā ``tāta, amhehi mātuyā dosassa kathitakālato paṭṭhāya na sakkā idha  vasitu''nti brāhmaṇassa pāde vanditvā saddhiṃ rādhena uppatitvā araññaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu  sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca eteyeva dve janā ahesuṃ, rādho  ānando, poṭṭhapādo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] rādhajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 151
title:
  [] . virocajātakavaṇṇanā^[] . naṅguṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . rādhajātakavaṇṇanā^[] . samuddakākajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^api^eb^ ^a^V1.0474^ea^ ^a^P1.0497^ea^ ^b^nu hanukā santā^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto sambahule mahallake bhikkhū ārabbha kathesi. te kira gihikāle sāvatthiyaṃ kuṭumbikā  aḍḍhā mahaddhanā aññamaññasahāyakā ekato hutvā puññāni karontā satthu dhammadesanaṃ sutvā  ``mayaṃ mahallakā, kiṃ no gharāvāsena, satthu santike ramaṇīye buddhasāsane pabbajitvā dukkhassantaṃ  karissāmā''ti ^a^M1.0523^ea^ sabbaṃ sāpateyyaṃ puttadhītādīnaṃ datvā assumukhaṃ ñātisaṅghaṃ  pahāya satthāraṃ pabbajjaṃ yācitvā pabbajiṃsu. pabbajitvā pana pabbajjānurūpaṃ samaṇadhammaṃ na  kariṃsu, mahallakabhāvena dhammampi na pariyāpuṇiṃsu, gihikāle viya pabbajitakālepi vihārapariyante  paṇṇasālaṃ kāretvā ekatova vasiṃsu. piṇḍāya carantāpi aññattha agantvā yebhuyyena attano  puttadārasseva gehaṃ gantvā bhuñjiṃsu. tesu ekassa purāṇadutiyikā sabbesampi mahallakattherānaṃ  upakārā ahosi, tasmā sesāpi attanā laddhaṃ āhāraṃ gahetvā tassāyeva gehe nisīditvā bhuñjanti.  sāpi tesaṃ yathāsannihitaṃ sūpabyañjanaṃ deti. sā aññatarena rogena phuṭṭhā kālamakāsi. atha  te mahallakattherā vihāraṃ gantvā aññamaññaṃ gīvāsu gahetvā ``madhurahattharasā upāsikā  kālakatā''ti vihārapaccante rodantā vicariṃsu. tesaṃ saddaṃ sutvā ito cito ca bhikkhū  sannipatitvā ``āvuso, kasmā rodathā''ti pucchiṃsu. te ``amhākaṃ sahāyassa purāṇadutiyikā  madhurahattharasā kālakatā amhākaṃ ativiya upakārā, `idāni kuto tathārūpiṃ labhissāmā'ti  iminā kāraṇena rodimhā''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] tesaṃ taṃ vippakāraṃ disvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, iminā nāma  kāraṇena mahallakattherā aññamaññaṃ gīvāsu gahetvā vihārapaccante rodantā vicarantī''ti. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti  vutte ``na, bhikkhave, idānevete tassā kālakiriyāya rodantā vicaranti, pubbepete imaṃ  kākayoniyaṃ nibbattitvā samudde mataṃ nissāya `samuddaudakaṃ ussiñcitvā etaṃ nīharissāmā'ti  vāyamantā paṇḍite nissāya jīvitaṃ labhiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto samuddadevatā hutvā nibbatti.  atheko kāko attano bhariyaṃ kākiṃ ādāya gocaraṃ pariyesamāno samuddatīraṃ agamāsi ^a^P1.0498^ea^.  tasmiṃ kāle manussā samuddatīre khīrapāyāsamacchamaṃsasurādīhi nāgabalikammaṃ katvā  pakkamiṃsu. atha so kāko balikammaṭṭhānaṃ gantvā khīrādīni disvā saddhiṃ kākiyā  khīrapāyāsamacchamaṃsādīni ^a^V1.0475^ea^ bhuñjitvā bahuṃ suraṃ pivi. te ubhopi surāmadamattā  ``samuddakīḷaṃ kīḷissāmā''ti velante nisīditvā nhāyituṃ ārabhiṃsu ^a^M1.0524^ea^ athekā  ūmi āgantvā kākiṃ gahetvā samuddaṃ pavesesi. tameko maccho maṃsaṃ khāditvā ajjhohari.  kāko ``bhariyā me matā''ti rodi paridevi. athassa paridevanasaddaṃ sutvā bahū kākā  sannipatitvā ``kiṃkāraṇā rodasī''ti pucchiṃsu. ``sahāyikā vo velante nhāyamānā ūmiyā  haṭā''ti. te sabbepi ekaravaṃ ravantā rodiṃsu. atha nesaṃ etadahosi ``idaṃ samuddaudakaṃ nāma  amhākaṃ kiṃ pahosi, udakaṃ ussiñcitvā samuddaṃ tucchaṃ katvā sahāyikaṃ nīharissāmā''ti. te  mukhaṃ pūretvā pūretvā udakaṃ bahi chaḍḍenti, loṇūdakena ca gale sussamāne uṭṭhāyuṭṭhāya thalaṃ gantvā  vissamanti.<br/><br/>[03] te hanūsu kilantesu mukhesu sukkhantesu akkhīsu rattesu dīnā kilantā hutvā aññamaññaṃ  āmantetvā ``ambho, mayaṃ samuddaudakaṃ gahetvā bahi pātema, gahitagahitaṭṭhānaṃ puna udakena pūrati,  samuddaṃ tucchaṃ kātuṃ na sakkhissāmā''ti vatvā imaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 146^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api nu hanukā santā, mukhañca parisussati. <br/><br/>[22] oramāma na pārema, pūrateva mahodadhī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^api nu hanukā santā^eb^ti api no hanukā santā, api amhākaṃ hanukā  kilantā. ^b^oramāma na pāremā^eb^ti mayaṃ attano balena mahāsamuddaudakaṃ ākaḍḍhāma osārema,  tucchaṃ pana naṃ kātuṃ na sakkoma. ayañhi ^b^pūrateva mahodadhī^eb^ti.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā sabbepi te kākā ``tassā kākiyā evarūpaṃ nāma tuṇḍaṃ ahosi,  evarūpāni vaṭṭakkhīni, evarūpaṃ chavisaṇṭhānaṃ, evarūpo madhurasaddo. sā no imaṃ corasamuddaṃ  nissāya naṭṭhā''ti bahuṃ vippalapiṃsu. te evaṃ vippalapamāne ^a^P1.0499^ea^ samuddadevatā  bheravarūpaṃ dassetvā palāpesi, evaṃ tesaṃ sotthi ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kākī ayaṃ  purāṇadutiyikā ahosi, kāko mahallakatthero, sesakākā sesamahallakattherā, samuddadevatā pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] samuddakākajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 152
title:
  [] . naṅguṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . rādhajātakavaṇṇanā^[] . samuddakākajātakavaṇṇanā^[] . puppharattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nayidaṃ^eb^ ^a^V1.0476^ea^ ^a^M1.0525^ea^ ^b^dukkhaṃ aduṃ dukkha^eb^nti idaṃ satthā  jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. so hi bhagavatā ``saccaṃ kira tvaṃ  bhikkhu ukkaṇṭhito''ti vutte ``sacca''nti vatvā ``kena ukkaṇṭhāpitosī''ti ca puṭṭho  ``purāṇadutiyikāyā''ti vatvā ``madhurahattharasā, bhante, sā itthī, na sakkomi taṃ vinā  vasitu''nti āha. atha naṃ satthā ``esā te bhikkhu anatthakārikā, pubbepi tvaṃ etaṃ nissāya  sūle uttāsito etaññeva patthayamāno kālaṃ katvā niraye nibbatto, idāni naṃ kasmā puna  patthesī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ākāsaṭṭhadevatā ahosi. atha  bārāṇasiyaṃ kattikarattivārachaṇo sampatto hoti, nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkariṃsu. sabbo jano  khaṇakīḷānissito ahosi. ekassa pana duggatamanussassa ekameva ghanasāṭakayugaṃ ahosi.  so taṃ sudhotaṃ dhovāpetvā obhañjāpetvā satavalikaṃ sahassavalikaṃ kāretvā ṭhapesi. atha naṃ  bhariyā evamāha ``icchāmahaṃ, sāmi, ekaṃ kusumbharattaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā tava kaṇṭhe  laggā kattikarattivāraṃ caritu''nti. ``bhadde, kuto amhākaṃ daliddānaṃ kusumbhaṃ, suddhavatthaṃ  nivāsetvā kīḷāhī''ti? ``kusumbharattaṃ alabhamānā chaṇakīḷaṃ na kīḷissāmi, tvaṃ aññaṃ  itthiṃ gahetvā kīḷassū''ti. ``bhadde, kiṃ maṃ pīḷesi, kuto amhākaṃ kusumbha''nti? ``sāmi,  purisassa icchāya sati kiṃ nāma natthi, nanu rañño kusumbhavatthusmiṃ bahu kusumbha''nti.  ``bhadde ^a^P1.0500^ea^, taṃ ṭhānaṃ rakkhasapariggahitapokkharaṇisadisaṃ, balavārakkhā, na sakkā  upasaṅkamituṃ, mā te etaṃ rucci, yathāladdheneva tussassū''ti. ``sāmi, rattibhāge andhakāre sati  purisassa agamanīyaṭṭhānaṃ nāma natthī''ti. iti so tāya punappunaṃ kathentiyā kilesavasena  tassā vacanaṃ gahetvā ``hotu bhadde, mā cintayitthā''ti taṃ samassāsetvā rattibhāge jīvitaṃ  pariccajitvā nagarā nikkhamitvā rañño kusumbhavatthuṃ gantvā vatiṃ madditvā antovatthuṃ pāvisi.  ārakkhamanussā vatisaddaṃ sutvā ``coro coro''ti parivāretvā gahetvā paribhāsitvā koṭṭetvā  bandhitvā pabhātāya rattiyā rañño dassesuṃ. rājā ^a^M1.0526^ea^ ``gacchatha, naṃ sūle  uttāsethā''ti āha. atha naṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vajjhabheriyā vajjamānāya nagarā nikkhamāpetvā  sūle uttāsesuṃ. balavavedanā pavattanti, kākā sīse nilīyitvā kaṇayaggasadisehi tuṇhehi  akkhīni vijjhanti.<br/><br/>[03] so ^a^V1.0477^ea^ tathārūpampi dukkhaṃ amanasikaritvā tameva itthiṃ anussaritvā ``tāya  nāmamhi ghanapuppharattavatthanivatthāya kaṇṭhe āsattabāhuyugaḷāya saddhiṃ kattikarattivārato  parihīno''ti cintetvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 147^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nayidaṃ dukkhaṃ aduṃ dukkhaṃ, yaṃ maṃ tudati vāyaso. <br/><br/>[22] yaṃ sāmā puppharattena, kattikaṃ nānubhossatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nayidaṃ dukkhaṃ aduṃ dukkhaṃ, yaṃ maṃ tudati vāyaso^eb^ti yañca idaṃ sūle  lagganapaccayaṃ kāyikacetasikadukkhaṃ, yañca lohamayehi viya tuṇḍehi vāyaso tudati, idaṃ sabbampi  mayhaṃ na dukkhaṃ, aduṃ dukkhaṃ etaṃyeva pana me dukkhanti attho. kataraṃ? ^b^yaṃ sāmā  puppharattena, kattikaṃ nānubhossatī^eb^ti, yaṃ sā piyaṅgusāmā mama bhariyā ekaṃ kusumbharattaṃ  nivāsetvā ekaṃ pārupitvā evaṃ ghanapuppharattena vatthayugena acchannā mama kaṇṭhe gahetvā  kattikarattivāraṃ nānubhavissati, idaṃ mayhaṃ dukkhaṃ, etadeva hi maṃ bādhatīti? so evaṃ mātugāmaṃ  ārabbha vippalapantoyeva kālaṃ katvā niraye nibbatti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā jayampatikāva idāni  jayampatikā, taṃ kāraṇaṃ paccakkhaṃ katvā ṭhitā ākāsaṭṭhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] puppharattajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 153
title:
  [] . rādhajātakavaṇṇanā^[] . samuddakākajātakavaṇṇanā^[] . puppharattajātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nāhaṃ^eb^ ^a^P1.0501^ea^ ^b^punaṃ na ca puna^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kira pañcasatamattā sahāyakā mahāvibhavā seṭṭhiputtā  satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane uraṃ datvā pabbajitvā jetavane antokoṭisanthāre vihariṃsu.  athekadivasaṃ tesaṃ aḍḍharattasamaye kilesanissito saṅkappo uppajji. te ukkaṇṭhitvā ^a^M1.0527^ea^  attanā jahitakilese puna gaṇhituṃ cittaṃ uppādayiṃsu. atha satthā aḍḍharattasamanantare  sabbaññutaññāṇadaṇḍadīpakaṃ ukkhipitvā ``katarāya nu kho ratiyā jetavane bhikkhū viharantī''ti  bhikkhūnaṃ ajjhāsayaṃ olokento tesaṃ bhikkhūnaṃ abbhantare kāmarāgasaṅkappassa uppannabhāvaṃ aññāsi.  satthā ca nāma ekaputtikā itthī attano puttaṃ viya, ekacakkhuko puriso cakkhuṃ viya attano  sāvake ^a^V1.0478^ea^ rakkhati. pubbaṇhādīsu yasmiṃ yasmiṃ samaye tesaṃ kilesā uppajjanti, te  tesaṃ kilese tato paraṃ vaḍḍhituṃ adatvā tasmiṃ tasmiṃyeva samaye niggaṇhāti. tenassa etadahosi  ``ayaṃ cakkavattirañño antonagareyeva corānaṃ uppannakālo viya vattati, idāneva tesaṃ dhammadesanaṃ  katvā te kilese niggaṇhitvā arahattaṃ dassāmī''ti. so surabhigandhakuṭito nikkhamitvā  madhurassarena ``ānandā''ti āyasmantaṃ dhammabhaṇḍāgārikaṃ ānandattheraṃ āmantesi. thero ``kiṃ,  bhante''ti āgantvā vanditvā aṭṭhāsi. ``ānanda, yattakā bhikkhū antokoṭisanthāre viharanti,  sabbeva gandhakuṭipariveṇe sannipātehī''ti. evaṃ kirassa ahosi ``sacāhaṃ teyeva pañcasate  bhikkhū pakkosāpessāmi. `satthārā no abbhantare kilesānaṃ uppannabhāvo ñāto'ti  saṃviggamānasā dhammadesanaṃ sampaṭicchituṃ na sakkhissantī''ti. tasmā ``sabbe sannipātehī''ti  āha. thero ``sādhu, bhante''ti avāpuraṇaṃ ādāya pariveṇena pariveṇaṃ āhiṇḍitvā sabbe bhikkhū  gandhakuṭipariveṇe sannipātetvā buddhāsanaṃ paññapesi.<br/><br/>[03] satthā pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya silāpathaviyaṃ patiṭṭhahamāno sineru viya  paññatte buddhāsane nisīdi āveḷāveḷā yamakayamakā chabbaṇṇaghanabuddharasmiyo vissajjento. tāpi  rasmiyo pātimattā chattamattā kūṭāgārakucchimattā chijjitvā chijjitvā gaganatale vijjulatā viya  sañcariṃsu, aṇṇavakucchiṃ khobhetvā bālasūriyuggamanakālo viya ahosi. bhikkhusaṅghopi  satthāraṃ vanditvā garucittaṃ paccupaṭṭhapetvā rattakambalasāṇiyā parikkhipanto viya parivāretvā  nisīdi. satthā brahmassaraṃ nicchārento bhikkhū āmantetvā ^a^P1.0502^ea^ ``na, bhikkhave,  bhikkhunā nāma kāmavitakkaṃ byāpādavitakkaṃ vihiṃsāvitakkanti ime ^a^M1.0528^ea^ tayo  akusalavitakke vitakketuṃ vaṭṭati. anto uppannakileso hi `parittako'ti avamaññituṃ na vaṭṭati,  kileso nāma paccāmittasadiso. paccāmitto ca khuddako nāma natthi, okāsaṃ labhitvā  vināsameva pāpeti, evameva appamattakopi kileso uppajjitvā vaḍḍhituṃ labhanto mahāvināsaṃ  pāpeti. kileso nāmesa halāhalavisūpamo uppāṭitacchavigaṇḍasadiso āsīvisapaṭibhāgo  asaniaggisadiso allīyituṃ na yutto āsaṅkitabbo. uppannuppannakkhaṇeyeva paṭisaṅkhānabalena  bhāvanābalena yathā muhuttampi hadaye aṭṭhatvā paduminipattā udakabindu viya vivaṭṭati, evaṃ  pajahitabbo. porāṇakapaṇḍi tāpi appamattakampi kilesaṃ garahitvā yathā puna abbhantare  nuppajjati, evaṃ niggaṇhiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto siṅgālayoniyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā  araññe ^a^V1.0479^ea^ nadītīre nivāsaṃ kappesi. atheko jarahatthī gaṅgātīre kālamakāsi.  siṅgālo gocarappasuto taṃ matahatthisarīraṃ disvā ``mahā me gocaro uppanno''ti gantvā taṃ  soṇḍe ḍaṃsi, naṅgalīsāya daṭṭhakālo viya ahosi. so ``natthettha khāditabbayuttaka''nti dantesu  ḍaṃsi, thambhe daṭṭhakālo viya ahosi. kaṇṇe ḍaṃsi, suppakoṭiyaṃ daṭṭhakālo viya ahosi. udare  ḍaṃsi, kusūle daṭṭhakālo viya ahosi. pāde ḍaṃsi, udukkhale daṭṭhakālo viya ahosi. naṅguṭṭhe  ḍaṃsi, musale daṭṭhakālo viya ahosi. so ``etthāpi natthi khāditabbayuttaka''nti sabbattha  assādaṃ alabhanto vaccamagge ḍaṃsi, mudupūve daṭṭhakālo viya ahosi. so ``laddhaṃ dāni me  imasmiṃ sarīre mudu khāditabbayuttakaṭṭhāna''nti tato paṭṭhāya khādanto antokucchiṃ pavisitvā  vakkahadayādīni khāditvā pipāsitakāle lohitaṃ pivitvā nipajjitukāmakāle udaraṃ pattharitvā  nipajjati.<br/><br/>[03] athassa etadahosi -- ``idaṃ hatthisarīraṃ mayhaṃ nivāsasukhatāya gehasadisaṃ,  khāditukāmatāya sati pahūtamaṃsaṃ, kiṃ dāni me aññattha kamma''nti ^a^M1.0529^ea^ so  aññattha agantvā hatthikucchiyaṃyeva maṃsaṃ khāditvā vasati. gacchante gacchante kāle nidāghe  vātasamphassena ceva sūriyarasmisantāpena ca taṃ kuṇapaṃ sussitvā ^a^P1.0503^ea^ valiyo  gaṇhi, siṅgālassa paviṭṭhadvāraṃ pihitaṃ, antokucchiyaṃ andhakāro ahosi. siṅgālassa  lokantarikanivāso viya jāto. kuṇape sussante maṃsampi sussi, lohitampi pacchijji. so  nikkhamanadvāraṃ alabhanto bhayappatto hutvā sandhāvanto ito cito ca paharitvā nikkhamanadvāraṃ  pariyesamāno vicarati. evaṃ tasmiṃ ukkhaliyaṃ piṭṭhapiṇḍi viya antokucchiyaṃ paccamāne  katipāhaccayena mahāmegho pāvassi. atha naṃ kuṇapaṃ temetvā uṭṭhāya pakatisaṇṭhānena aṭṭhāsi.  vaccamaggo vivaṭo hutvā tārakā viya paññāyi. siṅgālo taṃ chiddaṃ disvā ``idāni me  jīvitaṃ laddha''nti yāva hatthisīsā paṭikkamitvā vegena pakkhanditvā vaccamaggaṃ sīsena paharitvā  nikkhami. tassa sañchannasarīrattā sabbalomāni vaccamagge allīyiṃsu. so tālakkhandhasadisena  nillomena sarīrena ubbiggacitto muhuttaṃ dhāvitvā nivattitvā nisinno sarīraṃ oloketvā ``idaṃ  dukkhaṃ mayhaṃ na aññena kataṃ, lobhahetu pana lobhakāraṇā lobhaṃ nissāya mayā etaṃ kataṃ, ito  dāni paṭṭhāya na lobhavasiko bhavissāmi, puna hatthisarīraṃ nāma na pavisissāmī''ti  saṃviggahadayo hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 148^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāhaṃ punaṃ na ca punaṃ, na cāpi apunappunaṃ. <br/><br/>[22] hatthibondiṃ pavekkhāmi, tathā hi bhayatajjito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0480^ea^ ^b^na cāpi apunappuna^eb^nti a-kāro nipātamatto. ayaṃ panetissā  sakalāyapi gāthāya attho -- ahañhi ito puna, tato ca punāti vuttavārato puna tatopi ca  punappunaṃ vāraṇasarīrasaṅkhātaṃ ^b^hatthibondiṃ na pavekkhāmi^eb^. kiṃkāraṇā? ^b^tathā hi  bhayatajjito,^eb^ tathā hi ahaṃ imasmiññeva pavesane bhayatajjito maraṇabhayena santāsaṃ saṃvegaṃ  āpāditoti.<br/><br/>[03] evañca ^a^M1.0530^ea^ pana vatvā tatova palāyitvā puna taṃ vā aññaṃ vā hatthisarīraṃ  nivattitvāpi na olokesi. tato paṭṭhāya na lobhavasiko ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``bhikkhave, anto uppannakilesassa nāma vaḍḍhituṃ  adatvā tattha tattheva naṃ niggaṇhituṃ vaṭṭatī''ti ^a^P1.0504^ea^ vatvā saccāni pakāsetvā  jātakaṃ samodhānesi. saccapariyosāne pañcasatāpi te bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsu, avasesesu  keci sotāpannā, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino ahesuṃ. tadā siṅgālo ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] siṅgālajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 154
title:
  [] . samuddakākajātakavaṇṇanā^[] . puppharattajātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . ekapaṇṇajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ekapaṇṇo ayaṃ rukkho^eb^ti idaṃ satthā vesāliṃ upanissāya mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ  viharanto vesālikaṃ duṭṭhalicchavikumāraṃ ārabbha kathesi. tasmiñhi kāle vesālinagaraṃ  gāvutagāvutantare tīhi pākārehi parikkhittaṃ tīsu ṭhānesu gopuraṭṭālakayuttaṃ paramasobhaggappattaṃ.  tattha niccakālaṃ rajjaṃ kāretvā vasantānaññeva rājūnaṃ satta sahassāni satta satāni satta ca  rājāno honti, tattakāyeva uparājāno, tattakā senāpatino, tattakā bhaṇḍāgārikā. tesaṃ  rājakumārānaṃ antare eko duṭṭhalicchavikumāro nāma ahosi kodhano caṇḍo pharuso sāhasiko,  daṇḍena ghaṭṭitāasīviso viya niccaṃ pajjalito kodhena. tassa purato dve tīṇi vacanāni kathetuṃ  samattho nāma natthi. taṃ neva mātāpitaro, na ñātayo, na mittasuhajjā sikkhāpetuṃ sakkhiṃsu.  athassa mātāpitūnaṃ etadahosi ``ayaṃ kumāro atipharuso sāhasiko, ṭhapetvā sammāsambuddhaṃ  añño imaṃ vinetuṃ samattho nāma natthi, buddhaveneyyena bhavitabba''nti. te taṃ ādāya satthu  santikaṃ gantvā vanditvā āhaṃsu ``bhante, ayaṃ kumāro caṇḍo pharuso kodhena pajjalati, imassa  ovādaṃ dethā''ti.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0481^ea^ ^a^M1.0531^ea^ taṃ kumāraṃ ovadi -- ``kumāra, imesu nāma sattesu  caṇḍena pharusena sāhasikena viheṭhakajātikena na bhavitabbaṃ, pharusavāco ca nāma vijātamātuyāpi  pitunopi puttadārassapi bhātibhaginīnampi pajāpatiyāpi mittabandhavānampi appiyo hoti  amanāpo, ḍaṃsituṃ āgacchanto sappo viya, aṭaviyaṃ uṭṭhitacoro viya, khādituṃ āgacchanto  yakkho viya ca ubbejanīyo hutvā dutiyacittavāre nirayādīsu nibbattati. diṭṭheyeva ca dhamme  kodhano puggalo maṇḍitapasādhitopi dubbaṇṇova hoti, puṇṇacandasassirikampissa mukhaṃ  jālābhihatapadumaṃ viya malaggahitakañcanādāsamaṇḍalaṃ viya ca virūpaṃ hoti duddasikaṃ. kodhaṃ  nissāya hi sattā satthaṃ ādāya attanāva attānaṃ paharanti, visaṃ khādanti, rajjuyā ubbandhanti,  papātā papatanti. evaṃ kodhavasena kālaṃ katvā nirayādīsu uppajjanti, viheṭhakajātikāpi diṭṭheva  dhamme garahaṃ ^a^P1.0505^ea^ patvā kāyassa bhedā nirayādīsu uppajjanti, puna manussattaṃ  labhitvā vijātakālato paṭṭhāya rogabahulāva honti. cakkhurogo sotarogotiādīsu ca rogesu  ekato uṭṭhāya ekasmiṃ patanti, rogena aparimuttāva hutvā niccaṃ dukkhitāva honti, tasmā  sabbesu sattesu mettacittena hitacittena muducittena bhavitabbaṃ. evarūpo hi puggalo  nirayādibhayehi na parimuccatī''ti. so kumāro satthu ovādaṃ sutvā ekovādeneva nihatamāno  danto nibbisevano mettacitto muducitto ahosi. aññaṃ akkosantampi paharantampi nivattitvā  na olokesi, uddhaṭadāṭho viya sappo, aḷacchinno viya kakkaṭako, chinnavisāṇo viya ca  usabho ahosi.<br/><br/>[03] tassa taṃ pavattiṃ ñatvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, duṭṭhalicchavikumāraṃ  sucirampi ovaditvā neva mātāpitaro, na ñātimittādayo dametuṃ sakkhiṃsu, sammāsambuddho pana taṃ  ekovādeneva dametvā nibbisevanaṃ katvā mattavaravāraṇaṃ viya samuggahitāneñjakāraṇaṃ akāsi.  yāva subhāsitaṃ cidaṃ -- `hatthidamakena, bhikkhave, hatthidammo sārito ekaṃyeva disaṃ dhāvati  puratthimaṃ vā pacchimaṃ vā uttaraṃ vā dakkhiṇaṃ vā. assadamakena...pe0... godamakena...pe0...  dakkhiṇaṃ vā. tathāgatena hi, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena purisadammo sārito aṭṭha disā  vidhāvati, rūpī rūpāni passati. ayamekā disā...pe0... so ^a^M1.0532^ea^ vuccati  `yoggācariyānaṃ anuttaro purisadammasārathī'ti (ma0 ni0 3.312). na hi, āvuso,  sammāsambuddhena sadiso purisadammasārathī nāma atthī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave,  idānevesa mayā ekovādeneva damito, pubbepāhaṃ imaṃ ekovādeneva damesi''nti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0482^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ tayo vede sabbasippāni ca uggahetvā kiñci kālaṃ gharāvāsaṃ  vasitvā mātāpitūnaṃ accayena isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā  himavante vāsaṃ kappesi. tattha ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya janapadaṃ gantvā bārāṇasiṃ  patvā rājuyyāne vasitvā punadivase sunivattho supāruto tāpasākappasampanno bhikkhāya nagaraṃ  pavisitvā ^a^P1.0506^ea^ rājaṅgaṇaṃ pāpuṇi. rājā sīhapañjarena olokento taṃ disvā  iriyāpathe pasīditvā ``ayaṃ tāpaso santindriyo santamānaso yugamattadaso, padavāre padavāre  sahassatthavikaṃ ṭhapento viya sīhavijambhitena āgacchati. sace santadhammo nāmeko atthi,  imassa tenabbhantare bhavitabba''nti cintetvā ekaṃ amaccaṃ olokesi. so ``kiṃ karomi,  devā''ti āha. etaṃ ``tāpasaṃ ānehī''ti. so ``sādhu, devā''ti bodhisattaṃ upasaṅkamitvā  vanditvā hatthato bhikkhābhājanaṃ gahetvā ``kiṃ, mahāpuññā''ti vutte ``bhante, rājā taṃ  pakkosatī''ti āha. bodhisatto ``na mayaṃ rājakulūpakā, hemavantikā nāmamhā''ti āha.  amacco gantvā tamatthaṃ rañño ārocesi. rājā ``añño amhākaṃ kulūpako natthi, ānehi  na''nti āha. amacco gantvā bodhisattaṃ vanditvā yācitvā rājanivesanaṃ pavesesi.<br/><br/>[03] rājā bodhisattaṃ vanditvā samussitasetacchatte kañcanapallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyattaṃ  nānaggarasabhojanaṃ bhojetvā ``kahaṃ, bhante, vasathā''ti pucchi. ``hemavantikā mayaṃ,  mahārājā''ti. ``idāni kahaṃ gacchathā''ti? ``vassārattānurūpaṃ senāsanaṃ upadhārema,  mahārājā''ti. ``tena hi, bhante, amhākaññeva uyyāne vasathā''ti paṭiññaṃ gahetvā sayampi  ^a^M1.0533^ea^ bhuñjitvā bodhisattaṃ ādāya uyyānaṃ gantvā paṇṇasālaṃ māpetvā  rattiṭṭhānadivāṭṭhānāpi kāretvā pabbajitaparikkhāre datvā uyyānapālaṃ paṭicchāpetvā nagaraṃ pāvisi.  tato paṭṭhāya bodhisatto uyyāne vasati. rājāpissa divase divase dvattikkhattuṃ upaṭṭhānaṃ  gacchati.<br/><br/>[03] tassa pana rañño duṭṭhakumāro nāma putto ahosi caṇḍo pharuso, neva naṃ rājā dametuṃ  asakkhi, na sesañātakā. amaccāpi brāhmaṇagahapatikāpi ekato hutvā ``sāmi, mā evaṃ kari,  evaṃ kātuṃ na labbhā''ti kujjhitvā kathentāpi kathaṃ gāhāpetuṃ nāsakkhiṃsu. rājā cintesi  ``ṭhapetvā mama ayyaṃ himavantatāpasaṃ añño imaṃ kumāraṃ dametuṃ samattho nāma natthi, soyeva naṃ  damessatī''ti. so kumāraṃ ādāya bodhisattassa santikaṃ gantvā ``bhante, ayaṃ kumāro caṇḍo  pharuso ^a^P1.0507^ea^, mayaṃ imaṃ dametuṃ na sakkoma, tumhe naṃ ekena upāyena sikkhāpethā''ti  ^a^V1.0483^ea^ kumāraṃ bodhisattassa niyyādetvā pakkāmi. bodhisatto kumāraṃ gahetvā uyyāne  vicaranto ekato ekena, ekato ekenāti dvīhiyeva pattehi ekaṃ nimbapotakaṃ disvā kumāraṃ āha  -- ``kumāra, etassa tāva rukkhapotakassa paṇṇaṃ khāditvā rasaṃ jānāhī''ti? so tassa ekaṃ  pattaṃ khāditvā rasaṃ ñatvā ``dhī''ti saha kheḷena bhūmiyaṃ nuṭṭhābhi. ``kiṃ etaṃ, kumārā''ti  vutte ``bhante, idānevesa rukkho halāhalavisūpamo, vaḍḍhanto pana bahū manusse māressatī''ti taṃ  nimbapotakaṃ uppāṭetvā hatthehi parimadditvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 149^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ekapaṇṇo ayaṃ rukkho, na bhūmyā caturaṅgulo. <br/><br/>[22] phalena visakappena, mahāyaṃ kiṃ bhavissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ekapaṇṇo^eb^ti ubhosu passesu ekekapaṇṇo. ^b^na bhūmyā caturaṅgulo^eb^ti  bhūmito caturaṅgulamattampi na vaḍḍhito. ^b^phalenā^eb^ti phalarasena. ^b^visakappenā^eb^ti  halāhalavisasadisena. evaṃ khuddakopi samāno evarūpena tittakena paṇṇena samannāgatoti attho.  ^b^mahāyaṃ kiṃ bhavissatī^eb^ti yadā panāyaṃ vuddhippatto mahā bhavissati, tadā kiṃ nāma  bhavissati, addhā manussamārako bhavissatīti etaṃ uppāṭetvā madditvā chaḍḍesinti āha.<br/><br/>[03] atha ^a^M1.0534^ea^ naṃ bodhisatto etadavoca ``kumāra, tvaṃ imaṃ nimbapotakaṃ `idāneva  evaṃtittako, mahallakakāle kiṃ bhavissati, kuto imaṃ nissāya vuḍḍhī'ti uppāṭetvā madditvā  chaḍḍesi? yathā tvaṃ etasmiṃ paṭipajji, evameva tava raṭṭhavāsinopi `ayaṃ kumāro daharakāleyeva  evaṃ caṇḍo pharuso, mahallakakāle rajjaṃ patvā kiṃ nāma karissati, kuto amhākaṃ etaṃ nissāya  vuḍḍhī'ti tava kulasantakaṃ rajjaṃ adatvā nimbapotakaṃ viya taṃ uppāṭetvā raṭṭhā pabbājanīyakammaṃ  karissanti, tasmā nimbarukkhapaṭibhāgataṃ hitvā ito paṭṭhāya khantimettānuddayasampanno hohī''ti.  so tato paṭṭhāya nihatamāno nibbisevano khantimettānuddayasampanno hutvā bodhisattassa ovāde  ṭhatvā pitu ^a^P1.0508^ea^ accayena rajjaṃ patvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``na, bhikkhave, idānevesa duṭṭhalicchavikumāro mayā  damito, pubbepāhaṃ etaṃ damesiṃyevā''ti vatvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā duṭṭhakumāro ayaṃ  licchavikumāro ahosi, rājā ānando, ovādadāyakatāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ekapaṇṇajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 155
title:
  [] . puppharattajātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . ekapaṇṇajātakavaṇṇanā^[] . sañjīvajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^asantaṃ^eb^ ^a^V1.0484^ea^ ^b^yo paggaṇhātī^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto  ajātasattussa rañño asantapaggahaṃ ārabbha kathesi. so hi buddhānaṃ paṭikaṇṭakabhūte dussīle  pāpadhamme devadatte pasīditvā taṃ asantaṃ asappurisaṃ paggayha ``tassa sakkāraṃ karissāmī''ti bahuṃ  dhanaṃ pariccajitvā gayāsīse vihāraṃ kāretvā tasseva vacanaṃ gahetvā pitaraṃ dhammarājānaṃ sotāpannaṃ  ariyasāvakaṃ ghātetvā attano sotāpattimaggassa upanissayaṃ bhinditvā mahāvināsaṃ patto. so  hi ``devadatto pathaviyaṃ paviṭṭho''ti sutvā ``kacci nu kho mampi pathavī gileyyā''ti  bhītatasito rajjasukhaṃ na labhati, sayane assādasukhaṃ na vindati, tibbakāraṇābhitunno hatthipoto  viya kampamāno vicarati. so pathaviṃ phalamānaṃ ^a^M1.0535^ea^ viya, avīcijālaṃ  nikkhamantiṃ viya, pathaviyā attānaṃ giliyamānaṃ viya, ādittāya lohapathaviyā uttānakaṃ  nipajjāpetvā ayasūlehi koṭiyamānaṃ viya ca samanupassi. tenassa pahaṭakukkuṭasseva muhuttampi  kampamānassa avatthānaṃ nāma nāhosi. so sammāsambuddhaṃ passitukāmo khamāpetukāmo pañhaṃ  pucchitukāmo ahosi, attano pana aparādhamahantatāya upasaṅkamituṃ na sakkoti.<br/><br/>[03] athassa rājagahanagare kattikarattivāre sampatte devanagaraṃ viya nagare alaṅkate mahātale  amaccagaṇaparivutassa kañcanāsane nisinnassa jīvakaṃ komārabhaccaṃ avidūre nisinnaṃ disvā  etadahosi ``jīvakaṃ gahetvā sammāsambuddhassa santikaṃ gamissāmi, na kho pana sakkā mayā  ujukameva vattuṃ `ahaṃ, samma jīvaka, sayaṃ gantuṃ na sakkomi, ehi maṃ satthu santikaṃ nehī'ti,  pariyāyena pana rattisampadaṃ vaṇṇetvā `kaṃ nu khvajja mayaṃ ^a^P1.0509^ea^ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ  vā payirupāseyyāma, yaṃ no payirupāsataṃ cittaṃ pasīdeyyā'ti vakkhāmi, taṃ sutvā amaccā attano  attano satthārānaṃ vaṇṇaṃ kathessanti, jīvakopi sammāsambuddhassa vaṇṇaṃ kathessati. atha naṃ  gahetvā satthu santikaṃ gamissāmī''ti. so pañcahi padehi rattiṃ vaṇṇesi ``lakkhaññā vata bho  dosinā ratti, abhirūpā vata bho dosinā ratti, dassanīyā vata bho dosinā ratti, pāsādikā  vata bho dosinā ratti, ramaṇīyā vata bho dosinā ratti, kaṃ nu khvajja mayaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ  vā payirupāseyyāma, yaṃ no payirupāsataṃ cittaṃ pasīdeyyā''ti (dī0 ni0 1.150).<br/><br/>[03] atheko amacco pūraṇakassapassa vaṇṇaṃ kathesi, eko makkhaligosālassa, eko  ajitakesakambalassa, eko pakudhakaccāyanassa, eko sañcayassa belaṭṭhaputtassa, eko  nāṭaputtanigaṇṭhassāti ^a^V1.0485^ea^. rājā tesaṃ kathaṃ sutvā tuṇhī ahosi. so hi  jīvakasseva mahāamaccassa kathaṃ paccāsīsati. jīvakopi ``raññā maṃ ārabbha kathiteyeva  jānissāmī''ti avidūre tuṇhī nisīdi. atha naṃ rājā āha ``tvaṃ pana, samma jīvaka, kiṃ  tuṇhī''ti? tasmiṃ khaṇe jīvako uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ``eso, deva,  bhagavā ^a^M1.0536^ea^ arahaṃ sammāsambuddho amhākaṃ ambavane viharati saddhiṃ aḍḍhateḷasehi  bhikkhusatehi. taṃ kho pana bhagavantaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato''ti nava arahādiguṇe  vatvā jātito paṭṭhāya pubbanimittādibhedaṃ bhagavato ānubhāvaṃ pakāsetvā ``taṃ bhagavantaṃ devo  payirupāsatu, dhammaṃ suṇātu, pañhaṃ pucchatū''ti āha.<br/><br/>[03] rājā sampuṇṇamanoratho hutvā ``tena hi, samma jīvaka, hatthiyānāni kappāpehī''ti  yānāni kappāpetvā mahantena rājānubhāvena jīvakambavanaṃ gantvā tattha maṇḍalamāḷe  bhikkhusaṅghaparivutaṃ tathāgataṃ disvā santavīcimajjhe mahānāvaṃ viya niccalaṃ bhikkhusaṅghaṃ ito  cito ca anuviloketvā ``evarūpā nāma me parisā na diṭṭhapubbā''ti iriyāpatheyeva pasīditvā  saṅghassa añjaliṃ paggaṇhitvā thutiṃ katvā bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno sāmaññaphalapañhaṃ  pucchi. athassa bhagavā dvīhi bhāṇavārehi paṭimaṇḍitaṃ ^b^sāmaññaphalasuttaṃ^eb^ (dī0 ni0  1.150 ādayo) kathesi. so suttapariyosāne attamano bhagavantaṃ khamāpetvā uṭṭhāyāsanā  padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. satthā acirapakkantassa rañño bhikkhū āmantetvā ``khatāyaṃ,  bhikkhave, rājā, upahatāyaṃ, bhikkhave, rājā. sacāyaṃ ^a^P1.0510^ea^, bhikkhave, rājā  issariyassa kāraṇā pitaraṃ dhammikaṃ dhammarājānaṃ jīvitā na voropessatha, imasmiṃyeva āsane  virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ uppajjissatha. devadattaṃ nissāya asantapaggahaṃ katvā sotāpattiphalā  parihīno''ti āha.<br/><br/>[03] punadivase bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, ajātasattu kira asantapaggahaṃ  katvā dussīlaṃ pāpadhammaṃ devadattaṃ nissāya pitughātakakammassa katattā sotāpattiphalā parihīno,  devadattena nāsito rājā''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, ajātasattu idāneva  asantapaggahaṃ katvā mahāvināsaṃ patto, pubbepesa asantapaggaheneva attānaṃ nāsesī''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0486^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mahāvibhave brāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto takkasilaṃ gantvā sabbasippāni ^a^M1.0537^ea^ uggaṇhitvā bārāṇasiyaṃ  disāpāmokkho ācariyo hutvā pañca māṇavakasatāni sippaṃ vācesi. tesu māṇavesu eko  sañjīvo nāma māṇavo atthi, bodhisatto tassa matakuṭṭhāpanakamantaṃ adāsi. so  uṭṭhāpanakamantameva gahetvā paṭibāhanamantaṃ pana aggahetvāva ekadivasaṃ māṇavehi saddhiṃ dāruatthāya  araññaṃ gantvā ekaṃ matabyagghaṃ disvā māṇave āha ``bho, imaṃ matabyagghaṃ uṭṭhāpessāmī''ti.  māṇavā ``na sakkhissasī''ti āhaṃsu. ``passantānaññeva vo taṃ uṭṭhāpessāmī''ti. ``sace,  māṇava, sakkosi, uṭṭhāpehī''ti. evañca pana vatvā te māṇavā rukkhaṃ abhiruhiṃsu. sañjīvo  mantaṃ parivattetvā matabyagghaṃ sakkharāhi pahari, byaggho uṭṭhāya vegenāgantvā sañjīvaṃ galanāḷiyaṃ  ḍaṃsitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā tattheva pati, sañjīvopi tattheva pati. ubhopi ekaṭṭhāneyeva matā  nipajjiṃsu.<br/><br/>[03] māṇavā dārūni ādāya āgantvā taṃ pavattiṃ ācariyassa ārocesuṃ. ācariyo māṇave  āmantetvā ``tātā, asantapaggahakārā nāma ayuttaṭṭhāne sakkārasammānaṃ karontā evarūpaṃ dukkhaṃ  paṭilabhantiyevā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 150^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asantaṃ ^a^P1.0511^ea^ yo paggaṇhāti, asantaṃ cūpasevati. <br/><br/>[22] tameva ghāsaṃ kurute, byaggho sañjīviko yathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^asanta^eb^nti tīhi duccaritehi samannāgataṃ dussīlaṃ pāpadhammaṃ. ^b^yo  paggaṇhātī^eb^ti khattiyādīsu yo koci evarūpaṃ dussīlaṃ pabbajitaṃ vā cīvarādisampadānena, gahaṭṭhaṃ  vā uparajjasenāpatiṭṭhānādisampadānena paggaṇhāti, sakkārasammānaṃ karotīti attho. ^b^asantaṃ  cūpasevatī^eb^ti yo ca evarūpaṃ asantaṃ dussīlaṃ upasevati bhajati payirupāsati. ^b^tameva ghāsaṃ  kurute^eb^ti tameva asantapaggaṇhakaṃ so dussīlo pāpapuggalo ghasati saṃkhādati vināsaṃ pāpeti.  kathaṃ? ^b^byaggho sañjīviko yathā^eb^ti, yathā sañjīvena māṇavena mantaṃ parivattetvā matabyaggho  sañjīviko jīvitasampadānena sampaggahito attano jīvitadāyakaṃ sañjīvameva jīvitā voropetvā  tattheva pātesi, evaṃ aññopi yo asantapaggahaṃ karoti, so dussīlo taṃ attano sampaggāhakameva  vināseti. evaṃ asantasampaggāhakā vināsaṃ pāpuṇantīti.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V1.0487^ea^ ^a^M1.0538^ea^ imāya gāthāya māṇavānaṃ dhammaṃ desetvā  dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā matabyagghuṭṭhāpanako  māṇavo ajātasattu ahosi, disāpāmokkho ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sañjīvajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kakaṇṭakavaggo pannarasamo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] godhasiṅgālavirocaṃ, naṅguṭṭharādhakākañca. <br/><br/>[22] puppharattañca siṅgālaṃ, ekapaṇṇañca sañjīvaṃ..<br/><br/>[03] atha vagguddānaṃ -- <br/><br/>[21] apaṇṇako sīlavaggo, kuruṅgo ca kulāvako. <br/><br/>[22] atthakāmo ca āsīso, itthīvaruṇapāyimhā.. <br/><br/>[21] litto parosataṃ haṃci, kusanāḷā sampadāno. <br/><br/>[22] kakaṇṭako pannarasa, satapaṇṇāsa jātakāti.. <br/><br/>[06] ekakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā. <br/><br/>[06] (paṭhamo bhāgo niṭṭhito).


volume: 111
item: 156
title: dutiyo bhāgo^dukanipāto^daḷhavaggo^[] . rājovādajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^daḷhaṃ^eb^ ^a^V2.0001^ea^ ^a^M2.0001^ea^ ^a^P2.0001^ea^ ^b^daḷhassa khipatī^eb^ti idaṃ satthā  jetavane viharanto rājovādaṃ ārabbha kathesi. so ^b^tesakuṇajātake^eb^ (jā0 2.17.1  ādayo) āvi bhavissati. ekasmiṃ pana divase kosalarājā ekaṃ agatigataṃ dubbinicchayaṃ aḍḍaṃ  vinicchinitvā bhuttapātarāso allahatthova alaṅkatarathaṃ abhiruyha satthu santikaṃ gantvā  phullapadumasassirikesu pādesu nipatitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. atha naṃ satthā  etadavoca -- ``handa kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā''ti. ``bhante, ajja  ekaṃ agatigataṃ dubbinicchayaṃ aḍḍaṃ vinicchinanto ^a^V2.0002^ea^ okāsaṃ alabhitvā idāni taṃ  tīretvā bhuñjitvā allahatthova tumhākaṃ upaṭṭhānaṃ āgatomhī''ti. satthā ``mahārāja, dhammena  samena aḍḍavinicchayaṃ nāma kusalaṃ, saggamaggo esa. anacchariyaṃ kho panetaṃ, yaṃ tumhe  mādisassa sabbaññubuddhassa santikā ovādaṃ labhamānā dhammena samena aḍḍaṃ vinicchineyyātha.  etadeva acchariyaṃ, yaṃ pubbe rājāno asabbaññūnampi paṇḍitānaṃ vacanaṃ sutvā dhammena samena  ^a^M2.0002^ea^ aḍḍaṃ vinicchinantā cattāri agatigamanāni vajjetvā dasa rājadhamme akopetvā  dhammena rajjaṃ kāretvā saggapuraṃ pūrayamānā agamiṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0002^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā  kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā laddhagabbhaparihāro sotthinā mātukucchimhā nikkhami.  nāmaggahaṇadivase panassa ``brahmadattakumāro''tveva nāmaṃ akaṃsu. so anupubbena vayappatto  soḷasavassakāle takkasilaṃ gantvā sabbasippesu nipphattiṃ patvā pitu accayena rajje patiṭṭhāya  dhammena samena rajjaṃ kāresi, chandādivasena agantvā vinicchayaṃ anusāsi. tasmiṃ evaṃ dhammena  rajjaṃ kārente amaccāpi dhammeneva vohāraṃ vinicchiniṃsu. vohāresu dhammena vinicchayamānesu  kūṭaḍḍakārakā nāma nāhesuṃ, tesaṃ abhāvā aḍḍatthāya rājaṅgaṇe uparavo pacchijji. amaccā  divasampi vinicchayaṭṭhāne nisīditvā kañci vinicchayatthāya āgacchantaṃ adisvā uṭṭhāya  pakkamanti, vinicchayaṭṭhānaṃ chaḍḍetabbabhāvaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] bodhisatto cintesi -- ``mayi dhammena rajjaṃ kārente vinicchayaṭṭhānaṃ āgacchantā nāma  natthi, uparavo pacchijji, vinicchayaṭṭhānaṃ chaḍḍetabbabhāvaṃ pattaṃ, idāni mayā attano aguṇaṃ  pariyesituṃ vaṭṭati `ayaṃ nāma me aguṇo'ti sutvā taṃ pahāya guṇesuyeva vattissāmī''ti. tato  paṭṭhāya ``atthi nu kho me koci aguṇavādī''ti pariggaṇhanto antovaḷañjakānaṃ antare kañci  aguṇavādiṃ adisvā attano guṇakathameva sutvā ``ete mayhaṃ bhayenāpi aguṇaṃ avatvā guṇameva  vadeyyu''nti bahivaḷañjanake pariggaṇhanto tatthāpi adisvā antonagare pariggaṇhi. bahinagare  catūsu dvāresu catugāmake pariggaṇhi. tatthāpi kañci aguṇavādiṃ adisvā attano guṇakathameva  sutvā ``janapadaṃ pariggaṇhissāmī''ti amacce rajjaṃ paṭicchāpetvā rathaṃ āruyha sārathimeva gahetvā  aññātakavesena nagarā nikkhamitvā janapadaṃ pariggaṇhamāno yāva paccantabhūmiṃ gantvā kañci  aguṇavādiṃ ^a^P2.0003^ea^ adisvā attano guṇakathameva sutvā paccantasīmato mahāmaggena  nagarābhimukhoyeva nivatti.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^V2.0003^ea^ ^a^M2.0003^ea^ pana kāle balliko nāma kosalarājāpi dhammena rajjaṃ  kārento aguṇakathaṃ gavesanto hutvā antovaḷañjakādīsu aguṇavādiṃ adisvā attano guṇakathameva  sutvā janapadaṃ pariggaṇhanto taṃ padesaṃ agamāsi. te ubhopi ekasmiṃ ninnaṭṭhāne sakaṭamagge  abhimukhā ahesuṃ, rathassa ukkamanaṭṭhānaṃ natthi. atha ballikarañño sārathi bārāṇasirañño sārathiṃ  ``tava rathaṃ ukkamāpehī''ti āha. sopi ``ambho sārathi, tava rathaṃ ukkamāpehi, imasmiṃ rathe  bārāṇasirajjasāmiko brahmadattamahārājā nisinno''ti āha. itaropi naṃ ``ambho sārathi,  imasmiṃ rathe kosalarajjasāmiko ballikamahārājā nisinno, tava rathaṃ ukkamāpetvā amhākaṃ rañño  rathassa okāsaṃ dehī''ti āha. bārāṇasirañño sārathi ``ayampi kira rājāyeva, kiṃ nu kho  kātabba''nti cintento ``attheso upāyo''ti vayaṃ pucchitvā ``daharassa rathaṃ ukkamāpetvā  mahallakassa okāsaṃ dāpessāmī''ti sanniṭṭhānaṃ katvā taṃ sārathiṃ kosalarañño vayaṃ pucchitvā  pariggaṇhanto ubhinnampi samānavayabhāvaṃ ñatvā rajjaparimāṇaṃ balaṃ dhanaṃ yasaṃ jātiṃ gottaṃ  kulapadesanti sabbaṃ pucchitvā ``ubhopi tiyojanasatikassa rajjassa sāmino  samānabaladhanayasajātigottakulapadesā''ti ñatvā ``sīlavantassa okāsaṃ dassāmī''ti cintetvā  ``bho sārathi, tumhākaṃ rañño sīlācāro kīdiso''ti pucchi. so ``ayañca ayañca amhākaṃ  rañño sīlācāro''ti attano rañño aguṇameva guṇato pakāsento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 1^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``daḷhaṃ daḷhassa khipati, balliko mudunā muduṃ. <br/><br/>[27] sādhumpi sādhunā jeti, asādhumpi asādhunā. <br/><br/>[22] etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0004^ea^ ^b^daḷhaṃ daḷhassa khipatī^eb^ti yo daḷho hoti balavadaḷhena  pahārena vā vacanena vā jinitabbo, tassa daḷhameva pahāraṃ vā vacanaṃ vā khipati. evaṃ daḷhova  hutvā taṃ jinātīti dasseti. ^b^balliko^eb^ti tassa rañño nāmaṃ. ^b^mudunā mudu^eb^nti  mudupuggalaṃ sayampi mudu hutvā mudunāva upāyena jināti. ^b^sādhumpi sādhunā jetī^eb^ti ye  sādhū sappurisā, te sayampi sādhu hutvā sādhunāva ^a^M2.0004^ea^ upāyena jināti.  ^b^asādhumpi asādhunā^eb^ti ye pana asādhū, te sayampi asādhu hutvā asādhunāva upāyena  jinātīti dasseti. ^b^etādiso ayaṃ rājā^eb^ti ayaṃ amhākaṃ kosalarājā sīlācārena  evarūpo. ^b^maggā uyyāhi sārathī^eb^ti attano rathaṃ maggā ukkamāpetvā uyyāhi, uppathena  yāhi, amhākaṃ rañño maggaṃ dehīti vadati.<br/><br/>[03] atha ^a^V2.0004^ea^ naṃ bārāṇasirañño sārathi ``ambho, kiṃ pana tayā attano rañño  guṇakathā kathitā''ti vatvā ``āmā''ti vutte ``yadi pana ete guṇāti vadasi, aguṇā pana  kīdisī''ti vatvā ``ete tāva aguṇā hontu, tumhākaṃ pana rañño kīdiso guṇo''ti vutte  ``tena hi suṇāhī''ti dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 2^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine. <br/><br/>[27] jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ. <br/><br/>[22] etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^etādiso^eb^ti etehi ``akkodhena jine kodha''ntiādivasena vuttehi guṇehi  samannāgato. ayañhi kuddhaṃ puggalaṃ sayaṃ akkodho hutvā akkodhena jināti, asādhuṃ pana sayaṃ  sādhu hutvā sādhunāva upāyena jināti, kadariyaṃ thaddhamacchariṃ sayaṃ dāyako hutvā dānena jināti.  ^b^saccenālikavādina^eb^nti musāvādiṃ sayaṃ saccavādī hutvā saccena jināti. ^b^maggā  uyyāhi sārathī^eb^ti, samma sārathi, maggato apagaccha. evaṃvidhasīlācāraguṇayuttassa amhākaṃ  rañño maggaṃ dehi, amhākaṃ rājā maggassa anucchavikoti.<br/><br/>[03] evaṃ vutte ballikarājā ca sārathi ca ubhopi rathā otaritvā asse mocetvā rathaṃ apanetvā  bārāṇasirañño maggaṃ adaṃsu. bārāṇasirājā ballikarañño ``raññā nāma idañcidañca kātuṃ  ^a^P2.0005^ea^ vaṭṭatī''ti ovādaṃ datvā bārāṇasiṃ gantvā dānādīni puññāni katvā  jīvitapariyosāne saggapuraṃ pūresi. ballikarājāpi tassa ovādaṃ gahetvā janapadaṃ pariggahetvā  attano aguṇavādiṃ adisvāva sakanagaraṃ gantvā dānādīni puññāni katvā jīvitapariyosāne  saggapurameva pūresi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0005^ea^ kosalarājassa ovādatthāya imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā ballikarañño sārathi moggallāno ahosi, ballikarājā ānando,  bārāṇasirañño sārathi sāriputto, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] rājovādajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 157
title: dukanipāto^daḷhavaggo^[] . rājovādajātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^asamekkhitakammanta^eb^nti ^a^V2.0005^ea^ idaṃ satthā kūṭāgārasālāyaṃ viharanto  vesālivāsikaṃ ekaṃ nhāpitaputtaṃ ārabbha kathesi. tassa kira pitā rājūnaṃ rājorodhānaṃ  rājakumārānaṃ rājakumārikānañca massukaraṇakesasaṇṭhapanāṭṭhapadaṭṭhapanādīni sabbakiccāni karoti  saddho pasanno tisaraṇagato samādinnapañcasīlo, antarantare satthu dhammaṃ suṇanto kālaṃ  vītināmeti. so ekasmiṃ divase rājanivesane kammaṃ kātuṃ gacchanto attano puttaṃ gahetvā gato.  so tattha ekaṃ devaccharāpaṭibhāgaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ licchavikumārikaṃ disvā kilesavasena  paṭibaddhacitto hutvā pitarā saddhiṃ rājanivesanā nikkhamitvā ``etaṃ kumārikaṃ labhamāno  jīvissāmi, alabhamānassa me ettheva maraṇa''nti āhārupacchedaṃ katvā mañcakaṃ parissajitvā  nipajji.<br/><br/>[03] atha naṃ pitā upasaṅkamitvā ``tāta, avatthumhi chandarāgaṃ mā kari, hīnajacco tvaṃ  nhāpitaputto, licchavikumārikā khattiyadhītā jātisampannā, na sā tuyhaṃ anucchavikā, aññaṃ te  jātigottehi sadisaṃ kumārikaṃ ānessāmī''ti āha. so pitu kathaṃ na gaṇhi. atha naṃ mātā  bhātā bhaginī cūḷapitā cūḷamātāti sabbepi ñātakā ceva mittasuhajjā ca sannipatitvā  saññāpentāpi saññāpetuṃ nāsakkhiṃsu. so tattheva sussitvā parisussitvā jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.  athassa pitā sarīrakiccapetakiccāni katvā tanusoko ^a^P2.0006^ea^ ``satthāraṃ  vandissāmī''ti bahuṃ gandhamālāvilepanaṃ gahetvā mahāvanaṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā  ekamantaṃ nisinno ``kiṃ nu kho, upāsaka, bahūni divasāni na dissasī''ti vutte tamatthaṃ  ārocesi. satthā ``na kho, upāsaka, idāneva tava putto avatthusmiṃ ^a^M2.0006^ea^ chandarāgaṃ  uppādetvā vināsaṃ pāpuṇi, pubbepi pattoyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese sīhayoniyaṃ nibbatti.  tassa cha kaniṭṭhabhātaro ekā ca bhaginī ahosi, sabbepi kañcanaguhāyaṃ vasanti. tassā pana  guhāya avidūre rajatapabbate ekā phalikaguhā atthi, tattheko siṅgālo vasati. aparabhāge  sīhānaṃ mātāpitaro kālamakaṃsu. te bhaginiṃ sīhapotikaṃ kañcanaguhāyaṃ ṭhapetvā gocarāya  pakkamitvā maṃsaṃ āharitvā tassā denti. so siṅgālo taṃ sīhapotikaṃ disvā paṭibaddhacitto  ahosi. tassā pana mātāpitūnaṃ dharamānakāle okāsaṃ nālattha, so sattannampi tesaṃ gocarāya  pakkantakāle phalikaguhāya otaritvā kañcanaguhāya dvāraṃ gantvā sīhapotikāya ^a^V2.0006^ea^ purato  lokāmisapaṭisaṃyuttaṃ evarūpaṃ rahassakathaṃ kathesi -- ``sīhapotike, ahampi catuppado, tvampi  catuppadā, tvaṃ me pajāpatī hohi, ahaṃ te pati bhavissāmi, te mayaṃ samaggā sammodamānā  vasissāma, tvaṃ ito paṭṭhāya maṃ kilesavasena saṅgaṇhāhī''ti. sā tassa vacanaṃ sutvā cintesi  -- ``ayaṃ siṅgālo catuppadānaṃ antare hīno paṭikuṭṭho caṇḍālasadiso, mayaṃ  uttamarājakulasammatā, esa kho mayā saddhiṃ asabbhiṃ ananucchavikaṃ kathaṃ katheti, ahaṃ evarūpaṃ  kathaṃ sutvā jīvitena kiṃ karissāmi, nāsāvātaṃ sannirujjhitvā marissāmī''ti. athassā  etadahosi -- ``mayhaṃ evameva maraṇaṃ ayuttaṃ, bhātikā tāva me āgacchantu, tesaṃ kathetvā ^a^P2.0007^ea^  marissāmī''ti. siṅgālopi tassā santikā paṭivacanaṃ alabhitvā ``idāni esā  mayhaṃ kujjhatī''ti domanassappatto phalikaguhāyaṃ pavisitvā nipajji.<br/><br/>[03] atheko sīhapotako mahiṃsavāraṇādīsu aññataraṃ vadhitvā maṃsaṃ khāditvā bhaginiyā bhāgaṃ  āharitvā ``amma, maṃsaṃ khādassū''ti āha. ``bhātika, nāhaṃ maṃsaṃ khādāmi, marissāmī''ti.  ``kiṃ kāraṇā''ti? sā taṃ pavattiṃ ācikkhi. ``idāni kahaṃ so siṅgālo''ti ca vutte  phalikaguhāyaṃ nipannaṃ siṅgālaṃ ``ākāse nipanno''ti maññamānā ``bhātika, kiṃ na passasi,  eso rajatapabbate ākāse nipanno''ti. sīhapotako tassa phalikaguhāyaṃ nipannabhāvaṃ ajānanto  ``ākāse nipanno''ti saññī ^a^M2.0007^ea^ hutvā ``māressāmi na''nti sīhavegena  pakkhanditvā phalikaguhaṃ hadayeneva pahari. so hadayena phalitena tattheva jīvitakkhayaṃ patvā  pabbatapāde pati. athāparo āgacchi, sā tassapi tatheva kathesi. sopi tatheva katvā  jīvitakkhayaṃ patvā pabbatapāde pati.<br/><br/>[03] evaṃ chasupi bhātikesu matesu sabbapacchā bodhisatto āgacchi. sā tassapi taṃ kāraṇaṃ  ārocetvā ``idāni so kuhi''nti vutte ``eso rajatapabbatamatthake ākāse nipanno''ti āha.  bodhisatto cintesi -- ``siṅgālānaṃ ākāse patiṭṭhā nāma natthi, phalikaguhāyaṃ nipannako  bhavissatī''ti. so pabbatapādaṃ otaritvā cha bhātike mate disvā ``ime attano bālatāya  pariggaṇhanapaññāya abhāvena phalikaguhabhāvaṃ ajānitvā hadayena paharitvā matā bhavissanti,  asamekkhitvā atituritaṃ karontānaṃ kammaṃ nāma evarūpaṃ hotī''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 3^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asamekkhitakammantaṃ, turitābhinipātinaṃ. <br/><br/>[22] sāni kammāni tappenti, uṇhaṃvajjhohitaṃ mukhe''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0007^ea^ ^a^P2.0008^ea^ ^b^asamekkhitakammantaṃ, turitābhinipātina^eb^nti yo  puggalo yaṃ kammaṃ kattukāmo hoti, tattha dosaṃ asamekkhitvā anupadhāretvā turito hutvā vegeneva  taṃ kammaṃ kātuṃ abhinipatati pakkhandati paṭipajjati, taṃ asamekkhitakammantaṃ turitābhinipātinaṃ  evaṃ sāni kammāni tappenti, socenti kilamenti. yathā kiṃ? ^b^uṇhaṃvajjhohitaṃ mukhe^eb^ti,  yathā bhuñjantena ``idaṃ sītalaṃ idaṃ uṇha''nti anupadhāretvā uṇhaṃ ajjhoharaṇīyaṃ mukhe ajjhoharitaṃ  ṭhapitaṃ mukhampi kaṇṭhampi kucchimpi dahati soceti kilameti, evaṃ tathārūpaṃ puggalaṃ sāni  kammāni tappenti.<br/><br/>[03] iti so sīho imaṃ gāthaṃ vatvā ``mama bhātikā anupāyakusalatāya `siṅgālaṃ  māressāmā'ti ativegena pakkhanditvā sayaṃ matā, ahaṃ pana evarūpaṃ akatvā siṅgālassa  phalikaguhāyaṃ nipannasseva hadayaṃ phālessāmī''ti siṅgālassa ārohanaorohanamaggaṃ sallakkhetvā  tadabhimukho hutvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadi, pathaviyā saddhiṃ ākāsaṃ ekaninnādaṃ ahosi.  siṅgālassa phalikaguhāyaṃ nipannasseva sītatasitassa hadayaṃ phali, so tattheva jīvitakkhayaṃ  pāpuṇi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0008^ea^ ``evaṃ so siṅgālo sīhanādaṃ sutvā jīvitakkhayaṃ patto''ti vatvā  abhisambuddho hutvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 4^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sīho ca sīhanādena, daddaraṃ abhinādayi. <br/><br/>[27] sutvā sīhassa nigghosaṃ, siṅgālo daddare vasaṃ. <br/><br/>[22] bhīto santāsamāpādi, hadayañcassa apphalī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sīho^eb^ti cattāro sīhā -- tiṇasīho, paṇḍusīho, kāḷasīho, surattahatthapādo  kesarasīhoti. tesu kesarasīho idha adhippeto. ^b^daddaraṃ abhinādayī^eb^ti tena  asanipātasaddasadisena bheravatarena sīhanādena taṃ rajatapabbataṃ abhinādayi ekaninnādaṃ akāsi.  ^b^daddare vasa^eb^nti phalikamissake rajatapabbate vasanto. ^b^bhīto santāsamāpādī^eb^ti  maraṇabhayena bhīto cittutrāsaṃ āpādi. ^b^hadayañcassa apphalī^eb^ti tena cassa bhayena hadayaṃ  phalīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V2.0008^ea^ ^a^P2.0009^ea^ sīho siṅgālaṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā bhātaro ekasmiṃ  ṭhāne paṭicchādetvā tesaṃ matabhāvaṃ bhaginiyā ācikkhitvā taṃ samassāsetvā yāvajīvaṃ  kañcanaguhāyaṃ vasitvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā siṅgālo nhāpitaputto ahosi, sīhapotikā  licchavikumārikā, cha kaniṭṭhabhātaro aññataratherā ahesuṃ, jeṭṭhabhātikasīho pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] siṅgālajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 158
title: daḷhavaggo^[] . rājovādajātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . sūkarajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^catuppado ahaṃ, sammā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mahallakattheraṃ ārabbha  kathesi. ekasmiñhi divase rattiṃ dhammassavane vattamāne satthari gandhakuṭidvāre ramaṇīye  sopānaphalake ṭhatvā bhikkhusaṅghassa sugatovādaṃ datvā gandhakuṭiṃ paviṭṭhe dhammasenāpati satthāraṃ  vanditvā attano pariveṇaṃ agamāsi. mahāmoggallānopi pariveṇameva gantvā ^a^M2.0009^ea^ muhuttaṃ  vissamitvā therassa santikaṃ āgantvā pañhaṃ pucchi, pucchitapucchitaṃ dhammasenāpati gaganatale  puṇṇacandaṃ uṭṭhāpento viya vissajjetvā pākaṭamakāsi. catassopi parisā dhammaṃ suṇamānā  nisīdiṃsu. tattheko mahallakatthero cintesi -- ``sacāhaṃ imissā parisāya majjhe sāriputtaṃ  āluḷento pañhaṃ pucchissāmi, ayaṃ me parisā `bahussuto aya'nti ñatvā sakkārasammānaṃ  karissatī''ti parisantarā uṭṭhāya theraṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ ṭhatvā ``āvuso sāriputta,  mayampi taṃ ekaṃ pañhaṃ pucchāma, amhākampi okāsaṃ karohi, dehi me vinicchayaṃ āvedhikāya vā  nivedhikāya vā niggahe vā paggahe vā visese vā paṭivisese vā''ti āha. thero taṃ  oloketvā ``ayaṃ mahallako icchācāre ṭhito tuccho na kiñci jānātī''ti tena saddhiṃ  akathetvāva lajjamāno bījaniṃ ṭhapetvā āsanā otaritvā pariveṇaṃ ^a^P2.0010^ea^ pāvisi,  moggallānattheropi attano pariveṇameva agamāsi.<br/><br/>[03] manussā uṭṭhāya ``gaṇhathetaṃ tucchamahallakaṃ, madhuradhammassavanaṃ no sotuṃ na adāsī''ti  anubandhiṃsu. so palāyanto vihārapaccante bhinnapadarāya vaccakuṭiyā patitvā gūthamakkhito  aṭṭhāsi. manussā taṃ disvā vippaṭisārino hutvā satthu santikaṃ agamaṃsu. satthā te disvā  ``kiṃ ^a^V2.0009^ea^ upāsakā avelāya āgatatthā''ti pucchi, manussā tamatthaṃ ārocesuṃ. satthā  ``na kho upāsakā idānevesa mahallako uppilāvito hutvā attano balaṃ ajānitvā mahābalehi  saddhiṃ payojetvā gūthamakkhito jāto, pubbepesa uppilāvito hutvā attano balaṃ ajānitvā  mahābalehi saddhiṃ payojetvā gūthamakkhito ahosī''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sīho hutvā himavantapadese  pabbataguhāya vāsaṃ kappesi. tassā avidūre ekaṃ saraṃ nissāya bahū sūkarā nivāsaṃ kappesuṃ.  tameva saraṃ nissāya tāpasāpi paṇṇasālāsu vāsaṃ kappesuṃ. athekadivasaṃ sīho mahiṃsavāraṇādīsu  aññataraṃ vadhitvā yāvadatthaṃ maṃsaṃ khāditvā taṃ saraṃ otaritvā pānīyaṃ pivitvā uttari. tasmiṃ  khaṇe eko thūlasūkaro taṃ saraṃ nissāya gocaraṃ gaṇhāti. sīho taṃ disvā ``aññaṃ ekadivasaṃ  ^a^M2.0010^ea^ imaṃ khādissāmi, maṃ kho pana disvā puna na āgaccheyyā''ti tassa  anāgamanabhayena sarato uttaritvā ekena passena gantuṃ ārabhi. sūkaro oloketvā ``esa maṃ  disvā mama bhayena upagantuṃ asakkonto bhayena palāyati, ajja mayā iminā sīhena saddhiṃ  payojetuṃ vaṭṭatī''ti sīsaṃ ukkhipitvā taṃ yuddhatthāya avhayanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 5^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``catuppado ahaṃ samma, tvampi samma catuppado. <br/><br/>[22] ehi samma nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasī''ti..<br/><br/>[03] sīho ^a^P2.0011^ea^ tassa kathaṃ sutvā ``samma sūkara, ajja amhākaṃ tayā saddhiṃ  saṅgāmo natthi, ito pana sattame divase imasmiṃyeva ṭhāne saṅgāmo hotū''ti vatvā pakkāmi.  sūkaro ``sīhena saddhiṃ saṅgāmessāmī''ti haṭṭhapahaṭṭho taṃ pavattiṃ ñātakānaṃ ārocesi. te tassa  kathaṃ sutvā bhītatasitā ``idāni tvaṃ sabbepi amhe nāsessasi, attano balaṃ ajānitvā sīhena  saddhiṃ saṅgāmaṃ kattukāmoti, sīho āgantvā sabbepi amhe jīvitakkhayaṃ pāpessati,  sāhasikakammaṃ mā karī''ti āhaṃsu. sopi bhītatasito ``idāni kiṃ karomī''ti pucchi.  sūkarā ``samma, tvaṃ etesaṃ tāpasānaṃ uccārabhūmiṃ gantvā pūtigūthe satta divasāni sarīraṃ  parivaṭṭetvā sukkhāpetvā sattame divase sarīraṃ ussāvabindūhi temetvā sīhassa āgamanato  purimataraṃ gantvā vātayogaṃ ñatvā uparivāte tiṭṭha, sucijātiko sīho tava sarīragandhaṃ ghāyitvā  tuyhaṃ jayaṃ datvā gamissatī''ti āhaṃsu. so tathā katvā sattame divase tattha aṭṭhāsi. sīho  tassa sarīragandhaṃ ghāyitvā gūthamakkhitabhāvaṃ ñatvā ``samma sūkara, sundaro te leso ^a^V2.0010^ea^  cintito, sace tvaṃ gūthamakkhito nābhavissa, idheva taṃ jīvitakkhayaṃ apāpessaṃ, idāni pana te  sarīraṃ neva mukhena ḍaṃsituṃ, na pādena paharituṃ sakkā, jayaṃ te dammī''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 6^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asuci pūtilomosi, duggandho vāsi sūkara. <br/><br/>[22] sace yujjitukāmosi, jayaṃ samma dadāmi te''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0011^ea^ ^b^pūtilomo^eb^ti mīḷhamakkhitattā duggandhalomo. ^b^duggandho  vāsī^eb^ti aniṭṭhajegucchapaṭikūlagandho hutvā vāyasi. ^b^jayaṃ, samma, dadāmi te^eb^ti ``tuyhaṃ  jayaṃ demi, ahaṃ parājito, gaccha tva''nti vatvā sīho tatova nivattitvā gocaraṃ gahetvā sare  pānīyaṃ pivitvā pabbataguhameva gato. sūkaropi ``sīho me jito''ti ñātakānaṃ ārocesi  ^a^P2.0012^ea^. te bhītatasitā ``puna ekadivasaṃ āgacchanto sīho sabbeva amhe  jīvitakkhayaṃ pāpessatī''ti palāyitvā aññattha agamaṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā sūkaro mahallako  ahosi, sīho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sūkarajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 159
title:
  [] . rājovādajātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . sūkarajātakavaṇṇanā^[] . uragajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^idhūragānaṃ pavaro paviṭṭho^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto seṇibhaṇḍanaṃ ārabbha  kathesi. kosalarañño kira sevakā seṇipamukhā dve mahāmattā aññamaññaṃ diṭṭhaṭṭhāne kalahaṃ  karonti, tesaṃ veribhāvo sakalanagare pākaṭo jāto. te neva rājā, na ñātimittā samagge kātuṃ  sakkhiṃsu. athekadivasaṃ satthā paccūsasamaye bodhaneyyabandhave olokento tesaṃ ubhinnampi  sotāpattimaggassa upanissayaṃ disvā punadivase ekakova sāvatthiyaṃ piṇḍāya pavisitvā tesu  ekassa gehadvāre aṭṭhāsi. so nikkhamitvā pattaṃ gahetvā satthāraṃ antonivesanaṃ pavesetvā āsanaṃ  paññapetvā nisīdāpesi. satthā nisīditvā tassa mettābhāvanāya ānisaṃsaṃ kathetvā kallacittataṃ  ñatvā saccāni pakāsesi, so saccapariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0011^ea^ tassa sotāpannabhāvaṃ ñatvā tameva pattaṃ gāhāpetvā uṭṭhāya itarassa  gehadvāraṃ agamāsi. sopi nikkhamitvā satthāraṃ vanditvā ``pavisatha, bhante''ti gharaṃ pavesetvā  nisīdāpesi. itaropi pattaṃ gahetvā satthārā saddhiṃyeva pāvisi. satthā tassa ekādasa  mettānisaṃse vaṇṇetvā kallacittataṃ ñatvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne sopi sotāpattiphale  patiṭṭhahi. iti te ubhopi sotāpannā ^a^M2.0012^ea^ hutvā aññamaññaṃ accayaṃ dassetvā  khamāpetvā samaggā sammodamānā ekajjhāsayā ahesuṃ. taṃ divasaññeva ca bhagavato sammukhāva  ekato bhuñjiṃsu. satthā bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā vihāraṃ agamāsi. te bahūni  mālāgandhavilepanāni ceva sappimadhuphāṇitādīni ca ādāya satthārā saddhiṃyeva nikkhamiṃsu.  satthā bhikkhusaṅghena vatte ^a^P2.0013^ea^ dassite sugatovādaṃ datvā gandhakuṭiṃ pāvisi.<br/><br/>[03] bhikkhū sāyanhasamaye dhammasabhāyaṃ satthu guṇakathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, satthā  adantadamako, ye nāma dve mahāmatte ciraṃ vāyamamānopi neva rājā samagge kātuṃ sakkhi, na  ñātimittādayo sakkhiṃsu, te ekadivaseneva tathāgatena damitā''ti. satthā āgantvā ``kāya  nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na,  bhikkhave, idānevāhaṃ ime dve jane samagge akāsiṃ, pubbepete mayā samaggā katāyevā''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasiyaṃ ussave ghosite mahāsamajjaṃ ahosi.  bahū manussā ceva devanāgasupaṇṇādayo ca samajjadassanatthaṃ sannipatiṃsu. tatrekasmiṃ ṭhāne eko  nāgo ca supaṇṇo ca samajjaṃ passamānā ekato aṭṭhaṃsu. nāgo supaṇṇassa supaṇṇabhāvaṃ ajānanto  aṃse hatthaṃ ṭhapesi. supaṇṇo ``kena me aṃse hattho ṭhapito''ti nivattitvā olokento nāgaṃ  sañjāni. nāgopi olokento supaṇṇaṃ sañjānitvā maraṇabhayatajjito nagarā nikkhamitvā  nadīpiṭṭhena palāyi. supaṇṇopi ``taṃ gahessāmī''ti anubandhi. tasmiṃ samaye bodhisatto  tāpaso hutvā tassā nadiyā tīre paṇṇasālāya vasamāno divā darathapaṭippassambhanatthaṃ  udakasāṭikaṃ nivāsetvā vakkalaṃ bahi ṭhapetvā nadiṃ otaritvā nhāyati. nāgo ``imaṃ pabbajitaṃ  nissāya jīvitaṃ labhissāmī''ti pakativaṇṇaṃ vijahitvā maṇikkhandhavaṇṇaṃ māpetvā vakkalantaraṃ  pāvisi. supaṇṇo anubandhamāno taṃ tattha paviṭṭhaṃ disvā vakkale garubhāvena aggahetvā bodhisattaṃ  āmantetvā ``bhante, ahaṃ chāto, tumhākaṃ vakkalaṃ gaṇhatha, imaṃ nāgaṃ khādissāmī''ti imamatthaṃ  pakāsetuṃ paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 7^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idhūragānaṃ ^a^V2.0012^ea^ ^a^P2.0014^ea^ ^a^M2.0013^ea^ pavaro paviṭṭho, selassa  vaṇṇena pamokkhamicchaṃ. <br/><br/>[22] brahmañca vaṇṇaṃ apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāmi bhottu''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^idhūragānaṃ pavaro paviṭṭho^eb^ti imasmiṃ vakkale uragānaṃ pavaro nāgarājā paviṭṭho.  ^b^selassa vaṇṇenā^eb^ti maṇivaṇṇena, maṇikkhandho hutvā paviṭṭhoti attho.  ^b^pamokkhamiccha^eb^nti mama santikā mokkhaṃ icchamāno. ^b^brahmañca vaṇṇaṃ apacāyamāno^eb^ti  ahaṃ pana tumhākaṃ brahmavaṇṇaṃ seṭṭhavaṇṇaṃ pūjento garuṃ karonto. ^b^bubhukkhito no vitarāmi  bhottu^eb^nti etaṃ nāgaṃ vakkalantaraṃ paviṭṭhaṃ chātopi samāno bhakkhituṃ na sakkomīti.<br/><br/>[03] bodhisatto udake ṭhitoyeva supaṇṇarājassa thutiṃ katvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 8^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so brahmagutto cirameva jīva, dibyā ca te pātubhavantu bhakkhā. <br/><br/>[22] yo brahmavaṇṇaṃ apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāsi bhottu''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^so brahmagutto^eb^ti so tvaṃ brahmagopito brahmarakkhito hutvā. ^b^dibyā ca te  pātubhavantu bhakkhā^eb^ti devatānaṃ paribhogārahā bhakkhā ca tava pātubhavantu, mā pāṇātipātaṃ katvā  nāgamaṃsakhādako ahosi.<br/><br/>[03] iti bodhisatto udake ṭhitova anumodanaṃ katvā uttaritvā vakkalaṃ nivāsetvā te ubhopi  gahetvā assamapadaṃ gantvā mettābhāvanāya vaṇṇaṃ kathetvā dvepi jane samagge akāsi. te tato  paṭṭhāya samaggā sammodamānā sukhaṃ vasiṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā nāgo ca supaṇṇo ca  ime dve mahāmattā ahesuṃ, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] uragajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 160
title:
  [] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . sūkarajātakavaṇṇanā^[] . uragajātakavaṇṇanā^[] . bhaggajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^jīva^eb^ ^a^V2.0013^ea^ ^a^P2.0015^ea^ ^a^M2.0014^ea^ ^b^vassasataṃ bhaggā^eb^ti idaṃ satthā  jetavanasamīpe pasenadikosalena raññā kārite rājakārāme viharanto attano khipitakaṃ ārabbha  kathesi. ekasmiñhi divase satthā rājakārāme catuparisamajjhe nisīditvā dhammaṃ desento  khipi. bhikkhū ``jīvatu, bhante bhagavā, jīvatu, sugato''ti uccāsaddaṃ mahāsaddaṃ akaṃsu, tena  saddena dhammakathāya antarāyo ahosi. atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi -- ``api nu kho,  bhikkhave, khipite `jīvā'ti vutto tappaccayā jīveyya vā mareyya vā''ti? ``no hetaṃ  bhante''ti. ``na, bhikkhave, khipite `jīvā'ti vattabbo, yo vadeyya āpatti dukkaṭassā''ti  (cūḷava0 288). tena kho pana samayena manussā bhikkhūnaṃ khipite ``jīvatha, bhante''ti  vadanti, bhikkhū kukkuccāyantā nālapanti. manussā ujjhāyanti -- ``kathañhi nāma samaṇā  sakyaputtiyā `jīvatha, bhante'ti vuccamānā nālapissantī''ti. bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ.  gihī, bhikkhave, maṅgalikā, anujānāmi, bhikkhave, gihīnaṃ ``jīvatha, bhante''ti vuccamānena  ``ciraṃ jīvā''ti vattunti. bhikkhū bhagavantaṃ pucchiṃsu -- ``bhante, jīvapaṭijīvaṃ nāma kadā  uppanna''nti? satthā ``bhikkhave, jīvapaṭijīvaṃ nāma porāṇakāle uppanna''nti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe ekasmiṃ brāhmaṇakule  nibbatti. tassa pitā vohāraṃ katvā jīvikaṃ kappeti, so soḷasavassuddesikaṃ bodhisattaṃ  maṇikabhaṇḍaṃ ukkhipāpetvā gāmanigamādīsu caranto bārāṇasiṃ patvā dovārikassa ghare bhattaṃ  pacāpetvā bhuñjitvā nivāsaṭṭhānaṃ alabhanto ``avelāya āgatā āgantukā kattha vasantī''ti pucchi.  atha naṃ manussā ``bahinagare ekā sālā atthi, sā pana amanussapariggahitā. sace  icchatha, tattha vasathā''ti āhaṃsu. bodhisatto ``etha, tāta, gacchāma, mā yakkhassa bhāyittha,  ahaṃ taṃ dametvā tumhākaṃ pādesu pātessāmī''ti ^a^P2.0016^ea^ pitaraṃ gahetvā tattha gato.  athassa pitā phalake nipajji, sayaṃ pitu pāde sambāhanto nisīdi. tattha adhivattho yakkho  dvādasa vassāni vessavaṇaṃ upaṭṭhahitvā taṃ sālaṃ labhanto ``imaṃ sālaṃ paviṭṭhamanussesu yo khipite  `jīvā'ti vadati, yo ca `jīvā'ti vutte `paṭijīvā'ti vadati, te jīvapaṭijīvabhāṇino  ^a^M2.0015^ea^ ṭhapetvā avasese khādeyyāsī''ti labhi. so piṭṭhivaṃsathūṇāya vasati. so  ``bodhisattassa pitaraṃ khipāpessāmī''ti attano ānubhāvena sukhumacuṇṇaṃ vissajjesi, cuṇṇo  āgantvā tassa nāsapuṭe pāvisi. so phalake nipannakova khipi, bodhisatto na ``jīvā''ti  ^a^V2.0014^ea^ āha. yakkho taṃ khādituṃ thūṇāya otarati. bodhisatto taṃ otarantaṃ disvā  ``iminā me pitā khipāpito bhavissati, ayaṃ so khipite `jīvā'ti avadantaṃ khādakayakkho  bhavissatī''ti pitaraṃ ārabbha paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 9^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jīva vassasataṃ bhagga, aparāni ca vīsatiṃ. <br/><br/>[22] mā maṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ saradosata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bhaggā^eb^ti pitaraṃ nāmenālapati. ^b^aparāni ca vīsati^eb^nti aparāni ca  vīsati vassāni jīva. ^b^mā maṃ pisācā khādantū^eb^ti maṃ pisācā mā khādantu. ^b^jīva  tvaṃ saradosata^eb^nti tvaṃ pana vīsuttaraṃ vassasataṃ jīvāti. saradosatañhi gaṇiyamānaṃ vassasatameva  hoti, taṃ purimehi vīsāya saddhiṃ vīsuttaraṃ idha adhippetaṃ.<br/><br/>[03] yakkho bodhisattassa vacanaṃ sutvā ``imaṃ tāva māṇavaṃ `jīvā'ti vuttattā khādituṃ na  sakkā, pitaraṃ panassa khādissāmī''ti pitu santikaṃ agamāsi. so taṃ āgacchantaṃ disvā  cintesi -- ``ayaṃ so `paṭijīvā'ti abhaṇantānaṃ khādakayakkho bhavissati, paṭijīvaṃ  karissāmī''ti. so puttaṃ ārabbha dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 10^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tvampi vassasataṃ jīvaṃ, aparāni ca vīsatiṃ. <br/><br/>[22] visaṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ saradosata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0017^ea^ ^b^visaṃ pisācā khādantū^eb^ti pisācā halāhalavisaṃ khādantu.<br/><br/>[03] yakkho tassa vacanaṃ sutvā ``ubhopi me na sakkā khāditu''nti paṭinivatti. atha naṃ  bodhisatto pucchi -- ``bho yakkha, kasmā tvaṃ imaṃ sālaṃ paviṭṭhamanusse khādasī''ti?  ``dvādasa vassāni vessavaṇaṃ upaṭṭhahitvā laddhattā''ti. ``kiṃ pana sabbeva khādituṃ labhasī''ti?  ``jīvapaṭijīvabhāṇino ṭhapetvā avasese khādāmī''ti. ``yakkha, tvaṃ pubbepi akusalaṃ  katvā kakkhaḷo ^a^M2.0016^ea^ pharuso paravihiṃsako hutvā nibbatto, idānipi tādisaṃ kammaṃ  katvā tamo tamaparāyaṇo bhavissati, tasmā ito paṭṭhāya pāṇātipātādīhi viramassū''ti taṃ yakkhaṃ  dametvā nirayabhayena tajjetvā pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā yakkhaṃ pesanakārakaṃ viya akāsi.<br/><br/>[03] punadivase ^a^V2.0015^ea^ sañcarantā manussā yakkhaṃ disvā bodhisattena cassa damitabhāvaṃ  ñatvā rañño ārocesuṃ -- ``deva, eko māṇavo taṃ yakkhaṃ dametvā pesanakārakaṃ viya katvā  ṭhito''ti. rājā bodhisattaṃ pakkosāpetvā senāpatiṭṭhāne ṭhapesi, pitu cassa mahantaṃ yasaṃ adāsi.  so yakkhaṃ balipaṭiggāhakaṃ katvā bodhisattassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā  saggapuraṃ pūresi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``jīvapaṭijīvaṃ nāma tasmiṃ kāle uppanna''nti vatvā  jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā yakkho aṅgulimālo ahosi, rājā ānando, pitā kassapo,  putto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bhaggajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 161
title:
  [] . sūkarajātakavaṇṇanā^[] . uragajātakavaṇṇanā^[] . bhaggajātakavaṇṇanā^[] . alīnacittajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^alīnacittaṃ nissāyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ossaṭṭhavīriyaṃ bhikkhuṃ  ārabbha kathesi. vatthu ekādasanipāte ^b^saṃvarajātake^eb^ (jā0 1.11.97 ādayo)  āvibhavissati. so pana bhikkhu satthārā ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, vīriyaṃ ossajī''ti  vutte ``saccaṃ, bhagavā''ti ^a^P2.0018^ea^ āha. atha naṃ satthā ``nanu tvaṃ, bhikkhu, pubbe  vīriyaṃ avissajjetvā maṃsapesisadisassa daharakumārassa dvādasayojanike bārāṇasinagare rajjaṃ  gahetvā adāsi, idāni kasmā evarūpe sāsane pabbajitvā vīriyaṃ ossajasī''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasito avidūre vaḍḍhakīgāmo ahosi,  tattha pañcasatā vaḍḍhakī vasanti. te nāvāya ^a^M2.0017^ea^ uparisotaṃ gantvā araññe  gehasambhāradārūni koṭṭetvā tattheva ekabhūmikadvibhūmikādibhede gehasambhāre sajjetvā thambhato paṭṭhāya  sabbadārūsu saññaṃ katvā nadītīraṃ netvā nāvaṃ āropetvā anusotena nagaraṃ āgantvā ye  yādisāni gehāni ākaṅkhanti, tesaṃ tādisāni katvā kahāpaṇe gahetvā puna tattheva gantvā  gehasambhāre āharanti. evaṃ tesaṃ jīvikaṃ kappentānaṃ ekasmiṃ kāle khandhāvāraṃ bandhitvā dārūni  koṭṭentānaṃ avidūre eko hatthī khadirakhāṇukaṃ akkami. tassa so khāṇuko pādaṃ vijjhi,  balavavedanā vattanti, pādo uddhumāyitvā pubbaṃ gaṇhi. so vedanāppatto ^a^V2.0016^ea^ tesaṃ  dārukoṭṭanasaddaṃ sutvā ``ime vaḍḍhakī nissāya mayhaṃ sotthi bhavissatī''ti maññamāno tīhi  pādehi tesaṃ santikaṃ gantvā avidūre nipajji, vaḍḍhakī taṃ uddhumātapādaṃ disvā upasaṅkamitvā pāde  khāṇukaṃ disvā tikhiṇavāsiyā khāṇukassa samantato odhiṃ datvā rajjuyā bandhitvā ākaḍḍhantā  khāṇuṃ nīharitvā pubbaṃ mocetvā uṇhodakena dhovitvā tadanurūpehi bhesajjehi makkhetvā nacirasseva  vaṇaṃ phāsukaṃ kariṃsu.<br/><br/>[03] hatthī arogo hutvā cintesi -- ``mayā ime vaḍḍhakī nissāya jīvitaṃ laddhaṃ, idāni  tesaṃ mayā upakāraṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti. so tato paṭṭhāya vaḍḍhakīhi saddhiṃ ^a^P2.0019^ea^ rukkhe  nīharati, tacchentānaṃ parivattetvā deti, vāsiādīni upasaṃharati, soṇḍāya veṭhetvā  kāḷasuttakoṭiyaṃ gaṇhāti. vaḍḍhakīpissa bhojanavelāya ekekaṃ piṇḍaṃ dentā pañca piṇḍasatāni  denti. tassa pana hatthissa putto sabbaseto hatthājānīyapotako atthi, tenassa etadahosi --  ``ahaṃ etarahi mahallako. idāni mayā imesaṃ vaḍḍhakīnaṃ kammakaraṇattāya puttaṃ datvā gantuṃ  vaṭṭatī''ti. so vaḍḍhakīnaṃ anācikkhitvāva araññaṃ pavisitvā puttaṃ ānetvā ``ayaṃ  hatthipotako mama putto, tumhehi mayhaṃ jīvitaṃ dinnaṃ, ahaṃ vo vejjavetanatthāya imaṃ dammi, ayaṃ  tumhākaṃ ito paṭṭhāya kammāni karissatī''ti vatvā ``ito paṭṭhāya, puttaka, yaṃ mayā kattabbaṃ  kammaṃ, taṃ tvaṃ karohī''ti puttaṃ ovaditvā vaḍḍhakīnaṃ datvā sayaṃ araññaṃ pāvisi.<br/><br/>[03] tato paṭṭhāya hatthipotako vaḍḍhakīnaṃ vacanakaro ovādakkhamo hutvā sabbakiccāni karoti.  tepi taṃ pañcahi piṇḍasatehi posenti, so ^a^M2.0018^ea^ kammaṃ katvā nadiṃ otaritvā  nhatvā kīḷitvā āgacchati, vaḍḍhakīdārakāpi taṃ soṇḍādīsu gahetvā udakepi thalepi tena saddhiṃ  kīḷanti. ājānīyā pana hatthinopi assāpi purisāpi udake uccāraṃ vā passāvaṃ vā na  karonti, tasmā sopi udake uccārapassāvaṃ akatvā bahinadītīreyeva karoti. athekasmiṃ divase  uparinadiyā devo vassi, atha sukkhaṃ hatthilaṇḍaṃ udakena nadiṃ otaritvā gacchantaṃ  bārāṇasīnagaratitthe ekasmiṃ gumbe laggetvā aṭṭhāsi. atha rañño hatthigopakā ``hatthī  nhāpessāmā''ti pañca hatthisatāni nayiṃsu. ājānīyalaṇḍassa gandhaṃ ghāyitvā ekopi hatthī  nadiṃ otarituṃ na ussahi. sabbepi naṅguṭṭhaṃ ukkhipitvā palāyituṃ ārabhiṃsu, hatthigopakā  hatthācariyānaṃ ārocesuṃ. te ``udake paripanthena bhavitabba''nti udakaṃ sodhāpetvā tasmiṃ  ^a^P2.0020^ea^ gumbe taṃ ājānīyalaṇḍaṃ disvā ``idamettha kāraṇa''nti ñatvā cāṭiṃ āharāpetvā  udakassa pūretvā taṃ tattha madditvā hatthīnaṃ sarīre siñcāpesuṃ, sarīrāni sugandhāni ahesuṃ.  tasmiṃ kāle te nadiṃ otaritvā nhāyiṃsu.<br/><br/>[03] hatthācariyā ^a^V2.0017^ea^ rañño taṃ pavattiṃ ārocetvā ``taṃ hatthājānīyaṃ pariyesitvā  ānetuṃ vaṭṭati, devā''ti āhaṃsu. rājā nāvāsaṅghāṭehi nadiṃ pakkhanditvā uddhaṃgāmīhi  nāvāsaṅghāṭehi vaḍḍhakīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. hatthipotako nadiyaṃ kīḷanto bherisaddaṃ sutvā  gantvā vaḍḍhakīnaṃ santike aṭṭhāsi. vaḍḍhakī rañño paccuggamanaṃ katvā ``deva, sace dārūhi  attho, kiṃ kāraṇā āgatattha, kiṃ pesetvā āharāpetuṃ na vaṭṭatī''ti āhaṃsu. ``nāhaṃ, bhaṇe,  dārūnaṃ atthāya āgato, imassa pana hatthissa atthāya āgatomhī''ti. ``gāhāpetvā gacchatha,  devā''ti. hatthipotako gantuṃ na icchi. ``kiṃ kārāpeti, bhaṇe, hatthī''ti? ``vaḍḍhakīnaṃ  posāvanikaṃ āharāpeti, devā''ti. ``sādhu, bhaṇe''ti rājā hatthissa catunnaṃ pādānaṃ soṇḍāya  naṅguṭṭhassa ca santike satasahassasatasahassakahāpaṇe ṭhapāpesi. hatthī ettakenāpi agantvā  sabbavaḍḍhakīnaṃ dussayugesu vaḍḍhakībhariyānaṃ nivāsanasāṭakesu dinnesu saddhiṃkīḷitānaṃ dārakānañca  dārakaparihāre kate nivattitvā vaḍḍhakī ca itthiyo ca dārake ca oloketvā raññā saddhiṃ  agamāsi.<br/><br/>[03] rājā ^a^M2.0019^ea^ taṃ ādāya nagaraṃ gantvā nagarañca hatthisālañca alaṅkārāpetvā  hatthiṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāretvā hatthisālaṃ pavesetvā sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā abhisekaṃ datvā  opavayhaṃ katvā attano sahāyaṭṭhāne ṭhapetvā upaḍḍharajjaṃ hatthissa ^a^P2.0021^ea^ datvā attanā  samānaparihāraṃ akāsi. hatthissa āgatakālato paṭṭhāya rañño sakalajambudīpe rajjaṃ hatthagatameva  ahosi. evaṃ kāle gacchante bodhisatto tassa rañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi.  tassā gabbhaparipākakāle rājā kālamakāsi. hatthī pana sace rañño kālakatabhāvaṃ jāneyya,  tatthevassa hadayaṃ phaleyya, tasmā hatthiṃ rañño kālakatabhāvaṃ ajānāpetvāva upaṭṭhahiṃsu. rañño pana  kālakatabhāvaṃ sutvā ``tucchaṃ kira rajja''nti anantarasāmantakosalarājā mahatiyā senāya  āgantvā nagaraṃ parivāresi. nagaravāsino dvārāni pidahitvā kosalarañño sāsanaṃ pahiṇiṃsu --  ``amhākaṃ rañño aggamahesī paripuṇṇagabbhā `ito kira sattame divase puttaṃ vijāyissatī'ti  aṅgavijjāpāṭhakā āhaṃsu. sace sā puttaṃ vijāyissati, mayaṃ sattame divase yuddhaṃ dassāma, na  rajjaṃ, ettakaṃ kālaṃ āgamethā''ti. rājā ``sādhū''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] devī sattame divase puttaṃ vijāyi. tassa nāmaggahaṇadivase pana mahājanassa alīnacittaṃ  paggaṇhanto jātoti ``alīnacittakumāro''tvevassa nāmaṃ akaṃsu. jātadivasatoyeva panassa  paṭṭhāya nāgarā kosalaraññā saddhiṃ yujjhiṃsu. ninnāyakattā saṅgāmassa mahantampi balaṃ yujjhamānaṃ  thokaṃ thokaṃ osakkati. amaccā deviyā tamatthaṃ ārocetvā ``mayaṃ ^a^V2.0018^ea^ evaṃ osakkamāne  bale parājayabhāvassa bhāyāma, amhākaṃ pana rañño kālakatabhāvaṃ, puttassa jātabhāvaṃ, kosalarañño  āgantvā yujjhānabhāvañca rañño sahāyako maṅgalahatthī na jānāti, jānāpema na''nti pucchiṃsu.  sā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā puttaṃ alaṅkaritvā dukūlacumbaṭake nipajjāpetvā pāsādā oruyha  amaccagaṇaparivutā hatthisālaṃ gantvā bodhisattaṃ hatthissa pādamūle ^a^P2.0022^ea^ nipajjāpetvā  ``sāmi, sahāyo te kālakato, mayaṃ tuyhaṃ hadayaphālanabhayena nārocayimha, ayaṃ te sahāyassa  putto, kosalarājā āgantvā nagara ^a^M2.0020^ea^ṃ parivāretvā tava puttena saddhiṃ yujjhati, balaṃ  osakkati, tava puttaṃ tvaññeva vā mārehi, rajjaṃ vāssa gaṇhitvā dehī''ti āha.<br/><br/>[03] tasmiṃ kāle hatthī bodhisattaṃ soṇḍāya parāmasitvā ukkhipitvā kumbhe ṭhapetvā roditvā  bodhisattaṃ otāretvā deviyā hatthe nipajjāpetvā ``kosalarājaṃ gaṇhissāmī''ti hatthisālato  nikkhami. athassa amaccā vammaṃ paṭimuñcitvā alaṅkaritvā nagaradvāraṃ avāpuritvā taṃ  parivāretvā nikkhamiṃsu. hatthī nagarā nikkhamitvā koñcanādaṃ katvā mahājanaṃ santāsetvā  palāpetvā balakoṭṭhakaṃ bhinditvā kosalarājānaṃ cūḷāya gahetvā ānetvā bodhisattassa pādamūle  nipajjāpetvā māraṇatthāyassa uṭṭhite vāretvā ``ito paṭṭhāya appamatto hohi, `kumāro daharo'ti  saññaṃ mā karī''ti ovaditvā uyyojesi. tato paṭṭhāya sakalajambudīpe rajjaṃ bodhisattassa  hatthagatameva jātaṃ, añño paṭisattu nāma uṭṭhahituṃ samattho nāhosi. bodhisatto sattavassikakāle  abhisekaṃ katvā alīnacittarājā nāma hutvā dhammena rajjaṃ kāretvā jīvitapariyosāne saggapuraṃ  pūresi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 11^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``alīnacittaṃ nissāya, pahaṭṭhā mahatī camū. <br/><br/>[22] kosalaṃ senāsantuṭṭhaṃ, jīvaggāhaṃ agāhayi.. <br/><br/>[40] 12^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ nissayasampanno, bhikkhu āraddhavīriyo. <br/><br/>[27] bhāvayaṃ kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā. <br/><br/>[22] pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0023^ea^ ^b^alīnacittaṃ nissāyā^eb^ti alīnacittaṃ rājakumāraṃ nissāya.  ^b^pahaṭṭhā mahatī camū^eb^ti ``paveṇīrajjaṃ no diṭṭha''nti haṭṭhatuṭṭhā hutvā mahatī senā. ^b^kosalaṃ  senāsantuṭṭha^eb^nti kosalarājānaṃ ^a^V2.0019^ea^ sena rajjena asantuṭṭhaṃ pararajjalobhena āgataṃ.  ^b^jīvaggāhaṃ agāhayī^eb^ti amāretvāva sā camū taṃ rājānaṃ hatthinā jīvaggāhaṃ gaṇhāpesi.  ^b^evaṃ nissayasampanno^eb^ti yathā sā camū, evaṃ aññopi kulaputto nissayasampanno kalyāṇamittaṃ  ^a^M2.0021^ea^ buddhaṃ vā buddhasāvakaṃ vā nissayaṃ labhitvā. ^b^bhikkhū^eb^ti  parisuddhādhivacanametaṃ. ^b^āraddhavīriyo^eb^ti paggahitavīriyo catudosāpagatena vīriyena  samannāgato. ^b^bhāvayaṃ kusalaṃ dhamma^eb^nti kusalaṃ niravajjaṃ sattatiṃsabodhipakkhiyasaṅkhātaṃ dhammaṃ  bhāvento. ^b^yogakkhemassa pattiyā^eb^ti catūhi yogehi khemassa nibbānassa pāpuṇanatthāya taṃ  dhammaṃ bhāvento. ^b^pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhaya^eb^nti evaṃ vipassanato paṭṭhāya imaṃ  kusalaṃ dhammaṃ bhāvento so kalyāṇamittupanissayasampanno bhikkhu anupubbena vipassanāñāṇāni ca  heṭṭhimamaggaphalāni ca pāpuṇanto pariyosāne dasannampi saṃyojanānaṃ khayante uppannattā  sabbasaṃyojanakkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ pāpuṇāti. yasmā vā nibbānaṃ āgamma sabbasaṃyojanāni  khīyanti, tasmā tampi sabbasaṃyojanakkhayameva, evaṃ anupubbena nibbānasaṅkhātaṃ  sabbasaṃyojanakkhayaṃ pāpuṇātīti attho.<br/><br/>[03] iti bhagavā amatamahānibbānena dhammadesanāya kūṭaṃ gahetvā uttaripi saccāni pakāsetvā  jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne ossaṭṭhavīriyo bhikkhu arahatte patiṭṭhahi. ``tadā mātā  mahāmāyā, pitā suddhodanamahārājā ahosi, rajjaṃ gahetvā dinnahatthī ayaṃ ossaṭṭhavīriyo bhikkhu,  hatthissa pitā sāriputto, sāmantakosalarājā moggallāno, alīnacittakumāro pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] alīnacittajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 162
title:
  [] . uragajātakavaṇṇanā^[] . bhaggajātakavaṇṇanā^[] . alīnacittajātakavaṇṇanā^[] . guṇajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yena kāmaṃ paṇāmetī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ānandattherassa  sāṭakasahassalābhaṃ ārabbha kathesi. therassa kosalarañño antepure dhammavācanavatthu heṭṭhā  ^b^mahāsārajātake^eb^ (jā0 1.1.92) āgatameva. iti there rañño antepure dhammaṃ vācente  rañño ^a^P2.0024^ea^ sahassagghanikānaṃ sāṭakānaṃ sahassaṃ āhariyittha. rājā tato pañca  sāṭakasatāni pañcannaṃ devīsatānaṃ adāsi. tā sabbāpi te sāṭake ṭhapetvā punadivase  ānandattherassa datvā sayaṃ purāṇasāṭakeyeva pārupitvā rañño pātarāsaṭṭhānaṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] rājā ^a^V2.0020^ea^ ^a^M2.0022^ea^ ``mayā tumhākaṃ sahassagghanikā sāṭakā dāpitā,  kasmā tumhe te apārupitvāva āgatā''ti pucchi. ``deva, amhehi te ānandattherassa dinnā''ti.  ``ānandattherena sabbe gahitā''ti? ``āma, devā''ti. ``sammāsambuddhena ticīvaraṃ  anuññātaṃ, ānandatthero dussavaṇijjaṃ maññe karissati, atibahū tena sāṭakā gahitā''ti therassa  kujjhitvā bhuttapātarāso vihāraṃ gantvā therassa pariveṇaṃ pavisitvā theraṃ vanditvā nisinno pucchi  -- ``api, bhante, amhākaṃ ghare itthiyo tumhākaṃ santike dhammaṃ uggaṇhanti vā suṇanti vā''ti?  ``āma, mahārāja, gahetabbayuttakaṃ gaṇhanti, sotabbayuttakaṃ suṇantī''ti. ``kiṃ tā  suṇantiyeva, udāhu tumhākaṃ nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vā dadantī''ti? ``tā ajja, mahārāja,  sahassagghanikāni pañca sāṭakasatāni adaṃsū''ti. ``tumhehi gahitāni tāni, bhante''ti?  ``āma, mahārājā''ti. ``nanu, bhante, satthārā ticīvarameva anuññāta''nti? ``āma,  mahārāja, bhagavatā ekassa bhikkhuno ticīvarameva paribhogasīsena anuññātaṃ, paṭiggahaṇaṃ pana  avāritaṃ, tasmā mayāpi aññesaṃ jiṇṇacīvarikānaṃ dātuṃ te sāṭakā paṭiggahitā''ti. ``te pana  bhikkhū tumhākaṃ santikā sāṭake labhitvā porāṇacīvarāni kiṃ karissantī''ti?  ``porāṇasaṅghāṭiṃ uttarāsaṅgaṃ karissantī''ti? ``porāṇauttarāsaṅgaṃ kiṃ karissantī''ti?  ``antaravāsakaṃ karissantī''ti. ``porāṇāntaravāsakaṃ kiṃ karissantī''ti? ``paccattharaṇaṃ  karissantī''ti. ``porāṇapaccattharaṇaṃ kiṃ karissantī''ti? ``bhummattharaṇaṃ karissantī''ti.  ``porāṇabhummattharaṇaṃ ^a^P2.0025^ea^ kiṃ karissantī''ti? ``pādapuñchanaṃ karissantī''ti.  ``porāṇapādapuñchanaṃ kiṃ karissantī''ti? ``mahārāja, saddhādeyyaṃ nāma vinipātetuṃ na  labbhati, tasmā porāṇapādapuñchanaṃ vāsiyā koṭṭetvā mattikāya makkhetvā senāsanesu mattikālepanaṃ  karissantī''ti. ``bhante, tumhākaṃ dinnaṃ yāva pādapuñchanāpi nassituṃ na labbhatī''ti?  ``āma, mahārāja, amhākaṃ dinnaṃ nassituṃ na labbhati, paribhogameva hotī''ti.<br/><br/>[03] rājā tuṭṭho somanassappatto hutvā itarānipi gehe ṭhapitāni pañca sāṭakasatāni  āharāpetvā therassa datvā anumodanaṃ sutvā theraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. thero  paṭhamaladdhāni pañca sāṭakasatāni jiṇṇacīvarikānaṃ bhikkhūnaṃ adāsi. therassa pana pañcamattāni  saddhivihārikasatāni ^a^M2.0023^ea^, tesu eko daharabhikkhu therassa bahūpakāro pariveṇaṃ  sammajjati, pānīyaparibhojanīyaṃ upaṭṭhapeti, dantakaṭṭhaṃ mukhodakaṃ nhānodakaṃ deti,  vaccakuṭijantāgharasenāsanāni paṭijaggati, hatthaparikammapādaparikammapiṭṭhiparikammādīni karoti.  thero pacchā laddhāni pañca sāṭakasatāni ``ayaṃ me bahūpakāro''ti yuttavasena sabbāni tasseva  adāsi. sopi sabbe te sāṭake bhājetvā attano samānupajjhāyānaṃ adāsi.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V2.0021^ea^ sabbepi te laddhasāṭakā bhikkhū sāṭake chinditvā rajitvā  kaṇikārapupphavaṇṇāni kāsāyāni nivāsetvā ca pārupitvā ca satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā  ekamantaṃ nisīditvā evamāhaṃsu -- ``bhante, sotāpannassa ariyasāvakassa mukholokanadānaṃ nāma  atthī''ti. ``na, bhikkhave, ariyasāvakānaṃ mukholokanadānaṃ nāma atthī''ti. ``bhante,  amhākaṃ upajjhāyena dhammabhaṇḍāgārikattherena sahassagghanikānaṃ sāṭakānaṃ pañca satāni ekasseva  daharabhikkhuno dinnāni, so pana attanā laddhe bhājetvā amhākaṃ adāsī''ti. ``na, bhikkhave,  ānando mukholokanabhikkhaṃ deti ^a^P2.0026^ea^, so panassa bhikkhu bahūpakāro, tasmā  attano upakārassa upakāravasena guṇavasena yuttavasena `upakārassa nāma paccupakāro kātuṃ  vaṭṭatī'ti kataññukatavedibhāvena adāsi. porāṇakapaṇḍitāpi hi attano upakārānaññeva  paccupakāraṃ kariṃsū''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sīho hutvā pabbataguhāyaṃ vasati.  so ekadivasaṃ guhāya nikkhamitvā pabbatapādaṃ olokesi, taṃ pana pabbatapādaṃ parikkhipitvā  mahāsaro ahosi. tassa ekasmiṃ unnataṭṭhāne uparithaddhakaddamapiṭṭhe mudūni haritatiṇāni jāyiṃsu.  sasakā ceva hariṇādayo ca sallahukamigā kaddamamatthake vicarantā tāni khādanti. taṃ  divasampi eko migo tāni khādanto vicarati. sīho ``taṃ migaṃ gaṇhissāmī''ti  pabbatamatthakā uppatitvā sīhavegena pakkhandi, migo maraṇabhayatajjito viravanto palāyi. sīho  vegaṃ sandhāretuṃ asakkonto kalalapiṭṭhe nipatitvā ^a^M2.0024^ea^ osīditvā uggantuṃ asakkonto  cattāro pādā thambhā viya osīditvā sattāhaṃ nirāhāro aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ eko siṅgālo gocarappasuto taṃ disvā bhayena palāyi. sīho taṃ pakkositvā  ``bho siṅgāla, mā palāyi, ahaṃ kalale laggo, jīvitaṃ me dehī''ti āha. siṅgālo tassa  santikaṃ gantvā ``ahaṃ taṃ uddhareyyaṃ, uddhaṭo pana maṃ khādeyyāsīti bhāyāmī''ti āha. ``mā  bhāyi, nāhaṃ taṃ khādissāmi, mahantaṃ pana te guṇaṃ karissāmi, ekenupāyena maṃ uddharāhī''ti.  siṅgālo tassa paṭiññaṃ gahetvā catunnaṃ pādānaṃ samantā kalale apanetvā catunnampi pādānaṃ catasso  mātikā khaṇitvā ^a^P2.0027^ea^ udakābhimukhaṃ akāsi, udakaṃ pavisitvā kalalaṃ muduṃ  akāsi. tasmiṃ khaṇe siṅgālo sīhassa udarantaraṃ attano sīsaṃ pavesetvā ``vāyāmaṃ karohi,  sāmī''ti uccāsaddaṃ karonto sīsena udaraṃ pahari. sīho vegaṃ janetvā kalalā uggantvā  pakkhanditvā thale aṭṭhāsi. so muhuttaṃ vissamitvā saraṃ oruyha kaddamaṃ dhovitvā nhāyitvā  darathaṃ paṭippassambhetvā ekaṃ mahiṃsaṃ vadhitvā dāṭhāhi ovijjhitvā maṃsaṃ ^a^V2.0022^ea^ ubbattetvā  ``khāda, sammā''ti siṅgālassa purato ṭhapetvā tena khādite pacchā attanā khādi. puna  siṅgālo ekaṃ maṃsapesiṃ ḍaṃsitvā gaṇhi. ``idaṃ kimatthāya, sammā''ti ca vutte ``tumhākaṃ  dāsī atthi, tassā bhāgo bhavissatī''ti āha. sīho ``gaṇhāhī''ti vatvā sayampi sīhiyā  atthāya maṃsaṃ gaṇhitvā ``ehi, samma, amhākaṃ pabbatamuddhani ṭhatvā sakhiyā vasanaṭṭhānaṃ  gamissāmā''ti vatvā tattha gantvā maṃsaṃ khādāpetvā siṅgālañca siṅgāliñca assāsetvā ``ito  paṭṭhāya idāni ahaṃ tumhe paṭijaggissāmī''ti attano vasanaṭṭhānaṃ netvā guhāya dvāre aññissā  guhāya vasāpesi. te tato paṭṭhāya gocarāya gacchantā sīhiñca siṅgāliñca ṭhapetvā siṅgālena  saddhiṃ gantvā nānāmige vadhitvā ubhopi tattheva maṃsaṃ khāditvā itarāsampi dvinnaṃ āharitvā denti.<br/><br/>[03] evaṃ kāle gacchante sīhī dve putte vijāyi, siṅgālīpi dve putte vijāyi. te sabbepi  samaggavāsaṃ vasiṃsu. athekadivasaṃ sīhiyā etadahosi -- ``ayaṃ sīho siṅgālañca  siṅgāliñca siṅgālapotake ca ativiya piyāyati, nūnamassa siṅgāliyā saddhiṃ santhavo atthi,  tasmā evaṃ sinehaṃ karoti, yaṃnūnāhaṃ imaṃ pīḷetvā tajjetvā ito palāpeyya''nti ^a^M2.0025^ea^.  sā sīhassa siṅgālaṃ gahetvā gocarāya gatakāle siṅgāliṃ pīḷesi tajjesi ``kiṃkāraṇā  imasmiṃ ṭhāne vasati ^a^P2.0028^ea^, na palāyasī''ti? puttāpissā siṅgāliputte tatheva  tajjayiṃsu. siṅgālī tamatthaṃ siṅgālassa kathetvā ``sīhassa vacanena etāya evaṃ katabhāvampi  na jānāma, ciraṃ vasimhā, nāsāpeyyāpi no, amhākaṃ vasanaṭṭhānameva gacchāmā''ti āha.  siṅgālo tassā vacanaṃ sutvā sīhaṃ upasaṅkamitvā āha -- ``sāmi, ciraṃ amhehi tumhākaṃ  santike nivutthaṃ, aticiraṃ vasantā nāma appiyā honti, amhākaṃ gocarāya pakkantakāle sīhī  siṅgāliṃ viheṭheti `imasmiṃ ṭhāne kasmā vasatha, palāyathā'ti tajjeti, sīhapotakāpi  siṅgālapotake tajjenti. yo nāma yassa attano santike vāsaṃ na roceti, tena so `yāhī'ti  nīharitabbova, viheṭhanaṃ nāma kimatthiya''nti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 13^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yena kāmaṃ paṇāmeti, dhammo balavataṃ migī. <br/><br/>[22] unnadantī vijānāhi, jātaṃ saraṇato bhaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yena kāmaṃ paṇāmeti, dhammo balavata^eb^nti balavā nāma issaro attano sevakaṃ  yena disābhāgena icchati, tena disābhāgena so paṇāmeti nīharati. esa dhammo balavataṃ ayaṃ  issarānaṃ sabhāvo paveṇidhammova, tasmā sace amhākaṃ vāsaṃ na rocetha, ujukameva no nīharatha  ^a^V2.0023^ea^, viheṭhanena ko atthoti dīpento evamāha. ^b^migī^eb^ti sīhaṃ ālapati. so  hi migarājatāya migā assa atthīti migī. ^b^unnadantī^eb^tipi tameva ālapati. so hi  unnatānaṃ dantānaṃ atthitāya unnatā dantā assa atthīti unnadantī. ``unnatadantī''tipi  pāṭhoyeva. ^b^vijānāhī^eb^ti ``esa issarānaṃ dhammo''ti evaṃ jānāhi. ^b^jātaṃ saraṇato  bhaya^eb^nti amhākaṃ tumhe patiṭṭhānaṭṭhena saraṇaṃ, tumhākaññeva santikā bhayaṃ jātaṃ, tasmā attano  vasanaṭṭhānameva gamissāmāti dīpeti.<br/><br/>[03] aparo nayo -- tava ^b^migī sīhī unnadantī^eb^mama puttadāraṃ tajjentī ^b^yena kāmaṃ  paṇāmeti,^eb^ yena yenākārena icchati, tena paṇāmeti pavattati, viheṭhetipi ^a^P2.0029^ea^  palāpetipi, evaṃ tvaṃ vijānāhi, tattha kiṃ sakkā amhehi kātuṃ. ^b^dhammo balavataṃ^eb^ esa  balavantānaṃ sabhāvo, idāni mayaṃ gamissāma. kasmā? ^b^jātaṃ saraṇato bhaya^eb^nti.<br/><br/>[03] tassa ^a^M2.0026^ea^ vacanaṃ sutvā sīho sīhiṃ āha -- ``bhadde, asukasmiṃ nāma kāle  mama gocaratthāya gantvā sattame divase iminā siṅgālena imāya ca siṅgāliyā saddhiṃ āgatabhāvaṃ  sarasī''ti. ``āma, sarāmī''ti. ``jānāsi pana mayhaṃ sattāhaṃ anāgamanassa kāraṇa''nti?  ``na jānāmi, sāmī''ti. ``bhadde, ahaṃ `ekaṃ migaṃ gaṇhissāmī'ti virajjhitvā kalale  laggo, tato nikkhamituṃ asakkonto sattāhaṃ nirāhāro aṭṭhāsiṃ, svāhaṃ imaṃ siṅgālaṃ nissāya  jīvitaṃ labhiṃ, ayaṃ me jīvitadāyako sahāyo. mittadhamme ṭhātuṃ samattho hi mitto dubbalo  nāma natthi, ito paṭṭhāya mayhaṃ sahāyassa ca sahāyikāya ca puttakānañca evarūpaṃ avamānaṃ mā  akāsī''ti vatvā sīho dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 14^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api cepi dubbalo mitto, mittadhammesu tiṭṭhati. <br/><br/>[27] so ñātako ca bandhu ca, so mitto so ca me sakhā. <br/><br/>[22] dāṭhini mātimaññittho, siṅgālo mama pāṇado''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^api cepī^eb^ti eko ^b^api^eb^saddo anuggahattho, eko sambhāvanattho. tatrāyaṃ  yojanā -- ^b^dubbalopi ce mitto mittadhammesu api tiṭṭhati,^eb^ sace ṭhātuṃ sakkoti, ^b^so  ñātako ca bandhu ca, so^eb^ mettacittatāya ^b^mitto, so ca me^eb^ sahāyaṭṭhena ^b^sakhā. dāṭhini  mātimaññittho^eb^ti, bhadde, dāṭhāsampanne sīhi mā mayhaṃ sahāyaṃ vā sahāyiṃ vā atimaññi, ayañhi  ^b^siṅgālo mama pāṇado^eb^ti.<br/><br/>[03] sā ^a^V2.0024^ea^ tassa vacanaṃ sutvā siṅgāliṃ khamāpetvā tato paṭṭhāya saputtāya tāya saddhiṃ  samaggavāsaṃ vasi. sīhapotakāpi siṅgālapotakehi saddhiṃ kīḷamānā sammodamānā mātāpitūnaṃ  atikkantakālepi ^a^P2.0030^ea^ mittabhāvaṃ abhinditvā sammodamānā vasiṃsu. tesaṃ kira  sattakulaparivaṭṭe abhijjamānā metti agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi --  saccapariyosāne keci sotāpannā, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino, keci arahanto ahesuṃ.  ``tadā siṅgālo ānando ahosi, sīho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] guṇajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 163
title:
  [] . bhaggajātakavaṇṇanā^[] . alīnacittajātakavaṇṇanā^[] . guṇajātakavaṇṇanā^[] . suhanujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nayidaṃ^eb^ ^a^M2.0027^ea^ ^b^visamasīlenā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto dve  caṇḍabhikkhū ārabbha kathesi. tasmiñhi samaye jetavanepi eko bhikkhu caṇḍo ahosi pharuso  sāhasiko janapadepi. athekadivasaṃ jānapado bhikkhu kenacideva karaṇīyena jetavanaṃ agamāsi,  sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca tassa caṇḍabhāvaṃ jānanti. ``tesaṃ dvinnaṃ caṇḍānaṃ kalahaṃ  passissāmā''ti kutūhalena taṃ bhikkhuṃ jetavanavāsikassa pariveṇaṃ pahiṇiṃsu. te ubhopi caṇḍā  aññamaññaṃ disvāva piyasaṃvāsaṃ saṃsandiṃsu samiṃsu, hatthapādapiṭṭhisambāhanādīni akaṃsu.  dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, caṇḍā bhikkhū aññesaṃ upari caṇḍā pharusā  sāhasikā, aññamaññaṃ pana ubhopi samaggā sammodamānā piyasaṃvāsā jātā''ti. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti  vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepete aññesaṃ caṇḍā pharusā sāhasikā, aññamaññaṃ pana  samaggā sammodamānā piyasaṃvāsā ca ahesu''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa sabbatthasādhako  atthadhammānusāsako amacco ahosi. so pana rājā thokaṃ dhanalobhapakatiko, tassa ^a^P2.0031^ea^  mahāsoṇo nāma kūṭāsso atthi. atha uttarāpathakā assavāṇijā pañca assasatāni  ānesuṃ, assānaṃ āgatabhāvaṃ rañño ārocesuṃ. tato pubbe pana bodhisatto asse agghāpetvā  ^a^V2.0025^ea^ mūlaṃ aparihāpetvā dāpesi. rājā taṃ parihāyamāno aññaṃ amaccaṃ pakkosāpetvā  ``tāta, asse agghāpehi, agghāpento ca paṭhamaṃ mahāsoṇaṃ yathā tesaṃ assānaṃ antaraṃ pavisati,  tathā vissajjetvā asse ḍaṃsāpetvā vaṇite kārāpetvā dubbalakāle mūlaṃ hāpetvā asse  agghāpeyyāsī''ti āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tathā akāsi.<br/><br/>[03] assavāṇijā anattamanā hutvā tena katakiriyaṃ bodhisattassa ārocesuṃ. bodhisatto  ``kiṃ pana tumhākaṃ nagare kūṭāsso natthī''ti pucchi. ``atthi sāmi, suhanu nāma kūṭāsso  caṇḍo pharuso''ti. ``tena ^a^M2.0028^ea^ hi puna āgacchantā taṃ assaṃ āneyyāthā''ti. te  ``sādhū''ti paṭissuṇitvā puna āgacchantā taṃ kūṭassaṃ gāhāpetvā āgacchiṃsu. rājā  ``assavāṇijā āgatā''ti sutvā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā asse oloketvā mahāsoṇaṃ  vissajjāpesi. assavāṇijāpi mahāsoṇaṃ āgacchantaṃ disvā suhanuṃ vissajjāpesuṃ. te  aññamaññaṃ patvā sarīrāni lehantā sammodamānā aṭṭhaṃsu. rājā bodhisattaṃ pucchi -- ``passasi  ime dve kūṭassā aññesaṃ caṇḍā pharusā sāhasikā, aññe asse ḍaṃsitvā gelaññaṃ pāpenti, idāni  aññamaññaṃ pana sarīraṃ lehantā sammodamānā aṭṭhaṃsu, kiṃ nāmeta''nti? bodhisatto ``nayime,  mahārāja, visamasīlā, samasīlā samadhātukā ca ete''ti vatvā imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 15^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nayidaṃ visamasīlena, soṇena suhanū saha. <br/><br/>[22] suhanūpi tādisoyeva, yo soṇassa sagocaro.. <br/><br/>[40] 16^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pakkhandinā ^a^P2.0032^ea^ pagabbhena, niccaṃ sandānakhādinā. <br/><br/>[22] sameti pāpaṃ pāpena, sameti asatā asa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nayidaṃ visamasīlena, soṇena suhanū sahā^eb^ti yaṃ idaṃ suhanu kūṭasso soṇena  saddhiṃ pemaṃ karoti, idaṃ na attano visamasīlena, atha kho attano samasīleneva saddhiṃ karoti.  ubhopi hete attano anācāratāya dussīlatāya samasīlā samadhātukā. ^b^suhanūpi  tādisoyeva, yo soṇassa sagocaro^eb^ti yādiso soṇo, suhanupi tādisoyeva, yo soṇassa  sagocaro yaṃgocaro soṇo, sopi taṃgocaroyeva. yatheva hi soṇo assagocaro asse ḍaṃsentova  carati, tathā suhanupi. iminā nesaṃ samānagocarataṃ dasseti.<br/><br/>[03] te ^a^V2.0026^ea^ pana ācāragocare ekato katvā dassetuṃ ^b^``pakkhandinā''^eb^tiādi vuttaṃ.  tattha ^b^pakkhandinā^eb^ti assānaṃ upari pakkhandanasīlena pakkhandanagocarena.  ^b^pagabbhenā^eb^ti kāyapāgabbhiyādisamannāgatena dussīlena. ^b^niccaṃ sandānakhādinā^eb^ti sadā  attano bandhanayottaṃ khādanasīlena khādanagocarena ca. ^b^sameti pāpaṃ pāpenā^eb^ti etesu  aññatarena pāpena saddhiṃ aññatarassa ^a^M2.0029^ea^ pāpaṃ dussīlyaṃ sameti. ^b^asatā  asa^eb^nti etesu aññatarena asatā anācāragocarasampannena saha itarassa asaṃ asādhukammaṃ sameti,  gūthādīni viya gūthādīhi ekato saṃsandati sadisaṃ nibbisesameva hotīti.<br/><br/>[03] evaṃ vatvā ca pana bodhisatto ``mahārāja, raññā nāma atiluddhena na bhavitabbaṃ, parassa  santakaṃ nāma nāsetuṃ na vaṭṭatī''ti rājānaṃ ovaditvā asse agghāpetvā bhūtameva mūlaṃ dāpesi.  assavāṇijā yathāsabhāvameva mūlaṃ labhitvā haṭṭhatuṭṭhā agamaṃsu. rājāpi bodhisattassa ovāde  ṭhatvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā dve assā ime dve  duṭṭhabhikkhū ahesuṃ, rājā ānando, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] suhanujātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 164
title:
  [] . alīnacittajātakavaṇṇanā^[] . guṇajātakavaṇṇanā^[] . suhanujātakavaṇṇanā^[] . morajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^udetayaṃ^eb^ ^a^P2.0033^ea^ ^b^cakkhumā ekarājā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. so hi bhikkhu bhikkhūhi satthu santikaṃ nīto ``saccaṃ  kira, tvaṃ bhikkhu, ukkaṇṭhito''ti vutte ``saccaṃ, bhante''ti vatvā ``kiṃ disvā''ti vutte ``ekaṃ  alaṅkatapaṭiyattasarīraṃ mātugāmaṃ oloketvā''ti āha. atha naṃ satthā ``bhikkhu mātugāmo nāma  kasmā tumhādisānaṃ cittaṃ nāluḷessati, porāṇakapaṇḍitānampi hi mātugāmassa saddaṃ sutvā satta  vassasatāni asamudāciṇṇakilesā okāsaṃ labhitvā khaṇeneva samudācariṃsu. visuddhāpi sattā  saṃkilissanti, uttamayasasamaṅginopi āyasakyaṃ pāpuṇanti, pageva aparisuddhā''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto morayoniyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā  aṇḍakālepi ^a^V2.0027^ea^ kaṇikāramakuḷavaṇṇāṇḍakoso hutvā aṇḍaṃ bhinditvā nikkhanto  suvaṇṇavaṇṇo ahosi dassanīyo pāsādiko pakkhānaṃ antare surattarājivirājito, so attano  ^a^M2.0030^ea^ jīvitaṃ rakkhanto tisso pabbatarājiyo atikkamma catutthāya pabbatarājiyā  ekasmiṃ daṇḍakahiraññapabbatatale vāsaṃ kappesi. so pabhātāya rattiyā pabbatamatthake nisinno  sūriyaṃ uggacchantaṃ oloketvā attano gocarabhūmiyaṃ rakkhāvaraṇatthāya brahmamantaṃ bandhanto  ^b^``udetaya''^eb^ntiādimāha. <br/><br/>[40] 17^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``udetayaṃ cakkhumā ekarājā, <br/><br/>[27] harissavaṇṇo pathavippabhāso. <br/><br/>[26] taṃ taṃ namassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, <br/><br/>[22] tayājja guttā viharemu divasa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0034^ea^ ^b^udetī^eb^ti pācīnalokadhātuto uggacchati. ^b^cakkhumā^eb^ti  sakalacakkavāḷavāsīnaṃ andhakāraṃ vidhamitvā cakkhupaṭilābhakaraṇena yaṃ tena tesaṃ dinnaṃ cakkhu, tena  cakkhunā cakkhumā. ^b^ekarājā^eb^ti sakalacakkavāḷe ālokakarānaṃ antare seṭṭhavisiṭṭhaṭṭhena  ekarājā. ^b^harissavaṇṇo^eb^ti harisamānavaṇṇo, suvaṇṇavaṇṇoti attho.  ^b^pathavippabhāso^eb^ti pathaviyā pabhāso. ^b^taṃ taṃ namassāmī^eb^ti tasmā taṃ evarūpaṃ bhavantaṃ  namassāmi vandāmi. ^b^tayājja guttā viharemu divasa^eb^nti tayā ajja rakkhitā gopitā hutvā  imaṃ divasaṃ catuiriyāpathavihārena sukhaṃ vihareyyāma.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto imāya gāthāya sūriyaṃ namassitvā dutiyagāthāya atīte parinibbute buddhe  ceva buddhaguṇe ca namassati. <br/><br/>[21] ``ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu. <br/><br/>[27] namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā. <br/><br/>[22] imaṃ so parittaṃ katvā, moro carati esanā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ye brāhmaṇā^eb^ti ye bāhitapāpā visuddhibrāhmaṇā. ^b^vedagū^eb^ti vedānaṃ pāraṃ  gatātipi vedagū, vedehi pāraṃ gatātipi vedagū. idha pana sabbe saṅkhatāsaṅkhatadhamme vidite  pākaṭe katvā gatāti vedagū. tenevāha ^a^M2.0031^ea^ ``sabbadhamme''ti. sabbe  khandhāyatanadhātudhamme salakkhaṇasāmaññalakkhaṇavasena ^a^V2.0028^ea^ attano ñāṇassa vidite pākaṭe  katvā gatā, tiṇṇaṃ mārānaṃ matthakaṃ madditvā dasasahassilokadhātuṃ unnādetvā bodhitale  sammāsambodhiṃ patvā saṃsāraṃ vā atikkantāti attho. ^b^te me namo^eb^ti te mama imaṃ namakkāraṃ  paṭicchantu. ^b^te ca maṃ pālayantū^eb^ti evaṃ mayā namassitā ca te bhagavanto maṃ pālentu  rakkhantu gopentu. ^b^namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā^eb^ti  ayaṃ mama namakkāro ^a^P2.0035^ea^ atītānaṃ parinibbutānaṃ buddhānaṃ atthu, tesaññeva catūsu ca  maggesu catūsu phalesu ñāṇasaṅkhātāya bodhiyā atthu, tathā tesaññeva arahattaphalavimuttiyā  vimuttānaṃ atthu, yā ca nesaṃ tadaṅgavimutti vikkhambhanavimutti samucchedavimutti  paṭippassaddhivimutti nissaraṇavimuttīti pañcavidhā vimutti, tassā nesaṃ vimuttiyāpi ayaṃ mayhaṃ  namakkāro atthūti. ``imaṃ so parittaṃ katvā, moro carati esanā''ti idaṃ pana padadvayaṃ satthā  abhisambuddho hutvā āha. tassattho -- bhikkhave, so moro imaṃ parittaṃ imaṃ rakkhaṃ katvā  attano gocarabhūmiyaṃ pupphaphalādīnaṃ atthāya nānappakārāya esanāya carati.<br/><br/>[03] evaṃ divasaṃ caritvā sāyaṃ pabbatamatthake nisīditvā atthaṅgataṃ sūriyaṃ olokento buddhaguṇe  āvajjetvā nivāsaṭṭhāne rakkhāvaraṇatthāya puna brahmamantaṃ bandhanto ^b^``apetaya''^eb^ntiādimāha. <br/><br/>[40] 18^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``apetayaṃ cakkhumā ekarājā, harissavaṇṇo pathavippabhāso. <br/><br/>[22] taṃ taṃ namassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, tayājja guttā viharemu rattiṃ.. <br/><br/>[21] ``ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu. <br/><br/>[27] namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā. <br/><br/>[22] imaṃ so parittaṃ katvā, moro vāsamakappayī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^apetī^eb^ti apayāti atthaṃ gacchati. ^b^imaṃ so parittaṃ katvā, moro  vāsamakappayī^eb^ti idampi abhisambuddho hutvā āha. tassattho -- bhikkhave ^a^M2.0032^ea^,  so moro imaṃ parittaṃ imaṃ rakkhaṃ katvā attano nivāsaṭṭhāne vāsaṃ kappayittha, tassa rattiṃ vā  divā vā imassa parittassānubhāvena neva bhayaṃ, na lomahaṃso ahosi.<br/><br/>[03] atheko ^a^P2.0036^ea^ bārāṇasiyā avidūre nesādagāmavāsī nesādo himavantapadese  vicaranto tasmiṃ ^a^V2.0029^ea^ daṇḍakahiraññapabbatamatthake nisinnaṃ bodhisattaṃ disvā āgantvā  puttassa ārocesi. athekadivasaṃ khemā nāma bārāṇasirañño devī supinena suvaṇṇavaṇṇaṃ moraṃ  dhammaṃ desentaṃ disvā pabuddhakāle rañño ārocesi -- ``ahaṃ, deva, suvaṇṇavaṇṇassa morassa dhammaṃ  sotukāmā''ti. rājā amacce pucchi. amaccā ``brāhmaṇā jānissantī''ti āhaṃsu. brāhmaṇā  taṃ sutvā ``suvaṇṇavaṇṇā morā nāma hontī''ti vatvā ``kattha hontī''ti vutte ``nesādā  jānissantī''ti āhaṃsu. rājā nesāde sannipātetvā pucchi. atha so nesādaputto ``āma,  mahārāja, daṇḍakahiraññapabbato nāma atthi, tattha suvaṇṇavaṇṇo moro vasatī''ti āha. ``tena  hi taṃ moraṃ amāretvā bandhitvāva ānehī''ti. nesādo gantvā tassa gocarabhūmiyaṃ pāse oḍḍesi.  morena akkantaṭṭhānepi pāso na sañcarati. nesādo gaṇhituṃ asakkonto satta vassāni  vicaritvā tattheva kālamakāsi. khemāpi devī patthitaṃ alabhamānā kālamakāsi.<br/><br/>[03] rājā ``moraṃ me nissāya devī kālakatā''ti kujjhitvā ``himavantapadese  daṇḍakahiraññapabbato nāma atthi, tattha suvaṇṇavaṇṇo moro vasati, ye tassa maṃsaṃ khādanti, te  ajarā amarā hontī''ti akkharaṃ suvaṇṇapaṭṭe likhāpetvā suvaṇṇapaṭṭaṃ mañjūsāya nikkhipāpesi.  tasmiṃ kālakate añño rājā rajjaṃ patvā suvaṇṇapaṭṭaṃ vācetvā ``ajaro amaro bhavissāmī''ti  aññaṃ nesādaṃ pesesi. sopi gantvā bodhisattaṃ gahetuṃ asakkonto tattheva kālamakāsi. eteneva  niyāmena cha rājaparivaṭṭā gatā. atha sattamo rājā rajjaṃ patvā ekaṃ nesādaṃ pahiṇi. so  gantvā bodhisattena akkantaṭṭhānepi pāsassa asañcaraṇabhāvaṃ, attano ^a^P2.0037^ea^ parittaṃ katvā  gocarabhūmigamanabhāvañcassa ñatvā paccantaṃ otaritvā ekaṃ moriṃ gahetvā yathā hatthatāḷasaddena  naccati, accharāsaddena ca vassati, evaṃ sikkhāpetvā taṃ ādāya gantvā morena paritte ^a^M2.0033^ea^  akate pātoyeva pāsayaṭṭhiyo ropetvā pāse oḍḍetvā moriṃ vassāpesi. moro visabhāgaṃ  mātugāmasaddaṃ sutvā kilesāturo hutvā parittaṃ kātuṃ asakkuṇitvā gantvā pāse bajjhi. atha naṃ  nesādo gahetvā gantvā bārāṇasirañño adāsi.<br/><br/>[03] rājā tassa rūpasampattiṃ disvā tuṭṭhamānaso āsanaṃ dāpesi. bodhisatto paññattāsane  nisīditvā ``mahārāja, kasmā maṃ gaṇhāpesī''ti pucchi. ``ye kira tava maṃsaṃ khādanti, te  ajarā amarā honti, svāhaṃ tava maṃsaṃ khāditvā ajaro amaro hotukāmo taṃ gaṇhāpesi''nti.  ``mahārāja, mama tāva maṃsaṃ khādantā ajarā amarā hontu, ahaṃ pana marissāmī''ti ^a^V2.0030^ea^?  ``āma, marissasī''ti. ``mayi marante pana mama maṃsameva khāditvā kinti katvā na  marissantī''ti? ``tvaṃ suvaṇṇavaṇṇo, tasmā kira tava maṃsaṃ khādakā ajarā amarā  bhavissantī''ti. ``mahārāja, ahaṃ pana na akāraṇā suvaṇṇavaṇṇo jāto, pubbe panāhaṃ  imasmiṃyeva nagare cakkavattī rājā hutvā sayampi pañca sīlāni rakkhiṃ, sakalacakkavāḷavāsinopi  rakkhāpesiṃ, svāhaṃ kālaṃ karitvā tāvatiṃsabhavane nibbatto, tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto  aññassa akusalassa nissandena morayoniyaṃ nibbattitvāpi porāṇasīlānubhāvena suvaṇṇavaṇṇo  jāto''ti. ```tvaṃ cakkavattī rājā hutvā sīlaṃ rakkhitvā sīlaphalena suvaṇṇavaṇṇo jāto'ti  kathamidaṃ amhehi saddhātabbaṃ. atthi no koci sakkhī''ti ^a^P2.0038^ea^? ``atthi,  mahārājā''ti. ``ko nāmā''ti? ``mahārāja, ahaṃ cakkavattikāle ratanamaye rathe nisīditvā  ākāse vicariṃ, so me ratho maṅgalapokkharaṇiyā antobhūmiyaṃ nidahāpito, taṃ  maṅgalapokkharaṇito ukkhipāpehi, so me sakkhi bhavissatī''ti.<br/><br/>[03] rājā ``sādhū''ti paṭissuṇitvā pokkharaṇito udakaṃ harāpetvā rathaṃ nīharāpetvā  bodhisattassa saddahi. bodhisatto ``mahārāja, ṭhapetvā amatamahānibbānaṃ avasesā sabbe  saṅkhatadhammā hutvā abhāvino aniccā khayavayadhammāyevā''ti rañño dhammaṃ desetvā rājānaṃ  pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesi. rājā pasanno bodhisattaṃ rajjena pūjetvā mahantaṃ sakkāraṃ akāsi.  so rajjaṃ tasseva paṭiniyyādetvā katipāhaṃ vasitvā ``appamatto hohi, mahārājā''ti ovaditvā  ākāse ^a^M2.0034^ea^ uppatitvā daṇḍakahiraññapabbatameva agamāsi. rājāpi bodhisattassa  ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu arahatte patiṭṭhahi. ``tadā rājā ānando ahosi, suvaṇṇamoro pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] morajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 165
title: [] . guṇajātakavaṇṇanā^[] . suhanujātakavaṇṇanā^[] . morajātakavaṇṇanā^[] . vinīlajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^evameva nūna rājāna^eb^nti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa sugatālayaṃ ārabbha  kathesi. devadatte hi gayāsīsagatānaṃ dvinnaṃ aggasāvakānaṃ sugatālayaṃ dassetvā nipanne ubhopi  therā ^a^V2.0031^ea^ dhammaṃ desetvā attano nissitake ādāya veḷuvanaṃ agamiṃsu. te satthārā  ``sāriputta, devadatto tumhe disvā kiṃ ^a^P2.0039^ea^ akāsī''ti puṭṭhā ``bhante, sugatālayaṃ  dassetvā mahāvināsaṃ pāpuṇī''ti ārocesuṃ. satthā ``na kho, sāriputta, devadatto idāneva mama  anukiriyaṃ karonto vināsaṃ patto, pubbepi pāpuṇiyevā''ti vatvā therehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte videharaṭṭhe mithilāyaṃ videharāje rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā  kucchimhi nibbatti. so vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā pitu accayena rajje  patiṭṭhāsi. tadā ekassa suvaṇṇahaṃsarājassa gocarabhūmiyaṃ kākiyā saddhiṃ saṃvāso ahosi. sā  puttaṃ vijāyi. so neva mātupatirūpako ahosi, na pitu. athassa vinīlakadhātukattā  ``vinīlako''tveva nāmaṃ akaṃsu. haṃsarājā abhiṇhaṃ gantvā puttaṃ passati. apare panassa dve  haṃsapotakā puttā ahesuṃ. te pitaraṃ abhiṇhaṃ manussapathaṃ gacchantaṃ disvā pucchiṃsu -- ``tāta,  tumhe kasmā abhiṇhaṃ manussapathaṃ gacchathā''ti? ``tātā, ekāya me kākiyā saddhiṃ  saṃvāsamanvāya eko putto jāto, `vinīlako'tissa nāmaṃ, tamahaṃ daṭṭhuṃ gacchāmī''ti. ``kahaṃ  panete ^a^M2.0035^ea^ vasantī''ti? ``videharaṭṭhe mithilāya avidūre asukasmiṃ nāma ṭhāne  ekasmiṃ tālagge vasantī''ti. ``tāta, manussapatho nāma sāsaṅko sappaṭibhayo, tumhe mā  gacchatha, mayaṃ gantvā taṃ ānessāmā''ti dve haṃsapotakā pitarā ācikkhitasaññāya tattha gantvā taṃ  vinīlakaṃ ekasmiṃ daṇḍake nisīdāpetvā mukhatuṇḍakena daṇḍakoṭiyaṃ ḍaṃsitvā mithilānagaramatthakena  pāyiṃsu. tasmiṃ khaṇe videharājā sabbasetacatusindhavayuttarathavare nisīditvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ  karoti. vinīlako taṃ disvā cintesi -- ``mayhaṃ videharaññā kiṃ nānākāraṇaṃ, esa  catusindhavayuttarathe nisīditvā nagaraṃ anusañcarati, ahaṃ pana haṃsayuttarathe nisīditvā  gacchāmī''ti. so ākāsena gacchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 19^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva ^a^P2.0040^ea^ nūna rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ. <br/><br/>[22] assā vahanti ājaññā, yathā haṃsā vinīlaka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^evamevā^eb^ti evaṃ eva, ^b^nūnā^eb^ti parivitakke nipāto. ekaṃsepi vaṭṭatiyeva.  ^b^vedeha^eb^nti videharaṭṭhasāmikaṃ. ^b^mithilaggaha^eb^nti mithilagehaṃ, mithilāyaṃ gharaṃ pariggahetvā  vasamānanti attho. ^b^ājaññā^eb^ti kāraṇākāraṇājānanakā. ^b^yathā haṃsā vinīlaka^eb^nti  yathā ime haṃsā maṃ vinīlakaṃ vahanti, evameva vahantīti.<br/><br/>[03] haṃsapotakā ^a^V2.0032^ea^ tassa vacanaṃ sutvā kujjhitvā ``idheva naṃ pātetvā  gamissāmā''ti cittaṃ uppādetvāpi ``evaṃ kate pitā no kiṃ vakkhatī''ti garahabhayena pitu  santikaṃ netvā tena katakiriyaṃ pitu ācikkhiṃsu. atha naṃ pitā kujjhitvā ``kiṃ tvaṃ mama  puttehi adhikatarosi, yo mama putte abhibhavitvā rathe yuttasindhave viya karosi, attano pamāṇaṃ  na jānāsi. imaṃ ṭhānaṃ tava agocaro, attano mātu vasanaṭṭhānameva gacchāhī''ti tajjetvā dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 20^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vinīla duggaṃ bhajasi, abhūmiṃ tāta sevasi. <br/><br/>[22] gāmantakāni sevassu, etaṃ mātālayaṃ tavā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vinīlā^eb^ti taṃ nāmenālapati. ^b^duggaṃ bhajasī^eb^ti imesaṃ vasena giriduggaṃ  bhajasi. ^b^abhūmiṃ, tāta, sevasī^eb^ti, tāta, girivisamaṃ nāma tava abhūmi ^a^M2.0036^ea^,  taṃ sevasi upagacchasi. ^b^etaṃ mātālayaṃ tavā^eb^ti etaṃ gāmantaṃ ukkāraṭṭhānaṃ āmakasusānaṭṭhānañca  tava mātu ālayaṃ gehaṃ vasanaṭṭhānaṃ, tattha gacchāhīti. evaṃ taṃ tajjetvā ``gacchatha, naṃ  mithilanagarassa ukkārabhūmiyaññeva otāretvā ethā''ti putte āṇāpesi, te tathā akaṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā vinīlako devadatto  ahosi, dve haṃsapotakā dve aggasāvakā ahesuṃ, pitā ānando ahosi, videharājā pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] vinīlajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] daḷhavaggo paṭhamo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] rājovādañca siṅgālaṃ, sūkaraṃ uragaṃ bhaggaṃ. <br/><br/>[22] alīnacittaguṇañca, suhanu moravinīlaṃ.. 


volume: 111
item: 166
title: [] . suhanujātakavaṇṇanā^[] . morajātakavaṇṇanā^santhavavaggo^[] . indasamānagottajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^na^eb^ ^a^V2.0033^ea^ ^a^P2.0041^ea^ ^b^santhavaṃ kāpurisena kayirā^eb^ti idaṃ satthā  jetavane viharanto ekaṃ dubbacajātikaṃ ārabbha kathesi. tassa vatthu navakanipāte  ^b^gijjhajātake^eb^ (jā0 1.9.1 ādayo) āvibhavissati. satthā pana taṃ bhikkhuṃ ``pubbepi  tvaṃ, bhikkhu, dubbacatāya paṇḍitānaṃ vacanaṃ akatvā mattahatthipādehi sañcuṇṇito''ti vatvā atītaṃ  āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā  vuḍḍhippatto gharāvāsaṃ pahāyab^isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcannaṃ isisatānaṃ gaṇasatthā hutvā  himavantapadese vāsaṃ kappesi. tadā tesu tāpasesu indasamānagotto nāmeko tāpaso ^a^M2.0037^ea^  ahosi dubbaco anovādako. so ekaṃ hatthipotakaṃ posesi. bodhisatto sutvā taṃ  pakkositvā ``saccaṃ kira tvaṃ hatthipotakaṃ posesī''ti pucchi. ``saccaṃ, ācariya, matamātikaṃ  ekaṃ hatthipotakaṃ posemī''ti. ``hatthino nāma vuḍḍhippattā posakeyeva mārenti, mā taṃ  posehī''ti. ``tena vinā vattituṃ na sakkomi ācariyā''ti. ``tena hi paññāyissasī''ti.  so tena posiyamāno aparabhāge mahāsarīro ahosi. <br/><br/>[01] athekasmiṃ kāle te isayo vanamūlaphalāphalatthāya dūraṃ gantvā tattheva katipāhaṃ  vasiṃsu. hatthīpi aggadakkhiṇavāte pabhinnamado hutvā tassa paṇṇasālaṃ viddhaṃsetvā pānīyaghaṭaṃ  bhinditvā pāsāṇaphalakaṃ khipitvā ālambanaphalakaṃ luñcitvā ``taṃ tāpasaṃ māretvāva  gamissāmī''ti ekaṃ gahanaṭṭhānaṃ pavisitvā tassa āgamanamaggaṃ olokento aṭṭhāsi.  indasamānagotto tassa gocaraṃ ^a^P2.0042^ea^ gahetvā sabbesaṃ puratova āgacchanto taṃ disvā  pakatisaññāyevassa santikaṃ agamāsi. atha naṃ so hatthī gahanaṭṭhānā nikkhamitvā soṇḍāya  parāmasitvā bhūmiyaṃ pātetvā sīsaṃ pādena akkamitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā madditvā koñcanādaṃ  katvā araññaṃ pāvisi. sesatāpasā taṃ pavattiṃ bodhisattassa ārocesuṃ ^a^V2.0034^ea^.  bodhisatto ``kāpurisehi nāma saddhiṃ saṃsaggo na kātabbo''ti vatvā imā gāthā āha -- <br/><br/>[40] 21^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na santhavaṃ kāpurisena kayirā, ariyo anariyena pajānamatthaṃ. <br/><br/>[22] cirānuvutthopi karoti pāpaṃ, gajo yathā indasamānagottaṃ.. <br/><br/>[40] 22^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ tveva jaññā sadiso mamanti, sīlena paññāya sutena cāpi. <br/><br/>[22] teneva mettiṃ kayirātha saddhiṃ, sukho have sappurisena saṅgamo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na santhavaṃ kāpurisena kayirā^eb^ti kucchitena kodhapurisena saddhiṃ taṇhāsanthavaṃ vā  mittasanthavaṃ vā na kayirātha. ^b^ariyo anariyena pajānamattha^eb^nti ^a^M2.0038^ea^  ^b^ariyo^eb^ti cattāro ariyā ācārāriyo liṅgāriyo dassanāriyo paṭivedhāriyoti.  tesu ācārāriyo idha adhippeto. so pajānamatthaṃ atthaṃ pajānanto atthānatthakusalo ācāre  ṭhito ariyapuggalo anariyena nillajjena dussīlena saddhiṃ santhavaṃ na kareyyāti attho. kiṃ  kāraṇā? ^b^cirānuvutthopi karoti pāpa^eb^nti, yasmā anariyo ciraṃ ekato anuvutthopi taṃ  ekato nivāsaṃ agaṇetvā karoti pāpaṃ lāmakakammaṃ karotiyeva. yathā kiṃ? ^b^gajo yathā  indasamānagotta^eb^nti, yathā so gajo indasamānagottaṃ mārento pāpaṃ akāsīti attho. ^b^yaṃ  tveva jaññā sadiso mama^eb^ntiādīsu yaṃ tveva puggalaṃ ``ayaṃ mama sīlādīhi sadiso''ti  jāneyya, teneva saddhiṃ mettiṃ kayirātha, sappurisena saddhiṃ samāgamo sukhāvahoti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P2.0043^ea^ bodhisatto ``anovādakena nāma na bhavitabbaṃ, susikkhitena bhavituṃ  vaṭṭatī''ti isigaṇaṃ ovaditvā indasamānagottassa sarīrakiccaṃ kāretvā brahmavihāre bhāvetvā  brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā indasamānagotto ayaṃ  dubbaco ahosi, gaṇasatthā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] indasamānagottajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 167
title: [] . morajātakavaṇṇanā^santhavavaggo^[] . indasamānagottajātakavaṇṇanā^[] . santhavajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^na^eb^ ^a^V2.0035^ea^ ^b^santhavasmā paramatthi pāpiyo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  aggijuhanaṃ ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā ^b^naṅguṭṭhajātake^eb^ (jā0 1.1.144 ādayo)  kathitasadisameva. bhikkhū te aggiṃ juhante disvā ``bhante, jaṭilā nānappakāraṃ micchātapaṃ  karonti, atthi nu kho ettha vuḍḍhī''ti bhagavantaṃ pucchiṃsu. ``na, bhikkhave, etthakāci vuḍḍhi  nāma atthi, porāṇakapaṇḍitāpi aggijuhane vuḍḍhi atthīti saññāya ciraṃ aggiṃ juhitvā tasmiṃ  kamme avuḍḍhimeva disvā ^a^M2.0039^ea^ aggiṃ udakena nibbāpetvā sākhādīhi pothetvā puna  nivattitvāpi na olokesu''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbatti. mātāpitaro  tassa jātaggiṃ gahetvā taṃ soḷasavassuddese ṭhitaṃ āhaṃsu -- ``kiṃ, tāta, jātaggiṃ gahetvā araññe  aggiṃ paricarissasi, udāhu tayo vede uggaṇhitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā gharāvāsaṃ vasissasī''ti.  so ``na me gharāvāsena attho, araññe aggiṃ paricaritvā brahmalokaparāyaṇo bhavissāmī''ti  jātaggiṃ gahetvā mātāpitaro vanditvā araññaṃ pavisitvā paṇṇasālāya vāsaṃ kappetvā aggiṃ  paricari. so ekadivasaṃ nimantitaṭṭhānaṃ gantvā sappinā pāyāsaṃ labhitvā ``imaṃ pāyāsaṃ  mahābrahmuno yajissāmī''ti taṃ pāyāsaṃ ^a^P2.0044^ea^ āharitvā aggiṃ jāletvā ``aggiṃ  tāva bhavantaṃ sappiyuttaṃ pāyāsaṃ pāyemī''ti pāyāsaṃ aggimhi pakkhipi. bahusinehe pāyāse  aggimhi pakkhittamatteyeva aggi jalitvā paccuggatāhi accīhi paṇṇasālaṃ jhāpesi. brāhmaṇo  bhītatasito palāyitvā bahi ṭhatvā ``kāpurisehi nāma santhavo na kātabbo, idāni me iminā  agginā kicchena katā paṇṇasālā jhāpitā''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 23^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na santhavasmā paramatthi pāpiyo, yo santhavo kāpurisena hoti. <br/><br/>[22] santappito sappinā pāyasena, kicchākataṃ paṇṇakuṭiṃ adayhī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na santhavasmā^eb^ti taṇhāsanthavāpi ca mittasanthavāpi cāti duvidhāpi etasmā  santhavā paraṃ uttari aññaṃ pāpataraṃ natthi, lāmakataraṃ nāma natthīti attho. ^b^yo santhavo  kāpurisenā^eb^ti yo pāpakena kāpurisena saddhiṃ duvidhopi santhavo, tato pāpataraṃ aññaṃ natthi.  kasmā? ^b^santappito^eb^ ^a^V2.0036^ea^ ^b^...pe0...adayhī^eb^ti, yasmā sappinā ca pāyāsena  ca santappitopi ayaṃ aggi mayā kicchena kataṃ paṇṇasālaṃ jhāpesīti attho.<br/><br/>[03] so evaṃ vatvā ``na me tayā mittadubbhinā attho''ti taṃ aggiṃ udakena nibbāpetvā  sākhāhi pothetvā antohimavantaṃ pavisitvā ekaṃ sāmamigiṃ sīhassa ca byagghassa ca dīpino ca  mukhaṃ lehantiṃ disvā ^a^M2.0040^ea^ ``sappurisehi saddhiṃ santhavā paraṃ seyyo nāma natthī''ti  cintetvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 24^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na santhavasmā paramatthi seyyo, yo santhavo sappurisena hoti. <br/><br/>[22] sīhassa ^a^P2.0045^ea^ byagghassa ca dīpino ca, sāmā mukhaṃ lehati  santhavenā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sāmā mukhaṃ lehati santhavenā^eb^ti sāmā nāma migī imesaṃ tiṇṇaṃ janānaṃ  santhavena sinehena mukhaṃ lehatīti.<br/><br/>[03] evaṃ vatvā bodhisatto antohimavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca  samāpattiyo ca nibbattetvā jīvitapariyosāne brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tena samayena tāpaso ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] santhavajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 168
title:
  santhavavaggo^[] . indasamānagottajātakavaṇṇanā^[] . santhavajātakavaṇṇanā^[] . susīmajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kāḷā migā setadantā tavīme^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto chandakadānaṃ ārabbha  kathesi. sāvatthiyañhi kadāci ekameva kulaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ deti,  kadāci aññatitthiyānaṃ deti, kadāci gaṇabandhanena bahū ekato hutvā denti, kadāci  vīthisabhāgena, kadāci sakalanagaravāsino chandakaṃ saṃharitvā dānaṃ denti. imasmiṃ pana kāle  sakalanagaravāsino chandakaṃ saṃharitvā sabbaparikkhāradānaṃ sajjetvā dve koṭṭhāsā hutvā ekacce  ``imaṃ sabbaparikkhāradānaṃ aññatitthiyānaṃ dassāmā''ti āhaṃsu, ekacce ``buddhappamukhassa  bhikkhusaṅghassā''ti. evaṃ punappunaṃ kathāya vattamānāya aññatitthiyasāvakehi  aññatitthiyānaññeva ^a^V2.0037^ea^, buddhasāvakehi ```buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassevā'ti vutte  sambahulaṃ karisāmā''ti sambahulāya kathāya ``buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dassāmā''ti  vadantāyeva bahukā jātā, tesaññeva kathā patiṭṭhāsi ^a^M2.0041^ea^. aññatitthiyasāvakā  buddhānaṃ dātabbadānassa antarāyaṃ kātuṃ nāsakkhiṃsu. nāgarā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā  sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase sabbaparikkhāre adaṃsu. satthā anumodanaṃ katvā  mahājanaṃ maggaphalehi ^a^P2.0046^ea^ pabodhetvā jetavanavihārameva gantvā bhikkhusaṅghena vatte  dassite gandhakuṭippamukhe ṭhatvā sugatovādaṃ datvā gandhakuṭiṃ pāvisi.<br/><br/>[03] sāyanhasamaye bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitvā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso,  aññatitthiyasāvakā buddhānaṃ dātabbadānassa antarāyakaraṇatthāya vāyamantāpi antarāyaṃ kātuṃ  nāsakkhiṃsu, taṃ sabbaparikkhāradānaṃ buddhānaṃyeva pādamūlaṃ āgataṃ, aho buddhabalaṃ nāma mahanta''nti.  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, ete aññatitthiyasāvakā idāneva mayhaṃ dātabbadānassa  antarāyakaraṇatthāya vāyamanti, pubbepi vāyamiṃsu, so pana parikkhāro sabbakālepi mameva  pādamūlaṃ āgacchatī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ susīmo nāma rājā ahosi. tadā bodhisatto tassa purohitassa  brāhmaṇiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi, tassa soḷasavassikakāle pitā kālamakāsi. so pana  dharamānakāle rañño hatthimaṅgalakārako ahosi. hatthīnaṃ maṅgalakaraṇaṭṭhāne ābhataupakaraṇabhaṇḍañca  hatthālaṅkārañca sabbaṃ soyeva alattha. evamassa ekekasmiṃ maṅgale koṭimattaṃ dhanaṃ uppajjati.  atha tasmiṃ kāle hatthimaṅgalachaṇo sampāpuṇi. sesā brāhmaṇā rājānaṃ upasaṅkamitvā  ``mahārāja, hatthimaṅgalachaṇo sampatto, maṅgalaṃ kātuṃ vaṭṭati. purohitabrāhmaṇassa pana putto  atidaharo, neva tayo vede jānāti, na hatthisuttaṃ, mayaṃ hatthimaṅgalaṃ karissāmā''ti āhaṃsu.  rājā ``sādhū''ti sampaṭicchi. brāhmaṇā purohitaputtassa hatthimaṅgalaṃ kātuṃ adatvā  ``hatthimaṅgalaṃ katvā mayaṃ dhanaṃ gaṇhissāmā''ti haṭṭhatuṭṭhā vicaranti. atha ``catutthe divase  hatthimaṅgalaṃ bhavissatī''ti bodhisattassa mātā ^a^P2.0047^ea^ taṃ pavattiṃ sutvā  ``hatthimaṅgalakaraṇaṃ nāma yāva sattamā kulaparivaṭṭā amhākaṃ vaṃso, vaṃso ca no osakkissati,  dhanā ca parihāyissāmā''ti anusocamānā parodi.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V2.0038^ea^ ^a^M2.0042^ea^ ``kasmā, amma, rodasī''ti vatvā taṃ kāraṇaṃ  sutvā ``nanu, amma, ahaṃ maṅgalaṃ karissāmī''ti āha. ``tāta, tvaṃ neva tayo vede jānāsi,  na hatthisuttaṃ, kathaṃ maṅgalaṃ karissasī''ti. ``amma, kadā pana hatthimaṅgalaṃ karissatī''ti?  ``ito catutthe divase, tātā''ti. ``amma, tayo pana vede paguṇe katvā hatthisuttaṃ  jānanakāacariyo kahaṃ vasatī''ti? ``tāta, evarūpo disāpāmokkho ācariyo ito  vīsayojanasatamatthake gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ vasatī''ti. ``amma, amhākaṃ vaṃsaṃ na  nāsessāmi, ahaṃ sve ekadivaseneva takkasilaṃ gantvā ekaratteneva tayo vede ca hatthisuttañca  uggaṇhitvā punadivase āgantvā catutthe divase hatthimaṅgalaṃ karissāmi, mā rodī''ti mātaraṃ  samassāsetvā punadivase bodhisatto pātova bhuñjitvā ekakova nikkhamitvā ekadivaseneva  takkasilaṃ gantvā ācariyaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi.<br/><br/>[03] atha naṃ ācariyo ``kuto āgatosi, tātā''ti pucchi. ``bārāṇasito, ācariyā''ti.  ``kenatthenā''ti? ``tumhākaṃ santike tayo vede ca hatthisuttañca uggaṇhanatthāyā''ti.  ``sādhu, tāta, uggaṇhā''ti. bodhisatto ``ācariya, mayhaṃ kammaṃ accāyika''nti sabbaṃ pavattiṃ  ārocetvā ``ahaṃ ekadivaseneva vīsayojanasataṃ āgato, ajjevekarattiṃ mayhameva okāsaṃ karotha,  ito tatiyadivase hatthimaṅgalaṃ bhavissati, ahaṃ ekeneva uddesamaggena sabbaṃ uggaṇhissāmī''ti  vatvā ācariyaṃ okāsaṃ kāretvā ācariyassa bhuttakāle sayaṃ bhuñjitvā ācariyassa pāde dhovitvā  sahassatthavikaṃ purato ṭhapetvā ^a^P2.0048^ea^ vanditvā ekamantaṃ nisinno pariyattiṃ paṭṭhapetvā  aruṇe uggacchante tayo vede ca hatthisuttañca niṭṭhapetvā ``aññopi atthi, ācariyā''ti  pucchitvā ``natthi tāta, sabbaṃ niṭṭhita''nti vutte ``ācariya, imasmiṃ ganthe ettakaṃ padapaccābhaṭṭhaṃ,  ettakaṃ sajjhāyasammohaṭṭhānaṃ, ito paṭṭhāya tumhe antevāsike evaṃ vāceyyāthā''ti ācariyassa sippaṃ  sodhetvā pātova bhuñjitvā ācariyaṃ vanditvā ekadivaseneva bārāṇasiṃ paccāgantvā mātaraṃ  vanditvā ``uggahitaṃ te, tāta, sippa''nti vutte ``āma, ammā''ti vatvā mātaraṃ paritosesi.<br/><br/>[03] punadivase ^a^M2.0043^ea^ hatthimaṅgalachaṇo paṭiyādiyittha. satamatte hatthisoṇḍālaṅkāre  ca suvaṇṇaddhaje hemajālasañchanne katvā ṭhapesuṃ, rājaṅgaṇaṃ alaṅkariṃsu. brāhmaṇā ``mayaṃ  hatthimaṅgalaṃ karissāma, mayaṃ karissāmā''ti maṇḍitapasādhitā aṭṭhaṃsu. susīmopi rājā  sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito upakaraṇabhaṇḍaṃ gāhāpetvā maṅgalaṭṭhānaṃ agamāsi. bodhisattopi  kumāraparihārena alaṅkato attano parisāya purakkhataparivārito rañño santikaṃ gantvā ``saccaṃ  kira, mahārāja, tumhe amhākaṃ ^a^V2.0039^ea^ vaṃsañca attano vaṃsañca nāsetvā `aññehi brāhmaṇehi  hatthimaṅgalaṃ kāretvā hatthālaṅkārañca upakaraṇāni ca tesaṃ dassāmā'ti avacutthā''ti vatvā paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 25^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāḷā migā setadantā tavīme, parosataṃ hemajālābhichannā. <br/><br/>[22] te te dadāmīti susīma brūsi, anussaraṃ pettipitāmahāna''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^te te dadāmīti susīma brūsī^eb^ti te ete tava santake ``kāḷā migā  setadantā''ti evaṃ gate parosataṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite ^a^P2.0049^ea^ hatthī aññesaṃ brāhmaṇānaṃ  dadāmīti saccaṃ kira, bho susīma, evaṃ brūsīti attho. ^b^anussaraṃ pettipitāmahāna^eb^nti  amhākañca attano ca vaṃse pitupitāmahānaṃ āciṇṇaṃ sarantoyeva. idaṃ vuttaṃ hoti -- mahārāja,  yāva sattamakulaparivaṭṭā tumhākaṃ pettipitāmahānaṃ amhākaṃ pettipitāmahā ca hatthimaṅgalaṃ karonti,  so tvaṃ evaṃ anussarantopi amhākañca attano ca vaṃsaṃ nāsetvā saccaṃ kira evaṃ brūsīti.<br/><br/>[03] susīmo rājā bodhisattassa vacanaṃ sutvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 26^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāḷā migā setadantā mamīme, parosataṃ hemajālābhichannā. <br/><br/>[22] te te dadāmīti vadāmi māṇava, anussaraṃ pettipitāmahāna''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0044^ea^ ^b^te te dadāmī^eb^ti te ete hatthī aññesaṃ brāhmaṇānaṃ dadāmīti  saccameva māṇava vadāmi, neva hatthī brāhmaṇānaṃ dadāmīti attho. ^b^anussara^eb^nti  pettipitāmahānaṃ kiriyaṃ anussarāmiyeva, no nānussarāmi, amhākaṃ pettipitāmahānaṃ hatthimaṅgalaṃ  tumhākaṃ pettipitāmahā karontīti pana anussarantopi evaṃ vadāmiyevāti adhippāyenevamāha. <br/><br/>[01] atha naṃ bodhisatto etadavoca -- ``mahārāja, amhākañca attano ca vaṃsaṃ  anussarantoyeva kasmā maṃ ṭhapetvā aññehi hatthimaṅgalaṃ kārāpethā''ti. ``tvaṃ kira, tāta, tayo  vede hatthisuttañca na jānāsī''ti mayhaṃ ārocesuṃ, tenāhaṃ aññehi brāhmaṇehi kārāpemīti.  ``tena hi, mahārāja, ettakesu brāhmaṇesu ekabrāhmaṇopi tīsu vedesu vā hatthisuttesu vā  ekadesampi yadi mayā saddhiṃ kathetuṃ samatto atthi, uṭṭhahatu, tayopi vede hatthisuttañca saddhiṃ  hatthimaṅgalakaraṇena maṃ ṭhapetvā añño sakalajambudīpepi jānanto nāma ^a^P2.0050^ea^  natthī''ti ^a^V2.0040^ea^ sīhanādaṃ nadi. ekabrāhmaṇopi tassa paṭisattu hutvā uṭṭhātuṃ nāsakkhi.  bodhisatto attano kulavaṃsaṃ patiṭṭhāpetvā maṅgalaṃ katvā bahuṃ dhanaṃ ādāya attano nivesanaṃ agamāsi. <br/><br/>[01] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṃ, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino, keci arahattaṃ  pāpuṇiṃsu. ``tadā mātā mahāmāyā ahosi, pitā suddhodanamahārājā, susīmo rājā ānando,  disāpāmokkho ācariyo sāriputto, māṇavo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] susīmajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 169
title:
  [] . indasamānagottajātakavaṇṇanā^[] . santhavajātakavaṇṇanā^[] . susīmajātakavaṇṇanā^[] . gijjhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yaṃ^eb^ ^a^M2.0045^ea^ ^b^nu gijjho yojanasata^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  ekaṃ mātuposakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. vatthu ^b^sāmajātake^eb^ (jā0 2.22.296 ādayo)  āvibhavissati. satthā pana taṃ bhikkhuṃ ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, gihī posesī''ti  pucchitvā ``sacca''nti vutte ``kiṃ pana te hontī''ti pucchitvā ``mātāpitaro me, bhante''ti  vutte ``sādhu sādhū''ti tassa sādhukāraṃ datvā ``mā, bhikkhave, imaṃ bhikkhuṃ ujjhāyittha,  porāṇakapaṇḍitāpi guṇavasena aññātakānampi upakāraṃ akaṃsu, imassa pana mātāpitūnaṃ  upakārakaraṇaṃ bhāroyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gijjhakūṭapabbate gijjhayoniyaṃ  nibbattitvā mātāpitaro poseti. athekasmiṃ kāle mahatī vātavuṭṭhi ahosi. gijjhā vātavuṭṭhiṃ  sahituṃ asakkontā sītabhayena bārāṇasiṃ gantvā pākārasamīpe ca parikhāsamīpe ca sītena  kampamānā nisīdiṃsu. tadā bārāṇasiseṭṭhi nagarā nikkhamitvā nhāyituṃ gacchanto te gijjhe  kilamante disvā ekasmiṃ anovassakaṭṭhāne sannipātetvā aggiṃ kārāpetvā gosusānaṃ pesetvā  gomaṃsaṃ āharāpetvā tesaṃ dāpetvā ārakkhaṃ ṭhapesi. gijjhā vūpasantāya vātavuṭṭhiyā ^a^P2.0051^ea^  kallasarīrā hutvā pabbatameva agamaṃsu. te tattheva sannipatitvā evaṃ mantayiṃsu --  ``bārāṇasiseṭṭhinā amhākaṃ upakāro kato, katūpakārassa ca nāma paccupakāraṃ kātuṃ ^a^V2.0041^ea^  vaṭṭati, tasmā ito paṭṭhāya tumhesu yo yaṃ vatthaṃ vā ābharaṇaṃ vā labhati, tena taṃ bārāṇasiseṭṭhissa  gehe ākāsaṅgaṇe pātetabba''nti.<br/><br/>[03] tato paṭṭhāya gijjhā manussānaṃ vatthābharaṇāni ātape sukkhāpentānaṃ pamādaṃ oloketvā  senā viya maṃsapesiṃ sahasā gahetvā bārāṇasiseṭṭhissa gehe ākāsaṅgaṇe pātenti. so gijjhānaṃ  āharaṇabhāvaṃ ñatvā sabbāni tāni visuṃyeva ṭhapesi. ``gijjhā nagaraṃ vilumpantī''ti rañño  ārocesuṃ. rājā ``ekaṃ gijjhampi tāva gaṇhatha, sabbaṃ āharāpessāmī''ti tattha tattha pāse  ceva jālāni ca oḍḍāpesi. mātuposakagijjho ^a^M2.0046^ea^ pāse bajjhi, taṃ gahetvā  ``rañño dassessāmā''ti nenti. bārāṇasiseṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ gacchanto te manusse gijjhaṃ gahetvā  gacchante disvā ``mā imaṃ gijjhaṃ bādhayiṃsū''ti saddhiññeva agamāsi. gijjhaṃ rañño dassesuṃ.  atha naṃ rājā pucchi -- ``tumhe nagaraṃ vilumpitvā vatthādīni gaṇhathā''ti. ``āma,  mahārājā''ti. ``kassa tāni dinnānī''ti? ``bārāṇasiseṭṭhissā''ti. ``kiṃkāraṇā''ti?  ``amhākaṃ tena jīvitaṃ dvinnaṃ, upakārassa nāma paccupakāraṃ kātuṃ vaṭṭati, tasmā adamhā''ti.  atha naṃ rājā ``gijjhā kira yojanasatamatthake ṭhatvā kuṇapaṃ passanti, kasmā tvaṃ attano  oḍḍitaṃ pāsaṃ na passasī''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 27^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ nu gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni avekkhati. <br/><br/>[22] kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0052^ea^ ^b^ya^eb^nti nipātamattaṃ, ^b^nū^eb^ti nāmatthe nipāto. gijjho  nāma yojanasataṃ atikkamitvā ṭhitāni kuṇapāni avekkhati, passatīti attho.  ^b^āsajjāpī^eb^ti āsādetvāpi, sampāpuṇitvāpīti attho. ``tvaṃ attano atthāya oḍḍitaṃ  jālañca pāsañca patvāpi kasmā na bujjhasī''ti pucchi.<br/><br/>[03] gijjho tassa vacanaṃ sutvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 28^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye. <br/><br/>[22] atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0042^ea^ ^b^parābhavo^eb^ti vināso. ^b^poso^eb^ti satto.<br/><br/>[03] gijjhassa vacanaṃ sutvā rājā seṭṭhiṃ pucchi -- ``saccaṃ kira, mahāseṭṭhi, gijjhehi tumhākaṃ  gehe vatthādīni ābhatānī''ti. ``saccaṃ, devā''ti. ``kahaṃ tānī''ti? ``deva, mayā tāni  sabbāni visuṃ ṭhapitāni, yaṃ yesaṃ santakaṃ, taṃ tesaṃ dassāmi, imaṃ gijjhaṃ vissajjethā''ti gijjhaṃ  vissajjāpetvā mahāseṭṭhiṃ sabbesaṃ santakāni dāpesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  mātuposakabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi ^a^M2.0047^ea^. ``tadā rājā ānando ahosi,  bārāṇasiseṭṭhi sāriputto, mātuposakagijjho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] gijjhajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 170
title:
  [] . santhavajātakavaṇṇanā^[] . susīmajātakavaṇṇanā^[] . gijjhajātakavaṇṇanā^[] . nakulajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^saddhiṃ katvā amittenā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto seṇibhaṇḍanaṃ ārabbha kathesi.  vatthu heṭṭhā ^b^uragajātake^eb^ (jā0 1.2.7-8) kathitasadisameva. idhāpi satthā ``na,  bhikkhave, ime dve mahāmattā idāneva mayā samaggā katā, pubbepāhaṃ ime samagge akāsiṃyevā''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāmake brāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ ^a^P2.0053^ea^ sabbasippāni uggahetvā gharāvāsaṃ pahāya  isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā uñchācariyāya vanamūlaphalāhāro  himavantapadese vāsaṃ kappesi. tassa caṅkamanakoṭiyaṃ ekasmiṃ vammike nakulo, tasseva santike  ekasmiṃ rukkhabile sappo ca vāsaṃ kappesi. te ubhopi ahinakulā niccakālaṃ kalahaṃ karonti.  bodhisatto tesaṃ kalahe ādīnavañca mettābhāvanāya ca ānisaṃsaṃ kathetvā ``kalahaṃ nāma akatvā  samaggavāsaṃ vasituṃ vaṭṭatī''ti ovaditvā ubhopi te samagge akāsi. atha sappassa  bahinikkhantakāle nakulo caṅkamanakoṭiyaṃ vammikassa biladvāre sīsaṃ nīharitvā mukhaṃ vivaritvā  nipanno assasanto passasanto niddaṃ upagañchi. bodhisatto taṃ tathā ^a^V2.0043^ea^ niddāyamānaṃ  disvā ``kiṃ nu kho te nissāya bhayaṃ uppanna''nti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 29^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja. <br/><br/>[22] vivariya dāṭhaṃ sesi, kuto te bhayamāgata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0048^ea^ ^b^sandhiṃ katvā^eb^ti mittabhāvaṃ karitvā. ^b^aṇḍajenā^eb^ti  aṇḍakose nibbattena nāgena. ^b^jalābujā^eb^ti nakulaṃ ālapati. so hi jalābumhi jātattā  ``jalābujo''ti vuccati. ^b^vivariyā^eb^ti vivaritvā.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisattena vutto nakulo ``ayya, paccāmitto nāma na avajānitabbo  āsaṅkitabboyevā''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 30^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase. <br/><br/>[22] abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^abhayā bhayamuppanna^eb^nti na ito te bhayamuppannanti abhayo, ko so? mitto.  yañhi mittasmimpi vissāse sati tato bhayaṃ uppajjati, taṃ ^b^mūlāni^eb^pi ^b^kantati,^eb^  mittassa sabbarandhānaṃ viditattā mūlaghaccāya saṃvattatīti attho.<br/><br/>[03] atha ^a^P2.0054^ea^ naṃ bodhisatto ``mā bhāyi, yathā sappo tayi na dubbhati, evamahaṃ  karissāmi, tvaṃ ito paṭṭhāya tasmiṃ āsaṅkaṃ mā karī''ti ovaditvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā  brahmalokaparāyaṇo ahosi. tepi yathākammaṃ gatā.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā sappo ca nakulo ca  ime dve mahāmattā ahesuṃ, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] nakulajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 171
title:
  [] . susīmajātakavaṇṇanā^[] . gijjhajātakavaṇṇanā^[] . nakulajātakavaṇṇanā^[] . upasāḷakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^upasāḷakanāmānī^eb^ti ^a^V2.0044^ea^ idaṃ satthā veḷuvane viharanto ekaṃ upasāḷakaṃ nāma  susānasuddhikaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. so kira aḍḍho ahosi mahaddhano, diṭṭhigatikattā pana  dhuravihāre vasantānampi buddhānaṃ saṅgahaṃ nāma na akāsi. putto panassa paṇḍito ahosi  ñāṇasampanno. so mahallakakāle puttaṃ āha -- ``mā kho maṃ, tāta, aññassa vasalassa  jhāpitasusāne jhāpehi, ekasmiṃ pana anucchiṭṭhasusāneyeva maṃ ^a^M2.0049^ea^ jhāpeyyāsī''ti.  ``tāta, ahaṃ tumhākaṃ jhāpetabbayuttakaṃ ṭhānaṃ na jānāmi, sādhu vata maṃ ādāya gantvā `imasmiṃ  ṭhāne maṃ jhāpeyyāsī'ti tumheva ācikkhathā''ti. brāhmaṇo ``sādhu, tātā''ti taṃ ādāya nagarā  nikkhamitvā gijjhakūṭamatthakaṃ abhiruhitvā ``tāta, idaṃ aññassa vasalassa ajhāpitaṭṭhānaṃ, ettha  maṃ jhāpeyyāsī''ti vatvā puttena saddhiṃ pabbatā otarituṃ ārabhi.<br/><br/>[03] satthā pana taṃ divasaṃ paccūsakāle bodhaneyyabandhave olokento tesaṃ pitāputtānaṃ  sotāpattimaggassa upanissayaṃ addasa. tasmā maggaṃ gahetvā ṭhitaluddako viya pabbatapādaṃ gantvā  tesaṃ pabbatamatthakā otarantānaṃ āgamayamāno nisīdi, te otarantā satthāraṃ addasaṃsu. satthā  paṭisanthāraṃ karonto ``kahaṃ gamissatha brāhmaṇā''ti pucchi. māṇavo tamatthaṃ ārocesi. satthā  ``tena hi ehi, tava pitarā ācikkhitaṭṭhānaṃ gacchāmā''ti ubho pitāputte gahetvā pabbatamatthakaṃ  āruyha ``kataraṃ ṭhāna''nti pucchi. māṇavo ``imesaṃ tiṇṇaṃ pabbatānaṃ antaraṃ ācikkhi,  bhante''ti ^a^P2.0055^ea^ āha. satthā ``na kho, māṇava, tava pitā idāneva  susānasuddhiko, pubbepi susānasuddhikova, na cesa idāneva `imasmiṃ ṭhāne maṃ jhāpeyyāsī'ti tava  ācikkhati, pubbepi imasmiṃyeva ṭhāne attano jhāpitabhāvaṃ ācikkhī''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte imasmiññeva rājagahe ayameva upasāḷako brāhmaṇo ayamevassa putto ahosi. tadā  bodhisatto magadharaṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā paripuṇṇasippo isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca  samāpattiyo ca nibbattetvā jhānakīḷaṃ kīḷanto himavantapadese ciraṃ vasitvā  loṇambilasevanatthāya gijjhakūṭe paṇṇasālāyaṃ vihāsi. tadā so brāhmaṇo imināva niyāmena  puttaṃ vatvā puttena ``tumheyeva me tathārūpaṃ ṭhānaṃ ācikkhathā''ti vutte ``idameva ṭhāna''nti  ācikkhitvā puttena saddhiṃ otaranto bodhisattaṃ disvā tassa santikaṃ upasaṅkami. bodhisatto  imināva niyāmena pucchitvā māṇavassa vacanaṃ sutvā ``ehi, tava pitarā ācikkhitaṭṭhānassa  ^a^V2.0045^ea^ ucchiṭṭhabhāvaṃ vā anucchiṭṭhabhāvaṃ vā jānissāmā''ti tehi saddhiṃ pabbatamatthakaṃ āruyha  ``idaṃ tiṇṇaṃ pabbatānaṃ antaraṃ ^a^M2.0050^ea^ anucchiṭṭhaṭṭhāna''nti māṇavena vutte ``māṇava,  imasmiṃyeva ṭhāne jhāpitakānaṃ pamāṇaṃ natthi, taveva pitā imasmiṃyeva rājagahe brāhmaṇakuleyeva  nibbattitvā upasāḷakoyeva nāma hutvā imasmiṃyeva pabbatantare cuddasa jātisahassāni jhāpito.  pathaviyañhi ajhāpitaṭṭhānaṃ vā asusānaṭṭhānaṃ vā sīsānaṃ anivesitaṭṭhānaṃ vā laddhuṃ na sakkā''ti  pubbenivāsañāṇena paricchinditvā imaṃ gāthādvayamāha -- <br/><br/>[40] 31^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``upasāḷakanāmāni ^a^P2.0056^ea^, sahassāni catuddasa. <br/><br/>[22] asmiṃ padese daḍḍhāni, natthi loke anāmataṃ.. <br/><br/>[40] 32^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yamhi saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo. <br/><br/>[22] etaṃ ariyā sevanti, etaṃ loke anāmata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anāmata^eb^nti mataṭṭhānaṃ. tañhi upacāravasena ``amata''nti vuccati, taṃ  paṭisedhento ``anāmata''nti āha. ``anamata''ntipi pāṭho, lokasmiñhi anamataṭṭhānaṃ  asusānaṃ nāma natthīti attho. ^b^yamhi saccañca dhammo cā^eb^ti yasmiṃ puggale catusaccavatthukaṃ  pubbabhāgasaccañāṇañca lokuttaradhammo ca atthi. ^b^ahiṃsā^eb^ti paresaṃ avihesā aviheṭhanā.  ^b^saṃyamo^eb^ti sīlasaṃyamo. ^b^damo^eb^ti indriyadamanaṃ. idañca guṇajātaṃ yamhi puggale  atthi, ^b^etaṃ ariyā sevantī^eb^ti, ariyā buddhā ca paccekabuddhā ca buddhasāvakā ca etaṃ ṭhānaṃ  sevanti, evarūpaṃ puggalaṃ upasaṅkamanti bhajantīti attho. ^b^etaṃ loke anāmata^eb^nti etaṃ  guṇajātaṃ loke amatabhāvasādhanato anāmataṃ nāma.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto pitāputtānaṃ dhammaṃ desetvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokaparāyaṇo  ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne ubho pitāputtā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. ``tadā pitāputtāva etarahi  pitāputtā ahesuṃ, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] upasāḷakajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 172
title:
  [] . gijjhajātakavaṇṇanā^[] . nakulajātakavaṇṇanā^[] . upasāḷakajātakavaṇṇanā^[] . samiddhijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^abhutvā^eb^ ^a^V2.0046^ea^ ^a^M2.0051^ea^ ^b^bhikkhasi bhikkhū^eb^ti idaṃ satthā rājagahaṃ  upanissāya tapodārāme viharanto samiddhitheraṃ ārabbha kathesi. ekadivasañhi āyasmā samiddhi  sabbarattiṃ padhānaṃ padahitvā aruṇuggamanavelāya nhatvā suvaṇṇavaṇṇaṃ attabhāvaṃ sukkhāpayamāno  antaravāsakaṃ nivāsetvā uttarāsaṅgaṃ hatthena gahetvā aṭṭhāsi suparikammakatā viya suvaṇṇapaṭimā.  attabhāvasamiddhiyāyeva hissa ^a^P2.0057^ea^ ``samiddhī''ti nāmaṃ ahosi. athassa  sarīrasobhaggaṃ disvā ekā devadhītā paṭibaddhacittā theraṃ evamāha -- ``tvaṃ khosi, bhikkhu,  daharo yuvā susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato abhirūpo dassanīyo pāsādiko,  evarūpassa tava kāme aparibhuñjitvā ko attho pabbajjāya, kāme tāva paribhuñjassu, pacchā  pabbajitvā samaṇadhammaṃ karissasī''ti. atha naṃ thero āha -- ``devadhīte, `asukasmiṃ nāma  vaye ṭhito marissāmī'ti mama maraṇakālaṃ na jānāmi, esa me kālo paṭicchanno, tasmā  taruṇakāleyeva samaṇadhammaṃ katvā dukkhassantaṃ karissāmī''ti. sā therassa santikā paṭisanthāraṃ  alabhitvā tattheva antaradhāyi. thero satthāraṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ ārocesi. satthā ``na  kho, samiddhi, tvaññeva etarahi devadhītāya palobhito, pubbepi devadhītaro pabbajite  palobhiṃsuyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ kāsigāmake brāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto sabbasippesu nipphattiṃ patvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca  samāpattiyo ca nibbattetvā himavantapadese ekaṃ jātassaraṃ nissāya vāsaṃ kappesi. so  sabbarattiṃ padhānaṃ padahitvā aruṇuggamanavelāya nhatvā ekaṃ vakkalaṃ nivāsetvā ekaṃ hatthena gahetvā  sarīraṃ vodakaṃ karonto aṭṭhāsi. athassa rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ oloketvā paṭibaddhacittā  ekā devadhītā bodhisattaṃ palobhayamānā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 33^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi. <br/><br/>[22] bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0052^ea^ ^b^abhutvā bhikkhasi bhikkhū^eb^ti bhikkhu tvaṃ daharakāle  kilesakāmavasena vatthukāme abhutvāva bhikkhāya carasi. ^b^na hi bhutvāna bhikkhasī^eb^ti nanu  nāma pañca kāmaguṇe bhutvā bhikkhāya caritabbaṃ, kāme abhutvāva bhikkhācariyaṃ upagatosi.  ^b^bhutvāna bhikkhu bhikkhassū^eb^ti bhikkhu ^a^V2.0047^ea^ daharakāle tāva kāme bhuñjitvā pacchā  mahallakakāle bhikkhassu. ^b^mā taṃ kālo upaccagā^eb^ti ayaṃ kāme bhuñjanakālo daharakālo, taṃ  mā atikkamatūti.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^P2.0058^ea^ devatāya vacanaṃ sutvā attano ajjhāsayaṃ pakāsento dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 34^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati. <br/><br/>[22] tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kālaṃ vohaṃ na jānāmī^eb^ti ^b^vo^eb^ti nipātamattaṃ. ahaṃ pana ``paṭhamavaye vā  mayā maritabbaṃ majjhimavaye vā pacchimavaye vā''ti evaṃ attano maraṇakālaṃ na jānāmi.  paṇḍitena hi puggalena -- <br/><br/>[21] ``jīvitaṃ byādhi kālo ca, dehanikkhepanaṃ gati. <br/><br/>[22] pañcete jīvalokasmiṃ, animittā na nāyare''ti..<br/><br/>[03] ^b^channo kālo na dissatī^eb^ti yasmā ``asukasmiṃ nāma vayakāle hemantādiutukāle  vā mayā maritabba''nti mayhampesa channo hutvā kālo na dissati, suppaṭicchanno hutvā ṭhito na  paññāyati. ^b^tasmā abhutvā bhikkhāmī^eb^ti tena kāraṇena pañca kāmaguṇe abhutvā bhikkhāmi.  ^b^mā maṃ kālo upaccagā^eb^ti maṃ samaṇadhammakaraṇakālo mā atikkamatūti attho. iminā  kāraṇena daharova samāno pabbajitvā samaṇadhammaṃ karomīti. devadhītā bodhisattassa vacanaṃ  sutvā tattheva antaradhāyi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā devadhītā ayaṃ devadhītā  ahosi, ahameva tena samayena tāpaso ahosi''nti. <br/><br/>[06] samiddhijātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 173
title:
  [] . nakulajātakavaṇṇanā^[] . upasāḷakajātakavaṇṇanā^[] . samiddhijātakavaṇṇanā^[] . sakuṇagghijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^seno^eb^ ^a^V2.0048^ea^ ^a^M2.0053^ea^ ^b^balasā patamāno^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto attajjhāsayaṃ ^b^sakuṇovādasuttaṃ^eb^ (saṃ0 ni0  5.372) ārabbha kathesi.  ekadivasañhi satthā bhikkhū āmantetvā ``gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye''ti  (saṃ0 ni0  5.372) imaṃ saṃyuttamahāvagge suttantaṃ kathento ^a^P2.0059^ea^ ``tumhe tāva  tiṭṭhatha, pubbe tiracchānagatāpi sakaṃ pettikavisayaṃ pahāya agocare carantā paccāmittānaṃ hatthapathaṃ  gantvāpi attano paññāsampattiyā upāyakosallena paccāmittānaṃ hatthā mucciṃsū''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto lāpasakuṇayoniyaṃ nibbattitvā  naṅgalakaṭṭhakaraṇe leḍḍuṭṭhāne vāsaṃ kappesi. so ekadivasaṃ ``sakavisaye gocaragahaṇaṃ pahāya  paravisaye gocaraṃ gaṇhissāmī''ti aṭavipariyantaṃ agamāsi. atha naṃ tattha gocaraṃ gaṇhantaṃ  disvā sakuṇagghi sahasā ajjhappattā aggahesi. so sakuṇagghiyā hariyamāno evaṃ paridevasi  -- ``mayamevamha alakkhikā, mayaṃ appapuññā, ye mayaṃ agocare carimha paravisaye, sacejja mayaṃ  gocare careyyāma sake pettike visaye, na myāyaṃ sakuṇagghi alaṃ abhavissa yadidaṃ yuddhāyā''ti.  ``ko pana, te lāpa, gocaro sako pettiko visayo''ti? ``yadidaṃ naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ  leḍḍuṭṭhāna''nti. atha naṃ sakuṇagghi sake bale apatthaddhā amuñci -- ``gaccha kho, tvaṃ lāpa,  tatrapi me gantvā na mokkhasī''ti. so tattha gantvā mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvā ``ehi kho  dāni sakuṇagghī''ti senaṃ avhayanto aṭṭhāsi. sakuṇagghi sake bale apatthaddhā ubho pakkhe  sannayha lāpasakuṇaṃ sahasā ajjhappattā. yadā pana taṃ lāpo ``bahuāgatā kho myāyaṃ  sakuṇagghī''ti aññāsi, atha parivattitvā tasseva leḍḍussa antaraṃ paccāpādi. sakuṇagghi vegaṃ  sandhāretuṃ asakkontī tattheva uraṃ paccatāḷesi. evaṃ sā bhinnena hadayena nikkhantehi akkhīhi  jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0060^ea^ imaṃ atītaṃ dassetvā ``evaṃ, bhikkhave, tiracchānagatāpi agocare  carantā sapattahatthaṃ gacchanti, gocare pana sake pettike visaye carantā sapatte niggaṇhanti, tasmā  tumhepi mā agocare caratha paravisaye. agocare ^a^M2.0054^ea^, bhikkhave, carataṃ paravisaye  lacchati māro otāraṃ, lacchati māro ārammaṇaṃ. ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro  paravisayo? yadidaṃ pañca kāmaguṇā. katame pañca? cakkhuviññeyyā rūpā...pe0... ayaṃ,  bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo''ti vatvā abhisambuddho hutvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 35^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``seno ^a^V2.0049^ea^ balasā patamāno, lāpaṃ gocaraṭhāyinaṃ. <br/><br/>[22] sahasā ajjhappattova, maraṇaṃ tenupāgamī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^balasā patamāno^eb^ti ``lāpaṃ gaṇhissāmī''ti balena thāmena patamāno.  ^b^gocaraṭhāyina^eb^nti sakavisayā nikkhamitvā gocaratthāya aṭavipariyante ṭhitaṃ.  ^b^ajjhappatto^eb^ti sampatto. ^b^maraṇaṃ tenupāgamī^eb^ti tena kāraṇena maraṇaṃ patto.<br/><br/>[03] tasmiṃ pana maraṇaṃ patte lāpo nikkhamitvā ``diṭṭhā vata me paccāmittassa piṭṭhī''ti tassa  hadaye ṭhatvā udānaṃ udānento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 36^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sohaṃ nayena sampanno, pettike gocare rato. <br/><br/>[22] apetasattu modāmi, sampassaṃ atthamattano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nayenā^eb^ti upāyena. ^b^atthamattano^eb^ti attano arogabhāvasaṅkhātaṃ vuḍḍhiṃ. <br/><br/>[01] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne bahū bhikkhū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. ``tadā seno devadatto ahosi,  lāpo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sakuṇagghijātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 174
title:
  [] . upasāḷakajātakavaṇṇanā^[] . samiddhijātakavaṇṇanā^[] . sakuṇagghijātakavaṇṇanā^[] . arakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^M2.0055^ea^ ^b^ve mettena cittenā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  mettasuttaṃ ārabbha kathesi. ekasmiñhi samaye satthā bhikkhū āmantesi -- ``mettāya,  bhikkhave, cetovimuttiyā āsevitāya bhāvitāya ^a^P2.0061^ea^ bahulīkatāya yānīkatāya  vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya ekādasānisaṃsā pāṭikaṅkhā. katame ekādasa?  sukhaṃ supati, sukhaṃ paṭibujjhati, na pāpakaṃ supinaṃ passati, manussānaṃ piyo hoti,  amanussānaṃ piyo hoti, devatā rakkhanti, nāssa aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamati, tuvaṭaṃ  cittaṃ samādhiyati, mukhavaṇṇo vippasīdati, asammūḷho kālaṃ karoti, uttari appaṭivijjhanto  brahmalokūpago hoti. mettāya, bhikkhave, cetovimuttiyā āsevitāya...pe0... susamāraddhāya ime  ekādasānisaṃsā ^a^V2.0050^ea^ pāṭikaṅkhā''ti (a0 ni0  11.15). ime ekādasānisaṃse  gahetvā ṭhitaṃ mettābhāvanaṃ vaṇṇetvā ``bhikkhave, bhikkhunā nāma sabbasattesu  odissakānodissakavasena mettā bhāvetabbā, hitopi hitena pharitabbo, ahitopi hitena  pharitabbo, majjhattopi hitena pharitabbo. evaṃ sabbasattesu odissakānodissakavasena mettā  bhāvetabbā, karuṇā muditā upekkhā bhāvetabbā, catūsu brahmavihāresu kammaṃ kātabbameva. evaṃ  karonto hi maggaṃ vā phalaṃ vā alabhantopi brahmalokaparāyaṇo ahosi, porāṇakapaṇḍitāpi satta  vassāni mettaṃ bhāvetvā satta saṃvaṭṭavivaṭṭakappe brahmalokasmiṃyeva vasiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ekasmiṃ kappe bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto kāme pahāya  isipabbajjaṃ pabbajitvā catunnaṃ brahmavihārānaṃ lābhī arako nāma satthā hutvā himavantapadese vāsaṃ  kappesi, tassa mahā parivāro ahosi. so isigaṇaṃ ovadanto ``pabbajitena nāma mettā  bhāvetabbā, karuṇā muditā upekkhā bhāvetabbā. mettacittañhi nāmetaṃ appanāppattaṃ  brahmalokaparāyaṇataṃ sādhetī''ti mettāya ānisaṃsaṃ pakāsento imā gāthā āha -- <br/><br/>[40] 37^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^M2.0056^ea^ ve mettena cittena, sabbalokānukampati. <br/><br/>[22] uddhaṃ adho ca tiriyaṃ, appamāṇena sabbaso.. <br/><br/>[40] 38^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appamāṇaṃ hitaṃ cittaṃ, paripuṇṇaṃ subhāvitaṃ. <br/><br/>[22] yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ, na taṃ tatrāvasissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0062^ea^ ^b^yo ve mettena cittena, sabbalokānukampatī^eb^ti khattiyādīsu vā  samaṇabrāhmaṇesu vā yo koci appamāṇena mettena cittena sakalaṃ sattalokaṃ anukampati.  ^b^uddha^eb^nti pathavito yāva nevasaññānāsaññāyatanabrahmalokā. ^b^adho^eb^ti pathaviyā heṭṭhā  ussade mahāniraye. ^b^tiriya^eb^nti manussaloke, yattakāni cakkavāḷāni ca tesu sabbesu  ettake ṭhāne nibbattā sabbe sattā averā hontu, abyāpajjhā anīghā, sukhī attānaṃ pariharantūti  evaṃ bhāvitena mettena cittenāti attho. ^b^appamāṇenā^eb^ti appamāṇasattānaṃ appamāṇārammaṇattā  appamāṇena. ^b^sabbaso^eb^ti sabbākārena, uddhaṃ adho tiriyanti evaṃ  sabbasugatiduggativasenāti attho.<br/><br/>[03] ^b^appamāṇaṃ hitaṃ citta^eb^nti appamāṇaṃ katvā bhāvitaṃ sabbasattesu hitacittaṃ.  ^b^paripuṇṇa^eb^nti avikalaṃ. ^b^subhāvita^eb^nti suvaḍḍhitaṃ, appanācittassetaṃ nāmaṃ. ^b^yaṃ  pamāṇakataṃ kamma^eb^nti yaṃ ``appamāṇaṃ ^a^V2.0051^ea^ appamāṇārammaṇa''nti evaṃ ārammaṇattikavasena  ca vasībhāvappattivasena ca avaḍḍhitvā kataṃ parittaṃ kāmāvacarakammaṃ. ^b^na taṃ  tatrāvasissatī^eb^ti taṃ parittaṃ kammaṃ yaṃ taṃ ``appamāṇaṃ hitaṃ citta''nti saṅkhagataṃ  rūpāvacarakammaṃ, tatra na avasissati. yathā nāma mahoghena ajjhotthaṭaṃ parittodakaṃ oghassa  abbhantare tena asaṃhīramānaṃ nāvasissati na tiṭṭhati, atha kho mahoghova taṃ ajjhottharitvā  tiṭṭhati, evameva taṃ parittakammaṃ tassa mahaggatakammassa abbhantare tena mahaggatakammena acchinditvā  aggahitavipākokāsaṃ hutvā na avasissati na tiṭṭhati, na sakkoti attano vipākaṃ dātuṃ, atha  kho mahaggatakammameva taṃ ajjhottharitvā tiṭṭhati vipākaṃ detīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto antevāsikānaṃ mettābhāvanāya ānisaṃsaṃ kathetvā aparihīnajjhāno brahmaloke  nibbattitvā satta saṃvaṭṭavivaṭṭakappe na imaṃ lokaṃ puna agamāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0057^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  isigaṇo buddhaparisā ahosi, arako pana satthā ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] arakajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 175
title:
  [] . samiddhijātakavaṇṇanā^[] . sakuṇagghijātakavaṇṇanā^[] . arakajātakavaṇṇanā^[] . kakaṇṭakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nāyaṃ^eb^ ^a^P2.0063^ea^ ^b^pure uṇṇamatī^eb^ti idaṃ kakaṇṭakajātakaṃ mahāumaṅgajātake  (jā0 2.22.590 ādayo) āvibhavissati. <br/><br/>[06] kakaṇṭakajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] santhavavaggo dutiyo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] indasamānagottañca, santhavaṃ susīmaṃ gijjhaṃ. <br/><br/>[27] nakulaṃ upasāḷakaṃ, samiddhi ca sakuṇagghi. <br/><br/>[22] arakañca kakaṇṭakaṃ.. 


volume: 111
item: 176
title: [] . sakuṇagghijātakavaṇṇanā^[] . arakajātakavaṇṇanā^kalyāṇavaggo^[] . kalyāṇadhammajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^kalyāṇadhammo^eb^ti ^a^V2.0052^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ badhirasassuṃ ārabbha  kathesi. sāvatthiyañhi eko kuṭumbiko saddho pasanno tisaraṇagato pañcasīlena samannāgato.  so ekadivasaṃ bahūni sappiādīni bhesajjāni ceva pupphagandhavatthādīni ca gahetvā ``jetavane  satthu santike dhammaṃ sossāmī''ti agamāsi. tassa tattha gatakāle sassu khādanīyabhojanīyaṃ  gahetvā dhītaraṃ daṭṭhukāmā taṃ gehaṃ agamāsi, sā ca thokaṃ badhiradhātukā hoti. sā dhītarā saddhiṃ  bhuttabhojanā ^a^M2.0058^ea^ bhattasammadaṃ vinodayamānā dhītaraṃ pucchi -- ``kiṃ, amma, bhattā te  sammodamāno avivadamāno piyasaṃvāsaṃ vasatī''ti. ``kiṃ, amma, kathetha yādiso tumhākaṃ  jāmātā sīlena ceva ācārasampadāya ca, tādiso pabbajitopi dullabho''ti. upāsikā dhītu  vacanaṃ sādhukaṃ asallakkhetvā ``pabbajito''ti padameva gahetvā ``amma, kasmā te bhattā  pabbajito''ti mahāsaddaṃ akāsi. taṃ sutvā sakalagehavāsino ``amhākaṃ kira kuṭumbiko  pabbajito''ti viraviṃsu. tesaṃ saddaṃ sutvā dvārena sañcarantā ``kiṃ nāma kireta''nti pucchiṃsu.  ``imasmiṃ kira gehe kuṭumbiko pabbajito''ti. sopi kho kuṭumbiko dasabalassa dhammaṃ  sutvā vihārā nikkhamma nagaraṃ pāvisi.<br/><br/>[03] atha naṃ antarāmaggeyeva eko puriso disvā ``samma, tvaṃ kira pabbajitoti tava gehe  puttadāraparijano paridevatī''ti āha. athassa ^a^P2.0064^ea^ etadahosi -- ``ayaṃ  apabbajitameva kira maṃ `pabbajito'ti vadati, uppanno kho pana me kalyāṇasaddo na  antaradhāpetabbo, ajjeva mayā pabbajituṃ vaṭṭatī''ti tatova nivattitvā satthu santikaṃ gantvā  ``kiṃ nu kho, upāsaka, idāneva buddhupaṭṭhānaṃ katvā gantvā idāneva paccāgatosī''ti vutte tamatthaṃ  ārocetvā ``bhante, kalyāṇasaddo nāma uppanno na antaradhāpetuṃ vaṭṭati, tasmā pabbajitukāmo  hutvā āgatomhī''ti āha. so pabbajjañca upasampadañca labhitvā sammā paṭipanno nacirasseva  arahattaṃ pāpuṇi. idaṃ kira kāraṇaṃ bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ jātaṃ. athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū  kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asuko nāma kuṭumbiko `uppanno kalyāṇasaddo ^a^V2.0053^ea^ na  antaradhāpetabbo'ti pabbajitvā idāni arahattaṃ patto''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``bhikkhave,  porāṇakapaṇḍitāpi `uppanno kalyāṇasaddo virādhetuṃ na vaṭṭatī'ti pabbajiṃsuyevā''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto pitu  accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ pāpuṇi. so ekadivasaṃ nivesanā nikkhamitvā rājupaṭṭhānaṃ agamāsi.  athassa sassu ``dhītaraṃ passissāmī''ti taṃ gehaṃ agamāsi, sā thokaṃ badhiradhātukāti sabbaṃ  ^a^M2.0059^ea^ paccuppannavatthusadisameva. taṃ pana rājupaṭṭhānaṃ gantvā attano gharaṃ āgacchantaṃ  disvā eko puriso ``tumhe kira pabbajitāti tumhākaṃ gehe mahāparidevo pavattatī''ti āha.  bodhisatto ``uppanno kalyāṇasaddo nāma na antaradhāpetuṃ vaṭṭatī''ti tatova nivattitvā rañño  santikaṃ gantvā ``kiṃ, mahāseṭṭhi, idāneva gantvā puna āgatosī''ti vutte ``deva, gehajano kira  maṃ apabbajitameva `pabbajito'ti vatvā paridevati, uppanno kho pana kalyāṇasaddo na  antaradhāpetabbo, pabbajissāmahaṃ, pabbajjaṃ me anujānāhī''ti etamatthaṃ pakāsetuṃ imā gāthā āha  -- <br/><br/>[40] 41^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kalyāṇadhammoti ^a^P2.0065^ea^ yadā janinda, loke samaññaṃ anupāpuṇāti. <br/><br/>[22] tasmā na hiyyetha naro sapañño, hiriyāpi santo ghuramādiyanti.. <br/><br/>[40] 42^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sāyaṃ samaññā idha majja pattā, kalyāṇadhammoti janinda loke. <br/><br/>[22] tāhaṃ samekkhaṃ idha pabbajissaṃ, na hi matthi chando idha kāmabhoge''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kalyāṇadhammo^eb^ti sundaradhammo. ^b^samaññaṃ anupāpuṇātī^eb^ti yadā sīlavā  kalyāṇadhammo pabbajitoti idaṃ paññattivohāraṃ pāpuṇāti. ^b^tasmā na hiyyethā^eb^ti tato  sāmaññato na parihāyetha. ^b^hiriyāpi santo dhuramādiyantī^eb^ti, mahārāja, sappurisā nāma  ajjhattasamuṭṭhitāya hiriyā bahiddhasamuṭṭhitena ottappenapi etaṃ pabbajitadhuraṃ gaṇhanti. ^b^idha  majja pattā^eb^ti idha mayā ajja pattā. ^b^tāhaṃ samekkha^eb^nti taṃ ahaṃ guṇavasena laddhasamaññaṃ  samekkhanto passanto. ^b^na hi matthi chando^eb^ti na hi me atthi chando. ^b^idha  kāmabhoge^eb^ti imasmiṃ loke kilesakāmavatthukāmaparibhogehi.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V2.0054^ea^ evaṃ vatvā rājānaṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā himavantapadesaṃ gantvā  isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0060^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā  ānando ahosi, bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kalyāṇadhammajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 177
title: [] . arakajātakavaṇṇanā^kalyāṇavaggo^[] . kalyāṇadhammajātakavaṇṇanā^[] . daddarajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^ko nu saddena mahatā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kokālikaṃ ārabbha kathesi.  tasmiñhi kāle bahū bahussutā bhikkhū manosilātale nadamānā taruṇasīhā viya ākāsagaṅgaṃ  otārentā ^a^P2.0066^ea^ viya saṅghamajjhe sarabhāṇaṃ bhaṇanti. kokāliko tesu sarabhāṇaṃ  bhaṇantesu attano tucchabhāvaṃ ajānitvāva ``ahampi sarabhāṇaṃ bhaṇissāmī''ti bhikkhūnaṃ antaraṃ  pavisitvā ``amhākaṃ sarabhāṇaṃ na pāpenti. sace amhākampi pāpeyyuṃ, mayampi bhaṇeyyāmā''ti  bhikkhusaṅghassa nāmaṃ aggahetvāva tattha tattha kathento āhiṇḍati. tassa sā kathā bhikkhusaṅghe  pākaṭā jātā. bhikkhū ``vīmaṃsissāma tāva na''nti saññāya evamāhaṃsu -- ``āvuso  kokālika, ajja saṅghassa sarabhāṇaṃ bhaṇāhī''ti. so attano balaṃ ajānitvāva ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā ``ajja sarabhāṇaṃ bhaṇissāmī''ti attano sappāyaṃ yāguṃ pivi, khajjakaṃ khādi,  sappāyeneva sūpena bhuñji.<br/><br/>[03] sūriye atthaṅgate dhammassavanakāle ghosite bhikkhusaṅgho sannipati. so  kaṇṭakuraṇḍakavaṇṇaṃ kāsāvaṃ nivāsetvā kaṇikārapupphavaṇṇaṃ cīvaraṃ pārupitvā saṅghamajjhaṃ pavisitvā  there vanditvā alaṅkataratanamaṇḍape paññattavaradhammāsanaṃ abhiruhitvā citrabījaniṃ gahetvā  ``sarabhāṇaṃ bhaṇissāmī''ti nisīdi, tāvadevassa sarīrā sedā mucciṃsu, sārajjaṃ okkami,  pubbagāthāya paṭhamaṃ padaṃ udāharitvā anantaraṃ na passi. so kampamāno āsanā oruyha lajjito  saṅghamajjhato apakkamma attano pariveṇaṃ agamāsi. añño bahussuto bhikkhu sarabhāṇaṃ bhaṇi.  tato paṭṭhāya bhikkhū tassa tucchabhāvaṃ jāniṃsu. athekadivasaṃ ^a^M2.0061^ea^ dhammasabhāyaṃ bhikkhū  kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, paṭhamaṃ kokālikassa tucchabhāvo dujjāno, idāni ^a^V2.0055^ea^  panesa sayaṃ naditvā pākaṭo jāto''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, kokāliko idāneva  naditvā pākaṭo jāto, pubbepi naditvā pākaṭo ahosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese sīhayoniyaṃ  nibbattitvā bahūnaṃ ^a^P2.0067^ea^ sīhānaṃ rājā ahosi. so anekasīhaparivāro rajataguhāyaṃ  vāsaṃ kappesi. tassa avidūre ekissāya guhāya eko siṅgālopi vasati. athekadivasaṃ deve  vassitvā vigate sabbe sīhā sīharājasseva guhadvāre sannipatitvā sīhanādaṃ nadantā sīhakīḷaṃ  kīḷiṃsu. tesaṃ evaṃ naditvā kīḷanakāle sopi siṅgālo nadati. sīhā tassa saddaṃ sutvā  ``ayaṃ siṅgālo amhehi saddhiṃ nadatī''ti lajjitā tuṇhī ahesuṃ. tesaṃ tuṇhībhūtakāle  bodhisattassa putto sīhapotako ``tāta, ime sīhā naditvā sīhakīḷaṃ kīḷantā etassa saddaṃ  sutvā lajjāya tuṇhī jātā, ko nāmesa attano saddena attānaṃ jānāpetī''ti pitaraṃ pucchanto  paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 43^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko nu saddena mahatā, abhinādeti daddaraṃ. <br/><br/>[22] taṃ sīhā nappaṭinadanti, ko nāmeso migādhibhū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^abhinādeti daddara^eb^nti daddaraṃ rajatapabbataṃ ekanādaṃ karoti. ^b^migādhibhū^eb^ti  pitaraṃ ālapati. ayañhettha attho -- migādhibhū migajeṭṭhaka sīharāja pucchāmi taṃ ``ko  nāmeso''ti.<br/><br/>[03] athassa vacanaṃ sutvā pitā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 44^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``adhamo migajātānaṃ, siṅgālo tāta vassati. <br/><br/>[22] jātimassa jigucchantā, tuṇhī sīhā samaccare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^samaccare^eb^ti ^b^sa^eb^nti upasaggamattaṃ, accantīti attho, tuṇhī hutvā  nisīdantīti vuttaṃ hoti. potthakesu pana ``samacchare''ti likhanti.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0056^ea^ ^a^M2.0062^ea^ ``na, bhikkhave, kokāliko idāneva attano nādena  attānaṃ pākaṭaṃ karoti, pubbepi akāsiyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā siṅgālo kokāliko ahosi, sīhapotako rāhulo, sīharājā pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] daddarajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 178
title: kalyāṇavaggo^[] . kalyāṇadhammajātakavaṇṇanā^[] . daddarajātakavaṇṇanā^[] . makkaṭajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^tātamāṇavako^eb^ ^a^P2.0068^ea^ esoti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. vatthu pakiṇṇakanipāte ^b^uddālakajātake^eb^ (jā0 1.14.62  ādayo) āvibhavissati. tadā pana satthā ``bhikkhave, nāyaṃ bhikkhu idāneva kuhako, pubbepi  makkaṭo hutvā aggissa kāraṇā kohaññaṃ akāsiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ kāsigāmake brāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sippaṃ uggaṇhitvā gharāvāsaṃ saṇṭhapesi. athassa brāhmaṇī ekaṃ  puttaṃ vijāyitvā puttassa ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle kālamakāsi. bodhisatto tassā  petakiccaṃ katvā ``kiṃ me dāni gharāvāsena, puttaṃ gahetvā pabbajissāmī''ti assumukhaṃ  ñātimittavaggaṃ pahāya puttaṃ ādāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā tattha  vanamūlaphalāhāro vāsaṃ kappesi. so ekadivasaṃ vassānakāle deve vassante sāradārūni aggiṃ  jāletvā visibbanto phalakatthare nipajji, puttopissa tāpasakumārako pitu pāde sambāhantova  nisīdi. <br/><br/>[01] atheko vanamakkaṭo sītena pīḷiyamāno tassa paṇṇasālāya taṃ aggiṃ disvā  ``sacāhaṃ ettha pavisissāmi, `makkaṭo makkaṭo'ti maṃ pothetvā nīharissanti, aggiṃ visibbetuṃ  na labhissāmi, atthi dāni me upāyo, tāpasavesaṃ gahetvā kohaññaṃ katvā pavisissāmī''ti  cintetvā ekassa matatāpasassa vakkalāni nivāsetvā pacchiñca aṅkusayaṭṭhiñca ^a^M2.0063^ea^  gahetvā paṇṇasāladvāre ekaṃ tālarukkhaṃ nissāya saṃkuṭito aṭṭhāsi. tāpasakumārako taṃ disvā  makkaṭabhāvaṃ ajānanto ``eko mahallakatāpaso sītena pīḷito aggiṃ visibbetuṃ āgato ^a^P2.0069^ea^  bhavissatī''ti pitu tāpasassa kathetvā ``etaṃ paṇṇasālaṃ pavesetvā visibbāpessāmī''ti  cintetvā pitaraṃ ālapanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 45^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tāta ^a^V2.0057^ea^ māṇavako eso, tālamūlaṃ apassito. <br/><br/>[22] agārakañcidaṃ atthi, handa demassagāraka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^māṇavako^eb^ti sattādhivacanaṃ. tena ``tāta, eso eko māṇavako satto eko  tāpaso''ti dīpeti. ^b^tālamūlaṃ apassito^eb^ti tālakkhandhaṃ nissāya ṭhito.  ^b^agārakañcidaṃ atthī^eb^ti idañca amhākaṃ pabbajitāgāraṃ atthi, paṇṇasālaṃ sandhāya vadati.  ^b^handā^eb^ti vavassaggatthe nipāto. ^b^demassagāraka^eb^nti etassa ekamante vasanatthāya  agārakaṃ dema.<br/><br/>[03] bodhisatto puttassa vacanaṃ sutvā uṭṭhāya paṇṇasāladvāre ṭhatvā olokento tassa makkaṭabhāvaṃ  ñatvā ``tāta, manussānaṃ nāma na evarūpaṃ mukhaṃ hoti, makkaṭo esa, nayidha pakkositabbo''ti  vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 46^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā kho tvaṃ tāta pakkosi, dūseyya no agārakaṃ. <br/><br/>[22] netādisaṃ mukhaṃ hoti, brāhmaṇassa susīlino''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dūseyya no agāraka^eb^nti ayañhi idha paviṭṭho samāno imaṃ kicchena kataṃ  paṇṇasālaṃ agginā vā jhāpento uccārādīni vā karonto dūseyya. ^b^netādisa^eb^nti  ``etādisaṃ brāhmaṇassa susīlino mukhaṃ na hoti, makkaṭo eso''ti vatvā bodhisatto ekaṃ  ummukaṃ gahetvā ``kiṃ ettha tiṭṭhasī''ti khipitvā taṃ palāpesi. makkaṭo vakkalāni chaḍḍetvā  rukkhaṃ abhiruhitvā vanasaṇḍaṃ pāvisi. bodhisatto cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokūpago  ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0064^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā makkaṭo  ayaṃ kuhakabhikkhu ahosi, tāpasakumāro rāhulo, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] makkaṭajātakavaṇṇanā tatiyā.<br/><br/>[03]  


volume: 111
item: 179
title:
  [] . kalyāṇadhammajātakavaṇṇanā^[] . daddarajātakavaṇṇanā^[] . makkaṭajātakavaṇṇanā^[] . dubbhiyamakkaṭajātakaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^adamha^eb^ ^a^V2.0058^ea^ ^a^P2.0070^ea^ ^b^te vāri pahūtarūpa^eb^nti idaṃ satthā  veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi. ekadivasañhi dhammasabhāyaṃ bhikkhū devadattassa  akataññumittadubbhibhāvaṃ kathentā nisīdiṃsu. satthā āgantvā ``na, bhikkhave, devadatto idāneva  akataññū mittadubbhī, pubbepi evarūpo ahosī''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ kāsigāmake  brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto gharāvāsaṃ saṇṭhapesi. tasmiṃ pana samaye kāsiraṭṭhe  vattanimahāmagge eko gambhīro udapāno hoti anotaraṇīyo tiracchānānaṃ, maggappaṭipannā  puññatthikā manussā dīgharajjukena vārakena udakaṃ ussiñcitvā ekissā doṇiyā pūretvā  tiracchānānaṃ pānīyaṃ denti. tassa sāmantato mahantaṃ araññaṃ, tattha bahū makkaṭā vasanti. atha  tasmiṃ magge dve tīṇi divasāni manussasañcāro pacchijji, tiracchānā pānīyaṃ na labhiṃsu.  eko makkaṭo pipāsāturo hutvā pānīyaṃ pariyesanto udapānassa santike vicarati. bodhisatto  kenacideva karaṇīyena taṃ maggaṃ paṭipajjitvā tattha gacchanto pānīyaṃ uttāretvā pivitvā hatthapāde  dhovitvā ṭhito taṃ makkaṭaṃ addasa. athassa pipāsitabhāvaṃ ñatvā pānīyaṃ ussiñcitvā doṇiyaṃ  ākiritvā adāsi, datvā ca pana ``vissamissāmī''ti ekasmiṃ rukkhamūle nipajji. makkaṭo  pānīyaṃ pivitvā avidūre nisīditvā mukhamakkaṭikaṃ karonto bodhisattaṃ bhiṃsāpesi. bodhisatto  tassa taṃ kiriyaṃ disvā ``are duṭṭhamakkaṭa, ahaṃ tava pipāsitassa kilantassa bahuṃ ^a^P2.0071^ea^  pānīyaṃ adāsiṃ, idāni tvaṃ mayhaṃ mukhamakkaṭikaṃ karosi, aho pāpajanassa nāma kato  upakāro niratthako''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 47^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``adamha ^a^M2.0065^ea^ te vāri pahūtarūpaṃ, ghammābhitattassa pipāsitassa. <br/><br/>[22] so dāni pitvāna kiriṅkarosi, asaṅgamo pāpajanena seyyo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^so dāni pitvāna kiriṅkarosī^eb^ti so idāni tvaṃ mayā dinnapānīyaṃ pivitvā  mukhamakkaṭikaṃ karonto ``kiri kirī''ti saddaṃ karosi. ^b^asaṅgamo pāpajanena seyyo^eb^ti  pāpajanena saddhiṃ saṅgamo na seyyo, asaṅgamova seyyoti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V2.0059^ea^ sutvā so mittadubbhī makkaṭo ``tvaṃ `ettakenavetaṃ niṭṭhita'nti saññaṃ  karosi, idāni te sīse vaccaṃ pātetvā gamissāmī''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 48^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko te suto vā diṭṭho vā, sīlavā nāma makkaṭo. <br/><br/>[22] idāni kho taṃ ohacchaṃ, esā asmāka dhammatā''ti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ saṅkhepattho -- bho brāhmaṇa, ``makkaṭo kataguṇajānanako ācārasampanno sīlavā  nāma atthī''ti kahaṃ tayā suto vā diṭṭho vā, idāni kho ahaṃ taṃ ohacchaṃ vaccaṃ te sīse katvā  pakkamissāmi, asmākañhi makkaṭānaṃ nāma esā dhammatā ayaṃ jātisabhāvo, yadidaṃ upakārakassa  sīse vaccaṃ kātabbanti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto uṭṭhāya gantuṃ ārabhi. makkaṭo taṅkhaṇaññeva uppatitvā sākhāyaṃ  nisīditvā olambakaṃ otaranto viya tassa sīse vaccaṃ pātetvā viravanto vanasaṇḍaṃ pāvisi.  bodhisatto nhatvā agamāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0072^ea^ ``na, bhikkhave, idāneva devadatto, pubbepi mayā kataguṇaṃ na  jānāsiyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā makkaṭo  devadatto ahosi, brāhmaṇo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dubbhiyamakkaṭajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 180
title:
  [] . daddarajātakavaṇṇanā^[] . makkaṭajātakavaṇṇanā^[] . dubbhiyamakkaṭajātakaṇṇanā^[] . ādiccupaṭṭhānajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sabbesu^eb^ ^a^M2.0066^ea^ ^b^kira bhūtesū^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā kathitasadisameva.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā  vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo  ca nibbattetvā mahāparivāro gaṇasatthā hutvā himavante vāsaṃ kappesi. so tattha ciraṃ vasitvā  loṇambilasevanatthāya pabbatā oruyha paccante ekaṃ gāmaṃ nissāya ^a^V2.0060^ea^ paṇṇasālāyaṃ vāsaṃ  upagañchi. atheko lolamakkaṭo isigaṇe bhikkhācāraṃ gate assamapadaṃ āgantvā paṇṇasālā  uttiṇṇā karoti, pānīyaghaṭesu udakaṃ chaḍḍeti, kuṇḍikaṃ bhindati, aggisālāyaṃ vaccaṃ karoti.  tāpasā vassaṃ vasitvā ``idāni himavanto pupphaphalasamiddho ramaṇīyo, tattheva gamissāmā''ti  paccantagāmavāsike āpucchiṃsu. manussā ``sve, bhante, mayaṃ bhikkhaṃ gahetvā assamapadaṃ  āgamissāma, taṃ paribhuñjitvāva gamissathā''ti vatvā dutiyadivase pahūtaṃ khādanīyabhojanīyaṃ  gahetvā tattha agamaṃsu. taṃ disvā so makkaṭo cintesi -- ``kohaññaṃ katvā manusse ārādhetvā  mayhampi khādanīyabhojanīyaṃ āharāpessāmī''ti. so tāpasacaraṇaṃ caranto viya sīlavā viya ca  hutvā tāpasānaṃ ^a^P2.0073^ea^ avidūre sūriyaṃ namassamāno aṭṭhāsi. manussā taṃ disvā  ``sīlavantānaṃ santike vasantā sīlavantā hontī''ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 49^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbesu kira bhūtesu, santi sīlasamāhitā. <br/><br/>[22] passa sākhamigaṃ jammaṃ, ādiccamupatiṭṭhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^santi sīlasamāhitā^eb^ti sīlena samannāgatā saṃvijjanti, sīlavantā ca  samāhitā ca ekaggacittā saṃvijjantītipi attho. ^b^jamma^eb^nti lāmakaṃ.  ^b^ādiccamupatiṭṭhatī^eb^ti sūriyaṃ namassamāno tiṭṭhati.<br/><br/>[03] evaṃ te manusse tassa guṇaṃ kathente disvā bodhisatto ``tumhe imassa lolamakkaṭassa  sīlācāraṃ ajānitvā avatthusmiṃyeva pasannā''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 50^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāssa ^a^M2.0067^ea^ sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha. <br/><br/>[22] aggihuttañca uhannaṃ, dve ca bhinnā kamaṇḍalū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anaññāyā^eb^ti ajānitvā. ^b^uhanna^eb^nti iminā pāpamakkaṭena ūhadaṃ.  ^b^kamaṇḍalū^eb^ti kuṇḍikā. ``dve ca kuṇḍikā tena bhinnā''ti evamassa aguṇaṃ kathesi.<br/><br/>[03] manussā makkaṭassa kuhakabhāvaṃ ñatvā leḍḍuñca yaṭṭhiñca gahetvā pothetvā palāpetvā isigaṇassa  bhikkhaṃ adaṃsu. isayopi himavantameva gantvā aparihīnajjhānā brahmalokaparāyaṇā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0061^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā makkaṭo ayaṃ  kuhako bhikkhu ahosi, isigaṇo buddhaparisā, gaṇasatthā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ādiccupaṭṭhānajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 181
title:
  [] . makkaṭajātakavaṇṇanā^[] . dubbhiyamakkaṭajātakaṇṇanā^[] . ādiccupaṭṭhānajātakavaṇṇanā^[] . kaḷāyamuṭṭhijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bālo^eb^ ^a^P2.0074^ea^ ^b^vatāyaṃ dumasākhagocaro^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto kosalarājānaṃ ārabbha kathesi. ekasmiñhi samaye vassakāle kosalarañño paccanto  kupi. tattha ṭhitā yodhā dve tīṇi yuddhāni katvā paccatthike abhibhavituṃ asakkontā rañño  sāsanaṃ pesesuṃ. rājā akāle vassāneyeva nikkhamitvā jetavanasamīpe khandhāvāraṃ bandhitvā  cintesi -- ``ahaṃ akāle nikkhanto, kandarapadarādayo udakapūrā, duggamo maggo, satthāraṃ  upasaṅkamissāmi, so maṃ `kahaṃ gacchasi, mahārājā'ti pucchissati, athāhaṃ etamatthaṃ  ārocessāmi, na kho pana maṃ satthā samparāyikenevatthena anuggaṇhāti, diṭṭhadhammikenāpi  anuggaṇhātiyeva, tasmiṃ sace me gamanena avuḍḍhi bhavissati, `akālo, mahārājā'ti vakkhati.  sace pana vuḍḍi bhavissati, tuṇhī bhavissatī''ti. so jetavanaṃ pavisitvā satthāraṃ vanditvā  ekamantaṃ nisīdi. satthā ``handa kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā''ti  pucchi. ``bhante, ahaṃ paccantaṃ vūpasametuṃ nikkhanto `tumhe vanditvā gamissāmī'ti  āgatomhī''ti ^a^M2.0068^ea^. satthā ``pubbepi, mahārāja, rājāno senāya  abbhuggacchamānāya paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā akāle abbhuggamanaṃ nāma na gamiṃsū''ti vatvā tena  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa atthadhammānusāsako  sabbatthakāmacco ahosi. atha rañño paccante kupite paccantayodhā paṇṇaṃ pesesuṃ. rājā  vassakāle nikkhamitvā uyyāne khandhāvāraṃ bandhi, bodhisatto rañño santike aṭṭhāsi. tasmiṃ  khaṇe assānaṃ kaḷāye sedetvā āharitvā doṇiyaṃ pakkhipiṃsu. uyyāne makkaṭesu eko makkaṭo  rukkhā otaritvā tato kaḷāye gahetvā mukhaṃ pūretvā hatthehipi gahetvā uppatitvā rukkhe  nisīditvā khādituṃ ārabhi, athassa khādamānassa hatthako eko kaḷāyo bhūmiyaṃ pati. so  mukhena ca hatthehi ca gahite sabbe ^a^P2.0075^ea^ kaḷāye chaḍḍetvā rukkhā oruyha tameva  kaḷāyaṃ olokento taṃ kaḷāyaṃ adisvāva puna rukkhaṃ abhiruhitvā aḍḍe sahassaparājito viya  socamāno dummukho rukkhasākhāyaṃ nisīdi. rājā makkaṭassa kiriyaṃ disvā bodhisattaṃ  āmantetvā ^a^V2.0062^ea^ ``passatha, kiṃ nāmetaṃ makkaṭena kata''nti pucchi. bodhisatto  ``mahārāja, bahuṃ anavaloketvā appaṃ oloketvā dubbuddhino bālā evarūpaṃ karontiyevā''ti  vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 51^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bālo vatāyaṃ dumasākhagocaro, paññā janinda nayimassa vijjati. <br/><br/>[22] kaḷāyamuṭṭhiṃ avakiriya kevalaṃ, ekaṃ kaḷāyaṃ patitaṃ gavesatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dumasākhagocaro^eb^ti makkaṭo. so hi dumasākhāsu gocaraṃ gaṇhāti, sāva assa  gocaro sañcaraṇabhūmibhūtā, tasmā ``dumasākhagocaro''ti vuccati. ^b^janindā^eb^ti rājānaṃ  ālapati. rājā hi paramissarabhāvena janassa indoti janindo. ^b^kaḷāyamuṭṭhi^eb^nti  caṇakamuṭṭhiṃ. ``kāḷarājamāsamuṭṭhi''ntipi vadantiyeva. ^b^avakiriyā^eb^ti avakiritvā.  ^b^kevala^eb^nti sabbaṃ. ^b^gavesatī^eb^ti bhūmiyaṃ patitaṃ ekameva pariyesati.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M2.0069^ea^ vatvā puna bodhisatto taṃ upasaṅkamitvā rājānaṃ āmantetvā dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 52^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva mayaṃ rāja, ye caññe atilobhino. <br/><br/>[22] appena bahuṃ jiyyāma, kaḷāyeneva vānaro''ti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ saṅkhepattho -- mahārāja, evameva mayañca ye caññe lobhābhibhūtā janā sabbepi  appena bahuṃ jiyyāma. mayañhi etarahi akāle vassānasamaye maggaṃ gacchantā appakassa atthassa  kāraṇā bahukā atthā parihāyāma. ^b^kaḷāyeneva vānaro^eb^ti yathā ayaṃ vānaro ekaṃ kaḷāyaṃ  pariyesamāno tenekena kaḷāyena sabbakaḷāyehi parihīno, evaṃ mayampi ^a^P2.0076^ea^ akālena  kandarapadarādīsu pūresu gacchamānā appamattakaṃ atthaṃ pariyesamānā bahūhi  hatthivāhanāssavāhanādīhi ceva balakāyena ca parihāyissāma. tasmā akāle gantuṃ na vaṭṭatīti  rañño ovādaṃ adāsi.<br/><br/>[03] rājā tassa kathaṃ sutvā tato nivattitvā bārāṇasimeva pāvisi. corāpi ``rājā kira  coramaddanaṃ karissāmīti nagarā nikkhanto''ti sutvā paccantato palāyiṃsu. paccuppannepi corā  ``kosalarājā kira nikkhanto''ti sutvā palāyiṃsu. rājā satthu dhammadesanaṃ sutvā  uṭṭhāyāsanā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā sāvatthimeva pāvisi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0063^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā  ānando ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kaḷāyamuṭṭhijātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 182
title:
  [] . dubbhiyamakkaṭajātakaṇṇanā^[] . ādiccupaṭṭhānajātakavaṇṇanā^[] . kaḷāyamuṭṭhijātakavaṇṇanā^[] . tindukajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dhanuhatthakalāpehī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto paññāpāramiṃ ārabbha kathesi.  satthā hi ^b^mahābodhijātake^eb^ (jā0 2.18.124 ādayo) viya ^b^umaṅgajātake^eb^ (jā0  2.22.590 ādayo) viya ca attano paññāya vaṇṇaṃ vaṇṇitaṃ sutvā ``na, bhikkhave, idāneva  tathāgato paññavā, pubbepi paññavā upāyakusaloyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0070^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto vānarayoniyaṃ  nibbattitvā asītisahassavānaragaṇaparivāro himavantapadese vāsaṃ kappesi. tassāsanne eko  paccantagāmako kadāci vasati, kadāci ubbasati. tassa pana gāmassa majjhe sākhāviṭapasampanno  madhuraphalo eko tindukarukkho atthi, vānaragaṇo ubbasitakāle āgantvā tassa phalāni khādati.  athāparasmiṃ phalavāre so gāmo puna āvāso ahosi daḷhaparikkhitto dvārayutto, sopi  rukkho phalabhāranamitasākho ^a^P2.0077^ea^ aṭṭhāsi. vānaragaṇo cintesi -- ``mayaṃ pubbe  asukagāme tindukaphalāni khādāma, phalito nu kho so etarahi rukkho, udāhu no, āvasito  so gāmo, udāhu no''ti. evañca pana cintetvā ``gaccha imaṃ pavattiṃ jānāhī''ti ekaṃ vānaraṃ  pesesi. so gantvā rukkhassa ca phalitabhāvaṃ gāmassa ca gāḷhavāsabhāvaṃ ñatvā āgantvā  vānarānaṃ ārocesi.<br/><br/>[03] vānarā tassa phalitabhāvaṃ sutvā ``madhurāni tindukaphalāni khādissāmā''ti ussāhajātā  vānarindassa tamatthaṃ ārocesuṃ. vānarindo ``gāmo āvāso anāvāso''ti pucchi.  ``āvāso, devā''ti. ``tena hi na gantabbaṃ. manussā hi bahumāyā hontī''ti. ``deva,  manussānaṃ paṭisallānavelāya aḍḍharattasamaye khādissāmā''ti bahū gantvā vānarindaṃ  sampaṭicchāpetvā himavantā otaritvā tassa gāmassa avidūre manussānaṃ paṭisallānakālaṃ  āgamayamānā mahāpāsāṇapiṭṭhe sayitvā majjhimayāme manussesu niddaṃ okkamantesu rukkhaṃ āruyha  phalāni khādiṃsu. atheko puriso sarīrakiccena gehā nikkhamitvā gāmamajjhagato vānare  ^a^V2.0064^ea^ disvā manussānaṃ ācikkhi. bahū manussā dhanukalāpaṃ sannayhitvā nānāvudhahatthā  leḍḍudaṇḍādīni ādāya ``pabhātāya rattiyā vānare gaṇhissāmā''ti rukkhaṃ parivāretvā aṭṭhaṃsu.  asītisahassavānarā manusse disvā maraṇabhayatajjitā ``natthi no aññaṃ paṭissaraṇaṃ aññatra  vānarindenā''ti tassa santikaṃ gantvā paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu -- <br/><br/>[40] 53^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhanuhatthakalāpehi, nettiṃsavaradhāribhi. <br/><br/>[22] samantā parikiṇṇamha, kathaṃ mokkho bhavissatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0071^ea^ ^b^dhanuhatthakalāpehī^eb^ti dhanukalāpahatthehi, dhanūni ceva sarakalāpe  ca gahetvā ṭhitehīti attho. ^b^nettiṃsavaradhāribhī^eb^ti nettiṃsā vuccanti khaggā,  uttamakhaggadhārīhīti attho. ^b^parikiṇṇamhā^eb^ti parivāritamha. ^b^katha^eb^nti kena nu kho  upāyena amhākaṃ mokkho bhavissatīti.<br/><br/>[03] tesaṃ ^a^P2.0078^ea^ kathaṃ sutvā vānarindo ``mā bhāyittha, manussā nāma bahukiccā,  ajjapi majjhimayāmo vattati, api nāma tesaṃ `amhe māressāmā'ti parivāritānaṃ imassa  kiccassa antarāyakaraṃ aññaṃ kiccaṃ uppajjeyyā''ti vānare samassāsetvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 54^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appeva bahukiccānaṃ, attho jāyetha koci naṃ. <br/><br/>[22] atthi rukkhassa acchinnaṃ, khajjathaññeva tinduka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na^eb^nti nipātamattaṃ, appeva bahukiccānaṃ manussānaṃ añño koci attho  uppajjeyyāti ayamevettha attho. ^b^atthi rukkhassa acchinna^eb^nti imassa rukkhassa phalānaṃ  ākaḍḍhanaparikaḍḍhanavasena acchinnaṃ bahu ṭhānaṃ atthi. ^b^khajjathaññeva tinduka^eb^nti tindukaphalaṃ  khajjathaññeva. tumhe hi yāvatakena vo attho atthi, tattakaṃ khādatha, amhākaṃ paharaṇakālaṃ  jānissāmāti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto kapigaṇaṃ samassāsesi. ettakañhi assāsaṃ alabhamānā sabbepi te  phalitena hadayena jīvitakkhayaṃ pāpuṇeyyuṃ. mahāsatto pana evaṃ vānaragaṇaṃ assāsetvā ``sabbe  vānare samānethā''ti āha. samānentā tassa bhāgineyyaṃ senakaṃ nāma vānaraṃ adisvā ``senako  nāgato''ti ārocesuṃ. ``sace senako nāgato, tumhe mā bhāyittha, idāni vo so  ^a^V2.0065^ea^ sotthiṃ karissatī''ti. senakopi kho vānaragaṇassa gamanakāle niddāyitvā pacchā  pabuddho kañci adisvā padānupadiko hutvā āgacchanto manusse disvā ``vānaragaṇassa bhayaṃ  uppanna''nti ñatvā ekasmiṃ pariyante gehe aggiṃ jāletvā suttaṃ kantantiyā mahallakitthiyā  santikaṃ gantvā khettaṃ gacchanto gāmadārako viya ekaṃ ummukaṃ gahetvā ^a^P2.0079^ea^ uparivāte  ṭhatvā gāmaṃ padīpesi. manussā makkaṭe chaḍḍetvā aggiṃ nibbāpetuṃ agamaṃsu. vānarā palāyantā  senakassatthāya ekekaṃ phalaṃ gahetvā palāyiṃsu.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0072^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  bhāgineyyo senako mahānāmo sakko ahosi, vānaragaṇo buddhaparisā, vānarindo pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] tindukajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 183
title:
  [] . ādiccupaṭṭhānajātakavaṇṇanā^[] . kaḷāyamuṭṭhijātakavaṇṇanā^[] . tindukajātakavaṇṇanā^[] . kacchapajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^janittaṃ me bhavittaṃ me^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ahivātakarogamuttaṃ  ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kira ekasmiṃ kule ahivātakarogo uppajji. mātāpitaro puttaṃ  āhaṃsu -- ``tāta, mā imasmiṃ gehe vasa, bhittiṃ bhinditvā palāyitvā yattha katthaci gantvā  jīvitaṃ rakkha, pacchā āgantvā imasmiṃ nāma ṭhāne mahānidhānaṃ atthi, taṃ uddharitvā kuṭumbaṃ  saṇṭhapetvā sukhena jīveyyāsī''ti. putto tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchitvā bhittiṃ bhinditvā  palāyitvā attano roge vūpasante āgantvā mahānidhānaṃ uddharitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā gharāvāsaṃ  vasi. so ekadivasaṃ sappitelādīni ceva vatthacchādanādīni ca gāhāpetvā jetavanaṃ gantvā  satthāraṃ vanditvā nisīdi. satthā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ``tumhākaṃ gehe ahivātakarogo  uppannoti assumha, kinti katvā muttosī''ti pucchi, so taṃ pavattiṃ ācikkhi. satthā  ``pubbepi kho, upāsaka, bhaye uppanne attano vasanaṭṭhāne ālayaṃ katvā aññattha agatā  jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu, anālayaṃ pana katvā aññattha gatā jīvitaṃ labhiṃsū''ti vatvā tena  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsigāmake kumbhakārakule  nibbattitvā kumbhakārakammaṃ katvā puttadāraṃ posesi. tadā pana bārāṇasiyaṃ mahānadiyā saddhiṃ  ekābaddho mahājātassaro ahosi. so bahūdakakāle nadiyā saddhiṃ ekodako hoti, udake  mandībhūte ^a^V2.0066^ea^ visuṃ hoti. macchakacchapā ^a^P2.0080^ea^ pana ``imasmiṃ saṃvacchare  suvuṭṭhikā bhavissati, imasmiṃ saṃvacchare dubbuṭṭhikā''ti jānanti. atha tasmiṃ sare  nibbattamacchakacchapā ``imasmiṃ saṃvacchare dubbuṭṭhikā bhavissatī''ti ñatvā udakassa  ekābaddhakāleyeva tamhā sarā nikkhamitvā ^a^M2.0073^ea^ nadiṃ agamiṃsu. eko pana kacchapo  ``idaṃ me jātaṭṭhānaṃ vaḍḍhitaṭṭhānaṃ, mātāpitūhi vasitaṭṭhānaṃ, na sakkomi imaṃ jahitu''nti nadiṃ na  agamāsi. atha nidāghasamaye tattha udakaṃ chijji, so kacchapo bodhisattassa mattikagahaṇaṭṭhāne  bhūmiṃ khaṇitvā pāvisi. bodhisatto ``mattikaṃ gahessāmī''ti tattha gantvā mahākuddālena bhūmiṃ  khaṇanto kacchapassa piṭṭhiṃ bhinditvā mattikapiṇḍaṃ viya kuddāleneva naṃ uddharitvā thale pātesi.  so vedanāppatto hutvā ``vasanaṭṭhāne ālayaṃ jahituṃ asakkonto evaṃ vināsaṃ pāpuṇi''nti vatvā  paridevamāno imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 55^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``janittaṃ me bhavittaṃ me, iti paṅke avassayiṃ. <br/><br/>[27] taṃ maṃ paṅko ajjhabhavi, yathā dubbalakaṃ tathā. <br/><br/>[22] taṃ taṃ vadāmi bhaggava, suṇohi vacanaṃ mama.. <br/><br/>[40] 56^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``gāme vā yadi vāraññe, sukhaṃ yatrādhigacchati. <br/><br/>[27] taṃ janittaṃ bhavittañca, purisassa pajānato. <br/><br/>[22] yamhi jīve tamhi gacche, na niketahato siyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^janittaṃ me bhavittaṃ me^eb^ti idaṃ mama jātaṭṭhānaṃ, idaṃ mama vaḍḍhitaṭṭhānaṃ. ^b^iti  paṅke avassayi^eb^nti iminā kāraṇenāhaṃ imasmiṃ kaddame avassayiṃ nipajjiṃ, vāsaṃ kappesinti  attho. ^b^ajjhabhavī^eb^ti adhiabhavi vināsaṃ pāpesi. ^b^bhaggavā^eb^ti kumbhakāraṃ ālapati.  kumbhakārānañhi nāmagottapaññatti esā, yadidaṃ bhaggavāti. ^b^sukha^eb^nti  kāyikacetasikassādaṃ. ^b^taṃ^eb^ ^a^P2.0081^ea^ ^b^janittaṃ bhavittañcā^eb^ti taṃ jātaṭṭhānañca  vaḍḍhitaṭṭhānañca. ``jānittaṃ bhāvitta''nti dīghavasenapi pāṭho, soyevattho. ^b^pajānato^eb^ti  atthānatthaṃ kāraṇākāraṇaṃ jānantassa. ^b^na niketahato siyā^eb^ti nikete ālayaṃ katvā  aññattha agantvā niketena hato, evarūpaṃ maraṇadukkhaṃ pāpito na bhaveyyāti.<br/><br/>[03] evaṃ so bodhisattena saddhiṃ kathento kālamakāsi. bodhisatto taṃ gahetvā  sakalagāmavāsino sannipātāpetvā te manusse ovadanto evamāha -- ``passatha imaṃ kacchapaṃ, ayaṃ  ^a^V2.0067^ea^ aññesaṃ macchakacchapānaṃ mahānadiṃ gamanakāle attano vasanaṭṭhāne ālayaṃ chindituṃ  asakkonto ^a^M2.0074^ea^ tehi saddhiṃ agantvā mama mattikagahaṇaṭṭhānaṃ pavisitvā nipajji.  athassāhaṃ mattikaṃ gaṇhanto mahākuddālena piṭṭhiṃ bhinditvā mattikapiṇḍaṃ viya naṃ thale pātesiṃ, ayaṃ  attanā katakammaṃ saritvā dvīhi gāthāhi paridevitvā kālamakāsi. evamesa attano vasanaṭṭhāne  ālayaṃ katvā maraṇaṃ patto, tumhepi mā iminā kacchapena sadisā ahuvattha, ito paṭṭhāya `mayhaṃ  rūpaṃ mayhaṃ saddo mayhaṃ gandho mayhaṃ raso mayhaṃ phoṭṭhabbo mayhaṃ putto mayhaṃ dhītā mayhaṃ  dāsadāsiparicchedo mayhaṃ hiraññasuvaṇṇa'nti taṇhāvasena upabhogavasena mā gaṇhittha, ekakovesa  satto tīsu bhavesu parivattatī''ti. evaṃ buddhalīlāya mahājanassa ovādamadāsi, so ovādo  sakalajambudīpaṃ pattharitvā saṭṭhimattāni vassasahassāni aṭṭhāsi. mahājano bodhisattassa ovāde  ṭhatvā dānādīni puññāni katvā āyupariyosāne saggapuraṃ pūresi, bodhisattopi tatheva puññāni  katvā saggapuraṃ pūresi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  so kulaputto sotāpattiphale patiṭṭhāsi. ``tadā kacchapo ānando ahosi, kumbhakāro pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kacchapajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 184
title:
  [] . kaḷāyamuṭṭhijātakavaṇṇanā^[] . tindukajātakavaṇṇanā^[] . kacchapajātakavaṇṇanā^[] . satadhammajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^tañca^eb^ ^a^P2.0082^ea^ ^b^appa^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekavīsatividhaṃ  anesanaṃ ārabbha kathesi. ekasmiñhi kāle bahū bhikkhū vejjakammena dūtakammena pahiṇakammena  jaṅghapesanikena piṇḍapaṭipiṇḍenāti evarūpāya ekavīsatividhāya anesanāya jīvikaṃ kappesuṃ.  sā ^b^sāketajātake^eb^ (jā0 1.2.173-174) āvibhavissati. satthā tesaṃ tathā  jīvikakappanabhāvaṃ ñatvā ``etarahi kho bahū bhikkhū anesanāya jīvikaṃ kappenti, te pana evaṃ  jīvikaṃ kappetvā yakkhattabhāvā petattabhāvā na muccissanti, dhuragoṇā hutvāva nibbattissanti,  niraye paṭisandhiṃ gaṇhissanti, etesaṃ hitatthāya sukhatthāya ^a^M2.0075^ea^ attajjhāsayaṃ  sakapaṭibhānaṃ ekaṃ dhammadesanaṃ kathetuṃ vaṭṭatī''ti bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā ``na, bhikkhave,  ekavīsatividhāya anesanāya paccayā uppādetabbā. anesanāya hi uppanno piṇḍapāto  ādittalohaguḷasadiso halāhalavisūpamo. anesanā hi nāmesā buddhapaccekabuddhasāvakehi  garahitabbā paṭikuṭṭhā. anesanāya ^a^V2.0068^ea^ uppannaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassa hi hāso vā  somanassaṃ vā natthi. evaṃ uppanno hi piṇḍapāto mama sāsane caṇḍālassa  ucchiṭṭhabhojanasadiso, tassa paribhogo satadhammamāṇavassa caṇḍālucchiṭṭhabhattaparibhogo viya  hotī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto caṇḍālayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto  kenacideva karaṇīyena pātheyyataṇḍule ca bhattapuṭañca gahetvā maggaṃ paṭipajji. tasmiñhi kāle  bārāṇasiyaṃ eko māṇavo atthi satadhammo nāma udiccabrāhmaṇamahāsālakule nibbatto. sopi  kenacideva karaṇīyena taṇḍule ca bhattapuṭañca agahetvāva maggaṃ paṭipajji, te ubhopi mahāmagge  samāgacchiṃsu. māṇavo bodhisattaṃ ``kiṃjātikosī''ti pucchi. so ``ahaṃ caṇḍālo''ti  vatvā ``tvaṃ kiṃjātikosī''ti māṇavaṃ pucchi ^a^P2.0083^ea^. ``udiccabrāhmaṇo aha''nti.  ``sādhu gacchāmā''ti te ubhopi maggaṃ agamaṃsu. bodhisatto pātarāsavelāya udakaphāsukaṭṭhāne  nisīditvā hatthe dhovitvā bhattapuṭaṃ mocetvā ``māṇava, bhattaṃ bhuñjāhī''ti āha. ``natthi, are  caṇḍāla, mama bhattena attho''ti. bodhisatto ``sādhū''ti puṭakabhattaṃ ucchiṭṭhaṃ akatvāva attano  yāpanamattaṃ aññasmiṃ paṇṇe pakkhipitvā puṭakabhattaṃ bandhitvā ekamante ṭhapetvā bhuñjitvā pānīyaṃ  pivitvā dhotahatthapādo taṇḍule ca sesabhattañca ādāya ``gacchāma, māṇavā''ti maggaṃ paṭipajji.<br/><br/>[03] te sakaladivasaṃ gantvā sāyaṃ ubhopi ekasmiṃ udakaphāsukaṭṭhāne nhatvā paccuttariṃsu.  bodhisatto phāsukaṭṭhāne nisīditvā bhattapuṭaṃ mocetvā māṇavaṃ anāpucchitvā bhuñjituṃ ārabhi.  māṇavo sakaladivasaṃ maggagamanena kilanto chātajjhatto ``sace me bhattaṃ dassati,  bhuñjissāmī''ti olokento aṭṭhāsi. itaro kiñci avatvā bhuñjateva. māṇavo cintesi --  ``ayaṃ caṇḍālo mayhaṃ avatvāva sabbaṃ bhuñjati ^a^M2.0076^ea^ nippīḷetvāpi taṃ gahetvā upari  ucchiṭṭhabhattaṃ chaḍḍetvā sesaṃ bhuñjituṃ vaṭṭatī''ti. so tathā katvā ucchiṭṭhabhattaṃ bhuñji. athassa  bhuttamattasseva ``mayā attano jātigottakulapadesānaṃ ananucchavikaṃ kataṃ, caṇḍālassa nāma me  ucchiṭṭhabhattaṃ bhutta''nti balavavippaṭisāro uppajji, tāvadevassa salohitaṃ bhattaṃ mukhato uggacchi.  so ``appamattakassa vata me kāraṇā ananucchavikaṃ kammaṃ kata''nti uppannabalavasokatāya  paridevamāno paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 57^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tañca ^a^P2.0084^ea^ appañca ucchiṭṭhaṃ, tañca kicchena no adā. <br/><br/>[22] sohaṃ brāhmaṇajātiko, yaṃ bhuttaṃ tampi uggata''nti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ ^a^V2.0069^ea^ saṅkhepattho -- yaṃ mayā bhuttaṃ, taṃ appañca ucchiṭṭhañca, tañca so  caṇḍālo na attano ruciyā maṃ adāsi, atha kho nippīḷiyamāno kicchena kasirena adāsi,  sohaṃ parisuddhabrāhmaṇajātiko, teneva me yaṃ bhuttaṃ, tampi saddhiṃ lohitena uggatanti.<br/><br/>[03] evaṃ māṇavo paridevitvā ``kiṃ dāni me evarūpaṃ ananucchavikaṃ kammaṃ katvā  jīvitenā''ti araññaṃ pavisitvā kassaci attānaṃ adassetvāva anāthamaraṇaṃ patto.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ dassetvā ``seyyathāpi, bhikkhave, satadhammamāṇavassa taṃ caṇḍālucchiṭṭhakaṃ  bhuñjitvā attano ayuttabhojanassa bhuttattā neva hāso, na somanassaṃ uppajji, evameva yo imasmiṃ  sāsane pabbajito anesanāya jīvikaṃ kappento tathāladdhapaccayaṃ paribhuñjati, tassa  buddhapaṭikuṭṭhagarahitajīvitabhāvato neva hāso, na somanassaṃ uppajjatī''ti vatvā abhisambuddho hutvā  dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 58^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ dhammaṃ niraṃkatvā, yo adhammena jīvati. <br/><br/>[22] satadhammova lābhena, laddhenapi na nandatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhamma^eb^nti ājīvapārisuddhisīladhammaṃ. ^b^niraṃkatvā^eb^ti nīharitvā chaḍḍetvā.  ^b^adhammenā^eb^ti ekavīsatiyā anesanasaṅkhātena micchājīvena. ^b^satadhammo^eb^ti tassa  nāmaṃ, ``santadhammo''tipi pāṭho. ^b^na nandatī^eb^ti yathā satadhammo māṇavo  ``caṇḍālucchiṭṭhakaṃ me laddha''nti tena lābhena na ^a^M2.0077^ea^ nandati, evaṃ imasmimpi  sāsane pabbajito kulaputto anesanāya laddhalābhaṃ paribhuñjanto na nandati na tussati,  ``buddhagarahitajīvikāya jīvāmī''ti domanassappatto hoti. tasmā anesanāya jīvikaṃ  kappentassa satadhammamāṇavasseva araññaṃ pavisitvā anāthamaraṇaṃ marituṃ varanti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P2.0085^ea^ satthā imaṃ dhammadesanaṃ desetvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne bahū bhikkhū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. ``tadā māṇavo  ānando ahosi, ahameva caṇḍālaputto ahosi''nti. <br/><br/>[06] satadhammajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 185
title:
  [] . tindukajātakavaṇṇanā^[] . kacchapajātakavaṇṇanā^[] . satadhammajātakavaṇṇanā^[] . duddadajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^duddadaṃ^eb^ ^a^V2.0070^ea^ ^b^dadamānāna^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto gaṇadānaṃ  ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kira dve sahāyakā kuṭumbiyaputtā chandakaṃ saṃharitvā  sabbaparikkhāradānaṃ sajjetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame  divase sabbaparikkhāre adaṃsu. tesu gaṇajeṭṭhako satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīditvā ``bhante,  imasmiṃ dāne bahudāyakāpi atthi appadāyakāpi, tesaṃ sabbesampi `idaṃ dānaṃ mahapphalaṃ hotū'''ti  dānaṃ niyyādesi. satthā ``tumhehi kho upāsakā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā  evaṃ niyyādentehi mahākammaṃ kataṃ, porāṇakapaṇḍitāpi dānaṃ datvā evameva niyyādiṃsū''ti vatvā  tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā  vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā gaṇasatthā  hutvā himavantapadese ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya janapadacārikaṃ caramāno bārāṇasiṃ patvā  rājuyyāne vasitvā punadivase dvāragāme saparivāro bhikkhāya cari. manussā bhikkhaṃ adaṃsu.  punadivase bārāṇasiyaṃ cari, manussā sampiyāyamānā bhikkhaṃ datvā gaṇabandhanena chandakaṃ ^a^M2.0078^ea^  saṃharitvā dānaṃ sajjetvā isigaṇassa mahādānaṃ pavattayiṃsu. dānapariyosāne gaṇajeṭṭhako  evameva vatvā imināva niyāmena dānaṃ niyyādesi. bodhisatto ``āvuso, cittappasāde sati  appakaṃ nāma dānaṃ natthī''ti vatvā anumodanaṃ karonto imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 59^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``duddadaṃ ^a^P2.0086^ea^ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ. <br/><br/>[22] asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo.. <br/><br/>[40] 60^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati. <br/><br/>[22] asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^duddada^eb^nti dānaṃ nāma lobhadosavasikehi apaṇḍitehi dātuṃ na sakkā, tasmā  ``duddada''nti vuccati. taṃ dadamānānaṃ. ^b^dukkaraṃ kamma kubbata^eb^nti tadeva dānakammaṃ sabbehi  kātuṃ na sakkāti dukkaraṃ. taṃ kurumānānaṃ. ^b^asanto^eb^ti apaṇḍitā bālā.  ^b^nānukubbantī^eb^ti taṃ ^a^V2.0071^ea^ kammaṃ nānukaronti. ^b^sataṃ dhammo^eb^ti paṇḍitānaṃ  sabhāvo. dānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. ^b^durannayo^eb^ti phalasambandhavasena dujjāno, evarūpassa  dānassa evarūpo phalavipāko hotīti duranubodho. apica ^b^durannayo^eb^ti duradhigamo,  apaṇḍitehi dānaṃ datvā dānaphalaṃ nāma laddhuṃ na sakkātipi attho. ^b^nānā hoti ito  gatī^eb^ti ito cavitvā paralokaṃ gacchantānaṃ paṭisandhiggahaṇaṃ nānā hoti. ^b^asanto nirayaṃ  yantī^eb^ti apaṇḍitā dussīlā dānaṃ adatvā sīlaṃ arakkhitvā nirayaṃ gacchanti. ^b^santo  saggaparāyaṇā^eb^ti paṇḍitā pana dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ karitvā tīṇi  sucaritāni pūretvā saggaparāyaṇā honti, mahantaṃ saggasukhasampattiṃ anubhavantīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto anumodanaṃ katvā cattāro vassike māse tattheva vasitvā vassātikkame  himavantaṃ gantvā jhānaṃ nibbattetvā aparihīnajjhāno brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā isigaṇo buddhaparisā  ahosi, gaṇasatthā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] duddadajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kalyāṇavaggo tatiyo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] kalyāṇadhammaṃ ^a^M2.0079^ea^ daddaraṃ, makkaṭi dubbhimakkaṭaṃ. <br/><br/>[27] ādiccupaṭṭhānañceva, kaḷāyamuṭṭhi tindukaṃ. <br/><br/>[22] kacchapaṃ satadhammañca, duddadanti ca te dasa.. 


volume: 111
item: 186
title: [] . kacchapajātakavaṇṇanā^[] . satadhammajātakavaṇṇanā^asadisavaggo^[] . asadisajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^dhanuggaho^eb^ ^a^V2.0072^ea^ ^b^asadiso^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  mahābhinikkhamanaṃ ārabbha kathesi. ekadivasañhi bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannisinnā bhagavato  mahānikkhamapāramiṃ vaṇṇentā nisīdiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, tathāgato idāneva  mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto, pubbepi setacchattaṃ pahāya nikkhantoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0087^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā  kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi, tassa sotthinā jātassa nāmaggahaṇadivase ``asadisakumāro''ti  nāmaṃ akaṃsu. athassa ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle añño puññavā satto deviyā  kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi, tassa sotthinā jātassa nāmaggahaṇadivase ``brahmadattakumāro''ti  nāmaṃ akaṃsu. tesu bodhisatto soḷasavassakāle takkasilaṃ gantvā disāpāmokkhassa ācariyassa  santike tayo vede aṭṭhārasa ca sippāni uggaṇhitvā tesu issāsasippe asadiso hutvā  bārāṇasiṃ paccāgami. rājā kālaṃ karonto ``asadisakumārassa rajjaṃ datvā brahmadattassa  oparajjaṃ dethā''ti vatvā kālamakāsi. tasmiṃ kālakate bodhisatto attano rajje dīyamāne ``na  mayhaṃ rajjenattho''ti paṭikkhipi, brahmadattaṃ rajje abhisiñciṃsu. bodhisatto ``mayhaṃ rajjena  attho natthī''ti kiñcipi na icchi, kaniṭṭhe rajjaṃ kārente pakatiyā vasanākāreneva vasi.  rājapādamūlikā ``asadisakumāro ^a^M2.0080^ea^ rajjaṃ patthetī''ti vatvā rañño santike  bodhisattaṃ paribhindiṃsu. sopi tesaṃ vacanaṃ gahetvā paribhinnacitto ``bhātaraṃ me gaṇhathā''ti  manusse payojesi.<br/><br/>[03] atheko bodhisattassa atthacarako taṃ kāraṇaṃ bodhisattassa ārocesi. bodhisatto  kaniṭṭhabhātikassa kujjhitvā nagarā nikkhamitvā aññaṃ raṭṭhaṃ gantvā ``eko dhanuggaho āgantvā  rājadvāre ṭhito''ti rañño ārocāpesi. rājā ``kittakaṃ bhogaṃ icchasī''ti pucchi  ^a^V2.0073^ea^. ``ekasaṃvaccharena satasahassa''nti. ``sādhu āgacchatū''ti. atha naṃ āgantvā  samīpe ṭhitaṃ pucchi -- ``tvaṃ dhanaggahosī''ti? ``āma, devā''ti. ``sādhu maṃ  upaṭṭhahassū''ti. so tato paṭṭhāya rājānaṃ upaṭṭhahi. tassa paribbayaṃ dīyamānaṃ ^a^P2.0088^ea^  disvā ``atibahuṃ labhatī''ti porāṇakadhanuggahā ujjhāyiṃsu. athekadivasaṃ rājā uyyānaṃ gantvā  maṅgalasilāpaṭṭasamīpe sāṇipākāraṃ parikkhipāpetvā ambarukkhamūle mahāsayane nipanno uddhaṃ  olokento rukkhagge ekaṃ ambapiṇḍiṃ disvā ``imaṃ na sakkā abhiruhitvā gaṇhitu''nti dhanuggahe  pakkosāpetvā ``imaṃ ambapiṇḍiṃ sarena chinditvā pātetuṃ sakkhissathā''ti āha. na taṃ, deva,  amhākaṃ garu, devena pana no bahuvāre kammaṃ diṭṭhapubbaṃ, adhunāgato dhanuggaho amhehi bahutaraṃ  labhati, taṃ pātāpethāti.<br/><br/>[03] rājā bodhisattaṃ pakkosāpetvā ``sakkhissasi, tāta, etaṃ pātetu''nti pucchi. ``āma,  mahārāja, ekaṃ okāsaṃ labhamāno sakkhissāmī''ti. ``katarokāsa''nti? ``tumhākaṃ  sayanassa antokāsa''nti. rājā sayanaṃ harāpetvā okāsaṃ kāresi. bodhisattassa hatthe dhanu  natthi, nivāsanantare dhanuṃ sannayhitvā vicarati, tasmā ``sāṇiṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti āha. rājā  ``sādhū''ti sāṇiṃ āharāpetvā parikkhipāpesi. bodhisatto antosāṇiṃ pavisitvā  uparinivatthaṃ setavatthaṃ haritvā ekaṃ rattapaṭaṃ nivāsetvā kacchaṃ bandhitvā ekaṃ rattapaṭaṃ udare  bandhitvā pasibbakato sandhiyuttaṃ khaggaṃ nīharitvā vāmapasse sannayhitvā suvaṇṇakañcukaṃ  paṭimuñcitvā cāpanāḷiṃ piṭṭhiyaṃ sannayhitvā sandhiyuttameṇḍakamahādhanuṃ ādāya pavāḷavaṇṇaṃ jiyaṃ  āropetvā uṇhīsaṃ sīse paṭimuñcitvā tikhiṇakhurappaṃ nakhehi parivattayamāno sāṇiṃ dvidhā katvā  pathaviṃ phāletvā alaṅkatanāgakumāro viya nikkhamitvā sarakhipanaṭṭhānaṃ gantvā khurappaṃ sannayhitvā  rājānaṃ āha -- ``kiṃ, mahārāja, etaṃ ambapiṇḍiṃ uddhaṃ ārohanakaṇḍena pātemi, udāhu ^a^M2.0081^ea^  adho orohanakaṇḍenā''ti ^a^P2.0089^ea^. ``tāta, bahū mayā ārohanakaṇḍena  pātentā diṭṭhapubbā, orohanakaṇḍena pana pātentā mayā na diṭṭhapubbā, orohanakaṇḍena pātehī''ti.  ``mahārāja, idaṃ kaṇḍaṃ dūraṃ ārohissati, yāva cātumahārājikabhavanaṃ, tāva gantvā sayaṃ  orohissati, yāvassa orohanaṃ, tāva tumhehi adhivāsetuṃ vaṭṭatī''ti. rājā ``sādhū''ti  sampaṭicchi.<br/><br/>[03] atha naṃ puna āha -- ``mahārāja, idaṃ kaṇḍaṃ pana ārohamānaṃ ambapiṇḍivaṇṭaṃ yāvamajjhaṃ  kantamānaṃ ārohissati, orohamānaṃ kesaggamattampi ito vā etto vā agantvā ujuññeva patitvā  ambapiṇḍiṃ gahetvā otarissati, passa, mahārājā''ti vegaṃ janetvā kaṇḍaṃ ^a^V2.0074^ea^ khipi.  taṃ kaṇḍaṃ ambapiṇḍivaṇṭaṃ yāvamajjhaṃ kantamānaṃ abhiruhi. bodhisatto ``idāni taṃ kaṇḍaṃ yāva  cātumahārājikabhavanaṃ gataṃ bhavissatī''ti ñatvā paṭhamaṃ khittakaṇḍato adhikataraṃ vegaṃ janetvā aññaṃ  kaṇḍaṃ khipi, taṃ gantvā purimakaṇḍapuṅkhe paharitvā nivattitvā sayaṃ tāvatiṃsabhavanaṃ abhiruhi.  tattha naṃ devatā aggahesuṃ, nivattanakaṇḍassa vātachinnasaddo asanisaddo viya ahosi. mahājanena  ``kiṃ eso saddo''ti vutte bodhisatto ``nivattanakaṇḍassa saddo''ti vatvā attano attano  sarīre kaṇḍassa patanabhāvaṃ ñatvā bhītatasitaṃ mahājanaṃ ``mā bhāyitthā''ti samassāsetvā  ``kaṇḍassa bhūmiyaṃ patituṃ na dassāmī''ti āha. kaṇḍaṃ otaramānaṃ kesaggamattampi ito vā  etto vā agantvā ujuññeva patitvā ambapiṇḍiṃ chindi. bodhisatto ambapiṇḍiyā ca kaṇḍassa  ca bhūmiyaṃ patituṃ adatvā ākāseyeva sampaṭicchanto ekena hatthena ambapiṇḍiṃ, ekena hatthena  kaṇḍaṃ aggahesi. mahājano taṃ acchariyaṃ disvā ``na no evarūpaṃ diṭṭhapubba''nti mahāpurisaṃ  pasaṃsati ^a^P2.0090^ea^ unnadati apphoṭeti aṅguliyo vidhūnati, celukkhepasahassāni pavatteti.  rājaparisāya tuṭṭhapahaṭṭhāya bodhisattassa dinnadhanaṃ koṭimattaṃ ahosi. rājāpissa dhanavassaṃ  vassento viya bahuṃ dhanaṃ mahantañca yasaṃ adāsi.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatte tena raññā sakkate garukate tattha vasante ``asadisakumāro kira  bārāṇasiyaṃ natthī''ti satta rājāno āgantvā bārāṇasinagaraṃ ^a^M2.0082^ea^ parivāretvā  ``rajjaṃ vā detu yuddhaṃ vā''ti rañño paṇṇaṃ pesesuṃ. rājā maraṇabhayabhīto ``kuhiṃ me bhātā  vasatī''ti pucchitvā ``ekaṃ sāmantarājānaṃ upaṭṭhahatī''ti sutvā ``mama bhātike anāgacchante  mayhaṃ jīvitaṃ natthi, gacchatha tassa mama vacanena pāde vanditvā khamāpetvā gaṇhitvā  āgacchathā''ti dūte pāhesi. te gantvā bodhisattassa taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. bodhisatto taṃ  rājānaṃ āpucchitvā bārāṇasiṃ paccāgantvā rājānaṃ ``mā bhāyī''ti samassāsetvā kaṇḍe  akkharāni chinditvā ``ahaṃ asadisakumāro āgato, aññaṃ ekakaṇḍaṃ khipanto sabbesaṃ vo  jīvitaṃ harissāmi, jīvitena atthikā palāyantū''ti aṭṭālake ṭhatvā sattannaṃ rājūnaṃ bhuñjantānaṃ  kañcanapātimakuleyeva kaṇḍaṃ pātesi. te akkharāni disvā maraṇabhayabhītā sabbeva palāyiṃsu.  evaṃ mahāsatto khuddakamakkhikāya pivanamattampi lohitaṃ anuppādetvā satta rājāno palāpetvā  kaniṭṭhabhātaraṃ apaloketvā kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca  nibbattetvā jīvitapariyosāne brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0075^ea^ ^a^P2.0091^ea^ ``evaṃ, bhikkhave, asadisakumāro satta rājāno  palāpetvā vijitasaṅgāmo isipabbajjaṃ pabbajito''ti abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 61^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhanuggaho asadiso, rājaputto mahabbalo. <br/><br/>[22] dūrepātī akkhaṇavedhī, mahākāyappadālano.. <br/><br/>[40] 62^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbāmitte raṇaṃ katvā, na ca kañci viheṭhayi. <br/><br/>[22] bhātaraṃ sotthiṃ katvāna, saṃyamaṃ ajjhupāgamī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^asadiso^eb^ti na kevalaṃ nāmeneva, balavīriyapaññāhipi asadisova.  ^b^mahabbalo^eb^ti kāyabalenapi paññābalenapi mahabbalo. ^b^dūrepātī^eb^ti yāva  cātumahārājikabhavanā tāvatiṃsabhavanā ca kaṇḍaṃ pesetuṃ samatthatāya dūrepātī. ^b^akkhaṇavedhī^eb^ti  avirādhitavedhī. atha vā akkhaṇā vuccati vijju, yāva ekā vijju niccharati, tāva  tenobhāsena sattaṭṭha ^a^M2.0083^ea^ vāre kaṇḍāni gahetvā vijjhatīti ^b^akkhaṇavedhī.  mahākāyappadālano^eb^ti mahante kāye padāleti. cammakāyo, dārukāyo, lohakāyo, ayokāyo,  vālikakāyo, udakakāyo, phalakakāyoti ime satta mahākāyā nāma. tattha añño  cammakāyapadālano mahiṃsacammaṃ vinivijjhati, so pana satampi mahiṃsacammānaṃ vinivijjhatiyeva.  añño aṭṭhaṅgulabahalaṃ udumbarapadaraṃ, caturaṅgulabahalaṃ asanapadaraṃ vinivijjhati, so pana  phalakasatampi ekato baddhaṃ vinivijjhati, tathā dvaṅgulabahalaṃ tambalohapaṭṭaṃ, aṅgulabahalaṃ ayapaṭṭaṃ.  vālikasakaṭassa badarasakaṭassa palālasakaṭassa vā pacchābhāgena kaṇḍaṃ pavesetvā purebhāgena  atipāteti, pakatiyā udake catūsabhaṭṭhānaṃ kaṇḍaṃ peseti, thale aṭṭhausabhanti evaṃ imesaṃ sattannaṃ  mahākāyānaṃ padālanato mahākāyappadālano. ^b^sabbāmitte^eb^ti sabbe amitte. ^b^raṇaṃ  katvā^eb^ti yuddhaṃ katvā palāpesīti attho. ^b^na ca kañci viheṭhayī^eb^ti ekampi na viheṭhesi.  aviheṭhayantoyeva pana tehi saddhiṃ kaṇḍapesaneneva raṇaṃ katvā. ^b^saṃyamaṃ ajjhupāgamī^eb^ti  sīlasaṃyamaṃ pabbajjaṃ upagato.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P2.0092^ea^ satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kaniṭṭhabhātā ānando ahosi, asadisakumāro pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] asadisajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 187
title:
  [] . satadhammajātakavaṇṇanā^asadisavaggo^[] . asadisajātakavaṇṇanā^[] . saṅgāmāvacarajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^saṅgāmāvacaro^eb^ ^a^V2.0076^ea^ ^b^sūro^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto nandattheraṃ  ārabbha kathesi. satthari hi paṭhamagamanena kapilapuraṃ gantvā kaniṭṭhabhātikaṃ nandarājakumāraṃ  pabbājetvā kapilapurā nikkhamma anupubbena sāvatthiṃ gantvā viharante āyasmā nando bhagavato  pattaṃ ādāya tathāgatena saddhiṃ gehā nikkhamanakāle ``nandakumāro kira satthārā saddhiṃ  gacchatī''ti sutvā aḍḍhullikhitehi kesehi vātapānantarena oloketvā ``tuvaṭaṃ kho, ayyaputta,  āgaccheyyāsī''ti idaṃ janapadakalyāṇiyā vuttavacanaṃ anussaranto ukkaṇṭhito anabhirato  uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto ^a^M2.0084^ea^ ahosi. satthā tassa taṃ pavattiṃ ñatvā  ``yaṃnūnāhaṃ nandaṃ arahatte patiṭṭhāpeyya''nti cintetvā tassa vasanapariveṇaṃ gantvā paññattāsane  nisinno ``kacci, nanda, imasmiṃ sāsane abhiramasī''ti pucchi. ``bhante, janapadakalyāṇiyā  paṭibaddhacitto hutvā nābhiramāmī''ti. ``himavantacārikaṃ gatapubbosi nandā''ti? ``na  gatapubbo, bhante''ti. ``tena hi gacchāmā''ti. ``natthi me, bhante, iddhi, katāhaṃ  gamissāmī''ti. satthā ``ahaṃ taṃ, nanda, mama iddhibalena nessāmī''ti theraṃ hatthe gahetvā  ākāsaṃ pakkhandanto antarāmagge ekasmiṃ jhāmakhette jhāmakhāṇuke nisinnaṃ chinnakaṇṇanāsanaṅguṭṭhaṃ  jhāmalomaṃ chinnachaviṃ cammamattaṃ lohitapaliguṇṭhitaṃ ekaṃ paluṭṭhamakkaṭiṃ dassesi -- ``passasi,  nanda, etaṃ makkaṭi''nti. ``āma, bhante''ti. ``suṭṭhu paccakkhaṃ karohī''ti.<br/><br/>[03] atha naṃ gahetvā saṭṭhiyojanikaṃ manosilātalaṃ, anotattadahādayo satta mahāsare, pañca  mahānadiyo, suvaṇṇapabbatarajatapabbatamaṇipabbatapaṭimaṇḍitaṃ anekasatarāmaṇeyyakaṃ himavantapabbatañca  dassetvā ``tāvatiṃsabhavanaṃ te, nanda, diṭṭhapubba''nti pucchitvā ``na ^a^P2.0093^ea^, diṭṭhapubbaṃ,  bhante''ti vutte ``ehi, nanda, tāvatiṃsabhavanaṃ te dassayissāmī''ti tattha netvā  paṇḍukambalasilāsane nisīdi. sakko devarājā dvīsu devalokesu devasaṅghena saddhiṃ āgantvā  vanditvā ekamantaṃ nisīdi. aḍḍhatiyakoṭisaṅkhā tassa paricārikā pañcasatā kakuṭapādā  devaccharāyopi āgantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. satthā āyasmantaṃ nandaṃ tā pañcasatā  accharā kilesavasena punappunaṃ olokāpesi. ``passasi, nanda, imā kakuṭapādiniyo  accharāyo''ti? ``āma, bhante''ti. ``kiṃ nu kho etā sobhanti, udāhu  janapadakalyāṇī''ti. ``seyyathāpi, bhante, janapadakalyāṇiṃ upanidhāya sā paluṭṭhamakkaṭī, evameva  imā upanidhāya janapadakalyāṇī''ti. ``idāni kiṃ karissasi nandā''ti? ``kiṃ kammaṃ  katvā, bhante, imā accharā labhantī''ti? ``samaṇadhammaṃ katvā''ti. ``sace me, bhante,  imāsaṃ ^a^V2.0077^ea^ paṭilābhatthāya bhagavā pāṭibhogo hoti, ahaṃ samaṇadhammaṃ karissāmī''ti.  ``karohi, nanda, ahaṃ te pāṭibhogo''ti. evaṃ thero devasaṅghassa majjhe tathāgataṃ pāṭibhogaṃ  gahetvā ``mā, bhante, atipapañcaṃ karotha, etha gacchāma, ahaṃ samaṇadhammaṃ karissāmī''ti āha.  satthā ^a^M2.0085^ea^ taṃ ādāya jetavanameva paccāgami. thero samaṇadhammaṃ kātuṃ ārabhi.<br/><br/>[03] satthā dhammasenāpatiṃ āmantetvā ``sāriputta, mayhaṃ kaniṭṭhabhātā nando tāvatiṃsadevaloke  devasaṅghassa majjhe devaccharānaṃ kāraṇā maṃ pāṭibhogaṃ aggahesī''ti tassa ācikkhi.  etenupāyena mahāmoggallānattherassa mahākassapattherassa anuruddhattherassa  dhammabhaṇḍāgārikāanandattherassāti asītiyā mahāsāvakānaṃ yebhuyyena ca sesabhikkhūnaṃ ācikkhi.  dhammasenāpati sāriputtatthero nandattheraṃ upasaṅkamitvā ``saccaṃ kira tvaṃ, āvuso nanda,  tāvatiṃsadevaloke devasaṅghassa majjhe `devaccharā labhanto samaṇadhammaṃ karissāmī'ti dasabalaṃ  pāṭibhogaṃ gaṇhī''ti vatvā ``nanu evaṃ sante tava brahmacariyavāso mātugāmasannissito  kilesasannissito, tassa te itthīnaṃ atthāya samaṇadhammaṃ karontassa bhatiyā kammaṃ karontena  kammakārakena saddhiṃ ^a^P2.0094^ea^ kiṃ nānākaraṇa''nti theraṃ lajjāpesi nittejaṃ akāsi.  etenupāyena sabbepi asītimahāsāvakā avasesabhikkhū ca taṃ āyasmantaṃ nandaṃ lajjāpayiṃsu.<br/><br/>[03] so ``ayuttaṃ vata me kata''nti hiriyā ca ottappena ca vīriyaṃ daḷhaṃ paggaṇhitvā  vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā satthāraṃ upasaṅkamitvā ``ahaṃ, bhante, bhagavato paṭissavaṃ  muñcāmī''ti āha. satthāpi ``yadā tvaṃ, nanda, arahattaṃ patto, tadāyevāhaṃ paṭissavā mutto''ti  āha. etamatthaṃ viditvā dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``yāva ovādakkhamo cāyaṃ,  āvuso, nandatthero ekovādeneva hirottappaṃ paccupaṭṭhapetvā samaṇadhammaṃ katvā arahattaṃ patto''ti.  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi nando ovādakkhamoyevā''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto hatthācariyakule nibbattitvā vayappatto  hatthācariyasippe nipphattiṃ patto ekaṃ bārāṇasirañño sapattarājānaṃ upaṭṭhāsi. so tassa  maṅgalahatthiṃ susikkhitaṃ katvā sikkhāpesi. so rājā ``bārāṇasirajjaṃ gaṇhissāmī''ti  bodhisattaṃ gahetvā maṅgalahatthiṃ āruyha mahatiyā senāya bārāṇasiṃ ^a^M2.0086^ea^ gantvā  parivāretvā ``rajjaṃ vā detu yuddhaṃ vā''ti rañño paṇṇaṃ pesesi. brahmadatto ``yuddhaṃ dassāmī''ti  ^a^V2.0078^ea^ pākāradvāraṭṭālakagopuresu balakāyaṃ āropetvā yuddhaṃ adāsi. sapattarājā maṅgalahatthiṃ  vammena chādetvā sayampi vammaṃ paṭimuñcitvā hattikkhandhavaragato tikhiṇaṃ aṅkusaṃ ādāya ``nagaraṃ  bhinditvā paccāmittaṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā rajjaṃ hatthagataṃ karissāmī''ti hatthiṃ nagarābhimukhaṃ  pesesi. so uṇhakalalāni ceva yantapāsāṇe ca nānappakārāni ca paharaṇāni vissajjente  disvā maraṇabhayabhīto upasaṅkamituṃ asakkonto paṭikkami. atha naṃ hatthācariyo upasaṅkamitvā  ``tāta, tvaṃ sūro saṅgāmāvacaro, evarūpe ṭhāne paṭikkamanaṃ ^a^P2.0095^ea^ nāma tuyhaṃ  nānucchavika''nti vatvā hatthiṃ ovadanto imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 63^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṅgāmāvacaro sūro, balavā iti vissuto. <br/><br/>[22] kiṃ nu toraṇamāsajja, paṭikkamasi kuñjara.. <br/><br/>[40] 64^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``omadda khippaṃ palighaṃ, esikāni ca abbaha. <br/><br/>[22] toraṇāni ca madditvā, khippaṃ pavisa kuñjarā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^iti vissuto^eb^ti, tāta, tvaṃ pavattasampahāraṃ saṅgāmaṃ madditvā avacaraṇato  ^b^saṅgāmāvacaro,^eb^ thirahadayatāya ^b^sūro,^eb^ thāmasampattiyā ^b^balavā^eb^ti evaṃ vissuto  paññāto pākaṭo. ^b^toraṇamāsajjā^eb^ti nagaradvārasaṅkhātaṃ toraṇaṃ patvā. ^b^paṭikkamasī^eb^ti  kiṃ nu kho osakkasi, kena kāraṇena nivattasīti vadati. ^b^omaddā^eb^ti avamadda adho pātaya.  ^b^esikāni ca abbahā^eb^ti nagaradvāre soḷasaratanaṃ aṭṭharatanaṃ bhūmiyaṃ pavesetvā niccalaṃ katvā  nikhātā esikatthambhā honti, te khippaṃ uddhara luñcāhīti āṇāpeti. ^b^toraṇāni ca  madditvā^eb^ti nagaradvārassa piṭṭhasaṅghāṭe madditvā. ^b^khippaṃ pavisā^eb^ti sīghaṃ nagaraṃ pavisa.  ^b^kuñjarā^eb^ti nāgaṃ ālapati.<br/><br/>[03] taṃ sutvā nāgo bodhisattassa ekovādeneva nivattitvā esikatthambhe soṇḍāya paliveṭhetvā  ahicchattakāni viya luñcitvā toraṇaṃ madditvā palighaṃ otāretvā nagaradvāraṃ bhinditvā nagaraṃ  pavisitvā rajjaṃ gahetvā adāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0087^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā hatthī  nando ahosi, rājā ānando, hatthācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] saṅgāmāvacarajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 188
title: asadisavaggo^[] . asadisajātakavaṇṇanā^[] . saṅgāmāvacarajātakavaṇṇanā^[] . vālodakajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^vālodakaṃ^eb^ ^a^V2.0079^ea^ ^b^apparasaṃ nihīna^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  pañcasate vighāsāde ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kira pañcasatā upāsakā gharāvāsapalibodhaṃ  puttadārassa niyyādetvā satthu ^a^P2.0096^ea^ dhammadesanaṃ suṇantā ekatova vicaranti. tesu  keci sotāpannā, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino, ekopi puthujjano nāma natthi,  satthāraṃ nimantentāpi te upāsake antokaritvāva nimantenti. tesaṃ pana  dantakaṭṭhamukhodakavatthagandhamāladāyakā pañcasatā cūḷupaṭṭhākā vighāsādā hutvā vasanti. te  bhuttapātarāsā niddāyitvā uṭṭhāya aciravatiṃ gantvā nadītīre unnadantā mallayuddhaṃ yujjhanti. te  pana pañcasatā upāsakā appasaddā appanigghosā paṭisallānamanuyuñjanti. satthā tesaṃ vighāsādānaṃ  uccāsaddaṃ sutvā ``kiṃ eso, ānanda, saddo''ti theraṃ pucchitvā ``vighāsādasaddo, bhante''ti vutte  ``na kho, ānanda, ime vighāsādā idāneva vighāsaṃ khāditvā unnadanti, pubbepi unnadantiyeva,  imepi upāsakā na idāneva sannisinnā, pubbepi sannisinnāyevā''ti vatvā therena yācito atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto amaccakule nibbattitvā vayappatto  rañño atthadhammānusāsako ahosi. athekasmiṃ kāle so rājā ``paccanto kupito''ti sutvā  pañcasate sindhave kappāpetvā caturaṅginiyā senāya gantvā paccantaṃ vūpasametvā bārāṇasimeva  paccāgantvā ``sindhavā kilantā allarasameva nesaṃ muddikapānaṃ dethā''ti āṇāpesi. sindhavā  gandhapānaṃ pivitvā assasālaṃ gantvā attano attano ṭhānesu aṭṭhaṃsu. tesaṃ pana ^a^M2.0088^ea^  dinnāvasiṭṭhakaṃ apparasaṃ bahukasaṭaṃ ahosi. manussā ``idaṃ kiṃ karomā''ti rājānaṃ pucchiṃsu.  rājā udakena madditvā makacipilotikāhi parissāvetvā ``ye gadrabhā sindhavānaṃ nivāpaṃ pahiṃsu,  tesaṃ dāpethā''ti dāpesi. gadrabhā kasaṭaudakaṃ pivitvā mattā hutvā viravantā rājaṅgaṇe vicariṃsu.  rājā mahāvātapānaṃ vivaritvā rājaṅgaṇaṃ olokayamāno samīpe ṭhitaṃ bodhisattaṃ āmantetvā  ``passa, ime ^a^P2.0097^ea^ gadrabhā kasaṭodakaṃ pivitvā mattā hutvā viravantā uppatantā  vicaranti, sindhavakule jātasindhavā pana gandhapānaṃ pivitvā nissaddā sannisinnā na  uppilavanti, kiṃ nu kho kāraṇa''nti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 65^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vālodakaṃ apparasaṃ nihīnaṃ, pitvā mado jāyati gadrabhānaṃ. <br/><br/>[22] imañca pitvāna rasaṃ paṇītaṃ, mado na sañjāyati sindhavāna''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0080^ea^ ^b^vālodaka^eb^nti makacivālehi parissāvitaudakaṃ.  ``vāludaka''ntipi pāṭho. ^b^nihīna^eb^nti nihīnarasabhāvena nihīnaṃ. ^b^na sañjāyatī^eb^ti  sindhavānaṃ mado na jāyati, kiṃ nu kho kāraṇanti pucchi.<br/><br/>[03] athassa kāraṇaṃ ācikkhanto bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 66^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appaṃ pivitvāna nihīnajacco, so majjatī tena janinda puṭṭho. <br/><br/>[22] dhorayhasīlī ca kulamhi jāto, na majjatī aggarasaṃ pivitvā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tena janinda puṭṭho^eb^ti janinda uttamarāja yo nihīnajacco, tena  nihīnajaccabhāvena puṭṭho majjati pamajjati. ^b^dhorayhasīlī^eb^ti dhorayhasīlo dhuravahanakāacārena  sampanno jātisindhavo. ^b^aggarasa^eb^nti sabbapaṭhamaṃ gahitaṃ muddikarasaṃ pivitvāpi na majjati.<br/><br/>[03] rājā bodhisattassa vacanaṃ sutvā gadrabhe rājaṅgaṇā nīharāpetvā tasseva ovāde ṭhito  dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā pañcasatā ^a^M2.0089^ea^  gadrabhā ime vighāsādā ahesuṃ, pañcasatā sindhavā ime upāsakā, rājā ānando,  paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vālodakajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 189
title:
  [] . asadisajātakavaṇṇanā^[] . saṅgāmāvacarajātakavaṇṇanā^[] . vālodakajātakavaṇṇanā^[] . giridattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dūsito^eb^ ^a^P2.0098^ea^ ^b^giridattenā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto ekaṃ  vipakkhaseviṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. vatthu heṭṭhā ^b^mahiḷāmukhajātake^eb^ (jā0 1.1.26)  kathitameva. satthā pana ``na, bhikkhave, ayaṃ bhikkhu idāneva vipakkhaṃ sevati, pubbepesa  vipakkhasevakoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V2.0081^ea^ bārāṇasiyaṃ sāmarājā rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto amaccakule  nibbattitvā vayappatto tassa atthadhammānusāsako ahosi. rañño pana paṇḍavo nāma maṅgalasso,  tassa giridatto nāma assabandho, so khañjo ahosi. asso mukharajjuke gahetvā taṃ purato  purato gacchantaṃ disvā ``maṃ esa sikkhāpetī''ti saññāya tassa anusikkhanto khañjo ahosi.  tassa assassa khañjabhāvaṃ rañño ārocesuṃ, rājā vejje pesesi. te gantvā assassa sarīre  rogaṃ apassantā ``rogamassa na passāmā''ti rañño kathayiṃsu. rājā bodhisattaṃ pesesi --  ``gaccha vayassa, ettha kāraṇaṃ jānāhī''ti. so gantvā khañjāssabandhasaṃsaggena tassa  khañjabhūtabhāvaṃ ñatvā rañño tamatthaṃ ārocetvā ``saṃsaggadosena nāma evaṃ hotī''ti dassento  paṭhamaṃ gāthamāha --- <br/><br/>[40] 67^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dūsito giridattena, hayo sāmassa paṇḍavo. <br/><br/>[22] porāṇaṃ pakatiṃ hitvā, tassevānuvidhiyyatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^hayo sāmassā^eb^ti sāmassa rañño maṅgalasso. ^b^porāṇaṃ pakatiṃ hitvā^eb^ti  attano porāṇapakatiṃ siṅgārabhāvaṃ pahāya. ^b^anuvidhiyyatī^eb^ti anusikkhati.<br/><br/>[03] atha ^a^M2.0090^ea^ naṃ rājā ``idāni vayassa kiṃ kattabba''nti pucchi. bodhisatto  ``sundaraṃ assabandhaṃ labhitvā yathā porāṇo bhavissatī''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 68^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace ^a^P2.0099^ea^ ca tanujo poso, sikharākārakappito. <br/><br/>[27] ānane naṃ gahetvāna, maṇḍale parivattaye. <br/><br/>[22] khippameva pahantvāna, tassevānuvidhiyyatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tanujo^eb^ti tassa anujo. anurūpaṃ jāto hi anujo, tassa anujo tanujo.  idaṃ vuttaṃ hoti -- sace hi, mahārāja, tassa siṅgārassa ācārasampannassa assassa anurūpaṃ  jāto siṅgāro ācārasampanno poso. ^b^sikharākārakappito^eb^ti sikharena sundarena ākārena  kappitakesamassu taṃ assaṃ ānane gahetvā assamaṇḍale parivatteyya, khippamevesa taṃ khañjabhāvaṃ  pahāya ``ayaṃ siṅgāro ācārasampanno assagopako maṃ sikkhāpetī''ti saññāya khippameva tassa  anuvidhiyyati anusikkhissati, pakatibhāveyeva ṭhassatīti attho. rājā tathā ^a^V2.0082^ea^  kāresi, asso pakatibhāve patiṭṭhāsi. rājā ``tiracchānānampi nāma āsayaṃ jānissatī''ti  tuṭṭhacitto bodhisattassa mahantaṃ yasaṃ adāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā giridatto devadatto  ahosi, asso vipakkhasevako bhikkhu, rājā ānando, amaccapaṇḍito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] giridattajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 190
title:
  [] . saṅgāmāvacarajātakavaṇṇanā^[] . vālodakajātakavaṇṇanā^[] . giridattajātakavaṇṇanā^[] . anabhiratijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yathodake āvile appasanne^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ brāhmaṇakumāraṃ  ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kira eko brāhmaṇakumāro tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū bahū khattiyakumāre  ca brāhmaṇakumāre ca mante vācesi. so aparabhāge gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā  vatthālaṅkāradāsadāsikhettavatthugomahiṃsaputtadārādīnaṃ ^a^M2.0091^ea^ atthāya cintayamāno  rāgadosamohavasiko hutvā āvilacitto ahosi, mante paṭipāṭiyā parivattetuṃ nāsakkhi, ito  cito ca mantā na paṭibhaṃsu. so ekadivasaṃ bahuṃ gandhamālādiṃ gahetvā jetavanaṃ gantvā satthāraṃ  pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi ^a^P2.0100^ea^. satthā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā  ``kiṃ, māṇava, mante vācesi, paguṇā te mantā''ti pucchi. ``pubbe me, bhante, mantā paguṇā  ahesuṃ, gharāvāsassa pana gahitakālato paṭṭhāya cittaṃ me āvilaṃ jātaṃ, tena me mantā na  paguṇā''ti. atha naṃ satthā ``na kho, māṇava, idāneva, pubbepi te cittassa anāvilakāle tava  mantā paguṇā ahesuṃ, rāgādīhi pana āvilakāle tava mantā na paṭibhaṃsū''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā  vayappatto takkasilāyaṃ mante uggaṇhitvā disāpāmokkho ācariyo hutvā bārāṇasiyaṃ bahū  khattiyakumāre ca brāhmaṇakumāre ca mante vācesi. tassa santike eko brāhmaṇamāṇavo tayo vede  paguṇe akāsi, ekapadepi nikkaṅkho piṭṭhiācariyo hutvā mante vācesi. so aparena samayena  gharāvāsaṃ gahetvā gharāvāsacintāya āvilacitto mante parivattetuṃ nāsakkhi. atha naṃ ācariyo  attano santikaṃ āgataṃ ``kiṃ, māṇava, paguṇā te mantā''ti pucchitvā ``gharāvāsagahitakālato  ^a^V2.0083^ea^ paṭṭhāya me cittaṃ āvilaṃ jātaṃ, mante parivattetuṃ na sakkomī''ti vutte ``tāta,  āvile cittamhi paguṇāpi mantā na paṭibhanti, anāvile pana citte appaṭibhāṇaṃ nāma natthī''ti  vatvā imā gāthā āha -- <br/><br/>[40] 69^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathodake āvile appasanne, na passati sippikasambukañca. <br/><br/>[27] sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ āvilamhi citte. <br/><br/>[22] na so passati attadatthaṃ paratthaṃ.. <br/><br/>[40] 70^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathodake ^a^M2.0092^ea^ acche vippasanne, so passati sippikasambukañca. <br/><br/>[27] sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ ^a^P2.0101^ea^ anāvilamhi citte. <br/><br/>[22] so passati atthadatthaṃ parattha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^āvile^eb^ti kaddamāluḷite. ^b^appasanne^eb^ti tāyeva āvilatāya avippasanne.  ^b^sippikasambukañcā^eb^ti sippikañca sambukañca. ^b^macchagumba^eb^nti macchaghaṭaṃ. ^b^evaṃ  āvilamhī^eb^ti evameva rāgādīhi āvile citte. ^b^attadatthaṃ parattha^eb^nti neva attadatthaṃ na  paratthaṃ passatīti attho. ^b^so passatī^eb^ti evameva anāvile citte so puriso attadatthaṃ  paratthañca passatīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  brāhmaṇakumāro sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā māṇavo ayameva māṇavo ahosi, ācariyo  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] anabhiratijātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 191
title:
  [] . vālodakajātakavaṇṇanā^[] . giridattajātakavaṇṇanā^[] . anabhiratijātakavaṇṇanā^[] . dadhivāhanajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vaṇṇagandharasūpeto^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto vipakkhaseviṃ bhikkhuṃ ārabbha  kathesi. vatthu heṭṭhā kathitameva. satthā pana ``bhikkhave, asādhusannivāso nāma pāpo  anatthakaro, tattha manussabhūtānaṃ tāva pāpasannivāsassa anatthakaratāya kiṃ vattabbaṃ, pubbe pana  asātena amadhurena nimbarukkhena saddhiṃ sannivāsamāgamma madhuraraso dibbarasapaṭibhāgo acetano  ambarukkhopi amadhuro tittako jāto''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte ^a^V2.0084^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente kāsiraṭṭhe cattāro bhātaro  brāhmaṇā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantapadese paṭipāṭiyā paṇṇasālā katvā vāsaṃ kappesuṃ. tesaṃ  jeṭṭhakabhātā kālaṃ katvā sakkattaṃ pāpuṇi. so taṃ kāraṇaṃ ñatvā antarantarā sattaṭṭhadivasaccayena  tesaṃ ^a^M2.0093^ea^ upaṭṭhānaṃ gacchanto ekadivasaṃ jeṭṭhakatāpasaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīditvā  ^a^P2.0102^ea^ -- ``bhante, kena te attho''ti pucchi. paṇḍurogo tāpaso ``agginā me  attho''ti āha. so taṃ sutvā tassa vāsipharasukaṃ adāsi. vāsipharasuko nāma daṇḍe  pavesanavasena vāsipi hoti pharasupi. tāpaso ``ko me imaṃ ādāya dārūni āharissatī''ti  āha. atha naṃ sakko evamāha -- ``yadā te, bhante, dārūhi attho, imaṃ pharasuṃ hatthena  paharitvā `dārūni me āharitvā aggiṃ karohī'ti vadeyyāsi, dārūni āharitvā aggiṃ katvā  dassatī''ti. tassa vāsipharasukaṃ datvā dutiyampi upasaṅkamitvā ``bhante, kena te attho''ti  pucchi. tassa paṇṇasālāya hatthimaggo hoti, so hatthīhi upadduto ``hatthīnaṃ me vasena dukkhaṃ  uppajjati, te palāpehī''ti āha. sakko tassa ekaṃ bheriṃ upanāmetvā ``bhante, imasmiṃ tale  pahaṭe tumhākaṃ paccāmittā palāyissanti, imasmiṃ tale pahaṭe mettacittā hutvā caturaṅginiyā senāya  parivāressantī''ti vatvā taṃ bheriṃ datvā kaniṭṭhassa santikaṃ gantvā ``bhante, kena te attho''ti  pucchi. sopi paṇḍurogadhātukova, tasmā ``dadhinā me attho''ti āha. sakko tassa ekaṃ  dadhighaṭaṃ datvā ``sace tumhe icchamānā imaṃ āsiñceyyātha, mahānadī hutvā mahoghaṃ pavattetvā  tumhākaṃ rajjaṃ gahetvā dātuṃ samatthopi bhavissatī''ti vatvā pakkāmi. tato paṭṭhāya vāsipharasuko  jeṭṭhabhātikassa aggiṃ karoti, itarena bheritale pahaṭe hatthī palāyanti, kaniṭṭho dadhiṃ paribhuñjati.<br/><br/>[03] tasmiṃ kāle eko sūkaro ekasmiṃ purāṇagāmaṭṭhāne caranto ānubhāvasampannaṃ ekaṃ  maṇikkhandhaṃ addasa. so taṃ maṇikkhandhaṃ mukhena ḍaṃsitvā tassānubhāvena ākāse uppatitvā  samuddassa majjhe ekaṃ dīpakaṃ gantvā ``ettha dāni mayā vasituṃ vaṭṭatī''ti otaritvā phāsukaṭṭhāne  ekassa udumbararukkhassa heṭṭhā ^a^P2.0103^ea^ vāsaṃ kappesi. so ekadivasaṃ tasmiṃ  rukkhamūle maṇikkhandhaṃ purato ṭhapetvā niddaṃ okkami. atheko kāsiraṭṭhavāsī manusso  ``nirupakāro esa amhāka''nti mātāpitūhi gehā nikkaḍḍhito ekaṃ paṭṭanagāmaṃ gantvā nāvikānaṃ  kammakāro hutvā nāvaṃ āruyha ^a^M2.0094^ea^ samuddamajjhe bhinnāya nāvāya phalake nipanno taṃ  dīpakaṃ patvā phalāphalāni pariyesanto taṃ sūkaraṃ niddāyantaṃ disvā saṇikaṃ gantvā maṇikkhandhaṃ  gaṇhitvā tassa ānubhāvena ākāse uppatitvā udumbararukkhe nisīditvā cintesi -- ``ayaṃ  sūkaro ^a^V2.0085^ea^ imassa maṇikkhandhassa ānubhāvena ākāsacāriko hutvā idha vasati maññe,  mayā paṭhamameva imaṃ sūkaraṃ māretvā maṃsaṃ khāditvā pacchā gantuṃ vaṭṭatī''ti. so ekaṃ daṇḍakaṃ  bhañjitvā tassa sīse pāteti. sūkaro pabujjhitvā maṇiṃ apassanto ito cito ca kampamāno  vidhāvati, rukkhe nisinnapuriso hasi. sūkaro olokento taṃ disvā taṃ rukkhaṃ sīsena  paharitvā tattheva mato.<br/><br/>[03] so puriso otaritvā aggiṃ katvā tassa maṃsaṃ pacitvā khāditvā ākāse uppatitvā  himavantamatthakena gacchanto assamapadaṃ disvā jeṭṭhabhātikassa tāpasassa assame otaritvā  dvīhatīhaṃ vasitvā tāpasassa vattapaṭivattaṃ akāsi, vāsipharasukassa ānubhāvañca passi. so  ``imaṃ mayā gahetuṃ vaṭṭatī''ti maṇikkhandhassa ānubhāvaṃ tāpasassa dassetvā ``bhante, imaṃ maṇiṃ  gahetvā vāsipharasukaṃ dethā''ti āha. tāpaso ākāsena caritukāmo taṃ gahetvā vāsipharasukaṃ  adāsi. so taṃ gahetvā thokaṃ gantvā vāsipharasukaṃ paharitvā ``vāsipharasuka tāpasassa sīsaṃ  chinditvā maṇikkhandhaṃ me āharā''ti āha. so gantvā tāpasassa sīsaṃ chinditvā  maṇikkhandhaṃ āhari. so vāsipharasukaṃ paṭicchannaṭṭhāne ṭhapetvā majjhimatāpasassa santikaṃ ^a^P2.0104^ea^  gantvā katipāhaṃ vasitvā bheriyā ānubhāvaṃ disvā maṇikkhandhaṃ datvā bheriṃ gaṇhitvā  purimanayeneva tassapi sīsaṃ chindāpetvā kaniṭṭhaṃ upasaṅkamitvā dadhighaṭassa ānubhāvaṃ disvā  maṇikkhandhaṃ datvā dadhighaṭaṃ gahetvā purimanayeneva tassa sīsaṃ chindāpetvā maṇikkhandhañca  vāsipharasukañca bheriñca dadhighaṭañca gahetvā ākāse uppatitvā bārāṇasiyā avidūre ṭhatvā  bārāṇasirañño ``yuddhaṃ vā me detu rajjaṃ vā''ti ekassa purisassa hatthe paṇṇaṃ pāhesi.<br/><br/>[03] rājā sāsanaṃ sutvāva ``coraṃ gaṇhissāmī''ti nikkhami. so ekaṃ bheritalaṃ pahari,  caturaṅginī senā parivāresi. rañño avattharaṇabhāvaṃ ñatvā dadhighaṭaṃ vissajjesi, mahānadī  pavatti. mahājano dadhimhi osīditvā nikkhamituṃ nāsakkhi. vāsipharasukaṃ paharitvā  ``rañño sīsaṃ āharā''ti ^a^M2.0095^ea^ āha, vāsipharasuko gantvā rañño sīsaṃ āharitvā  pādamūle nikkhipi. ekopi āvudhaṃ ukkhipituṃ nāsakkhi. so mahantena balena parivuto  nagaraṃ pavisitvā abhisekaṃ kāretvā dadhivāhano nāma rājā hutvā dhammena samena rajjaṃ kāresi.<br/><br/>[03] tassekadivasaṃ mahānadiyaṃ jālakaraṇḍake kīḷantassa kaṇṇamuṇḍadahato devaparibhogaṃ ekaṃ  ambapakkaṃ āgantvā jāle laggi, jālaṃ ukkhipantā taṃ disvā rañño adaṃsu. taṃ mahantaṃ  ghaṭappamāṇaṃ ^a^V2.0086^ea^ parimaṇḍalaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ahosi. rājā ``kissa phalaṃ nāmeta''nti  vanacarake pucchitvā ``ambaphala''nti sutvā paribhuñjitvā tassa aṭṭhiṃ attano uyyāne ropāpetvā  khīrodakena siñcāpesi. rukkho nibbattitvā tatiye saṃvacchare phalaṃ adāsi. ambassa sakkāro  mahā ahosi, khīrodakena siñcanti, gandhapañcaṅgulikaṃ denti, mālādāmāni parikkhipanti,  gandhatelena dīpaṃ jālenti, parikkhepo panassa paṭasāṇiyā ahosi. phalāni madhurāni  suvaṇṇavaṇṇāni ahesuṃ. dadhivāhanarājā aññesaṃ rājūnaṃ ambaphalaṃ pesento aṭṭhito  rukkhanibbattanabhayena ^a^P2.0105^ea^ aṅkuranibbattanaṭṭhānaṃ maṇḍūkakaṇṭakena vijjhitvā pesesi.  tesaṃ ambaṃ khāditvā aṭṭhi ropitaṃ na sampajjati. te ``kiṃ nu kho ettha kāraṇa''nti pucchantā  taṃ kāraṇaṃ jāniṃsu. <br/><br/>[01] atheko rājā uyyānapālaṃ pakkositvā ``dadhivāhanassa ambaphalānaṃ rasaṃ nāsetvā  tittakabhāvaṃ kātuṃ sakkhissasī''ti pucchitvā ``āma, devā''ti vutte ``tena hi gacchāhī''ti  sahassaṃ datvā pesesi. so bārāṇasiṃ gantvā ``eko uyyānapālo āgato''ti rañño  ārocāpetvā tena pakkosāpito pavisitvā rājānaṃ vanditvā ``tvaṃ uyyānapālo''ti puṭṭho  ``āma, devā''ti vatvā attano ānubhāvaṃ vaṇṇesi. rājā ``gaccha amhākaṃ uyyānapālassa  santike hohī''ti āha. te tato paṭṭhāya dve janā uyyānaṃ paṭijagganti. adhunāgato  uyyānapālo akālapupphāni suṭṭhu pupphāpento akālaphalāni gaṇhāpento uyyānaṃ ramaṇīyaṃ akāsi.  rājā tassa pasīditvā porāṇakauyyānapālaṃ nīharitvā tasseva uyyānaṃ adāsi. so  uyyānassa attano hatthagatabhāvaṃ ñatvā ambarukkhaṃ parivāretvā nimbe ca phaggavavalliyo ca ropesi,  anupubbena nimbā vaḍḍhiṃsu, mūlehi mūlāni, sākhāhi ca sākhā saṃsaṭṭhā onaddhavinaddhā ahesuṃ.  tena asātāmadhurasaṃsaggena tāvamadhuraphalo ^a^M2.0096^ea^ ambo tittako jāto  nimbapaṇṇasadisaraso, ambaphalānaṃ tittakabhāvaṃ ñatvā uyyānapālo palāyi.<br/><br/>[03] dadhivāhano uyyānaṃ gantvā ambaphalaṃ khādanto mukhe paviṭṭhaṃ ambarasaṃ nimbakasaṭaṃ viya  ajjhoharituṃ asakkonto kakkāretvā niṭṭhubhi. tadā bodhisatto tassa atthadhammānusāsako amacco  ahosi. rājā bodhisattaṃ āmantetvā ``paṇḍita, imassa rukkhassa porāṇakaparihārato parihīnaṃ  natthi, evaṃ santepissa phalaṃ tittakaṃ jātaṃ, kiṃ nu kho kāraṇa''nti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 71^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vaṇṇagandharasūpeto ^a^V2.0087^ea^ ^a^P2.0106^ea^, amboyaṃ ahuvā pure. <br/><br/>[22] tameva pūjaṃ labhamāno, kenambo kaṭukapphalo''ti..<br/><br/>[03] athassa kāraṇaṃ ācikkhanto bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 72^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pucimandaparivāro, ambo te dadhivāhana. <br/><br/>[27] mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ, sākhā sākhā nisevare. <br/><br/>[22] asātasannivāsena, tenambo kaṭukapphalo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pucimandaparivāro^eb^ti nimbarukkhaparivāro. ^b^sākhā sākhā nisevare^eb^ti  pucimandassa sākhāyo ambarukkhassa sākhāyo nisevanti. ^b^asātasannivāsenā^eb^ti amadhurehi  pucimandehi saddhiṃ sannivāsena. ^b^tenā^eb^ti tena kāraṇena ayaṃ ambo kaṭukapphalo asātaphalo  tittakaphalo jātoti.<br/><br/>[03] rājā tassa vacanaṃ sutvā sabbepi pucimande ca phaggavavalliyo ca chindāpetvā mūlāni  uddharāpetvā samantā amadhurapaṃsuṃ harāpetvā madhurapaṃsuṃ pakkhipāpetvā khīrodakasakkharodakagandhodakehi  ambaṃ paṭijaggāpesi. so madhurasaṃsaggena puna madhurova ahosi. rājā pakatiuyyānapālasseva  uyyānaṃ niyyādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā ahameva paṇḍitāmacco  ahosi''nti. <br/><br/>[06] dadhivāhanajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 192
title:
  [] . giridattajātakavaṇṇanā^[] . anabhiratijātakavaṇṇanā^[] . dadhivāhanajātakavaṇṇanā^[] . catumaṭṭhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ucce^eb^ ^a^M2.0097^ea^ ^b^viṭabhimāruyhā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ  mahallakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. ekadivasaṃ kira dvīsu aggasāvakesu aññamaññaṃ  pañhapucchanavissajjanakathāya nisinnesu eko mahallako bhikkhu tesaṃ santikaṃ gantvā tatiyo hutvā  nisīditvā ^a^P2.0107^ea^ ``bhante, mayampi tumhe pañhaṃ pucchissāma, tumhepi attano kaṅkhaṃ  amhe pucchathā''ti ^a^V2.0088^ea^ āha. therā taṃ jigucchitvā uṭṭhāya pakkamiṃsu. therānaṃ dhammaṃ  sotuṃ nisinnaparisā samāgamassa bhinnakāle satthu santikaṃ gantvā ``kiṃ akāle āgatatthā''ti  vutte taṃ kāraṇaṃ ārocayiṃsu. satthā ``na, bhikkhave, idāneva sāriputtamoggallānā etaṃ  jigucchitvā akathetvā pakkamanti, pubbepi pakkamiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññāyatane rukkhadevatā ahosi.  atha dve haṃsapotakā cittakūṭapabbatā nikkhamitvā tasmiṃ rukkhe nisīditvā gocarāya gantvā  nivattantāpi tasmiṃyeva vissamitvā cittakūṭaṃ gacchanti. gacchante gacchante kāle tesaṃ  bodhisattena saddhiṃ vissāso ahosi. gacchantā ca āgacchantā ca aññamaññaṃ sammoditvā  dhammakathaṃ kathetvā pakkamiṃsu. athekadivasaṃ tesu rukkhagge nisīditvā bodhisattena saddhiṃ kathentesu  eko siṅgālo tassa rukkhassa heṭṭhā ṭhatvā tehi haṃsapotakehi saddhiṃ mantento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 73^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ucce viṭabhimāruyha, mantayavho rahogatā. <br/><br/>[22] nīce oruyha mantavho, migarājāpi sossatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ucce viṭabhimāruyhā^eb^ti pakatiyā ca ucce imasmiṃ rukkhe uccataraṃ ekaṃ viṭapaṃ  abhiruhitvā. ^b^mantayavho^eb^ti mantetha kathetha. ^b^nīce oruyhā^eb^ti otaritvā nīce ṭhāne  ṭhatvā mantetha. ^b^migarājāpi sossatī^eb^ti attānaṃ migarājānaṃ katvā āha. haṃsapotakā  jigucchitvā uṭṭhāya cittakūṭameva gatā.<br/><br/>[03] tesaṃ gatakāle bodhisatto siṅgālassa dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 74^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ suvaṇṇo suvaṇṇena, devo devena mantaye. <br/><br/>[22] kiṃ tettha catumaṭṭhassa, bilaṃ pavisa jambukā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M2.0098^ea^ ^b^suvaṇṇo^eb^ti sundaravaṇṇo. ^b^suvaṇṇenā^eb^ti dutiyena  haṃsapotakena. ^b^devo devenā^eb^ti teyeva dve deve katvā katheti. ^b^catumaṭṭhassā^eb^ti sarīrena  ^a^P2.0108^ea^ jātiyā sarena guṇenāti imehi catūhi maṭṭhassa suddhassāti akkharattho.  asuddhaṃyeva pana taṃ pasaṃsāvacanena nindanto evamāha, catūhi ^a^V2.0089^ea^ lāmakassa kiṃ te ettha  siṅgālassāti ayamettha adhippāyo. ^b^``bilaṃ pavisā''^eb^ti idaṃ bodhisatto bheravārammaṇaṃ  dassetvā taṃ palāpento āha.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā siṅgālo mahallako  ahosi, dve haṃsapotakā sāriputtamoggallānā, rukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] catumaṭṭhajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 193
title:
  [] . anabhiratijātakavaṇṇanā^[] . dadhivāhanajātakavaṇṇanā^[] . catumaṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . sīhakotthujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sīhaṅgulī sīhanakho^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kokālikaṃ ārabbha kathesi.  ekadivasaṃ kira kokāliko aññesu bahussutesu dhammaṃ kathentesu sayampi kathetukāmo ahosīti  sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva vitthāretabbaṃ. taṃ pana pavattiṃ sutvā satthā ``na, bhikkhave, kokāliko  idāneva attano saddena pākaṭo jāto, pubbepi pākaṭo ahosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese sīho hutvā ekāya  siṅgāliyā saddhiṃ saṃvāsamanvāya puttaṃ paṭilabhi. so aṅgulīhi nakhehi kesarena vaṇṇena  saṇṭhānenāti imehi ākārehi pitusadiso ahosi, saddena mātusadiso. athekadivasaṃ deve  vassitvā vigate sīhesu naditvā sīhakīḷaṃ kīḷantesu sopi tesaṃ antare naditukāmo hutvā  siṅgālikaṃ nādaṃ nadi. athassa saddaṃ sutvā sīhā tuṇhī ahesuṃ. tassa saddaṃ sutvā aparo  bodhisattassa sajātiputto ``tāta, ayaṃ sīho vaṇṇādīhi amhehi ^a^M2.0099^ea^ samāno, saddo  panassa aññādiso, ko nāmeso''ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 75^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sīhaṅgulī sīhanakho, sīhapādapatiṭṭhito. <br/><br/>[22] so sīho sīhasaṅghamhi, eko nadati aññathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0109^ea^ ^b^sīhapādapatiṭṭhito^eb^ti sīhapādeheva patiṭṭhito. ^b^eko  nadati aññathā^eb^ti ekova avasesasīhehi asadisena siṅgālasaddena nadanto aññathā nadati.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V2.0090^ea^ sutvā bodhisatto ``tāta, esa tava bhātā siṅgāliyā putto, rūpena mayā  sadiso, saddena mātarā sadiso''ti vatvā siṅgāliputtaṃ āmantetvā ``tāta, tvaṃ ito paṭṭhāya idha  vasanto appasaddo vasa, sace puna nadissasi, siṅgālabhāvaṃ te jānissantī''ti ovadanto dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 76^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā tvaṃ nadi rājaputta, appasaddo vane vasa. <br/><br/>[22] sarena kho taṃ jāneyyuṃ, na hi te pettiko saro''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^rājaputtā^eb^ti sīhassa migarañño putta. imañca pana ovādaṃ sutvā puna so  nadituṃ nāma na ussahi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā siṅgālo kokāliko  ahosi, sajātiputto rāhulo, migarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sīhakotthujātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 194
title:
  [] . dadhivāhanajātakavaṇṇanā^[] . catumaṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . sīhakotthujātakavaṇṇanā^[] . sīhacammajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^netaṃ sīhassa nadita^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto kokālikaññeva ārabbha  kathesi. so imasmiṃ kāle sarabhaññaṃ bhaṇitukāmo ahosi. satthā taṃ pavattiṃ sutvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0100^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kassakakule  nibbattitvā vayappatto kasikammena jīvikaṃ kappesi. tasmiṃ kāle eko vāṇijo gadrabhabhārakena  vohāraṃ karonto vicarati. so gatagataṭṭhāne gadrabhassa piṭṭhito bhaṇḍikaṃ otāretvā gadrabhaṃ  sīhacammena pārupitvā sāliyavakhettesu ^a^P2.0110^ea^ vissajjeti. khettarakkhakā taṃ disvā  ``sīho''ti saññāya upasaṅkamituṃ na sakkonti. athekadivasaṃ so vāṇijo ekasmiṃ gāmadvāre  nivāsaṃ gahetvā pātarāsaṃ pacāpento tato gadrabhaṃ sīhacammaṃ pārupitvā yavakhette vissajjesi.  khettarakkhakā ``sīho''ti saññāya taṃ upasaṅkamituṃ asakkontā gehaṃ gantvā ārocesuṃ.  sakalagāmavāsino āvudhāni gahetvā saṅkhe dhamentā bheriyo vādentā khettasamīpaṃ gantvā  unnadiṃsu, gadrabho maraṇabhayabhīto gadrabharavaṃ ravi. athassa gadrabhabhāvaṃ ñatvā bodhisatto paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 77^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``netaṃ ^a^V2.0091^ea^ sīhassa naditaṃ, na byagghassa na dīpino. <br/><br/>[22] pāruto sīhacammena, jammo nadati gadrabho''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^jammo^eb^ti lāmako. gāmavāsinopi tassa gadrabhabhāvaṃ ñatvā taṃ aṭṭhīni bhañjantā  pothetvā sīhacammaṃ ādāya agamaṃsu.<br/><br/>[03] atha so vāṇijo āgantvā taṃ byasanabhāvappattaṃ gadrabhaṃ disvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 78^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``cirampi kho taṃ khādeyya, gadrabho haritaṃ yavaṃ. <br/><br/>[22] pāruto sīhacammena, ravamānova dūsayī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ta^eb^nti nipātamattaṃ, ayaṃ gadrabho attano gadrabhabhāvaṃ ajānāpetvā sīhacammena  pāruto cirampi kālaṃ haritaṃ yavaṃ khādeyyāti attho. ^b^ravamānova dūsayī^eb^ti attano pana  gadrabharavaṃ ravamānovesa attānaṃ dūsayi, natthettha sīhacammassa dosoti. tasmiṃ evaṃ kathenteyeva  gadrabho tattheva nipanno mari, vāṇijopi taṃ pahāya pakkāmi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā vāṇijo devadatto  ahosi, gadrabho kokāliko, paṇḍitakassako pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sīhacammajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 195
title:
  [] . catumaṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . sīhakotthujātakavaṇṇanā^[] . sīhacammajātakavaṇṇanā^[] . sīlānisaṃsajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^passa^eb^ ^a^P2.0111^ea^ ^a^M2.0101^ea^ ^b^saddhāya sīlassā^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto ekaṃ saddhaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. so kira saddho pasanno ariyasāvako ekadivasaṃ  jetavanaṃ gacchanto sāyaṃ aciravatinadītīraṃ gantvā nāvike nāvaṃ tīre ṭhapetvā dhammassavanatthāya  gate titthe nāvaṃ adisvā buddhārammaṇaṃ pītiṃ gahetvā nadiṃ otari, pādā udakamhi na osīdiṃsu.  so pathavītale gacchanto viya vemajjhaṃ gatakāle vīciṃ passi. athassa buddhārammaṇā pīti  mandā jātā, pādā osīdituṃ ārabhiṃsu, so puna buddhārammaṇaṃ pītiṃ daḷhaṃ katvā udakapiṭṭheneva  gantvā jetavanaṃ pavisitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. satthā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ  katvā ^a^V2.0092^ea^ ``upāsaka, kacci maggaṃ āgacchanto appakilamathena āgatosī''ti pucchitvā  ``bhante, buddhārammaṇaṃ pītiṃ gahetvā udakapiṭṭhe patiṭṭhaṃ labhitvā pathaviṃ maddanto viya āgatomhī''ti  vutte ``na kho pana, upāsaka, tvaññeva buddhaguṇe anussaritvā patiṭṭhaṃ laddho, pubbepi upāsakā  samuddamajjhe nāvāya bhinnāya buddhaguṇe anussarantā patiṭṭhaṃ labhiṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte kassapasammāsambuddhakāle sotāpanno ariyasāvako ekena nhāpitakuṭumbikena saddhiṃ  nāvaṃ abhiruhi, tassa nhāpitassa bhariyā ``ayya, imassa sukhadukkhaṃ tava bhāro''ti nhāpitaṃ  tassa upāsakassa hatthe nikkhipi. atha sā nāvā sattame divase samuddamajjhe bhinnā, tepi dve  janā ekasmiṃ phalake nipannā ekaṃ dīpakaṃ pāpuṇiṃsu. tattha so nhāpito sakuṇe māretvā  pacitvā khādanto upāsakassapi deti. upāsako ``alaṃ mayha''nti na khādati. so  cintesi -- ``imasmiṃ ṭhāne amhākaṃ ṭhapetvā tīṇi saraṇāni aññā patiṭṭhā natthī''ti. so  tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussari. athassānusarantassa tasmiṃ dīpake nibbatto nāgarājā attano  sarīraṃ mahānāvaṃ katvā māpesi, samuddadevatā ^a^P2.0112^ea^ niyāmako ahosi, nāvā sattahi  ratanehi pūrayittha, tayo kūpakā indanīlamaṇimayā ahesuṃ, suvaṇṇamayo laṅkāro, rajatamayāni  yottāni, suvaṇṇamayāni yaṭṭhiphiyāni.<br/><br/>[03] samuddadevatā ^a^M2.0102^ea^ nāvāya ṭhatvā ``atthi jambudīpagamikā''ti ghosesi.  upāsako ``mayaṃ gamissāmā''ti āha. tena hi ehi, nāvaṃ abhiruhāti. so nāvaṃ  abhiruhitvā nhāpitaṃ pakkosi, samuddadevatā -- ``tuyhaññeva labbhati, na etassā''ti āha.  ``kiṃkāraṇā''ti? ``etassa sīlaguṇācāro natthi, taṃ kāraṇaṃ. ahañhi tuyhaṃ nāvaṃ āhariṃ,  na etassā''ti. ``hotu, ahaṃ attanā dinnadānena rakkhitasīlena bhāvitabhāvanāya etassa pattiṃ  dammī''ti. nhāpito ``anumodāmi, sāmī''ti āha. devatā ``idāni gaṇhissāmī''ti  tampi āropetvā ubhopi jane samuddā nikkhāmetvā nadiyā bārāṇasiṃ gantvā attano ānubhāvena  dvinnampi tesaṃ gehe dhanaṃ patiṭṭhapetvā ``paṇḍiteheva saddhiṃ saṃsaggo nāma kātabbo. sace hi  imassa nhāpitassa iminā upāsakena saddhiṃ saṃsaggo nābhavissa, samuddamajjheyeva nassissā''ti  paṇḍitasaṃsaggaguṇaṃ kathayamānā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 79^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``passa saddhāya sīlassa, cāgassa ca ayaṃ phalaṃ. <br/><br/>[22] nāgo nāvāya vaṇṇena, saddhaṃ vahatupāsakaṃ.. <br/><br/>[40] 80^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbhireva ^a^V2.0093^ea^ samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ. <br/><br/>[22] satañhi sannivāsena, sotthiṃ gacchati nhāpito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^passā^eb^ti kañci aniyametvā passathāti ālapati. ^b^saddhāyā^eb^ti  lokiyalokuttarāya saddhāya. sīlepi eseva nayo. ^b^cāgassā^eb^ti deyyadhammapariccāgassa ceva  kilesapariccāgassa ca. ^b^ayaṃ phala^eb^nti idaṃ phalaṃ, guṇaṃ ānisaṃsanti attho. atha vā  cāgassa ca phalaṃ passa, ayaṃ nāgo nāvāya vaṇṇenāti evampettha attho daṭṭhabbo. ^b^nāvāya  vaṇṇenā^eb^ti nāvāya saṇṭhānena. ^b^saddha^eb^nti tīsu ratanesu patiṭṭhitasaddhaṃ. ^b^sabbhirevā^eb^ti  paṇḍitehiyeva ^a^P2.0113^ea^. ^b^samāsethā^eb^ti ekato āvaseyya, upavaseyyāti attho.  ^b^kubbethā^eb^ti kareyya. ^b^santhava^eb^nti mittasanthavaṃ. taṇhāsanthavo pana kenacipi saddhiṃ na  kātabbo. ^b^nhāpito^eb^ti nhāpitakuṭumbiko. ``nahāpito''tipi pāṭho.<br/><br/>[03] evaṃ samuddadevatā ākāse ṭhatvā dhammaṃ desetvā ovaditvā nāgarājānaṃ gaṇhitvā attano  vimānameva agamāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0103^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi -- saccapariyosāne upāsako sakadāgāmiphale patiṭṭhahi. ``tadā sotāpannaupāsako  parinibbāyi, nāgarājā sāriputto ahosi, samuddadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sīlānisaṃsajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] asadisavaggo catuttho. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] asadisañca saṅgāmaṃ, vālodakaṃ giridattaṃ. <br/><br/>[27] nabhirati dadhivāhaṃ, catumaṭṭhaṃ sīhakoṭṭhaṃ. <br/><br/>[22] sīhacammaṃ sīlānisaṃsaṃ.. 


volume: 111
item: 196
title: [] . sīhakotthujātakavaṇṇanā^[] . sīhacammajātakavaṇṇanā^ruhakavaggo^[] . ruhakajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^api^eb^ ^a^V2.0094^ea^ ^b^ruhaka chinnāpī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. vatthu aṭṭhakanipāte ^b^indriyajātake^eb^ (jā0 1.8.60  ādayo) āvibhavissati. satthā pana taṃ bhikkhuṃ ``ayaṃ te bhikkhu itthī anatthakārikā,  pubbepi te esā sarājikāya parisāya majjhe lajjāpetvā gehā nikkhamanākāraṃ kāresī''ti vatvā  tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi  nibbattitvā vayappatto pitu accayena rajje patiṭṭhāya dhammena rajjaṃ kāresi. tassa ruhako nāma  purohito ahosi, tassa purāṇī nāma brāhmaṇī bhariyā. rājā brāhmaṇassa assabhaṇḍakena  alaṅkaritvā assaṃ adāsi. so taṃ assaṃ āruyha rañño upaṭṭhānaṃ gacchati. atha naṃ  alaṅkatāssassa piṭṭhe nisīditvā gacchantaṃ āgacchantañca disvā tahiṃ tahiṃ ṭhitā manussā  ``aho ^a^M2.0104^ea^ assassa rūpaṃ, aho asso sobhatī''ti assameva pasaṃsanti. so  gehaṃ āgantvā pāsādaṃ abhiruyha bhariyaṃ āmantesi -- ``bhadde ^a^P2.0114^ea^, amhākaṃ asso  ativiya sobhati, ubhosu passesu ṭhitā manussā amhākaṃ assameva vaṇṇentī''ti. sā pana  brāhmaṇī thokaṃ chinnikā dhuttikadhātukā, tena naṃ evamāha -- ``ayya, tvaṃ assassa sobhanakāraṇaṃ  na jānāsi, ayaṃ asso attano alaṅkataṃ assabhaṇḍakaṃ nissāya sobhati, sace tvampi asso  viya sobhitukāmo assabhaṇḍakaṃ piḷandhitvā antaravīthiṃ oruyha asso viya pāde koṭṭayamāno  gantvā rājānaṃ passa, rājāpi taṃ vaṇṇayissati, manussāpi taññeva vaṇṇayissantī''ti.<br/><br/>[03] so ummattakajātiko brāhmaṇo tassā vacanaṃ sutvā ``iminā nāma kāraṇena sā maṃ  vadatī''ti ajānitvā tathāsaññī hutvā tathā akāsi. ye ye passanti, te te parihāsaṃ  karontā ``sobhati ācariyo''ti vadiṃsu. rājā pana naṃ ``kiṃ, ācariya, pittaṃ te kupitaṃ  ^a^V2.0095^ea^, ummattakosi jāto''tiādīni vatvā lajjāpesi. tasmiṃ kāle brāhmaṇo ``ayuttaṃ  mayā kata''nti lajjito brāhmaṇiyā kujjhitvā ``tāyamhi sarājikāya parisāya antare  lajjāpito, pothetvā taṃ nikkaḍḍhissāmī''ti gehaṃ agamāsi. dhuttikabrāhmaṇī tassa kujjhitvā  āgamanabhāvaṃ ñatvā puretaraññeva cūḷadvārena nikkhamitvā rājanivesanaṃ gantvā catūhapañcāhaṃ tattheva  ahosi. rājā taṃ kāraṇaṃ ñatvā purohitaṃ pakkosāpetvā ``ācariya, mātugāmassa nāma doso  hotiyeva, brāhmaṇiyā khamituṃ vaṭṭatī''ti khamāpanatthāya paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 81^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api ruhaka chinnāpi, jiyā sandhīyate puna. <br/><br/>[22] sandhīyassu purāṇiyā, mā kodhassa vasaṃ gamī''ti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ saṅkhepattho -- bho ruhaka, nanu chinnāpi dhanujiyā puna sandhīyati ghaṭīyati,  evameva tvampi purāṇiyā saddhiṃ sandhīyassu, kodhassa vasaṃ mā gamīti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^P2.0115^ea^ ^a^M2.0105^ea^ sutvā ruhako dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 82^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vijjamānesu vākesu, vijjamānesu kārisu. <br/><br/>[22] aññaṃ jiyaṃ karissāmi, alaññeva purāṇiyā''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- mahārāja, dhanukāramuduvākesu ca jiyakārakesu ca manussesu vijjamānesu aññaṃ  jiyaṃ karissāmi, imāya chinnāya purāṇiyā jiyāya alaṃ, natthi me koci atthoti. evañca  pana vatvā taṃ nīharitvā aññaṃ brāhmaṇiṃ ānesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi --  saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā, brāhmaṇī, purāṇadutiyikā  ahosi, ruhako ukkaṇṭhitabhikkhu, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ruhakajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 197
title: [] . sīhacammajātakavaṇṇanā^ruhakavaggo^[] . ruhakajātakavaṇṇanā^[] . sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^itthī^eb^ ^a^V2.0096^ea^ ^b^siyā rūpavatī^eb^ti idaṃ sirikāḷakaṇṇijātakaṃ  mahāumaṅgajātake āvibhavissati. <br/><br/>[06] sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 198
title: ruhakavaggo^[] . ruhakajātakavaṇṇanā^[] . sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^[] . cūḷapadumajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^ayameva sā ahamapi so anañño^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ  ārabbha kathesi. vatthu ^b^ummādantījātake^eb^ (jā0 2.20.57 ādayo) āvibhavissati.  so pana bhikkhu satthārā ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhito''ti vutte ``saccaṃ, bhagavā''ti  vatvā ``kena pana tvaṃ ukkaṇṭhāpito''ti vutte ^a^M2.0106^ea^ ``ahaṃ, bhante, ekaṃ  alaṅkatapaṭiyattaṃ mātugāmaṃ disvā kilesānuvattako hutvā ukkaṇṭhitomhī''ti āha. atha naṃ satthā  ``bhikkhu, mātugāmo nāma akataññū mittadubbhī bahumāyā, porāṇakapaṇḍitāpi attano  dakkhiṇajāṇulohitaṃ pāyetvā yāvajīvitadānampi datvā mātugāmassa cittaṃ na labhiṃsū''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0116^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa  aggamahesiyā kucchimhi nibbatti, nāmaggahaṇadivase cassa ``padumakumāro''ti nāmaṃ akaṃsu.  tassa aparena cha kaniṭṭhabhātikā ahesuṃ. te sattapi janā anupubbena vuḍḍhippattā gharāvāsaṃ gahetvā  rañño sahāyā viya vicaranti. athekadivasaṃ rājā rājaṅgaṇaṃ olokento ṭhito te  mahāparivārena rājupaṭṭhānaṃ āgacchante disvā ``ime maṃ vadhitvā rajjampi gaṇheyyu''nti āsaṅkaṃ  uppādetvā te pakkosāpetvā -- ``tātā, tumhe imasmiṃ nagare vasituṃ na labhatha, aññattha gantvā  mama accayena āgantvā kulasantakaṃ rajjaṃ gaṇhathā''ti āha. te pitu vacanaṃ sampaṭicchitvā  roditvā kanditvā attano attano gharāni gantvā pajāpatiyo ādāya ``yattha vā tattha vā  gantvā jīvissāmā''ti nagarā nikkhamitvā maggaṃ gacchantā ekaṃ kantāraṃ patvā annapānaṃ  alabhamānā khudaṃ adhivāsetuṃ asakkontā ``mayaṃ jīvamānā itthiyo labhissāmā''ti kaniṭṭhassa  bhariyaṃ māretvā terasa koṭṭhāse katvā maṃsaṃ khādiṃsu. bodhisatto attano ca bhariyāya ca  laddhakoṭṭhāsesu ekaṃ ṭhapetvā ekaṃ dvepi khādiṃsu. evaṃ cha divase cha itthiyo māretvā maṃsaṃ  khādiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V2.0097^ea^ pana divase divase ekekaṃ ṭhapetvā cha koṭṭhāse ṭhapesi. sattame  divase ``bodhisattassa bhariyaṃ māressāmā''ti vutte bodhisatto te cha koṭṭhāse tesaṃ datvā ``ajja  tāva ime cha koṭṭhāse khādatha, sve jānissāmā''ti vatvā tesaṃ maṃsaṃ khāditvā niddāyanakāle  bhariyaṃ gahetvā palāyi. sā thokaṃ gantvā ``gantuṃ na sakkomi, sāmī''ti āha. atha naṃ  bodhisatto khandhenādāya aruṇuggamanavelāya kantārā nikkhami. sā sūriye uggate  ``pipāsitāmhi, sāmī''ti āha. bodhisatto ``udakaṃ natthi, bhadde''ti vatvā punappunaṃ kathite  khaggena ^a^M2.0107^ea^ dakkhiṇajāṇukaṃ paharitvā -- ``bhadde, pānīyaṃ natthi, idaṃ pana me  dakkhiṇajāṇulohitaṃ pivamānā nisīdāhī''ti āha. sā tathā akāsi. te anupubbena  mahāgaṅgaṃ patvā pivitvā ca nhatvā ca phalāphalaṃ khāditvā phāsukaṭṭhāne vissamitvā ekasmiṃ  gaṅgānivattane assamapadaṃ māpetvā vāsaṃ kappesuṃ.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ uparigaṅgāya rājāparādhikaṃ coraṃ hatthapāde ca kaṇṇanāsañca chinditvā ekasmiṃ  ambaṇake nipajjāpetvā mahāgaṅgāya pavāhesuṃ. so mahantaṃ aṭṭassaraṃ karonto taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi.  bodhisatto tassa karuṇaṃ paridevitasaddaṃ sutvā ``dukkhappatto satto mayi ṭhite mā nassī''ti  gaṅgātīraṃ gantvā taṃ uttāretvā assamapadaṃ ānetvā kāsāvadhovanalepanādīhi vaṇapaṭikammaṃ akāsi.  bhariyā panassa ``evarūpaṃ nāma dussīlaṃ kuṇṭhaṃ gaṅgāya āvāhetvā paṭijagganto vicaratī''ti  vatvā taṃ kuṇṭhaṃ jigucchamānā niṭṭhubhantī vicarati. bodhisatto tassa vaṇesu saṃviruḷhesu  bhariyāya saddhiṃ taṃ assamapadeyeva ṭhapetvā aṭavito phalāphalāni āharitvā tañca bhariyañca  posesi. tesu evaṃ vasantesu sā itthī etasmiṃ kuṇṭhe paṭibaddhacittā hutvā tena saddhiṃ anācāraṃ  caritvā ekenupāyena bodhisattaṃ māretukāmā hutvā evamāha -- ``sāmi, ahaṃ tumhākaṃ aṃse  nisīditvā kantārā nikkhamamānā ekaṃ pabbataṃ oloketvā ayye pabbatamhi nibbattadevate `sace  ahaṃ sāmikena saddhiṃ arogā jīvitaṃ labhissāmi, balikammaṃ te karissāmī'ti āyāciṃ, sā maṃ  idāni uttāseti, karomassā balikamma''nti. bodhisatto taṃ māyaṃ ajānanto ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā balikammaṃ sajjetvā tāya balibhājanaṃ gāhāpetvā pabbatamatthakaṃ abhiruhi. atha naṃ  ^a^P2.0118^ea^ sā evamāha -- ``sāmi, devatāyapi tvaññeva uttamadevatā, paṭhamaṃ tāva taṃ  vanapupphehi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā vanditvā pacchā devatāya balikammaṃ karissāmī''ti. sā  bodhisattaṃ papātābhimukhaṃ ṭhapetvā vanapupphehi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā vanditukāmā viya hutvā  piṭṭhipasse ṭhatvā piṭṭhiyaṃ paharitvā papāte pātetvā ``diṭṭhā me paccāmittassa piṭṭhī''ti tuṭṭhamānasā  pabbatā orohitvā kuṇṭhassa santikaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] bodhisattopi ^a^V2.0098^ea^ ^a^M2.0108^ea^ papātānusārena pabbatā patanto  udumbararukkhamatthake ekasmiṃ akaṇṭake pattasañchanne gumbe laggi, heṭṭhāpabbataṃ pana orohituṃ na  sakkā. so udumbaraphalāni khāditvā sākhantare nisīdi. atheko mahāsarīro godharājā  heṭṭhāpabbatapādato abhiruhitvā tasmiṃ udumbaraphalāni khādati. so taṃ divasaṃ bodhisattaṃ disvā  palāyi, punadivase āgantvā ekasmiṃ passe phalāni khāditvā pakkāmi. so evaṃ punappunaṃ  āgacchanto bodhisattena saddhiṃ vissāsaṃ āpajjitvā ``tvaṃ imaṃ ṭhānaṃ kena kāraṇena  āgatosī''ti pucchitvā ``iminā nāma kāraṇenā''ti vutte ``tena hi mā bhāyī''ti vatvā  bodhisattaṃ attano piṭṭhiyaṃ nipajjāpetvā otāretvā araññato nikkhamitvā mahāmagge ṭhapetvā ``tvaṃ  iminā maggena gacchāhī''ti uyyojetvā araññameva pāvisi. bodhisatto ekaṃ gāmakaṃ gantvā  tattheva vasanto pitu kālakatabhāvaṃ sutvā bārāṇasiṃ gantvā kulasantake rajje patiṭṭhāya padumarājā  nāma hutvā dasa rājadhamme akopetvā dhammena rajjaṃ kārento catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe  nivesanadvāreti cha dānasālāyo kāretvā devasikaṃ cha satasahassāni vissajjetvā dānaṃ adāsi.<br/><br/>[03] sāpi kho itthī taṃ kuṇṭhaṃ khandhe nisīdāpetvā araññā nikkhamitvā manussapathe bhikkhaṃ  caramānā yāgubhattaṃ saṃharitvā taṃ kuṇṭhaṃ posesi. manussā ``ayaṃ te kiṃ hotī''ti ^a^P2.0119^ea^  pucchiyamānā ``ahaṃ etassa mātuladhītā, pitucchāputto me eso, etasseva maṃ adaṃsu,  sāhaṃ vajjhappattampi attano sāmikaṃ ukkhipitvā pariharantī bhikkhaṃ caritvā posemī''ti.  manussā ``ayaṃ patibbatā''ti tato paṭṭhāya bahutaraṃ yāgubhattaṃ adaṃsu. apare pana janā evamāhaṃsu  -- ``tvaṃ mā evaṃ vicari, padumarājā bārāṇasiyaṃ rajjaṃ kāreti, sakalajambudīpaṃ saṅkhobhetvā  dānaṃ deti, so taṃ disvā tussissati, tuṭṭho te bahuṃ dhanaṃ dassati, tava sāmikaṃ idheva  nisīdāpetvā gacchā''ti thiraṃ katvā vettapacchiṃ adaṃsu. sā anācārā taṃ kuṇṭhaṃ vettapacchiyaṃ  nisīdāpetvā pacchiṃ ukkhipitvā bārāṇasiṃ gantvā dānasālāsu bhuñjamānā vicarati. bodhisatto  alaṅkatahatthikkhandhavaragato dānaggaṃ gantvā aṭṭhannaṃ vā dasannaṃ vā sahatthā dānaṃ datvā puna gehaṃ  gacchati ^a^M2.0109^ea^. sā anācārā taṃ kuṇṭhaṃ pacchiyaṃ nisīdāpetvā pacchiṃ ukkhipitvā  tassa gamanamagge aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] rājā disvā ``kiṃ eta''nti pucchi. ``ekā, deva, patibbatā''ti. atha naṃ  pakkosāpetvā sañjānitvā kuṇṭhaṃ pacchiyā nīharāpetvā ``ayaṃ te kiṃ hotī''ti pucchi. sā  ``pitucchāputto me, deva, kuladattiko sāmiko''ti āha. manussā taṃ antaraṃ ajānantā  ^a^V2.0099^ea^ ``aho patibbatā''tiādīni vatvā taṃ anācāritthiṃ vaṇṇayiṃsu. puna rājā  ``ayaṃ te kuṇṭho kuladattiko sāmiko''ti pucchi. sā rājānaṃ asañjānantī ``āma,  devā''ti sūrā hutvā kathesi. atha naṃ rājā ``kiṃ esa bārāṇasirañño putto, nanu tvaṃ  padumakumārassa bhariyā asukarañño dhītā, asukā nāma mama jāṇulohitaṃ pivitvā imasmiṃ kuṇṭhe  paṭibaddhacittā maṃ papāte pātesi. sā idāni tvaṃ nalāṭena maccuṃ gahetvā maṃ `mato'ti maññamānā  imaṃ ṭhānaṃ āgatā, nanu ahaṃ jīvāmī''ti ^a^P2.0120^ea^ vatvā amacce āmantetvā ``bho,  amaccā nanu cāhaṃ tumhehi puṭṭho evaṃ kathesiṃ `mama kaniṭṭhabhātikā cha itthiyo māretvā maṃsaṃ  khādiṃsu, ahaṃ pana mayhaṃ bhariyaṃ arogaṃ katvā gaṅgātīraṃ netvā assamapade vasanto ekaṃ vajjhappattaṃ  kuṇṭhaṃ uttāretvā paṭijaggiṃ. sā itthī etasmiṃ paṭibaddhacittā maṃ pabbatapāde pātesi. ahaṃ  attano mettacittatāya jīvitaṃ labhi'nti. yāya ahaṃ pabbatā pātito, na sā aññā, esā  dussīlā, sopi vajjhappatto kuṇṭho na añño, ayamevā''ti vatvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 85^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayameva sā ahamapi so anañño, ayameva so hatthacchinno anañño. <br/><br/>[22] yamāha `komārapatī mama'nti, vajjhitthiyo natthi itthīsu saccaṃ.. <br/><br/>[40] 86^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``imañca jammaṃ musalena hantvā, luddaṃ chavaṃ paradārūpaseviṃ. <br/><br/>[22] imissā ca naṃ pāpapatibbatāya, jīvantiyā chindatha kaṇṇanāsa''nti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^yamāha komārapatī mama^eb^nti yaṃ esā ``ayaṃ me, komārapati,  kuladattiko sāmiko''ti āha, ayameva so, na añño. ``yamāhu ^a^M2.0110^ea^,  komārapatī''tipi pāṭho. ayameva hi potthakesu likhito, tassāpi ayamevattho, vacanavipallāso  panettha veditabbo. yañhi raññā vuttaṃ, tadeva idha āgataṃ. ^b^vajjhitthiyo^eb^ti itthiyo nāma  vajjhā vadhitabbā eva. ^b^natthi itthīsu sacca^eb^nti etāsu sabhāvo nāmeko natthi.  ^b^``imañca jamma''^eb^ntiādi dvinnampi tesaṃ daṇḍāṇāpanavasena vuttaṃ. tattha ^b^jamma^eb^nti  lāmakaṃ. ^b^musalena hantvā^eb^ti musalena hanitvā pothetvā aṭṭhīni bhañjitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ  katvā. ^b^ludda^eb^nti dāruṇaṃ. ^b^chava^eb^nti guṇābhāvena nijjīvaṃ matasadisaṃ. ^b^imissā^eb^  ^a^P2.0121^ea^ ^b^ca na^eb^nti ettha ^b^na^eb^nti nipātamattaṃ, imissā ca pāpapatibbatāya  anācārāya dussīlāya jīvantiyāva kaṇṇanāsaṃ chindathāti attho.<br/><br/>[03] bodhisatto kodhaṃ adhivāsetuṃ asakkonto evaṃ tesaṃ daṇḍaṃ āṇāpetvāpi na tathā kāresi  ^a^V2.0100^ea^. kopaṃ pana mandaṃ katvā yathā sā pacchiṃ sīsato oropetuṃ na sakkoti, evaṃ  gāḷhataraṃ bandhāpetvā kuṇṭhaṃ tattha pakkhipāpetvā attano vijitā nīharāpesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi --  saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā cha bhātaro aññatarā therā  ahesuṃ, bhariyā ciñcamāṇavikā, kuṇṭho devadatto, godharājā ānando, padumarājā pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] cūḷapadumajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 199
title:
  [] . ruhakajātakavaṇṇanā^[] . sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^[] . cūḷapadumajātakavaṇṇanā^[] . maṇicorajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na santi devā pavasanti nūnā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto vadhāya parisakkantaṃ  devadattaṃ ārabbha kathesi. tadā pana satthā ``devadatto vadhāya parisakkatī''ti sutvā ``na,  bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto mayhaṃ vadhāya parisakkatiyeva, parisakkantopi pana maṃ vadhituṃ  nāsakkhī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasito avidūre gāmake  gahapatikule nibbatti. athassa vayappattassa ^a^M2.0111^ea^ bārāṇasito kuladhītaraṃ ānesuṃ,  sā suvaṇṇavaṇṇā ahosi abhirūpā dassanīyā devaccharā viya pupphalatā viya laḷamānā  mattakinnarī viya ca sujātāti nāmena patibbatā sīlācārasampannā vattasampannā.  niccakālampissā pativattaṃ sassuvattaṃ sasuravattañca katameva hoti, sā bodhisattassa piyā ahosi  manāpā. iti ubhopi ^a^P2.0122^ea^ te sammodamānā ekacittā samaggavāsaṃ vasiṃsu.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ sujātā ``mātāpitaro daṭṭhukāmāmhī''ti bodhisattassa ārocesi. ``sādhu,  bhadde, maggapātheyyaṃ pahonakaṃ paṭiyādehī''ti khajjavikatiṃ pacāpetvā khajjakādīni yānake ṭhapetvā  yānakaṃ pājento yānakassa purato ahosi, itarā pacchato. te nagarasamīpaṃ gantvā yānakaṃ  mocetvā nhatvā bhuñjiṃsu. puna bodhisatto yānakaṃ yojetvā purato nisīdi, sujātā vatthāni  parivattetvā alaṅkaritvā pacchato nisīdi. yānakassa antonagaraṃ paviṭṭhakāle bārāṇasirājā  hatthikkhandhavaragato nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto taṃ padesaṃ agamāsi. sujātā otaritvā  ^a^V2.0101^ea^ yānakassa pacchato padasā pāyāsi. rājā taṃ disvā tassā rūpasampattiyā  ākaḍḍhiyamānalocano paṭibaddhacitto hutvā ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi -- ``gaccha tvaṃ etissā  sassāmikabhāvaṃ vā assāmikabhāvaṃ vā jānāhī''ti. so gantvā tassā sassāmikabhāvaṃ ñatvā  ``sassāmikā kira, deva, yānake nisinno puriso etissā sāmiko''ti āha.<br/><br/>[03] rājā paṭibaddhacittaṃ vinodetuṃ asakkonto kilesāturo hutvā ``ekena naṃ upāyena mārāpetvā  itthiṃ gaṇhissāmī''ti cintetvā ekaṃ purisaṃ āmantetvā ``gaccha, bho, imaṃ cūḷāmaṇiṃ vīthiṃ  gacchanto viya hutvā etassa purisassa yānake pakkhipitvā ehī''ti cūḷāmaṇiṃ datvā uyyojesi.  so ``sādhū''ti taṃ gahetvā gantvā yānake ṭhapetvā ``ṭhapito me, devā''ti āgantvā  ārocesi. rājā ``cūḷāmaṇi me naṭṭho''ti āha, manussā ekakolāhalaṃ akaṃsu. rājā  ``sabbadvārāni pidahitvā sañcāraṃ chinditvā coraṃ pariyesathā''ti āha, rājapurisā tathā  akaṃsu, nagaraṃ ekasaṅkhobhaṃ ahosi. itaro puriso manusse gahetvā bodhisattassa santikaṃ  gantvā ``bho, yānakaṃ ṭhapehi, rañño cūḷāmaṇi ^a^P2.0123^ea^ ^a^M2.0112^ea^ naṭṭho, yānakaṃ  sodhessāmī''ti yānakaṃ sodhento attanā ṭhapitamaṇiṃ gahetvā bodhisattaṃ gahetvā ``maṇicoro''ti  hatthehi ca pādehi ca pothetvā pacchābāhaṃ bandhitvā netvā ``ayaṃ maṇicoro''ti rañño dassesi.  rājāpi ``sīsamassa chindathā''ti āṇāpesi.<br/><br/>[03] atha naṃ rājapurisā catukke catukke kasāhi tāḷentā dakkhiṇadvārena nagarā nikkhamāpesuṃ.  sujātāpi yānakaṃ pahāya bāhā paggayha paridevamānā ``sāmi, maṃ nissāya imaṃ dukkhaṃ  pattosī''ti paridevamānā pacchato pacchato agamāsi. rājapurisā ``sīsamassa  chindissāmā''ti bodhisattaṃ uttānaṃ nipajjāpesuṃ. taṃ disvā sujātā attano sīlaguṇaṃ āvajjetvā  ``natthi vata maññe imasmiṃ loke sīlavantānaṃ viheṭhake pāpasāhasikamanusse nisedhetuṃ samatthā  devatā nāmā''tiādīni vatvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 87^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā. <br/><br/>[22] sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santi paṭisedhitāro''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na santi, devā^eb^ti imasmiṃ loke sīlavantānaṃ olokanakā pāpānañca  nisedhakā na santi nūna devā. ^b^pavasanti nūnā^eb^ti evarūpesu vā kiccesu uppannesu nūna  pavasanti pavāsaṃ gacchanti. ^b^idha, lokapālā^eb^ti imasmiṃ loke lokapālasammatā  samaṇabrāhmaṇāpi sīlavantānaṃ ^a^V2.0102^ea^ anuggāhakā na hi nūna santi. ^b^sahasā  karontānamasaññatāna^eb^nti sahasā avīmaṃsitvā sāhasikaṃ dāruṇaṃ kammaṃ karontānaṃ dussīlānaṃ.  ^b^paṭisedhitāro^eb^ti evarūpaṃ kammaṃ mā karittha, na labbhā etaṃ kātunti paṭisedhentā natthīti  attho.<br/><br/>[03] evaṃ tāya sīlasampannāya paridevamānāya sakkassa devarañño nisinnāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi,  sakko ``ko nu kho maṃ ^a^P2.0124^ea^ sakkattato cāvetukāmo''ti āvajjento imaṃ kāraṇaṃ  ñatvā ``bārāṇasirājā atipharusakammaṃ karoti, sīlasampannaṃ sujātaṃ kilameti, gantuṃ dāni me  vaṭṭatī''ti devalokā oruyha attano ānubhāvena hatthipiṭṭhe ^a^M2.0113^ea^ nisinnaṃ taṃ  pāparājānaṃ hatthikkhandhato otāretvā dhammagaṇḍikāya uttānaṃ nipajjāpetvā bodhisattaṃ ukkhipitvā  sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā rājavesaṃ gāhāpetvā hatthikkhandhe nisīdāpesi. rājapurisā pharasuṃ  ukkhipitvā sīsaṃ chindantā rañño sīsaṃ chindiṃsu, chinnakāleyeva cassa rañño sīsabhāvaṃ  jāniṃsu. sakko devarājā dissamānakasarīreneva bodhisattassa santikaṃ gantvā bodhisattassa  rājābhisekaṃ katvā sujātāya ca aggamahesiṭṭhānaṃ dāpesi. amaccā ceva brāhmaṇagahapatikādayo ca  sakkaṃ devarājānaṃ disvā ``adhammikarājā mārito, idāni amhehi sakkadattiko dhammikarājā  laddho''ti somanassappattā ahesuṃ.<br/><br/>[03] sakkopi ākāse ṭhatvā ``ayaṃ vo sakkadattiko rājā, ito paṭṭhāya dhammena rajjaṃ kāressati.  sace hi rājā adhammiko hoti, devo akāle vassati, kāle na vassati, chātabhayaṃ rogabhayaṃ  satthabhayanti imāni tīṇi bhayāni upagatāneva hontī''ti ovadanto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 88^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassati. <br/><br/>[22] saggā ca cavati ṭhānā, nanu so tāvatā hato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akāle^eb^ti adhammikarañño rajje ayuttakāle sassānaṃ pakkakāle vā  lāyanamaddanādikāle vā devo vassati. ^b^kāle^eb^ti yuttapayuttakāle vapanakāle taruṇasassakāle  gabbhaggahaṇakāle ca na vassati. ^b^saggā ca cavati ṭhānā^eb^ti saggasaṅkhātā ṭhānā devalokā  cavatīti attho. adhammikarājā hi appaṭilābhavasena devalokā cavati nāma, saggepi vā rajjaṃ  kārento adhammikarājā tato cavatītipi attho. ^b^nanu so tāvatā hato^eb^ti nanu so  adhammiko rājā ettakena hato hoti. atha ^a^P2.0125^ea^ vā ekaṃsavācī ettha nu-kāro,  neso ekaṃsena ettāvatā ^a^V2.0103^ea^ hato, aṭṭhasu pana mahānirayesu soḷasasu ca ussadanirayesu  dīgharattaṃ so haññissatīti ayamettha attho.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M2.0114^ea^ sakko mahājanassa ovādaṃ datvā attano devaṭṭhānameva agamāsi.  bodhisattopi dhammena rajjaṃ kāretvā saggapuraṃ pūresi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  adhammikarājā devadatto ahosi, sakko anuruddho, sujātā rāhulamātā, sakkadattiyarājā pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] maṇicorajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 200
title:
  [] . sirikāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^[] . cūḷapadumajātakavaṇṇanā^[] . maṇicorajātakavaṇṇanā^[] . pabbatūpattharajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^pabbatūpatthare ramme^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarājānaṃ ārabbha kathesi.  kosalarañño kira eko amacco antepure padussi. rājāpi parivīmaṃsamāno taṃ tathato ñatvā  ``satthu ārocessāmī''ti jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ``bhante, amhākaṃ antepure eko  amacco padussi, tassa kiṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti pucchi. atha naṃ satthā ``upakārako te, mahārāja,  so ca amacco sā ca itthī piyā''ti pucchitvā ``āma, bhante, ativiya upakārako sakalaṃ  rājakulaṃ sandhāreti, sāpi me itthī piyā''ti vutte ``mahārāja, `attano upakārakesu sevakesu  piyāsu ca itthīsu dubbhituṃ na sakkā'ti pubbepi rājāno paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā majjhattāva  ahesu''nti vatvā tena yācito atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto amaccakule nibbattitvā  vayappatto tassa atthadhammānusāsako ahosi. athassa rañño eko amacco antepure padussi.  rājā naṃ tathato ñatvā ``amaccopi me bahūpakāro, ayaṃ itthīpi me piyā, dvepi ime nāsetuṃ na  sakkā ^a^P2.0126^ea^, paṇḍitāmaccaṃ pañhaṃ pucchitvā sace sahitabbaṃ bhavissati, sahissāmi,  no ce, na sahissāmī''ti bodhisattaṃ pakkosāpetvā āsanaṃ datvā ``paṇḍita, pañhaṃ  pucchissāmī''ti vatvā ``pucchatha, mahārāja, vissajjessāmī''ti vutte pañhaṃ pucchanto paṭhamaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 89^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pabbatūpatthare ^a^V2.0104^ea^ ^a^M2.0115^ea^ ramme, jātā pokkharaṇī sivā. <br/><br/>[22] taṃ siṅgālo apāpāyi, jānaṃ sīhena rakkhita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pabbatūpatthare ramme^eb^ti himavantapabbatapāde pattharitvā ṭhite aṅgaṇaṭṭhāneti attho.  ^b^jātā pokkharaṇī sivā^eb^ti sivā sītalā madhurodakā pokkharaṇī nibbattā, apica kho  pokkharasañchannā nadīpi pokkharaṇīyeva. ^b^apāpāyī^eb^ti ^b^apa^eb^-iti upasaggo, apāyīti  attho. ^b^jānaṃ sīhena rakkhita^eb^nti sā pokkharaṇī sīhaparibhogā sīhena rakkhitā, sopi  naṃ siṅgālo ``sīhena rakkhitā aya''nti jānantova apāyi. taṃ kiṃ maññati, bālo  siṅgālo sīhassa abhāyitvā piveyya evarūpaṃ pokkharaṇinti ayametthādhippāyo.<br/><br/>[03] bodhisatto ``addhā etassa antepure eko amacco paduṭṭho bhavissatī''ti ñatvā dutiyaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 90^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pivanti ce mahārāja, sāpadāni mahānadiṃ. <br/><br/>[22] na tena anadī hoti, khamassu yadi te piyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sāpadānī^eb^ti na kevalaṃ siṅgālova, avasesāni sunakhapasadabiḷāramigādīni  sabbasāpadāni taṃ pokkharasañchannattā ``pokkharaṇī''ti laddhanāmaṃ nadiṃ pivanti ce. ^b^na tena  anadī hotī^eb^ti nadiyañhi dvipadacatuppadāpi ahimacchāpi sabbe pipāsitā pānīyaṃ pivanti, na  sā tena kāraṇena anadī nāma hoti, nāpi ucchiṭṭhanadī. kasmā? sabbesaṃ sādhāraṇattā.  yathā nadī yena kenaci pītā na dussati, evaṃ itthīpi kilesavasena sāmikaṃ atikkamitvā  aññena saddhiṃ saṃvāsaṃ gatā neva anitthī hoti. kasmā? sabbesaṃ sādhāraṇabhāvena. nāpi  ucchiṭṭhitthī. kasmā? odakantikatāya suddhabhāvena. ^b^khamassu yadi te piyā^eb^ti yadi  pana te sā itthī piyā, so ca amacco bahūpakāro, tesaṃ ubhinnampi khamassu majjhattabhāvena  tiṭṭhāhīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P2.0127^ea^ mahāsatto rañño ovādaṃ adāsi. rājā tassa ovāde ṭhatvā  ``puna evarūpaṃ pāpakammaṃ mā karitthā''ti vatvā ubhinnampi khami. tato paṭṭhāya ^a^M2.0116^ea^  te oramiṃsu. rājāpi dānādīni puññāni katvā jīvitapariyosāne saggapuraṃ pūresi.  kosalarājāpi imaṃ dhammadesanaṃ sutvā tesaṃ ubhinnampi khamitvā majjhatto ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0105^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā  ānando ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] pabbatūpattharajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 201
title:
  [] . cūḷapadumajātakavaṇṇanā^[] . maṇicorajātakavaṇṇanā^[] . pabbatūpattharajātakavaṇṇanā^[] . valāhakassajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ye na kāhanti ovāda^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ  ārabbha kathesi. so hi bhikkhu satthārā ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhitosī''ti puṭṭho  ``sacca''nti vatvā ``kiṃ kāraṇā''ti vutte ``ekaṃ alaṅkataṃ mātugāmaṃ disvā kilesavasenā''ti  āha. atha naṃ satthā ``itthiyo nāmetā bhikkhu attano rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbehi ceva  itthikuttavilāsehi ca purise palobhetvā attano vase katvā vasaṃ upagatabhāvaṃ ñatvā  sīlavināsañceva dhanavināsañca pāpanaṭṭhena `yakkhiniyo'ti vuccanti. pubbepi hi yakkhiniyo  itthikuttena ekaṃ purisasatthaṃ upasaṅkamitvā vāṇije palobhetvā attano vase katvā puna aññe  purise disvā te sabbepi jīvitakkhayaṃ pāpetvā ubhohi hanukapassehi lohitena paggharantena mukhaṃ  pūrāpetvā khādiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte tambapaṇṇidīpe sirīsavatthu nāma yakkhanagaraṃ ahosi, tattha yakkhiniyo vasiṃsu.  tā bhinnanāvānaṃ vāṇijānaṃ āgatakāle alaṅkatapaṭiyattā khādanīyabhojanīyaṃ gāhāpetvā  dāsigaṇaparivutā dārake aṅkenādāya vāṇije upasaṅkamanti. tesaṃ ^a^P2.0128^ea^  ``manussāvāsaṃ āgatamhā''ti sañjānanatthaṃ tattha tattha kasigorakkhādīni karonte manusse gogaṇe  sunakheti evamādīni dassenti, vāṇijānaṃ santikaṃ gantvā ``imaṃ yāguṃ pivatha, bhattaṃ bhuñjatha,  khādanīyaṃ khādathā''ti vadanti. vāṇijā ajānantā tāhi dinnaṃ paribhuñjanti. atha tesaṃ  khāditvā bhuñjitvā pivitvā vissamitakāle ^a^M2.0117^ea^ paṭisanthāraṃ karonti, ``tumhe  kattha vāsikā, kuto āgatā, kahaṃ gacchissatha, kena kammena idhāgatatthā''ti pucchanti.  ``bhinnanāvā hutvā idhāgatamhā''ti vutte ``sādhu, ayyā, amhākampi sāmikānaṃ nāvaṃ  abhiruhitvā gatānaṃ tīṇi saṃvaccharāni atikkantāni, te matā bhavissanti; tumhepi vāṇijāyeva,  mayaṃ tumhākaṃ pādaparicārikā bhavissāmā''ti vatvā te vāṇije itthikuttahāvabhāvavilāsehi  palobhetvā yakkhanagaraṃ netvā sace paṭhamagahitā manussā atthi, te devasaṅkhalikāya bandhitvā  kāraṇaghare pakkhipanti ^a^V2.0106^ea^, attano vasanaṭṭhāne bhinnanāve manusse alabhantiyo pana parato  kalyāṇiṃ orato nāgadīpanti evaṃ samuddatīraṃ anusañcaranti. ayaṃ tāsaṃ dhammatā. <br/><br/>[01] athekadivasaṃ pañcasatā bhinnanāvā vāṇijā tāsaṃ nagarasamīpe uttariṃsu. tā tesaṃ  santikaṃ gantvā palobhetvā yakkhanagaraṃ netvā paṭhamaṃ gahite manusse devasaṅkhalikāya bandhitvā  kāraṇaghare pakkhipitvā jeṭṭhayakkhinī jeṭṭhakavāṇijaṃ, sesā seseti tā pañcasatā yakkhiniyo te  pañcasate vāṇije attano sāmike akaṃsu. atha sā jeṭṭhayakkhinī rattibhāge vāṇije niddaṃ  upagate uṭṭhāya gantvā kāraṇaghare manusse māretvā maṃsaṃ khāditvā āgacchati, sesāpi tatheva  karonti. jeṭṭhayakkhiniyā manussamaṃsaṃ khāditvā āgatakāle sarīraṃ sītalaṃ hoti.  jeṭṭhavāṇijo pariggaṇhanto tassā yakkhinibhāvaṃ ñatvā ``imā pañcasatā yakkhiniyo ^a^P2.0129^ea^  bhavissanti, amhehi palāyituṃ vaṭṭatī''ti punadivase pātova mukhadhovanatthāya gantvā  sesavāṇijānaṃ ārocesi -- ``imā yakkhiniyo, na manussitthiyo, aññesaṃ bhinnanāvānaṃ  āgatakāle te sāmike katvā amhepi khādissanti, etha ito palāyissāmā''ti tesu pañcasatesu  aḍḍhateyyasatā ``na mayaṃ etā vijahituṃ sakkhissāma, tumhe gacchatha, mayaṃ na palāyissāmā''ti  āhaṃsu. jeṭṭhavāṇijo attano vacanakāre aḍḍhateyyasate gahetvā tāsaṃ bhīto palāyi.<br/><br/>[03] tasmiṃ pana kāle bodhisatto valāhakassayoniyaṃ nibbatti, sabbaseto kāḷasīso muñjakeso  iddhimā vehāsaṅgamo ahosi. so ^a^M2.0118^ea^ himavantato ākāse uppatitvā  tambapaṇṇidīpaṃ gantvā tattha tambapaṇṇisare pallale sayaṃjātasāliṃ khāditvā gacchati. evaṃ  gacchanto ca ``janapadaṃ gantukāmā atthī''ti tikkhattuṃ karuṇāparibhāvitaṃ mānusiṃ vācaṃ bhāsati.  te bodhisattassa vacanaṃ sutvā upasaṅkamitvā añjaliṃ paggayha ``sāmi, mayaṃ janapadaṃ  gamissāmā''ti āhaṃsu. tena hi mayhaṃ piṭṭhiṃ abhiruhathāti. appekacce abhiruhiṃsu, tesu ekacce  vāladhiṃ gaṇhiṃsu, ekacce añjaliṃ paggahetvā aṭṭhaṃsuyeva. bodhisatto antamaso añjaliṃ paggahetvā  ṭhite sabbepi te aḍḍhateyyasate vāṇije attano ānubhāvena janapadaṃ netvā sakasakaṭṭhānesu  patiṭṭhapetvā attano vasanaṭṭhānaṃ āgamāsi. tāpi kho yakkhiniyo aññesaṃ āgatakāle tattha  ohīnake aḍḍhateyyasate manusse vadhitvā khādiṃsu.<br/><br/>[03] satthā bhikkhū āmantetvā ``bhikkhave, yathā te yakkhinīnaṃ vasaṃ gatā vāṇijā  jīvitakkhayaṃ pattā, valāhakassarājassa vacanakarā vāṇijā sakasakaṭṭhānesu patiṭṭhitā, evameva  buddhānaṃ ovādaṃ akarontā bhikkhūpi bhikkhuniyopi upāsakāpi upāsikāyopi catūsu apāyesu  ^a^P2.0130^ea^ pañcavidhabandhanakammakaraṇaṭṭhānādīsu ^a^V2.0107^ea^ mahādukkhaṃ pāpuṇanti.  ovādakarā pana tisso kulasampattiyo ca cha kāmasagge vīsati brahmaloketi imāni ca ṭhānāni  patvā amatamahānibbānaṃ sacchikatvā mahantaṃ sukhaṃ anubhavantī''ti vatvā abhisambuddho hutvā imā  gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 91^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye na kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ. <br/><br/>[22] byasanaṃ te gamissanti, rakkhasīhiva vāṇijā.. <br/><br/>[40] 92^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye ca kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ. <br/><br/>[22] sotthiṃ pāraṃ gamissanti, valāheneva vāṇijā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ye na kāhantī^eb^ti ye na karissanti. ^b^byasanaṃ te gamissantī^eb^ti te  mahāvināsaṃ pāpuṇissanti. ^b^rakkhasīhiva vāṇijā^eb^ti rakkhasīhi palobhitavāṇijā viya.  ^b^sotthiṃ pāraṃ gamissantī^eb^ti anantarāyena nibbānaṃ pāpuṇissanti. ^b^valāheneva  vāṇijā^eb^ti valāheneva ``āgacchathā''ti ^a^M2.0119^ea^ vuttā tassa vacanakarā vāṇijā viya.  yathā hi te samuddapāraṃ gantvā sakasakaṭṭhānaṃ agamaṃsu, evaṃ buddhānaṃ ovādakarā saṃsārapāraṃ  nibbānaṃ gacchantīti amatamahānibbānena dhammadesanāya kūṭaṃ gaṇhi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi --  saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi, aññepi bahū  sotāpattiphalasakadāgāmiphalānāgāmiphalārahattaphalāni pāpuṇiṃsu. ``tadā valāhakassarājassa  vacanakarā aḍḍhateyyasatā vāṇijā buddhaparisā ahesuṃ, valāhakassarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] valāhakassajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 202
title:
  [] . maṇicorajātakavaṇṇanā^[] . pabbatūpattharajātakavaṇṇanā^[] . valāhakassajātakavaṇṇanā^[] . mittāmittajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^na naṃ umhayate disvā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ  ārabbha kathesi. aññataro bhikkhu ``mayā gahite mayhaṃ upajjhāyo na kujjhissatī''ti  upajjhāyena ṭhapitaṃ vissāsena ekaṃ vatthakhaṇḍaṃ gahetvā upāhanatthavikaṃ katvā pacchā upajjhāyaṃ  āpucchi. atha taṃ upajjhāyo ^a^V2.0108^ea^ ``kiṃkāraṇā gaṇhī''ti ^a^P2.0131^ea^ vatvā  ``mayā gahite na kujjhissatīti tumhākaṃ vissāsenā''ti vutte ``ko mayā saddhiṃ tuyhaṃ  vissāso nāmā''ti vatvā kuddho uṭṭhahitvā pahari. tassa sā kiriyā bhikkhūsu pākaṭā jātā.  athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asuko kira daharo  upajjhāyassa vissāsena vatthakhaṇḍaṃ gahetvā upāhanatthavikaṃ akāsi. atha naṃ upajjhāyo `ko  mayā saddhiṃ tuyhaṃ vissāso nāmā'ti vatvā kuddho uṭṭhahitvā paharī''ti. satthā āgantvā  ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte  ``na, bhikkhave, idānevesa bhikkhu attano saddhivihārikena saddhiṃ avissāsiko, pubbepi  avissāsikoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā  vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ^a^M2.0120^ea^ ca samāpattiyo ca nibbattetvā  gaṇasatthā hutvā himavantapadese vāsaṃ kappesi. tasmiṃ isigaṇe eko tāpaso bodhisattassa vacanaṃ  akatvā ekaṃ matamātikaṃ hatthipotakaṃ paṭijaggi. atha naṃ so vuddhippatto māretvā araññaṃ  pāvisi. tassa sarīrakiccaṃ katvā isigaṇo bodhisattaṃ parivāretvā -- ``bhante, kena nu ko  kāraṇena mittabhāvo vā amittabhāvo vā sakkā jānitu''nti pucchi. bodhisatto ``iminā ca  iminā ca kāraṇenā''ti ācikkhanto imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 93^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati. <br/><br/>[22] cakkhūni cassa na dadāti, paṭilomañca vattati.. <br/><br/>[40] 94^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ete bhavanti ākārā, amittasmiṃ patiṭṭhitā. <br/><br/>[22] yehi amittaṃ jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na naṃ umhayate disvā^eb^ti yo hi yassa amitto hoti, so taṃ puggalaṃ disvā  na umhayate, hasitaṃ na karoti, pahaṭṭhākāraṃ na dasseti. ^b^na^eb^ ^a^P2.0132^ea^ ^b^ca naṃ  paṭinandatī^eb^ti tassa vacanaṃ sutvāpi taṃ puggalaṃ na paṭinandati, sādhu subhāsitanti na  cānumodati. ^b^cakkhūni cassa na dadātī^eb^ti cakkhunā cakkhuṃ āhacca paṭimukho hutvā na  oloketi, aññato cakkhūni harati. ^b^paṭilomañca vattatī^eb^ti tassa kāyakammampi  vacīkammampi na roceti, paṭilomagāhaṃ gaṇhāti paccanīkagāhaṃ. ^b^ākārā^eb^ti kāraṇāni.  ^b^yehi amitta^eb^nti yehi kāraṇehi ^a^V2.0109^ea^ tāni kāraṇāni disvā sutvā ca paṇḍito  puggalo ``ayaṃ me amitto''ti jāneyya, tato viparītehi pana mittabhāvo jānitabboti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto mittāmittabhāvakāraṇāni ācikkhitvā brahmavihāre bhāvetvā brahmalokūpago  ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā hatthiposakatāpaso  saddhivihāriko ahosi, hatthī upajjhāyo, isigaṇo buddhaparisā, gaṇasatthā pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] mittāmittajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 203
title:
  [] . pabbatūpattharajātakavaṇṇanā^[] . valāhakassajātakavaṇṇanā^[] . mittāmittajātakavaṇṇanā^[] . rādhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^pavāsā^eb^ ^a^M2.0121^ea^ ^b^āgato tātā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. so kira satthārā ``saccaṃ kira, tvaṃ bhikkhu, ukkaṇṭhito''ti  puṭṭho ``saccaṃ, bhante''ti vatvā ``kiṃkāraṇā''ti vutte ``ekaṃ alaṅkataitthiṃ disvā  kilesavasenā''ti āha. atha naṃ satthā ``mātugāmo nāma bhikkhu na sakkā rakkhituṃ, pubbepi  dovārike ṭhapetvā rakkhantāpi rakkhituṃ na sakkhiṃsu, kiṃ te itthiyā, laddhāpi sā rakkhituṃ na  sakkā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto suvayoniyaṃ nibbatti,  ``rādho''tissa nāmaṃ, kaniṭṭhabhātā panassa poṭṭhapādo nāma. te ubhopi taruṇakāleyeva eko  luddako gahetvā bārāṇasiyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa adāsi, brāhmaṇo te puttaṭṭhāne ṭhapetvā  paṭijaggi. brāhmaṇassa ^a^P2.0133^ea^ pana brāhmaṇī arakkhitā dussīlā. so  vohārakaraṇatthāya gacchanto te suvapotake āmantetvā ``tātā, ahaṃ vohārakaraṇatthāya gacchāmi,  kāle vā vikāle vā tumhākaṃ mātu karaṇakammaṃ olokeyyātha, aññassa purisassa gamanabhāvaṃ vā  agamanabhāvaṃ vā jāneyyāthā''ti brāhmaṇiṃ suvapotakānaṃ paṭicchāpetvā agamāsi. sā tassa  nikkhantakālato paṭṭhāya anācāraṃ cari, rattimpi divāpi āgacchantānañca gacchantānañca pamāṇaṃ  natthi.<br/><br/>[03] taṃ disvā poṭṭhapādo rādhaṃ pucchi -- ``brāhmaṇo imaṃ brāhmaṇiṃ amhākaṃ niyyādetvā gato,  ayañca ^a^V2.0110^ea^ pāpakammaṃ karoti, vadāmi na''nti. rādho ``mā vadāhī''ti āha. so  tassa vacanaṃ aggahetvā ``amma, kiṃkāraṇā pāpakammaṃ karosī''ti āha. sā taṃ māretukāmā  hutvā ``tāta, tvaṃ nāma mayhaṃ putto, ito paṭṭhāya na karissāmi, ehi, tāta, tāvā''ti  piyāyamānā viya pakkositvā āgataṃ gahetvā ``tvaṃ maṃ ovadasi, attano pamāṇaṃ na jānāsī''ti  gīvaṃ parivattetvā māretvā uddhanantaresu pakkhipi. brāhmaṇo āgantvā vissamitvā bodhisattaṃ  ``kiṃ, tāta rādha, mātā te anācāraṃ karoti, na karotī''ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 95^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pavāsā ^a^M2.0122^ea^ āgato tāta, idāni nacirāgato. <br/><br/>[22] kaccinnu tāta te mātā, na aññamupasevatī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- ahaṃ, tāta rādha, pavāsā āgato, so camhi idāneva āgato nacirāgato,  tena pavattiṃ ajānanto taṃ pucchāmi -- ``kacci nu te, tāta, mātā aññaṃ purisaṃ na  upasevatī''ti.<br/><br/>[03] rādho ``tāta, paṇḍitā nāma bhūtaṃ vā abhūtaṃ vā aniyyānikaṃ nāma na kathesu''nti  ñāpento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 96^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^P2.0134^ea^ kho panetaṃ subhaṇaṃ, giraṃ saccupasaṃhitaṃ. <br/><br/>[22] sayetha poṭṭhapādova, mummure upakūthito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^gira^eb^nti vacanaṃ. tañhi yathā idāni girā, evaṃ tadā ``gira''nti vuccati,  so suvapotako liṅgaṃ anādiyitvā evamāha. ayaṃ panettha attho -- tāta, paṇḍitena nāma  saccupasaṃhitaṃ yathābhūtaṃ atthayuttaṃ sabhāvavacanampi aniyyānikaṃ na subhaṇaṃ. aniyyānikañca saccaṃ  bhaṇanto ^b^sayetha poṭṭhapādova, mummure upakūthito,^eb^ yathā poṭṭhapādo kukkuḷe jhāmo sayati, evaṃ  sayeyyāti. ``upakūdhito''tipi pāṭho, ayamevattho.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto brāhmaṇassa dhammaṃ desetvā ``mayāpi imasmiṃ ṭhāne vasituṃ na sakkā''ti  brāhmaṇaṃ āpucchitvā araññameva pāvisi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0111^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā poṭṭhapādo ānando ahosi,  rādho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] rādhajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 204
title:
  [] . valāhakassajātakavaṇṇanā^[] . mittāmittajātakavaṇṇanā^[] . rādhajātakavaṇṇanā^[] . gahapatijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ubhayaṃ^eb^ ^a^M2.0123^ea^ ^b^me na khamatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ukkaṇṭhitameva bhikkhuṃ ārabbha kathesi. kathento ca ``mātugāmo nāma arakkhito, pāpakammaṃ  katvā yena kenaci upāyena sāmikaṃ vañcetiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe gahapatikule nibbattitvā  vayappatto gharāvāsaṃ gaṇhi. tassa bhariyā dussīlā gāmabhojakena saddhiṃ anācāraṃ carati.  bodhisatto taṃ ñatvā pariggaṇhanto carati ^a^P2.0135^ea^. tadā pana antovasse bījesu  nīhaṭesu chātakaṃ ahosi, sassānaṃ gabbhagahaṇakālo jāto. sakalagāmavāsino ``ito  māsadvayena sassāni uddharitvā vīhiṃ dassāmā''ti ekato hutvā gāmabhojakassa hatthato ekaṃ  jaragoṇaṃ gahetvā maṃsaṃ khādiṃsu.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ gāmabhājako khaṇaṃ oloketvā bodhisattassa bahigatavelāyaṃ gehaṃ pāvisi.  tesaṃ sukhanipannakkhaṇeyeva bodhisatto gāmadvārena pavisitvā gehābhimukho pāyāsi. sā itthī  gāmadvārābhimukhī taṃ disvā ``ko nu kho eso''ti ummāre ṭhatvā olokentī ``soyevā''ti  ñatvā gāmabhojakassa ācikkhi, gāmabhojako bhīto pakampi. atha naṃ sā ``mā bhāyi,  attheko upāyo, amhehi tava hatthato goṇamaṃsaṃ khāditaṃ, tvaṃ maṃsamūlaṃ sodhento viya hohi, ahaṃ  koṭṭhaṃ āruyha koṭṭhadvāre ṭhatvā `vīhi natthī'ti vakkhāmi. tvaṃ gehamajjhe ṭhatvā `amhākaṃ ghare  dārakā chātā, maṃsamūlaṃ me dehī'ti punappunaṃ codeyyāsī''ti vatvā koṭṭhaṃ āruyha koṭṭhadvāre  nisīdi. itaro gehamajjhe ṭhatvā ``maṃsamūlaṃ dehī''ti vadati. sā koṭṭhadvāre nisinnā ``koṭṭhe  vīhi natthi, sasse uddharante dassāmi gacchāhī''ti āha.<br/><br/>[03] bodhisatto gehaṃ pavisitvā tesaṃ kiriyaṃ disvā ``imāya pāpāya kataupāyo esa  bhavissatī''ti ^a^V2.0112^ea^ ñatvā gāmabhojakaṃ āmantetvā ``so gāmabhojaka amhe tava  jaragoṇassa maṃsaṃ khādantā `ito māsadvayena vīhiṃ dassāmā'ti khādimha, tvaṃ aḍḍhamāsampi  anatikkamitvā idāneva ^a^M2.0124^ea^ kasmā āharāpesi, na tvaṃ iminā kāraṇena āgato,  aññena kāraṇena āgato bhavissasi, mayhaṃ tava kiriyā na ruccati, ayampi anācārā pāpadhammā  koṭṭhe vīhīnaṃ abhāvaṃ jānāti, sā dāni koṭṭhaṃ āruyha `vīhi natthī'ti ^a^P2.0136^ea^  vadati, tvampi `dehī'ti vadati, ubhinnampi vo karaṇaṃ mayhaṃ na ruccatī''ti etamatthaṃ pakāsento  imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 97^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ubhayaṃ me na khamati, ubhayaṃ me na ruccati. <br/><br/>[22] yācāyaṃ koṭṭhamotiṇṇā, nadassaṃ iti bhāsati.. <br/><br/>[40] 98^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``taṃ taṃ gāmapati brūmi, kadare appasmi jīvite. <br/><br/>[27] dve māse saṅgaraṃ katvā, maṃsaṃ jaraggavaṃ kisaṃ. <br/><br/>[22] appattakāle codesi, tampi mayhaṃ na ruccatī''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^taṃ taṃ gāmapati brūmī^eb^ti, ambho gāmajeṭṭhaka, tena kāraṇena taṃ vadāmi.  ^b^kadare appasmi jīvite^eb^ti amhākaṃ jīvitaṃ nāma kadarañceva thaddhaṃ lūkhaṃ kasiraṃ appañca  mandaṃ parittaṃ, tasmiṃ no evarūpe jīvite vattamāne. ^b^dve māse saṅgaraṃ katvā, maṃsaṃ jaraggavaṃ  kisa^eb^nti amhākaṃ maṃsaṃ gaṇhantānaṃ jaraggavaṃ kisaṃ dubbalaṃ jaragoṇaṃ dadamāno tvaṃ ``dvīhi  māsehi mūlaṃ dātabba''nti evaṃ dve māse saṅgaraṃ paricchedaṃ katvā. ^b^appattakāle codesī^eb^ti  tasmiṃ kāle asampatte antarāva codesi. ^b^tampi mayhaṃ na ruccatī^eb^ti yā cāyaṃ pāpadhammā  dussīlā antokoṭṭhe vīhīnaṃ natthibhāvaṃ jānamānāva ajānantī viya hutvā koṭṭhamotiṇṇā koṭṭhadvāre  ṭhatvā na dassaṃ iti bhāsati, yañca tvaṃ akāle codesi, tampīti idaṃ ubhayampi mama neva  khamati na ruccatīti.<br/><br/>[03] evaṃ so kathentova gāmabhojakaṃ cūḷāya gahetvā kaḍḍhitvā gehamajjhe pātetvā  ``gāmabhojakomhīti parassa rakkhitagopitabhaṇḍe aparajjhasī''tiādīhi paribhāsitvā pothetvā  dubbalaṃ katvā gīvāya gahetvā gehā nikkaḍḍhitvā tampi duṭṭhaitthiṃ kesesu gahetvā koṭṭhā otāretvā  nippothetvā ``sace puna evarūpaṃ karosi, jānissasī''ti santajjesi. tato paṭṭhāya  gāmabhojako taṃ gehaṃ oloketumpi na visahi, sāpi pāpā puna manasāpi aticarituṃ nāsakkhi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0137^ea^ ^a^M2.0125^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā  jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne ^a^V2.0113^ea^ ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi.  ``tadā gāmabhojako devadatto, niggahakārako gahapati pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] gahapatijātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 205
title:
  [] . mittāmittajātakavaṇṇanā^[] . rādhajātakavaṇṇanā^[] . gahapatijātakavaṇṇanā^[] . sādhusīlajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sarīradabya^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi.  tassa kira catasso dhītaro ahesuṃ. tā cattāro janā patthenti, tesu eko abhirūpo  sarīrasampanno, eko vayappatto mahallako, eko jātisampanno, eko sīlavā. brāhmaṇo cintesi  -- ``dhītaro nivesentena patiṭṭhāpentena kassa nu kho dātabbā, kiṃ rūpasampannassa, udāhu  vayappattassa, jātisampannasīlavantānaṃ aññatarassā''ti. so cintentopi ajānitvā ``imaṃ  kāraṇaṃ sammāsambuddho jānissati, taṃ pucchitvā etesaṃ antare anucchavikassa dassāmī''ti  gandhamālādīni gāhāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ādito paṭṭhāya  tamatthaṃ ārocetvā ``bhante, imesu catūsu janesu kassa dātuṃ vaṭṭatī''ti pucchi. satthā  ``pubbepi paṇḍitā etaṃ pañhaṃ kathayiṃsu, bhavasaṅkhepagatattā pana sallakkhetuṃ na sakkosī''ti vatvā  tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  takkasilāyaṃ sippaṃ uggaṇhitvā āgantvā bārāṇasiyaṃ disāpāmokkho ācariyo ahosi.  athekassa brāhmaṇassa catasso dhītaro ahesuṃ, tā evameva cattāro janā patthayiṃsu. brāhmaṇo  ``kassa nu kho dātabbā''ti ajānanto ``ācariyaṃ pucchitvā dātabbayuttakassa dassāmī''ti  tassa santikaṃ gantvā tamatthaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 99^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sarīradabyaṃ ^a^M2.0126^ea^ vuḍḍhabyaṃ, sojaccaṃ sādhusīliyaṃ. <br/><br/>[22] brāhmaṇaṃ teva pucchāma, kannu tesaṃ vanimhase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0138^ea^ ^b^``sarīradabya''^eb^ntiādīhi tesaṃ catunnaṃ vijjamāne guṇe  pakāseti. ayañhettha adhippāyo -- dhītaro me cattāro janā patthenti, tesu ekassa  sarīradabyamatthi, sarīrasampadā abhirūpabhāvo saṃvijjati. ekassa vuḍḍhabyaṃ vuḍḍhibhāvo  mahallakatā atthi. ekassa sojaccaṃ sujātitā jātisampadā atthi. ``sujacca''ntipi pāṭho.  ekassa sādhusīliyaṃ sundarasīlabhāvo ^a^V2.0114^ea^ sīlasampadā atthi. ^b^brāhmaṇaṃ teva  pucchāmā^eb^ti tesu asukassa nāmetā dātabbāti ajānantā mayaṃ bhavantaṃ brāhmaṇaññeva pucchāma.  ^b^kannu tesaṃ vanimhase^eb^ti tesaṃ catunnaṃ janānaṃ kaṃ vanimhase, kaṃ icchāma, kassa tā kumārikā  dadāmāti pucchati.<br/><br/>[03] taṃ sutvā ācariyo ``rūpasampadādīsu vijjamānāsupi vipannasīlo gārayho, tasmā taṃ  nappamāṇaṃ, amhākaṃ sīlavantabhāvo ruccatī''ti imamatthaṃ pakāsento dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 100^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``attho atthi sarīrasmiṃ, vuḍḍhabyassa namo kare. <br/><br/>[22] attho atthi sujātasmiṃ, sīlaṃ asmāka ruccatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^attho atthi sarīrasmi^eb^nti rūpasampanne sarīrepi attho viseso vuddhi  atthiyeva, ``natthī''ti na vadāmi. ^b^vuḍḍhabyassa namo kare^eb^ti vuḍḍhabhāvassa pana  namakkārameva karomi. vuḍḍhabhāvo hi vandanamānanaṃ labhati. ^b^attho atthi sujātasmi^eb^nti  sujātepi purise vuḍḍhi atthi, jātisampattipi icchitabbāyeva. ^b^sīlaṃ asmāka ruccatī^eb^ti  amhākaṃ pana sīlameva ruccati. sīlavā hi ācārasampanno sarīradabyavirahitopi pujjo  pāsaṃsoti. brāhmaṇo tassa vacanaṃ sutvā sīlavantasseva dhītaro adāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi --  saccapariyosāne brāhmaṇo sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā brāhmaṇo ayameva brāhmaṇo ahosi,  disāpāmokkho ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sādhusīlajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] ruhakavaggo pañcamo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] ruhakaṃ ^a^M2.0127^ea^ sirikāḷakaṃ, padumaṃ maṇicorakaṃ. <br/><br/>[27] pabbatūpattharavalāhaṃ, mittāmittañca rādhañca. <br/><br/>[22] gahapati sādhusīlaṃ..<br/><br/>[03]  


volume: 111
item: 206
title: [] . rādhajātakavaṇṇanā^[] . gahapatijātakavaṇṇanā^nataṃdaḷhavaggo^[] . bandhanāgārajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^na^eb^ ^a^V2.0115^ea^ ^a^P2.0139^ea^ ^b^taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā^eb^ti idaṃ satthā  jetavane viharanto bandhanāgāraṃ ārabbha kathesi. tasmiṃ kira kāle bahū  sandhicchedakapanthaghātakacore ānetvā kosalarañño dassesuṃ. te rājā  addubandhanarajjubandhanasaṅkhalikabandhanehi bandhāpesi. tiṃsamattā jānapadā bhikkhū satthāraṃ  daṭṭhukāmā āgantvā disvā vanditvā punadivase piṇḍāya carantā bandhanāgāraṃ gantvā te core  disvā piṇḍapātapaṭikkantā sāyanhasamaye tathāgataṃ upasaṅkamitvā ``bhante, ajja amhehi piṇḍāya  carantehi bandhanāgāre bahū corā addubandhanādīhi baddhā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā, te tāni  bandhanāni chinditvā palāyituṃ na sakkonti, atthi nu kho tehi bandhanehi thirataraṃ nāma aññaṃ  bandhana''nti pucchiṃsu. satthā ``bhikkhave, kiṃ bandhanāni nāmetāni, yaṃ panetaṃ  dhanadhaññaputtadārādīsu taṇhāsaṅkhātaṃ kilesabandhanaṃ, etaṃ etehi bandhanehi sataguṇena sahassaguṇena  thirataraṃ, evaṃ mahantampi panetaṃ ducchindaniyaṃ bandhanaṃ porāṇakapaṇḍitā chinditvā himavantaṃ  pavisitvā pabbajiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ duggatagahapatikule  nibbatti, tassa vayappattassa pitā kālamakāsi. so bhatiṃ katvā mātaraṃ posesi, athassa mātā  anicchamānasseva ekaṃ kuladhītaraṃ gehe katvā aparabhāge kālamakāsi. bhariyāyapissa kucchiyaṃ  gabbho patiṭṭhāsi. so gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ ajānanto ``bhadde, tvaṃ bhatiṃ katvā jīvāhi, ahaṃ  pabbajissāmī''ti āha ^a^M2.0128^ea^. sāpi ``gabbho me patiṭṭhito, mayi ^a^P2.0140^ea^  vijātāya dārakaṃ disvā pabbajissasī''ti āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā  tassā vijātakāle ``bhadde, tvaṃ sotthinā vijātā, idānāhaṃ pabbajissāmī''ti āpucchi. atha  naṃ sā ``puttakassa tāva thanapānato apagamanakālaṃ āgamehī''ti vatvā puna gabbhaṃ gaṇhi.<br/><br/>[03] so cintesi -- ``imaṃ sampaṭicchāpetvā gantuṃ na sakkā, imissā anācikkhitvāva  palāyitvā pabbajissāmī''ti. so tassā anācikkhitvā ratthibhāge uṭṭhāya palāyi. atha naṃ  ^a^V2.0116^ea^ nagaraguttikā aggahesuṃ. so ``ahaṃ, sāmi, mātuposako nāma, vissajjetha ma''nti  tehi attānaṃ vissajjāpetvā ekasmiṃ ṭhāne vasitvā aggadvāreneva nikkhamitvā himavantaṃ pavisitvā  isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā jhānakīḷaṃ kīḷanto vihāsi.  so tattha vasanto ``evarūpampi nāma me ducchindaniyaṃ puttadārabandhanaṃ kilesabandhanaṃ  chindita''nti udānaṃ udānento imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 101^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca. <br/><br/>[22] sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā.. <br/><br/>[40] 102^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sīthilaṃ duppamuñcaṃ. <br/><br/>[22] etampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhīrā^eb^ti dhitimantā, dhikkatapāpāti dhīrā. atha vā dhī vuccati paññā, tāya  paññāya samannāgatāti dhīrā, buddhā paccekabuddhā buddhasāvakā ^a^P2.0141^ea^ bodhisattā ca ime  dhīrā nāma. ^b^yadāyasa^eb^ntiādīsu yaṃ saṅkhalikasaṅkhātaṃ ayasā nibbattaṃ āyasaṃ, yaṃ  addubandhanasaṅkhātaṃ dārujaṃ, yañca pabbajatiṇehi vā aññehi vā vākādīhi rajjuṃ katvā  katarajjubandhanaṃ, taṃ āyasādiṃ chindituṃ sakkuṇeyyabhāvena dhīrā daḷhaṃ thiranti nāhu na kathenti.  ^b^sārattarattā^eb^ti sārattā hutvā rattā, balavarāgarattāti attho. ^b^maṇikuṇḍalesū^eb^ti maṇīsu  ca kuṇḍalesu ca, maṇiyuttesu vā kuṇḍalesu. <br/><br/>[01] ^b^etaṃ^eb^ ^a^M2.0129^ea^ ^b^daḷha^eb^nti ye maṇikuṇḍalesu sārattarattā, tesaṃ yo  ca sārāgo, yā ca tesaṃ puttadāresu apekkhā taṇhā, etaṃ kilesamayaṃ bandhanaṃ daḷhaṃ thiranti dhīrā  āhu. ^b^ohārina^eb^nti ākaḍḍhitvā catūsu apāyesu pātanato avaharati heṭṭhā haratīti  ohārinaṃ. ^b^sithila^eb^nti bandhanaṭṭhāne chavicammamaṃsāni na chindati, lohitaṃ na nīharati,  bandhanabhāvampi na jānāpeti, thalapathajalapathādīsu kammāni kātuṃ detīti sithilaṃ.  ^b^duppamuñca^eb^nti taṇhālobhavasena hi ekavārampi uppannaṃ kilesabandhanaṃ daṭṭhaṭṭhānato kacchapo viya  dummocayaṃ hotīti duppamuñcaṃ. ^b^etampi chetvānā^eb^ti etaṃ evaṃ daḷhampi kilesabandhanaṃ  ñāṇakhaggena chinditvā ayadāmāni chinditvā mattavaravāraṇā viya pañjare chinditvā sīhapotakā  viya ca dhīrā vatthukāmakilesakāme ukkārabhūmiṃ viya jigucchamānā anapekkhino hutvā kāmasukhaṃ  pahāya vajanti pakkamanti, pakkamitvā ca pana himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā  jhānasukhena vītināmentīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V2.0117^ea^ bodhisatto imaṃ udānaṃ udānetvā aparihīnajjhāno brahmalokaparāyaṇo  ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  keci sotāpannā, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino, keci arahanto ahesuṃ. ``tadā  mātā mahāmāyā ahosi, pitā suddhodanamahārājā, bhariyā rāhulamātā, putto rāhulo, puttadāraṃ  pahāya nikkhamitvā pabbajito puriso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bandhanāgārajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 207
title:
  [] . gahapatijātakavaṇṇanā^nataṃdaḷhavaggo^[] . bandhanāgārajātakavaṇṇanā^[] . keḷisīlajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^haṃsā^eb^ ^a^P2.0142^ea^ ^b^koñcā mayūrā cā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  āyasmantaṃ lakuṇḍakabhaddiyaṃ ārabbha kathesi. so kirāyasmā buddhasāsane pākaṭo ahosi  paññāto madhurassaro madhuradhammakathiko paṭisambhidāppatto mahākhīṇāsavo asītiyā mahātherānaṃ  antaro ^a^M2.0130^ea^ pamāṇena omako lakuṇḍako sāmaṇero viya, khuddako kīḷanatthāya  kato viya. tasmiṃ ekadivasaṃ tathāgataṃ vanditvā jetavanakoṭṭhakaṃ gate janapadā tiṃsamattā bhikkhū  ``dasabalaṃ vandissāmā''ti jetavanaṃ pavisantā vihārakoṭṭhake theraṃ disvā ``sāmaṇero eso''ti  saññāya theraṃ cīvarakaṇṇe gaṇhantā hatthe gaṇhantā sīsaṃ gaṇhantā nāsāya parāmasantā kaṇṇesu  gahetvā cāletvā hatthakukkuccaṃ katvā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā  nisīditvā satthārā madhurapaṭisanthāre kate pucchiṃsu -- ``bhante, lakuṇḍakabhaddiyatthero kira  nāmeko tumhākaṃ sāvako madhuradhammakathiko atthi, kahaṃ so idānī''ti. ``kiṃ pana, bhikkhave,  daṭṭhukāmatthā''ti? ``āma, bhante''ti. ``yaṃ, bhikkhave, tumhe dvārakoṭṭhake disvā  cīvarakaṇṇādīsu gaṇhantā hatthakukkuccaṃ katvā āgatā, esa so''ti. ``bhante, evarūpo  patthitapatthano abhinīhārasampanno sāvako kiṃkāraṇā appesakkho jāto''ti? satthā ``attanā  katapāpakammaṃ nissāyā''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakko devarājā ahosi.  tadā brahmadattassa jiṇṇaṃ jarāppattaṃ hatthiṃ vā assaṃ vā goṇaṃ vā dassetuṃ na sakkā, keḷisīlo  hutvā tathārūpaṃ disvāva anubandhāpeti, jiṇṇasakaṭampi disvā bhindāpeti, jiṇṇamātugāme disvā  pakkosāpetvā udare paharāpetvā pātāpetvā puna uṭṭhāpetvā bhāyāpeti ^a^V2.0118^ea^, jiṇṇapurise  disvā laṅghake viya bhūmiyaṃ saṃparivattakādikīḷaṃ kīḷāpeti, apassanto ``asukaghare kira  mahallako atthī''ti sutvāpi ^a^P2.0143^ea^ pakkosāpetvā kīḷati. manussā lajjantā  attano mātāpitaro tiroraṭṭhāni pesenti, mātupaṭṭhānadhammo pitupaṭṭhānadhammo pacchijji, rājasevakāpi  keḷisīlāva ahesuṃ. matamatā cattāro apāye pūrenti, devaparisā parihāyati. <br/><br/>[01] sakko abhinave devaputte apassanto ``kiṃ nu kho kāraṇa''nti āvajjento taṃ  kāraṇaṃ ñatvā ``damessāmi na''nti mahallakavaṇṇaṃ abhinimminitvā jiṇṇayānake dve takkacāṭiyo  āropetvā dve jaragoṇe ^a^M2.0131^ea^ yojetvā ekasmiṃ chaṇadivase alaṅkatahatthiṃ abhiruhitvā  brahmadatte alaṅkatanagaraṃ padakkhiṇaṃ karonte pilotikanivattho taṃ yānakaṃ pājento rañño abhimukho  agamāsi. rājā jiṇṇayānakaṃ disvā ``etaṃ yānakaṃ apanethā''ti vadati. manussā ``kahaṃ,  deva, na passāmā''ti āhaṃsu. sakko attano ānubhāvena raññoyeva dassesi. atha naṃ  bahusampatte tasmiṃ tassa uparibhāgena pājento rañño matthake ekaṃ cāṭiṃ bhinditvā nivattāpento  dutiyaṃ bhindi. athassa sīsato paṭṭhāya ito cito ca takkaṃ paggharati, so tena aṭṭīyati  harāyati jigucchati. athassa taṃ upaddutabhāvaṃ ñatvā sakko yānakaṃ antaradhāpetvā sakkattabhāvaṃ  māpetvā vajirahattho ākāse ṭhatvā ``pāpa adhammikarāja, kiṃ tvaṃ mahallako na bhavissasi, tava  sarīraṃ jarā na paharissati, keḷisīlo hutvā vuḍḍhe viheṭhanakammaṃ karosi, ekakaṃ taṃ nissāya  etaṃ kammaṃ katvā matamatā apāye paripūrenti, manussā mātāpitaro paṭijaggituṃ na labhanti.  sace imamhā kammā na viramissasi, vajirena te sīsaṃ padālessāmi, mā ito paṭṭhāyetaṃ kammaṃ  akatthā''ti santajjetvā mātāpitūnaṃ guṇaṃ kathetvā vuḍḍhāpacāyikakammassa ānisaṃsaṃ pakāsetvā  ovaditvā sakaṭṭhānameva agamāsi. rājā tato paṭṭhāya tathārūpaṃ kammaṃ kātuṃ cittampi na  uppādesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0144^ea^ imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 103^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``haṃsā koñcā mayūrā ca, hatthayo pasadā migā. <br/><br/>[22] sabbe sīhassa bhāyanti, natthi kāyasmi tulyatā.. <br/><br/>[40] 104^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evameva ^a^V2.0119^ea^ manussesu, daharo cepi paññavā. <br/><br/>[22] so hi tattha mahā hoti, neva bālo sarīravā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pasadā migā^eb^ti pasadasaṅkhātā migā, pasadā migā ca avasesā migā cātipi  attho. ``pasadamigā''tipi pāṭho, pasadā migāti attho. ^b^natthi kāyasmi tulyatā^eb^ti  sarīre pamāṇaṃ nāma natthi. yadi bhaveyya, mahāsarīrā hatthino ceva pasadamigā ca sīhaṃ  māreyyuṃ, sīho haṃsādayo ^a^M2.0132^ea^ khuddakasarīreyeva māreyya, khuddakāyeva sīhassa  bhāyeyyuṃ, na mahantā. yasmā panetaṃ natthi, tasmā sabbepi te sīhassa bhāyanti.  ^b^sarīravā^eb^ti bālo mahāsarīropi mahā nāma na hoti, tasmā lakuṇḍakabhaddiyo sarīrena  khuddakopi mā taṃ ñāṇenapi khuddakoti maññitthāti attho.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  tesu bhikkhūsu keci sotāpannā, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino, keci arahanto ahesuṃ.  ``tadā rājā lakuṇḍakabhaddiyo ahosi, so tāya keḷisīlatāya paresaṃ keḷinissayo jāto,  sakko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] keḷisīlajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 208
title:
  nataṃdaḷhavaggo^[] . bandhanāgārajātakavaṇṇanā^[] . keḷisīlajātakavaṇṇanā^[] . khandhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^virūpakkhehi me metta^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha  kathesi. taṃ kira jantāgharadvāre kaṭṭhāni phālentaṃ pūtirukkhantarā nikkhamitvā eko sappo  pādaṅguliyaṃ ḍaṃsi, so tattheva mato. tassa matabhāvo sakalavihāre pākaṭo ahosi.  dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asuko kira bhikkhu jantāgharadvāre kaṭṭhāni  phālento sappena daṭṭho tattheva mato''ti. satthā āgantvā ``kāya ^a^P2.0145^ea^ nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``sace so,  bhikkhave, bhikkhu cattāri ahirājakulāni ārabbha mettaṃ abhāvayissa, na naṃ sappo ḍaṃseyya.  porāṇakatāpasāpi anuppanne buddhe catūsu ahirājakulesu mettaṃ bhāvetvā tāni ahirājakulāni  nissāya uppajjanakabhayato mucciṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V2.0120^ea^ ^a^M2.0133^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto  kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca  samāpattiyo ca nibbattetvā himavantapadese ekasmiṃ gaṅgānivattane assamapadaṃ māpetvā jhānakīḷaṃ  kīḷanto isigaṇaparivuto vihāsi. tadā gaṅgātīre nānappakārā dīghajātikā isīnaṃ paripanthaṃ  karonti, yebhuyyena isayo jīvitakkhayaṃ pāpuṇanti. tāpasā tamatthaṃ bodhisattassa ārocesuṃ.  bodhisatto sabbe tāpase sannipātāpetvā ``sace tumhe catūsu ahirājakulesu mettaṃ bhāveyyātha, na  vo sappā ḍaṃseyyuṃ, tasmā ito paṭṭhāya catūsu ahirājakulesu evaṃ mettaṃ bhāvethā''ti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 105^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``virūpakkhehi me mettaṃ, mettaṃ erāpathehi me. <br/><br/>[22] chabyāputtehi me mettaṃ, mettaṃ kaṇhāgotamakehi cā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^virūpakkhehi me metta^eb^nti virūpakkhanāgarājakulehi saddhiṃ mayhaṃ mettaṃ.  ^b^erāpathā^eb^dīsupi eseva nayo. etānipi hi erāpathanāgarājakulaṃ chabyāputtanāgarājakulaṃ  kaṇhāgotamakanāgarājakulanti nāgarājakulāneva.<br/><br/>[03] evaṃ cattāri nāgarājakulāni dassetvā ``sace tumhe etesu mettaṃ bhāvetuṃ sakkhissatha,  dīghajātikā vo na ḍaṃsissanti na viheṭhessantī''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``apādakehi ^a^P2.0146^ea^ me mettaṃ, mettaṃ dvipādakehi me. <br/><br/>[22] catuppadehi me mettaṃ, mettaṃ bahuppadehi me''ti..<br/><br/>[03] tattha paṭhamapadena odissakaṃ katvā sabbesu apādakesu dīghajātikesu ceva macchesu ca  mettābhāvanā dassitā, dutiyapadena manussesu ceva pakkhijātesu ca, tatiyapadena hatthiassādīsu  sabbacatuppadesu, catutthapadena vicchikasatapadiuccāliṅgapāṇakamakkaṭakādīsu.<br/><br/>[03] evaṃ sarūpena mettābhāvanaṃ dassetvā idāni āyācanavasena dassento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``mā maṃ apādako hiṃsi, mā maṃ hiṃsi dvipādako. <br/><br/>[22] mā maṃ catuppado hiṃsi, mā maṃ hiṃsi bahuppado''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0121^ea^ ^a^M2.0134^ea^ ^b^mā ma^eb^nti etesu apādakādīsu koci ekopi  mā maṃ hiṃsatu, mā viheṭhetūti evaṃ āyācantā mettaṃ bhāvethāti attho.<br/><br/>[03] idāni anodissakavasena mettābhāvanaṃ dassento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``sabbe sattā sabbe pāṇā, sabbe bhūtā ca kevalā. <br/><br/>[22] sabbe bhadrāni passantu, mā kañci pāpamāgamā''ti..<br/><br/>[03] tattha taṇhādiṭṭhivasena vaṭṭe pañcasu khandhesu āsattā visattā laggā laggitāti ^b^sattā,^eb^  assāsapassāsapavattanasaṅkhātena pāṇanavasena ^b^pāṇā,^eb^ bhūtabhāvitanibbattanavasena ^b^bhūtā^eb^ti  evaṃ vacanamattaviseso veditabbo. avisesena pana sabbānipetāni padāni sabbasattasaṅgāhakāneva.  ^b^kevalā^eb^ti sakalā. idaṃ sabbasaddasseva hi pariyāyavacanaṃ. ^b^bhadrāni passantū^eb^ti  sabbepete sattā bhadrāni sādhūni kalyāṇāneva passantu. ^b^mā kañci pāpamāgamā^eb^ti etesu  kañci ekaṃ sattampi pāpaṃ lāmakaṃ dukkhaṃ mā āgamā, mā āgacchatu mā pāpuṇātu, sabbe averā  abyāpajjā sukhī niddukkhā hontūti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P2.0147^ea^ ``sabbasattesu anodissakavasena mettaṃ bhāvethā''ti vatvā puna  tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussarāpetuṃ -- <br/><br/>[40] 106^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appamāṇo buddho, appamāṇo dhammo. <br/><br/>[22] appamāṇo saṅgho''ti āha..<br/><br/>[03] tattha pamāṇakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena guṇānañca pamāṇābhāvena buddharatanaṃ ^b^appamāṇaṃ.  dhammo^eb^ti navavidho lokuttaradhammo. tassapi pamāṇaṃ kātuṃ na sakkāti ^b^appamāṇo^eb^. tena  appamāṇena dhammena samannāgatattā ^b^saṅghopi appamāṇo^eb^.<br/><br/>[03] iti bodhisatto ``imesaṃ tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussarathā''ti vatvā tiṇṇaṃ ratanānaṃ  appamāṇaguṇataṃ dassetvā sappamāṇe satte dassetuṃ -- <br/><br/>[21] ``pamāṇavantāni ^a^V2.0122^ea^ ^a^M2.0135^ea^ sarīsapāni, ahi vicchika  satapadī. <br/><br/>[22] uṇṇanābhi sarabū mūsikā''ti āha..<br/><br/>[03] tattha ^b^sarīsapānī^eb^ti sappadīghajātikānaṃ nāmaṃ. te hi sarantā gacchanti, sirena vā  sapantīti sarīsapā. ^b^``ahī''^eb^tiādi tesaṃ sarūpato nidassanaṃ. tattha  ^b^uṇṇanābhī^eb^ti makkaṭako. tassa hi nābhito uṇṇāsadisaṃ suttaṃ nikkhamati, tasmā  ``uṇṇanābhī''ti vuccati. ^b^sarabū^eb^ti gharagoḷikā.<br/><br/>[03] iti bodhisatto ``yasmā etesaṃ antorāgādayo pamāṇakarā dhammā atthi, tasmā tāni  sarīsapādīni pamāṇavantānī''ti dassetvā ``appamāṇānaṃ tiṇṇaṃ ratanānaṃ ānubhāvena ime  pamāṇavantā sattā rattindivaṃ parittakammaṃ karontūti evaṃ tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussarathā''ti  vatvā tato uttari kattabbaṃ dassetuṃ imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``katā me rakkhā katā me parittā, paṭikkamantu bhūtāni. <br/><br/>[22] sohaṃ namo bhagavato, namo sattannaṃ sammāsambuddhāna''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0148^ea^ ^b^katā me rakkhā^eb^ti mayā ratanattayaguṇe anussarantena attano  rakkhā gutti katā. ^b^katā me parittā^eb^ti parittāṇampi me attano kataṃ. ^b^paṭikkamantu  bhūtānī^eb^ti mayi ahitajjhāsayāni bhūtāni paṭikkamantu apagacchantu. ^b^sohaṃ namo  bhagavato^eb^ti so ahaṃ evaṃ kataparitto atītassa parinibbutassa sabbassapi buddhassa bhagavato namo  karomi. ^b^namo sattannaṃ sammāsambuddhāna^eb^nti visesena pana atīte paṭipāṭiyā parinibbutānaṃ  sattannaṃ sammāsambuddhānaṃ namo karomīti.<br/><br/>[03] evaṃ ``namakkāraṃ karontāpi satta buddhe anussarathā''ti bodhisatto isigaṇassa imaṃ parittaṃ  bandhitvā adāsi. ādito pana paṭṭhāya dvīhi gāthāhi catūsu ahirājakulesu mettāya dīpitattā  odissakānodissakavasena vā dvinnaṃ mettābhāvanānaṃ dīpitattā idaṃ parittaṃ idha vuttanti veditabbaṃ,  aññaṃ vā kāraṇaṃ pariyesitabbaṃ. tato paṭṭhāya isigaṇo bodhisattassa ovāde ṭhatvā mettaṃ  bhāvesi, buddhaguṇe anussari. evametesu ^a^M2.0136^ea^ buddhaguṇe anussarantesuyeva sabbe  dīghajātikā paṭikkamiṃsu. bodhisattopi brahmavihāre bhāvetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0123^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā isigaṇo  buddhaparisā ahosi, gaṇasatthā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] khandhajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 209
title:
  [] . bandhanāgārajātakavaṇṇanā^[] . keḷisīlajātakavaṇṇanā^[] . khandhajātakavaṇṇanā^[] . vīrakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^api vīraka passesī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto sugatālayaṃ ārabbha kathesi.  devadattassa parisaṃ gahetvā āgatesu hi theresu satthā ``sāriputta, devadatto tumhe disvā kiṃ  akāsī''ti pucchitvā ``sugatālayaṃ, bhante, dassesī''ti vutte ``na kho, sāriputta, idāneva  devadatto mama anukiriyaṃ karonto vināsaṃ patto, pubbepi vināsaṃ pāpuṇī''ti vatvā therena  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0149^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese  udakakākayoniyaṃ nibbattitvā ekaṃ saraṃ upanissāya vasi, ``vīrako''tissa nāmaṃ ahosi.  tadā kāsiraṭṭhe dubbhikkhaṃ ahosi, manussā kākabhattaṃ vā dātuṃ yakkhanāgabalikammaṃ vā kātuṃ  nāsakkhiṃsu. chātakaraṭṭhato kākā yebhuyyena araññaṃ pavisiṃsu. tattheko bārāṇasivāsī  saviṭṭhako nāma kāko kākiṃ ādāya vīrakassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā taṃ saraṃ nissāya ekamante vāsaṃ  kappesi. so ekadivasaṃ tasmiṃ sare gocaraṃ gaṇhanto vīrakaṃ saraṃ otaritvā macche khāditvā  paccuttaritvā sarīraṃ sukkhāpentaṃ disvā ``imaṃ udakakākaṃ nissāya sakkā bahū macche laddhuṃ, imaṃ  upaṭṭhahissāmī''ti taṃ upasaṅkamitvā ``kiṃ, sammā''ti vutte ``icchāmi taṃ sāmi upaṭṭhahitu''nti  vatvā ``sādhū''ti tena sampaṭicchito tato paṭṭhāya upaṭṭhāsi. vīrakopi tato paṭṭhāya attano  yāpanamattaṃ khāditvā macche uddharitvā saviṭṭhakassa deti. sopi attano yāpanamattaṃ khāditvā  sesaṃ kākiyā deti.<br/><br/>[03] tassa ^a^M2.0137^ea^ aparabhāge māno uppajji -- ``ayampi udakakāko kāḷako,  ahampi kāḷako, akkhituṇḍapādehipi etassa ca mayhañca nānākaraṇaṃ natthi, ito paṭṭhāya iminā  gahitamacchehi mayhaṃ kammaṃ natthi, ahameva gaṇhissāmī''ti. so vīrakaṃ upasaṅkamitvā ``samma,  ito paṭṭhāya ahameva saraṃ otaritvā macche gaṇhissāmī''ti vatvā ``na tvaṃ, samma, udakaṃ  otaritvā macche gaṇhanakakule nibbatto, mā nassī''ti tena vāriyamānopi vacanaṃ anādiyitvā  ^a^V2.0124^ea^ saraṃ oruyha udakaṃ pavisitvā ummujjamāno sevālaṃ chinditvā nikkhamituṃ  nāsakkhi, sevālantare laggi, aggatuṇḍameva paññāyi. so nirassāso antoudakeyeva ^a^P2.0150^ea^  jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. athassa bhariyā āgamanaṃ apassamānā taṃ pavattiṃ jānanatthaṃ  vīrakassa santikaṃ gantvā ``sāmi, saviṭṭhako na paññāyati, kahaṃ nu kho so''ti pucchamānā  paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 107^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api vīraka passesi, sakuṇaṃ mañjubhāṇakaṃ. <br/><br/>[22] mayūragīvasaṅkāsaṃ, patiṃ mayhaṃ saviṭṭhaka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^api, vīraka, passesī^eb^ti, sāmi vīraka, api passasi. ^b^mañjubhāṇaka^eb^nti  mañjubhāṇinaṃ. sā hi rāgavasena ``madhurassaro me patī''ti maññati, tasmā evamāha.  ^b^mayūragīvasaṅkāsa^eb^nti moragīvasamānavaṇṇaṃ.<br/><br/>[03] taṃ sutvā vīrako ``āma, jānāmi te sāmikassa gataṭṭhāna''nti vatvā dutiyaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 108^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``udakathalacarassa pakkhino, niccaṃ āmakamacchabhojino. <br/><br/>[22] tassānukaraṃ saviṭṭhako, sevāle paliguṇṭhito mato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^udakathalacarassā^eb^ti udake ca thale ca carituṃ samatthassa. ^b^pakkhino^eb^ti  attānaṃ sandhāya vadati. ^b^tassānukara^eb^nti tassa anukaronto. ^b^sevāle paliguṇṭhito  mato^eb^ti udakaṃ pavisitvā sevālaṃ chinditvā nikkhamituṃ asakkonto sevālapariyonaddho  antoudakeyeva mato, passa, etassa tuṇḍaṃ dissatīti. taṃ sutvā kākī paridevitvā  bārāṇasimeva agamāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M2.0138^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  saviṭṭhako devadatto ahosi, vīrako pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vīrakajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 210
title:
  [] . keḷisīlajātakavaṇṇanā^[] . khandhajātakavaṇṇanā^[] . vīrakajātakavaṇṇanā^[] . gaṅgeyyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sobhati^eb^ ^a^V2.0125^ea^ ^a^P2.0151^ea^ ^b^maccho gaṅgeyyo^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto dve daharabhikkhū ārabbha kathesi. te kira sāvatthivāsino kulaputtā sāsane  pabbajitvā asubhabhāvanaṃ anunuyuñjitvā rūpapasaṃsakā hutvā rūpaṃ upalāḷentā vicariṃsu. te  ekadivasaṃ ``tvaṃ na sobhasi, ahaṃ sobhāmī''ti rūpaṃ nissāya uppannavivādā avidūre nisinnaṃ  ekaṃ mahallakattheraṃ disvā ``eso amhākaṃ sobhanabhāvaṃ vā asobhanabhāvaṃ vā jānissatī''ti taṃ  upasaṅkamitvā ``bhante, ko amhesu sobhano''ti pucchiṃsu. so ``āvuso, tumhehi ahameva  sobhanataro''ti āha. daharā ``ayaṃ mahallako amhehi pucchitaṃ akathetvā apucchitaṃ kathetī''ti  taṃ paribhāsitvā pakkamiṃsu. sā tesaṃ kiriyā bhikkhusaṅghe pākaṭā jātā. athekadivasaṃ  dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso, asuko mahallako thero kira te rūpanissitake dahare  lajjāpesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, ime dve daharā idāneva rūpapasaṃsakā,  pubbepete rūpameva upalāḷentā vicariṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gaṅgātīre rukkhadevatā ahosi.  tadā gaṅgāyamunānaṃ samāgamaṭṭhāne gaṅgeyyo ca yāmuneyyo ca dve macchā ``ahaṃ sobhāmi, tvaṃ na  sobhasī''ti rūpaṃ nissāya vivadamānā avidūre gaṅgātīre kacchapaṃ nipannaṃ disvā ``eso amhākaṃ  sobhanabhāvaṃ vā asobhanabhāvaṃ vā jānissatī''ti taṃ upasaṅkamitvā ``kiṃ nu kho, samma kacchapa,  gaṅgeyyo sobhati, udāhu yāmuneyyo''ti pucchiṃsu. kacchapo ``gaṅgeyyopi sobhati ^a^M2.0139^ea^,  yāmuneyyopi sobhati, tumhehi pana dvīhi ahameva atirekataraṃ sobhāmī''ti imamatthaṃ  pakāsento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 109^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sobhati ^a^P2.0152^ea^ maccho gaṅgeyyo, atho sobhati yāmuno. <br/><br/>[27] catuppadoyaṃ puriso, nigrodhaparimaṇḍalo. <br/><br/>[22] īsakāyatagīvo ca, sabbeva atirocatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^catuppadoya^eb^nti catuppado ayaṃ. ^b^puriso^eb^ti attānaṃ sandhāya vadati.  ^b^nigrodhaparimaṇḍalo^eb^ti sujāto nigrodho viya parimaṇḍalo. ^b^īsakāyatagīvo^eb^ti rathīsā  viya āyatagīvo ^a^V2.0126^ea^. ^b^sabbeva atirocatī^eb^ti evaṃ saṇṭhānasampanno kacchapo  sabbeva atirocati, ahameva sabbe tumhe atikkamitvā sobhāmīti vadati.<br/><br/>[03] macchā tassa kathaṃ hutvā ``ambho! pāpakacchapa amhehi pucchitaṃ akathetvā aññameva  kathesī''ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 110^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ pucchito na taṃ akkhāsi, aññaṃ akkhāsi pucchito. <br/><br/>[22] atthappasaṃsako poso, nāyaṃ asmāka ruccatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^attappasaṃsako^eb^ti attānaṃ pasaṃsanasīlo attukkaṃsako poso. ^b^nāyaṃ asmāka  ruccatī^eb^ti ayaṃ pāpakacchapo amhākaṃ na ruccati na khamatīti kacchapassa upari udakaṃ khipitvā  sakaṭṭhānameva gamiṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā dve macchā dve  daharabhikkhū ahesuṃ, kacchapo mahallako, imassa kāraṇassa paccakkhakārikā gaṅgātīre  nibbattarukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] gaṅgeyyajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 211
title:
  [] . khandhajātakavaṇṇanā^[] . vīrakajātakavaṇṇanā^[] . gaṅgeyyajātakavaṇṇanā^[] . kuruṅgamigajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^iṅgha vaṭṭamayaṃ pāsa^eb^nti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi. tadā  hi satthā ``devadatto vadhāya parisakkatī''ti sutvā ``na, bhikkhave, devadatto idāneva mayhaṃ  vadhāya parisakkati, pubbepi parisakkiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0140^ea^ ^a^P2.0153^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto  kuruṅgamigo hutvā araññe ekassa sarassa avidūre ekasmiṃ gumbe vāsaṃ kappesi. tasseva sarassa  avidūre ekasmiṃ rukkhagge satapatto, sarasmiṃ pana kacchapo vāsaṃ kappesi. evaṃ te tayopi  sahāyakā aññamaññaṃ piyasaṃvāsaṃ vasiṃsu. atheko migaluddako araññe caranto pānīyatitthe  bodhisattassa padavalañjaṃ disvā lohanigaḷasadisaṃ vaṭṭamayaṃ pāsaṃ oḍḍetvā agamāsi. bodhisatto  pānīyaṃ pātuṃ ^a^V2.0127^ea^ āgato paṭhamayāmeyeva pāse bajjhitvā baddharavaṃ ravi. tassa tena  saddena rukkhaggato satapatto udakato ca kacchapo āgantvā ``kiṃ nu kho kātabba''nti mantayiṃsu.  atha satapatto kacchapaṃ āmantetvā ``samma, tava dantā atthi, tvaṃ imaṃ pāsaṃ chinda, ahaṃ  gantvā yathā so nāgacchati, tathā karissāmi, evaṃ amhehi dvīhipi kataparakkamena sahāyo no  jīvitaṃ labhissatī''ti imamatthaṃ pakāsento paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 111^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``iṅgha vaṭṭamayaṃ pāsaṃ, chinda dantehi kacchapa. <br/><br/>[22] ahaṃ tathā karissāmi, yathā nehiti luddako''ti..<br/><br/>[03] atha kacchapo cammavarattaṃ khādituṃ ārabhi, satapatto luddakassa vasanagāmaṃ gato avidūre  rukkhe nisīdi. luddako paccūsakāleyeva sattiṃ gahetvā nikkhami. sakuṇo tassa  nikkhamanabhāvaṃ ñatvā vassitvā pakkhe papphoṭetvā taṃ purimadvārena nikkhamantaṃ mukhe pahari.  luddo ``kāḷakaṇṇinā sakuṇenamhi pahaṭo''ti nivattitvā thokaṃ sayitvā puna sattiṃ gahetvā  uṭṭhāsi. sakuṇo ``ayaṃ paṭhamaṃ purimadvārena nikkhanto idāni pacchimadvārena  nikkhamissatī''ti ñatvā gantvā pacchimagehe nisīdi. luddopi ^a^P2.0154^ea^  ``purimadvārena me nikkhantena kāḷakaṇṇī sakuṇo diṭṭho, idāni pacchimadvārena  nikkhamissāmī''ti pacchimadvārena nikkhami, sakuṇo puna vassitvā gantvā mukhe pahari. luddo  ``punapi kāḷakaṇṇīsakuṇena pahaṭo, na dāni me esa nikkhamituṃ detī''ti nivattitvā yāva  aruṇuggamanā sayitvā aruṇuggamanavelāya sattiṃ gahetvā nikkhami. sakuṇo vegena gantvā  ``luddo āgacchatī''ti bodhisattassa kathesi.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^M2.0141^ea^ khaṇe kacchapena ekameva cammavaddhaṃ ṭhapetvā sesavarattā khāditā  honti. dantā panassa patanākārappattā jātā, mukhato lohitaṃ paggharati. bodhisatto luddaputtaṃ  sattiṃ gahetvā asanivegena āgacchantaṃ disvā taṃ vaddhaṃ chinditvā vanaṃ pāvisi, sakuṇo rukkhagge  nisīdi, kacchapo pana dubbalattā tattheva nipajji. luddo kacchapaṃ gahetvā pasibbake pakkhipitvā  ekasmiṃ khāṇuke laggesi. bodhisatto nivattitvā olokento kacchapassa gahitabhāvaṃ ñatvā  ``sahāyassa jīvitadānaṃ dassāmī''ti dubbalo viya hutvā luddassa attānaṃ dassesi. so  ``dubbalo esa bhavissati, māressāmi na''nti sattiṃ ādāya anubandhi. bodhisatto nātidūre  nāccāsanne gacchanto taṃ ādāya araññaṃ pāvisi, dūraṃ gatabhāvaṃ ñatvā padaṃ vañcetvā aññena maggena  vātavegena gantvā siṅgena pasibbakaṃ ukkhipitvā bhūmiyaṃ pātetvā ^a^V2.0128^ea^ phāletvā kacchapaṃ  nīhari. satapattopi rukkhā otari. bodhisatto dvinnampi ovādaṃ dadamāno ``ahaṃ tumhe  nissāya jīvitaṃ labhiṃ, tumhehi sahāyakassa kattabbaṃ mayhaṃ kataṃ, idāni luddo āgantvā tumhe  gaṇheyya, tasmā, samma satapatta, tvaṃ attano puttake gahetvā aññattha yāhi, tvampi, samma kacchapa,  udakaṃ pavisāhī''ti āha. te tathā akaṃsu.<br/><br/>[03] satthā abhisambuddho hutvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 112^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kacchapo ^a^P2.0155^ea^ pāvisī vāriṃ, kuruṅgo pāvisī vanaṃ. <br/><br/>[27] satapatto dumaggamhā, dūre putte apānayī''ti.. <br/><br/>[22] tattha ^b^apānayī^eb^ti ānayi, gahetvā agamāsīti attho.<br/><br/>[03] luddopi taṃ ṭhānaṃ āgantvā kañci apassitvā chinnapasibbakaṃ gahetvā domanassappatto attano  gehaṃ agamāsi. te tayopi sahāyā yāvajīvaṃ vissāsaṃ acchinditvā yathākammaṃ gatā. <br/><br/>[01] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā luddako devadatto  ahosi, satapatto sāriputto, kacchapo moggallāno, kuruṅgamigo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kuruṅgamigajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 212
title:
  [] . vīrakajātakavaṇṇanā^[] . gaṅgeyyajātakavaṇṇanā^[] . kuruṅgamigajātakavaṇṇanā^[] . assakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ayamassakarājenā^eb^ti ^a^M2.0142^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto  purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. so hi bhikkhu satthārā ``saccaṃ kira, tvaṃ bhikkhu,  ukkaṇṭhitosī''ti puṭṭho ``sacca''nti vatvā ``kena ukkaṇṭhāpitosī''ti vutte  ``purāṇadutiyikāyā''ti āha. atha naṃ satthā ``na idāneva tassā bhikkhu itthiyā tayi  sineho atthi, pubbepi tvaṃ taṃ nissāya mahādukkhaṃ patto''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte kāsiraṭṭhe pāṭalinagare assako nāma rājā rajjaṃ kāresi. tassa uparī  nāma ^a^V2.0129^ea^ aggamahesī piyā ahosi manāpā abhirūpā dassanīyā pāsādikā atikkantā  mānusavaṇṇaṃ, apattā dibbavaṇṇaṃ. sā kālamakāsi, tassā kālakiriyāya rājā sokābhibhūto  ahosi dukkhī dummano. so tassā sarīraṃ doṇiyaṃ nipajjāpetvā telakalalaṃ pakkhipāpetvā  heṭṭhāmañce ṭhapāpetvā nirāhāro rodamāno paridevamāno nipajji. mātāpitaro ^a^P2.0156^ea^  avasesañātakā mittāmaccabrāhmaṇagahapatikādayopi ``mā soci, mahārāja, aniccā  saṅkhārā''tiādīni vadantā saññāpetuṃ nāsakkhiṃsu. tassa vilapantasseva satta divasā  atikkantā. tadā bodhisatto pañcābhiññāṭṭhasamāpattilābhī tāpaso hutvā himavantapadese viharanto  ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbena cakkhunā jambudīpaṃ olokento taṃ rājānaṃ tathā paridevamānaṃ disvā  ``etassa mayā avassayena bhavitabba''nti iddhānubhāvena ākāse uppatitvā rañño uyyāne  otaritvā maṅgalasilāpaṭṭe kañcanapaṭimā viya nisīdi.<br/><br/>[03] atheko pāṭalinagaravāsī brāhmaṇamāṇavo uyyānaṃ gato bodhisattaṃ disvā vanditvā nisīdi.  bodhisatto tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ``kiṃ, māṇava, rājā dhammiko''ti pucchi.  ``āma, bhante, dhammiko rājā, bhariyā panassa kālakatā, so tassā sarīraṃ doṇiyaṃ  pakkhipāpetvā vilapamāno nipanno, ajja sattamo divaso, kissa tumhe rājānaṃ evarūpā dukkhā  na mocetha, yuttaṃ nu kho tumhādisesu sīlavantesu saṃvijjamānesu rañño evarūpaṃ dukkhaṃ  anubhavitu''nti. ``na kho ahaṃ ^a^M2.0143^ea^, māṇava, rājānaṃ jānāmi, sace pana so  āgantvā maṃ puccheyya, ahamevassa tassā nibbattaṭṭhānaṃ ācikkhitvā rañño santikeyeva taṃ  kathāpeyya''nti. ``tena hi, bhante, yāva rājānaṃ ānemi, tāva imeva nisīdathā''ti māṇavo  bodhisattassa paṭiññaṃ gahetvā rañño santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā ``tassa dibbacakkhukassa  santikaṃ gantuṃ vaṭṭatī''ti āha.<br/><br/>[03] rājā ``upariṃ kira daṭṭhuṃ labhissāmī''ti tuṭṭhamānaso rathaṃ abhiruhitvā tattha gantvā  bodhisattaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno -- ``saccaṃ kira tumhe deviyā nibbattaṭṭhānaṃ jānāthā''ti  pucchi. ``āma, mahārājā''ti. ``kattha nibbattā''ti? ``sā kho, mahārāja, rūpasmiṃyeva  mattā pamādamāgamma kalyāṇakammaṃ akatvā imasmiṃyeva uyyāne gomayapāṇakayoniyaṃ nibbattā''ti  ^a^P2.0157^ea^. ``nāhaṃ saddahāmī''ti. ``tena hi te dassetvā kathāpemī''ti. ``sādhu  kathāpethā''ti. bodhisatto attano ānubhāvena ``ubhopi gomayapiṇḍaṃ vaṭṭayamānā rañño purato  āgacchantū''ti tesaṃ āgamanaṃ akāsi. te tatheva āgamiṃsu. bodhisatto taṃ dassento ``ayaṃ  te ^a^V2.0130^ea^, mahārāja, uparidevī, taṃ jahitvā gomayapāṇakassa pacchato pacchato gacchati,  passatha na''nti āha. bhante ```uparī nāma gomayapāṇakayoniyaṃ nibbattissatī'ti na  saddahāmaha''nti. ``kathāpemi naṃ, mahārājā''ti. ``kathāpetha, bhante''ti.<br/><br/>[03] bodhisatto attano ānubhāvena taṃ kathāpento ``uparī''ti āha. sā manussabhāsāya  ``kiṃ, bhante''ti āha. ``tvaṃ atītabhave kā nāma ahosī''ti? ``bhante, assakarañño  aggamahesī uparī nāma ahosi''nti. ``kiṃ pana te idāni assakarājā piyo, udāhu  gomayapāṇako''ti? ``bhante, so mayhaṃ purimajātiyā sāmiko, tadā ahaṃ imasmiṃ uyyāne tena  saddhiṃ rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbe anubhavamānā vicariṃ. idāni pana me bhavasaṅkhepagatakālato paṭṭhāya  so kiṃ hoti, ahañhi idāni assakarājānaṃ māretvā tassa galalohitena mayhaṃ sāmikassa  gomayapāṇakassa pāde makkheyya''nti vatvā parisamajjhe manussabhāsāya imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 113^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ayamassakarājena ^a^M2.0144^ea^, deso vicarito mayā. <br/><br/>[22] anukāmaya kāmena, piyena patinā saha.. <br/><br/>[40] 114^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhīyati. <br/><br/>[22] tasmā assakaraññāva, kīṭo piyataro mamā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ayamassakarājena, deso vicarito mayā^eb^ti ayaṃ ramaṇīyo uyyānapadeso pubbe  mayā assakarājena saddhiṃ vicarito. ^b^anukāmaya kāmenā^eb^ti ^b^anū^eb^ti nipātamattaṃ, mayā  taṃ kāmayamānāya tena maṃ kāmayamānena ^a^P2.0158^ea^ sahāti attho. ^b^piyenā^eb^ti  tasmiṃ attabhāve piyena. ^b^navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhīyatī^eb^ti, bhante, navena hi  sukhena porāṇaṃ sukhaṃ, navena ca dukkhena porāṇaṃ dukkhaṃ pidhīyati paṭicchādīyati, esā lokassa  dhammatāti dīpeti. ^b^tasmā assakaraññāva, kīṭo piyataro mamā^eb^ti yasmā navena porāṇaṃ  pidhīyati, tasmā mama assakarājato sataguṇena sahassaguṇena kīṭova piyataroti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā assakarājā vippaṭisārī hutvā tattha ṭhitova kuṇapaṃ nīharāpetvā sīsaṃ nhatvā  bodhisattaṃ vanditvā nagaraṃ pavisitvā aññaṃ aggamahesiṃ katvā dhammena rajjaṃ kāresi.  bodhisattopi rājānaṃ ovaditvā nissokaṃ katvā himavantameva agamāsi. <br/><br/>[01] satthā ^a^V2.0131^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā uparī  purāṇadutiyikā ahosi, assakarājā ukkaṇṭhito bhikkhu, māṇavo sāriputto, tāpaso pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] assakajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 213
title:
  [] . gaṅgeyyajātakavaṇṇanā^[] . kuruṅgamigajātakavaṇṇanā^[] . assakajātakavaṇṇanā^[] . susumārajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^alaṃ^eb^ ^a^M2.0145^ea^ ^b^metehi ambehī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi. tadā hi satthā ``devadatto vadhāya  parisakkatī''ti sutvā ``na, bhikkhave, idāneva devadatto mayhaṃ vadhāya parisakkati, pubbepi  parisakkiyeva, santāsamattampi pana kātuṃ na sakkhī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente himavantapadese bodhisatto kapiyoniyaṃ  nibbattitvā nāgabalo thāmasampanno mahāsarīro sobhaggappatto hutvā gaṅgānivattane araññāyatane  vāsaṃ kappesi. tadā gaṅgāya eko susumāro vasi. athassa bhariyā bodhisattassa sarīraṃ  disvā ^a^P2.0159^ea^ tassa hadayamaṃse dohaḷaṃ uppādetvā susumāraṃ āha -- ``ahaṃ sāmi,  etassa kapirājassa hadayamaṃsaṃ khāditukāmā''ti. ``bhadde, mayaṃ jalagocarā, eso thalagocaro,  kinti naṃ gaṇhituṃ sakkhissāmā''ti. ``yena kenaci upāyena gaṇha, sace na labhissāmi,  marissāmī''ti. ``tena hi mā soci, attheko upāyo, khādāpessāmi taṃ tassa  hadayamaṃsa''nti susumāriṃ samassāsetvā bodhisattassa gaṅgāya pānīyaṃ pivitvā gaṅgātīre  nisinnakāle santikaṃ gantvā evamāha -- ``vānarinda, imasmiṃ padese kasāyaphalāni khādanto  kiṃ tvaṃ niviṭṭhaṭṭhāneyeva carasi, pāragaṅgāya ambalabujādīnaṃ madhuraphalānaṃ anto natthi, kiṃ te  tattha gantvā phalāphalaṃ khādituṃ na vaṭṭatī''ti? ``kumbhīlarāja, gaṅgā mahodakā vitthiṇṇā,  kathaṃ tattha gamissāmī''ti? ``sace icchasi, ahaṃ taṃ mama piṭṭhiṃ āropetvā nessāmī''ti.  so saddahitvā ``sādhū''ti sampaṭicchi. ``tena hi ehi piṭṭhiṃ me abhirūhā''ti ca vutte taṃ  abhiruhi. susumāro thokaṃ netvā udake osīdāpesi.<br/><br/>[03] bodhisatto ``samma, udake maṃ osīdāpesi, kiṃ nu kho eta''nti āha. ``nāhaṃ taṃ  dhammasudhammatāya gahetvā gacchāmi, bhariyāya pana me tava hadayamaṃse dohaḷo uppanno, tamahaṃ tava  ^a^V2.0132^ea^ hadayaṃ khādāpetukāmo''ti. ``samma, kathentena te sundaraṃ kataṃ. sace hi amhākaṃ  udare hadayaṃ bhaveyya, sākhaggesu carantānaṃ cuṇṇavicuṇṇaṃ bhaveyyā''ti. ``kahaṃ pana tumhe  ṭhapethā''ti? bodhisatto ^a^M2.0146^ea^ avidūre ekaṃ udumbaraṃ pakkaphalapiṇḍisañchannaṃ dassento  ``passetāni amhākaṃ hadayāni etasmiṃ udumbare olambantī''ti āha. ``sace me hadayaṃ  ^a^P2.0160^ea^ dassasi, ahaṃ taṃ na māressāmī''ti. ``tena hi maṃ ettha nehi, ahaṃ te  rukkhe olambantaṃ dassāmī''ti. so taṃ ādāya tattha agamāsi. bodhisatto tassa piṭṭhito  uppatitvā udumbararukkhe nisīditvā ``samma, bāla susumāra, `imesaṃ sattānaṃ hadayaṃ nāma  rukkhagge hotī'ti saññī ahosi, bālosi, ahaṃ taṃ vañcesiṃ, tava phalāphalaṃ taveva hotu,  sarīrameva pana te mahantaṃ paññā pana natthī''ti vatvā imamatthaṃ pakāsento imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 115^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``alaṃ metehi ambehi, jambūhi panasehi ca. <br/><br/>[22] yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro.. <br/><br/>[40] 116^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mahatī vata te bondi, na ca paññā tadūpikā. <br/><br/>[22] susumāra vañcito mesi, gaccha dāni yathāsukha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^alaṃ metehī^eb^ti yāni tayā dīpake niddiṭṭhāni, etehi mayhaṃ alaṃ. ^b^varaṃ  mayhaṃ udumbaro^eb^ti mayhaṃ ayameva udumbararukkho varaṃ. ^b^bondī^eb^ti sarīraṃ.  ^b^tadūpikā^eb^ti paññā pana te tadūpikā tassa sarīrassa anucchavikā natthi. ^b^gaccha dāni  yathāsukha^eb^nti idāni yathāsukhaṃ gaccha, natthi te hadayamaṃsagahaṇūpāyoti attho. susumāro  sahassaṃ parājito viya dukkhī dummano pajjhāyantova attano nivāsaṭṭhānameva gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā susumāro devadatto  ahosi, susumārī ciñcamāṇavikā, kapirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] susumārajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 214
title:
  [] . kuruṅgamigajātakavaṇṇanā^[] . assakajātakavaṇṇanā^[] . susumārajātakavaṇṇanā^[] . kukkuṭajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^diṭṭhā^eb^ ^a^V2.0133^ea^ ^a^M2.0147^ea^ ^b^mayā vane rukkhā^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto dhammasenāpatisāriputtattherassa saddhivihārikaṃ daharabhikkhuṃ ārabbha kathesi. so kira  attano sarīrassa guttikamme cheko ^a^P2.0161^ea^ ahosi. ``sarīrassa me na sukhaṃ  bhaveyyā''ti bhayena atisītaṃ accuṇhaṃ paribhogaṃ na karoti, ``sītuṇhehi sarīraṃ kilameyyā''ti  bhayena bahi na nikkhamati, atikilinnauttaṇḍulādīni na bhuñjati. tassa sā  sarīraguttikusalatā saṅghamajjhe pākaṭā jātā. bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ --  ``āvuso, asuko daharo kira bhikkhu sarīraguttikamme cheko''ti. satthā āgantvā ``kāya  nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na,  bhikkhave, ayaṃ daharo idāneva sarīraguttikamme cheko, pubbepi chekova ahosī''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññāyatane rukkhadevatā ahosi.  atheko sakuṇaluddako ekaṃ dīpakakukkuṭamādāya vālarajjuñca yaṭṭhiñca gahetvā araññe kukkuṭe bandhanto  ekaṃ palāyitvā araññaṃ paviṭṭhaṃ porāṇakukkuṭaṃ bandhituṃ ārabhi. so vālapāse kusalatāya attānaṃ  bandhituṃ na deti, uṭṭhāyuṭṭhāya nilīyati. luddako attānaṃ sākhāpallavehi paṭicchādetvā punappunaṃ  yaṭṭhiñca pāsañca oḍḍeti. kukkuṭo taṃ lajjāpetukāmo mānusiṃ vācaṃ nicchāretvā paṭhamaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 117^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``diṭṭhā mayā vane rukkhā, assakaṇṇā vibhīṭakā. <br/><br/>[22] na tāni evaṃ sakkanti, yathā tvaṃ rukkha sakkasī''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- samma luddaka, mayā imasmiṃ vane jātā bahū assakaṇṇā ca vibhīṭakā ca  rukkhā diṭṭhapubbā, tāni pana rukkhāni yathā tvaṃ sakkasi saṅkamasi ito cito ca vicarasi, evaṃ  na sakkanti na saṅkamanti na vicarantīti.<br/><br/>[03] evaṃ vatvā ca pana so kukkuṭo palāyitvā aññattha agamāsi. tassa palāyitvā gatakāle  luddako dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 118^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``porāṇakukkuṭo ^a^V2.0134^ea^ ^a^P2.0162^ea^ ^a^M2.0148^ea^ ayaṃ, bhetvā  pañjaramāgato. <br/><br/>[22] kusalo vālapāsānaṃ, apakkamati bhāsatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kusalo vālapāsāna^eb^nti vālamayesu pāsesu kusalo attānaṃ bandhituṃ adatvā  apakkamati ceva bhāsati ca, bhāsitvā ca pana palātoti evaṃ vatvā luddako araññe caritvā  yathāladdhamādāya gehameva gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā luddako devadatto  ahosi, kukkuṭo kāyaguttikusalo daharabhikkhu, tassa pana kāraṇassa paccakkhakārikā rukkhadevatā  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kukkuṭajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 215
title:
  [] . assakajātakavaṇṇanā^[] . susumārajātakavaṇṇanā^[] . kukkuṭajātakavaṇṇanā^[] . kandagalakajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^ambho ko nāmayaṃ rukkho^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto sugatālayaṃ ārabbha  kathesi. tadā hi satthā ``devadatto sugatālayaṃ akāsī''ti sutvā ``na, bhikkhave, idāneva  devadatto mayhaṃ anukiriyaṃ karonto vināsaṃ patto, pubbepi pāpuṇiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese  rukkhakoṭṭakasakuṇayoniyaṃ nibbatti, ``khadiravaniyo''tissa nāmaṃ ahosi. so khadiravaneyeva  gocaraṃ gaṇhi, tasseko kandagalako nāma sahāyo ahosi, so simbalipālibhaddakavane gocaraṃ  gaṇhāti. so ekadivasaṃ khadiravaniyassa santikaṃ agamāsi. khadiravaniyo ``sahāyo me  āgato''ti kandagalakaṃ gahetvā khadiravanaṃ pavisitvā khadirakhandhaṃ tuṇḍena paharitvā rukkhato  pāṇake nīharitvā adāsi. kandagalako dinne dinne madhurapūve viya chinditvā chinditvā khādi.  tassa khādantasseva māno uppajji -- ``ayampi ^a^P2.0163^ea^ rukkhakoṭṭakayoniyaṃ  nibbatto, ahampi, kiṃ me etena dinnagocarena, sayameva khadiravane gocaraṃ ^a^M2.0149^ea^  gaṇhissāmī''ti. so khadiravaniyaṃ āha -- ``samma, mā tvaṃ dukkhaṃ anubhavi, ahameva  khadiravane gocaraṃ gaṇhissāmī''ti.<br/><br/>[03] atha ^a^V2.0135^ea^ naṃ so ``handa tvaṃ samma, simbalipālibhaddakādivane nissāre  gocaraggahaṇakule jāto, khadirā nāma jātasārā thaddhā, mā te etaṃ ruccī''ti āha. kandagalako  ``kiṃ dānāhaṃ na rukkhakoṭṭakayoniyaṃ nibbatto''ti tassa vacanaṃ anādiyitvā vegena gantvā  khadirarukkhaṃ tuṇḍena pahari. tāvadevassa tuṇḍaṃ bhijji, akkhīni nikkhamanākārappattāni  jātāni, sīsaṃ phalitaṃ. so khandhe patiṭṭhātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ patitvā paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 119^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ambho ko nāmayaṃ rukkho, sinnapatto sakaṇṭako. <br/><br/>[22] yattha ekappahārena, uttamaṅgaṃ vibhijjita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ambho ko nāmayaṃ rukkho^eb^ti, bho khadiravaniya, ko nāma ayaṃ rukkho.  ``ko nāma so''tipi pāṭho. ^b^sinnapatto^eb^ti sukhumapatto. ^b^yattha ekappahārenā^eb^ti  yasmiṃ rukkhe ekeneva pahārena. ^b^uttamaṅgaṃ vibhijjita^eb^nti sīsaṃ bhinnaṃ, na kevalañca sīsaṃ,  tuṇḍampi bhinnaṃ. so vedanāppattatāya khadirarukkhaṃ ``kiṃ rukkho nāmeso''ti jānituṃ asakkonto  vedanāppatto hutvā imāya gāthāya vippalapi.<br/><br/>[03] taṃ vacanaṃ sutvā khadiravaniyo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 120^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``acāri vatāyaṃ vitudaṃ vanāni, kaṭṭhaṅgarukkhesu asārakesu. <br/><br/>[22] athāsadā khadiraṃ jātasāraṃ, yatthabbhidā garuḷo uttamaṅga''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P2.0164^ea^ ^b^acāri vatāya^eb^nti acari vata ayaṃ. ^b^vitudaṃ  vanānī^eb^ti nissārasimbalipālibhaddakavanāni vitudanto vijjhanto. ^b^kaṭṭhaṅgarukkhesū^eb^ti  vanakaṭṭhakoṭṭhāsesu rukkhesu. ^b^asārakesū^eb^ti nissāresu pālibhaddakasimbaliādīsu.  ^b^athāsadā khadiraṃ jātasāra^eb^nti atha potakakālato paṭṭhāya jātasāraṃ khadiraṃ sampāpuṇi.  ^b^yatthabbhidā garuḷo uttamaṅga^eb^nti ^b^yatthabbhidā^eb^ti yasmiṃ khadire abhindi padālayi.  ^b^garuḷo^eb^ti sakuṇo. sabbasakuṇānañhetaṃ sagāravasappatissa vacanaṃ.<br/><br/>[03] iti ^a^M2.0150^ea^ naṃ khadiravaniyo vatvā ``bho kandagalaka, yattha tvaṃ uttamaṅgaṃ  abhindi, khadiro nāmeso sārarukkho''ti āha. so tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0136^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kandagalako  devadatto ahosi, khadiravaniyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kandagalakajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] nataṃdaḷhavaggo chaṭṭho.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] bandhanāgāraṃ keḷisīlaṃ, khaṇḍaṃ vīrakagaṅgeyyaṃ. <br/><br/>[26] kuruṅgamassakañceva, susumārañca kukkuṭaṃ. <br/><br/>[22] kandagalakanti te dasa.. 


volume: 111
item: 216
title:
  [] . susumārajātakavaṇṇanā^[] . kukkuṭajātakavaṇṇanā^bīraṇathambhavaggo^[] . somadattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^akāsi^eb^ ^a^V2.0137^ea^ ^b^yogga^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto lāḷudāyittheraṃ  ārabbha kathesi. so hi dvinnaṃ tiṇṇaṃ janānaṃ antare ekavacanampi sampādetvā kathesuṃ na  sakkoti, sārajjabahulo ``aññaṃ kathessāmī''ti aññameva kathesi. tassa taṃ pavattiṃ bhikkhū  dhammasabhāyaṃ kathentā nisīdiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha ^a^P2.0165^ea^, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, lāḷudāyī  idāneva sārajjabahulo, pubbepi sārajjabahuloyevā''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe aññatarasmiṃ  brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sippaṃ uggaṇhitvā puna gehaṃ āgantvā mātāpitūnaṃ  duggatabhāvaṃ ñatvā ``parihīnakulato seṭṭhikulaṃ patiṭṭhapessāmī''ti mātāpitaro āpucchitvā ^a^M2.0151^ea^  bārāṇasiṃ gantvā rājānaṃ upaṭṭhāsi. so raññā piyo ahosi manāpo. athassa  pituno ``dvīhiyeva goṇehi kasiṃ katvā jīvikaṃ kappentassa eko goṇo mato. so bodhisattaṃ  upasaṅkamitvā ``tāta, eko goṇo mato, kasikammaṃ na pavattati, rājānaṃ ekaṃ goṇaṃ yācāhī''ti  āha. ``tāta, nacirasseva me rājā diṭṭho, idāneva goṇaṃ yācituṃ na yuttaṃ, tumhe yācathā''ti.  ``tāta, tvaṃ mayhaṃ sārajjabahulabhāvaṃ na jānāsi, ahañhi dvinnaṃ tiṇṇaṃ sammukhe kathaṃ sampādetuṃ  na sakkomi. sace ahaṃ rañño santikaṃ goṇaṃ yācituṃ gamissāmi, imampi datvā  āgamissāmī''ti. ``tāta, yaṃ hoti, taṃ hotu, na sakkā mayā rājānaṃ yācituṃ, apica kho  panāhaṃ tumhe yoggaṃ kāressāmī''ti. ``tena hi sādhu maṃ yoggaṃ kārehī''ti.<br/><br/>[03] bodhisatto pitaraṃ ādāya bīraṇatthambhakasusānaṃ gantvā tattha tattha tiṇakalāpe bandhitvā  ``ayaṃ rājā, ayaṃ uparājā, ayaṃ senāpatī''ti nāmāni katvā paṭipāṭiyā pitu dassetvā  ``tāta, tvaṃ rañño santikaṃ gantvā `jayatu, mahārājā'ti evaṃ imaṃ gāthaṃ vatvā goṇaṃ  yāceyyāsī''ti gāthaṃ uggaṇhāpesi -- <br/><br/>[21] ``dve ^a^V2.0138^ea^ me goṇā mahārāja, yehi khettaṃ kasāmase. <br/><br/>[22] tesu eko mato deva, dutiyaṃ dehi khattiyā''ti..<br/><br/>[03] brāhmaṇo ^a^P2.0166^ea^ ekena saṃvaccharena imaṃ gāthaṃ paguṇaṃ katvā bodhisattaṃ āha --  ``tāta, somadatta, gāthā me paguṇā jātā, idāni ahaṃ yassa kassaci santike vattuṃ sakkomi, maṃ  rañño santikaṃ nehī''ti. so ``sādhu, tātā''ti tathārūpaṃ paṇṇākāraṃ gāhāpetvā pitaraṃ rañño  santikaṃ nesi. brāhmaṇo ``jayatu, mahārājā''ti vatvā paṇṇākāraṃ adāsi. rājā ``ayaṃ te  somadatta brāhmaṇo kiṃ hotī''ti āha. ``pitā me, mahārājā''ti. ``kenaṭṭhenāgato''ti?  tasmiṃ khaṇe brāhmaṇo goṇayācanatthāya gāthaṃ vadanto -- <br/><br/>[21] ``dve me goṇā mahārāja, yehi khettaṃ kasāmase. <br/><br/>[22] tesu eko mato deva, dutiyaṃ gaṇha khattiyā''ti.. -- āha.<br/><br/>[03] rājā brāhmaṇena virajjhitvā kathitabhāvaṃ ñatvā sitaṃ katvā ``somadatta, tumhākaṃ gehe bahū  maññe goṇā''ti āha. ``tumhehi dinnā ^a^M2.0152^ea^ bhavissanti, mahārājā''ti. rājā  bodhisattassa tussitvā brāhmaṇassa soḷasa goṇe alaṅkārabhaṇḍake nivāsanagāmañcassa brahmadeyyaṃ  datvā mahantena yasena brāhmaṇaṃ uyyojesi. brāhmaṇo sabbasetasindhavayuttaṃ rathaṃ abhiruyha mahantena  parivārena gāmaṃ agamāsi. bodhisatto pitarā saddhiṃ rathe nisīditvā gacchanto ``tāta, ahaṃ  tumhe sakalasaṃvaccharaṃ yoggaṃ kāresiṃ, sanniṭṭhānakāle pana tumhākaṃ goṇaṃ rañño adatthā''ti vatvā  paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 121^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akāsi yoggaṃ dhuvamappamatto, saṃvaccharaṃ bīraṇathambhakasmiṃ. <br/><br/>[22] byākāsi saññaṃ parisaṃ vigayha, na niyyamo tāyati appapañña''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akāsi yoggaṃ dhuvamappamatto, saṃvaccharaṃ bīraṇathambhakasmi^eb^nti, tāta, tvaṃ niccaṃ  appamatto bīraṇatthambhamaye susāne yoggaṃ akāsi ^a^P2.0167^ea^. ^b^byākāsi saññaṃ  parisaṃ vigayhā^eb^ti atha ca pana parisaṃ vigāhitvā taṃ saññaṃ viakāsi vikāraṃ āpādesi,  parivattesīti attho. ^b^na niyyamo tāyati appapañña^eb^nti appahaññaṃ nāma puggalaṃ niyyamo  yoggāciṇṇaṃ caraṇaṃ na tāyati na rakkhatīti.<br/><br/>[03] athassa ^a^V2.0139^ea^ vacanaṃ sutvā brāhmaṇo dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 122^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dvayaṃ yācanako tāta, somadatta nigacchati. <br/><br/>[22] alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃdhammā hi yācanā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^evaṃdhammā hi yācanā^eb^ti yācanā hi evaṃsabhāvāti.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, lāḷudāyī idāneva sārajjabahulo, pubbepi sārajjabahuloyevā''ti  vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā ānando, somadattassa  pitā lāḷudāyī ahosi, somadatto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] somadattajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 217
title:
  [] . kukkuṭajātakavaṇṇanā^bīraṇathambhavaggo^[] . somadattajātakavaṇṇanā^[] . ucchiṭṭhabhattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^añño^eb^ ^a^M2.0153^ea^ ^b^uparimo vaṇṇo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. so hi bhikkhu satthārā ``saccaṃ kira, tvaṃ bhikkhu,  ukkaṇṭhitosī''ti puṭṭho ``sacca''nti vatvā ``ko taṃ ukkaṇṭhāpesī''ti vutte  ``purāṇadutiyikā''ti āha. atha naṃ satthā ``bhikkhu ayaṃ te itthī anatthakārikā, pubbepi  attano jārassa ucchiṭṭhakaṃ bhojesī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ ṭhāne bhikkhaṃ caritvā  jīvikakappake kapaṇe naṭakakule nibbattitvā vayappatto duggato durūpako hutvā bhikkhaṃ caritvā  jīvikaṃ kappesi. tadā kāsiraṭṭhe ekasmiṃ gāmake ekassa brāhmaṇassa brāhmaṇī dussīlā  pāpadhammā aticāraṃ carati. athekadivasaṃ brāhmaṇe kenacideva karaṇīyena ^a^P2.0168^ea^ bahi  gate tassā jāro taṃ khaṇaṃ oloketvā taṃ gehaṃ pāvisi. sā tena saddhiṃ aticaritvā ``muhuttaṃ  accha, bhuñjitvāva gamissasī''ti bhattaṃ sampādetvā sūpabyañjanasampannaṃ uṇhabhattaṃ vaḍḍhetvā ``tvaṃ  bhuñjā''ti tassa datvā sayaṃ brāhmaṇassa āgamanaṃ olokayamānā dvāre aṭṭhāsi. bodhisatto  brāhmaṇiyā jārassa bhuñjanaṭṭhāne piṇḍaṃ paccāsīsanto aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^V2.0140^ea^ khaṇe brāhmaṇo gehābhimukho āgacchati. brāhmaṇī taṃ āgacchantaṃ  disvā vegena pavisitvā ``uṭṭhehi, brāhmaṇo āgacchatī''ti jāraṃ koṭṭhe otāretvā brāhmaṇassa  pavisitvā nisinnakāle phalakaṃ upanetvā hatthadhovanaṃ datvā itarena bhuttāvasiṭṭhassa sītabhattassa  upari uṇhabhattaṃ vaḍḍhetvā brāhmaṇassa adāsi. so bhatte hatthaṃ otāretvā upari uṇhaṃ heṭṭhā ca  bhattaṃ sītalaṃ disvā cintesi -- ``iminā aññassa bhuttādhikena ucchiṭṭhabhattena bhavitabba''nti.  so brāhmaṇiṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 123^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``añño uparimo vaṇṇo, añño vaṇṇo ca heṭṭhimo. <br/><br/>[22] brāhmaṇī tveva pucchāmi, kiṃ heṭṭhā kiñca upparī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vaṇṇo^eb^ti ākāro. ayañhi uparimassa uṇhabhāvaṃ heṭṭhimassa ca sītabhāvaṃ  pucchanto evamāha. ^b^kiṃ heṭṭhā kiñca upparī^eb^ti vuḍḍhitabhattena ^a^M2.0154^ea^ nāma upari  sītalena, heṭṭhā uṇhena bhavitabbaṃ, idañca pana na tādisaṃ, tena taṃ pucchāmi -- ``kena kāraṇena  upari bhattaṃ uṇhaṃ, heṭṭhimaṃ sītala''nti.<br/><br/>[03] brāhmaṇī attanā katakammassa uttānabhāvabhayena brāhmaṇe punappunaṃ kathentepi tuṇhīyeva ahosi.  tasmiṃ khaṇe naṭaputtassa etadahosi -- ``koṭṭhe nisīdāpitapāpapurisena jārena bhavitabbaṃ,  iminā gehassāmikena, brāhmaṇī pana attanā katakammassa pākaṭabhāvabhayena kiñci na katheti,  handāhaṃ imissā katakammaṃ pakāsetvā jārassa koṭṭhake nisīdāpitabhāvaṃ brāhmaṇassa kathemī''ti.  so brāhmaṇassa gehā nikkhantakālato ^a^P2.0169^ea^ paṭṭhāya itarassa gehapavesanaṃ aticaraṇaṃ  aggabhattabhuñjanaṃ brāhmaṇiyā dvāre ṭhatvā maggaṃ olokanaṃ itarassa koṭṭhe otāritabhāvanti sabbaṃ taṃ  pavattiṃ ācikkhitvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 124^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ahaṃ naṭosmi bhaddante, bhikkhakosmi idhāgato. <br/><br/>[22] ayañhi koṭṭhamotiṇṇo, ayaṃ so yaṃ gavesasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ahaṃ naṭosmi, bhaddante^eb^ti, sāmi, ahaṃ naṭajātiko. ^b^bhikkhakosmi  idhāgato^eb^ti svāhaṃ imaṃ ṭhānaṃ bhikkhako bhikkhaṃ pariyesamāno āgatosmi. ^b^ayañhi  koṭṭhamotiṇṇo^eb^ti ayaṃ pana etissā jāro imaṃ bhattaṃ bhuñjanto tava bhayena koṭṭhaṃ otiṇṇo.  ^b^ayaṃ so yaṃ gavesasī^eb^ti yaṃ tvaṃ kassa nu kho iminā ucchiṭṭhakena bhavitabbanti gavesasi,  ayaṃ so. cūḷāya ^a^V2.0141^ea^ naṃ gahetvā koṭṭhā nīharitvā yathā na punevarūpaṃ pāpaṃ karoti,  tathā assa satiṃ janehīti vatvā pakkāmi. brāhmaṇo ubhopi te yathā naṃ na punevarūpaṃ pāpaṃ  karonti, tajjanapothanehi tathā sikkhāpetvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhito bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā brāhmaṇī purāṇadutiyikā ahosi, brāhmaṇo  ukkaṇṭhito bhikkhu, naṭaputto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ucchiṭṭhabhattajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 218
title:
  bīraṇathambhavaggo^[] . somadattajātakavaṇṇanā^[] . ucchiṭṭhabhattajātakavaṇṇanā^[] . bharujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^isīnamantaraṃ^eb^ ^a^M2.0155^ea^ ^b^katvā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  kosalarājānaṃ ārabbha kathesi. bhagavato hi bhikkhusaṅghassa ca lābhasakkāro mahā ahosi.  yathāha --<br/><br/>[03] ``tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī  cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ. bhikkhusaṅghopi kho sakkato  hoti...pe0... parikkhārānaṃ. aññatitthiyā pana paribbājakā asakkatā honti...pe0...  parikkhārāna''nti (udā0 14).<br/><br/>[03] te evaṃ parihīnalābhasakkārā ahorattaṃ guḷhasannipātaṃ katvā mantayanti ``samaṇassa  gotamassa uppannakālato paṭṭhāya mayaṃ hatalābhasakkārā jātā ^a^P2.0170^ea^, samaṇo gotamo  lābhaggayasaggappatto jāto, kena nu kho kāraṇenassa esā sampattī''ti. tatreke evamāhaṃsu --  ``samaṇo gotamo sakalajambudīpassa uttamaṭṭhāne bhūmisīse vasati. tenassa lābhasakkāro  uppajjatī''ti, sesā ``atthetaṃ kāraṇaṃ, mayampi jetavanapiṭṭhe titthiyārāmaṃ kāremu, evaṃ lābhino  bhavissāmā''ti āhaṃsu. te sabbepi ``evameta''nti sanniṭṭhānaṃ katvā ``sacepi mayaṃ rañño  anārocetvā ārāmaṃ kāressāma, bhikkhū vāressanti, lañjaṃ labhitvā abhijjanako nāma natthi,  tasmā rañño lañjaṃ datvā ārāmaṭṭhānaṃ gaṇhissāmā''ti sammantetvā upaṭṭhāke yācitvā rañño  satasahassaṃ datvā ``mahārāja, mayaṃ jetavanapiṭṭhiyaṃ titthiyārāmaṃ karissāma, sace ^a^V2.0142^ea^  bhikkhū `kātuṃ na dassāmā'ti tumhākaṃ ārocenti, nesaṃ paṭivacanaṃ na dātabba''nti āhaṃsu.  rājā lañjalobhena ``sādhū''ti sampaṭicchi. <br/><br/>[01] titthiyā rājānaṃ saṅgaṇhitvā vaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā kammaṃ paṭṭhapesuṃ, mahāsaddo ahosi.  satthā ``ke panete, ānanda, uccāsaddamahāsaddā''ti pucchi. ``aññatitthiyā, bhante,  jetavanapiṭṭhiyaṃ titthiyārāmaṃ kārenti, tattheso saddo''ti. ``ānanda, netaṃ ṭhānaṃ  titthiyārāmassa anucchavikaṃ, titthiyā uccāsaddakāmā, na sakkā tehi saddhiṃ ^a^M2.0156^ea^  vasitu''nti vatvā bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā ``gacchatha, bhikkhave, rañño ācikkhitvā  titthiyārāmakaraṇaṃ nivārethā''ti āha. bhikkhusaṅgho gantvā rañño nivesanadvāre aṭṭhāsi.  rājā saṅghassa āgatabhāvaṃ sutvāpi ``titthiyārāmaṃ nissāya āgatā bhavissantī''ti lañjassa  gahitattā ``rājā gehe natthī''ti vadāpesi. bhikkhū gantvā satthu ārocesuṃ. satthā ``lañjaṃ  nissāya evaṃ karotī''ti dve aggasāvake pesesi. rājā tesampi āgatabhāvaṃ sutvā tatheva  vadāpesi. tepi āgantvā satthu ārācesuṃ. satthā ``na idāni, sāriputta, rājā gehe  nisīdituṃ labhissati, bahi nikkhamissatī''ti punadivase pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā  pattacīvaramādāya pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ rañño nivesanadvāraṃ agamāsi. rājā sutvā  pāsādā otaritvā pattaṃ gahetvā satthāraṃ pavesetvā buddhappamukhassa saṅghassa yāgukhajjakaṃ datvā  satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. satthā rañño ekaṃ pariyāyadhammadesanaṃ ārabhanto  ``mahārāja, porāṇakarājāno lañjaṃ gahetvā sīlavante aññamaññaṃ kalahaṃ kāretvā attano raṭṭhassa  assāmino hutvā mahāvināsaṃ pāpuṇiṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P2.0171^ea^ bharuraṭṭhe bharurājā nāma rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto  pañcābhiñño aṭṭhasamāpattilābhī gaṇasatthā tāpaso hutvā himavantapadese ciraṃ vasitvā  loṇambilasevanatthāya pañcasatatāpasaparivuto himavantā otaritvā anupubbena bharunagaraṃ patvā tattha  piṇḍāya caritvā nagarā nikkhamitvā uttaradvāre sākhāviṭapasampannassa vaṭarukkhassa mūle  nisīditvā bhattakiccaṃ katvā tattheva rukkhamūle vāsaṃ kappesi. evaṃ tasmiṃ isigaṇe tattha vasante  aḍḍhamāsaccayena añño gaṇasatthā pañcasataparivāro āgantvā nagare bhikkhāya caritvā nagarā  nikkhamitvā dakkhiṇadvāre tādisasseva vaṭarukkhassa mūle nisīditvā bhattakiccaṃ katvā tattha  rukkhamūle vāsaṃ kappesi. iti te dvepi isigaṇā tattha yathābhirantaṃ viharitvā himavantameva  agamaṃsu. <br/><br/>[01] tesaṃ ^a^V2.0143^ea^ gatakāle dakkhiṇadvāre vaṭarukkho sukkho. punavāre tesu  āgacchantesu dakkhiṇadvāre vaṭarukkhavāsino paṭhamataraṃ āgantvā attano vaṭarukkhassa ^a^M2.0157^ea^  sukkhabhāvaṃ ñatvā bhikkhāya caritvā nagarā nikkhamitvā uttaradvāre vaṭarukkhamūlaṃ  gantvā bhattakiccaṃ katvā tattha vāsaṃ kappesuṃ. itare pana isayo pacchā āgantvā nagare bhikkhāya  caritvā attano rukkhamūlameva gantvā bhattakiccaṃ katvā vāsaṃ kappesuṃ. te ``na so tumhākaṃ  rukkho, amhākaṃ rukkho''ti rukkhaṃ nissāya aññamaññaṃ kalahaṃ kariṃsu, kalaho mahā ahosi.  eke ``amhākaṃ paṭhamaṃ vasitaṭṭhānaṃ tumhe na labhissathā''ti vadanti. eke ``mayaṃ imasmiṃ vāre  paṭhamataraṃ idhāgatā, tumhe na labhissathā''ti vadanti. iti te ``mayaṃ sāmino, mayaṃ  sāmino''ti kalahaṃ karontā rukkhamūlassatthāya rājakulaṃ agamaṃsu. rājā paṭhamaṃ  vutthaisigaṇaññeva sāmikaṃ akāsi ^a^P2.0172^ea^. itare ``na dāni mayaṃ imehi  parājitāti attānaṃ vadāpessāmā''ti dibbacakkhunā oloketvā ekaṃ cakkavattiparibhogaṃ rathapañjaraṃ  disvā āharitvā rañño lañjaṃ datvā ``mahārāja, amhepi sāmike karohī''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] rājā lañjaṃ gahetvā ``dvepi gaṇā vasantū''ti dvepi sāmike akāsi. itare isayo tassa  rathapañjarassa rathacakkāni nīharitvā lañjaṃ datvā ``mahārāja, amheyeva sāmike karohī''ti āhaṃsu.  rājā tathā akāsi. isigaṇā ``amhehi vatthukāme ca kilesakāme ca pahāya pabbajitehi  rukkhamūlassa kāraṇā kalahaṃ karontehi lañjaṃ dadantehi ayuttaṃ kata''nti vippaṭisārino hutvā  vegena palāyitvā himavantameva agamaṃsu. sakalabharuraṭṭhavāsino devatā ekato hutvā ``sīlavante  kalahaṃ karontena raññā ayuttaṃ kata''nti bharurañño kujjhitvā tiyojanasatikaṃ bharuraṭṭhaṃ samuddaṃ  ubbattetvā araṭṭhamakaṃsu. iti ekaṃ bharurājānaṃ nissāya sakalaraṭṭhavāsinopi vināsaṃ pattāti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 125^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``isīnamantaraṃ katvā, bharurājāti me sutaṃ. <br/><br/>[22] ucchinno saha raṭṭhehi, sa rājā vibhavaṅgato.. <br/><br/>[40] 126^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā. <br/><br/>[22] aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccupasaṃhita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0144^ea^ ^a^M2.0158^ea^ ^b^antaraṃ katvā^eb^ti chandāgativasena vivaraṃ katvā.  ^b^bharurājā^eb^ti bharuraṭṭhe rājā. ^b^iti me suta^eb^nti iti mayā pubbe etaṃ sutaṃ.  ^b^tasmā hi chandāgamana^eb^nti yasmā hi chandāgamanaṃ gantvā bharurājā saha raṭṭhena ucchinno,  tasmā chandāgamanaṃ paṇḍitā nappasaṃsanti. ^b^aduṭṭhacitto^eb^ti kilesehi adūsitacitto hutvā.  ^b^bhāseyya giraṃ saccupasaṃhita^eb^nti sabhāvanissitaṃ ^a^P2.0173^ea^ atthanissitaṃ  kāraṇanissitameva giraṃ bhāseyya. ye hi tattha bharurañño lañjaṃ gaṇhantassa ayuttaṃ etanti  paṭikkosantā saccupasaṃhitaṃ giraṃ bhāsiṃsu, tesaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ nāḷikeradīpe ajjāpi dīpakasahassaṃ  paññāyatīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``mahārāja, chandavasikena nāma na bhavitabbaṃ, dve  pabbajitagaṇe kalahaṃ kāretuṃ na vaṭṭatī''ti vatvā jātakaṃ samodhānesi -- ``ahaṃ tena samayena  jeṭṭhakaisi ahosi''nti, rājā tathāgatassa bhattakiccaṃ katvā gatakāle manusse pesetvā  titthiyārāmaṃ viddhaṃsāpesi, titthiyā appatiṭṭhā ahesuṃ. <br/><br/>[06] bharujātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 219
title:
  [] . somadattajātakavaṇṇanā^[] . ucchiṭṭhabhattajātakavaṇṇanā^[] . bharujātakavaṇṇanā^[] . puṇṇanadījātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^puṇṇaṃ nadi^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto paññāpāramiṃ ārabbha kathesi.  ekasmiñhi divase dhammasabhāyaṃ bhikkhū tathāgatassa paññaṃ ārabbha kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``āvuso,  sammāsambuddho mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño gambhīrapañño  nibbedhikapañño upāyapaññāya samannāgato''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva,  pubbepi tathāgato paññavā upāyakusaloyevā''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto purohitakule nibbattitvā  vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhitvā  bārāṇasirañño atthadhammānusāsako ^a^M2.0159^ea^ ahosi. aparabhāge rājā paribhedakānaṃ  kathaṃ gahetvā bodhisattassa kuddho ``mā mama santike vasī''ti bodhisattaṃ bārāṇasito pabbājesi.  bodhisatto puttadāraṃ gahetvā ekasmiṃ kāsikagāmake vāsaṃ kappesi. aparabhāge rājā tassa guṇaṃ  saritvā ``mayhaṃ kañci pesetvā ācariyaṃ pakkosituṃ na yuttaṃ, ekaṃ pana gāthaṃ bandhitvā paṇṇaṃ  ^a^V2.0145^ea^ ^a^P2.0174^ea^ likhitvā kākamaṃsaṃ pacāpetvā paṇṇañca maṃsañca setavatthena  paliveṭhetvā rājamuddikāya lañchetvā pesessāmi. yadi paṇḍito bhavissati, paṇṇaṃ vācetvā  kākamaṃsabhāvaṃ ñatvā āgamissati, no ce, nāgamissatī''ti ``puṇṇaṃ nadi''nti imaṃ gāthaṃ paṇṇe  likhi -- <br/><br/>[40] 127^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``puṇṇaṃ nadiṃ yena ca peyyamāhu, jātaṃ yavaṃ yena ca guyhamāhu. <br/><br/>[22] dūraṃ gataṃ yena ca avhayanti, so tyāgato handa ca bhuñja brāhmaṇā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^puṇṇaṃ nadiṃ yena ca peyyamāhū^eb^ti kākapeyyā nadīhi vadantā yena puṇṇaṃ nadiṃ  kākapeyyamāhu, na hi apuṇṇā nadī ``kākapeyyā''ti vuccati. yadāpi nadītīre ṭhatvā gīvaṃ  pasāretvā kākena pātuṃ sakkā hoti, tadā naṃ ``kākapeyyā''ti vadanti. ^b^jātaṃ yavaṃ yena ca  guyhamāhū^eb^ti ^b^yava^eb^nti desanāsīsamattaṃ, idha pana sabbampi jātaṃ uggataṃ sampannataruṇasassaṃ  adhippetaṃ. tañhi yadā anto paviṭṭhakākaṃ paṭicchādetuṃ sakkoti, tadā guyhatīti guyhaṃ. kiṃ  guyhati? kākaṃ. iti kākassa guyhaṃ kākaguyhanti taṃ vadamānā kākena guyhavacanassa  kāraṇabhūtena ``guyha''nti vadanti. tena vuttaṃ ``yena ca guyhamāhū''ti. ^b^dūraṃ gataṃ yena ca  avhayantī^eb^ti dūraṃ gataṃ vippavutthaṃ piyapuggalaṃ yaṃ āgantvā nisinnaṃ disvā sace itthannāmo  āgacchati, vassa kākāti vā vassantaññeva vā sutvā ``yathā kāko vassati, itthannāmo  āgamissatī''ti evaṃ vadantā yena ca avhayanti kathenti mantenti, udāharantīti attho.  ^b^so tyāgato^eb^ti so te ānīto. ^b^handa ca bhuñja, brāhmaṇā^eb^ti gaṇha, brāhmaṇa, bhuñjassu  naṃ, khāda idaṃ kākamaṃsanti attho.<br/><br/>[03] iti ^a^M2.0160^ea^ rājā imaṃ gāthaṃ paṇṇe likhitvā bodhisattassa pesesi. so paṇṇaṃ  vācetvā ``rājā maṃ daṭṭhukāmo''ti ñatvā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 128^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato ^a^P2.0175^ea^ maṃ saratī rājā, vāyasampi pahetave. <br/><br/>[22] haṃsā koñcā mayūrā ca, asatīyeva pāpiyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yato maṃ saratī rājā, vāyasampi pahetave^eb^ti yadā rājā vāyasamaṃsaṃ labhitvā  tampi pahetuṃ maṃ sarati. ^b^haṃsā koñcā mayūrā cā^eb^ti yadā panassa ete haṃsādayo upanītā  bhavissanti, ekāni haṃsamaṃsādīni lacchati, tadā maṃ kasmā na sarissatīti attho?  aṭṭhakathāyaṃ ^a^V2.0146^ea^ pana ``haṃsakoñcamayūrāna''nti pāṭho. so sundaratarā, imesaṃ haṃsādīnaṃ  maṃsaṃ labhitvā kasmā maṃ na sarissati, sarissatiyevāti attho. ^b^asatīyeva pāpiyā^eb^ti yaṃ  vā taṃ vā labhitvā saraṇaṃ nāma sundaraṃ, lokasmiṃ pana asatiyeva pāpiyā, asatikaraṇaṃyeva hīnaṃ  lāmakaṃ, tañca amhākaṃ rañño natthi. sarati maṃ rājā, āgamanaṃ me paccāsīsati, tasmā  gamissāmīti yānaṃ yojāpetvā gantvā rājānaṃ passi, rājā tussitvā purohitaṭṭhāneyeva  patiṭṭhāpesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā ānando ahosi,  purohito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] puṇṇanadījātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 220
title:
  [] . ucchiṭṭhabhattajātakavaṇṇanā^[] . bharujātakavaṇṇanā^[] . puṇṇanadījātakavaṇṇanā^[] . kacchapajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^avadhī vata attāna^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto kokālikaṃ ārabbha kathesi.  vatthu ^b^mahātakkārijātake^eb^ (jā0 1.13.104 ādayo) āvi-bhavissati. tadā pana satthā  ``na, bhikkhave, kokāliko idāneva vācāya hato, pubbepi vācāya hatoyevā''ti vatvā atītaṃ  āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto amaccakule nibbattitvā  vayappatto tassa atthadhammānusāsako ahosi. so pana rājā bahubhāṇī ahosi, tasmiṃ kathente  aññesaṃ ^a^M2.0161^ea^ vacanassa okāso nāma natthi. bodhisatto ^a^P2.0176^ea^ tassa  taṃ bahubhāṇitaṃ vāretukāmo ekaṃ upāyaṃ upadhārento vicarati. tasmiñca kāle himavantapadese  ekasmiṃ sare kacchapo vasati, dve haṃsapotakā gocarāya carantā tena saddhiṃ vissāsaṃ akaṃsu. te  daḷhavissāsikā hutvā ekadivasaṃ kacchapaṃ āhaṃsu -- ``samma kacchapa, amhākaṃ himavante  cittakūṭapabbatatale kañcanaguhāyaṃ vasanaṭṭhānaṃ ramaṇīyo padeso, gacchasi amhākaṃ saddhi''nti.  ``ahaṃ kinti katvā gamissāmī''ti? ``mayaṃ taṃ gahetvā gamissāma, sace tvaṃ mukhaṃ rakkhituṃ  sakkhissasi, kassaci kiñci na kathessasī''ti. ``rakkhissāmi, sāmi, gahetvā maṃ  gacchathā''ti. te ``sādhū''ti vatvā ekaṃ daṇḍakaṃ kacchapena ḍaṃsāpetvā sayaṃ ^a^V2.0147^ea^ tassa  ubho koṭiyo ḍaṃsitvā ākāsaṃ pakkhandiṃsu. taṃ tathā haṃsehi nīyamānaṃ gāmadārakā disvā ``dve  haṃsā kacchapaṃ daṇḍakena harantī''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] kacchapo ``yadi maṃ sahāyakā nenti, tumhākaṃ ettha kiṃ duṭṭhaceṭakā''ti vattukāmo haṃsānaṃ  sīghavegatāya bārāṇasinagare rājanivesanassa uparibhāgaṃ sampattakāle daṭṭhaṭṭhānato daṇḍakaṃ  vissajjetvā ākāsaṅgaṇe patitvā dvebhāgo ahosi, ``kacchapo ākāsato patitvā dvedhā  bhinno''ti ekakolāhalaṃ ahosi. rājā bodhisattaṃ ādāya amaccagaṇaparivuto taṃ ṭhānaṃ gantvā  kacchapaṃ disvā bodhisattaṃ pucchi -- ``paṇḍita, kinti katvā esa patito''ti? bodhisatto  ``cirapaṭikaṅkhohaṃ rājānaṃ ovaditukāmo upāyaṃ upadhārento carāmi, iminā kacchapena haṃsehi  saddhiṃ vissāso kato bhavissati, tehi imaṃ `himavantaṃ nesssāmā'ti daṇḍakaṃ ḍaṃsāpetvā ākāsaṃ  pakkhantehi bhavitabbaṃ, atha iminā kassaci vacanaṃ sutvā arakkhitamukhatāya kiñci vattukāmena  daṇḍakā vissaṭṭho bhavissati, evaṃ ^a^P2.0177^ea^ ākāsato patitvā jīvitakkhayaṃ patteneva  bhavitabba''nti cintetvā ``āma mahārāja, atimukharā nāma apariyantavacanā evarūpaṃ dukkhaṃ  pāpuṇantiyevā''ti vatvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 129^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``avadhī vata attānaṃ, kacchapo byāharaṃ giraṃ. <br/><br/>[22] suggahītasmiṃ kaṭṭhasmiṃ, vācāya sakiyāvadhi.. <br/><br/>[40] 130^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``etampi ^a^M2.0162^ea^ disvā naravīriyaseṭṭha, vācaṃ pamuñce kusalaṃ nātivelaṃ. <br/><br/>[22] passasi bahubhāṇena, kacchapaṃ byasanaṃ gata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^avadhī vatā^eb^ti ghātesi vata. ^b^byāhara^eb^nti byāharanto. ^b^suggahītasmiṃ  kaṭṭhasmi^eb^nti mukhena suṭṭhu ḍaṃsitvā gahite daṇḍake. ^b^vācāya sakiyāvadhī^eb^ti atimukharatāya  akāle vācaṃ nicchārento daṭṭhaṭṭhānaṃ vissajjetvā tāya sakāya vācāya attānaṃ avadhi ghātesi.  evamesa jīvitakkhayaṃ patto, na aññathāti. ^b^etampi disvā^eb^ti etampi kāraṇaṃ disvā.  ^b^naravīriyaseṭṭhā^eb^ti naresu vīriyena seṭṭha uttamavīriya rājavara. ^b^vācaṃ pamuñce kusalaṃ  nātivela^eb^nti saccādipaṭisaṃyuttaṃ kusalameva paṇḍito puriso muñceyya nicchāreyya, tampi hitaṃ  kālayuttaṃ, na ativelaṃ, atikkantakālaṃ apariyantavācaṃ na bhāseyya. ^b^passasī^eb^ti nanu  paccakkhato passasi. ^b^bahubhāṇenā^eb^ti bahubhaṇanena. ^b^kacchapaṃ byasanaṃ gata^eb^nti etaṃ  kacchapaṃ jīvitakkhayaṃ pattanti.<br/><br/>[03] rājā ^a^V2.0148^ea^ ``maṃ sandhāya bhāsatī''ti ñatvā ``amhe sandhāya kathesi,  paṇḍitā''ti āha. bodhisatto ``mahārāja, tvaṃ vā hohi añño vā, yo koci pamāṇātikkantaṃ  bhāsanto evarūpaṃ byasanaṃ pāpuṇātī''ti pākaṭaṃ katvā kathesi. rājā tato paṭṭhāya viramitvā  mandabhāṇī ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P2.0178^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kacchapo kokāliko ahosi, dve haṃsapotakā dve mahātherā, rājā ānando, amaccapaṇḍito pana  ahameva ahosi''nti.<br/><br/>[03] kacchapajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 221
title:
  [] . bharujātakavaṇṇanā^[] . puṇṇanadījātakavaṇṇanā^[] . kacchapajātakavaṇṇanā^[] . macchajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na māyamaggi tapatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha  kathesi. tañhi bhikkhuṃ satthā ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhitosī''ti pucchi. ``saccaṃ,  bhante''ti vutte ``kena ukkaṇṭhāpitosī''ti puṭṭho ``purāṇadutiyikāyā''ti āha. atha naṃ satthā  ``ayaṃ te bhikkhu itthī anatthakārikā, pubbepi tvaṃ etaṃ nissāya sūlena vijjhitvā ^a^M2.0163^ea^  aṅgāresu pacitvā khāditabbataṃ patto paṇḍite nissāya jīvitaṃ alatthā''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa purohito ahosi.  athekadivasaṃ kevaṭṭā jāle laggaṃ macchaṃ uddharitvā uṇhavālukāpiṭṭhe ṭhapetvā ``aṅgāresu naṃ pacitvā  khādissāmā''ti sūlaṃ tacchiṃsu. maccho macchiṃ ārabbha paridevamāno imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 131^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na māyamaggi tapati, na sūlo sādhutacchito. <br/><br/>[22] yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gato.. <br/><br/>[40] 132^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``so maṃ dahati rāgaggi, cittaṃ cūpatapeti maṃ. <br/><br/>[22] jālino muñcathāyirā maṃ, na kāme haññate kvacī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V2.0149^ea^ ^b^na māyamaggi tapatī^eb^ti na maṃ ayaṃ aggi tapati, na tāpaṃ janeti,  na socayatīti attho. ^b^na sūlo^eb^ti ayaṃ sūlopi sādhutacchito maṃ na tapati, na me sokaṃ  uppādeti. ^b^yañca maṃ maññate^eb^ti yaṃ pana maṃ macchī evaṃ maññati ``aññaṃ macchiṃ so  pañcakāmaguṇaratiyā gato''ti, tadeva ^a^P2.0179^ea^ maṃ tapati socayati. ^b^so maṃ  dahatī^eb^ti yo panesa rāgaggi, so maṃ dahati jhāpeti. ^b^cittaṃ cūpatapeti ma^eb^nti  rāgasampayuttakaṃ mama cittameva ca maṃ upatāpeti kilameti viheṭheti. ^b^jālino^eb^ti kevaṭṭe  ālapati. te hi jālassa atthitāya ``jālino''ti vuccanti. ^b^muñcathāyirā ma^eb^nti  muñcatha maṃ sāminoti yācati. ^b^na kāme haññate kvacī^eb^ti kāme patiṭṭhito kāmena  nīyamāno satto na kvaci haññati. na hi taṃ tumhādisā hanituṃ anucchavikāti paridevati.  atha vā ^b^kāme^eb^ti hetuvacane bhummaṃ, kāmahetu macchiṃ anubandhamāno nāma na kvaci tumhādisehi  haññatīti paridevati. tasmiṃ khaṇe bodhisatto nadītīraṃ gato tassa macchassa paridevitasaddaṃ  sutvā kevaṭṭe upasaṅkamitvā taṃ macchaṃ mocesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi ^a^M2.0164^ea^. ``tadā macchī purāṇadutiyikā  ahosi, maccho ukkaṇṭhitabhikkhu, purohito pana ahameva ahosi''nti.<br/><br/>[03] macchajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 222
title:
  [] . puṇṇanadījātakavaṇṇanā^[] . kacchapajātakavaṇṇanā^[] . macchajātakavaṇṇanā^[] . seggujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sabbo loko^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ paṇṇikaupāsakaṃ ārabbha kathesi.  vatthu ekakanipāte vitthāritameva. idhāpi satthā taṃ ``kiṃ, upāsaka, cirassaṃ āgatosī''ti  pucchi. paṇṇikaupāsako ``dhītā me, bhante, niccaṃ pahaṃsitamukhī, tamahaṃ vīmaṃsitvā ekassa  kuladārakassa adāsiṃ, tattha itikattabbatāya tumhākaṃ dassanāya āgantuṃ okāsaṃ na labhi''nti  āha. atha naṃ satthā ``na kho, upāsaka, idānevesā sīlavatī, pubbepi sīlavatī, tvañca na  idānevetaṃ vīmaṃsasi, pubbepi vīmaṃsiyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto rukkhadevatā ahosi. tadā ayameva  ^a^V2.0150^ea^ paṇṇikaupāsako ``dhītaraṃ vīmaṃsissāmī''ti araññaṃ netvā kilesavasena icchanto  ^a^P2.0180^ea^ viya hatthe gaṇhi. atha naṃ paridevamānaṃ paṭhamagāthāya ajjhabhāsi -- <br/><br/>[40] 133^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sabbo loko attamano ahosi, akovidā gāmadhammassa seggu. <br/><br/>[22] komāri ko nāma tavajja dhammo, yaṃ tvaṃ gahitā pavane parodasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sabbo loko attamano ahosī^eb^ti, amma, sakalopi sattaloko etissā  kāmasevanāya attamano jāto. ^b^akovidā gāmadhammassa seggū^eb^ti ^b^seggū^eb^ti tassā nāmaṃ.  tena tvaṃ pana, amma, seggu akovidā gāmadhammassa, imasmiṃ gāmadhamme vasaladhamme  akusalāsīti vuttaṃ hoti. ^b^komāri ko nāma tavajja dhammo^eb^ti, amma, kumāri ko nāmesa  tava ajja sabhāvo. ^b^yaṃ tvaṃ gahitā pavane parodasī^eb^ti tvaṃ mayā imasmiṃ pavane santhavavasena  hatthe gahitā parodasi ^a^M2.0165^ea^ na sampaṭicchasi, ko esa tava sabhāvo, kiṃ  kumārikāyeva tvanti pucchati.<br/><br/>[03] taṃ sutvā kumārikā ``āma, tāta, kumārikāyevāhaṃ, nāhaṃ methunadhammaṃ nāma jānāmī''ti  vatvā paridevamānā dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 134^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi vane karoti. <br/><br/>[22] sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ karotī''ti..<br/><br/>[03] sā heṭṭhā kathitāyeva. iti so paṇṇiko tadā dhītaraṃ vīmaṃsitvā gehaṃ netvā  kuladārakassa datvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  paṇṇikaupāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā dhītā dhītāyeva, pitā pitāyeva ahosi,  tassa kāraṇassa paccakkhakārikā rukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] seggujātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 223
title:
  [] . kacchapajātakavaṇṇanā^[] . macchajātakavaṇṇanā^[] . seggujātakavaṇṇanā^[] . kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^saṭhassa^eb^ ^a^V2.0151^ea^ ^a^P2.0181^ea^ ^b^sāṭheyyamida^eb^nti idaṃ satthā jetavane  viharanto ekaṃ kūṭavāṇijaṃ ārabbha kathesi. sāvatthivāsino hi kūṭavāṇijo ca paṇḍitavāṇijo  ca dve vāṇijā mittikā hutvā pañca sakaṭasatāni bhaṇḍassa pūrāpetvā pubbantato aparantaṃ  vicaramānā vohāraṃ katvā bahuṃ lābhaṃ labhitvā sāvatthiṃ paccāgamiṃsu. paṇḍitavāṇijo kūṭavāṇijaṃ  āha -- ``samma, bhaṇḍaṃ bhājemā''ti. kūṭavāṇijo ``ayaṃ dīgharattaṃ dukkhaseyyāya dubbhojanena  kilanto attano ghare nānaggarasaṃ bhattaṃ bhuñjitvā ajīrakena marissati, atha sabbampetaṃ bhaṇḍaṃ  mayhameva bhavissatī''ti cintetvā ``nakkhattaṃ na manāpaṃ, divaso na manāpo, sve jānissāmi  ^a^M2.0166^ea^, punadivase jānissāmī''ti kālaṃ khepeti. atha naṃ paṇḍitavāṇijo  nippīḷetvā bhājāpetvā gandhamālaṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā  ekamantaṃ nisīdi. satthā ``kadā āgatosī''ti pucchitvā ``aḍḍhamāsamatto me, bhante,  āgatassā''ti vatvā ``atha kasmā evaṃ papañcaṃ katvā buddhupaṭṭhānaṃ āgatosī''ti puṭṭho taṃ pavattiṃ  ārocesi. satthā ``na kho, upāsaka, idāneva, pubbepesa kūṭavāṇijoyevā''ti vatvā tena  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto amaccakule nibbattitvā vayappatto  tassa vinicchayāmacco ahosi. tadā gāmavāsī ca nagaravāsī ca dve vāṇijā mittā ahesuṃ.  gāmavāsī nagaravāsissa santike pañca phālasatāni ṭhapesi. so te phāle vikkiṇitvā mūlaṃ  gahetvā phālānaṃ ṭhapitaṭṭhāne mūsikavaccaṃ ākiritvā ṭhapesi. aparabhāge gāmavāsī āgantvā  ``phāle me dehī''ti āha. kūṭavāṇijo ``phālā te mūsikāhi khāditā''ti mūsikavaccaṃ  dassesi. itaro ``khāditāva hontu, mūsikāhi khādite kiṃ sakkā kātu''nti nhānatthāya tassa  puttaṃ ādāya gacchanto ekassa sahāyakassa gehe ``imassa katthaci gantuṃ mā adatthā''ti vatvā  antogabbhe ^a^P2.0182^ea^ nisīdāpetvā sayaṃ nhāyitvā kūṭavāṇijassa gehaṃ agamāsi. so  ``putto me kaha''nti āha. ``samma, tava puttaṃ tīre ṭhapetvā mama udake nimuggakāle eko  kulalo āgantvā tava puttaṃ nakhapañjarena gahetvā ākāsaṃ pakkhanto, ahaṃ pāṇiṃ paharitvā  viravitvā vāyamantopi mocetuṃ nāsakkhi''nti. ``tvaṃ musā bhaṇasi, kulalā dārake gahetvā  gantuṃ samatthā nāma natthī''ti. ``samma, hotu, ayuttepi honte ahaṃ kiṃ karomi, kulaleneva te  putto nīto''ti. so taṃ santajjetvā ``are duṭṭhacora manussamāraka ^a^V2.0152^ea^, idāni taṃ  vinicchayaṃ gantvā kaḍḍhāpessāmī''ti nikkhami. so ``mama ruccanakameva karosī''ti teneva  saddhiṃ vinicchayaṭṭhānaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] kūṭavāṇijo bodhisattaṃ āha -- ``ayaṃ, sāmi, mama puttaṃ gahetvā nhāyituṃ gato, `kahaṃ me  putto'ti vutte `kulalena haṭo'ti āha, vinicchinatha ^a^M2.0167^ea^ me aḍḍa''nti.  bodhisatto ``saccaṃ bhaṇe''ti itaraṃ pucchi. so āha -- ``āma, sāmi, ahaṃ taṃ ādāya gato,  senena pahaṭabhāvo saccameva, sāmī''ti. ``kiṃ pana loke kulalā nāma dārake harantī''ti?  ``sāmi, ahampi tumhe pucchāmi -- ``kulalā dārake gahetvā ākāse gantuṃ na sakkonti,  mūsikā pana ayaphāle khādantī''ti. ``idaṃ kiṃ nāmā''ti? ``sāmi, mayā etassa ghare  pañca phālasatāni ṭhapitāni, svāyaṃ `phālā te mūsikāhi khāditā'ti vatvā `idaṃ te phāle  khāditamūsikānaṃ vacca'nti vaccaṃ dasseti, sāmi, mūsikā ce phāle khādanti, kulalāpi dārake  harissanti. sace na khādanti, senāpi taṃ na harissanti. eso pana `phālā te mūsikāhi  khāditā'ti vadati, tesaṃ khāditabhāvaṃ vā akhāditabhāvaṃ vā jānātha, aḍḍaṃ ^a^P2.0183^ea^ me  vinicchinathā''ti. bodhisatto ``saṭhassa paṭisāṭheyyaṃ katvā jinissāmīti iminā cintitaṃ  bhavissatī''ti ñatvā ``suṭṭhu te cintita''nti vatvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 135^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saṭhassa sāṭheyyamiṃda sucintitaṃ, paccoḍḍitaṃ paṭikūṭassa kūṭaṃ. <br/><br/>[22] phālaṃ ce khādeyyuṃ mūsikā, kasmā kumāraṃ kulalā na hareyyuṃ.. <br/><br/>[40] 136^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kūṭassa hi santi kūṭakūṭā, bhavati cāpi nikatino nikatyā. <br/><br/>[22] dehi puttanaṭṭha phālanaṭṭhassa phālaṃ, mā te puttamahāsi phālanaṭṭho''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^saṭhassā^eb^ti saṭhabhāvena kerāṭikena ``ekaṃ upāyaṃ katvā parasantakaṃ khādituṃ  vaṭṭatī''ti saṭhassa. ^b^sāṭheyyamidaṃ sucintita^eb^nti idaṃ paṭisāṭheyyaṃ cintentena tayā suṭṭhu  cintitaṃ. ^b^paccoḍḍitaṃ paṭikūṭassa kūṭa^eb^nti kūṭassa puggalassa tayā paṭikūṭaṃ suṭṭhu paccoḍḍitaṃ,  paṭibhāgaṃ katvā oḍḍitasadisameva katanti attho. ^b^phālaṃ ce khādeyyuṃ mūsikā^eb^ti yadi  mūsikā phālaṃ khādeyyuṃ. ^b^kasmā kumāraṃ kulalā na hareyyu^eb^nti mūsikāsu phāle khādantīsu  kulalā kiṃ kāraṇā kumāraṃ no hareyyuṃ.<br/><br/>[03] ^b^kūṭassa^eb^ ^a^V2.0153^ea^ ^a^M2.0168^ea^ ^b^hi santi kūṭakūṭā^eb^ti tvaṃ ``ahameva  mūsikāhi phāle khādāpitapuriso kūṭo''ti maññasi, tādisassa pana kūṭassa imasmiṃ loke bahū  kūṭā santi, kūṭassa kūṭāti kūṭapaṭikūṭānaṃ etaṃ nāmaṃ, kūṭassa paṭikūṭā nāma santīti vuttaṃ hoti.  ^b^bhavati cāpi nikatino nikatyā^eb^ti nikatino nekatikassa vañcanakapuggalassa nikatyā  aparo nikatikārako vañcanakapuriso bhavatiyeva. ^b^dehi puttanaṭṭha phālanaṭṭhassa phāla^eb^nti  ambho naṭṭhaputta purisa, etassa naṭṭhaphālassa phālaṃ dehi. ^b^mā te puttamahāsi phālanaṭṭho^eb^ti  sace hissa phālaṃ na dassasi, puttaṃ te harissati, taṃ te esa mā haratu, phālamassa dehīti.  ``demi, sāmi, sace me puttaṃ detī''ti. ``demi, sāmi, sace me phāle detī''ti. evaṃ  ^a^P2.0184^ea^ naṭṭhaputto puttaṃ, naṭṭhaphālo ca phālaṃ paṭilabhitvā ubhopi yathākammaṃ gatā.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kūṭavāṇijo idāni  kūṭavāṇijova, paṇḍitavāṇijo paṇḍitavāṇijoyeva, vinicchayāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 224
title:
  [] . macchajātakavaṇṇanā^[] . seggujātakavaṇṇanā^[] . kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā^[] . garahitajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ me^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anabhiratiyā  ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. etassa hi paccekaṃ gahitaṃ ārammaṇaṃ nāma natthi,  anabhirativāsaṃ vasantaṃ pana taṃ satthu santikaṃ ānesuṃ. so satthārā ``saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu,  ukkaṇṭhitosī''ti puṭṭho ``sacca''nti vatvā ``kiṃkāraṇā''ti vutte ``kilesavasenā''ti āha.  atha naṃ satthā ``ayaṃ, bhikkhu, kileso nāma pubbe tiracchānehipi garahito, tvaṃ evarūpe  sāsane pabbajito kasmā tiracchānehipi garahitakilesavasena ukkaṇṭhito''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese vānarayoniyaṃ nibbatti.  tamenaṃ eko vanacarako gahetvā ^a^M2.0169^ea^ ānetvā rañño adāsi. so ciraṃ rājagehe  vasamāno vattasampanno ahosi, manussaloke vattamānaṃ kiriyaṃ yebhuyyena aññāsi. rājā tassa  vatte pasīditvā vanacarakaṃ pakkosāpetvā ``imaṃ vānaraṃ gahitaṭṭhāneyeva vissajjehī''ti āṇāpesi  ^a^V2.0154^ea^, so tathā akāsi. vānaragaṇo bodhisattassa āgatabhāvaṃ ñatvā tassa dassanatthāya  mahante pāsāṇapiṭṭhe sannipatitvā bodhisattena saddhiṃ sammodanīyaṃ kathaṃ katvā ``samma, kahaṃ ettakaṃ  kālaṃ vutthosī''ti āha. ``bārāṇasiyaṃ rājanivesane''ti. ``atha kathaṃ muttosī''ti?  ``rājā maṃ keḷimakkaṭaṃ katvā mama vatte pasanno maṃ vissajjesī''ti.<br/><br/>[03] atha naṃ te vānarā ``manussaloke vattamānakiriyaṃ nāma tumhe jānissatha ^a^P2.0185^ea^,  amhākampi tāva kathetha, sotukāmamhā''ti āhaṃsu. ``mā maṃ manussānaṃ kiriyaṃ  pucchathā''ti. ``kathetha sotukāmamhā''ti. bodhisattopi ``manussā nāma khattiyāpi  brāhmaṇāpi `mayhaṃ mayha'nti vadanti, hutvā abhāvaṭṭhena aniccataṃ na jānanti, suṇātha dāni tesaṃ  andhabālānaṃ kāraṇa''nti vatvā imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 137^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ me, esā rattiṃ divā kathā. <br/><br/>[22] dummedhānaṃ manussānaṃ, ariyadhammaṃ apassataṃ.. <br/><br/>[40] 138^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dve dve gahapatayo gehe, eko tattha amassuko. <br/><br/>[27] lambatthano veṇikato, atho aṅkitakaṇṇako. <br/><br/>[22] kīto dhanena bahunā, so taṃ vitudate jana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ me^eb^ti desanāsīsamattametaṃ, iminā pana padadvayena dasavidhampi  ratanaṃ sabbaṃ, pubbaṇṇāparaṇṇaṃ khettavatthuṃ dvipadacatuppadañca sabbaṃ dassento ``idaṃ me idaṃ me''ti  āha. ^b^esā rattiṃ divā kathā^eb^ti esā manussānaṃ rattiñca divā ca niccakālaṃ kathā.  aññaṃ pana te ``pañcakkhandhā aniccā''ti vā ``hutvā na bhavantī''ti vā na jānanti, evameva  paridevantā vicaranti. ^b^dummedhāna^eb^nti appapaññānaṃ. ^b^ariyadhammaṃ apassata^eb^nti  ariyānaṃ buddhādīnaṃ dhammaṃ, ariyaṃ vā niddosaṃ navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ apassantānaṃ esāva kathā.  aññā pana ``aniccaṃ vā dukkhaṃ vā''ti tesaṃ kathā nāma natthi.<br/><br/>[03] ^b^gahapatayo^eb^ti ^a^M2.0170^ea^ gehe adhipatibhūtā. ^b^eko tatthā^eb^ti tesu dvīsu  gharasāmikesu ``eko''ti mātugāmaṃ sandhāya vadati. tattha ^b^veṇikato^eb^ti kataveṇī,  nānappakārena saṇṭhāpitakesakalāpoti attho. ^b^atho aṅkitakaṇṇako^eb^ti atha sveva  viddhakaṇṇo chiddakaṇṇoti lambakaṇṇataṃ sandhāyāha. ^b^kīto dhanena bahunā^eb^ti so panesa  amassuko lambatthano veṇikato aṅkitakaṇṇo mātāpitūnaṃ bahuṃ ^a^V2.0155^ea^ dhanaṃ datvā kīto,  maṇḍetvā pasādhetvā yānaṃ āropetvā mahantena parivārena gharaṃ ānīto. ^b^so taṃ vitudate  jana^eb^nti so gahapati āgatakālato paṭṭhāya ^a^P2.0186^ea^ tasmiṃ gehe dāsakammakarādibhedaṃ  janaṃ ``are duṭṭhadāsa duṭṭhadāsi, imaṃ na karosī''ti mukhasattīhi vitudati, sāmiko viya hutvā  mahājanaṃ vicāreti. evaṃ tāva ``manussaloke ativiya ayutta''nti manussalokaṃ garahi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā sabbe vānarā ``mā kathetha, mā kathetha, asotabbayuttakaṃ assumhā''ti ubhohi  hatthehi kaṇṇe daḷhaṃ pidahiṃsu. ``imasmiṃ ṭhāne amhehi idaṃ ayuttaṃ suta''nti taṃ ṭhānampi  garahitvā aññattha agamaṃsu. so piṭṭhipāsāṇo garahitapiṭṭhipāsāṇoyeva kira nāma jāto.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā vānaragaṇo buddhaparisā ahosi, vānarindo pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] garahitajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 225
title:
  [] . seggujātakavaṇṇanā^[] . kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā^[] . garahitajātakavaṇṇanā^[] . dhammadhajajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sukhaṃ jīvitarūposī^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa vadhāya parisakkanaṃ  ārabbha kathesi. tadā hi satthā ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto mayhaṃ vadhāya  parisakkiyeva, santāsamattampi pana kātuṃ nāsakkhī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M2.0171^ea^ bārāṇasiyaṃ yasapāṇi nāma rājā rajjaṃ kāresi, kāḷako  nāmassa senāpati ahosi. tadā bodhisatto tasseva purohito ahosi nāmena dhammadhajo nāma,  rañño pana sīsappasādhanakappako chattapāṇi nāma. rājā dhammena rajjaṃ kāreti, senāpati panassa  vinicchayaṃ karonto lañjaṃ khādati parapiṭṭhimaṃsiko, lañjaṃ gahetvā assāmike sāmike karoti.  athekadivasaṃ vinicchaye parājito manusso bāhā paggayha kandanto vinicchayā nikkhanto  rājupaṭṭhānaṃ gacchantaṃ ^a^P2.0187^ea^ bodhisattaṃ disvā tassa pādesu patitvā ``tumhādisesu  nāma, sāmi, rañño atthañca dhammañca anusāsantesu kāḷakasenāpati lañjaṃ gahetvā assāmike  sāmike karotī''ti attano parājitabhāvaṃ bodhisattassa kathesi. bodhisatto kāruññaṃ uppādetvā  ^a^V2.0156^ea^ ``ehi bhaṇe, aḍḍaṃ te vinicchinissāmī''ti taṃ gahetvā vinicchayaṭṭhānaṃ agamāsi.  mahājano sannipati, bodhisatto taṃ aḍḍaṃ paṭivinicchinitvā sāmikaññeva sāmikaṃ akāsi.<br/><br/>[03] mahājano sādhukāraṃ adāsi, so saddo mahā ahosi. rājā taṃ sutvā ``kiṃ saddo  nāmeso''ti pucchi. ``deva, dhammadhajapaṇḍitena dubbinicchito aḍḍo suvinicchito, tatresa  sādhukārasaddo''ti. rājā tuṭṭho bodhisattaṃ pakkosāpetvā ``aḍḍo kira te ācariya  vinicchito''ti pucchi. ``āma, mahārāja, kāḷakena dubbinicchitaṃ aḍḍaṃ vinicchini''nti  vutte ``ito dāni paṭṭhāya tumheva aḍḍaṃ vinicchinatha, mayhañca kaṇṇasukhaṃ bhavissati lokassa ca  vuḍḍhī''ti vatvā anicchantampi taṃ ``sattānuddayāya vinicchaye nisīdathā''ti yācitvā  sampaṭicchāpesi. tato paṭṭhāya bodhisatto vinicchaye nisīdati, sāmikeyeva sāmike karoti.<br/><br/>[03] kāḷako tato paṭṭhāya lañjaṃ alabhanto lābhato parihāyitvā bodhisattassa āghātaṃ bandhitvā  ``mahārāja, dhammadhajapaṇḍito tava rajjaṃ patthetī''ti bodhisattaṃ rañño antare paribhindi. rājā  asaddahanto ``mā evaṃ avacā''ti paṭikkhipitvā puna tena ``sace me na saddahatha,  tassāgamanakāle vātapānena oloketha. athānena sakalanagarassa attano hatthe katabhāvaṃ  passissathā''ti vutte rājā tassa aḍḍakārakaparisaṃ disvā ``etasseva parisā''ti saññāya  bhijjitvā ``kiṃ karoma ^a^M2.0172^ea^ senāpatī''ti pucchi. ``deva, etaṃ māretuṃ  vaṭṭatī''ti ^a^P2.0188^ea^. ``oḷārikadosaṃ apassantā kathaṃ māressāmā''ti? ``attheko  upāyo''ti. ``katarūpāyo''ti. ``asayhamassa kammaṃ āropetvā taṃ kātuṃ asakkontaṃ taṃ tena  dosena māressāmā''ti. ``kiṃ pana asayhakamma''nti? ``mahārāja, uyyānaṃ nāma sārabhūmiyaṃ  ropitaṃ paṭijaggiyamānaṃ tīhi catūhi saṃvaccharehi phalaṃ deti. tumhe taṃ pakkosāpetvā `sve uyyānaṃ  kīḷissāma, uyyānaṃ me māpehī'ti vadatha, so māpetuṃ na sakkhissati. atha naṃ tasmiṃ dose  māressāmā''ti.<br/><br/>[03] rājā bodhisattaṃ āmantetvā ``paṇḍita, mayhaṃ purāṇauyyāne ciraṃ kīḷimha, idāni  navauyyāne kīḷitukāmamha, sve kīḷissāma, uyyānaṃ no māpehi, sace māpetuṃ na sakkhissasi,  jīvitaṃ te natthī''ti. bodhisatto ``kāḷakena lañjaṃ alabhamānena rājā antare paribhinno  bhavissatī''ti ñatvā ``sakkonto jānissāmi, mahārājā''ti vatvā gehaṃ gantvā subhojanaṃ  bhuñjitvā cintayamāno sayane nipajji, sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. sakko ^a^V2.0157^ea^  āvajjento bodhisattassa cittaṃ ñatvā vegenāgantvā sirigabbhaṃ pavisitvā ākāse ṭhatvā ``kiṃ  cintesi paṇḍitā''ti pucchi. ``kosi tva''nti? ``sakkohamasmī''ti. ``rājā maṃ  `uyyānaṃ māpehī'ti āha, taṃ cintemī''ti. ``paṇḍita, mā cintayi, ahaṃ te  nandanavanacittalatāvanasadisaṃ uyyānaṃ māpessāmi, katarasmiṃ ṭhāne māpemī''ti? ``asukaṭṭhāne  māpehī''ti. sakko māpetvā devapurameva gato.<br/><br/>[03] punadivase bodhisatto uyyānaṃ paccakkhato disvā gantvā rañño ārocesi -- ``niṭṭhitaṃ  te, mahārāja, uyyānaṃ, kīḷassū''ti. rājā gantvā aṭṭhārasahatthena manosilāvaṇṇena pākārena  parikkhittaṃ dvāraṭṭālakasampannaṃ pupphaphalabhārabharitanānārukkhapaṭimaṇḍitaṃ ^a^P2.0189^ea^ uyyānaṃ  disvā kāḷakaṃ pucchi -- ``paṇḍitena amhākaṃ vacanaṃ kataṃ, idāni kiṃ karomā''ti.  ``mahārāja, ekarattena uyyānaṃ māpetuṃ sakkonto rajjaṃ gahetuṃ kiṃ na sakkotī''ti? ``idāni kiṃ  karomā''ti? ``aparampi naṃ asayhakammaṃ kāremā''ti. ``kiṃ kammaṃ nāmā''ti?  ``sattaratanamayaṃ pokkharaṇiṃ māpemā''ti. rājā ``sādhū''ti bodhisattaṃ āmantetvā ``ācariya,  uyyānaṃ tāva te māpitaṃ ^a^M2.0173^ea^, etassa pana anucchavikaṃ sattaratanamayaṃ pokkharaṇiṃ  māpehi. sace māpetuṃ na sakkhissasi, jīvitaṃ te natthī''ti āha. bodhisatto ``sādhu,  mahārāja, sakkonto māpessāmī''ti āha. athassa sakko pokkharaṇiṃ māpesi sobhaggappattaṃ  satatitthaṃ sahassavaṅkaṃ pañcavaṇṇapadumasañchannaṃ nandanapokkharaṇisadisaṃ.<br/><br/>[03] punadivase bodhisatto tampi paccakkhaṃ katvā rañño ārocesi -- ``māpitā, deva,  pokkharaṇī''ti. rājā tampi disvā ``idāni kiṃ karomā''ti kāḷakaṃ pucchi.  ``uyyānassa anucchavikaṃ gehaṃ māpetuṃ āṇāpehi, devā''ti. rājā bodhisattaṃ āmantetvā  ``idāni, ācariya, imassa uyyānassa ceva pokkharaṇiyā ca anucchavikaṃ sabbadantamayaṃ gehaṃ  māpehi, no ce māpessasi, jīvitaṃ te natthī''ti āha. athassa sakko gehampi māpesi.  bodhisatto punadivase tampi paccakkhaṃ katvā rañño ārocesi. rājā tampi disvā ``idāni  kiṃ karomā''ti kāḷakaṃ pucchi. ``gehassa anucchavikaṃ maṇiṃ māpetuṃ āṇāpehi, mahārājā''ti  āha. rājā bodhisattaṃ āmantetvā ``paṇḍita, imassa dantamayagehassa anucchavikaṃ maṇiṃ māpehi,  maṇiālokena vicarissāma. sace māpetuṃ na sakkosi, jīvitaṃ te natthī''ti āha. athassa  sakko maṇimpi māpesi. <br/><br/>[01] bodhisatto ^a^V2.0158^ea^ punadivase taṃ paccakkhaṃ katvā rañño ārocesi ^a^P2.0190^ea^.  rājā tampi disvā ``idāni kiṃ karissāmā''ti kāḷakaṃ pucchi. ``mahārāja,  dhammadhajabrāhmaṇassa icchiticchitadāyikā devatā atthi maññe, idāni yaṃ devatāpi māpetuṃ na  sakkoti, taṃ āṇāpehi. caturaṅgasamannāgataṃ nāma manussaṃ devatāpi māpetuṃ na sakkoti, tasmā  `caturaṅgasamannāgataṃ me uyyānapālaṃ māpehī'ti taṃ vadāhī''ti. rājā bodhisattaṃ āmantetvā  ``ācariya, tayā amhākaṃ uyyānaṃ, pokkharaṇī, dantamayapāsādo, tassa ālokakaraṇatthāya  maṇiratanañca māpitaṃ, idāni me uyyānarakkhakaṃ caturaṅgasamannāgataṃ uyyānapālaṃ māpehi, no ce  māpessasi, jīvitaṃ te natthī''ti āha. bodhisatto ``hotu, labhamāno jānissāmī''ti gehaṃ  gantvā subhojanaṃ bhuñjitvā nipanno paccūsakāle pabujjhitvā sayanapīṭhe nisinno cintesi --  ``sakko devarājā yaṃ attanā sakkā māpetuṃ, taṃ māpesi, caturaṅgasamannāgataṃ pana uyyānapālaṃ na  sakkā māpetuṃ, evaṃ sante ^a^M2.0174^ea^ paresaṃ hatthe maraṇato araññe anāthamaraṇameva  varatara''nti. so kassaci anārocetvā pāsādā otaritvā aggadvāreneva nagarā nikkhamitvā  araññaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle sataṃ dhammaṃ āvajjamāno nisīdi.<br/><br/>[03] sakko taṃ kāraṇaṃ ñatvā vanacarako viya hutvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā ``brāhmaṇa, tvaṃ  sukhumālo, adiṭṭhapubbadukkharūpo viya imaṃ araññaṃ pavisitvā kiṃ karonto nisinnosī''ti  imamatthaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 136^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sukhaṃ jīvitarūposi, raṭṭhā vivanamāgato. <br/><br/>[22] so ekako rukkhamūle, kapaṇo viya jhāyasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sukhaṃ jīvitarūposī^eb^ti tvaṃ sukhena jīvitasadiso sukhedhito sukhaparihato  viya. ^b^raṭṭhā^eb^ti ākiṇṇamanussaṭṭhānā. ^b^vivanamāgato^eb^ti nirudakaṭṭhānaṃ araññaṃ paviṭṭho.  ^b^rukkhamūle^eb^ti rukkhasamīpe. ^b^kapaṇo viya^eb^ ^a^P2.0191^ea^ ^b^jhāyasī^eb^ti  kapaṇo viya ekako nisinno jhāyasi pajjhāyasi, kiṃ nāmetaṃ cintesīti pucchi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 140^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sukhaṃ ^a^V2.0159^ea^ jīvitarūposmi, raṭṭhā vivanamāgato. <br/><br/>[27] so ekako rukkhamūle, kapaṇo viya jhāyāmi. <br/><br/>[22] sataṃ dhammaṃ anussara''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sataṃ dhammaṃ anussara^eb^nti, samma, saccametaṃ, ahaṃ sukhaṃ jīvitarūpo raṭṭhā ca  vivanamāgato, sohaṃ ekakova imasmiṃ rukkhamūle nisīditvā kapaṇo viya jhāyāmi. yaṃ pana  vadesi ``kiṃ nāmetaṃ cintesī''ti, taṃ te pavedemi ``sataṃ dhamma''nti. ahañhi sataṃ dhammaṃ  anussaranto idha nisinno. ^b^sataṃ dhamma^eb^nti buddhapaccekabuddhabuddhasāvakānaṃ sataṃ sappurisānaṃ  paṇḍitānaṃ dhammaṃ. lābho alābho yaso ayaso nindā pasaṃsā sukhaṃ dukkhanti ayañhi aṭṭhavidho  lokadhammo. iminā pana abbhāhatā santo na kampanti na pavedhenti, ayamettha  akampanasaṅkhāto sataṃ dhammo imaṃ anussaranto nisinnomhīti dīpeti.<br/><br/>[03] atha ^a^M2.0175^ea^ naṃ sakko ``evaṃ sante, brāhmaṇa, imasmiṃ ṭhāne kasmā  nisinnosī''ti. ``rājā caturaṅgasamannāgataṃ uyyānapālaṃ āharāpeti, tādisaṃ na sakkomi laddhuṃ,  sohaṃ `kiṃ me parassa hatthe maraṇena, araññaṃ pavisitvā anāthamaraṇaṃ marissāmī'ti cintetvā  idhāgantvā nisinno''ti. ``brāhmaṇa, ahaṃ sakko devarājā, mayā te uyyānādīni māpitāni,  caturaṅgasamannāgataṃ uyyānapālaṃ māpetuṃ na sakkā, tumhākaṃ rañño sīsappasādhanakappako chattapāṇi  nāma, so caturaṅgasamannāgato, caturaṅgasamannāgatena uyyānapālena atthe sati etaṃ kappakaṃ  uyyānapālaṃ kātuṃ vadehī''ti. iti sakko bodhisattassa ovādaṃ datvā ``mā bhāyī''ti  samassāsetvā attano devapurameva gato.<br/><br/>[03] bodhisatto gehaṃ ^a^P2.0192^ea^ gantvā bhuttapātarāso rājadvāraṃ gantvā chattapāṇimpi  tattheva disvā hatthe gahetvā ``tvaṃ kira, samma chattapāṇi, caturaṅgasamannāgatosī''ti pucchitvā  ``ko te mayhaṃ caturaṅgasamannāgatabhāvaṃ ācikkhī''ti vutte ``sakko, devarājā''ti vatvā  ``kiṃkāraṇā ācikkhī''ti puṭṭho ``iminā nāma kāraṇenā''ti sabbaṃ ācikkhi. so  ``āma, ahaṃ caturaṅgasamannāgato''ti āha. atha naṃ bodhisatto hatthe gahetvāva rañño santikaṃ  gantvā ``ayaṃ, mahārāja, chattapāṇi, caturaṅgasamannāgato, caturaṅgasamannāgatena uyyānapālena atthe  sati imaṃ uyyānapālaṃ karothā''ti āha. atha naṃ rājā ``tvaṃ kira caturaṅgasamannāgatosī''ti  pucchi. ``āma, mahārājā''ti. ``katamehi caturaṅgehi samannāgatosī''ti? <br/><br/>[21] ``anusūyako ^a^V2.0160^ea^ ahaṃ deva, amajjapāyako ahaṃ. <br/><br/>[22] nisnehako ahaṃ deva, akkodhanaṃ adhiṭṭhito''ti..<br/><br/>[03] ``mayhañhi, mahārāja, usūyā nāma natthi, majjaṃ me na pivitapubbaṃ, paresu me sneho vā  kodho vā na bhūtapūbbo. imehi catūhi aṅgehi samannāgatomhī''ti.<br/><br/>[03] atha naṃ rājā, bho chattapāṇi, ``anusūyakosmī''ti vadasīti. ``āma, deva,  anusūyakomhī''ti. ``kiṃ ārammaṇaṃ disvā anusūyako jātosī''ti? ``suṇāhi devā''ti  attano anusūyakakāraṇaṃ kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``itthiyā ^a^M2.0176^ea^ kāraṇā rāja, bandhāpesiṃ purohitaṃ. <br/><br/>[22] so maṃ atthe nivedesi, tasmāhaṃ anusūyako''ti..<br/><br/>[03] tassattho -- ahaṃ, deva, pubbe imasmiṃyeva bārāṇasinagare tādisova rājā hutvā itthiyā  kāraṇā purohitaṃ bandhāpesiṃ. <br/><br/>[21] ``abaddhā tattha bajjhanti, yattha bālā pabhāsare. <br/><br/>[22] baddhāpi tattha muccanti, yattha dhīrā pabhāsare''ti.. (jā0 1.1.120) -- <br/><br/>[25] imasmiñhi ^a^P2.0193^ea^ jātake āgatanayeneva ekasmiṃ kāle ayaṃ chattapāṇi  rājā hutvā catusaṭṭhiyā pādamūlikehi saddhiṃ sampadussitvā bodhisattaṃ attano manorathaṃ apūrentaṃ  nāsetukāmāya deviyā paribhinno bandhāpesi. tadā naṃ bandhitvā ānīto bodhisatto yathābhūtaṃ  deviyā dosaṃ āropetvā sayaṃ mutto raññā bandhāpite sabbepi te pādamūlike mocetvā ``etesañca  deviyā ca aparādhaṃ khamatha, mahārājā''ti ovadi. sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva vitthārato veditabbaṃ.  taṃ sandhāyāha -- <br/><br/>[21] ``itthiyā kāraṇā rāja, bandhāpesiṃ purohitaṃ. <br/><br/>[22] so maṃ atthe nivedesi, tasmāhaṃ anusūyako''ti..<br/><br/>[03] tadā pana sohaṃ cintesiṃ -- ``ahaṃ soḷasa sahassaitthiyo pahāya etaṃ ekameva  kilesavasena saṅgaṇhantopi santappetuṃ nāsakkhiṃ, evaṃ duppūraṇīyānaṃ itthīnaṃ kujjhanaṃ nāma  nivatthavatthe ^a^V2.0161^ea^ kilissante `kasmā kilissasī'ti kujjhanasadisaṃ hoti, bhuttabhatte  gūthabhāvaṃ āpajjante `kasmā etaṃ sabhāvaṃ āpajjasī'ti kujjhanasadisaṃ hoti. `ito dāni paṭṭhāya  yāva arahattaṃ na pāpuṇāmi, tāva kilesaṃ nissāya mayi usūyā mā uppajjatū'''ti adhiṭṭhahiṃ.  tato paṭṭhāya anusūyako jāto. idaṃ sandhāya -- ``tasmāhaṃ anusūyako''ti āha.<br/><br/>[03] atha naṃ rājā ``samma chattapāṇi, kiṃ ārammaṇaṃ disvā amajjapo jātosī''ti pucchi.  so taṃ kāraṇaṃ ācikkhanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``matto ^a^M2.0177^ea^ ahaṃ mahārāja, puttamaṃsāni khādayiṃ. <br/><br/>[22] tassa sokenahaṃ phuṭṭho, majjapānaṃ vivajjayi''nti.. <br/><br/>[01] ahaṃ, mahārāja, pubbe tādiso bārāṇasirājā hutvā majjena vinā vattituṃ nāsakkhiṃ,  amaṃsakabhattampi bhuñjituṃ nāsakkhiṃ. nagare uposathadivasesu māghāto hoti, bhattakārako pakkhassa  terasiyaññeva maṃsaṃ gahetvā ṭhapesi, taṃ dunnikkhittaṃ sunakhā khādiṃsu. bhattakārako uposathadivase  maṃsaṃ alabhitvā rañño nānaggarasabhojanaṃ pacitvā pāsādaṃ āropetvā upanāmetuṃ asakkonto deviṃ  upasaṅkamitvā ``devi, ajja me maṃsaṃ na laddhaṃ, amaṃsakabhojanaṃ nāma upanāmetuṃ na sakkomi,  kinti karomī''ti āha. ``tāta, mayhaṃ putto raññā piyo manāpo, puttaṃ me disvā rājā  tameva cumbanto parissajanto attano ^a^P2.0194^ea^ atthibhāvampi na jānāti, ahaṃ puttaṃ  maṇḍetvā rañño ūrumhi nisīdāpeyyaṃ, rañño puttena saddhiṃ kīḷanakāle tvaṃ bhattaṃ upaneyyāsī''ti.  sā evaṃ vatvā attano puttaṃ alaṅkatābharaṇaṃ maṇḍetvā rañño ūrumhi nisīdāpesi. rañño  puttena saddhiṃ kīḷanakāle bhattakārako bhattaṃ upanāmesi. rājā surāmadamatto pātiyaṃ maṃsaṃ adisvā  ``maṃsaṃ kaha''nti pucchitvā ``ajja, deva, uposathadivasaṃ māghātatāya maṃsaṃ na laddha''nti vutte  ``mayhaṃ maṃsaṃ nāma dullabha''nti vatvā ūrumhi nisinnassa piyaputtassa gīvaṃ vaṭṭetvā jīvitakkhayaṃ  pāpetvā bhattakārakassa purato khipitvā ``vegena sampādetvā āharā''ti āha. bhattakārako tathā  akāsi, rājā puttamaṃsena bhattaṃ bhuñji. rañño bhayena ekopi kandituṃ vā rodituṃ vā kathetuṃ vā  samattho nāma nāhosi.<br/><br/>[03] rājā bhuñjitvā sayanapiṭṭhe niddaṃ upagantvā paccūsakāle pabujjhitvā vigatamado ``puttaṃ me  ānethā''ti āha. tasmiṃ kāle devī kandamānā pādamūle pati. ``kiṃ, bhadde''ti ca vutte  ^a^V2.0162^ea^, ``deva, hiyyo te puttaṃ māretvā puttamaṃsena bhattaṃ bhutta''nti āha. rājā puttasokena  roditvā kanditvā ``idaṃ me dukkhaṃ surāpānaṃ nissāya uppanna''nti surāpāne dosaṃ disvā  ``ito paṭṭhāya yāva arahattaṃ na pāpuṇāmi, tāva evarūpaṃ vināsakārakaṃ ^a^M2.0178^ea^ suraṃ  nāma na pivissāmī''ti paṃsuṃ gahetvā mukhaṃ puñchitvā adhiṭṭhāsi. tato paṭṭhāya majjaṃ nāma na  piviṃ. imamatthaṃ sandhāya -- ``matto ahaṃ, mahārājā''ti imaṃ gāthamāha.<br/><br/>[03] atha naṃ rājā ``kiṃ pana, samma chattapāṇi, ārammaṇaṃ disvā nisneho jātosī''ti  pucchi. so taṃ kāraṇaṃ ācikkhanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``kitavāso nāmahaṃ rāja, putto paccekabodhi me. <br/><br/>[22] pattaṃ bhinditvā cavito, nisneho tassa kāraṇā''ti..<br/><br/>[03] mahārāja, pubbe ahaṃ bārāṇasiyaṃyeva kitavāso nāma rājā. tassa me putto vijāyi.  lakkhaṇapāṭhakā taṃ disvā ``mahārāja, ayaṃ kumāro pānīyaṃ alabhitvā marissatī''ti āhaṃsu.  ``duṭṭhakumāro''tissa nāmaṃ ahosi. so viññutaṃ patto oparajjaṃ kāresi, rājā kumāraṃ purato  vā pacchato vā katvā vicari, pānīyaṃ alabhitvā maraṇabhayena cassa catūsu dvāresu antonagaresu  ca tattha tattha pokkharaṇiyo kāresi, catukkādīsu maṇḍape kāretvā pānīyacāṭiyo ṭhapāpesi. so  ekadivase alaṅkatapaṭiyatto pātova uyyānaṃ gacchanto antarāmagge paccekabuddhaṃ passi. mahājanopi  paccekabuddhaṃ disvā tameva vandati ^a^P2.0195^ea^ pasaṃsati, añjaliñcassa paggaṇhāti.<br/><br/>[03] kumāro cintesi -- ``mādisena saddhiṃ gacchantā imaṃ muṇḍakaṃ vandanti pasaṃsanti,  añjaliñcassa paggaṇhantī''ti. so kupito hatthikkhandhato oruyha paccekabuddhaṃ upasaṅkamitvā  ``laddhaṃ te, samaṇa, bhatta''nti vatvā ``āma, kumārā''ti vutte tassa hatthato pattaṃ gahetvā bhūmiyaṃ  pātetvā saddhiṃ bhattena madditvā pādappahārena cuṇṇavicuṇṇaṃ akāsi. paccekabuddho ``naṭṭho vatāyaṃ  satto''ti tassa mukhaṃ olokesi. kumāro ``ahaṃ, samaṇa, kitavāsarañño putto, nāmena  duṭṭhakumāro nāma, tvaṃ me kuddho akkhīni ummīletvā olokento kiṃ karissasī''ti āha.<br/><br/>[03] paccekabuddho ^a^V2.0163^ea^ chinnabhatto hutvā vehāsaṃ abbhuggantvā uttarahimavante  nandanamūlapabbhārameva gato. kumārassāpi taṅkhaṇaññeva pāpakammaṃ paripacci. so ``ḍayhāmi  ḍayhāmī''ti samuggatasarīraḍāho tattheva pati. tattha tattheva yattakaṃ pānīyaṃ, tattakaṃ pānīyaṃ sabbaṃ  chijji, mātikā sussiṃsu, tattheva jīvitakkhayaṃ ^a^M2.0179^ea^ patvā avīcimhi nibbatti.  rājā taṃ pavattiṃ sutvā puttasokena abhibhūto cintesi -- ``ayaṃ me soko piyavatthuto uppajji,  sace me sneho nābhavissa, soko na uppajjissa, ito dāni me paṭṭhāya saviññāṇake vā  aviññāṇake vā kismiñci vatthusmiṃ sneho nāma mā uppajjatū''ti adhiṭṭhāsi, tato paṭṭhāya sneho  nāma natthi. taṃ sandhāya ``kitavāso nāmāha''nti gāthamāha.<br/><br/>[03] tattha ^b^putto paccekabodhi me. pattaṃ bhinditvā cavito^eb^ti mama putto paccekabodhipattaṃ  bhinditvā cavitoti attho. ^b^nisneho tassa kāraṇā^eb^ti tadā uppannasnehavatthussa kāraṇā  ahaṃ nisneho jātoti attho.<br/><br/>[03] atha naṃ rājā ``kiṃ pana, samma, ārammaṇaṃ disvā nikkodho jātosī''ti pucchi. so  taṃ kāraṇaṃ ācikkhanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``arako hutvā mettacittaṃ, satta vassāni bhāvayiṃ. <br/><br/>[22] satta kappe brahmaloke, tasmā akkodhano aha''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- ahaṃ, mahārāja, arako nāma tāpaso hutvā satta vassāni mettacittaṃ bhāvetvā  satta saṃvaṭṭavivaṭṭakappe brahmaloke vasiṃ, tasmā ahaṃ dīgharattaṃ mettābhāvanāya āciṇṇapariciṇṇattā  akkodhano jātoti.<br/><br/>[03] evaṃ chattapāṇinā attano catūsu aṅgesu kathitesu rājā parisāya iṅgitasaññaṃ adāsi.  taṅkhaṇaññeva amaccā ca brāhmaṇagahapatikādayo ^a^P2.0196^ea^ ca uṭṭhahitvā ``are lañjakhādaka  duṭṭhacora, tvaṃ lañjaṃ alabhitvā paṇḍitaṃ upavaditvā māretukāmo jāto''ti kāḷakaṃ senāpatiṃ  hatthapādesu gahetvā rājanivesanā otāretvā gahitagahiteheva pāsāṇamuggarehi sīsaṃ bhinditvā  jīvitakkhayaṃ pāpetvā pādesu gahetvā kaḍḍhantā saṅkāraṭṭhāne chaḍḍesuṃ. tato paṭṭhāya rājā dhammena  rajjaṃ kārento yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V2.0164^ea^ ^a^M2.0180^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā kāḷakasenāpati devadatto ahosi, chattapāṇikappako sāriputto, sakko anuruddho,  dhammadhajo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dhammadhajajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] bīraṇathambhavaggo sattamo.<br/><br/>[03] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] somadattañca ucchiṭṭhaṃ, kuru puṇṇanadīpi ca. <br/><br/>[27] kacchapamacchaseggu ca, kūṭavāṇijagarahi. <br/><br/>[22] dhammadhajanti te dasa.. 


volume: 111
item: 226
title: [] . kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā^[] . garahitajātakavaṇṇanā^kāsāvavaggo^[] . kāsāvajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^anikkasāvo^eb^ ^a^V2.0165^ea^ ^b^kāsāva^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattaṃ  ārabbha kathesi. vatthu pana rājagahe samuṭṭhitaṃ. ekasmiṃ samaye dhammasenāpati pañcahi  bhikkhusatehi saddhiṃ veḷuvane viharati. devadattopi attano anurūpāya dussīlaparisāya parivuto  gayāsīse viharati. tasmiṃ samaye rājagahavāsino chandakaṃ saṅgharitvā dānaṃ sajjayiṃsu.  atheko vohāratthāya āgatavāṇijo imaṃ sāṭakaṃ vissajjetvā ``mampi pattikaṃ karothā''ti mahagghaṃ  gandhakāsāvaṃ adāsi. nāgarā mahādānaṃ pavattayiṃsu, sabbaṃ chandakena saṅkaḍḍhitaṃ kahāpaṇeheva  niṭṭhāsi. so sāṭako atireko ahosi. mahājano sannipatitvā ``ayaṃ gandhakāsāvasāṭako  atireko. kassa naṃ dema, kiṃ sāriputtattherassa, udāhu devadattassā''ti mantayiṃsu. <br/><br/>[01] tattheke ``sāriputtattherassā''ti āhaṃsu. apare ``sāriputtatthero katipāhaṃ  vasitvā yathāruci pakkamissati ^a^P2.0197^ea^, devadattatthero pana nibaddhaṃ amhākaṃ nagarameva  upanissāya viharati, maṅgalāmaṅgalesu ayameva amhākaṃ ^a^M2.0181^ea^ avassayo, devadattassa  dassāmā''ti āhaṃsu. sambahulikaṃ karontesupi ``devadattassa dassāmā''ti vattāro bahutarā  ahesuṃ, atha naṃ devadattassa adaṃsu. devadatto tassa dasā chindāpetvā ovaṭṭikaṃ sibbāpetvā  rajāpetvā suvaṇṇapaṭṭavaṇṇaṃ katvā pārupi. tasmiṃ kāle tiṃsamattā bhikkhū rājagahā nikkhamitvā  sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ vanditvā katapaṭisanthārā taṃ pavattiṃ ārocetvā ``evaṃ, bhante, attano  ananucchavikaṃ arahaddhajaṃ pārupī''ti ārocesuṃ. satthā ``na, bhikkhave, devadatto idāneva attano  ananurūpaṃ arahaddhajaṃ paridahati, pubbepi paridahiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese hatthikule nibbattitvā  vayappatto asītisahassamattavāraṇaparivāro yūthapati hutvā araññāyatane vasati. atheko  duggatamanusso bārāṇasiyaṃ viharanto dantakāravīthiyaṃ dantakāre dantavalayādīni karonte disvā  ^a^V2.0166^ea^ ``hatthidante labhitvā gaṇhissathā''ti pucchi. te ``āma gaṇhissāmā''ti āhaṃsu.  so āvudhaṃ ādāya kāsāvavatthavasano paccekabuddhavesaṃ gaṇhitvā paṭisīsakaṃ paṭimuñcitvā  hatthivīthiyaṃ ṭhatvā āvudhena hatthiṃ māretvā dante ādāya bārāṇasiyaṃ vikkiṇanto jīvikaṃ kappesi.  so aparabhāge bodhisattassa parivārahatthīnaṃ sabbapacchimaṃ hatthiṃ māretuṃ ārabhi. hatthino  devasikaṃ hatthīsu parihāyantesu ``kena nu kho kāraṇena hatthino parihāyantī''ti bodhisattassa  ārocesuṃ.<br/><br/>[03] bodhisatto pariggaṇhanto ``paccekabuddhavesaṃ gahetvā hatthivīthipariyante eko puriso  tiṭṭhati, kacci nu kho so māreti, pariggaṇhissāmi na''nti ekadivasaṃ hatthī purato katvā sayaṃ  ^a^P2.0198^ea^ pacchato ahosi. so bodhisattaṃ disvā āvudhaṃ ādāya pakkhandi.  bodhisatto nivattitvā ṭhito ``bhūmiyaṃ pothetvā māressāmi na''nti soṇḍaṃ pasāretvā tena  paridahitāni kāsāvāni disvā ``imaṃ arahaddhajaṃ mayā garuṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti soṇḍaṃ  paṭisaṃharitvā ``ambho purisa, nanu esa arahaddhajo ananucchaviko tuyhaṃ, kasmā etaṃ  paridahasī''ti imā gāthā avoca -- <br/><br/>[40] 141^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati. <br/><br/>[22] apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati.. <br/><br/>[40] 142^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^M2.0182^ea^ ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito. <br/><br/>[22] upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^anikkasāvo^eb^ti kasāvo vuccati rāgo doso moho makkho paḷāso issā  macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe akusalā dhammā  sabbe duccaritā sabbaṃ bhavagāmikammaṃ diyaḍḍhakilesasahassaṃ, eso kasāvo nāma. so yassa  puggalassa appahīno santānato anissaṭṭho anikkhanto, so anikkasāvo nāma.  ^b^kāsāva^eb^nti kasāyarasapītaṃ arahaddhajabhūtaṃ. ^b^yo vatthaṃ paridahissatī^eb^ti yo evarūpo  hutvā evarūpaṃ vatthaṃ paridahissati nivāseti ceva pārupati ca. ^b^apeto damasaccenā^eb^ti  indriyadamasaṅkhātena damena ca nibbānasaṅkhātena ca paramatthasaccena apeto parivajjito.  nissakkatthe vā karaṇavacanaṃ, etasmā damasaccā apetoti attho. ``sacca''nti cettha vacīsaccaṃ  ^a^V2.0167^ea^ catusaccampi vaṭṭatiyeva. ^b^na so kāsāvamarahatī^eb^ti so puggalo anikkasāvattā  arahaddhajaṃ kāsāvaṃ na arahati ananucchaviko etassa.<br/><br/>[03] ^b^yo ca vantakasāvassā^eb^ti yo pana puggalo yathāvuttasseva kasāvassa vantattā  vantakasāvo assa. ^b^sīlesu susamāhito^eb^ti maggasīlesu ceva phalasīlesu ca sammā  āhito, ānetvā ṭhapito viya tesu patiṭṭhito. tehi sīlehi samaṅgībhūtassetaṃ adhivacanaṃ.  ^b^upeto^eb^ti samannāgato. ^b^damasaccenā^eb^ti vuttappakārena damena ca saccena ca. ^b^sa ve  kāsāvamarahatī^eb^ti so evarūpo puggalo imaṃ arahaddhajaṃ kāsāvaṃ arahati.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P2.0199^ea^ bodhisatto tassa purisassa imaṃ kāraṇaṃ kathetvā ``ito paṭṭhāya mā  idha āgami, āgacchasi ce, jīvitaṃ te natthī'''ti tajjetvā palāpesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā hatthimārakapuriso  devadatto ahosi, yūthapati pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kāsāvajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


