# pali

volume: 111
item: 5
title: ^avidūrenidānakathā^santikenidānakathā^^
content:
  [03] ^b^``santikenidānaṃ^eb^ ^a^V1.0086^ea^ pana `bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane  anāthapiṇḍikassa ārāme. vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya'nti evaṃ tesu tesu  ṭhānesu viharato tasmiṃ tasmiṃ ṭhāneyeva labbhatī''ti vuttaṃ. kiñcāpi evaṃ vuttaṃ, atha kho pana  tampi ādito paṭṭhāya evaṃ veditabbaṃ -- udānaṃ udānetvā jayapallaṅke nisinnassa hi bhagavato  etadahosi ``ahaṃ kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni imassa pallaṅkassa kāraṇā  sandhāviṃ, ettakaṃ me kālaṃ imasseva pallaṅkassa kāraṇā alaṅkatasīsaṃ gīvāya chinditvā dinnaṃ,  suañjitāni akkhīni hadayamaṃsañca ubbaṭṭetvā dinnaṃ, jālīkumārasadisā puttā  kaṇhājinakumārisadisā dhītaro maddīdevisadisā bhariyāyo ca paresaṃ dāsatthāya dinnā, ayaṃ me  pallaṅko jayapallaṅko varapallaṅko ca. ettha me nisinnassa saṅkappā paripuṇṇā, na tāva ito  uṭṭhahissāmī''ti anekakoṭisatasahassā samāpattiyo samāpajjanto sattāhaṃ tattheva nisīdi. yaṃ  sandhāya vuttaṃ ``atha kho bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdi vimuttisukhapaṭisaṃvedī''ti (udā0  1; mahāva0 1).<br/><br/>[03] atha ekaccānaṃ devatānaṃ ``ajjāpi nūna siddhatthassa kattabbakiccaṃ atthi, pallaṅkasmiñhi  ālayaṃ na vijahatī''ti parivitakko udapādi. satthā devatānaṃ ^a^M1.0090^ea^ parivitakkaṃ ñatvā  tāsaṃ vitakkavūpasamanatthaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā yamakapāṭihāriyaṃ dassesi. mahābodhimaṇḍasmiñhi  katapāṭihāriyañca, ñātisamāgame katapāṭihāriyañca, pāthikaputtasamāgame katapāṭihāriyañca, sabbaṃ  kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ ahosi.<br/><br/>[03] evaṃ satthā iminā pāṭihāriyena devatānaṃ vitakkaṃ vūpasametvā pallaṅkato īsakaṃ  pācīnanissite uttaradisābhāge ṭhatvā ``imasmiṃ vata me pallaṅke sabbaññutaññāṇaṃ paṭividdha''nti  cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pūritānaṃ pāramīnaṃ phalādhigamaṭṭhānaṃ pallaṅkaṃ  bodhirukkhañca animisehi akkhīhi olokayamāno sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ  animisacetiyaṃ nāma jātaṃ. atha pallaṅkassa ca ṭhitaṭṭhānassa ca antarā caṅkamaṃ māpetvā  puratthimapacchimato āyate ratanacaṅkame ^a^P1.0078^ea^ caṅkamanto sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ  ratanacaṅkamacetiyaṃ nāma jātaṃ.<br/><br/>[03] catutthe pana sattāhe bodhito pacchimuttaradisābhāge devatā ratanagharaṃ māpayiṃsu, tattha pallaṅkena  ^a^V1.0087^ea^ nisīditvā abhidhammapiṭakaṃ visesato cettha anantanayaṃ samantapaṭṭhānaṃ vicinanto  sattāhaṃ vītināmesi. ābhidhammikā panāhu ``ratanagharaṃ nāma na sattaratanamayaṃ gehaṃ, sattannaṃ pana  pakaraṇānaṃ sammasitaṭṭhānaṃ `ratanaghara'nti vuccatī''ti. yasmā panettha ubhopete pariyāyā yujjanti,  tasmā ubhayampetaṃ gahetabbameva. tato paṭṭhāya pana taṃ ṭhānaṃ ratanagharacetiyaṃ nāma jātaṃ. evaṃ  bodhisamīpeyeva cattāri sattāhāni vītināmetvā pañcame sattāhe bodhirukkhamūlā yena  ajapālanigrodho tenupasaṅkami, tatrāpi dhammaṃ vicinantoyeva vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedento nisīdi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye māro devaputto ``ettakaṃ kālaṃ anubandhanto otārāpekkhopi imassa na  kiñci khalitaṃ addasaṃ, atikkantodāni esa mama vasa''nti domanassappatto mahāmagge nisīditvā  soḷasa kāraṇāni cintento bhūmiyaṃ soḷasa lekhā kaḍḍhi -- ``ahaṃ eso viya dānapāramiṃ na  pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto''ti ekaṃ lekhaṃ kaḍḍhi. tathā ``ahaṃ eso viya  sīlapāramiṃ, nekkhammapāramiṃ, paññāpāramiṃ, vīriyapāramiṃ, khantipāramiṃ, saccapāramiṃ,  adhiṭṭhānapāramiṃ, mettāpāramiṃ, upekkhāpāramiṃ na pūresiṃ ^a^M1.0091^ea^, tenamhi iminā sadiso  na jāto''ti dasamaṃ lekhaṃ kaḍḍhi. tathā ``ahaṃ eso viya asādhāraṇassa  indriyaparopariyattañāṇassa paṭivedhāya upanissayabhūtā dasa pāramiyo na pūresiṃ, tenamhi iminā  sadiso na jāto''ti ekādasamaṃ lekhaṃ kaḍḍhi. tathā ``ahaṃ eso viya asādhāraṇassa  āsayānusayañāṇassa, mahākaruṇāsamāpattiñāṇassa, yamakapāṭihīrañāṇassa, anāvaraṇañāṇassa,  sabbaññutaññāṇassa paṭivedhāya upanissayabhūtā dasa pāramiyo na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso  na jāto''ti soḷasamaṃ lekhaṃ kaḍḍhi. evaṃ imehi kāraṇehi mahāmagge soḷasa lekhā kaḍḍhamāno  nisīdi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye taṇhā, arati, ragāti tisso māradhītaro ``pitā no na paññāyati, kahaṃ  nu kho etarahī''ti olokayamānā taṃ domanassappattaṃ bhūmiṃ vilekhamānaṃ nisinnaṃ disvā pitu  santikaṃ gantvā ``kasmā, tāta, dukkhī dummano''ti pucchiṃsu. ammā, ayaṃ mahāsamaṇo mayhaṃ  vasaṃ atikkanto, ettakaṃ kālaṃ olokento otāramassa daṭṭhuṃ nāsakkhiṃ, tenāhaṃ dukkhī dummanoti.  yadi ^a^P1.0079^ea^ evaṃ mā cintayittha, mayametaṃ attano vase katvā ādāya  āgamissāmāti. na sakkā, ammā, eso kenaci vase kātuṃ, acalāya saddhāya patiṭṭhito eso  purisoti. ``tāta mayaṃ itthiyo nāma idāneva naṃ rāgapāsādīhi bandhitvā ānessāma, tumhe  mā cintayitthā''ti bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ``pāde te samaṇa paricāremā''ti āhaṃsu. bhagavā  ^a^V1.0088^ea^ va tāsaṃ vacanaṃ manasi akāsi, na akkhīni ummīletvā olokesi, anuttare  upadhisaṅkhaye vimuttamānaso vivekasukhaññeva anubhavanto nisīdi.<br/><br/>[03] puna māradhītaro ``uccāvacā kho purisānaṃ adhippāyā, kesañci kumārikāsu pemaṃ hoti,  kesañci paṭhamavaye ṭhitāsu, kesañci majjhimavaye ṭhitāsu, yaṃnūna mayaṃ nānappakārehi rūpehi  palobheyyāmā''ti ekamekā kumārivaṇṇādivasena sataṃ sataṃ attabhāve abhinimminitvā kumāriyo,  avijātā, sakiṃvijātā, duvijātā, majjhimitthiyo, mahitthiyo ca hutvā chakkhattuṃ bhagavantaṃ  upasaṅkamitvā ``pāde te samaṇa paricāremā''ti āhaṃsu. tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ  anuttare upadhisaṅkhayeva vimutto. keci panācariyā vadanti ``tā mahitthibhāvena ^a^M1.0092^ea^  upagatā disvā bhagavā `evamevaṃ etā khaṇḍadantā palitakesā hontū'ti adhiṭṭhāsī''ti, taṃ  na gahetabbaṃ. na hi satthā evarūpaṃ adhiṭṭhānaṃ karoti. bhagavā pana ``apetha tumhe, kiṃ disvā  evaṃ vāyamatha, evarūpaṃ nāma avītarāgādīnaṃ purato kātuṃ yuttaṃ, tathāgatassa pana rāgo pahīno,  doso pahīno, moho pahīno''ti attano kilesappahānaṃ ārabbha -- <br/><br/>[21] ``yassa jitaṃ nāvajīyati, jitamassa noyāti koci loke. <br/><br/>[22] taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessatha.. <br/><br/>[21] ``yassa jālinī visattikā, taṇhā natthi kuhiñci netave. <br/><br/>[22] taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessathā''ti.. (dha0 pa0 179-180) -- <br/><br/>[25] imā dhammapade buddhavagge dve gāthā vadanto dhammaṃ kathesi. tā ``saccaṃ kira no  pitā avoca, arahaṃ sugato loke na rāgena suvānayo''tiādīni ^a^P1.0080^ea^ vatvā pitu  santikaṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] bhagavāpi tattha sattāhaṃ vītināmetvā mucalindamūlaṃ agamāsi. tattha sattāhavaddalikāya  uppannāya sītādipaṭibāhanatthaṃ mucalindena nāgarājena sattakkhattuṃ bhogehi parikkhitto asambādhāya  gandhakuṭiyaṃ viharanto viya vimuttisukhaṃ paṭisaṃvediyamāno sattāhaṃ vītināmetvā rājāyatanaṃ  upasaṅkami, tatthāpi vimuttisukhaṃ paṭisaṃvediyamānoyeva nisīdi. ettāvatā satta sattāhāni  ^a^V1.0089^ea^ paripuṇṇāni. etthantare neva mukhadhovanaṃ, na sarīrapaṭijagganaṃ, na āhārakiccaṃ  ahosi, jhānasukhaphalasukheneva vītināmesi.<br/><br/>[03] athassa tasmiṃ sattasattāhamatthake ekūnapaññāsatime divase tattha nisinnassa ``mukhaṃ  dhovissāmī''ti cittaṃ udapādi. sakko devānamindo agadaharīṭakaṃ āharitvā adāsi, satthā taṃ  paribhuñji, tenassa sarīravaḷañjaṃ ahosi. athassa sakkoyeva nāgalatādantakaṭṭhañceva  mukhadhovanaudakañca ^a^M1.0093^ea^ adāsi. satthā taṃ dantakaṭṭhaṃ khāditvā anotattadahodakena  mukhaṃ dhovitvā tattheva rājāyatanamūle nisīdi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye tapussabhallikā nāma dve vāṇijā pañcahi sakaṭasatehi ukkalājanapadā  majjhimadesaṃ gacchantā attano ñātisālohitāya devatāya sakaṭāni sannirumbhitvā satthu  āhārasampādane ussāhitā manthañca madhupiṇḍikañca ādāya ``paṭiggaṇhātu no, bhante, bhagavā  imaṃ āhāraṃ anukampaṃ upādāyā''ti satthāraṃ upasaṅkamitvā aṭṭhaṃsu. bhagavā  pāyāsapaṭiggahaṇadivaseyeva pattassa antarahitattā ``na kho tathāgatā hatthesu paṭiggaṇhanti,  kimhi nu kho ahaṃ paṭiggaṇheyya''nti cintesi. athassa cittaṃ ñatvā catūhi disāhi cattāro  mahārājāno indanīlamaṇimaye patte upanāmesuṃ, bhagavā te paṭikkhipi. puna muggavaṇṇaselamaye  cattāro patte upanāmesuṃ. bhagavā catunnampi devaputtānaṃ anukampāya cattāropi patte paṭiggahetvā  uparūpari ṭhapetvā ``eko hotū''ti adhiṭṭhāsi, cattāropi mukhavaṭṭiyaṃ paññāyamānalekhā hutvā  majjhimena pamāṇena ekattaṃ upagamiṃsu. bhagavā tasmiṃ paccagghe selamaye patte āhāraṃ paṭiggaṇhitvā  paribhuñjitvā anumodanaṃ akāsi. dve bhātaro vāṇijā buddhañca dhammañca saraṇaṃ gantvā ^a^P1.0081^ea^  dvevācikā upāsakā ahesuṃ. atha nesaṃ ``ekaṃ no, bhante, paricaritabbaṭṭhānaṃ dethā''ti  vadantānaṃ dakkhiṇahatthena attano sīsaṃ parāmasitvā kesadhātuyo adāsi. te attano nagare tā  dhātuyo suvaṇṇasamuggassa anto pakkhipitvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesuṃ.<br/><br/>[03] sammāsambuddhopi kho tato uṭṭhāya puna ajapālanigrodhameva gantvā nigrodhamūle nisīdi.  athassa tattha nisinnamattasseva attanā adhigatassa dhammassa gambhīrataṃ paccavekkhantassa sabbabuddhānaṃ  āciṇṇo ``adhigato kho myāyaṃ dhammo''ti paresaṃ dhammaṃ adesetukamyatākārapavatto vitakko  udapādi. atha ^b^brahmā sahampati^eb^ ``nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko''ti  dasahi cakkavāḷasahassehi sakkasuyāmasantusitasunimmitavasavattimahābrahmāno ^a^V1.0090^ea^ ādāya  satthu santikaṃ gantvā ``desetu, bhante, bhagavā dhamma''ntiādinā nayena dhammadesanaṃ āyāci.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0094^ea^ tassa paṭiññaṃ datvā ``kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ  deseyya''nti cintento ``āḷāro paṇḍito, so imaṃ dhammaṃ khippaṃ ājānissatī''ti cittaṃ  uppādetvā puna olokento tassa sattāhakālakatabhāvaṃ ñatvā udakaṃ āvajjesi. tassāpi  abhidosakālakatabhāvaṃ ñatvā ``bahūpakārā kho me pañcavaggiyā bhikkhū''ti pañcavaggiye ārabbha  manasikāraṃ katvā ``kahaṃ nu kho te etarahi viharantī''ti āvajjento ``bārāṇasiyaṃ isipatane  migadāye''ti ñatvā ``tattha gantvā dhammacakkaṃ pavattessāmī''ti katipāhaṃ bodhimaṇḍasāmantāyeva  piṇḍāya caranto viharitvā āsāḷhipuṇṇamāsiyaṃ ``bārāṇasiṃ gamissāmī''ti cātuddasiyaṃ  paccūsasamaye vibhātāya rattiyā kālasseva pattacīvaramādāya aṭṭhārasayojanamaggaṃ paṭipanno  antarāmagge upakaṃ nāma ājīvakaṃ disvā tassa attano buddhabhāvaṃ ācikkhitvā taṃ divasaṃyeva  sāyanhasamaye isipatanaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] pañcavaggiyā therā tathāgataṃ dūratova āgacchantaṃ disvā ``ayaṃ āvuso samaṇo gotamo  paccayabāhullāya āvattitvā paripuṇṇakāyo pīṇindriyo suvaṇṇavaṇṇo hutvā āgacchati, imassa  abhivādanādīni na karissāma, mahākulapasuto kho panesa āsanābhihāraṃ arahati, tenassa  āsanamattaṃ paññāpessāmā''ti katikaṃ akaṃsu. bhagavā sadevakassa lokassa cittācāraṃ  jānanasamatthena ñāṇena ``kiṃ nu kho ime cintayiṃsū''ti āvajjetvā cittaṃ aññāsi. atha ne  sabbadevamanussesu anodissakavasena pharaṇasamatthaṃ ^a^P1.0082^ea^ mettacittaṃ saṅkhipitvā  odissakavasena mettacittena phari. te bhagavatā mettacittena phuṭṭhā tathāgate upasaṅkamante sakāya  katikāya saṇṭhātuṃ asakkontā abhivādanapaccuṭṭhānādīni sabbakiccāni akaṃsu, sammāsambuddhabhāvaṃ  panassa ajānamānā kevalaṃ nāmena ca āvusovādena ca samudācaranti.<br/><br/>[03] atha ne bhagavā ``mā vo, bhikkhave, tathāgataṃ nāmena ca āvusovādena ca samudācaratha,  arahaṃ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho''ti attano buddhabhāvaṃ saññāpetvā paññatte varabuddhāsane  nisinno uttarāsāḷhanakkhattayoge vattamāne aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi parivuto pañcavaggiye ^a^M1.0095^ea^  there āmantetvā ^b^dhammacakkappavattanasuttantaṃ^eb^ desesi. tesu aññāsikoṇḍaññatthero  desanānusārena ñāṇaṃ pesento suttapariyosāne aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale  patiṭṭhāsi. satthā tattheva vassaṃ upagantvā punadivase vappattheraṃ ovadanto vihāreyeva ^a^V1.0091^ea^  nisīdi, sesā cattāro piṇḍāya cariṃsu. vappatthero pubbaṇheyeva sotāpattiphalaṃ pāpuṇi. eteneva  upāyena punadivase bhaddiyattheraṃ, punadivase mahānāmattheraṃ, punadivase assajittheranti sabbe  sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā pañcamiyaṃ pakkhassa pañcapi jane sannipātetvā  ^b^anattalakkhaṇasuttantaṃ^eb^ (saṃ0 ni0  3.59; mahāva0 20 ādayo) desesi.  desanāpariyosāne pañcapi therā arahattaphale patiṭṭhahiṃsu. atha satthā ^b^yasakulaputtassa^eb^  upanissayaṃ disvā taṃ rattibhāge nibbijjitvā gehaṃ pahāya nikkhantaṃ ``ehi yasā''ti pakkositvā  tasmiṃyeva rattibhāge sotāpattiphale, punadivase arahatte patiṭṭhāpetvā, aparepi tassa sahāyake  ^b^catupaṇṇāsa jane^eb^ ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā arahattaṃ pāpesi.<br/><br/>[03] evaṃ loke ekasaṭṭhiyā arahantesu jātesu satthā vutthavasso pavāretvā ``caratha, bhikkhave,  cārika''nti saṭṭhi bhikkhū disāsu pesetvā sayaṃ uruvelaṃ gacchanto antarāmagge kappāsikavanasaṇḍe  tiṃsa jane ^b^bhaddavaggiyakumāre^eb^ vinesi. tesu sabbapacchimako sotāpanno, sabbuttamo  anāgāmī ahosi. tepi sabbe ehibhikkhubhāveneva pabbājetvā disāsu pesetvā uruvelaṃ gantvā  aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassāni dassetvā uruvelakassapādayo sahassajaṭilaparivāre  ^b^tebhātikajaṭile^eb^ vinetvā ehibhikkhubhāveneva pabbājetvā gayāsīse nisīdāpetvā  ^b^ādittapariyāyadesanāya^eb^ (mahāva0 54) arahatte patiṭṭhāpetvā tena arahantasahassena parivuto  ``bimbisārarañño dinnaṃ paṭiññaṃ ^a^P1.0083^ea^ mocessāmī''ti rājagahaṃ gantvā nagarūpacāre  laṭṭhivanuyyānaṃ agamāsi. rājā uyyānapālassa santikā ``satthā āgato''ti sutvā  dvādasanahutehi brāhmaṇagahapatikehi parivuto satthāraṃ upasaṅkamitvā ^a^M1.0096^ea^ cakkavicittatalesu  suvaṇṇapaṭṭavitānaṃ viya pabhāsamudayaṃ vissajjantesu tathāgatassa pādesu sirasā nipatitvā ekamantaṃ  nisīdi saddhiṃ parisāya.<br/><br/>[03] atha kho tesaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ etadahosi ``kiṃ nu kho mahāsamaṇo uruvelakassape  brahmacariyaṃ carati, udāhu uruvelakassapo mahāsamaṇe''ti. bhagavā tesaṃ cetasā  cetoparivitakkamaññāya theraṃ gāthāya ajjhabhāsi -- <br/><br/>[21] ``kimeva disvā uruvelavāsi, pahāsi aggiṃ kisako vadāno. <br/><br/>[22] pucchāmi taṃ kassapa etamatthaṃ, kathaṃ pahīnaṃ tava aggihutta''nti.. (mahāva0 55). <br/><br/>[25] theropi ^a^V1.0092^ea^ bhagavato adhippāyaṃ viditvā -- <br/><br/>[21] ``rūpe ca sadde ca atho rase ca, kāmitthiyo cābhivadanti yaññā. <br/><br/>[22] etaṃ malanti upadhīsu ñatvā, tasmā na yiṭṭhe na hute arañji''nti.. (mahāva0  55) -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthaṃ vatvā attano sāvakabhāvapakāsanatthaṃ tathāgatassa pādapiṭṭhe sīsaṃ ṭhapetvā  ``satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmī''ti vatvā ekatālaṃ dvitālaṃ titālanti yāva  sattatālappamāṇaṃ sattakkhattuṃ vehāsaṃ abbhuggantvā oruyha tathāgataṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. taṃ  pāṭihāriyaṃ disvā mahājano ``aho mahānubhāvā buddhā, evaṃ thāmagatadiṭṭhiko nāma `arahā'ti  maññamāno uruvelakassapopi diṭṭhijālaṃ bhinditvā tathāgatena damito''ti satthu guṇakathaṃyeva  kathesi. bhagavā ``nāhaṃ idāniyeva uruvelakassapaṃ damemi, atītepi esa mayā damitoyevā''ti  vatvā imissā aṭṭhuppattiyā ^b^mahānāradakassapajātakaṃ^eb^ (jā0 2.22.545 ādayo) kathetvā  cattāri saccāni pakāsesi. magadharājā ekādasahi nahutehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi, ekaṃ  nahutaṃ upāsakattaṃ paṭivedesi. rājā ^a^P1.0084^ea^ satthu santike nisinnoyeva pañca  assāsake pavedetvā ^a^M1.0097^ea^ saraṇaṃ gantvā svātanāya nimantetvā āsanā vuṭṭhāya bhagavantaṃ  padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.<br/><br/>[03] punadivase yehi ca bhagavā diṭṭho, yehi ca adiṭṭho, sabbepi rājagahavāsino  aṭṭhārasakoṭisaṅkhā manussā tathāgataṃ daṭṭhukāmā pātova rājagahato laṭṭhivanuyyānaṃ agamaṃsu.  tigāvuto maggo nappahosi, sakalalaṭṭhivanuyyānaṃ nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi. mahājano dasabalassa  rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ passanto tittiṃ kātuṃ nāsakkhi. vaṇṇabhūmi nāmesā. evarūpesu hi  ṭhānesu tathāgatassa lakkhaṇānubyañjanādippabhedā sabbāpi rūpakāyasirī vaṇṇetabbā. evaṃ  rūpasobhaggappattaṃ dasabalassa sarīraṃ passamānena mahājanena nirantaraṃ phuṭe uyyāne ca magge ca  ekabhikkhussapi nikkhamanokāso nāhosi. taṃ divasaṃ kira bhagavā chinnabhatto bhaveyya, taṃ mā  ahosīti sakkassa nisinnāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. so āvajjamāno taṃ kāraṇaṃ ñatvā  māṇavakavaṇṇaṃ abhinimminitvā buddhadhammasaṅghapaṭisaṃyuttā thutiyo vadamāno dasabalassa purato  otaritvā devatānubhāvena okāsaṃ katvā -- <br/><br/>[21] ``danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi. <br/><br/>[22] siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā.. <br/><br/>[21] ``mutto ^a^V1.0093^ea^ muttehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi. <br/><br/>[22] siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā.. <br/><br/>[21] ``tiṇṇo tiṇṇehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi. <br/><br/>[22] siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā.. <br/><br/>[21] ``dasavāso ^a^M1.0098^ea^ dasabalo, dasadhammavidū dasabhi cupeto. <br/><br/>[22] so dasasataparivāro, rājagahaṃ pāvisi bhagavā''ti.. (mahāva0 58) -- <br/><br/>[25] imāhi gāthāhi satthu vaṇṇaṃ vadamāno purato pāyāsi. tadā mahājano  māṇavakassa rūpasiriṃ disvā ``ativiya abhirūpo ayaṃ māṇavako, na kho pana amhehi  diṭṭhapubbo''ti cintetvā ``kuto ayaṃ māṇavako, kassa vāya''nti āha. taṃ sutvā māṇavo -- <br/><br/>[21] ``yo dhīro sabbadhi danto, suddho appaṭipuggalo. <br/><br/>[22] arahaṃ sugato loke, tassāhaṃ paricārako''ti.. (mahāva0 58) -- gāthamāha.<br/><br/>[03] satthā sakkena katokāsaṃ maggaṃ paṭipajjitvā bhikkhusahassaparivuto ^a^P1.0085^ea^ rājagahaṃ  pāvisi. rājā buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā ``ahaṃ, bhante, tīṇi ratanāni vinā  vattituṃ na sakkhissāmi, velāya vā avelāya vā bhagavato santikaṃ āgamissāmi, laṭṭhivanuyyānaṃ  nāma atidūre, idaṃ pana amhākaṃ veḷuvanaṃ nāma uyyānaṃ nātidūre nāccāsanne gamanāgamanasampannaṃ  buddhārahaṃ senāsanaṃ. idaṃ me bhagavā paṭiggaṇhātū''ti suvaṇṇabhiṅkārena pupphagandhavāsitaṃ maṇivaṇṇaṃ  udakaṃ ādāya veḷuvanuyyānaṃ pariccajanto dasabalassa hatthe udakaṃ pātesi. tasmiṃ  ārāmapaṭiggahaṇe ``buddhasāsanassa mūlāni otiṇṇānī''ti mahāpathavī kampi. jambudīpasmiñhi  ṭhapetvā veḷuvanaṃ aññaṃ mahāpathaviṃ kampetvā gahitasenāsanaṃ nāma natthi. tambapaṇṇidīpepi ṭhapetvā  mahāvihāraṃ aññaṃ pathaviṃ kampetvā gahitasenāsanaṃ nāma natthi. satthā veḷuvanārāmaṃ paṭiggahetvā  rañño anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā bhikkhusaṅghaparivuto veḷuvanaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] tasmiṃ kho pana samaye sāriputto ca moggallāno cāti dve paribbājakā rājagahaṃ  upanissāya viharanti amataṃ pariyesamānā. tesu sāriputto assajittheraṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ disvā  ^a^V1.0094^ea^ pasannacitto payirupāsitvā ^a^M1.0099^ea^ ``ye dhammā hetuppabhavā''ti gāthaṃ sutvā  sotāpattiphale patiṭṭhāya attano sahāyakassa moggallānaparibbājakassapi tameva gāthaṃ abhāsi.  sopi sotāpattiphale patiṭṭhāsi. te ubhopi janā sañcayaṃ oloketvā attano parisāya saddhiṃ  bhagavato santike pabbajiṃsu. tesu mahāmoggallāno sattāhena arahattaṃ pāpuṇi, sāriputtatthero  aḍḍhamāsena. ubhopi ca ne satthā aggasāvakaṭṭhāne ṭhapesi. sāriputtattherena  arahattappattadivaseyeva sāvakasannipātaṃ akāsi.<br/><br/>[03] tathāgate pana tasmiṃyeva veḷuvanuyyāne viharante suddhodanamahārājā ``putto kira me  chabbassāni dukkarakārikaṃ caritvā paramābhisambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko rājagahaṃ upanissāya  veḷuvane viharatī''ti sutvā aññataraṃ amaccaṃ āmantesi ``ehi, bhaṇe, purisasahassaparivāro  rājagahaṃ gantvā mama vacanena `pitā vo suddhodanamahārājā daṭṭhukāmo'ti vatvā puttaṃ me gaṇhitvā  ehī''ti āha. so ``evaṃ, devā''ti rañño vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā  purisasahassaparivāro khippameva saṭṭhiyojanamaggaṃ gantvā dasabalassa catuparisamajjhe nisīditvā  dhammadesanāvelāya vihāraṃ pāvisi. so ``tiṭṭhatu tāva rañño pahitasāsana''nti pariyante ṭhito  satthu dhammadesanaṃ sutvā yathāṭhitova saddhiṃ purisasahassena ^a^P1.0086^ea^ arahattaṃ patvā pabbajjaṃ  yāci. bhagavā ``etha bhikkhavo''ti hatthaṃ pasāresi, sabbe taṅkhaṇaṃyeva iddhimayapattacīvaradharā  saṭṭhivassattherā viya ahesuṃ. arahattaṃ pattakālato paṭṭhāya pana ariyā nāma majjhattāva hontīti  so raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. rājā ``neva gato āgacchati, na sāsanaṃ  suyyatī''ti ``ehi, bhaṇe, tvaṃ gacchāhī''ti teneva niyāmena aññaṃ amaccaṃ pesesi. sopi  gantvā purimanayeneva saddhiṃ parisāya arahattaṃ patvā tuṇhī ahosi. rājā eteneva niyāmena  purisasahassaparivāre nava amacce pesesi, sabbe attano kiccaṃ niṭṭhāpetvā tuṇhībhūtā tattheva  vihariṃsu.<br/><br/>[03] rājā ^a^M1.0100^ea^ sāsanamattampi āharitvā ācikkhantaṃ alabhitvā cintesi  ``ettakā janā mayi sinehābhāvena sāsanamattampi na paccāhariṃsu, ko nu kho mama vacanaṃ  karissatī''ti sabbaṃ rājabalaṃ olokento kāḷudāyiṃ addasa. so kira rañño sabbatthasādhako  amacco abbhantariko ativissāsiko bodhisattena saddhiṃ ekadivase jāto sahapaṃsukīḷako  sahāyo. atha naṃ rājā āmantesi ``tāta, kāḷudāyi ahaṃ mama puttaṃ passitukāmo nava  purisasahassāni pesesiṃ, ekapurisopi āgantvā sāsanamattaṃ ārocentopi natthi, dujjāno kho  pana jīvitantarāyo, ahaṃ jīvamānova puttaṃ daṭṭhuṃ icchāmi, sakkhissasi nu kho me puttaṃ  ^a^V1.0095^ea^ dassetu''nti. sakkhissāmi, deva, sace pabbajituṃ labhissāmīti. tāta, tvaṃ  pabbajitvā vā apabbajitvā vā mayhaṃ puttaṃ dassehīti. so ``sādhu, devā''ti rañño sāsanaṃ  ādāya rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanāvelāya parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro  arahattaphalaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] satthā buddho hutvā paṭhamaṃ antovassaṃ isipatane vasitvā vutthavasso pavāretvā uruvelaṃ  gantvā tattha tayo māse vasanto tebhātikajaṭile vinetvā bhikkhusahassaparivāro  phussamāsapuṇṇamāyaṃ rājagahaṃ gantvā dve māse vasi. ettāvatā bārāṇasito nikkhantassa pañca  māsā jātā, sakalo hemanto atikkanto. kāḷudāyittherassa āgatadivasato sattaṭṭha divasā  vītivattā, so phagguṇīpuṇṇamāsiyaṃ cintesi ``atikkanto hemanto, vasantasamayo anuppatto,  manussehi sassādīni uddharitvā sammukhasammukhaṭṭhānehi maggā dinnā, haritatiṇasañchannā pathavī,  supupphitā vanasaṇḍā, paṭipajjanakkhamā maggā, kālo dasabalassa ñātisaṅgahaṃ kātu''nti. atha  bhagavantaṃ upasaṅkamitvā -- <br/><br/>[21] ``aṅgārino ^a^P1.0087^ea^ dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya. <br/><br/>[22] te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra aṅgīrasānaṃ...pe0..... <br/><br/>[21] ``nātisītaṃ ^a^M1.0101^ea^ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ. <br/><br/>[22] saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmunī''ti.. -- <br/><br/>[25] saṭṭhimattāhi gāthāhi dasabalassa kulanagaraṃ gamanatthāya gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. atha  naṃ satthā ``kiṃ nu kho udāyi madhurassarena gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesī''ti āha. bhante, tumhākaṃ  pitā suddhodanamahārājā passitukāmo, karotha ñātakānaṃ saṅgahanti. sādhu udāyi, karissāmi  ñātakānaṃ saṅgahaṃ, bhikkhusaṅghassa ārocehi, gamikavattaṃ pūressantīti. ``sādhu, bhante''ti thero  tesaṃ ārocesi.<br/><br/>[03] bhagavā aṅgamagadhavāsīnaṃ kulaputtānaṃ dasahi sahassehi, kapilavatthuvāsīnaṃ dasahi  sahassehīti sabbeheva vīsatisahassehi khīṇāsavabhikkhūhi parivuto rājagahā nikkhamitvā divase  divase yojanaṃ gacchati. ``rājagahato saṭṭhiyojanaṃ kapilavatthuṃ dvīhi māsehi pāpuṇissāmī''ti  aturitacārikaṃ pakkāmi. theropi ``bhagavato nikkhantabhāvaṃ rañño ārocessāmī''ti ^a^V1.0096^ea^  vehāsaṃ abbhuggantvā rañño nivesane pāturahosi. rājā theraṃ disvā tuṭṭhacitto mahārahe pallaṅke  nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā adāsi. thero uṭṭhāya  gamanākāraṃ dassesi. nisīditvā bhuñjatha, tātāti. satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmi,  mahārājāti. kahaṃ pana, tāta, satthāti? vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya  cārikaṃ nikkhanto, mahārājāti. rājā tuṭṭhamānaso āha ``tumhe imaṃ paribhuñjitvā yāva mama  putto imaṃ nagaraṃ pāpuṇāti, tāvassa itova piṇḍapātaṃ harathā''ti. thero adhivāsesi. rājā  theraṃ parivisitvā pattaṃ gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā uttamabhojanassa pūretvā ``tathāgatassa dethā''ti  therassa hatthe patiṭṭhāpesi. thero sabbesaṃ passantānaṃyeva pattaṃ ākāse khipitvā sayampi vehāsaṃ  abbhuggantvā piṇḍapātaṃ āharitvā satthu hatthe ṭhapesi. satthā taṃ paribhuñji. etenupāyena thero  divase divase āhari, satthāpi antarāmagge raññoyeva piṇḍapātaṃ paribhuñji. theropi  bhattakiccāvasāne divase divase ``ajja ettakaṃ bhagavā āgato, ajja ettaka''nti ^a^P1.0088^ea^  buddhaguṇapaṭisaṃyuttāya kathāya sakalaṃ rājakulaṃ satthu dassanaṃ vināyeva satthari sañjātappasādaṃ  akāsi. teneva naṃ bhagavā ``etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ ^a^M1.0102^ea^ bhikkhūnaṃ  kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī''ti (a0 ni0  1.219, 225) etadagge ṭhapesi.<br/><br/>[03] sākiyāpi kho ``anuppatte bhagavati amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmā''ti sannipatitvā  bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vīmaṃsamānā ``nigrodhasakkassa ārāmo ramaṇīyo''ti sallakkhetvā tattha sabbaṃ  paṭijagganavidhiṃ kāretvā gandhapupphahatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite daharadahare  nāgaradārake ca nāgaradārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu, tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca,  tesaṃ anantaraṃ sāmaṃ gandhapupphacuṇṇādīhi pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamaṃsu.  tatra bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paññattavarabuddhāsane nisīdi. sākiyā nāma  mānajātikā mānatthaddhā, te ``siddhatthakumāro amhehi daharataro, amhākaṃ kaniṭṭho, bhāgineyyo,  putto, nattā''ti cintetvā daharadahare rājakumāre āhaṃsu ``tumhe vandatha, mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito  nisīdissāmā''ti.<br/><br/>[03] tesu evaṃ avanditvā nisinnesu bhagavā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā ``na maṃ ñātayo  vandanti, handa dāni ne vandāpessāmī''ti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya  ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ sīse pādapaṃsuṃ okiramāno viya kaṇḍambarukkhamūle  yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi. rājā taṃ acchariyaṃ disvā āha -- ``bhagavā  tumhākaṃ ^a^V1.0097^ea^ jātadivase kāḷadevalassa vandanatthaṃ upanītānaṃ pāde vo parivattitvā  brāhmaṇassa matthake patiṭṭhite disvāpi ahaṃ tumhe vandiṃ, ayaṃ me paṭhamavandanā. vappamaṅgaladivase  jambucchāyāya sirisayane nisinnānaṃ vo jambucchāyāya aparivattanaṃ disvāpi pāde vandiṃ, ayaṃ me  dutiyavandanā. idāni imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandāmi, ayaṃ me  tatiyavandanā''ti. raññā pana vandite bhagavantaṃ avanditvā ṭhātuṃ samattho nāma ekasākiyopi  nāhosi, sabbe vandiṃsuyeva.<br/><br/>[03] iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato otaritvā paññattāsane nisīdi. nisinne  bhagavati sikhāpatto ñātisamāgamo ahosi ^a^M1.0103^ea^, sabbe ekaggacittā hutvā  nisīdiṃsu. tato mahāmegho pokkharavassaṃ vassi. tambavaṇṇaṃ udakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati,  temitukāmova temeti, atemitukāmassa sarīre ekabindumattampi na patati. taṃ disvā sabbe  acchariyabbhutacittajātā ``aho acchariyaṃ, aho abbhuta''nti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. satthā ``na  idāneva ^a^P1.0089^ea^ mayhaṃ ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassati, atītepi vassī''ti  imissā aṭṭhuppattiyā ^b^vessantarajātakaṃ^eb^ kathesi. dhammadesanaṃ sutvā sabbe uṭṭhāya vanditvā  pakkamiṃsu. ekopi rājā vā rājamahāmatto vā ``sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā''ti vatvā gato  nāma natthi.<br/><br/>[03] satthā punadivase vīsatisahassabhikkhuparivuto kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi. taṃ na  koci gantvā nimantesi, pattaṃ vā aggahosi. bhagavā indakhīle ṭhitova āvajjesi ``kathaṃ nu  kho pubbabuddhā kulanagare piṇḍāya cariṃsu, kiṃ uppaṭipāṭiyā issarajanānaṃ gharāni agamaṃsu, udāhu  sapadānacārikaṃ cariṃsū''ti. tato ekabuddhassapi uppaṭipāṭiyā gamanaṃ adisvā ``mayāpi idāni  ayameva vaṃso, ayaṃ paveṇī paggahetabbā, āyatiñca me sāvakāpi mamaññeva anusikkhantā  piṇḍacārikavattaṃ paripūressantī''ti koṭiyaṃ niviṭṭhagehato paṭṭhāya sapadānaṃ piṇḍāya cari.  ``ayyo kira siddhatthakumāro piṇḍāya caratī''ti dvibhūmakatibhūmakādīsu pāsādesu sīhapañjare  vivaritvā mahājano dassanabyāvaṭo ahosi.<br/><br/>[03] rāhulamātāpi devī ``ayyaputto kira imasmiṃyeva nagare mahantena rājānubhāvena  suvaṇṇasivikādīhi vicaritvā idāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyavatthavasano kapālahattho  piṇḍāya carati, sobhati nu kho''ti sīhapañjaraṃ vivaritvā olokayamānā bhagavantaṃ  nānāvirāgasamujjalāya sarīrappabhāya nagaravīthiyo obhāsetvā byāmappabhāparikkhepasamaṅgībhūtāya  asītianubyañjanāvabhāsitāya ^a^V1.0098^ea^ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitāya anopamāya  buddhasiriyā virocamānaṃ disvā uṇhīsato paṭṭhāya yāva pādatalā -- <br/><br/>[21] ``siniddhanīlamudukuñcitakeso ^a^M1.0104^ea^, sūriyanimmalatalābhinalāṭo. <br/><br/>[22] yuttatuṅgamudukāyatanāso, raṃsijālavitato narasīho.. <br/><br/>[21] ``cakkavaraṅkitarattasupādo, lakkhaṇamaṇḍitāayatapaṇhi. <br/><br/>[22] cāmarihatthavibhūsitapaṇho, esa hi tuyhaṃ pitā narasīho.. <br/><br/>[21] ``sakyakumāro varado sukhumālo, lakkhaṇavicittapasannasarīro. <br/><br/>[22] lokahitāya āgato naravīro, esa hi tuyhaṃ pitā narasīho.. <br/><br/>[21] ``āyatayuttasusaṇṭhitasoto, gopakhumo abhinīlanetto. <br/><br/>[22] indadhanuabhinīlabhamuko, esa hi tuyhaṃ pitā narasīho.. <br/><br/>[21] ``puṇṇacandanibho mukhavaṇṇo, devanarānaṃ piyo naranāgo. <br/><br/>[22] mattagajindavilāsitagāmī, esa hi tuyhaṃ pitā narasīho.. <br/><br/>[21] ``siniddhasugambhīramañjusaghoso, hiṅgulavaṇṇarattasujivho. <br/><br/>[22] vīsativīsatisetasudanto, esa hi tuyhaṃ pitā narasīho.. <br/><br/>[21] ``khattiyasambhavāggakulindo, devamanussanamassitapādo. <br/><br/>[22] sīlasamādhipatiṭṭhitacitto, esa hi tuyhaṃ pitā narasīho.. <br/><br/>[21] ``vaṭṭasuvaṭṭasusaṇṭhitagīvo ^a^M1.0105^ea^, sīhahanumigarājasarīro. <br/><br/>[22] kañcanasucchaviuttamavaṇṇo, esa hi tuyhaṃ pitā narasīho.. <br/><br/>[21] ``añjanasamavaṇṇasunīlakeso, kañcanapaṭṭavisuddhanalāṭo. <br/><br/>[22] osadhipaṇḍarasuddhasūṇṇo, esa hi tuyhaṃ pitā narasīho.. <br/><br/>[21] ``gacchantonilapathe ^a^V1.0099^ea^ viya cando, tārāgaṇaparivaḍḍhitarūpo. <br/><br/>[22] sāvakamajjhagato samaṇindo, esa hi tuyhaṃ pitā narasīho''ti.. -- <br/><br/>[25] evamimāhi dasahi ^b^narasīhagāthāhi^eb^ nāma abhitthavitvā ``tumhākaṃ putto kira  idāni piṇḍāya caratī''ti rañño ārocesi. rājā saṃviggahadayo hatthena sāṭakaṃ saṇṭhapento  turitaturitaṃ nikkhamitvā vegena gantvā bhagavato purato ṭhatvā āha -- ``kiṃ, bhante, amhe  lajjāpetha, kimatthaṃ piṇḍāya caratha, kiṃ `ettakānaṃ bhikkhūnaṃ na sakkā bhattaṃ laddhu'nti saññaṃ  ^a^P1.0090^ea^ karitthā''ti. vaṃsacārittametaṃ, mahārāja, amhākanti. nanu, bhante, amhākaṃ  mahāsammatakhattiyavaṃso nāma vaṃso, tattha ca ekakhattiyopi bhikkhācaro nāma natthīti.  ``ayaṃ, mahārāja, rājavaṃso nāma tava vaṃso, amhākaṃ pana dīpaṅkaro koṇḍañño...pe0...  kassapoti ayaṃ buddhavaṃso nāma. ete ca aññe ca anekasahassasaṅkhā buddhā bhikkhācarā,  bhikkhācāreneva jīvikaṃ kappesu''nti antaravīthiyaṃ ṭhitova -- <br/><br/>[21] ``uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care. <br/><br/>[22] dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā''ti.. (dha0 pa0 168) -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthamāha. gāthāpariyosāne rājā sotāpattiphale patiṭṭhāsi. <br/><br/>[21] ``dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care. <br/><br/>[22] dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā''ti.. (dha0 pa0 169) -- <br/><br/>[25] imaṃ ^a^M1.0106^ea^ pana gāthaṃ sutvā sakadāgāmiphale patiṭṭhāsi.  ^b^mahādhammapālajātakaṃ^eb^ (jā0 1.10.92 ādayo) sutvā anāgāmiphale patiṭṭhāsi, maraṇasamaye  setacchattassa heṭṭhā sirisayane nipannoyeva arahattaṃ pāpuṇi. araññavāsena pana padhānānuyogakiccaṃ  rañño nāhosi. sotāpattiphalaṃ sacchikatvāyeva pana bhagavato pattaṃ gahetvā saparisaṃ bhagavantaṃ  mahāpāsādaṃ āropetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisi. bhattakiccapariyosāne sabbaṃ  itthāgāraṃ āgantvā bhagavantaṃ vandi ṭhapetvā rāhulamātaraṃ. sā pana ``gaccha, ayyaputtaṃ  vandāhī''ti parijanena vuccamānāpi ``sace mayhaṃ guṇo atthi, sayameva mama santikaṃ ayyaputto  āgamissati, āgatameva naṃ vandissāmī''ti vatvā na agamāsi.<br/><br/>[03] bhagavā ^a^V1.0100^ea^ rājānaṃ pattaṃ gāhāpetvā dvīhi aggasāvakehi saddhiṃ rājadhītāya  sirigabbhaṃ gantvā ``rājadhītā yathāruci vandamānā na kiñci vattabbā''ti vatvā paññattāsane  nisīdi. sā vegenāgantvā gopphakesu gahetvā pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ parivattetvā yathāajjhāsayaṃ  vandi. rājā rājadhītāya bhagavati sinehabahumānādiguṇasampattiyo kathesi ``bhante, mama dhītā  `tumhehi kāsāyāni vatthāni nivāsitānī'ti ^a^P1.0091^ea^ sutvā tato paṭṭhāya  kāsāyavatthanivatthā jātā, tumhākaṃ ekabhattikabhāvaṃ sutvā ekabhattikāva jātā, tumhehi  mahāsayanassa chaḍḍitabhāvaṃ sutvā paṭṭikāmañcakeyeva nipannā, tumhākaṃ mālāgandhādīhi viratabhāvaṃ  ñatvā viratamālāgandhāva jātā, attano ñātakehi `mayaṃ paṭijaggissāmā'ti sāsane pesitepi  ekañātakampi na olokesi, evaṃ guṇasampannā me dhītā bhagavā''ti. ``anacchariyaṃ, mahārāja,  yaṃ idāni tayā rakkhiyamānā rājadhītā paripakke ñāṇe attānaṃ rakkheyya, esā pubbe anārakkhā  pabbatapāde vicaramānā aparipakke ñāṇe attānaṃ rakkhī''ti vatvā ^b^candakinnarījātakaṃ^eb^ (jā0  1.14.18 ādayo) kathetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.<br/><br/>[03] dutiyadivase pana nandassa rājakumārassa abhisekagehappavesanavivāhamaṅgalesu vattamānesu  tassa gehaṃ gantvā kumāraṃ pattaṃ gāhāpetvā pabbājetukāmo maṅgalaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.  janapadakalyāṇī kumāraṃ gacchantaṃ disvā ``tuvaṭaṃ kho, ayyaputta, āgaccheyyāsī''ti vatvā ^a^M1.0107^ea^  gīvaṃ pasāretvā olokesi. sopi bhagavantaṃ ``pattaṃ gaṇhathā''ti vattuṃ avisahamāno  vihāraṃyeva agamāsi, taṃ anicchamānaṃyeva bhagavā pabbājesi. iti bhagavā kapilavatthuṃ gantvā  tatiyadivase nandaṃ pabbājesi.<br/><br/>[03] sattame divase rāhulamātā kumāraṃ alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ pesesi ``passa, tāta,  etaṃ vīsatisahassasamaṇaparivutaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ brahmarūpavaṇṇaṃ samaṇaṃ, ayaṃ te pitā, etassa mahantā  nidhayo ahesuṃ, tyāssa nikkhamanakālato paṭṭhāya na passāma, gaccha, naṃ dāyajjaṃ yācāhi -- `ahaṃ  tāta kumāro abhisekaṃ patvā cakkavattī bhavissāmi, dhanena me attho, dhanaṃ me dehi. sāmiko  hi putto pitu santakassā'ti''. kumāro ca bhagavato santikaṃ gantvā pitu sinehaṃ paṭilabhitvā  haṭṭhatuṭṭho ``sukhā te, samaṇa, chāyā''ti vatvā aññañca bahuṃ attano anurūpaṃ vadanto aṭṭhāsi.  bhagavā katabhattakicco anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. kumāropi ``dāyajjaṃ me, samaṇa,  dehi, dāyajjaṃ me, samaṇa, dehī''ti bhagavantaṃ anubandhi. bhagavā kumāraṃ na nivattāpesi,  parijanopi bhagavatā saddhiṃ gacchantaṃ nivattetuṃ nāsakkhi. iti so bhagavatā saddhiṃ ārāmameva  agamāsi.<br/><br/>[03] tato ^a^V1.0101^ea^ bhagavā cintesi ``yaṃ ayaṃ pitu santakaṃ dhanaṃ icchati, taṃ vaṭṭānugataṃ  savighātaṃ, handassa bodhimaṇḍe paṭiladdhaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ demi, lokuttaradāyajjassa naṃ sāmikaṃ  karomī''ti āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi ``tena hi, tvaṃ ^a^P1.0092^ea^ sāriputta,  rāhulakumāraṃ pabbājehī''ti. thero taṃ pabbājesi. pabbajite pana kumāre rañño adhimattaṃ dukkhaṃ  uppajji. taṃ adhivāsetuṃ asakkonto bhagavato nivedetvā ``sādhu, bhante, ayyā mātāpitūhi  ananuññātaṃ puttaṃ na pabbājeyyu''nti varaṃ yāci. bhagavā tassa taṃ varaṃ datvā punadivase  rājanivesane katapātarāso ekamantaṃ nisinnena raññā ``bhante, tumhākaṃ dukkarakārikakāle ekā  devatā maṃ upasaṅkamitvā `putto te kālakato'ti āha, tassā vacanaṃ asaddahanto `na mayhaṃ putto  bodhiṃ appatvā kālaṃ karotī'ti taṃ paṭikkhipi''nti vutte ``idāni kiṃ saddahissatha, ye tumhe  pubbepi ^a^M1.0108^ea^ aṭṭhikāni dassetvā `putto te mato'ti vutte na saddahitthā''ti imissā  aṭṭhuppattiyā ^b^mahādhammapālajātakaṃ^eb^ kathesi. kathāpariyosāne rājā anāgāmiphale patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] iti bhagavā pitaraṃ tīsu phalesu patiṭṭhāpetvā bhikkhusaṅghaparivuto punadeva rājagahaṃ gantvā  veḷuvane vihāsi. tasmiṃ samaye anāthapiṇḍiko gahapati pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ ādāya  rājagahe attano piyasahāyakassa seṭṭhino gehaṃ gantvā tattha buddhassa bhagavato uppannabhāvaṃ sutvā  balavapaccūsasamaye devatānubhāvena vivaṭena dvārena satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā sotāpattiphale  patiṭṭhāya dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā sāvatthiṃ āgamanatthāya satthu  paṭiññaṃ gahetvā antarāmagge pañcacattālīsayojanaṭṭhāne satasahassaṃ satasahassaṃ datvā yojanike  yojanike vihāre kāretvā jetavanaṃ koṭisanthārena aṭṭhārasahiraññakoṭīhi kiṇitvā navakammaṃ  paṭṭhapesi. so majjhe dasabalassa gandhakuṭiṃ kāresi, taṃ parivāretvā asītimahātherānaṃ  pāṭiyekkasannivesane āvāse ekakūṭāgāradvikūṭāgārahaṃsavaṭṭakadīghasālāmaṇḍapādivasena sesasenāsanāni  pokkharaṇīcaṅkamanarattiṭṭhānadivāṭṭhānāni cāti aṭṭhārasakoṭipariccāgena ramaṇīye bhūmibhāge manoramaṃ  vihāraṃ kārāpetvā dasabalassa āgamanatthāya dūtaṃ pesesi. satthā dūtassa vacanaṃ sutvā  mahābhikkhusaṅghaparivuto rājagahā nikkhamitvā anupubbena sāvatthinagaraṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] mahāseṭṭhipi kho vihāramahaṃ sajjetvā tathāgatassa jetavanappavisanadivase puttaṃ  sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ katvā alaṅkatapaṭiyatteheva pañcahi kumārasatehi saddhiṃ pesesi. so  saparivāro pañcavaṇṇavatthasamujjalāni pañca dhajasatāni gahetvā dasabalassa ^a^P1.0093^ea^ purato  ahosi. tesaṃ ^a^V1.0102^ea^ pacchato mahāsubhaddā cūḷasubhaddāti dve seṭṭhidhītaro pañcahi  kumārikāsatehi saddhiṃ puṇṇaghaṭe gahetvā nikkhamiṃsu. tāsaṃ pacchato seṭṭhibhariyā  sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā pañcahi mātugāmasatehi saddhiṃ puṇṇapātiyo gahetvā nikkhami. sabbesaṃ  pacchato sayaṃ mahāseṭṭhi ahatavatthanivattho ^a^M1.0109^ea^ ahatavatthanivattheheva pañcahi  seṭṭhisatehi saddhiṃ bhagavantaṃ abbhuggañchi. bhagavā imaṃ upāsakaparisaṃ purato katvā  mahābhikkhusaṅghaparivuto attano sarīrappabhāya suvaṇṇarasasekapiñjarāni viya vanantarāni kurumāno  anantāya buddhalīḷāya apaṭisamāya buddhasiriyā jetavanavihāraṃ pāvisi.<br/><br/>[03] atha naṃ anāthapiṇḍiko pucchi -- ``kathāhaṃ, bhante, imasmiṃ vihāre paṭipajjāmī''ti.  tena hi gahapati imaṃ vihāraṃ āgatānāgatassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa dehīti. ``sādhu,  bhante''ti mahāseṭṭhi suvaṇṇabhiṅkāraṃ ādāya dasabalassa hatthe udakaṃ pātetvā ``imaṃ jetavanavihāraṃ  āgatānāgatassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa dammī''ti adāsi. satthā vihāraṃ paṭiggahetvā  anumodanaṃ karonto -- <br/><br/>[21] ``sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti, tato vāḷamigāni ca. <br/><br/>[22] sarīsape ca makase, sisire cāpi vuṭṭhiyo.. <br/><br/>[21] ``tato vātātapo ghoro, sañjāto paṭihaññati. <br/><br/>[22] leṇatthañca sukhatthañca, jhāyituñca vipassituṃ.. <br/><br/>[21] ``vihāradānaṃ saṅghassa, aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ. <br/><br/>[22] tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano.. <br/><br/>[21] ``vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute. <br/><br/>[22] tesaṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca.. <br/><br/>[21] ``dadeyya ujubhūtesu, vippasannena cetasā. <br/><br/>[27] te ^a^P1.0094^ea^ tassa dhammaṃ desenti, sabbadukkhāpanūdanaṃ. <br/><br/>[22] yaṃ so dhammaṃ idhaññāya, parinibbāti anāsavo''ti.. (cūḷava0 295) -- <br/><br/>[25] vihārānisaṃsaṃ ^a^V1.0103^ea^ kathesi. anāthapiṇḍiko dutiyadivasato paṭṭhāya  vihāramahaṃ ārabhi. visākhāya pāsādamaho catūhi māsehi niṭṭhito, anāthapiṇḍikassa pana  vihāramaho navahi māsehi niṭṭhāsi. vihāramahepi aṭṭhāraseva koṭiyo pariccāgaṃ agamaṃsu. iti  ekasmiṃyeva vihāre catupaṇṇāsakoṭisaṅkhyaṃ dhanaṃ pariccaji.<br/><br/>[03] atīte ^a^M1.0110^ea^ pana vipassissa bhagavato kāle punabbasumitto nāma seṭṭhi  suvaṇṇiṭṭhakāsanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne yojanappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. sikhissa  bhagavato kāle sirivaḍḍho nāma seṭṭhi suvaṇṇaphālasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne  tigāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. vessabhussa bhagavato kāle sotthijo nāma seṭṭhi  suvaṇṇahatthipadasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aḍḍhayojanappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi.  kakusandhassa bhagavato kāle accuto nāma seṭṭhi suvaṇṇiṭṭhakāsanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne  gāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. koṇāgamanassa bhagavato kāle uggo nāma seṭṭhi  suvaṇṇakacchapasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aḍḍhagāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi.  kassapassa bhagavato kāle sumaṅgalo nāma seṭṭhi suvaṇṇakaṭṭisanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne  soḷasakarīsappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. amhākaṃ pana bhagavato kāle anāthapiṇḍiko nāma  seṭṭhi kahāpaṇakoṭisanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aṭṭhakarīsappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. idaṃ  kira ṭhānaṃ sabbabuddhānaṃ avijahitaṭṭhānameva.<br/><br/>[03] iti mahābodhimaṇḍe sabbaññutappattito yāva mahāparinibbānamañcā yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne  bhagavā vihāsi, idaṃ ^b^santikenidānaṃ^eb^ nāma, tassa vasena sabbajātakāni vaṇṇayissāma. <br/><br/>[06] nidānakathā niṭṭhitā. 


volume: 111
item: 6
title: avidūrenidānakathā^ekakanipāto^apaṇṇakavaggo^apaṇṇakajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] imaṃ ^a^V1.0104^ea^ ^a^P1.0095^ea^ tāva ^a^M1.0111^ea^ apaṇṇakadhammadesanaṃ bhagavā  sāvatthiṃ upanissāya jetavanamahāvihāre viharanto kathesi. kaṃ pana ārabbha ayaṃ kathā  samuṭṭhitāti? seṭṭhissa sahāyake pañcasate titthiyasāvake. ekasmiñhi divase anāthapiṇḍiko  seṭṭhi attano sahāyake pañcasate aññatitthiyasāvake ādāya bahuṃ mālāgandhavilepanañceva  sappitelamadhuphāṇitavatthacchādanāni ca gāhāpetvā jetavanaṃ gantvā bhagavantaṃ vanditvā gandhamālādīhi  pūjetvā bhesajjāni ceva vatthāni ca bhikkhusaṅghassa vissajjetvā cha nisajjādose vajjetvā  ekamantaṃ nisīdi. tepi aññatitthiyasāvakā tathāgataṃ vanditvā satthu puṇṇacandasassirikaṃ  mukhaṃ, lakkhaṇānubyañjanapaṭimaṇḍitaṃ byāmappabhāparikkhittaṃ brahmakāyaṃ, āveḷāveḷā yamakayamakā  hutvā niccharantiyo ghanabuddharasmiyo ca olokayamānā anāthapiṇḍikassa samīpeyeva nisīdiṃsu.<br/><br/>[03] atha nesaṃ satthā manosilātale sīhanādaṃ nadanto taruṇasīho viya gajjanto pāvussakamegho  viya ca ākāsagaṅgaṃ otārento ^a^P1.0096^ea^ viya ca ratanadāmaṃ ganthento viya ca  aṭṭhaṅgasamannāgatena savanīyena kamanīyena brahmassarena nānānayavicittaṃ madhuradhammakathaṃ kathesi. te  satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannacittā uṭṭhāya dasabalaṃ vanditvā aññatitthiyasaraṇaṃ bhinditvā buddhaṃ  saraṇaṃ agamaṃsu. te tato paṭṭhāya niccakālaṃ anāthapiṇḍikena saddhiṃ gandhamālādihatthā vihāraṃ  gantvā dhammaṃ suṇanti, dānaṃ denti, sīlaṃ rakkhanti, uposathakammaṃ karonti.<br/><br/>[03] atha bhagavā sāvatthito punadeva rājagahaṃ agamāsi. te tathāgatassa gatakāle taṃ saraṇaṃ  bhinditvā puna aññatitthiyasaraṇaṃ gantvā attano ^a^M1.0112^ea^ mūlaṭṭhāneyeva patiṭṭhitā.  bhagavāpi sattaṭṭha māse ^a^V1.0105^ea^ vītināmetvā puna jetavanameva agamāsi. anāthapiṇḍiko  punapi te ādāya satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ gandhamālādīhi pūjetvā vanditvā ekamantaṃ  nisīdi. tepi bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. atha nesaṃ tathāgate cārikaṃ pakkante  gahitasaraṇaṃ bhinditvā puna aññatitthiyasaraṇameva gahetvā mūle patiṭṭhitabhāvaṃ bhagavato ārocesi. <br/><br/>[01] bhagavā aparimitakappakoṭiyo nirantaraṃ pavattitavacīsucaritānubhāvena  dibbagandhagandhitaṃ nānāgandhapūritaṃ ratanakaraṇḍakaṃ vivaranto viya mukhapadumaṃ vivaritvā madhurassaraṃ  nicchārento ``saccaṃ kira tumhe upāsakā tīṇi saraṇāni bhinditvā aññatitthiyasaraṇaṃ gatā''ti  pucchi. atha tehi paṭicchādetuṃ asakkontehi ``saccaṃ bhagavā''ti vutte satthā ``upāsakā heṭṭhā  avīciṃ upari bhavaggaṃ paricchedaṃ katvā tiriyaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu sīlādīhi guṇehi buddhena  sadiso nāma natthi, kuto adhikataro''ti. ``yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā  catuppadā vā bahuppadā vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati (saṃ0 ni0  5.139; a0 ni0   4.34), yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā...pe0... (khu0 pā0 6.3; su0 ni0 226)  aggato ve pasannāna''ntiādīhi (a0 ni0  4.34; itivu0 90) suttehi pakāsite  ratanattayaguṇe pakāsetvā ``evaṃ uttamaguṇehi samannāgataṃ ratanattayaṃ saraṇaṃ gatā upāsakā vā  upāsikā vā nirayādīsu nibbattakā nāma natthi, apāyanibbattito pana muccitvā devaloke  uppajjitvā mahāsampattiṃ anubhonti, tasmā tumhehi evarūpaṃ saraṇaṃ bhinditvā aññatitthiyasaraṇaṃ  gacchantehi ayuttaṃ kata''nti āha.<br/><br/>[03] ettha ca tīṇi ratanāni mokkhavasena uttamavasena saraṇagatānaṃ apāyesu nibbattiyā  abhāvadīpanatthaṃ imāni suttāni dassetabbāni -- <br/><br/>[21] ``ye ^a^P1.0097^ea^ keci buddhaṃ saraṇaṃ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṃ. <br/><br/>[22] pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāyaṃ paripūressanti.. (dī0 ni0 2.332; saṃ0 ni0   1.37). <br/><br/>[21] ``ye ^a^M1.0113^ea^ keci dhammaṃ saraṇaṃ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṃ. <br/><br/>[22] pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāyaṃ paripūressanti.. <br/><br/>[21] ``ye ^a^V1.0106^ea^ keci saṅghaṃ saraṇaṃ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṃ. <br/><br/>[22] pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāyaṃ paripūressanti.. <br/><br/>[21] ``bahuṃ ve saraṇaṃ yanti, pabbatāni vanāni ca. <br/><br/>[22] ārāmarukkhacetyāni, manussā bhayatajjitā.. <br/><br/>[21] ``netaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ, netaṃ saraṇamuttamaṃ. <br/><br/>[22] netaṃ saraṇamāgamma, sabbadukkhā pamuccati.. <br/><br/>[21] ``yo ca buddhañca dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato. <br/><br/>[22] cattāri ariyasaccāni, sammappaññāya passati.. <br/><br/>[21] ``dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ. <br/><br/>[22] ariyañcaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.. <br/><br/>[21] ``etaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ, etaṃ saraṇamuttamaṃ. <br/><br/>[22] etaṃ saraṇamāgamma, sabbadukkhā pamuccatī''ti.. (dha0 pa0 188-192).<br/><br/>[03] na kevalañca nesaṃ satthā ettakaṃyeva dhammaṃ desesi, apica kho ``upāsakā  buddhānussatikammaṭṭhānaṃ nāma, dhammānussatikammaṭṭhānaṃ nāma, saṅghānussatikammaṭṭhānaṃ nāma  sotāpattimaggaṃ deti, sotāpattiphalaṃ deti, sakadāgāmimaggaṃ deti, sakadāgāmiphalaṃ deti,  anāgāmimaggaṃ deti, anāgāmiphalaṃ deti, arahattamaggaṃ deti, arahattaphalaṃ detī''tievamādīhipi  nayehi dhammaṃ desetvā ``evarūpaṃ nāma saraṇaṃ bhindantehi ayuttaṃ tumhehi kata''nti āha. ettha  ca buddhānussatikammaṭṭhānādīnaṃ sotāpattimaggādippadānaṃ ``ekadhammo, bhikkhave, bhāvito  bahulīkato ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya  ^a^M1.0114^ea^ saṃvattati. katamo ekadhammo? buddhānussatī''tievamādīhi (a0 ni0   1.296) suttehi dīpetabbaṃ.<br/><br/>[03] evaṃ bhagavā nānappakārehi upāsake ovaditvā ``upāsakā pubbepi manussā asaraṇaṃ  `saraṇa'nti takkaggāhena viraddhaggāhena gahetvā amanussapariggahite kantāre yakkhabhakkhā hutvā  ^a^V1.0107^ea^ mahāvināsaṃ pattā, apaṇṇakaggāhaṃ pana ekaṃsikaggāhaṃ aviraddhaggāhaṃ gahitamanussā  tasmiṃyeva kantāre sotthibhāvaṃ pattā''ti vatvā tuṇhī ahosi. atha kho anāthapiṇḍiko gahapati  uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ vanditvā abhitthavitvā sirasmiṃ añjaliṃ patiṭṭhāpetvā evamāha ``bhante,  idāni tāva imesaṃ upāsakānaṃ uttamasaraṇaṃ bhinditvā takkaggahaṇaṃ amhākaṃ pākaṭaṃ, pubbe pana  amanussapariggahite kantāre takkikānaṃ vināso, apaṇṇakaggāhaṃ gahitamanussānañca sotthibhāvo  amhākaṃ paṭicchanno, tumhākameva ^a^P1.0098^ea^ pākaṭo, sādhu vata no bhagavā ākāse puṇṇacandaṃ  uṭṭhāpento viya imaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ karotū''ti. atha bhagavā ``mayā kho, gahapati,  aparimitakālaṃ dasa pāramiyo pūretvā lokassa kaṅkhacchedanatthameva sabbaññutaññāṇaṃ paṭividdhaṃ,  sīhavasāya suvaṇṇanāḷiṃ pūrento viya sakkaccaṃ sotaṃ odahitvā suṇohī''ti seṭṭhino satuppādaṃ  janetvā himagabbhaṃ padāletvā puṇṇacandaṃ nīharanto viya bhavantarena paṭicchannakāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi.<br/><br/>[03] atīte kāsiraṭṭhe bārāṇasinagare brahmadatto nāma rājā ahosi. tadā bodhisatto  satthavāhakule paṭisandhiṃ gahetvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhamitvā anupubbena vayappatto  pañcahi sakaṭasatehi vaṇijjaṃ karonto vicarati. so kadāci pubbantato aparantaṃ gacchati,  kadāci aparantato pubbantaṃ. bārāṇasiyaṃyeva aññopi satthavāhaputto atthi bālo abyatto  anupāyakusalo. tadā bodhisatto bārāṇasito mahagghaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā pañca sakaṭasatāni pūretvā  gamanasajjāni katvā ṭhapesi. sopi bālasatthavāhaputto tatheva pañca sakaṭasatāni pūretvā  gamanasajjāni katvā ṭhapesi.<br/><br/>[03] tadā bodhisatto cintesi ``sace ayaṃ bālasatthavāhaputto mayā saddhiṃyeva gamissati,  sakaṭasahasse ekato maggaṃ gacchante maggopi ^a^M1.0115^ea^ nappahossati, manussānaṃ  dārudakādīnipi, balibaddānaṃ tiṇānipi dullabhāni bhavissanti, etena vā mayā vā purato gantuṃ  vaṭṭatī''ti. so taṃ pakkosāpetvā etamatthaṃ ārocetvā ``dvīhipi amhehi ekato gantuṃ na sakkā,  kiṃ tvaṃ purato gamissasi, udāhu pacchato''ti āha. so cintesi ``mayi purato gacchante bahū  ānisaṃsā, maggena abhinneneva gamissāmi, goṇā anāmaṭṭhatiṇaṃ khādissanti, manussānaṃ anāmaṭṭhaṃ  sūpeyyapaṇṇaṃ bhavissati, pasannaṃ udakaṃ bhavissati, yathāruciṃ agghaṃ ṭhapetvā bhaṇḍaṃ  vikkiṇissāmī''ti. so ``ahaṃ, samma, purato gamissāmī''ti ^a^P1.0099^ea^ āha.  bodhisattopi pacchato gamane bahū ānisaṃse addasa. evaṃ hissa ahosi -- ``purato gacchantā  magge visamaṭṭhānaṃ samaṃ karissanti, ahaṃ tehi gatamaggena gamissāmi, purato gatehi balibaddehi  pariṇatathaddhatiṇe ^a^V1.0108^ea^ khādite mama goṇā puna uṭṭhitāni madhuratiṇāni khādissanti,  gahitapaṇṇaṭṭhānato uṭṭhitaṃ manussānaṃ sūpeyyapaṇṇaṃ madhuraṃ bhavissati, anudake ṭhāne āvāṭaṃ khanitvā  ete udakaṃ uppādessanti, tehi katesu āvāṭesu mayaṃ udakaṃ pivissāma, agghaṭṭhapanaṃ nāma  manussānaṃ jīvitā voropanasadisaṃ, ahaṃ pacchato gantvā etehi ṭhapitagghena bhaṇḍaṃ  vikkiṇissāmī''ti. atha so ettake ānisaṃse disvā ``samma, tvaṃ purato gacchāhī''ti āha.  ``sādhu, sammā''ti bālasatthavāho sakaṭāni yojetvā nikkhanto anupubbena manussāvāsaṃ  atikkamitvā kantāramukhaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] kantāraṃ nāma -- corakantāraṃ, vāḷakantāraṃ, nirudakakantāraṃ, amanussakantāraṃ,  appabhakkhakantāranti pañcavidhaṃ. tattha corehi adhiṭṭhitamaggo ^b^corakantāraṃ^eb^ nāma.  sīhādīhi adhiṭṭhitamaggo ^b^vāḷakantāraṃ^eb^ nāma. yattha nhāyituṃ vā pātuṃ vā udakaṃ natthi,  idaṃ ^b^nirudakakantāraṃ^eb^ nāma. amanussādhiṭṭhitaṃ ^b^amanussakantāraṃ^eb^ nāma.  mūlakhādanīyādivirahitaṃ ^b^appabhakkhakantāraṃ^eb^ nāma. imasmiṃ pañcavidhe kantāre taṃ kantāraṃ  nirudakakantārañceva amanussakantārañca. tasmā so bālasatthavāhaputto sakaṭesu mahantamahantā  cāṭiyo ṭhapetvā udakassa pūrāpetvā saṭṭhiyojanikaṃ kantāraṃ paṭipajji.<br/><br/>[03] athassa kantāramajjhaṃ gatakāle kantāre adhivatthayakkho ``imehi manussehi gahitaṃ udakaṃ  chaḍḍāpetvā dubbale katvā sabbeva ne khādissāmī''ti ^a^M1.0116^ea^ sabbasetataruṇabalibaddayuttaṃ  ^a^P1.0100^ea^ manoramaṃ yānakaṃ māpetvā dhanukalāpaphalakāvudhahatthehi dasahi dvādasahi  amanussehi parivuto uppalakumudāni piḷandhitvā allakoso allavattho issarapuriso viya tasmiṃ  yānake nisīditvā kaddamamakkhitehi cakkehi paṭipathaṃ agamāsi. parivārāmanussāpissa purato  ca pacchato ca gacchantā allakesā allavatthā uppalakumudamālā piḷandhitvā padumapuṇḍarīkakalāpe  gahetvā bhisamuḷālāni khādantā udakabindūhi ceva kalalehi ca paggharantehi agamaṃsu. satthavāhā  ca nāma yadā dhuravāto vāyati, tadā yānake nisīditvā upaṭṭhākaparivutā rajaṃ pariharantā purato  gacchanti. yadā pacchato vāto vāyati, tadā teneva nayena pacchato gacchanti. tadā pana  dhuravāto ahosi, tasmā so satthavāhaputto purato agamāsi.<br/><br/>[03] yakkho taṃ āgacchantaṃ disvā attano yānakaṃ maggā okkamāpetvā ``kahaṃ gacchathā''ti tena  saddhiṃ paṭisanthāraṃ akāsi. satthavāhopi attano yānakaṃ maggā okkamāpetvā sakaṭānaṃ  gamanokāsaṃ datvā ekamante ṭhito taṃ yakkhaṃ avoca ``bho, amhe tāva ^a^V1.0109^ea^ bārāṇasito  āgacchāma. tumhe pana uppalakumudāni piḷandhitvā padumapuṇḍarīkahatthā bhisamuḷālāni khādantā  kaddamamakkhitā udakabindūhi paggharantehi āgacchatha. kiṃ nu kho tumhehi āgatamagge devo  vassati, uppalādisañchannāni vā sarāni atthī''ti pucchi. yakkho tassa kathaṃ sutvā  ``samma, kiṃ nāmetaṃ kathesi. esā nīlavanarāji paññāyati. tato paṭṭhāya sakalaṃ araññaṃ  ekodakaṃ, nibaddhaṃ devo vassati, kandarā pūrā, tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne padumādisañchannāni sarāni  atthī''ti vatvā paṭipāṭiyā gacchantesu ^a^P1.0101^ea^ sakaṭesu ``imāni sakaṭāni ādāya  kahaṃ gacchathā''ti pucchi. ``asukajanapadaṃ nāmā''ti. ``imasmiṃ cimasmiñca sakaṭe kiṃ  nāma bhaṇḍa''nti? ``asukañca asukañcā''ti. ``pacchato āgacchantaṃ sakaṭaṃ ativiya garukaṃ  hutvā āgacchati, etasmiṃ kiṃ bhaṇḍa''nti? ``udakaṃ etthā''ti. ``parato tāva udakaṃ  ānentehi vo manāpaṃ kataṃ, ito paṭṭhāya pana udakena kiccaṃ natthi, purato bahu udakaṃ, cāṭiyo  bhinditvā udakaṃ chaḍḍetvā sukhena gacchathā''ti āha. evañca pana vatvā ``tumhe gacchatha,  amhākaṃ papañco hotī''ti thokaṃ gantvā tesaṃ adassanaṃ patvā attano yakkhanagarameva agamāsi.<br/><br/>[03] sopi ^a^M1.0117^ea^ bālasatthavāho attano bālatāya yakkhassa vacanaṃ gahetvā cāṭiyo  bhindāpetvā pasatamattampi udakaṃ anavasesetvā sabbaṃ chaḍḍāpetvā sakaṭāni pājāpesi, purato  appamattakampi udakaṃ nāhosi, manussā pānīyaṃ alabhantā kilamiṃsu. te yāva sūriyatthaṅgamanā  gantvā sakaṭāni mocetvā parivaṭṭakena ṭhapetvā goṇe cakkesu bandhiṃsu. neva goṇānaṃ udakaṃ  ahosi, na manussānaṃ yāgubhattaṃ vā. dubbalamanussā tattha tattha nipajjitvā sayiṃsu.  rattibhāgasamanantare yakkhā yakkhanagarato āgantvā sabbepi goṇe ca manusse ca jīvitakkhayaṃ  pāpetvā maṃsaṃ khāditvā aṭṭhīni avasesetvā agamaṃsu. evamekaṃ bālasatthavāhaputtaṃ nissāya sabbepi  te vināsaṃ pāpuṇiṃsu, hatthaṭṭhikādīni disāvidisāsu vippakiṇṇāni ahesuṃ. pañca sakaṭasatāni  yathāpūritāneva aṭṭhaṃsu.<br/><br/>[03] bodhisattopi kho bālasatthavāhaputtassa nikkhantadivasato māsaḍḍhamāsaṃ vītināmetvā  pañcahi sakaṭasatehi nagarā nikkhamma anupubbena kantāramukhaṃ pāpuṇi. so tattha udakacāṭiyo  pūretvā bahuṃ udakaṃ ādāya khandhāvāre bheriṃ carāpetvā manusse sannipātetvā ^a^P1.0102^ea^  evamāha ``tumhe maṃ anāpucchitvā pasatamattampi udakaṃ mā vaḷañjayittha, kantāre visarukkhā nāma  honti, pattaṃ vā pupphaṃ vā phalaṃ vā tumhehi pure akhāditapubbaṃ maṃ anāpucchitvā mā khāditthā''ti.  evaṃ manussānaṃ ovādaṃ datvā pañcahi sakaṭasatehi kantāraṃ paṭipajji. tasmiṃ kantāramajjhaṃ  sampatte so ^a^V1.0110^ea^ yakkho purimanayeneva bodhisattassa paṭipathe attānaṃ dassesi.  bodhisatto taṃ disvāva aññāsi ``imasmiṃ kantāre udakaṃ natthi, nirudakakantāro nāmesa,  ayañca nibbhayo rattanetto, chāyāpissa na paññāyati, nissaṃsayaṃ iminā purato gato  bālasatthavāhaputto sabbaṃ udakaṃ chaḍḍāpetvā kilametvā sapariso khādito bhavissati, mayhaṃ pana  paṇḍitabhāvaṃ upāyakosallaṃ na jānāti maññe''ti. tato naṃ āha ``gacchatha tumhe, mayaṃ vāṇijā  nāma aññaṃ udakaṃ adisvā gahitaudakaṃ na chaḍḍema, diṭṭhaṭṭhāne pana chaḍḍetvā sakaṭāni sallahukāni  katvā gamissāmā''ti yakkho thokaṃ gantvā adassanaṃ upagamma attano yakkhanagarameva gato.<br/><br/>[03] yakkhe pana gate manussā bodhisattaṃ āhaṃsu ``ayya, ete manussā `esā nīlavanarāji  paññāyati, tato paṭṭhāya nibaddhaṃ devo vassatī'ti vatvā ^a^M1.0118^ea^ uppalakumudamālādhārino  padumapuṇḍarīkakalāpe ādāya bhisamuḷālāni khādantā allavatthā allakesā udakabindūhi  paggharantehi āgatā, udakaṃ chaḍḍetvā sallahukehi sakaṭehi khippaṃ gacchāmā''ti. bodhisatto tesaṃ  kathaṃ sutvā sakaṭāni ṭhapāpetvā sabbe manusse sannipātāpetvā ``tumhehi `imasmiṃ kantāre saro  vā pokkharaṇī vā atthī'ti kassaci sutapubba''nti pucchi. ``na, ayya, sutapubba''nti.  nirudakakantāro nāma eso, idāni ekacce manussā ``etāya nīlavanarājiyā purato devo  vassatī''ti vadanti, ``vuṭṭhivāto nāma kittakaṃ ṭhānaṃ ^a^P1.0103^ea^ vāyatī''ti?  ``yojanamattaṃ, ayyā''ti. ``kacci pana vo ekassāpi sarīraṃ vuṭṭhivāto paharatī''ti?  ``natthi ayyā''ti. ``meghasīsaṃ nāma kittake ṭhāne paññāyatī''ti? ``tiyojanamatte  ayyā''ti. ``atthi pana vo kenaci ekampi meghasīsaṃ diṭṭha''nti? ``natthi, ayyā''ti.  ``vijjulatā nāma kittake ṭhāne paññāyatī''ti? ``catuppañcayojanamatte, ayyā''ti.  ``atthi pana vo kenaci vijjulatobhāso diṭṭho''ti? ``natthi, ayyā''ti. ``meghasaddo nāma  kittake ṭhāne suyyatī''ti? ``ekadviyojanamatte, ayyā''ti. ``atthi pana vo kenaci  meghasaddo suto''ti? ``natthi, ayyā''ti. ``na ete manussā, yakkhā ete, amhe udakaṃ  chaḍḍāpetvā dubbale katvā khāditukāmā āgatā bhavissanti. purato gato bālasatthavāhaputto na  upāyakusalo. addhā so etehi udakaṃ chaḍḍāpetvā kilametvā khādito bhavissati, pañca  sakaṭasatāni yathāpūritāneva ṭhitāni bhavissanti. ajja mayaṃ tāni passissāma, pasatamattampi  udakaṃ achaḍḍetvā sīghasīghaṃ pājethā''ti pājāpesi.<br/><br/>[03] so gacchanto yathāpūritāneva pañca sakaṭasatāni goṇamanussānañca hatthaṭṭhikādīni  disāvidisāsu vippakiṇṇāni disvā sakaṭāni mocāpetvā sakaṭaparivaṭṭakena khandhāvāraṃ  bandhāpetvā ^a^V1.0111^ea^ kālasseva manusse ca goṇe ca sāyamāsabhattaṃ bhojāpetvā manussānaṃ majjhe  goṇe nipajjāpetvā sayaṃ balanāyako hutvā khaggahattho tiyāmarattiṃ ārakkhaṃ gahetvā ṭhitakova  aruṇaṃ uṭṭhāpesi. punadivase pana pātova ^a^M1.0119^ea^ sabbakiccāni niṭṭhāpetvā goṇe  bhojetvā dubbalasakaṭāni chaḍḍāpetvā thirāni gāhāpetvā appagghaṃ bhaṇḍaṃ chaḍḍāpetvā mahagghaṃ bhaṇḍaṃ  āropāpetvā yathādhippetaṃ ṭhānaṃ gantvā diguṇatiguṇena mūlena bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā sabbaṃ parisaṃ  ādāya puna attano nagarameva agamāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P1.0104^ea^ imaṃ dhammakathaṃ kathetvā ``evaṃ, gahapati, pubbe takkaggāhagāhino  mahāvināsaṃ pattā, apaṇṇakaggāhagāhino pana amanussānaṃ hatthato muccitvā sotthinā icchitaṭṭhānaṃ  gantvā puna sakaṭṭhānameva paccāgamiṃsū''ti vatvā dvepi vatthūni ghaṭetvā imissā  apaṇṇakadhammadesanāya abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 1^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``apaṇṇakaṃ ṭhānameke, dutiyaṃ āhu takkikā. <br/><br/>[22] etadaññāya medhāvī, taṃ gaṇhe yadapaṇṇaka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^apaṇṇaka^eb^nti ekaṃsikaṃ aviraddhaṃ niyyānikaṃ. ^b^ṭhāna^eb^nti kāraṇaṃ.  kāraṇañhi yasmā tadāyattavuttitāya phalaṃ tiṭṭhati nāma, tasmā ``ṭhāna''nti vuccati, ``ṭhānañca  ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato''tiādīsu (vibha0 809) cassa payogo veditabbo. iti  ``apaṇṇakaṃ ṭhāna''nti padadvayenāpi ``yaṃ ekantahitasukhāvahattā paṇḍitehi paṭipannaṃ  ekaṃsikakāraṇaṃ aviraddhakāraṇaṃ niyyānikakāraṇaṃ, taṃ ida''nti dīpeti. ayamettha saṅkhepo,  pabhedato pana tīṇi saraṇagamanāni, pañca sīlāni, dasa sīlāni, pātimokkhasaṃvaro,  indriyasaṃvaro, ājīvapārisuddhi, paccayapaṭisevanaṃ, sabbampi catupārisuddhisīlaṃ; indriyesu  guttadvāratā, bhojane mattaññutā, jāgariyānuyogo, jhānaṃ, vipassanā, abhiññā, samāpatti,  ariyamaggo, ariyaphalaṃ, sabbampetaṃ apaṇṇakaṭṭhānaṃ apaṇṇakapaṭipadā, niyyānikapaṭipadāti attho.<br/><br/>[03] yasmā ca pana niyyānikapaṭipadāya etaṃ nāmaṃ, tasmāyeva bhagavā apaṇṇakapaṭipadaṃ dassento  imaṃ suttamāha -- <br/><br/>[02] ``tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu apaṇṇakapaṭipadaṃ paṭipanno hoti,  yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāya ^a^M1.0120^ea^. katamehi tīhi? idha,  bhikkhave ^a^V1.0112^ea^, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti, bhojane mattaññū hoti, jāgariyaṃ  anuyutto hoti. kathañca, bhikkhave, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti? idha, bhikkhave,  bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti...pe0... evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu  indriyesu guttadvāro hoti. <br/><br/>[02] ``kathañca, bhikkhave, bhikkhu bhojane mattaññū hoti? idha, bhikkhave, bhikkhu  paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti neva davāya na madāya...pe0... evaṃ kho, bhikkhave,  bhikkhu bhojane mattaññū hoti. <br/><br/>[02] ``kathañca, bhikkhave, bhikkhu jāgariyaṃ anuyutto hoti. idha, bhikkhave, bhikkhu  divasaṃ caṅkamena nisajjāya...pe0... evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu jāgariyaṃ anuyutto hotī''ti  (a0 ni0  3.16).<br/><br/>[03] imasmiñcāpi sutte tayova dhammā vuttā. ayaṃ pana apaṇṇakapaṭipadā yāva arahattaphalaṃ  labbhateva ^a^P1.0105^ea^. tattha arahattaphalampi, phalasamāpattivihārassa ceva,  anupādāparinibbānassa ca, paṭipadāyeva nāma hoti.<br/><br/>[03] ^b^eke^eb^ti ekacce paṇḍitamanussā. tattha kiñcāpi ``asukā nāmā''ti niyamo  natthi, idaṃ pana saparisaṃ bodhisattaṃyeva sandhāya vuttanti veditabbaṃ. ^b^dutiyaṃ āhu takkikā^eb^ti  ^b^dutiya^eb^nti paṭhamato apaṇṇakaṭṭhānato niyyānikakāraṇato dutiyaṃ takkaggāhakāraṇaṃ  aniyyānikakāraṇaṃ. ^b^āhu takkikā^eb^ti ettha pana saddhiṃ purimapadena ayaṃ yojanā --  ^b^apaṇṇakaṭṭhānaṃ^eb^ ekaṃsikakāraṇaṃ aviraddhakāraṇaṃ niyyānikakāraṇaṃ ^b^eke^eb^ bodhisattappamukhā  paṇḍitamanussā gaṇhiṃsu. ye pana bālasatthavāhaputtappamukhā takkikā āhu, te ^b^dutiyaṃ^eb^  sāparādhaṃ anekaṃsikaṭṭhānaṃ viraddhakāraṇaṃ aniyyānikakāraṇaṃ aggahesuṃ. tesu ye apaṇṇakaṭṭhānaṃ  aggahesuṃ, te sukkapaṭipadaṃ paṭipannā. ye dutiyaṃ ``purato bhavitabbaṃ udakenā''ti takkaggāhasaṅkhātaṃ  aniyyānikakāraṇaṃ aggahesuṃ. te kaṇhapaṭipadaṃ paṭipannā.<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0121^ea^ sukkapaṭipadā aparihānipaṭipadā, kaṇhapaṭipadā parihānipaṭipadā.  tasmā ye sukkapaṭipadaṃ paṭipannā, te aparihīnā sotthibhāvaṃ pattā. ye pana kaṇhapaṭipadaṃ paṭipannā,  te ^a^V1.0113^ea^ parihīnā anayabyasanaṃ āpannāti imamatthaṃ bhagavā anāthapiṇḍikassa gahapatino  vatvā uttari idamāha ^b^``etadaññāya medhāvī, taṃ gaṇhe yadapaṇṇaka''^eb^nti.<br/><br/>[03] tattha ^b^etadaññāya medhāvī^eb^ti ``medhā''ti laddhanāmāya vipulāya visuddhāya uttamāya  paññāya samannāgato kulaputto etaṃ apaṇṇake ceva sapaṇṇake cāti dvīsu  atakkaggāhatakkaggāhasaṅkhātesu ṭhānesu guṇadosaṃ vuddhihāniṃ atthānatthaṃ ñatvāti attho. ^b^taṃ  gaṇhe yadapaṇṇaka^eb^nti yaṃ apaṇṇakaṃ ekaṃsikaṃ sukkapaṭipadāaparihāniyapaṭipadāsaṅkhātaṃ  niyyānikakāraṇaṃ, tadeva gaṇheyya. kasmā? ekaṃsikādibhāvatoyeva. itaraṃ pana na gaṇheyya.  kasmā? anekaṃsikādibhāvatoyeva. ayañhi apaṇṇakapaṭipadā nāma sabbesaṃ  buddhapaccekabuddhabuddhaputtānaṃ paṭipadā. sabbabuddhā hi apaṇṇakapaṭipadāyameva ṭhatvā daḷhena vīriyena  pāramiyo pūretvā bodhimūle buddhā nāma honti, paccekabuddhā paccekabodhiṃ uppādenti, buddhaputtā  sāvakapāramiñāṇaṃ paṭivijjhanti.<br/><br/>[03] iti bhagavā tesaṃ upāsakānaṃ tisso kulasampattiyo ca cha kāmasagge brahmalokasampattiyo  ca datvāpi pariyosāne arahattamaggaphaladāyikā ^a^P1.0106^ea^ apaṇṇakapaṭipadā nāma, catūsu  apāyesu pañcasu ca nīcakulesu nibbattidāyikā sapaṇṇakapaṭipadā nāmāti imaṃ  apaṇṇakadhammadesanaṃ dassetvā uttari cattāri saccāni soḷasahi ākārehi pakāsesi.  catusaccapariyosāne sabbepi te pañcasatā upāsakā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā dassetvā dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānetvā dassesi -- ``tasmiṃ samaye bālasatthavāhaputto devadatto ahosi, tassa parisā  devadattaparisāva, paṇḍitasatthavāhaputtaparisā buddhaparisā, paṇḍitasatthavāhaputto pana ahameva  ahosi''nti desanaṃ niṭṭhāpesi. <br/><br/>[06] apaṇṇakajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 7
title: ekakanipāto^apaṇṇakavaggo^apaṇṇakajātakavaṇṇanā^vaṇṇupathajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^akilāsuno^eb^ti ^a^V1.0114^ea^ ^a^M1.0122^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ  viharanto kathesi. kaṃ pana ārabbhāti? ekaṃ ossaṭṭhavīriyaṃ bhikkhuṃ. tathāgate kira  sāvatthiyaṃ viharante eko sāvatthivāsī kulaputto jetavanaṃ gantvā satthu santike dhammadesanaṃ sutvā  pasannacitto kāmesu ādīnavaṃ disvā pabbajitvā upasampadāya pañcavassiko hutvā dve mātikā  uggaṇhitvā vipassanācāraṃ sikkhitvā satthu santike attano cittaruciyaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā ekaṃ  araññaṃ pavisitvā vassaṃ upagantvā temāsaṃ vāyamantopi obhāsamattaṃ vā nimittamattaṃ vā uppādetuṃ  nāsakkhi.<br/><br/>[03] athassa etadahosi ``satthārā cattāro puggalā kathitā, tesu mayā padaparamena bhavitabbaṃ,  natthi maññe mayhaṃ imasmiṃ attabhāve maggo vā phalaṃ vā, kiṃ karissāmi araññavāsena, satthu  santikaṃ gantvā rūpasobhaggappattaṃ buddhasarīraṃ olokento madhuraṃ dhammadesanaṃ suṇanto  viharissāmī''ti puna jetavanameva paccāgamāsi. atha naṃ sandiṭṭhasambhattā āhaṃsu -- ``āvuso,  tvaṃ satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā `samaṇadhammaṃ karissāmī'ti gato, idāni pana āgantvā  saṅgaṇikāya abhiramamāno carasi, kiṃ nu kho te pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pattaṃ, appaṭisandhiko  jātosī''ti? āvuso, ahaṃ maggaṃ vā phalaṃ vā alabhitvā ``abhabbapuggalena mayā  bhavitabba''nti vīriyaṃ ossajitvā āgatomhīti. ``akāraṇaṃ te, āvuso, kataṃ  daḷhavīriyassa satthu sāsane pabbajitvā vīriyaṃ ossajantena, ayuttaṃ te kataṃ, ehi tathāgatassa  ^a^P1.0107^ea^ dassemā''ti taṃ ādāya satthu santikaṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] satthā taṃ disvā evamāha ``bhikkhave, tumhe etaṃ bhikkhuṃ anicchamānaṃ ādāya āgatā, kiṃ  kataṃ iminā''ti? ``bhante, ayaṃ bhikkhu evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ  karonto vīriyaṃ ossajitvā āgato''ti āhaṃsu. atha naṃ satthā āha ``saccaṃ kira tayā  bhikkhu vīriyaṃ ossaṭṭha''nti? ``saccaṃ, bhagavā''ti. ``kiṃ pana tvaṃ bhikkhu evarūpe mama  sāsane pabbajitvā `appiccho'ti vā `santuṭṭho'ti vā `pavivitto'ti vā `āraddhavīriyo'ti vā  evaṃ attānaṃ ajānāpetvā `ossaṭṭhavīriyo bhikkhū'ti jānāpesi. nanu tvaṃ pubbe vīriyavā  ahosi, tayā ekena kataṃ vīriyaṃ nissāya marukantāre pañcasu sakaṭasatesu manussā ca goṇā  ^a^M1.0123^ea^ ca pānīyaṃ labhitvā sukhitā jātā ^a^V1.0115^ea^, idāni kasmā vīriyaṃ  ossajasī''ti. so bhikkhu ettakena vacanena upatthambhito ahosi.<br/><br/>[03] taṃ pana kathaṃ sutvā bhikkhū bhagavantaṃ yāciṃsu -- ``bhante, idāni iminā bhikkhunā  vīriyassa ossaṭṭhabhāvo amhākaṃ pākaṭo, pubbe panassa ekassa vīriyaṃ nissāya marukantāre  goṇamanussānaṃ pānīyaṃ labhitvā sukhitabhāvo paṭicchanno, tumhākaṃ sabbaññutaññāṇasseva pākaṭo,  amhākampetaṃ kāraṇaṃ kathethā''ti. ``tena hi, bhikkhave, suṇāthā''ti bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ  satuppādaṃ janetvā bhavantarena paṭicchannakāraṇaṃ pākaṭamakāsi.<br/><br/>[03] atīte kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto satthavāhakule paṭisandhiṃ  gahetvā vayappatto pañcahi sakaṭasatehi vaṇijjaṃ karonto vicarati. so ekadā saṭṭhiyojanikaṃ  marukantāraṃ paṭipajji. tasmiṃ kantāre sukhumavālukā muṭṭhinā gahitā hatthe na tiṭṭhati,  sūriyuggamanato paṭṭhāya aṅgārarāsi viya uṇhā hoti, na sakkā akkamituṃ. tasmā taṃ paṭipajjantā  dārudakatilataṇḍulādīni sakaṭehi ādāya rattimeva gantvā aruṇuggamane sakaṭāni parivaṭṭaṃ katvā  matthake maṇḍapaṃ kāretvā kālasseva āhārakiccaṃ niṭṭhāpetvā chāyāya nisinnā divasaṃ khepetvā  atthaṅgate sūriye sāyamāsaṃ bhuñjitvā bhūmiyā sītalāya jātāya sakaṭāni yojetvā gacchanti,  samuddagamanasadisameva gamanaṃ hoti. thalaniyāmako nāma laddhuṃ vaṭṭati, so tārakasaññā ^a^P1.0108^ea^  satthaṃ tāreti.<br/><br/>[03] sopi satthavāho tasmiṃ kāle imināva niyāmena taṃ kantāraṃ gacchanto ekūnasaṭṭhi  yojanāni gantvā ``idāni ekaratteneva marukantārā nikkhamanaṃ bhavissatī''ti sāyamāsaṃ  bhuñjitvā sabbaṃ dārudakaṃ khepetvā sakaṭāni yojetvā pāyāsi. niyāmako pana purimasakaṭe  āsanaṃ pattharāpetvā ākāse tārakaṃ olokento ``ito pājetha, ito pājethā''ti vadamāno  nipajji. so dīghamaddhānaṃ aniddāyanabhāvena kilanto niddaṃ okkami, goṇe nivattitvā  āgatamaggameva gaṇhante na ^a^M1.0124^ea^ aññāsi. goṇā sabbarattiṃ agamaṃsu. niyāmako  aruṇuggamanavelāya pabuddho nakkhattaṃ oloketvā ``sakaṭāni nivattetha nivattethā''ti āha.  sakaṭāni nivattetvā paṭipāṭiṃ karontānaññeva aruṇo uggato. manussā ``hiyyo amhākaṃ  niviṭṭhakhandhāvāraṭṭhānamevetaṃ, dārudakampi no khīṇaṃ, idāni naṭṭhamhā''ti sakaṭāni mocetvā  parivaṭṭakena ṭhapetvā matthake maṇḍapaṃ katvā attano attano sakaṭassa heṭṭhā anusocantā nipajjiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V1.0116^ea^ ``mayi vīriyaṃ ossajante sabbe vinassissantī''ti pāto  sītalavelāyameva āhiṇḍanto ekaṃ dabbatiṇagacchaṃ disvā ``imāni tiṇāni heṭṭhā udakasinehena  uṭṭhitāni bhavissantī''ti cintetvā kuddālaṃ gāhāpetvā taṃ padesaṃ khaṇāpesi, te saṭṭhihatthaṭṭhānaṃ  khaṇiṃsu. ettakaṃ ṭhānaṃ khaṇitvā paharantānaṃ kuddālo heṭṭhāpāsāṇe paṭihaññi, pahaṭamatte sabbe  vīriyaṃ ossajiṃsu. bodhisatto pana ``imassa pāsāṇassa heṭṭhā udakena bhavitabba''nti  otaritvā pāsāṇe ṭhito oṇamitvā sotaṃ odahitvā saddaṃ āvajjento heṭṭhā udakassa pavattanasaddaṃ  sutvā uttaritvā cūḷupaṭṭhākaṃ āha -- ``tāta, tayā vīriye ossaṭṭhe sabbe vinassissāma, tvaṃ  vīriyaṃ anossajanto imaṃ ayakūṭaṃ gahetvā āvāṭaṃ otaritvā etasmiṃ pāsāṇe pahāraṃ dehī''ti.  so tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā sabbesu ^a^P1.0109^ea^ vīriyaṃ ossajitvā ṭhitesupi vīriyaṃ  anossajanto otaritvā pāsāṇe pahāraṃ adāsi. pāsāṇo majjhe bhijjitvā heṭṭhā patitvā sotaṃ  sannirumbhitvā aṭṭhāsi, tālakkhandhappamāṇā udakavaṭṭi uggañchi. sabbe pānīyaṃ pivitvā  nhāyiṃsu, atirekāni akkhayugādīni phāletvā yāgubhattaṃ pacitvā bhuñjitvā goṇe ca bhojetvā  sūriye atthaṅgate udakāvāṭasamīpe dhajaṃ bandhitvā icchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu. te tattha bhaṇḍaṃ  vikkiṇitvā diguṇaṃ tiguṇaṃ catugguṇaṃ lābhaṃ labhitvā attano vasanaṭṭhānameva agamaṃsu. te tattha  yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gatā, bodhisattopi dānādīni puññāni katvā yathākammameva gato.<br/><br/>[03] sammāsambuddho imaṃ dhammadesanaṃ kathetvā abhisambuddhova imaṃ gāthaṃ kathesi -- <br/><br/>[40] 2^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akilāsuno ^a^M1.0125^ea^ vaṇṇupathe khaṇantā, udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ. <br/><br/>[22] evaṃ munī vīriyabalūpapanno, akilāsu vinde hadayassa santi''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akilāsuno^eb^ti nikkosajjā āraddhavīriyā. ^b^vaṇṇupathe^eb^ti vaṇṇu vuccati  vālukā, vālukāmaggeti attho. ^b^khaṇantā^eb^ti bhūmiṃ khaṇamānā. ^b^udaṅgaṇe^eb^ti ettha  ^b^udā^eb^ti nipāto, ^b^aṅgaṇe^eb^ti manussānaṃ sañcaraṇaṭṭhāne, anāvāṭe bhūmibhāgeti attho.  ^b^tatthā^eb^ti tasmiṃ vaṇṇupathe. ^b^papaṃ avindu^eb^nti udakaṃ paṭilabhiṃsu. udakañhi  papīyanabhāvena ``papā''ti vuccati. pavaddhaṃ vā āpaṃ papaṃ, mahodakanti attho.<br/><br/>[03] ^b^eva^eb^nti opammapaṭipādanaṃ. ^b^munī^eb^ti monaṃ vuccati ñāṇaṃ, kāyamoneyyādīsu vā  aññataraṃ, tena samannāgatattā puggalo ``munī''ti vuccati. so panesa agāriyamuni,  anagāriyamuni ^a^V1.0117^ea^, sekkhamuni, asekkhamuni, paccekabuddhamuni, munimunīti anekavidho.  tattha ^b^agāriyamunī^eb^ti gihī āgataphalo viññātasāsano. ^b^anagāriyamunī^eb^ti  tathārūpova pabbajito. ^b^sekkhamunī^eb^ti satta sekkhā. ^b^asekkhamunī^eb^ti khīṇāsavo.  ^b^paccekabuddhamunī^eb^ti paccekasambuddho. ^b^munimunī^eb^ti sammāsambuddho. imasmiṃ panatthe  sabbasaṅgāhakavasena ^a^P1.0110^ea^ moneyyasaṅkhātāya paññāya samannāgato ``munī''ti  veditabbo. ^b^vīriyabalūpapanno^eb^ti vīriyena ceva kāyabalañāṇabalena ca samannāgato.  ^b^akilāsū^eb^ti nikkosajjo -- <br/><br/>[21] ``kāmaṃ taco ca nhāru ca, aṭṭhi ca avasissatu. <br/><br/>[22] upasussatu nissesaṃ, sarīre maṃsalohita''nti.. -- <br/><br/>[25] evaṃ vuttena caturaṅgasamannāgatena vīriyena samannāgatattā analaso. ^b^vinde  hadayassa santi^eb^nti cittassapi hadayarūpassapi sītalabhāvakaraṇena ``santi''nti saṅkhaṃ gataṃ  jhānavipassanābhiññāarahattamaggañāṇasaṅkhātaṃ ariyadhammaṃ vindati paṭilabhatīti attho. bhagavatā  hi -- <br/><br/>[02] ``dukkhaṃ, bhikkhave, kusīto viharati vokiṇṇo pāpakehi akusalehi dhammehi,  mahantañca sadatthaṃ parihāpeti. āraddhavīriyo ca kho, bhikkhave, sukhaṃ viharati pavivitto  pāpakehi akusalehi ^a^M1.0126^ea^ dhammehi, mahantañca sadatthaṃ paripūreti, na, bhikkhave,  hīnena aggassa patti hotī''ti (saṃ0 ni0  2.22) -- <br/><br/>[25] evaṃ anekehi suttehi kusītassa dukkhavihāro, āraddhavīriyassa ca sukhavihāro  saṃvaṇṇito. idhāpi āraddhavīriyassa akatābhinivesassa vipassakassa vīriyabalena adhigantabbaṃ  tameva sukhavihāraṃ dassento ``evaṃ munī vīriyabalūpapanno, akilāsu vinde hadayassa santi''nti  āha. idaṃ vuttaṃ hoti -- yathā te vāṇijā akilāsuno vaṇṇupathe khaṇantā udakaṃ labhiṃsu, evaṃ  imasmimpi sāsane akilāsu hutvā vāyamamāno paṇḍito bhikkhu imaṃ jhānādibhedaṃ hadayassa  santiṃ labhati. so tvaṃ bhikkhu pubbe udakamattassa atthāya vīriyaṃ katvā idāni evarūpe  maggaphaladāyake niyyānikasāsane kasmā vīriyaṃ ossajasīti evaṃ imaṃ dhammadesanaṃ dassetvā  cattāri saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ossaṭṭhavīriyo bhikkhu aggaphale arahatte patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] satthāpi ^a^V1.0118^ea^ dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānetvā dassesi  ``tasmiṃ samaye vīriyaṃ anossajitvā pāsāṇaṃ bhinditvā mahājanassa udakadāyako cūḷupaṭṭhāko  ayaṃ ossaṭṭhavīriyo bhikkhu ahosi, avasesaparisā idāni buddhaparisā jātā, satthavāhajeṭṭhako  pana ahameva ahosi''nti desanaṃ niṭṭhāpesi. <br/><br/>[06] vaṇṇupathajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 8
title: apaṇṇakavaggo^apaṇṇakajātakavaṇṇanā^vaṇṇupathajātakavaṇṇanā^serivavāṇijajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^idha ce naṃ virādhesī^eb^ti imampi dhammadesanaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharanto ekaṃ  ossaṭṭhavīriyameva bhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi purimanayeneva bhikkhūhi ānītaṃ disvā satthā  āha -- ``tvaṃ bhikkhu, evarūpe maggaphaladāyake sāsane ^a^P1.0111^ea^ pabbajitvā vīriyaṃ  ossajanto satasahassagghanikāya kañcanapātiyā parihīno serivavāṇijo viya ciraṃ  socissasī''ti. bhikkhū tassatthassa ^a^M1.0127^ea^ āvibhāvatthaṃ bhagavantaṃ yāciṃsu, bhagavā  bhavantarena paṭicchannakāraṇaṃ pākaṭamakāsi.<br/><br/>[03] atīte ito pañcame kappe bodhisatto serivaraṭṭhe kacchapuṭavāṇijo ahosi. so  serivanāmakena ekena lolakacchapuṭavāṇijena saddhiṃ vohāratthāya gacchanto nīlavāhaṃ nāma nadiṃ  uttaritvā ariṭṭhapuraṃ nāma nagaraṃ pavisanto nagaravīthiyo bhājetvā attano pattavīthiyā bhaṇḍaṃ  vikkiṇanto vicari. itaropi attano pattavīthiṃ gaṇhi. tasmiñca nagare ekaṃ seṭṭhikulaṃ  parijiṇṇaṃ ahosi, sabbe puttabhātikā ca dhanañca parikkhayaṃ agamaṃsu, ekā dārikā ayyikāya  saddhiṃ avasesā ahosi, tā dvepi paresaṃ bhatiṃ katvā jīvanti. gehe pana tāsaṃ mahāseṭṭhinā  paribhuttapubbā suvaṇṇapāti bhājanantare nikkhittā dīgharattaṃ avalañjiyamānā malaggahitā ahosi,  tā tassā suvaṇṇapātibhāvampi na jānanti. so lolavāṇijo tasmiṃ samaye ``maṇike gaṇhatha,  maṇike gaṇhathā''ti vicaranto taṃ gharadvāraṃ pāpuṇi. sā kumārikā taṃ disvā ayyikaṃ āha  ``amma mayhaṃ ekaṃ piḷandhanaṃ gaṇhā''ti. amma mayaṃ duggatā, kiṃ datvā gaṇhissāmāti. ayaṃ  no pāti atthi, no ca amhākaṃ upakārā, imaṃ datvā gaṇhāti. sā vāṇijaṃ pakkosāpetvā  āsane nisīdāpetvā taṃ pātiṃ datvā ``ayya, imaṃ gahetvā tava bhaginiyā kiñcideva dehī''ti  āha. vāṇijo pātiṃ hatthena gahetvāva ``suvaṇṇapāti bhavissatī''ti parivattetvā pātipiṭṭhiyaṃ  sūciyā lekhaṃ kaḍḍhitvā suvaṇṇabhāvaṃ ñatvā ^a^V1.0119^ea^ ``imāsaṃ kiñci adatvāva imaṃ pātiṃ  harissāmī''ti ``ayaṃ kiṃ agghati, aḍḍhamāsakopissā mūlaṃ na ^a^P1.0112^ea^ hotī''ti  bhūmiyaṃ khipitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. ekena pavisitvā nikkhantavīthiṃ itaro pavisituṃ  labhatīti bodhisatto taṃ vīthiṃ pavisitvā ``maṇike gaṇhatha, maṇike gaṇhathā''ti vicaranto  tameva gharadvāraṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] puna sā kumārikā tatheva ayyikaṃ āha. atha naṃ ayyikā ``amma, paṭhamaṃ  āgatavāṇijo pātiṃ bhūmiyaṃ khipitvā gato, idāni kiṃ datvā gaṇhissāmā''ti āha. amma,  so vāṇijo pharusavāco, ayaṃ pana piyadassano mudusallāpo, appeva nāma naṃ gaṇheyyāti.  amma, tena hi pakkosāhīti. sā taṃ pakkosi. athassa gehaṃ pavisitvā nisinnassa ^a^M1.0128^ea^  taṃ pātiṃ adaṃsu. so tassā suvaṇṇapātibhāvaṃ ñatvā ``amma, ayaṃ pāti satasahassaṃ  agghati, satasahassagghanakabhaṇḍaṃ mayhaṃ hatthe natthī''ti āha. ayya, paṭhamaṃ āgatavāṇijo ``ayaṃ  aḍḍhamāsakampi na agghatī''ti vatvā bhūmiyaṃ khipitvā gato, ayaṃ pana tava puññena suvaṇṇapāti  jātā bhavissati, mayaṃ imaṃ tuyhaṃ dema, kiñcideva no datvā imaṃ gahetvā yāhīti. bodhisatto  tasmiṃ khaṇe hatthagatāni pañca kahāpaṇasatāni pañcasatagghanakañca bhaṇḍaṃ sabbaṃ datvā ``mayhaṃ imaṃ  tulañca pasibbakañca aṭṭha ca kahāpaṇe dethā''ti ettakaṃ yācitvā ādāya pakkāmi. so sīghameva  nadītīraṃ gantvā nāvikassa aṭṭha kahāpaṇe datvā nāvaṃ abhiruhi.<br/><br/>[03] tato lolavāṇijopi puna taṃ gehaṃ gantvā ``āharatha taṃ pātiṃ, tumhākaṃ kiñcideva  dassāmī''ti āha. sā taṃ paribhāsitvā ``tvaṃ amhākaṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ  aḍḍhamāsagghanikampi na akāsi, tuyhaṃ pana sāmikasadiso eko dhammiko vāṇijo amhākaṃ  sahassaṃ datvā taṃ ādāya gato''ti āha. taṃ sutvāva ``satasahassagghanikāya suvaṇṇapātiyā  parihīnomhi, mahājānikaro vata me aya''nti sañjātabalavasoko satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ asakkonto  ^a^P1.0113^ea^ visaññī hutvā attano hatthagate kahāpaṇe ceva bhaṇḍikañca gharadvāreyeva  vikiritvā nivāsanapārupanaṃ pahāya tulādaṇḍaṃ muggaraṃ katvā ādāya bodhisattassa anupadaṃ pakkanto  nadītīraṃ gantvā bodhisattaṃ gacchantaṃ disvā ``ambho, nāvika, nāvaṃ nivattehī''ti āha.  bodhisatto pana ``tāta, mā nivattayī''ti paṭisedhesi. itarassapi bodhisattaṃ gacchantaṃ  passantasseva balavasoko udapādi, hadayaṃ uṇhaṃ ahosi, mukhato lohitaṃ uggañchi, vāpikaddamo  viya hadayaṃ phali. so bodhisatte āghātaṃ bandhitvā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi ^a^V1.0120^ea^.  idaṃ paṭhamaṃ devadattassa bodhisatte āghātabandhanaṃ. bodhisatto dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ  gato.<br/><br/>[03] sammāsambuddho imaṃ dhammadesanaṃ kathetvā abhisambuddhova imaṃ gāthaṃ kathesi -- <br/><br/>[40] 3^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idha ^a^M1.0129^ea^ ce naṃ virādhesi, saddhammassa niyāmataṃ. <br/><br/>[22] ciraṃ tvaṃ anutappesi, serivāyaṃva vāṇijo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^idha ce naṃ virādhesi, saddhammassa niyāmata^eb^nti imasmiṃ sāsane etaṃ saddhammassa  niyāmatāsaṅkhātaṃ sotāpattimaggaṃ virādhesi. yadi virādhesi, vīriyaṃ ossajanto  nādhigacchasi na paṭilabhasīti attho. ^b^ciraṃ tvaṃ anutappesī^eb^ti evaṃ sante tvaṃ dīghamaddhānaṃ  socanto paridevanto anutapessasi, atha vā ossaṭṭhavīriyatāya ariyamaggassa virādhitattā  dīgharattaṃ nirayādīsu uppanno nānappakārāni dukkhāni anubhavanto anutappissasi  kilamissasīti ayamettha attho. kathaṃ? ^b^serivāyaṃva vāṇijo^eb^ti ``serivā''ti  evaṃnāmako ayaṃ vāṇijo yathā. idaṃ vuttaṃ hoti -- yathā pubbe serivanāmako vāṇijo  satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ labhitvā tassā gahaṇatthāya vīriyaṃ akatvā tato parihīno  anutappi, evameva tvampi imasmiṃ sāsane paṭiyattasuvaṇṇapātisadisaṃ ariyamaggaṃ  ossaṭṭhavīriyatāya anadhigacchanto tato parihīno dīgharattaṃ anutappissasi. sace pana vīriyaṃ  na ossajissasi, paṇḍitavāṇijo suvaṇṇapātiṃ viya mama sāsane navavidhampi lokuttaradhammaṃ  paṭilabhissasīti.<br/><br/>[03] evamassa ^a^P1.0114^ea^ satthā arahattena kūṭaṃ gaṇhanto imaṃ dhammadesanaṃ dassetvā  cattāri saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ossaṭṭhavīriyo bhikkhu aggaphale arahatte patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] satthāpi dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānetvā dassesi -- ``tadā  bālavāṇijo devadatto ahosi, paṇḍitavāṇijo pana ahameva ahosi''nti desanaṃ niṭṭhāpesi. <br/><br/>[06] serivavāṇijajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 9
title: apaṇṇakajātakavaṇṇanā^vaṇṇupathajātakavaṇṇanā^serivavāṇijajātakavaṇṇanā^cūḷaseṭṭhijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^appakenapi^eb^ ^a^V1.0121^ea^ ^a^M1.0130^ea^ ^b^medhāvī^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ bhagavā  rājagahaṃ upanissāya jīvakambavane viharanto cūḷapanthakattheraṃ ārabbha kathesi. <br/><br/>[01] tattha cūḷapanthakassa tāva nibbatti kathetabbā. rājagahe kira dhanaseṭṭhikulassa  dhītā attano dāseneva saddhiṃ santhavaṃ katvā ``aññepi me imaṃ kammaṃ jāneyyu''nti bhītā evamāha  ``amhehi imasmiṃ ṭhāne vasituṃ na sakkā, sace me mātāpitaro imaṃ dosaṃ jānissanti,  khaṇḍākhaṇḍaṃ karissanti, videsaṃ gantvā vasissāmā''ti hatthasāraṃ gahetvā aggadvārena nikkhamitvā  ``yattha vā tattha vā aññehi ajānanaṭṭhānaṃ gantvā vasissāmā''ti ubhopi agamaṃsu.<br/><br/>[03] tesaṃ ekasmiṃ ṭhāne vasantānaṃ saṃvāsamanvāya tassā kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhāsi. sā  gabbhaparipākaṃ āgamma sāmikena saddhiṃ mantesi ``gabbho me paripākaṃ gato, ñātibandhuvirahite  ṭhāne gabbhavuṭṭhānaṃ nāma ubhinnampi amhākaṃ dukkhameva, kulagehameva gacchāmā''ti. so ``sacāhaṃ  gamissāmi, jīvitaṃ me natthī''ti cintetvā ``ajja gacchāma, sve gacchāmā''ti divase  atikkāmesi. sā cintesi ``ayaṃ bālo attano dosamahantatāya gantuṃ na ussahati,  mātāpitaro nāma ekantahitā, ayaṃ gacchatu vā mā vā, mayā gantuṃ vaṭṭatī''ti. sā tasmiṃ gehā  nikkhante gehaparikkhāraṃ paṭisāmetvā attano kulagharaṃ gatabhāvaṃ anantaragehavāsīnaṃ ārocetvā maggaṃ  paṭipajji.<br/><br/>[03] atha so puriso gharaṃ āgato taṃ adisvā paṭivissake pucchitvā ``kulagharaṃ gatā''ti  sutvā vegena anubandhitvā antarāmagge sampāpuṇi. tassāpi tattheva gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. so  ``kiṃ idaṃ bhadde''ti pucchi. ``sāmi, eko putto jāto''ti. ``idāni kiṃ karissāmā''ti?  ``yassatthāya mayaṃ kulagharaṃ gaccheyyāma, taṃ kammaṃ antarāva nipphannaṃ, tattha gantvā kiṃ  karissāma, nivattāmā''ti dvepi ekacittā hutvā nivattiṃsu. tassa ca dārakassa panthe jātattā  ``panthako''ti nāmaṃ akaṃsu ^a^P1.0115^ea^. tassā na cirasseva aparopi gabbho patiṭṭhahi.  sabbaṃ purimanayeneva vitthāretabbaṃ. tassāpi dārakassa panthe jātattā paṭhamajātassa  ``mahāpanthako''ti nāmaṃ ^a^M1.0131^ea^ katvā itarassa ``cūḷapanthako''ti nāmaṃ akaṃsu. te  dvepi dārake gahetvā attano vasanaṭṭhānameva āgatā.<br/><br/>[03] tesaṃ ^a^V1.0122^ea^ tattha vasantānaṃ ayaṃ mahāpanthakadārako aññe dārake ``cūḷapitā  mahāpitā''ti, ``ayyako ayyikā''ti ca vadante sutvā mātaraṃ pucchi ``amma, aññe dārakā  `cūḷapitā mahāpitā'tipi vadanti, `ayyako ayyikā'tipi vadanti, amhākaṃ ñātakā natthī''ti.  ``āma, tāta, tumhākaṃ ettha ñātakā natthi, rājagahanagare pana vo dhanaseṭṭhi nāma ayyako,  tattha tumhākaṃ bahū ñātakā''ti. ``kasmā tattha na gacchatha, ammā''ti? sā attano  agamanakāraṇaṃ puttassa akathetvā puttesu punappunaṃ kathentesu sāmikaṃ āha -- ``ime dārakā maṃ  ativiya kilamenti, kiṃ no mātāpitaro disvā maṃsaṃ khādissanti, ehi dārakānaṃ ayyakakulaṃ  dassessāmā''ti. ``ahaṃ sammukhā bhavituṃ na sakkhissāmi, taṃ pana tattha nayissāmī''ti.  ``sādhu, ayya, yena kenaci upāyena dārakānaṃ ayyakakulameva daṭṭhuṃ vaṭṭatī''ti dvepi janā dārake  ādāya anupubbena rājagahaṃ patvā nagaradvāre ekissā sālāya nivāsaṃ katvā dārakamātā dve dārake  gahetvā āgatabhāvaṃ mātāpitūnaṃ ārocāpesi.<br/><br/>[03] te taṃ sāsanaṃ sutvā ``saṃsāre vicarantānaṃ na putto na dhītā nāma natthi, te amhākaṃ  mahāparādhikā, na sakkā tehi amhākaṃ cakkhupathe ṭhātuṃ, ettakaṃ pana dhanaṃ gahetvā dvepi janā  phāsukaṭṭhānaṃ gantvā jīvantu, dārake pana idha pesentū''ti. seṭṭhidhītā mātāpitūhi pesitaṃ dhanaṃ  gahetvā dārake āgatadūtānaṃyeva hatthe datvā pesesi, dārakā ayyakakule vaḍḍhanti. tesu  cūḷapanthako atidaharo, mahāpanthako pana ayyakena saddhiṃ dasabalassa dhammakathaṃ sotuṃ gacchati.  tassa niccaṃ satthu sammukhā dhammaṃ suṇantassa pabbajjāya cittaṃ nami. so ayyakaṃ āha ``sace  tumhe sampaṭicchatha, ahaṃ pabbajeyya''nti. ``kiṃ vadesi, tāta, mayhaṃ sakalalokassapi pabbajjāto  taveva pabbajjā bhaddikā, sace sakkosi, pabbaja tātā''ti sampaṭicchitvā satthu santikaṃ gato.  satthā ``kiṃ mahāseṭṭhi dārako te laddho''ti. ``āma, bhante ayaṃ dārako mayhaṃ nattā, tumhākaṃ  ^a^P1.0116^ea^ santike pabbajāmīti vadatī''ti āha. satthā aññataraṃ ^a^M1.0132^ea^  piṇḍacārikaṃ bhikkhuṃ ``imaṃ dārakaṃ pabbājehī''ti āṇāpesi. thero tassa tacapañcakakammaṭṭhānaṃ  ācikkhitvā pabbājesi. so bahuṃ buddhavacanaṃ uggaṇhitvā paripuṇṇavasso upasampadaṃ labhi.  upasampanno hutvā yoniso manasikāre kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] so jhānasukhena, maggasukhena, phalasukhena vītināmento cintesi ``sakkā nu kho imaṃ  sukhaṃ cūḷapanthakassa dātu''nti. tato ayyakaseṭṭhissa santikaṃ gantvā ``mahāseṭṭhi sace tumhe  sampaṭicchatha, ahaṃ cūḷapanthakaṃ pabbājeyya''nti āha. ``pabbājetha, bhante''ti. thero  cūḷapanthakadārakaṃ ^a^V1.0123^ea^ pabbājetvā dasasu sīlesu patiṭṭhāpesi. cūḷapanthakasāmaṇero  pabbajitvāva dandho ahosi. <br/><br/>[21] ``padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ, pāto siyā phullamavītagandhaṃ. <br/><br/>[22] aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ, tapantamādiccamivantalikkhe''ti.. (saṃ0 ni0   1.123; a0 ni0  5.195) -- <br/><br/>[25] imaṃ ekagāthaṃ catūhi māsehi gaṇhituṃ nāsakkhi. so kira  kassapasammāsambuddhakāle pabbajitvā paññavā hutvā aññatarassa dandhabhikkhuno uddesaggahaṇakāle  parihāsakeḷiṃ akāsi. so bhikkhu tena parihāsena lajjito neva uddesaṃ gaṇhi, na  sajjhāyamakāsi. tena kammena ayaṃ pabbajitvāva dandho jāto, gahitagahitaṃ padaṃ uparūpari padaṃ  gaṇhantassa nassati. tassa imameva gāthaṃ gahetuṃ vāyamantassa cattāro māsā atikkantā.<br/><br/>[03] atha naṃ mahāpanthako āha ``cūḷapanthaka, tvaṃ imasmiṃ sāsane abhabbo, catūhi māsehi  ekampi gāthaṃ gahetuṃ na sakkosi, pabbajitakiccaṃ pana tvaṃ kathaṃ matthakaṃ pāpessasi, nikkhama  ito''ti vihārā nikkaḍḍhi. cūḷapanthako buddhasāsane sinehena gihibhāvaṃ na pattheti. tasmiñca  kāle mahāpanthako bhattuddesako hoti. jīvako komārabhacco bahuṃ gandhamālaṃ ādāya attano  ambavanaṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā dhammaṃ sutvā uṭṭhāyāsanā dasabalaṃ vanditvā mahāpanthakaṃ  upasaṅkamitvā ``kittakā ^a^M1.0133^ea^, bhante, satthu santike bhikkhū''ti pucchi.  ``pañcamattāni bhikkhusatānī''ti. ``sve, bhante, buddhappamukhāni pañca bhikkhusatāni ādāya  amhākaṃ nivesane bhikkhaṃ gaṇhathā''ti. ``upāsaka, cūḷapanthako nāma bhikkhu dandho  aviruḷhidhammo, taṃ ṭhapetvā sesānaṃ nimantanaṃ sampaṭicchāmī''ti ^a^P1.0117^ea^ thero āha.  taṃ sutvā cūḷapanthako cintesi ``thero ettakānaṃ bhikkhūnaṃ nimantanaṃ sampaṭicchanto maṃ bāhiraṃ  katvā sampaṭicchati, nissaṃsayaṃ mayhaṃ bhātikassa mayi cittaṃ bhinnaṃ bhavissati, kiṃ idāni mayhaṃ  iminā sāsanena, gihī hutvā dānādīni puññāni karonto jīvissāmī''ti.<br/><br/>[03] so punadivase pātova ``gihī bhavissāmī''ti pāyāsi. satthā paccūsakāleyeva lokaṃ  olokento imaṃ kāraṇaṃ disvā paṭhamataraṃ gantvā cūḷapanthakassa gamanamagge dvārakoṭṭhake caṅkamanto  aṭṭhāsi. cūḷapanthako gharaṃ gacchanto satthāraṃ disvā upasaṅkamitvā vandi. atha naṃ satthā  ``kahaṃ pana, tvaṃ cūḷapanthaka, imāya velāya gacchasī''ti āha. bhātā maṃ, bhante, nikkaḍḍhati  ^a^V1.0124^ea^, tenāhaṃ vibbhamituṃ gacchāmīti. cūḷapanthaka, tava pabbajjā nāma mama santakā,  bhātarā nikkaḍḍhito kasmā mama santikaṃ nāgañchi? ehi kiṃ te gihibhāvena, mama santike  bhavissasī''ti bhagavā cūḷapanthakaṃ ādāya gantvā gandhakuṭippamukhe nisīdāpetvā ``cūḷapanthaka,  tvaṃ puratthābhimukho hutvā imaṃ pilotikaṃ `rajoharaṇaṃ rajoharaṇa'nti parimajjanto idheva hohī''ti  iddhiyā abhisaṅkhataṃ parisuddhaṃ pilotikākhaṇḍaṃ datvā kāle ārocite bhikkhusaṅghaparivuto  jīvakassa gehaṃ gantvā paññattāsane nisīdi.<br/><br/>[03] cūḷapanthakopi sūriyaṃ olokento taṃ pilotikākhaṇḍaṃ ``rajoharaṇaṃ rajoharaṇa''nti  parimajjanto nisīdi, tassa taṃ pilotikākhaṇḍaṃ parimajjantassa parimajjantassa kiliṭṭhaṃ ahosi.  tato cintesi ``idaṃ pilotikākhaṇḍaṃ ativiya parisuddhaṃ, imaṃ pana attabhāvaṃ nissāya  purimapakatiṃ vijahitvā evaṃ kiliṭṭhaṃ jātaṃ, aniccā vata saṅkhārā''ti khayavayaṃ paṭṭhapento  vipassanaṃ vaḍḍhesi. satthā ``cūḷapanthakassa cittaṃ vipassanaṃ āruḷha''nti ñatvā ``cūḷapanthaka,  tvaṃ etaṃ pilotikākhaṇḍameva saṃkiliṭṭhaṃ rajorañjitaṃ jātanti mā saññaṃ kari, abbhantare pana te  rāgarajādayo atthi, te harāhī''ti vatvā obhāsaṃ vissajjetvā purato nisinno viya  paññāyamānarūpo hutvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[21] ``rāgo ^a^M1.0134^ea^ rajo na ca pana reṇu vuccati, rāgassetaṃ adhivacanaṃ  rajoti. <br/><br/>[22] etaṃ rajaṃ vippajahitva bhikkhavo, viharanti te vigatarajassa sāsane.. <br/><br/>[21] ``doso ^a^P1.0118^ea^ rajo na ca pana reṇu vuccati, dosassetaṃ adhivacanaṃ  rajoti. <br/><br/>[22] etaṃ rajaṃ vippajahitva bhikkhavo, viharanti te vigatarajassa sāsane.. <br/><br/>[21] ``moho rajo na ca pana reṇu vuccati, mohassetaṃ adhivacanaṃ rajoti. <br/><br/>[22] etaṃ rajaṃ vippajahitva bhikkhavo, viharanti te vigatarajassa sāsane''ti..  (mahāni0 209; cūḷani0 udayamāṇavapucchāniddesa 74).<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne cūḷapanthako saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi, paṭisambhidāhiyevassa  tīṇi piṭakāni āgamaṃsu. so kira pubbe rājā hutvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto nalāṭato sede  muccante parisuddhena sāṭakena nalāṭantaṃ puñchi, sāṭako kiliṭṭho ahosi. so ``imaṃ sarīraṃ  ^a^V1.0125^ea^ nissāya evarūpo parisuddho sāṭako pakatiṃ jahitvā kiliṭṭho jāto, aniccā vata  saṅkhārā''ti aniccasaññaṃ paṭilabhi. tena kāraṇenassa rajoharaṇameva paccayo jāto.<br/><br/>[03] jīvakopi kho komārabhacco dasabalassa dakkhiṇodakaṃ upanāmesi. satthā ``nanu,  jīvaka, vihāre bhikkhū atthī''ti hatthena pattaṃ pidahi. mahāpanthako ``bhante, vihāre natthi  bhikkhū''ti āha. satthā ``atthi jīvakā''ti āha. jīvako ``tena hi, bhaṇe, gaccha,  vihāre bhikkhūnaṃ atthibhāvaṃ vā natthibhāvaṃ vā jānāhī''ti purisaṃ pesesi. tasmiṃ khaṇe  cūḷapanthako ``mayhaṃ bhātiko `vihāre bhikkhū natthī'ti bhaṇati, vihāre bhikkhūnaṃ atthibhāvamassa  pakāsessāmī''ti sakalaṃ ambavanaṃ bhikkhūnaṃyeva pūresi. ekacce bhikkhū cīvarakammaṃ karonti,  ekacce rajanakammaṃ, ekacce sajjhāyaṃ karontīti evaṃ aññamaññaṃ asadisaṃ bhikkhusahassaṃ māpesi.  so puriso vihāre bahū bhikkhū disvā nivattitvā ``ayya ^a^M1.0135^ea^, sakalaṃ ambavanaṃ  bhikkhūhi paripuṇṇa''nti jīvakassa ārocesi. theropi kho tattheva -- <br/><br/>[21] ``sahassakkhattumattānaṃ, nimminitvāna panthako. <br/><br/>[22] nisīdambavane ramme, yāva kālappavedanā''ti.. (theragā0 563).<br/><br/>[03] atha satthā taṃ purisaṃ āha -- ``vihāraṃ gantvā `satthā cūḷapanthakaṃ nāma pakkosatī'ti  vadehī''ti. tena gantvā tathāvutte ``ahaṃ cūḷapanthako, ahaṃ cūḷapanthako''ti mukhasahassaṃ uṭṭhahi.  puriso gantvā ``sabbepi kira te, bhante, cūḷapanthakāyeva nāmā''ti āha. tena hi tvaṃ gantvā  yo paṭhamaṃ ``ahaṃ cūḷapanthako''ti vadati, taṃ ^a^P1.0119^ea^ hatthe gaṇha, avasesā  antaradhāyissantīti. so tathā akāsi, tāvadeva sahassamattā bhikkhū antaradhāyiṃsu. thero  tena purisena saddhiṃ agamāsi. satthā bhattakiccapariyosāne jīvakaṃ āmantesi ``jīvaka,  cūḷapanthakassa pattaṃ gaṇha, ayaṃ te anumodanaṃ karissatī''ti. jīvako tathā akāsi. thero  sīhanādaṃ nadanto taruṇasīho viya tīṇi piṭakāni saṃkhobhetvā anumodanaṃ akāsi.<br/><br/>[03] satthā uṭṭhāyāsanā bhikkhusaṅghaparivāro vihāraṃ gantvā bhikkhūhi vatte dassite uṭṭhāyāsanā  gandhakuṭippamukhe ṭhatvā bhikkhusaṅghassa sugatovādaṃ datvā kammaṭṭhānaṃ kathetvā bhikkhusaṅghaṃ  uyyojetvā surabhigandhavāsitaṃ gandhakuṭiṃ pavisitvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ upagato. atha  sāyanhasamaye dhammasabhāyaṃ bhikkhū ito cito ca samosaritvā rattakambalasāṇiṃ parikkhipantā  ^a^V1.0126^ea^ viya nisīditvā satthu guṇakathaṃ ārabhiṃsu ``āvuso, mahāpanthako cūḷapanthakassa  ajjhāsayaṃ ajānanto `catūhi māsehi ekagāthaṃ gaṇhituṃ na sakkoti, dandho aya'nti vihārā  nikkaḍḍhi, sammāsambuddho pana attano anuttaradhammarājatāya ekasmiṃyevassa antarabhatte saha  paṭisambhidāhi arahattaṃ adāsi, tīṇi piṭakāni paṭisambhidāhiyeva āgatāni, aho buddhānaṃ balaṃ  nāma mahanta''nti.<br/><br/>[03] atha bhagavā dhammasabhāyaṃ imaṃ kathāpavattiṃ ñatvā ``ajja mayā gantuṃ vaṭṭatī''ti buddhaseyyāya  uṭṭhāya surattadupaṭṭaṃ nivāsetvā vijjulataṃ viya kāyabandhanaṃ ^a^M1.0136^ea^ bandhitvā  rattakambalasadisaṃ sugatamahācīvaraṃ pārupitvā surabhigandhakuṭito nikkhamma mattavāraṇo viya  sīhavikkantavilāsena vijambhamāno sīho viya anantāya buddhalīlāya dhammasabhaṃ gantvā  alaṅkatamaṇḍapamajjhe supaññattavarabuddhāsanaṃ abhiruyha chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjento aṇṇavakucchiṃ  obhāsayamāno yugandharamatthake bālasūriyo viya āsanamajjhe nisīdi. sammāsambuddhe pana  āgatamatte bhikkhusaṅgho kathaṃ pacchinditvā tuṇhī ahosi.<br/><br/>[03] satthā mudukena mettacittena parisaṃ oloketvā ``ayaṃ parisā ativiya sobhati, ekassapi  hatthakukkuccaṃ vā pādakukkuccaṃ vā ukkāsitasaddo vā khipitasaddo vā natthi, sabbepime buddhagāravena  sagāravā buddhatejena tajjitā mayi āyukappampi akathetvā nisinne paṭhamaṃ kathaṃ samuṭṭhāpetvā na  kathessanti, kathāsamuṭṭhāpanavattaṃ nāma mayāva jānitabbaṃ, ahameva paṭhamaṃ kathessāmī''ti madhurena  brahmassarena bhikkhū āmantetvā ``kāya nuttha, bhikkhave ^a^P1.0120^ea^, etarahi kathāya  sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā''ti āha. bhante, na mayaṃ imasmiṃ ṭhāne  nisinnā aññaṃ tiracchānakathaṃ kathema, tumhākaṃyeva pana guṇe vaṇṇayamānā nisinnāmha ``āvuso  mahāpanthako cūḷapanthakassa ajjhāsayaṃ ajānanto `catūhi māsehi ekaṃ gāthaṃ gaṇhituṃ na sakkoti,  dandho aya'nti vihārā nikkaḍḍhi, sammāsambuddho pana anuttaradhammarājatāya ekasmiṃyevassa  antarabhatte saha paṭisambhidāhi arahattaṃ adāsi, aho buddhānaṃ balaṃ nāma mahanta''nti. satthā  bhikkhūnaṃ kathaṃ sutvā ``bhikkhave, cūḷapanthako maṃ nissāya idāni tāva dhammesu dhammamahantataṃ  patto, pubbe pana maṃ nissāya bhogesupi bhogamahantataṃ pāpuṇī''ti āha. bhikkhū tassatthassa  āvibhāvatthaṃ bhagavantaṃ yāciṃsu. bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi.<br/><br/>[03] atīte kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā  vayappatto ^a^V1.0127^ea^ seṭṭhiṭṭhānaṃ labhitvā cūḷaseṭṭhi nāma ahosi, so paṇḍito byatto  sabbanimittāni jānāti. so ekadivasaṃ rājupaṭṭhānaṃ gacchanto antaravīthiyaṃ matamūsikaṃ disvā  taṅkhaṇaññeva nakkhattaṃ ^a^M1.0137^ea^ samānetvā idamāha ``sakkā cakkhumatā kulaputtena imaṃ  undūraṃ gahetvā puttadārabharaṇañca kātuṃ kammante ca payojetu''nti? aññataro duggatakulaputto taṃ  seṭṭhissa vacanaṃ sutvā ``nāyaṃ ajānitvā kathessatī''ti taṃ mūsikaṃ gahetvā ekasmiṃ āpaṇe  biḷālassatthāya vikkiṇitvā kākaṇikaṃ labhitvā tāya kākaṇikāya phāṇitaṃ gahetvā ekena ghaṭena  pānīyaṃ gaṇhi. so araññato āgacchante mālākāre disvā thokaṃ thokaṃ phāṇitakhaṇḍaṃ datvā  uḷuṅkena pānīyaṃ adāsi, te cassa ekekaṃ pupphamuṭṭhiṃ adaṃsu. so tena pupphamūlena punadivasepi  phāṇitañca pānīyaghaṭañca gahetvā pupphārāmameva gato. tassa taṃ divasaṃ mālākārā aḍḍhocitake  pupphagacche datvā agamaṃsu. so na cirasseva iminā upāyena aṭṭha kahāpaṇe labhi.<br/><br/>[03] puna ekasmiṃ vātavuṭṭhidivase rājuyyāne bahū sukkhadaṇḍakā ca sākhā ca palāsañca vātena  pātitaṃ hoti, uyyānapālo chaḍḍetuṃ upāyaṃ na passati ^a^P1.0121^ea^. so tattha gantvā  ``sace imāni dārupaṇṇāni mayhaṃ dassasi, ahaṃ te imāni sabbāni nīharissāmī''ti  uyyānapālaṃ āha, so ``gaṇha ayyā''ti sampaṭicchi. cūḷantevāsiko dārakānaṃ kīḷanamaṇḍalaṃ  gantvā phāṇitaṃ datvā muhuttena sabbāni dārupaṇṇāni nīharāpetvā uyyānadvāre rāsiṃ kāresi.  tadā rājakumbhakāro rājakule bhājanānaṃ pacanatthāya dārūni pariyesamāno uyyānadvāre tāni  disvā tassa hatthato kiṇitvā gaṇhi. taṃ divasaṃ cūḷantevāsiko dāruvikkayena soḷasa kahāpaṇe  cāṭiādīni ca pañca bhājanāni labhi.<br/><br/>[03] so catuvīsatiyā kahāpaṇesu jātesu ``atthi ayaṃ upāyo mayha''nti nagaradvārato avidūre  ṭhāne ekaṃ pānīyacāṭiṃ ṭhapetvā pañcasate tiṇahārake pānīyena upaṭṭhahi. te āhaṃsu ``samma, tvaṃ  amhākaṃ bahūpakāro, kiṃ te karomā''ti? so ``mayhaṃ kicce uppanne karissathā''ti vatvā ito  cito ca vicaranto thalapathakammikena ca jalapathakammikena ca saddhiṃ mittasanthavaṃ akāsi.  tassa thalapathakammiko ``sve imaṃ nagaraṃ assavāṇijako pañca assasatāni gahetvā  āgamissatī''ti ācikkhi. so tassa vacanaṃ sutvā tiṇahārake āha ``ajja mayhaṃ ekekaṃ  tiṇakalāpaṃ detha, mayā ca tiṇe avikkiṇite attano tiṇaṃ mā vikkiṇathā''ti. te ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā ^a^M1.0138^ea^ pañca tiṇakalāpasatāni āharitvā tassa ^a^V1.0128^ea^ ghare  pāpayiṃsu. assavāṇijo sakalanagare assānaṃ gocaraṃ alabhitvā tassa sahassaṃ datvā taṃ tiṇaṃ  gaṇhi.<br/><br/>[03] tato katipāhaccayenassa jalapathakammiko sahāyako ārocesi ``paṭṭanamhi mahānāvā  āgatā''ti. so ``atthi ayaṃ upāyo''ti aṭṭhahi kahāpaṇehi sabbaparivārasampannaṃ tāvakālikaṃ  rathaṃ gahetvā mahantena yasena nāvāpaṭṭanaṃ gantvā ekaṃ aṅgulimuddikaṃ nāvikassa saccakāraṃ datvā  avidūre ṭhāne sāṇiyā parikkhipāpetvā nisinno purise āṇāpesi ``bāhirato vāṇijesu  āgatesu tatiyena paṭihārena maṃ ārocethā''ti ^a^P1.0122^ea^. ``nāvā āgatā''ti sutvā  bārāṇasito satamattā vāṇijā ``bhaṇḍaṃ gaṇhāmā''ti āgamiṃsu. bhaṇḍaṃ tumhe na labhissatha,  asukaṭṭhāne nāma mahāvāṇijena saccakāro dinnoti. te taṃ sutvā tassa santikaṃ āgatā.  pādamūlikapurisā purimasaññāvasena tatiyena paṭihārena tesaṃ āgatabhāvaṃ ārocesuṃ. te satamattā  vāṇijā ekekaṃ sahassaṃ datvā tena saddhiṃ nāvāya pattikā hutvā puna ekekaṃ sahassaṃ datvā pattiṃ  vissajjāpetvā bhaṇḍaṃ attano santakamakaṃsu.<br/><br/>[03] cūḷantevāsiko dve satasahassāni gaṇhitvā bārāṇasiṃ āgantvā ``kataññunā me bhavituṃ  vaṭṭatī''ti ekaṃ satasahassaṃ gāhāpetvā cūḷaseṭṭhissa samīpaṃ gato. atha naṃ seṭṭhi ``kiṃ te, tāta,  katvā idaṃ dhanaṃ laddha''nti pucchi. so ``tumhehi kathitaupāye ṭhatvā catumāsambhantareyeva  laddha''nti matamūsikaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ vatthuṃ kathesi. cūḷaseṭṭhi tassa vacanaṃ sutvā ``idāni  evarūpaṃ dārakaṃ mama santakaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti vayappattaṃ attano dhītaraṃ datvā sakalakuṭumbassa  sāmikaṃ akāsi. so seṭṭhino accayena tasmiṃ nagare seṭṭhiṭṭhānaṃ labhi. bodhisattopi yathākammaṃ  agamāsi.<br/><br/>[03] sammāsambuddhopi imaṃ dhammadesanaṃ kathetvā abhisambuddhova imaṃ gāthaṃ kathesi -- <br/><br/>[40] 4^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo. <br/><br/>[22] samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhama''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0139^ea^ ^b^appakenapī^eb^ti thokenapi parittakenapi. ^b^medhāvī^eb^ti  paññavā. ^b^pābhatenā^eb^ti bhaṇḍamūlena. ^b^vicakkhaṇo^eb^ti vohārakusalo. ^b^samuṭṭhāpeti  attāna^eb^nti mahantaṃ dhanañca yasañca uppādetvā tattha attānaṃ saṇṭhāpeti patiṭṭhāpeti. yathā kiṃ?  ^b^aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ,^eb^ yathā paṇḍitapuriso ^a^V1.0129^ea^ parittaṃ aggiṃ anukkamena  gomayacuṇṇādīni pakkhipitvā mukhavātena dhamanto samuṭṭhāpeti vaḍḍheti mahantaṃ aggikkhandhaṃ  karoti, evameva paṇḍito thokampi pābhataṃ labhitvā nānāupāyehi payojetvā dhanañca yasañca  vaḍḍheti ^a^P1.0123^ea^, vaḍḍhetvā ca pana tattha attānaṃ patiṭṭhāpeti, tāya eva vā pana  dhanayasamahantatāya attānaṃ samuṭṭhāpeti, abhiññātaṃ pākaṭaṃ karotīti attho.<br/><br/>[03] iti bhagavā ``bhikkhave, cūḷapanthako maṃ nissāya idāni dhammesu dhammamahantataṃ patto,  pubbe pana bhogesupi bhogamahantataṃ pāpuṇī''ti evaṃ imaṃ dhammadesanaṃ dassetvā dve vatthūni kathetvā  anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā cūḷantevāsiko cūḷapanthako ahosi, cūḷakaseṭṭhi  pana ahameva ahosi''nti desanaṃ niṭṭhāpesi. <br/><br/>[06] cūḷaseṭṭhijātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 10
title: vaṇṇupathajātakavaṇṇanā^serivavāṇijajātakavaṇṇanā^cūḷaseṭṭhijātakavaṇṇanā^taṇḍulanāḷijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^kimagghati taṇḍulanāḷikā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto lāludāyittheraṃ ārabbha  kathesi. tasmiṃ samaye āyasmā dabbo mallaputto saṅghassa bhattuddesako hoti. tasmiṃ pātova  salākabhattāni uddisamāne lāludāyittherassa kadāci varabhattaṃ pāpuṇāti, kadāci lāmakabhattaṃ.  so lāmakabhattassa pattadivase salākaggaṃ ākulaṃ karoti, ``kiṃ dabbova salākaṃ dātuṃ jānāti,  amhe na jānāmā''ti vadati. tasmiṃ salākaggaṃ ākulaṃ karonte ``handa dāni tvameva salākaṃ  dehī''ti salākapacchiṃ adaṃsu. tato paṭṭhāya so saṅghassa salākaṃ adāsi. dento ca pana  ``idaṃ varabhatta''nti vā ``lāmakabhatta''nti vā ``asukavassagge varabhatta''nti vā  ``asukavassagge lāmakabhatta''nti vā na jānāti, ṭhitikaṃ karontopi ``asukavassagge  ṭhitikā''ti na ^a^M1.0140^ea^ sallakkheti. bhikkhūnaṃ ṭhitavelāya ``imasmiṃ ṭhāne ayaṃ  ṭhitikā ṭhitā, imasmiṃ ṭhāne aya''nti bhūmiyaṃ vā bhittiyaṃ vā lekhaṃ kaḍḍhati. punadivase  salākagge bhikkhū mandatarā vā honti bahutarā vā, tesu mandataresu lekhā heṭṭhā hoti, bahutaresu  upari. so ṭhitikaṃ ajānanto lekhāsaññāya salākaṃ deti.<br/><br/>[03] atha naṃ bhikkhū ``āvuso, udāyi, lekhā nāma heṭṭhā vā hoti upari vā, varabhattaṃ pana  asukavassagge ṭhitaṃ, lāmakabhattaṃ asukavassagge''ti āhaṃsu. so bhikkhū paṭippharanto ``yadi  ^a^V1.0130^ea^ evaṃ ayaṃ lekhā kasmā evaṃ ṭhitā, kiṃ ahaṃ tumhākaṃ saddahāmi, imissā lekhāya  saddahāmī''ti vadati. atha naṃ daharā ca sāmaṇerā ca ``āvuso lāludāyi ^a^P1.0124^ea^  tayi salākaṃ dente bhikkhū lābhena parihāyanti, na tvaṃ dātuṃ anucchaviko, gaccha ito''ti  salākaggato nikkaḍḍhiṃsu. tasmiṃ khaṇe salākagge mahantaṃ kolāhalaṃ ahosi. taṃ sutvā satthā  ānandattheraṃ pucchi ``ānanda, salākagge mahantaṃ kolāhalaṃ, kiṃ saddo nāmeso''ti. thero  tathāgatassa tamatthaṃ ārocesi. ``ānanda, na idāneva lāludāyi attano bālatāya paresaṃ  lābhahāniṃ karoti, pubbepi akāsiyevā''ti āha. thero tassatthassa āvibhāvatthaṃ bhagavantaṃ yāci.  bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi.<br/><br/>[03] atīte kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ brahmadatto rājā ahosi. tadā amhākaṃ bodhisatto tassa  agghāpaniko ahosi. hatthiassādīni ceva maṇisuvaṇṇādīni ca agghāpesi, agghāpetvā  bhaṇḍasāmikānaṃ bhaṇḍānurūpameva mūlaṃ dāpesi. rājā pana luddho hoti, so lobhapakatitāya evaṃ  cintesi ``ayaṃ agghāpaniko evaṃ agghāpento na cirasseva mama gehe dhanaṃ parikkhayaṃ gamessati,  aññaṃ agghāpanikaṃ karissāmī''ti. so sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā rājaṅgaṇaṃ olokento ekaṃ  gāmikamanussaṃ lolabālaṃ rājaṅgaṇena gacchantaṃ disvā ``esa mayhaṃ agghāpanikakammaṃ kātuṃ  sakkhissatī''ti taṃ pakkosāpetvā ``sakkhissasi, bhaṇe, amhākaṃ agghāpanikakammaṃ kātu''nti  āha. sakkhissāmi, devāti. rājā attano dhanarakkhaṇatthāya taṃ bālaṃ agghāpanikakamme  ṭhapesi. tato paṭṭhāya so bālo hatthiassādīni agghāpento agghaṃ hāpetvā ^a^M1.0141^ea^  yathāruciyā katheti. tassa ṭhānantare ṭhitattā yaṃ so katheti, tameva mūlaṃ hoti.<br/><br/>[03] tasmiṃ kāle uttarāpathato eko assavāṇijo pañca assasatāni ānesi. rājā taṃ  purisaṃ pakkosāpetvā asse agghāpesi. so pañcannaṃ assasatānaṃ ekaṃ taṇḍulanāḷikaṃ agghamakāsi.  katvā ca pana ``assavāṇijassa ekaṃ taṇḍulanāḷikaṃ dethā''ti vatvā asse assasālāyaṃ  ^a^P1.0125^ea^ saṇṭhāpesi. assavāṇijo porāṇāgghāpanikassa santikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ  ārocetvā ``idāni kiṃ kattabba''nti pucchi. so āha ``tassa purisassa lañjaṃ datvā evaṃ  pucchatha `amhākaṃ tāva assā ekaṃ taṇḍulanāḷikaṃ agghantīti ñātametaṃ, tumhe pana nissāya  taṇḍulanāḷiyā agghaṃ jānitukāmamhā, sakkhissatha no rañño santike ṭhatvā sā taṇḍulanāḷikā  idaṃ nāma agghatīti vattu'nti, sace sakkomīti vadati, taṃ gahetvā rañño santikaṃ gacchatha,  ahampi tattha āgamissāmī''ti. <br/><br/>[01] assavāṇijo ^a^V1.0131^ea^ ``sādhū''ti bodhisattassa vacanaṃ sampaṭicchitvā  agghāpanikassa lañjaṃ datvā tamatthaṃ ārocesi. so lañjaṃ labhitvāva ``sakkhissāmi  taṇḍulanāḷiṃ agghāpetu''nti. ``tena hi gacchāma rājakula''nti taṃ ādāya rañño santikaṃ  agamāsi. bodhisattopi aññepi bahū amaccā agamiṃsu. assavāṇijo rājānaṃ vanditvā āha  -- ``deva, pañcannaṃ assasatānaṃ ekaṃ taṇḍulanāḷiṃ agghanakabhāvaṃ jānāma, sā pana taṇḍulanāḷi  kiṃ agghatīti agghāpanikaṃ pucchatha devā''ti. rājā taṃ pavattiṃ ajānanto ``ambho  agghāpanika, pañca assasatāni kiṃ agghantī''ti pucchi. taṇḍulanāḷiṃ, devāti. ``hotu,  bhaṇe, assā tāva taṇḍulanāḷiṃ agghantu. sā pana kiṃ agghati taṇḍulanāḷikā''ti pucchi. so  bālapuriso ``bārāṇasiṃ santarabāhiraṃ agghati taṇḍulanāḷikā''ti āha. so kira pubbe  rājānaṃ anuvattanto ekaṃ taṇḍulanāḷiṃ assānaṃ agghamakāsi. puna vāṇijassa hatthato lañjaṃ  labhitvā tassā taṇḍulanāḷikāya bārāṇasiṃ santarabāhiraṃ agghamakāsi. tadā pana bārāṇasiyā  pākāraparikkhepo dvādasayojaniko hoti. idamassa antaraṃ, bāhiraṃ pana tiyojanasatikaṃ raṭṭhaṃ.  iti so bālo ^a^M1.0142^ea^ evaṃ mahantaṃ bārāṇasiṃ santarabāhiraṃ taṇḍulanāḷikāya  agghamakāsi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā amaccā pāṇiṃ ^a^P1.0126^ea^ paharitvā hasamānā ``mayaṃ pubbe pathaviñca  rajjañca anagghanti saññino ahumha, evaṃ mahantaṃ kira sarājakaṃ bārāṇasirajjaṃ taṇḍulanāḷimattaṃ  agghati, aho agghāpanikassa ñāṇasampadā. kahaṃ ettakaṃ kālaṃ ayaṃ agghāpaniko vihāsi,  amhākaṃ rañño eva anucchaviko''ti parihāsaṃ akaṃsu -- <br/><br/>[40] 5^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kimagghati taṇḍulanāḷikāyaṃ, assāna mūlāya vadehi rāja. <br/><br/>[22] bārāṇasiṃ santarabāhiraṃ, ayamagghati taṇḍulanāḷikā''ti..<br/><br/>[03] tasmiṃ kāle rājā lajjito taṃ bālaṃ nikkaḍḍhāpetvā bodhisattasseva agghāpanikaṭṭhānaṃ adāsi.  bodhisattopi yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi ``tadā gāmikabālāgghāpaniko lāludāyī ahosi, paṇḍitāgghāpaniko pana ahameva  ahosi''nti desanaṃ niṭṭhāpesi. <br/><br/>[06] taṇḍulanāḷijātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 11
title: serivavāṇijajātakavaṇṇanā^cūḷaseṭṭhijātakavaṇṇanā^taṇḍulanāḷijātakavaṇṇanā^devadhammajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^hiriottappasampannā^eb^ti ^a^V1.0132^ea^ idaṃ bhagavā jetavane viharanto aññataraṃ  bahubhaṇḍikaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. sāvatthivāsī kireko kuṭumbiko bhariyāya kālakatāya  pabbaji. so pabbajanto attano pariveṇañca aggisālañca bhaṇḍagabbhañca kāretvā bhaṇḍagabbhaṃ  sappitaṇḍulādīhi pūretvā pabbaji. pabbajitvā ca pana attano dāse pakkosāpetvā yathārucitaṃ  āhāraṃ pacāpetvā bhuñjati, bahuparikkhāro ca ahosi ^a^M1.0143^ea^, rattiṃ aññaṃ  nivāsanapārupanaṃ hoti, divā aññaṃ. vihārapaccante vasati. tassekadivasaṃ  cīvarapaccattharaṇādīni nīharitvā pariveṇe pattharitvā sukkhāpentassa sambahulā jānapadā bhikkhū  senāsanacārikaṃ āhiṇḍantā pariveṇaṃ gantvā cīvarādīni disvā ``kassimānī''ti pucchiṃsu.  so ``mayhaṃ, āvuso''ti āha. ``āvuso, idampi cīvaraṃ, idampi nivāsanaṃ, idampi  paccattharaṇaṃ, sabbaṃ tuyhamevā''ti? ``āma mayhamevā''ti. ``āvuso bhagavatā tīṇi cīvarāni  anuññātāni, tvaṃ evaṃ appicchassa buddhassa sāsane pabbajitvā evaṃ bahuparikkhāro jāto, ehi  taṃ dasabalassa santikaṃ nessāmā''ti taṃ ādāya satthu santikaṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] satthā disvāva ``kiṃ nu kho, bhikkhave ^a^P1.0127^ea^, anicchamānakaṃyeva bhikkhuṃ  gaṇhitvā āgatatthā''ti āha. ``bhante, ayaṃ bhikkhu bahubhaṇḍo bahuparikkhāro''ti. ``saccaṃ  kira tvaṃ bhikkhu bahubhaṇḍo''ti? ``saccaṃ, bhagavā''ti. ``kasmā pana tvaṃ bhikkhu bahubhaṇḍo  jāto''? ``nanu ahaṃ appicchatāya santuṭṭhitāya pavivekassa vīriyārambhassa vaṇṇaṃ vadāmī''ti.  so satthu vacanaṃ sutvā kupito ``iminā dāni nīhārena carissāmī''ti pārupanaṃ chaḍḍetvā  parisamajjhe ekacīvaro aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ satthā upatthambhayamāno ``nanu tvaṃ bhikkhu pubbe hirottappagavesako  dakarakkhasakālepi hirottappaṃ gavesamāno dvādasa saṃvaccharāni vihāsi, atha kasmā idāni evaṃ  garuke buddhasāsane pabbajitvā catuparisamajjhe pārupanaṃ chaḍḍetvā hirottappaṃ pahāya ṭhitosī''ti?  so satthu vacanaṃ sutvā hirottappaṃ paccupaṭṭhāpetvā taṃ cīvaraṃ pārupitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ  nisīdi. bhikkhū tassatthassa āvibhāvatthaṃ bhagavantaṃ yāciṃsu, bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ  kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi.<br/><br/>[03] atīte kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ brahmadatto nāma rājā ahosi. tadā bodhisatto tassa  aggamahesiyā ^a^V1.0133^ea^ kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. tassa nāmaggahaṇadivase  ``mahisāsakumāro''ti nāmaṃ akaṃsu. tassa ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle rañño  aññopi putto jāto, tassa ``candakumāro''ti nāmaṃ akaṃsu. tassa pana ādhāvitvā  paridhāvitvā vicaraṇakāle bodhisattassa mātā kālamakāsi, rājā aññaṃ ^a^M1.0144^ea^  aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. sā rañño piyā ahosi manāpā, sāpi saṃvāsamanvāya ekaṃ puttaṃ  vijāyi, ``sūriyakumāro''tissa nāmaṃ akaṃsu. rājā puttaṃ disvā tuṭṭhacitto ``bhadde, puttassa te  varaṃ dammī''ti āha. devī, varaṃ icchitakāle gahetabbaṃ katvā ṭhapesi. sā putte vayappatte  rājānaṃ āha -- ``devena mayhaṃ puttassa jātakāle varo dinno, puttassa me rajjaṃ dehī''ti.  rājā ``mayhaṃ dve puttā aggikkhandhā viya jalamānā vicaranti, na sakkā tava puttassa rajjaṃ  dātu''nti paṭikkhipitvāpi taṃ punappunaṃ yācamānameva disvā ``ayaṃ mayhaṃ ^a^P1.0128^ea^  puttānaṃ pāpakampi cinteyyā''ti putte pakkosāpetvā āha -- ``tātā, ahaṃ sūriyakumārassa  jātakāle varaṃ adāsiṃ. idānissa mātā rajjaṃ yācati, ahaṃ tassa na dātukāmo, mātugāmo  nāma pāpo, tumhākaṃ pāpakampi cinteyya, tumhe araññaṃ pavisitvā mama accayena kulasantake nagare  rajjaṃ kareyyāthā''ti roditvā kanditvā sīse cumbitvā uyyojesi. te pitaraṃ vanditvā pāsādā  otarante rājaṅgaṇe kīḷamāno sūriyakumāro disvā taṃ kāraṇaṃ ñatvā ``ahampi bhātikehi saddhiṃ  gamissāmī''ti tehi saddhiṃyeva nikkhami. te himavantaṃ pavisiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^M1.0145^ea^ maggā okkamma rukkhamūle nisīditvā sūriyakumāraṃ  āmantesi ``tāta sūriyakumāra, etaṃ saraṃ gantvā nhatvā ca pivitvā ca paduminipaṇṇehi  amhākampi pānīyaṃ ānehī''ti. taṃ pana saraṃ vessavaṇassa santikā ekena dakarakkhasena laddhaṃ  hoti, vessavaṇo ca taṃ āha -- ``ṭhapetvā devadhammajānanake ye aññe imaṃ saraṃ otaranti, te  khādituṃ labhasi. anotiṇṇe na labhasī''ti. tato paṭṭhāya so rakkhaso ye taṃ saraṃ otaranti,  te devadhamme pucchitvā ye na jānanti, te khādati. atha kho sūriyakumāro taṃ saraṃ gantvā  avīmaṃsitvāva otari. atha naṃ so rakkhaso gahetvā ``devadhamme jānāsī''ti pucchi. so  ``devadhammā nāma candimasūriyā''ti āha. atha naṃ ``tvaṃ devadhamme na jānāsī''ti vatvā  udakaṃ pavesetvā attano vasanaṭṭhāne ṭhapesi. bodhisattopi taṃ aticirāyantaṃ disvā candakumāraṃ  pesesi. rakkhaso tampi gahetvā ``devadhamme jānāsī''ti pucchi. ``āma jānāmi, devadhammā  nāma catasso disā''ti. rakkhaso ``na tvaṃ devadhamme jānāsī''ti tampi gahetvā tattheva  ṭhapesi.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V1.0134^ea^ tasmimpi cirāyante ``ekena antarāyena bhavitabba''nti sayaṃ  tattha gantvā dvinnampi otaraṇapadavaḷañjaṃ ^a^P1.0129^ea^ disvā ``rakkhasapariggahitena iminā  sarena bhavitabba''nti khaggaṃ sannayhitvā dhanuṃ gahetvā aṭṭhāsi. dakarakkhaso bodhisattaṃ udakaṃ  anotarantaṃ disvā vanakammikapuriso viya hutvā bodhisattaṃ āha -- ``bho, purisa, tvaṃ  maggakilanto kasmā imaṃ saraṃ otaritvā nhatvā pivitvā bhisamuḷālaṃ khāditvā pupphāni  piḷandhitvā yathāsukhaṃ na gacchasī''ti? bodhisatto taṃ disvā ``eso yakkho bhavissatī''ti  ñatvā ``tayā me bhātikā gahitā''ti āha. ``āma, gahitā''ti. ``kiṃ kāraṇā''ti?  ``ahaṃ imaṃ saraṃ otiṇṇake labhāmī''ti. ``kiṃ pana sabbeva labhasī''ti? ``ye devadhamme  jānanti, te ṭhapetvā avasese labhāmī''ti. ``atthi pana te devadhammehi attho''ti? ``āma,  atthī''ti. ``yadi evaṃ ahaṃ te devadhamme kathessāmī''ti. ``tena hi kathehi, ahaṃ devadhamme  suṇissāmī''ti. bodhisatto āha ``ahaṃ devadhamme katheyyaṃ, kiliṭṭhagatto panamhī''ti. yakkho  bodhisattaṃ nhāpetvā bhojanaṃ bhojetvā pānīyaṃ pāyetvā pupphāni piḷandhāpetvā gandhehi vilimpāpetvā  alaṅkatamaṇḍapamajjhe pallaṅkaṃ attharitvā adāsi.<br/><br/>[03] bodhisatto āsane nisīditvā yakkhaṃ pādamūle nisīdāpetvā ``tena hi ohitasoto  sakkaccaṃ devadhamme suṇāhī''ti imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 6^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hiriottappasampannā, sukkadhammasamāhitā. <br/><br/>[22] santo sappurisā loke, devadhammāti vuccare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^hiriottappasampannā^eb^ti hiriyā ca ottappena ca samannāgatā. tesu  kāyaduccaritādīhi hiriyatīti hirī, lajjāyetaṃ adhivacanaṃ. tehiyeva ottappatīti ottappaṃ,  pāpato ubbegassetaṃ adhivacanaṃ. tattha ajjhattasamuṭṭhānā hirī, bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ.  attādhipateyyā hirī, lokādhipateyyaṃ ottappaṃ. lajjāsabhāvasaṇṭhitā hirī, bhayasabhāvasaṇṭhitaṃ  ottappaṃ. sappatissavalakkhaṇā hirī, vajjabhīrukabhayadassāvilakkhaṇaṃ ottappaṃ.<br/><br/>[03] tattha ajjhattasamuṭṭhānaṃ hiriṃ catūhi kāraṇehi samuṭṭhāpeti -- jātiṃ paccavekkhitvā vayaṃ  paccavekkhitvā ^a^P1.0130^ea^ sūrabhāvaṃ paccavekkhitvā bāhusaccaṃ paccavekkhitvā ^a^M1.0146^ea^.  kathaṃ? ``pāpakaraṇaṃ nāmetaṃ na jātisampannānaṃ kammaṃ, hīnajaccānaṃ kevaṭṭādīnaṃ  kammaṃ, mādisassa jātisampannassa idaṃ kammaṃ kātuṃ na yutta''nti evaṃ tāva jātiṃ paccavekkhitvā  pāṇātipātādipāpaṃ akaronto ^a^V1.0135^ea^ hiriṃ samuṭṭhāpeti. tathā ``pāpakaraṇaṃ nāmetaṃ daharehi  kattabbaṃ kammaṃ, mādisassa vaye ṭhitassa idaṃ kammaṃ kātuṃ na yutta''nti evaṃ vayaṃ paccavekkhitvā  pāṇātipātādipāpaṃ akaronto hiriṃ samuṭṭhāpeti. tathā ``pāpakammaṃ nāmetaṃ dubbalajātikānaṃ  kammaṃ, mādisassa sūrabhāvasampannassa idaṃ kammaṃ kātuṃ na yutta''nti evaṃ sūrabhāvaṃ paccavekkhitvā  pāṇātipātādipāpaṃ akaronto hiriṃ samuṭṭhāpeti. tathā ``pāpakammaṃ nāmetaṃ andhabālānaṃ kammaṃ, na  paṇḍitānaṃ, mādisassa paṇḍitassa bahussutassa idaṃ kammaṃ kātuṃ na yutta''nti evaṃ bāhusaccaṃ  paccavekkhitvā pāṇātipātādipāpaṃ akaronto hiriṃ samuṭṭhāpeti. evaṃ ajjhattasamuṭṭhānaṃ hiriṃ catūhi  kāraṇehi samuṭṭhāpeti. samuṭṭhāpetvā ca pana attano citte hiriṃ pavesetvā pāpakammaṃ na karoti.  evaṃ hirī ajjhattasamuṭṭhānā nāma hoti.<br/><br/>[03] kathaṃ ottappaṃ bahiddhāsamuṭṭhānaṃ nāma? ``sace tvaṃ pāpakammaṃ karissasi, catūsu parisāsu  garahappatto bhavissasi. <br/><br/>[21] ``garahissanti taṃ viññū, asuciṃ nāgariko yathā. <br/><br/>[22] vajjito sīlavantehi, kathaṃ bhikkhu karissasī''ti.. (dha0 sa0 aṭṭha0 1  balarāsivaṇṇanā) -- <br/><br/>[25] evaṃ paccavekkhanto hi bahiddhāsamuṭṭhitena ottappena pāpakammaṃ na karoti. evaṃ  ottappaṃ bahiddhāsamuṭṭhānaṃ nāma hoti.<br/><br/>[03] kathaṃ hirī attādhipateyyā nāma? idhekacco kulaputto attānaṃ adhipatiṃ jeṭṭhakaṃ katvā  ``mādisassa saddhāpabbajitassa bahussutassa dhutaṅgadharassa na yuttaṃ pāpakammaṃ kātu''nti pāpaṃ na  karoti. evaṃ hirī attādhipateyyā nāma hoti. tenāha bhagavā -- <br/><br/>[02] ``so attānaṃyeva adhipatiṃ katvā akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti. sāvajjaṃ  pajahati, anavajjaṃ bhāveti. suddhamattānaṃ pariharatī''ti (a0 ni0  3.40).<br/><br/>[03] kathaṃ ottappaṃ lokādhipateyyaṃ nāma? idhekacco kulaputto lokaṃ adhipatiṃ jeṭṭhakaṃ katvā  pāpakammaṃ na karoti. yathāha -- <br/><br/>[02] ``mahā ^a^V1.0136^ea^ ^a^M1.0147^ea^ kho panāyaṃ lokasannivāso. mahantasmiṃ  kho pana lokasannivāse santi samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno, te  dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti, cetasāpi cittaṃ jānanti, tepi maṃ evaṃ jānissanti  `passatha bho, imaṃ kulaputtaṃ, saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno vokiṇṇo viharati  pāpakehi akusalehi dhammehī'ti. <br/><br/>[02] ``santi devatā iddhimantiyo dibbacakkhukā paracittaviduniyo, tā dūratopi  passanti, āsannāpi na dissanti, cetasāpi cittaṃ jānanti, tāpi maṃ evaṃ jānissanti `passatha  bho, imaṃ kulaputtaṃ, saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito ^a^P1.0131^ea^ samāno vokiṇṇo  viharati pāpakehi akusalehi dhammehī'ti. so lokaṃyeva adhipatiṃ jeṭṭhakaṃ karitvā akusalaṃ  pajahati, kusalaṃ bhāveti. sāvajjaṃ pajahati, anavajjaṃ bhāveti. suddhamattānaṃ pariharatī''ti (a0  ni0  3.40).<br/><br/>[03] evaṃ ottappaṃ lokādhipateyyaṃ nāma hoti.<br/><br/>[03] ``lajjāsabhāvasaṇṭhitā hirī, bhayasabhāvasaṇṭhitaṃ ottappa''nti ettha pana ^b^lajjā^eb^ti  lajjanākāro, tena sabhāvena saṇṭhitā hirī. ^b^bhaya^eb^nti apāyabhayaṃ, tena sabhāvena saṇṭhitaṃ  ottappaṃ. tadubhayampi pāpaparivajjane pākaṭaṃ hoti. ekacco hi yathā nāmeko kulaputto  uccārapassāvādīni karonto lajjitabbayuttakaṃ ekaṃ disvā lajjanākārappatto bhaveyya hīḷito,  evamevaṃ ajjhattaṃ lajjidhammaṃ okkamitvā pāpakammaṃ na karoti. ekacco apāyabhayabhīto hutvā  pāpakammaṃ na karoti. tatridaṃ opammaṃ -- yathā hi dvīsu ayoguḷesu eko sītalo bhaveyya  gūthamakkhito, eko uṇho āditto. tattha paṇḍito sītalaṃ gūthamakkhitattā jigucchanto na  gaṇhāti, itaraṃ ḍāhabhayena. tattha sītalassa gūthamakkhitassa jigucchāya agaṇhanaṃ viya ajjhattaṃ  lajjidhammaṃ okkamitvā pāpassa akaraṇaṃ, uṇhassa ḍāhabhayena agaṇhanaṃ viya apāyabhayena pāpassa  akaraṇaṃ veditabbaṃ.<br/><br/>[03] ``sappatissavalakkhaṇā ^a^M1.0148^ea^ hirī, vajjabhīrukabhayadassāvilakkhaṇaṃ  ottappa''nti idampi dvayaṃ pāpaparivajjaneyeva pākaṭaṃ hoti. ekacco hi jātimahattapaccavekkhaṇā,  satthumahattapaccavekkhaṇā, dāyajjamahattapaccavekkhaṇā, sabrahmacārimahattapaccavekkhaṇāti catūhi kāraṇehi  sappatissavalakkhaṇaṃ hiriṃ samuṭṭhāpetvā pāpaṃ na karoti. ekacco attānuvādabhayaṃ, parānuvādabhayaṃ  ^a^V1.0137^ea^, daṇḍabhayaṃ, duggatibhayanti catūhi kāraṇehi vajjabhīrukabhayadassāvilakkhaṇaṃ ottappaṃ  samuṭṭhāpetvā pāpaṃ na karoti. tattha jātimahattapaccavekkhaṇādīni ceva attānuvādabhayādīni ca  vitthāretvā kathetabbāni. tesaṃ vitthāro aṅguttaranikāyaṭṭhakathāyaṃ vutto.<br/><br/>[03] ^b^sukkadhammasamāhitā^eb^ti idameva hirottappaṃ ādiṃ katvā kattabbā kusalā dhammā  sukkadhammā nāma, te sabbasaṅgāhakanayena catubhūmakalokiyalokuttaradhammā. tehi samāhitā  samannāgatāti attho. ^b^santo sappurisā loke^eb^ti kāyakammādīnaṃ santatāya santo,  kataññukataveditāya sobhanā purisāti sappurisā. ^b^loko^eb^ pana saṅkhāraloko, sattaloko,  okāsaloko, khandhaloko, āyatanaloko, dhātulokoti anekavidho. tattha ``eko loko  sabbe sattā āhāraṭṭhitikā...pe0... aṭṭhārasa lokā aṭṭhārasa dhātuyo''ti (paṭi0 ma0 1.112)  ettha saṅkhāraloko vutto. khandhalokādayo tadantogadhāyeva. ``ayaṃ loko paraloko,  devaloko manussaloko''tiādīsu (mahāni0 3; cūḷani0 ajitamāṇavapucchāniddesa 2) pana  sattaloko vutto. <br/><br/>[21] ``yāvatā ^a^P1.0132^ea^ candimasūriyā, pariharanti disā bhanti virocamānā. <br/><br/>[22] tāva sahassadhā loko, ettha te vattate vaso''ti.. (ma0 ni0 1.503) -- <br/><br/>[25] ettha okāsaloko vutto. tesu idha sattaloko adhippeto. sattalokasmiñhi ye  evarūpā sappurisā, te ^b^devadhammā^eb^ti vuccanti.<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0149^ea^ ^b^devā^eb^ti sammutidevā, upapattidevā, visuddhidevāti tividhā.  tesu mahāsammatakālato paṭṭhāya lokena ``devā''ti sammatattā rājarājakumārādayo  ^b^sammutidevā^eb^ nāma. devaloke uppannā ^b^upapattidevā^eb^ nāma. khīṇāsavā pana  ^b^visuddhidevā^eb^ nāma. vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[02] ``sammutidevā nāma rājāno deviyo rājakumārā. upapattidevā nāma bhummadeve  upādāya taduttaridevā. visuddhidevā nāma buddhā paccekabuddhā khīṇāsavā''ti (cūḷani0  dhotakamāṇavapucchāniddesa 32; pārāyanānugītigāthāniddesa 119).<br/><br/>[03] imesaṃ devānaṃ dhammāti ^b^devadhammā. vuccare^eb^ti vuccanti. hirottappamūlakā hi kusalā  dhammā kulasampadāya ^a^V1.0138^ea^ ceva devaloke nibbattiyā ca visuddhibhāvassa ca kāraṇattā  kāraṇaṭṭhena tividhānampi tesaṃ devānaṃ dhammāti devadhammā, tehi devadhammehi samannāgatā puggalāpi  devadhammā. tasmā puggalādhiṭṭhānadesanāya te dhamme dassento ``santo sappurisā loke,  devadhammāti vuccare''ti āha. <br/><br/>[01] yakkho imaṃ dhammadesanaṃ sutvā pasannacitto bodhisattaṃ āha -- ``paṇḍita, ahaṃ  tumhākaṃ pasanno, ekaṃ bhātaraṃ demi, kataraṃ ānemī''ti? ``kaniṭṭhaṃ ānehī''ti. ``paṇḍita,  tvaṃ kevalaṃ devadhamme jānāsiyeva, na pana tesu vattasī''ti. ``kiṃ kāraṇā''ti? ``yaṃkāraṇā  jeṭṭhakaṃ ṭhapetvā kaniṭṭhaṃ āṇāpento jeṭṭhāpacāyikakammaṃ na karosī''ti. devadhamme cāhaṃ, yakkha,  jānāmi, tesu ca vattāmi. mayañhi imaṃ araññaṃ etaṃ nissāya paviṭṭhā. etassa hi atthāya  amhākaṃ pitaraṃ etassa mātā rajjaṃ yāci, amhākaṃ pana pitā taṃ varaṃ adatvā amhākaṃ  anurakkhaṇatthāya araññavāsaṃ anujāni. so kumāro anuvattitvā amhehi saddhiṃ āgato. ``taṃ  araññe eko yakkho khādī''ti vuttepi na koci saddahissati, tenāhaṃ garahabhayabhīto tameva  āṇāpemīti. ``sādhu sādhu paṇḍita, tvaṃ devadhamme ca jānāsi, tesu ca vattasī''ti ^a^P1.0133^ea^  pasanno yakkho bodhisattassa sādhukāraṃ datvā dvepi bhātaro ānetvā adāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ bodhisatto āha -- ``samma, tvaṃ pubbe attanā katena pāpakammena paresaṃ  maṃsalohitakhādako yakkho hutvā nibbatto, idānipi pāpameva karosi, idaṃ te pāpakammaṃ  nirayādīhi muccituṃ okāsaṃ na dassati ^a^M1.0150^ea^, tasmā ito paṭṭhāya pāpaṃ pahāya kusalaṃ  karohī''ti. asakkhi ca pana taṃ dametuṃ. so taṃ yakkhaṃ dametvā tena saṃvihitārakkho tattheva  vasanto ekadivasaṃ nakkhattaṃ oloketvā pitu kālakatabhāvaṃ ñatvā yakkhaṃ ādāya bārāṇasiṃ gantvā  rajjaṃ gahetvā candakumārassa oparajjaṃ, sūriyakumārassa senāpatiṭṭhānaṃ, datvā yakkhassa ramaṇīye  ṭhāne āyatanaṃ kāretvā, yathā so aggamālaṃ aggapupphaṃ aggabhattañca labhati, tathā akāsi. so  dhammena rajjaṃ kāretvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā dassetvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne so bhikkhu  sotāpattiphale patiṭṭhahi. sammāsambuddhopi dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā dakarakkhaso bahubhaṇḍikabhikkhu ahosi, sūriyakumāro ānando,  candakumāro sāriputto, jeṭṭhakabhātā mahisāsakumāro pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] devadhammajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 12
title: cūḷaseṭṭhijātakavaṇṇanā^taṇḍulanāḷijātakavaṇṇanā^devadhammajātakavaṇṇanā^kaṭṭhahārijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^putto^eb^ ^a^V1.0139^ea^ ^b^tyāhaṃ mahārājā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  vāsabhakhattiyaṃ ārabbha kathesi. vāsabhakhattiyāya vatthu dvādasakanipāte bhaddasālajātake  āvibhavissati. sā kira mahānāmassa sakkassa dhītā nāgamuṇḍāya nāma dāsiyā kucchismiṃ  jātā kosalarājassa aggamahesī ahosi. sā rañño puttaṃ vijāyi. rājā panassā pacchā  dāsibhāvaṃ ñatvā ṭhānaṃ parihāpesi, puttassa viṭaṭūbhassāpi ṭhānaṃ parihāpesiyeva. te ubhopi  antonivesaneyeva vasanti. satthā taṃ kāraṇaṃ ñatvā pubbaṇhasamaye pañcasatabhikkhuparivuto ^a^P1.0134^ea^  rañño nivesanaṃ gantvā paññattāsane nisīditvā ``mahārāja, kahaṃ vāsabhakhattiyā''ti  āha. ``rājā taṃ kāraṇaṃ ārocesi. mahārāja vāsabhakhattiyā kassa dhītā''ti?  ``mahānāmassa bhante''ti. ``āgacchamānā kassa āgatā''ti? ``mayhaṃ bhante''ti. mahārāja  sā rañño dhītā, raññova āgatā, rājānaṃyeva paṭicca puttaṃ ^a^M1.0151^ea^ labhi, so putto  kiṃkāraṇā pitu santakassa rajjassa sāmiko na hoti, pubbe rājāno muhuttikāya kaṭṭhahārikāya  kucchismimpi puttaṃ labhitvā puttassa rajjaṃ adaṃsūti. rājā tassatthassāvibhāvatthāya bhagavantaṃ  yāci, bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto rājā mahantena yasena uyyānaṃ gantvā tattha pupphaphalalobhena  vicaranto uyyānavanasaṇḍe gāyitvā dārūni uddharamānaṃ ekaṃ itthiṃ disvā paṭibaddhacitto saṃvāsaṃ  kappesi. taṅkhaṇaññeva bodhisatto tassā kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi, tāvadeva tassā  vajirapūritā viya garukā kucchi ahosi. sā gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ ñatvā ``gabbho me, deva,  patiṭṭhito''ti āha. rājā aṅgulimuddikaṃ datvā ``sace dhītā hoti, imaṃ vissajjetvā  poseyyāsi, sace putto hoti, aṅgulimuddikāya saddhiṃ mama santikaṃ āneyyāsī''ti vatvā pakkāmi.<br/><br/>[03] sāpi paripakkagabbhā bodhisattaṃ vijāyi. tassa ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle  kīḷāmaṇḍale kīḷantassa evaṃ vattāro honti ``nippitikenamhā pahaṭā''ti. taṃ sutvā  bodhisatto mātu santikaṃ gantvā ``amma, ko mayhaṃ pitā''ti pucchi. ``tāta, tvaṃ  bārāṇasirañño putto''ti. ``amma, atthi pana koci sakkhī''ti? tāta rājā imaṃ muddikaṃ  datvā ``sace dhītā hoti, imaṃ vissajjetvā poseyyāsi, sace putto hoti, imāya  aṅgulimuddikāya saddhiṃ āneyyāsī''ti vatvā gatoti. ``amma, evaṃ sante kasmā maṃ pitu  santikaṃ ^a^V1.0140^ea^ na nesī''ti ^a^P1.0135^ea^. sā puttassa ajjhāsayaṃ ñatvā rājadvāraṃ  gantvā rañño ārocāpesi. raññā ca pakkosāpitā pavisitvā rājānaṃ vanditvā ``ayaṃ te,  deva, putto''ti āha. rājā jānantopi parisamajjhe lajjāya ``na mayhaṃ putto''ti āha.  ``ayaṃ te, deva, muddikā, imaṃ sañjānāsī''ti. ``ayampi mayhaṃ muddikā na hotī''ti.  ``deva, idāni ṭhapetvā saccakiriyaṃ añño mama sakkhi natthi, sacāyaṃ dārako tumhe paṭicca  jāto, ākāse tiṭṭhatu, no ce, bhūmiyaṃ patitvā maratū''ti bodhisattassa pāde gahetvā ākāse  khipi. bodhisatto ākāse pallaṅkamābhujitvā nisinno madhurassarena pitu dhammaṃ kathento imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 7^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``putto ^a^M1.0152^ea^ tyāhaṃ mahārāja, tvaṃ maṃ posa janādhipa. <br/><br/>[22] aññepi devo poseti, kiñca devo sakaṃ paja''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^putto tyāha^eb^nti putto te ahaṃ. putto ca nāmesa atrajo, khettajo,  antevāsiko, dinnakoti catubbidho. tattha attānaṃ paṭicca jāto ^b^atrajo^eb^ nāma.  sayanapiṭṭhe pallaṅke uretievamādīsu nibbatto ^b^khettajo^eb^ nāma. santike sippuggaṇhanako  ^b^antevāsiko^eb^ nāma. posāvanatthāya dinno ^b^dinnako^eb^ nāma. idha pana atrajaṃ sandhāya  ``putto''ti vuttaṃ. catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjetīti rājā, mahanto rājā ^b^mahārājā^eb^.  tamālapanto āha ^b^``mahārājā''^eb^ti. ^b^tvaṃ maṃ posa janādhipā^eb^ti janādhipa  mahājanajeṭṭhaka tvaṃ maṃ posa bharassu vaḍḍhehi. ^b^aññepi devo posetī^eb^ti aññepi  hatthibandhādayo manusse, hatthiassādayo tiracchānagate ca bahujane devo poseti. ^b^kiñca  devo sakaṃ paja^eb^nti ettha pana ^b^kiñcā^eb^ti garahatthe ca anuggahaṇatthe ca nipāto. ``sakaṃ  pajaṃ attano puttaṃ maṃ devo na posetī''ti vadanto garahati nāma, ``aññe bahujane posetī''ti  vadanto anuggaṇhati nāma. iti bodhisatto garahantopi anuggaṇhantopi ``kiñca devo sakaṃ  paja''nti āha.<br/><br/>[03] rājā bodhisattassa ākāse nisīditvā evaṃ dhammaṃ desentassa sutvā ``ehi, tātā''ti  hatthaṃ pasāresi, ``ahameva posessāmi, ahameva posessāmī''ti hatthasahassaṃ pasāriyittha.  bodhisatto ^a^P1.0136^ea^ aññassa hatthe anotaritvā raññova hatthe otaritvā aṅke nisīdi.  rājā tassa oparajjaṃ datvā mātaraṃ aggamahesiṃ akāsi. so pitu accayena kaṭṭhavāhanarājā  nāma hutvā dhammena rajjaṃ kāretvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0141^ea^ kosalarañño imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā dve vatthūni dassetvā anusandhiṃ  ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mātā mahāmāyā ahosi, pitā suddhodanamahārājā,  kaṭṭhavāhanarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kaṭṭhahārijātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 13
title: taṇḍulanāḷijātakavaṇṇanā^devadhammajātakavaṇṇanā^kaṭṭhahārijātakavaṇṇanā^gāmaṇijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^api^eb^ ^a^M1.0153^ea^ ^b^ataramānāna^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  ossaṭṭhavīriyaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. imasmiṃ pana jātake paccuppannavatthu ca atītavatthu ca  ekādasakanipāte saṃvarajātake āvibhavissati. vatthu hi tasmiñca imasmiñca ekasadisameva,  gāthā pana nānā. gāmaṇikumāro bodhisattassa ovāde ṭhatvā bhātikasatassa kaniṭṭhopi hutvā  bhātikasataparivārito setacchattassa heṭṭhā varapallaṅke nisinno attano yasasampattiṃ oloketvā  ``ayaṃ mayhaṃ yasasampatti amhākaṃ ācariyassa santakā''ti tuṭṭho imaṃ udānaṃ udānesi -- <br/><br/>[40] 8^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api ataramānānaṃ, phalāsāva samijjhati. <br/><br/>[22] vipakkabrahmacariyosmi, evaṃ jānāhi gāmaṇī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^apī^eb^ti nipātamattaṃ. ^b^ataramānāna^eb^nti paṇḍitānaṃ ovāde ṭhatvā ataritvā  avegāyitvā upāyena kammaṃ karontānaṃ. ^b^phalāsāva samijjhatī^eb^ti yathāpatthike phale āsā  tassa phalassa nipphattiyā samijjhatiyeva. atha vā ^b^phalāsā^eb^ti āsāphalaṃ, yathāpatthitaṃ  phalaṃ samijjhatiyevāti attho. ^b^vipakkabrahmacariyosmī^eb^ti ettha cattāri saṅgahavatthūni  seṭṭhacariyattā brahmacariyaṃ nāma, tañca tammūlikāya yasasampattiyā paṭiladdhattā vipakkaṃ nāma. yo  vāssa yaso nipphanno, sopi seṭṭhaṭṭhena brahmacariyaṃ nāma. tenāha ``vipakkabrahmacariyosmī''ti.  ^b^evaṃ jānāhi gāmaṇī^eb^ti ^a^P1.0137^ea^ katthaci gāmikapurisopi gāmajeṭṭhakopi gāmaṇī.  idha pana sabbajanajeṭṭhakaṃ attānaṃ sandhāyāha. ambho gāmaṇi, tvaṃ etaṃ kāraṇaṃ evaṃ jānāhi,  ācariyaṃ nissāya bhātikasataṃ atikkamitvā idaṃ mahārajjaṃ pattosmīti udānaṃ udānesi.<br/><br/>[03] tasmiṃ pana rajjaṃ patte sattaṭṭhadivasaccayena sabbepi bhātaro attano attano vasanaṭṭhānaṃ gatā  ^a^V1.0142^ea^. gāmaṇirājā dhammena rajjaṃ kāretvā yathākammaṃ gato, bodhisattopi puññāni katvā  yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā dassetvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne  ossaṭṭhavīriyo bhikkhu arahatte patiṭṭhito. satthā dve ^a^M1.0154^ea^ vatthūni kathetvā  anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā gāmaṇikumāro ossaṭṭhavīriyo bhikkhu  ahosi, ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] gāmaṇijātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 14
title: devadhammajātakavaṇṇanā^kaṭṭhahārijātakavaṇṇanā^gāmaṇijātakavaṇṇanā^maghadevajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^uttamaṅgaruhā mayha^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto mahābhinikkhamanaṃ ārabbha kathesi.  taṃ heṭṭhā nidānakathāyaṃ kathitameva. tasmiṃ pana kāle bhikkhū dasabalassa nekkhammaṃ vaṇṇayantā  nisīdiṃsu. atha satthā dhammasabhaṃ āgantvā buddhāsane nisinno bhikkhū āmantesi ``kāya  nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti. ``bhante, na aññāya kathāya, tumhākaṃyeva pana  nekkhammaṃ vaṇṇayamānā nisinnāmhā''ti vutte ``na, bhikkhave, tathāgato etarahiyeva nekkhammaṃ  nikkhanto, pubbepi nikkhantoyevā''ti āha. bhikkhū tassatthassāvibhāvatthaṃ bhagavantaṃ yāciṃsu,  bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi.<br/><br/>[03] atīte videharaṭṭhe mithilāyaṃ maghadevo nāma rājā ahosi dhammiko dhammarājā. so  caturāsīti vassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi, tathā oparajjaṃ, tathā mahārajjaṃ katvā dīghamaddhānaṃ  khepetvā ekadivasaṃ kappakaṃ āmantesi ``yadā me, samma kappaka, sirasmiṃ palitāni  passeyyāsi, atha me āroceyyāsī''ti. kappakopi dīghamaddhānaṃ khepetvā ekadivasaṃ ^a^P1.0138^ea^  rañño añjanavaṇṇānaṃ kesānaṃ antare ekameva palitaṃ disvā ``deva, ekaṃ te palitaṃ  dissatī''ti ārocesi. ``tena hi me, samma, taṃ palitaṃ uddharitvā pāṇimhi ṭhapehī''ti ca  vutte suvaṇṇasaṇḍāsena uddharitvā rañño pāṇimhi patiṭṭhāpesi. tadā rañño caturāsīti  vassasahassāni āyu avasiṭṭhaṃ hoti. evaṃ santepi palitaṃ disvāva maccurājānaṃ āgantvā samīpe  ṭhitaṃ viya attānaṃ ādittapaṇṇasālaṃ paviṭṭhaṃ viya ca maññamāno saṃvegaṃ āpajjitvā ^a^V1.0143^ea^  ``bāla maghadeva, yāva palitassuppādāva ime kilese jahituṃ nāsakkhī''ti cintesi.<br/><br/>[03] tassevaṃ ^a^M1.0155^ea^ palitapātubhāvaṃ āvajjentassa antoḍāho uppajji, sarīrā sedā  mucciṃsu, sāṭakā pīḷetvā apanetabbākārappattā ahesuṃ. so ``ajjeva mayā nikkhamitvā  pabbajituṃ vaṭṭatī''ti kappakassa satasahassuṭṭhānakaṃ gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā ``tāta,  mama sīse palitaṃ pātubhūtaṃ, mahallakomhi jāto, bhuttā kho pana me mānusakā kāmā, idāni  dibbe kāme pariyesissāmi, nekkhammakālo mayhaṃ, tvaṃ imaṃ rajjaṃ paṭipajja, ahaṃ pana pabbajitvā  maghadevāmbavanuyyāne vasanto samaṇadhammaṃ karissāmī''ti āha. taṃ evaṃ pabbajitukāmaṃ amaccā  upasaṅkamitvā ``deva, kiṃ tumhākaṃ pabbajjākāraṇa''nti pucchiṃsu. rājā palitaṃ hatthena gahetvā  amaccānaṃ imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 9^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uttamaṅgaruhā mayhaṃ, ime jātā vayoharā. <br/><br/>[22] pātubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^uttamaṅgaruhā^eb^ti kesā. kesā hi sabbesaṃ hatthapādādīnaṃ aṅgānaṃ uttame sirasmiṃ  ruhattā ``uttamaṅgaruhā''ti vuccanti. ^b^ime jātā vayoharā^eb^ti passatha, tātā,  palitapātubhāvena tiṇṇaṃ vayānaṃ haraṇato ^a^P1.0139^ea^ ime jātā vayoharā.  ^b^pātubhūtā^eb^ti nibbattā. ^b^devadūtā^eb^ti devo vuccati maccu, tassa dūtāti devadūtā.  sirasmiñhi palitesu pātubhūtesu maccurājassa santike ṭhito viya hoti, tasmā palitāni  ``maccudevassa dūtā''ti vuccanti. devā viya dūtātipi devadūtā. yathā hi alaṅkatapaṭiyattāya  devatāya ākāse ṭhatvā ``asukadivase tvaṃ marissasī''ti vutte taṃ tatheva hoti, evaṃ sirasmiṃ  palitesu pātubhūtesu devatāya byākaraṇasadisameva hoti, tasmā palitāni ``devasadisā dūtā''ti  vuccanti. visuddhidevānaṃ dūtātipi devadūtā. sabbabodhisattā hi jiṇṇabyādhimatapabbajite  disvāva saṃvegamāpajjitvā nikkhamma pabbajanti. yathāha -- <br/><br/>[21] ``jiṇṇañca disvā dukhitañca byādhitaṃ, matañca disvā gatamāyusaṅkhayaṃ. <br/><br/>[22] kāsāyavatthaṃ pabbajitañca disvā, tasmā ahaṃ pabbajitomhi rājā''ti.. (theragā0  73 thokaṃ visadisaṃ).<br/><br/>[03] iminā ^a^V1.0144^ea^ ^a^M1.0156^ea^ pariyāyena palitāni visuddhidevānaṃ dūtattā  ``devadūtā''ti vuccanti. ^b^pabbajjāsamayo mamā^eb^ti gihibhāvato nikkhantaṭṭhena ``pabbajjā''ti  laddhanāmassa samaṇaliṅgagahaṇassa kālo mayhanti dasseti.<br/><br/>[03] so evaṃ vatvā taṃ divasameva rajjaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā tasmiṃyeva maghadevāmbavane  viharanto caturāsīti vassasahassāni cattāro brahmavihāre bhāvetvā aparihīnajjhāne ṭhito kālaṃ  katvā brahmaloke nibbattitvā puna tato cuto mithilāyaṃyeva nimi nāma rājā hutvā osakkamānaṃ  attano vaṃsaṃ ghaṭetvā tattheva ambavane pabbajitvā brahmavihāre bhāvetvā puna brahmalokūpagova ahosi.<br/><br/>[03] satthāpi ``na, bhikkhave, tathāgato idāneva mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto, pubbepi  nikkhantoyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā dassetvā cattāri saccāni pakāsesi,  saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṃ, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino. iti bhagavā  imāni dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā kappako ānando  ahosi, putto rāhulo, maghadevarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] maghadevajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 15
title: kaṭṭhahārijātakavaṇṇanā^gāmaṇijātakavaṇṇanā^maghadevajātakavaṇṇanā^sukhavihārijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yañca^eb^ ^a^P1.0140^ea^ ^b^aññe na rakkhantī^eb^ti idaṃ satthā anupiyanagaraṃ  nissāya anupiyāmbavane viharanto sukhavihāriṃ bhaddiyattheraṃ ārabbha kathesi. sukhavihārī  bhaddiyatthero chakhattiyasamāgame upālisattamo pabbajito. tesu bhaddiyatthero ca, kimilatthero ca,  bhagutthero ca, upālitthero ca arahattaṃ pattā, ānandatthero sotāpanno jāto, anuruddhatthero  dibbacakkhuko, devadatto jhānalābhī jāto. channaṃ pana khattiyānaṃ vatthu yāva anupiyanagarā  khaṇḍahālajātake āvibhavissati. āyasmā pana bhaddiyo rājakāle attano rakkhasaṃvidhānañceva  tāva bahūhi ^a^M1.0157^ea^ rakkhāhi rakkhiyamānassa uparipāsādavaratale mahāsayane  samparivattamānassāpi attano bhayuppattiñca idāni arahattaṃ patvā araññādīsu yattha katthaci  viharantopi attano vigatabhayatañca samanussaranto ``aho sukhaṃ, aho sukha''nti udānaṃ  udānesi. taṃ sutvā bhikkhū ``āyasmā bhaddiyo aññaṃ byākarotī''ti bhagavato ārocesuṃ.  bhagavā ``na, bhikkhave ^a^V1.0145^ea^, bhaddiyo idāneva sukhavihārī, pubbepi sukhavihārīyevā''ti  āha. bhikkhū tassatthassāvibhāvatthāya bhagavantaṃ yāciṃsu. bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ  pākaṭaṃ akāsi.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārayamāne bodhisatto udiccabrāhmaṇamahāsālo hutvā  kāmesu ādīnavaṃ, nekkhamme cānisaṃsaṃ disvā kāme pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ  pabbajitvā aṭṭha samāpattiyo nibbattesi, parivāropissa mahā ahosi pañca tāpasasatāni. so  vassakāle himavantato nikkhamitvā tāpasagaṇaparivuto gāmanigamādīsu cārikaṃ caranto bārāṇasiṃ  patvā rājānaṃ nissāya rājuyyāne vāsaṃ kappesi. tattha vassike cattāro māse vasitvā rājānaṃ  āpucchi. atha naṃ rājā ``tumhe, bhante, mahallakā, kiṃ vo himavantena, antevāsike himavantaṃ  pesetvā ^a^P1.0141^ea^ idheva vasathā''ti yāci. bodhisatto jeṭṭhantevāsikaṃ pañca  tāpasasatāni paṭicchāpetvā ``gaccha, tvaṃ imehi saddhiṃ himavante vasa, ahaṃ pana idheva  vasissāmī''ti te uyyojetvā sayaṃ tattheva vāsaṃ kappesi.<br/><br/>[03] so panassa jeṭṭhantevāsiko rājapabbajito mahantaṃ rajjaṃ pahāya pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ  katvā aṭṭhasamāpattilābhī ahosi. so tāpasehi saddhiṃ himavante vasamāno ekadivasaṃ ācariyaṃ  daṭṭhukāmo hutvā te tāpase āmantetvā ``tumhe anukkaṇṭhamānā idheva vasatha, ahaṃ ācariyaṃ vanditvā  āgamissāmī''ti ācariyassa santikaṃ gantvā vanditvā paṭisanthāraṃ katvā ekaṃ kaṭṭhattharikaṃ  attharitvā ācariyassa santikeyeva nipajji. tasmiñca samaye rājā ``tāpasaṃ  passissāmī''ti uyyānaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. antevāsikatāpaso rājānaṃ  disvā neva vuṭṭhāsi, nipannoyeva pana ``aho sukhaṃ, aho sukha''nti udānaṃ udānesi. rājā  ``ayaṃ tāpaso maṃ disvāpi na uṭṭhito''ti ^a^M1.0158^ea^ anattamano bodhisattaṃ āha --  ``bhante, ayaṃ tāpaso yadicchakaṃ bhutto bhavissati, udānaṃ udānento sukhaseyyameva kappetī''ti.  mahārāja, ayaṃ tāpaso pubbe tumhādiso eko rājā ahosi, svāyaṃ ``ahaṃ pubbe gihikāle  rajjasiriṃ anubhavanto āvudhahatthehi bahūhi rakkhiyamānopi evarūpaṃ sukhaṃ nāma nālattha''nti  attano pabbajjāsukhaṃ jhānasukhañca ārabbha imaṃ udānaṃ udānetīti. evañca pana vatvā bodhisatto  rañño dhammakathaṃ kathetuṃ imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 10^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yañca aññe na rakkhanti, yo ca aññe na rakkhati. <br/><br/>[22] sa ve rāja sukhaṃ seti, kāmesu anapekkhavā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0146^ea^ ^b^yañca aññe na rakkhantī^eb^ti yaṃ puggalaṃ aññe bahū puggalā na  rakkhanti. ^b^yo ca aññe na rakkhatī^eb^ti yo ca ``ekako ahaṃ rajjaṃ kāremī''ti aññe  bahū jane na rakkhati. ^b^sa ve rāja sukhaṃ setī^eb^ti mahārāja so ^a^P1.0142^ea^ puggalo  eko adutiyo pavivitto kāyikacetasikasukhasamaṅgī hutvā sukhaṃ seti. idañca desanāsīsameva.  na kevalaṃ pana setiyeva, evarūpo pana puggalo sukhaṃ gacchati tiṭṭhati nisīdati sayatīti  sabbiriyāpathesu sukhappattova hoti. ^b^kāmesu anapekkhavā^eb^ti vatthu kāmakilesakāmesu  apekkhārahito vigatacchandarāgo nittaṇho evarūpo puggalo sabbiriyāpathesu sukhaṃ viharati  mahārājāti.<br/><br/>[03] rājā dhammadesanaṃ sutvā tuṭṭhamānaso vanditvā nivesanameva gato, antevāsikopi ācariyaṃ  vanditvā himavantameva gato. bodhisatto pana tattheva viharanto aparihīnajjhāno kālaṃ katvā  brahmaloke nibbatti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā dassetvā dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā antevāsiko bhaddiyatthero ahosi, gaṇasatthā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sukhavihārijātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] apaṇṇakavaggo paṭhamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] apaṇṇakaṃ ^a^M1.0159^ea^ vaṇṇupathaṃ, serivaṃ cūḷaseṭṭhi ca. <br/><br/>[27] taṇḍulaṃ devadhammañca, kaṭṭhavāhanagāmaṇi. <br/><br/>[22] maghadevaṃ vihārīti, piṇḍitā dasa jātakāti.. 


volume: 111
item: 16
title: gāmaṇijātakavaṇṇanā^maghadevajātakavaṇṇanā^sīlavaggo^[] . lakkhaṇamigajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^hoti^eb^ ^a^V1.0147^ea^ ^b^sīlavataṃ attho^eb^ti idaṃ satthā rājagahaṃ upanissāya veḷuvane  viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi. devadattassa vatthu yāva abhimārappayojanā khaṇḍahālajātake  āvibhavissati, yāva dhanapālakavissajjanā pana cūḷahaṃsajātake āvibhavissati, yāva  pathavippavesanā dvādasanipāte samuddavāṇijajātake āvibhavissati.<br/><br/>[03] ekasmiñhi samaye devadatto pañca vatthūni yācitvā alabhanto saṅghaṃ bhinditvā pañca  bhikkhusatāni ādāya gayāsīse viharati. atha tesaṃ bhikkhūnaṃ ñāṇaṃ paripākaṃ agamāsi. taṃ  ñatvā satthā dve aggasāvake āmantesi ``sāriputtā, tumhākaṃ nissitakā pañcasatā bhikkhū  devadattassa laddhiṃ rocetvā tena saddhiṃ gatā, idāni pana tesaṃ ñāṇaṃ paripākaṃ gataṃ, tumhe bahūhi  bhikkhūhi saddhiṃ tattha gantvā tesaṃ dhammaṃ desetvā te bhikkhū maggaphalehi pabodhetvā gahetvā  āgacchathā''ti. te tatheva gantvā tesaṃ dhammaṃ desetvā maggaphalehi pabodhetvā punadivase  aruṇuggamanavelāya ^a^P1.0143^ea^ te bhikkhū ādāya veḷuvanameva āgamaṃsu. āgantvā ca pana  sāriputtattherassa bhagavantaṃ vanditvā ṭhitakāle bhikkhū theraṃ pasaṃsitvā bhagavantaṃ āhaṃsu --  ``bhante, amhākaṃ jeṭṭhabhātiko dhammasenāpati pañcahi bhikkhusatehi parivuto āgacchanto ativiya  sobhati, devadatto pana parihīnaparivāro jāto''ti. na, bhikkhave, sāriputto idāneva  ñātisaṅghaparivuto āgacchanto sobhati, pubbepi sobhiyeva. devadattopi ^a^M1.0160^ea^ na  idāneva gaṇato parihīno, pubbepi parihīnoyevāti. bhikkhū tassatthassāvibhāvatthāya bhagavantaṃ  yāciṃsu, bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi.<br/><br/>[03] atīte magadharaṭṭhe rājagahanagare eko magadharājā rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto  migayoniyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā vuddhippatto migasahassaparivāro araññe vasati. tassa lakkhaṇo  ca kāḷo cāti dve puttā ahesuṃ. so attano mahallakakāle ``tātā, ahaṃ idāni mahallako, tumhe  imaṃ gaṇaṃ pariharathā''ti pañca pañca migasatāni ekekaṃ puttaṃ paṭicchāpesi ^a^V1.0148^ea^. tato  paṭṭhāya te dve janā migagaṇaṃ pariharanti. magadharaṭṭhasmiñca sassapākasamaye kiṭṭhasambādhe araññe  migānaṃ paripantho hoti. manussā sassakhādakānaṃ migānaṃ māraṇatthāya tattha tattha opātaṃ  khaṇanti, sūlāni ropenti, pāsāṇayantāni sajjenti, kūṭapāsādayo pāse oḍḍenti, bahū migā  vināsaṃ āpajjanti. bodhisatto kiṭṭhasambādhasamayaṃ ñatvā dve putte pakkosāpetvā āha -- ``tātā,  ayaṃ kiṭṭhasambādhasamayo, bahū migā vināsaṃ pāpuṇanti, mayaṃ mahallakā yena kenaci upāyena  ekasmiṃ ṭhāne vītināmessāma, tumhe tumhākaṃ migagaṇe gahetvā araññe pabbatapādaṃ pavisitvā  sassānaṃ uddhaṭakāle āgaccheyyāthā''ti. te ``sādhū''ti pitu vacanaṃ sutvā saparivārā  nikkhamiṃsu. tesaṃ pana gamanamaggaṃ manussā jānanti ``imasmiṃ kāle migā pabbatamārohanti,  imasmiṃ kāle orohantī''ti. te tattha tattha paṭicchannaṭṭhāne ^a^P1.0144^ea^ nilīnā bahū  mige vijjhitvā mārenti.<br/><br/>[03] kāḷamigo attano dandhatāya ``imāya nāma velāya gantabbaṃ, imāya velāya na  gantabba''nti ajānanto migagaṇaṃ ādāya pubbaṇhepi sāyanhepi padosepi paccūsepi gāmadvārena  gacchati. manussā tattha tattha pakatiyā ṭhitā ca nilīnā ca bahū mige vināsaṃ pāpenti. evaṃ  so attano dandhatāya bahū mige vināsaṃ pāpetvā appakeheva migehi araññaṃ pāvisi.  lakkhaṇamigo pana paṇḍito byatto upāyakusalo ``imāya velāya gantabbaṃ, imāya velāya na  gantabba''nti jānāti. so gāmadvārenapi na gacchati ^a^M1.0161^ea^, divāpi na gacchati,  padosepi na gacchati, paccūsepi na gacchati, migagaṇaṃ ādāya aḍḍharattasamayeyeva gacchati. tasmā  ekampi migaṃ avināsetvā araññaṃ pāvisi. te tattha cattāro māse vasitvā sassesu uddhaṭesu  pabbatā otariṃsu.<br/><br/>[03] kāḷo paccāgacchantopi purimanayeneva avasesamige vināsaṃ pāpento ekakova āgami.  lakkhaṇo pana ekamigampi avināsetvā pañcahi migasatehi parivuto mātāpitūnaṃ santikaṃ āgami.  bodhisatto dvepi putte āgacchante disvā migagaṇena saddhiṃ mantento imaṃ gāthaṃ samuṭṭhāpesi -- <br/><br/>[40] 11^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``hoti sīlavataṃ attho, paṭisanthāravuttinaṃ. <br/><br/>[27] lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ, ñātisaṅghapurakkhataṃ. <br/><br/>[22] atha passasimaṃ kāḷaṃ, suvihīnaṃva ñātibhī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0149^ea^ ^b^sīlavata^eb^nti sukhasīlatāya sīlavantānaṃ ācārasampannānaṃ.  ^b^attho^eb^ti vuḍḍhi. ^b^paṭisanthāravuttina^eb^nti dhammapaṭisanthāro ca āmisapaṭisanthāro ca  etesaṃ vuttīti paṭisanthāravuttino, tesaṃ paṭisanthāravuttinaṃ. ettha ca  pāpanivāraṇaovādānusāsanivasena dhammapaṭisanthāro ca,  gocaralābhāpanagilānupaṭṭhānadhammikarakkhāvasena āmisapaṭisanthāro ca veditabbo. idaṃ vuttaṃ hoti  -- imesu dvīsu paṭisanthāresu ṭhitānaṃ ācārasampannānaṃ paṇḍitānaṃ vuḍḍhi nāma hotīti. idāni  taṃ vuḍḍhiṃ dassetuṃ puttamātaraṃ ālapanto viya ^b^``lakkhaṇaṃ passā''^eb^tiādimāha. tatrāyaṃ  saṅkhepattho -- ācārapaṭisanthārasampannaṃ attano puttaṃ ^a^P1.0145^ea^ ekamigampi avināsetvā  ñātisaṅghena purakkhataṃ parivāritaṃ āgacchantaṃ passa. tāya pana ācārapaṭisanthārasampadāya  vihīnaṃ dandhapaññaṃ atha passasimaṃ kāḷaṃ ekampi ñātiṃ anavasesetvā suvihīnameva ñātīhi ekakaṃ  āgacchantanti. evaṃ puttaṃ abhinanditvā pana bodhisatto yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthāpi ``na, bhikkhave, sāriputto idāneva ñātisaṅghaparivārito sobhati, pubbepi  sobhatiyeva. na ca devadatto etarahiyeva gaṇamhā parihīno, pubbepi parihīnoyevā''ti imaṃ  dhammadesanaṃ dassetvā dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  ^a^M1.0162^ea^ kāḷo devadatto ahosi, parisāpissa devadattaparisāva, lakkhaṇo sāriputto,  parisā panassa buddhaparisā, mātā rāhulamātā, pitā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] lakkhaṇamigajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 17
title: maghadevajātakavaṇṇanā^sīlavaggo^[] . lakkhaṇamigajātakavaṇṇanā^[] . nigrodhamigajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^nigrodhameva seveyyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kumārakassapattherassa mātaraṃ  ārabbha kathesi. sā kira rājagahanagare mahāvibhavassa seṭṭhino dhītā ahosi ussannakusalamūlā  parimadditasaṅkhārā pacchimabhavikā, antoghaṭe padīpo viya tassā hadaye arahattūpanissayo jalati.  sā attānaṃ jānanakālato paṭṭhāya gehe anabhiratā pabbajitukāmā hutvā mātāpitaro āha --  ``ammatātā, mayhaṃ gharāvāse cittaṃ nābhiramati, ahaṃ niyyānike buddhasāsane pabbajitukāmā,  pabbājetha ma''nti. amma, kiṃ vadesi, idaṃ kulaṃ bahuvibhavaṃ, tvañca amhākaṃ ekadhītā, na labbhā  tayā pabbajitunti. sā punappunaṃ yācitvāpi mātāpitūnaṃ santikā pabbajjaṃ alabhamānā cintesi  ``hotu, patikulaṃ gatā sāmikaṃ ārādhetvā ^a^V1.0150^ea^ pabbajissāmī''ti. sā vayappattā  patikulaṃ gantvā patidevatā hutvā sīlavatī kalyāṇadhammā agāraṃ ajjhāvasi.<br/><br/>[03] athassā saṃvāsamanvāya kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhahi. sā gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ na aññāsi.  atha tasmiṃ nagare nakkhattaṃ ghosayiṃsu, sakalanagaravāsino ^a^P1.0146^ea^ nakkhattaṃ  kīḷiṃsu, nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkatapaṭiyattaṃ ahosi. sā pana tāva uḷārāyapi  nakkhattakīḷāya vattamānāya attano sarīraṃ na vilimpati nālaṅkaroti, pakativeseneva vicarati.<br/><br/>[03] atha naṃ sāmiko āha -- ``bhadde, sakalanagaraṃ nakkhattanissitaṃ, tvaṃ pana sarīraṃ  nappaṭijaggasī''ti. ayyaputta, dvattiṃsāya me kuṇapehi pūritaṃ sarīraṃ, kiṃ iminā alaṅkatena,  ayañhi kāyo neva devanimmito, na brahmanimmito, na suvaṇṇamayo, na maṇimayo, na  haricandanamayo, na puṇḍarīkakumuduppalagabbhasambhūto ^a^M1.0163^ea^, na amatosadhapūrito, atha  kho kuṇape jāto, mātāpettikasambhavo, aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo, kaṭasivaḍḍhano,  taṇhūpādinno, sokānaṃ nidānaṃ, paridevānaṃ vatthu, sabbarogānaṃ ālayo, kammakaraṇānaṃ paṭiggaho,  antopūti, bahi niccapaggharaṇo, kimikulānaṃ āvāso, sivathikapayāto, maraṇapariyosāno,  sabbalokassa cakkhupathe vattamānopi -- <br/><br/>[21] ``aṭṭhinahārusaṃyutto, tacamaṃsāvalepano. <br/><br/>[22] chaviyā kāyo paṭicchanno, yathābhūtaṃ na dissati.. <br/><br/>[21] ``antapūro udarapūro, yakanapeḷassa vatthino. <br/><br/>[22] hadayassa papphāsassa, vakkassa pihakassa ca.. <br/><br/>[21] ``siṅghāṇikāya kheḷassa, sedassa ca medassa ca. <br/><br/>[22] lohitassa lasikāya, pittassa ca vasāya ca.. <br/><br/>[21] ``athassa navahi sotehi, asucī savati sabbadā. <br/><br/>[22] akkhimhā akkhigūthako, kaṇṇamhā kaṇṇagūthako.. <br/><br/>[21] ``siṅghāṇikā ^a^V1.0151^ea^ ca nāsato, mukhena vamatekadā. <br/><br/>[22] pittaṃ semhañca vamati, kāyamhā sedajallikā.. <br/><br/>[21] ``athassa susiraṃ sīsaṃ, matthaluṅgassa pūritaṃ. <br/><br/>[22] subhato naṃ maññati bālo, avijjāya purakkhato.. (su0 ni0 196-201). <br/><br/>[21] ``anantādīnavo kāyo, visarukkhasamūpamo. <br/><br/>[22] āvāso sabbarogānaṃ, puñjo dukkhassa kevalo.. (apa0 thera 2.54.55). <br/><br/>[21] ``sace imassa kāyassa, anto bāhirako siyā. <br/><br/>[22] daṇḍaṃ nūna gahetvāna, kāke soṇe ca vāraye.. <br/><br/>[21] ``duggandho asuci kāyo, kuṇapo ukkarūpamo. <br/><br/>[22] nindito cakkhubhūtehi, kāyo bālābhinandito.. <br/><br/>[21] ``allacammapaṭicchanno, navadvāro mahāvaṇo. <br/><br/>[22] samantato paggharati, asucī pūtigandhiyo''ti.. (visuddhi0 1.122).<br/><br/>[03] ayyaputta ^a^P1.0147^ea^ ^a^M1.0164^ea^, imaṃ kāyaṃ alaṅkaritvā kiṃ karissāmi?  nanu imassa alaṅkatakaraṇaṃ gūthapuṇṇaghaṭassa bahi cittakammakaraṇaṃ viya hotīti? seṭṭhiputto tassā  vacanaṃ sutvā āha ``bhadde, tvaṃ imassa sarīrassa ime dose passamānā kasmā na pabbajasī''ti?  ``ayyaputta, ahaṃ pabbajjaṃ labhamānā ajjeva pabbajeyya''nti. seṭṭhiputto ``sādhu, ahaṃ taṃ  pabbājessāmī''ti vatvā mahādānaṃ pavattetvā mahāsakkāraṃ katvā mahantena parivārena bhikkhunupassayaṃ  netvā taṃ pabbājento devadattapakkhiyānaṃ bhikkhunīnaṃ santike pabbājesi. sā pabbajjaṃ labhitvā  paripuṇṇasaṅkappā attamanā ahosi.<br/><br/>[03] athassā gabbhe paripākaṃ gacchante indriyānaṃ aññathattaṃ hatthapādapiṭṭhīnaṃ bahalattaṃ udarapaṭalassa  ca mahantataṃ disvā bhikkhuniyo taṃ pucchiṃsu ``ayye, tvaṃ gabbhinī viya paññāyasi, kiṃ  eta''nti? ayye, ``idaṃ nāma kāraṇa''nti na jānāmi, sīlaṃ pana me paripuṇṇanti  ^a^V1.0152^ea^. atha naṃ tā bhikkhuniyo devadattassa santikaṃ netvā devadattaṃ pucchiṃsu ``ayya,  ayaṃ kuladhītā kicchena sāmikaṃ ārādhetvā pabbajjaṃ labhi, idāni panassā gabbho paññāyati, mayaṃ  imassa gabbhassa gihikāle vā pabbajitakāle vā laddhabhāvaṃ na jānāma, kiṃdāni karomā''ti?  devadatto attano abuddhabhāvena ca khantimettānuddayānañca natthitāya evaṃ cintesi  ``devadattapakkhikā bhikkhunī kucchinā gabbhaṃ pariharati, devadatto ca taṃ ajjhupekkhatiyevāti  mayhaṃ garahā uppajjissati, mayā imaṃ uppabbājetuṃ vaṭṭatī''ti. so avīmaṃsitvāva selaguḷaṃ  pavaṭṭayamāno viya pakkhanditvā ``gacchatha, imaṃ uppabbājethā''ti āha. tā tassa vacanaṃ sutvā  uṭṭhāya vanditvā upassayaṃ gatā.<br/><br/>[03] atha sā daharā tā bhikkhuniyo āha -- ``ayye, na devadattatthero buddho, nāpi mayhaṃ  tassa santike pabbajjā, loke pana aggapuggalassa sammāsambuddhassa santike mayhaṃ pabbajjā, sā ca  pana me dukkhena laddhā, mā naṃ antaradhāpetha, etha maṃ gahetvā satthu santikaṃ jetavanaṃ gacchathā''ti.  tā taṃ ādāya rājagahā pañcacattālīsayojanikaṃ maggaṃ atikkamma anupubbena jetavanaṃ patvā  satthāraṃ vanditvā tamatthaṃ ārocesuṃ. satthā cintesi -- ``kiñcāpi gihikāle etissā gabbho  patiṭṭhito, evaṃ santepi `samaṇo gotamo devadattena ^a^P1.0148^ea^ jahitaṃ ādāya caratī'ti  titthiyānaṃ okāso bhavissati. tasmā imaṃ kathaṃ pacchindituṃ sarājikāya parisāya ^a^M1.0165^ea^  majjhe imaṃ adhikaraṇaṃ vinicchituṃ vaṭṭatī''ti. punadivase rājānaṃ pasenadikosalaṃ  mahāanāthapiṇḍikaṃ cūḷānāthapiṇḍikaṃ visākhaṃ mahāupāsikaṃ aññāni ca abhiññātāni  mahākulāni pakkosāpetvā sāyanhasamaye catūsu parisāsu sannipatitāsu upālittheraṃ āmantesi  ``gaccha, tvaṃ catuparisamajjhe imissā daharabhikkhuniyā kammaṃ sodhehī''ti. ``sādhu, bhante''ti  thero parisamajjhaṃ gantvā attano paññattāsane nisīditvā rañño purato visākhaṃ upāsikaṃ  pakkosāpetvā imaṃ adhikaraṇaṃ paṭicchāpesi ``gaccha visākhe, `ayaṃ daharā asukamāse asukadivase  pabbajitā'ti tathato ñatvā imassa gabbhassa pure vā pacchā vā laddhabhāvaṃ jānāhī''ti.  upāsikā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā sāṇiṃ parikkhipāpetvā antosāṇiyaṃ daharabhikkhuniyā  hatthapādanābhiudarapariyosānādīni oloketvā māsadivase samānetvā gihibhāve gabbhassa laddhabhāvaṃ  tathato ñatvā therassa santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesi. thero catuparisamajjhe taṃ bhikkhuniṃ  suddhaṃ akāsi. sā suddhā hutvā bhikkhusaṅghañca satthārañca vanditvā bhikkhunīhi saddhiṃ  upassayameva gatā. sā gabbhaparipākamanvāya padumuttarapādamūle patthitapatthanaṃ mahānubhāvaṃ puttaṃ  vijāyi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V1.0153^ea^ rājā bhikkhunupassayasamīpena gacchanto dārakasaddaṃ sutvā amacce  pucchi. amaccā taṃ kāraṇaṃ ñatvā ``deva, daharabhikkhunī puttaṃ vijātā, tasseso saddo''ti  āhaṃsu. ``bhikkhunīnaṃ, bhaṇe, dārakapaṭijagganaṃ nāma palibodho, mayaṃ naṃ paṭijaggissāmā''ti  rājā taṃ dārakaṃ nāṭakitthīnaṃ dāpetvā kumāraparihārena vaḍḍhāpesi. nāmaggahaṇadivase cassa  ``kassapo''ti nāmaṃ akaṃsu. atha naṃ kumāraparihārena vaḍḍhitattā ``kumārakassapo''ti  sañjāniṃsu. so sattavassikakāle satthu santike pabbajitvā paripuṇṇavasso upasampadaṃ labhitvā  gacchante gacchante kāle dhammakathikesu citrakathī ahosi. atha naṃ satthā ``etadaggaṃ, bhikkhave,  mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ cittakathikānaṃ yadidaṃ kumārakassapo''ti (a0 ni0  1.209, 217)  etadagge ṭhapesi. so pacchā vammikasutte (ma0 ni0 1.249 ādayo) arahattaṃ pāpuṇi.  mātāpissa bhikkhunī vipassanaṃ vaḍḍhetvā aggaphalaṃ pattā. kumārakassapatthero buddhasāsane  gaganamajjhe ^a^P1.0149^ea^ puṇṇacando viya pākaṭo jāto.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^M1.0166^ea^ tathāgato pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto bhikkhūnaṃ ovādaṃ  datvā gandhakuṭiṃ pāvisi. bhikkhū ovādaṃ gahetvā attano attano rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu divasabhāgaṃ  khepetvā sāyanhasamaye dhammasabhāyaṃ sannipatitvā ``āvuso, devadattena attano abuddhabhāvena ceva  khantimettādīnañca abhāvena kumārakassapatthero ca therī ca ubho nāsitā, sammāsambuddho pana  attano dhammarājatāya ceva khantimettānuddayasampattiyā ca ubhinnampi tesaṃ paccayo jāto''ti  buddhaguṇe vaṇṇayamānā nisīdiṃsu. satthā buddhalīlāya dhammasabhaṃ āgantvā paññattāsane  nisīditvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchi. ``bhante,  tumhākameva guṇakathāyā''ti sabbaṃ ārocayiṃsu. na, bhikkhave, tathāgato idāneva imesaṃ ubhinnaṃ  paccayo ca patiṭṭhā ca jāto, pubbepi ahosiyevāti. bhikkhū tassatthassāvibhāvatthāya bhagavantaṃ  yāciṃsu. bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārayamāne bodhisatto migayoniyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi.  so mātukucchito nikkhanto suvaṇṇavaṇṇo ahosi, akkhīni panassa maṇiguḷasadisāni ahesuṃ,  siṅgāni rajatavaṇṇāni, mukhaṃ rattakambalapuñjavaṇṇaṃ, hatthapādapariyantā lākhārasaparikammakatā  viya, vāladhi camarassa viya ahosi, sarīraṃ panassa mahantaṃ assapotakappamāṇaṃ ahosi. so  pañcasatamigaparivāro araññe vāsaṃ kappesi nāmena nigrodhamigarājā ^a^V1.0154^ea^ nāma.  avidūre panassa aññopi pañcasatamigaparivāro sākhamigo nāma vasati, sopi suvaṇṇavaṇṇova  ahosi.<br/><br/>[03] tena samayena bārāṇasirājā migavadhappasuto hoti, vinā maṃsena na bhuñjati, manussānaṃ  kammacchedaṃ katvā sabbe negamajānapade sannipātetvā devasikaṃ migavaṃ gacchati. manussā cintesuṃ  -- ``ayaṃ rājā amhākaṃ kammacchedaṃ karoti, yaṃnūna mayaṃ uyyāne ^a^P1.0150^ea^ migānaṃ  nivāpaṃ vapitvā pānīyaṃ sampādetvā bahū mige uyyānaṃ pavesetvā dvāraṃ bandhitvā rañño  niyyādeyyāmā''ti. te sabbe uyyāne migānaṃ nivāpatiṇāni ropetvā udakaṃ sampādetvā dvāraṃ  yojetvā vāgurāni ādāya muggarādinānāvudhahatthā ^a^M1.0167^ea^ araññaṃ pavisitvā mige  pariyesamānā ``majjhe ṭhite mige gaṇhissāmā''ti yojanamattaṃ ṭhānaṃ parikkhipitvā  saṅkhipamānā nigrodhamigasākhamigānaṃ vasanaṭṭhānaṃ majjhe katvā parikkhipiṃsu. atha naṃ migagaṇaṃ  disvā rukkhagumbādayo ca bhūmiñca muggarehi paharantā migagaṇaṃ gahanaṭṭhānato nīharitvā  asisattidhanuādīni āvudhāni uggiritvā mahānādaṃ nadantā taṃ migagaṇaṃ uyyānaṃ pavesetvā dvāraṃ  pidhāya rājānaṃ upasaṅkamitvā ``deva, nibaddhaṃ migavaṃ gacchantā amhākaṃ kammaṃ nāsetha, amhehi  araññato mige ānetvā tumhākaṃ uyyānaṃ pūritaṃ, ito paṭṭhāya tesaṃ maṃsāni khādathā''ti rājānaṃ  āpucchitvā pakkamiṃsu.<br/><br/>[03] rājā tesaṃ vacanaṃ sutvā uyyānaṃ gantvā mige olokento dve suvaṇṇamige disvā tesaṃ  abhayaṃ adāsi. tato paṭṭhāya pana kadāci sayaṃ gantvā ekaṃ migaṃ vijjhitvā āneti, kadācissa  bhattakārako gantvā vijjhitvā āharati. migā dhanuṃ disvāva maraṇabhayena tajjitā palāyanti, dve  tayo pahāre labhitvā kilamantipi, gilānāpi honti, maraṇampi pāpuṇanti. migagaṇo taṃ  pavattiṃ bodhisattassa ārocesi. so sākhaṃ pakkosāpetvā āha -- ``samma, bahū migā  nassanti, ekaṃsena maritabbe sati ito paṭṭhāya mā kaṇḍena mige vijjhantu, dhammagaṇḍikaṭṭhāne  migānaṃ vāro hotu. ekadivasaṃ mama parisāya vāro pāpuṇātu, ekadivasaṃ tava parisāya,  vārappatto migo gantvā dhammagaṇḍikāya gīvaṃ ṭhapetvā nipajjatu, evaṃ sante migā kilantā na  bhavissantī''ti. so ``sādhū''ti sampaṭicchi. tato paṭṭhāya vārappattova migo gantvā  dhammagaṇḍikāya ^a^P1.0151^ea^ gīvaṃ ṭhapetvā nipajjati, bhattakārako āgantvā tattha  nipannakameva gahetvā gacchati.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V1.0155^ea^ sākhamigassa parisāya ekissā gabbhinimigiyā vāro pāpuṇi.  sā sākhaṃ upasaṅkamitvā ``sāmi, ahaṃ gabbhinī, puttaṃ vijāyitvā dve janā vāraṃ gamissāma,  mayhaṃ vāraṃ atikkāmehī''ti āha. so ``na sakkā tava vāraṃ aññesaṃ pāpetuṃ, tvameva tuyhaṃ vāraṃ  jānissasi, gacchāhī''ti āha. sā tassa santikā anuggahaṃ alabhamānā bodhisattaṃ  upasaṅkamitvā tamatthaṃ ārocesi. so tassā vacanaṃ sutvā ``hotu gaccha tvaṃ, ahaṃ te vāraṃ  atikkāmessāmī''ti sayaṃ ^a^M1.0168^ea^ gantvā dhammagaṇḍikāya sīsaṃ katvā nipajji.  bhattakārako taṃ disvā ``laddhābhayo migarājā dhammagaṇḍikāya nipanno, kiṃ nu kho kāraṇa''nti  vegena gantvā rañño ārocesi. <br/><br/>[01] rājā tāvadeva rathaṃ āruyha mahantena parivārena āgantvā bodhisattaṃ disvā āha  ``samma migarāja, nanu mayā tuyhaṃ abhayaṃ dinnaṃ, kasmā tvaṃ idha nipanno''ti. mahārāja,  gabbhinī migī āgantvā ``mama vāraṃ aññassa pāpehī''ti āha, na sakkā kho pana mayā  ekassa maraṇadukkhaṃ aññassa upari nikkhipituṃ, svāhaṃ attano jīvitaṃ tassā datvā tassā  santakaṃ maraṇaṃ gahetvā idha nipanno, mā aññaṃ kiñci āsaṅkittha, mahārājāti. rājā āha --  ``sāmi, suvaṇṇavaṇṇamigarāja, mayā na tādiso khantimettānuddayasampanno manussesupi diṭṭhapubbo,  tena te pasannosmi, uṭṭhehi, tuyhañca tassā ca abhayaṃ dammī''ti. ``dvīhi abhaye laddhe avasesā  kiṃ karissanti, narindā''ti? ``avasesānampi abhayaṃ dammi, sāmī''ti. ``mahārāja,  evampi uyyāneyeva migā abhayaṃ labhissanti, sesā kiṃ karissantī''ti? ``etesampi abhayaṃ  dammi, sāmī''ti. ``mahārāja, migā tāva abhayaṃ labhantu, sesā catuppadā kiṃ karissantī''ti  ^a^P1.0152^ea^? ``etesampi abhayaṃ dammi, sāmī''ti. ``mahārāja, catuppadā tāva abhayaṃ  labhantu, dijagaṇā kiṃ karissantī''ti? ``etesampi abhayaṃ dammi, sāmī''ti. ``mahārāja,  dijagaṇā tāva abhayaṃ labhantu, udake vasantā macchā kiṃ karissantī''ti? ``etesampi abhayaṃ  dammi, sāmī''ti. evaṃ mahāsatto rājānaṃ sabbasattānaṃ abhayaṃ yācitvā uṭṭhāya rājānaṃ pañcasu  sīlesu patiṭṭhāpetvā ``dhammaṃ cara, mahārāja, mātāpitūsu puttadhītāsu brāhmaṇagahapatikesu  negamajānapadesu dhammaṃ caranto samaṃ caranto kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ  gamissasī''ti rañño buddhalīlāya dhammaṃ desetvā katipāhaṃ uyyāne vasitvā rañño ovādaṃ datvā  migagaṇaparivuto araññaṃ pāvisi. sāpi kho migadhenu pupphakaṇṇikasadisaṃ puttaṃ vijāyi. so  kīḷamāno sākhamigassa santikaṃ gacchati. atha naṃ mātā tassa santikaṃ gacchantaṃ disvā  ``putta, ito paṭṭhāya mā etassa santikaṃ gaccha, nigrodhasseva santikaṃ gaccheyyāsī''ti ovadantī  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 12^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nigrodhameva ^a^V1.0156^ea^ ^a^M1.0169^ea^ seveyya, na sākhamupasaṃvase. <br/><br/>[22] nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo, yañce sākhasmi jīvita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nigrodhameva seveyyā^eb^ti tāta tvaṃ vā añño vā attano hitakāmo nigrodhameva  seveyya bhajeyya upasaṅkameyya, ^b^na sākhamupasaṃvase^eb^ti sākhamigaṃ pana na upasaṃvase upagamma na  saṃvaseyya, etaṃ nissāya jīvikaṃ na kappeyya. ^b^nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo^eb^ti nigrodharañño  pādamūle maraṇampi seyyo varaṃ uttamaṃ. ^b^yañce sākhasmi jīvita^eb^nti yaṃ pana sākhassa  santike jīvitaṃ, taṃ neva seyyo na varaṃ na uttamanti attho.<br/><br/>[03] tato paṭṭhāya ca pana abhayaladdhakā migā manussānaṃ sassāni khādanti, manussā  ``laddhābhayā ime migā''ti mige paharituṃ vā palāpetuṃ vā na visahanti, te rājaṅgaṇe  sannipatitvā rañño tamatthaṃ ārocesuṃ. rājā ``mayā pasannena nigrodhamigarājassa ^a^P1.0153^ea^  varo dinno, ahaṃ rajjaṃ jaheyyaṃ, na ca taṃ paṭiññaṃ bhindāmi, gacchatha na koci mama  vijite mige paharituṃ labhatī''ti āha. nigrodhamigo taṃ pavattiṃ sutvā migagaṇaṃ sannipātāpetvā  ``ito paṭṭhāya paresaṃ sassaṃ khādituṃ na labhissathā''ti mige ovaditvā manussānaṃ ārocāpesi  ``ito paṭṭhāya sassakārakā manussā sassarakkhaṇatthaṃ vatiṃ mā karontu, khettaṃ pana āvijjhitvā  paṇṇasaññaṃ bandhantū''ti. tato paṭṭhāya kira khettesu paṇṇabandhanasaññā udapādi. tato paṭṭhāya  paṇṇasaññaṃ atikkamanamigo nāma natthi. ayaṃ kira nesaṃ bodhisattato laddhaovādo. evaṃ  migagaṇaṃ ovaditvā bodhisatto yāvatāyukaṃ ṭhatvā saddhiṃ migehi yathākammaṃ gato, rājāpi  bodhisattassa ovāde ṭhatvā puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, idānevāhaṃ theriyā ca kumārakassapassa ca avassayo, pubbepi  avassayo evā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā catusaccadhammadesanaṃ vinivaṭṭetvā dve vatthūni kathetvā  anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā sākhamigo devadatto ahosi, parisāpissa  devadattaparisāva, migadhenu therī ahosi, putto kumārakassapo, rājā ānando, nigrodhamigarājā  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] nigrodhamigajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 18
title: sīlavaggo^[] . lakkhaṇamigajātakavaṇṇanā^[] . nigrodhamigajātakavaṇṇanā^[] . kaṇḍijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^dhiratthu^eb^ ^a^V1.0157^ea^ ^a^M1.0170^ea^ ^b^kaṇḍinaṃ salla^eb^nti idaṃ satthā jetavane  viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. taṃ aṭṭhakanipāte indriyajātake  āvibhavissati. bhagavā pana taṃ bhikkhuṃ etadavoca ``bhikkhu, pubbepi tvaṃ etaṃ mātugāmaṃ  nissāya jīvitakkhayaṃ patvā vītaccitesu aṅgāresu pakko''ti. bhikkhū tassatthassāvibhāvatthāya  bhagavantaṃ yāciṃsu, bhagavā bhavantarena paṭicchannakāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi. ito paraṃ pana bhikkhūnaṃ  yācanaṃ ^a^P1.0154^ea^ bhavantarapaṭicchannatañca avatvā ``atītaṃ āharī''ti ettakameva  vakkhāma, ettake vuttepi yācanañca valāhakagabbhato candanīharaṇūpamāya bhavantarapaṭicchannakāraṇabhāvo  cāti sabbametaṃ heṭṭhā vuttanayeneva yojetvā veditabbaṃ.<br/><br/>[03] atīte magadharaṭṭhe rājagahe magadharājā rajjaṃ kāresi. magadhavāsikānaṃ sassasamaye migānaṃ  mahāparipantho hoti. te araññe pabbatapādaṃ pavisanti. tattha eko araññavāsī pabbateyyamigo  ekāya gāmantavāsiniyā migapotikāya saddhiṃ santhavaṃ katvā tesaṃ migānaṃ pabbatapādato oruyha  puna gāmantaṃ otaraṇakāle migapotikāya paṭibaddhacittattā tehi saddhiṃyeva otari. atha naṃ sā  āha -- ``tvaṃ khosi, ayya, pabbateyyo bālamigo, gāmanto ca nāma sāsaṅko sappaṭibhayo, mā  amhehi saddhiṃ otarī''ti. so tassā paṭibaddhacittattā anivattitvā saddhiṃyeva agamāsi.  magadhavāsino ``idāni migānaṃ pabbatapādā otaraṇakālo''ti ñatvā magge paṭicchannakoṭṭhakesu  tiṭṭhanti. tesampi dvinnaṃ āgamanamagge eko luddako paṭicchannakoṭṭhake ṭhito hoti. migapotikā  manussagandhaṃ ghāyitvā ``eko luddako ṭhito bhavissatī''ti taṃ bālamigaṃ purato katvā sayaṃ  pacchato ahosi. luddako ekeneva sarappahārena migaṃ tattheva pāteti. migapotikā tassa  viddhabhāvaṃ ñatvā uppatitvā vātagatiyāva palāyi. luddako koṭṭhakato nikkhamitvā migaṃ  okkantitvā aggiṃ katvā vītaccitesu aṅgāresu madhuramaṃsaṃ pacitvā khāditvā pānīyaṃ pivitvā  avasesaṃ lohitabindūhi paggharantehi kājenādāya dārake tosento gharaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] tadā ^a^M1.0171^ea^ bodhisatto tasmiṃ vanasaṇḍe rukkhadevatā hutvā nibbatto hoti.  so taṃ kāraṇaṃ disvā ``imassa bālamigassa maraṇaṃ neva mātaraṃ nissāya, na pitaraṃ nissāya,  atha kho kāmaṃ nissāya. kāmanimittañhi ^a^P1.0155^ea^ sattā sugatiyaṃ hatthacchedādikaṃ,  duggatiyañca pañcavidhabandhanādinānappakārakaṃ dukkhaṃ pāpuṇanti, paresaṃ maraṇadukkhuppādanampi nāma  imasmiṃ loke ^a^V1.0158^ea^ garahitameva. yaṃ janapadaṃ mātugāmo vicāreti anusāsati, so  itthipariṇāyako janapadopi garahitoyeva. ye sattā mātugāmassa vasaṃ gacchanti, tepi  garahitāyevā''ti ekāya gāthāya tīṇi garahavatthūni dassetvā vanadevatāsu sādhukāraṃ datvā  gandhapupphādīhi pūjayamānāsu madhurena sarena taṃ vanasaṇḍaṃ unnādento imāya gāthāya dhammaṃ desesi  -- <br/><br/>[40] 13^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhiratthu kaṇḍinaṃ sallaṃ, purisaṃ gāḷhavedhinaṃ. <br/><br/>[27] dhiratthu taṃ janapadaṃ, yatthitthī pariṇāyikā. <br/><br/>[22] te cāpi dhikkitā sattā, ye itthīnaṃ vasaṃ gatā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhiratthū^eb^ti garahaṇatthe nipāto, svāyamidha uttāsubbegavasena garahaṇe daṭṭhabbo.  uttasitubbiggo hi honto bodhisatto evamāha. kaṇḍamassa atthīti kaṇḍī, taṃ ^b^kaṇḍinaṃ^eb^.  taṃ pana kaṇḍaṃ anupavisanaṭṭhena ``salla''nti vuccati, tasmā ^b^kaṇḍinaṃ salla^eb^nti ettha  sallakaṇḍinanti attho. sallaṃ vā assatthītipi sallo, taṃ sallaṃ. mahantaṃ vaṇamukhaṃ katvā  balavappahāraṃ dento gāḷhaṃ vijjhatīti gāḷhavedhī, taṃ ^b^gāḷhavedhinaṃ^eb^. nānappakārena kaṇḍena,  kumudapattasaṇṭhānathalena ujukagamaneneva sallena ca samannāgataṃ gāḷhavedhinaṃ purisaṃ dhiratthūti  ayamettha attho. ^b^pariṇāyikā^eb^ti issarā saṃvidhāyikā. ^b^dhikkitā^eb^ti garahitā.  sesamettha uttānatthameva. ito paraṃ pana ettakampi avatvā yaṃ yaṃ anuttānaṃ, taṃ tadeva  vaṇṇayissāma. evaṃ ekāya gāthāya tīṇi garahavatthūni dassetvā bodhisatto vanaṃ unnādetvā  buddhalīlāya dhammaṃ desesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu  sotāpattiphale patiṭṭhahi. satthā dve vatthūni ^a^P1.0156^ea^ kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi. ito paraṃ pana ``dve ^a^M1.0172^ea^ vatthūni kathetvā''ti idaṃ avatvā  ``anusandhiṃ ghaṭetvā''ti ettakameva vakkhāma, avuttampi pana heṭṭhā vuttanayeneva yojetvā gahetabbaṃ.<br/><br/>[03] tadā pabbateyyamigo ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi, migapotikā purāṇadutiyikā, kāmesu dosaṃ  dassetvā dhammadesakadevatā pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] kaṇḍijātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 19
title:
  [] . lakkhaṇamigajātakavaṇṇanā^[] . nigrodhamigajātakavaṇṇanā^[] . kaṇḍijātakavaṇṇanā^[] . vātamigajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na^eb^ ^a^V1.0159^ea^ ^b^kiratthi rasehi pāpiyo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  cūḷapiṇḍapātikatissattheraṃ ārabbha kathesi. satthari kira rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante  tissakumāro nāma mahāvibhavassa seṭṭhikulassa putto ekadivasaṃ veḷuvanaṃ gantvā satthu dhammadesanaṃ  sutvā pabbajitukāmo pabbajjaṃ yācitvā mātāpitūhi ananuññātattā paṭikkhitto sattāhaṃ bhattacchedaṃ  katvā raṭṭhapālatthero viya mātāpitaro anujānāpetvā satthu santike pabbaji. satthā taṃ  pabbājetvā aḍḍhamāsamattaṃ veḷuvane viharitvā jetavanaṃ agamāsi. tatrāyaṃ kulaputto terasa  dhutaṅgāni samādāya sāvatthiyaṃ sapadānaṃ piṇḍāya caramāno kālaṃ vītināmeti,  ``cūḷapiṇḍapātikatissatthero nāmā''ti vutte gaganatale puṇṇacando viya buddhasāsane pākaṭo  paññāto ahosi.<br/><br/>[03] tasmiṃ kāle rājagahe nakkhattakīḷāya vattamānāya therassa mātāpitaro yaṃ tassa gihikāle  ahosi ābharaṇabhaṇḍakaṃ, taṃ ratanacaṅkoṭake nikkhipitvā ure ṭhapetvā ``aññāsu nakkhattakīḷāsu  amhākaṃ putto iminā alaṅkārena alaṅkato nakkhattaṃ kīḷati, taṃ no ekaputtaṃ gahetvā samaṇo  gotamo sāvatthinagaraṃ gato, kahaṃ nu kho so etarahi nisinno, kahaṃ ṭhito''ti vatvā rodanti.<br/><br/>[03] athekā vaṇṇadāsī taṃ kulaṃ gantvā seṭṭhibhariyaṃ rodantiṃ disvā pucchi ``kiṃ pana, ayye,  rodasī''ti? ``sā tamatthaṃ ārocesi''. ``kiṃ pana, ayye, ayyaputto piyāyatī''ti?  ``asukañca asukañcā''ti. ``sace tumhe ^a^M1.0173^ea^ imasmiṃ gehe sabbaṃ issariyaṃ  mayhaṃ detha, ahaṃ vo puttaṃ ānessāmī''ti. seṭṭhibhariyā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā paribbayaṃ  datvā mahantena parivārena taṃ uyyojesi ``gaccha, attano balena mama puttaṃ ānehī''ti. sā  paṭicchannayāne nisinnā sāvatthiṃ gantvā therassa bhikkhācāravīthiyaṃ nivāsaṃ gahetvā seṭṭhikulā  āgate manusse ^a^P1.0157^ea^ therassa adassetvā attano parivāreneva parivutā therassa  piṇḍāya paviṭṭhassa āditova uḷuṅkayāguñca rasakabhikkhañca datvā rasataṇhāya bandhitvā anukkamena  gehe nisīdāpetvā bhikkhaṃ dadamānā ca attano vasaṃ upagatabhāvaṃ ñatvā gilānālayaṃ dassetvā  antogabbhe nipajji. theropi bhikkhācāravelāya sapadānaṃ caranto gehadvāraṃ agamāsi. parijano  therassa pattaṃ gahetvā theraṃ ghare nisīdāpesi. thero nisīditvāva ``kahaṃ upāsikā''ti pucchi.  ``gilānā, bhante, tumhākaṃ dassanaṃ icchatī''ti. so rasataṇhāya baddho attano vatasamādānaṃ  ^a^V1.0160^ea^ bhinditvā tassā nipannaṭṭhānaṃ pāvisi. sā attano āgatakāraṇaṃ kathetvā taṃ  palobhetvā rasataṇhāya bandhitvā uppabbājetvā attano vase ṭhapetvā yāne nisīdāpetvā mahantena  parivārena rājagahameva agamāsi. sā pavatti pākaṭā jātā.<br/><br/>[03] bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannisinnā ``cūḷapiṇḍapātikatissattheraṃ kira ekā vaṇṇadāsī  rasataṇhāya bandhitvā ādāya gatā''ti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. satthā dhammasabhaṃ upagantvā  alaṅkatadhammāsane nisīditvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti āha.  te taṃ pavattiṃ kathayiṃsu. ``na, bhikkhave, idāneva eso bhikkhu rasataṇhāya bajjhitvā tassā  vasaṃ gato, pubbepi tassā vasaṃ gatoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ rañño brahmadattassa sañjayo nāma uyyānapālo ahosi. atheko  vātamigo taṃ uyyānaṃ āgantvā sañjayaṃ disvā palāyati, sañjayopi na taṃ tajjetvā nīharati.  so punappunaṃ āgantvā uyyāneyeva carati. uyyānapālo uyyāne nānappakārāni pupphaphalāni  gahetvā divase divase rañño abhiharati. atha naṃ ekadivasaṃ rājā pucchi ``samma uyyānapāla,  uyyāne kiñci acchariyaṃ ^a^M1.0174^ea^ passasī''ti? ``deva, aññaṃ na passāmi, eko  pana vātamigo āgantvā uyyāne carati, etaṃ passāmī''ti. ``sakkhissati pana taṃ gahetu''nti.  ``thokaṃ madhuṃ labhanto anto rājanivesanampi naṃ ānetuṃ sakkhissāmi, devā''ti. rājā  tassa madhuṃ dāpesi. so taṃ gahetvā uyyānaṃ gantvā vātamigassa caraṇaṭṭhāne tiṇāni madhunā  ^a^P1.0158^ea^ makkhetvā nilīyi. migo āgantvā madhumakkhitāni tiṇāni khāditvā  rasataṇhāya baddho aññatra agantvā uyyānameva āgacchati. uyyānapālo tassa madhumakkhitatiṇesu  paluddhabhāvaṃ ñatvā anukkamena attānaṃ dassesi. so taṃ disvā katipāhaṃ palāyitvā punappunaṃ  passanto vissāsaṃ āpajjitvā anukkamena uyyānapālassa hatthe ṭhitatiṇāni khādituṃ ārabhi.<br/><br/>[03] so tassa vissāsaṃ āpannabhāvaṃ ñatvā yāva rājanivesanā vīthiṃ kilañjehi parikkhipitvā  tahiṃ tahiṃ sākhābhaṅgaṃ pātetvā madhulābukaṃ aṃse laggetvā tiṇakalāpaṃ upakacchake ṭhapetvā  madhumakkhitāni tiṇāni migassa purato purato vikiranto antorājanivesanaṃyeva agamāsi.  mige anto paviṭṭhe dvāraṃ pidahiṃsu. migo manusse disvā kampamāno maraṇabhayatajjito  antonivesanaṅgaṇe ādhāvati paridhāvati. rājā pāsādā oruyha taṃ kampamānaṃ disvā  ``vātamigo nāma manussānaṃ diṭṭhaṭṭhānaṃ sattāhaṃ na gacchati, tajjitaṭṭhānaṃ ^a^V1.0161^ea^ yāvajīvaṃ na  gacchati, so evarūpo gahananissito vātamigo rasataṇhāya baddho idāni evarūpaṃ ṭhānaṃ āgato,  natthi vata bho loke rasataṇhāya pāpataraṃ nāmā''ti imāya gāthāya dhammadesanaṃ paṭṭhapesi -- <br/><br/>[40] 14^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na kiratthi rasehi pāpiyo, āvāsehiva santhavehi vā. <br/><br/>[22] vātamigaṃ gahananissitaṃ, vasamānesi rasehi sañjayo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kirā^eb^ti anussavanatthe nipāto. ^b^rasehī^eb^ti jivhāviññeyyehi  madhurambilādīhi. ^b^pāpiyo^eb^ti pāpataro. ^b^āvāsehiva santhavehi vā^eb^ti  nibaddhavasanaṭṭhānasaṅkhātesu hi āvāsesupi mittasanthavesupi chandarāgo pāpakova, tehi pana  sacchandarāgaparibhogehi āvāsehi vā mittasanthavehi ^a^M1.0175^ea^ vā sataguṇena ca  sahassaguṇena ca satasahassaguṇena ca dhuvapaṭisevanaṭṭhena āhāraṃ vinā jīvitindriyapālanāya abhāvena  ca sacchandarāgaparibhogarasāva pāpatarāti. bodhisatto pana anussavāgataṃ ^a^P1.0159^ea^ viya  imamatthaṃ katvā ``na kiratthi rasehi pāpiyo, āvāsehiva santhavehi vā''ti āha. idāni  tesaṃ pāpiyabhāvaṃ dassento ^b^``vātamiga''^eb^ntiādimāha. tattha ^b^gahananissita^eb^nti  gahanaṭṭhānanissitaṃ. idaṃ vuttaṃ hoti -- passatha rasānaṃ pāpiyabhāvaṃ, idaṃ nāma araññāyatane  gahananissitaṃ vātamigaṃ sañjayo uyyānapālo madhurasehi attano vasaṃ ānesi, sabbathāpi  sacchandarāgaparibhogehi rasehi nāma aññaṃ pāpataraṃ lāmakataraṃ natthīti rasataṇhāya ādīnavaṃ  kathesi. kathetvā ca pana taṃ migaṃ araññameva pesesi.<br/><br/>[03] satthāpi ``na, bhikkhave, sā vaṇṇadāsī idāneva etaṃ rasataṇhāya bandhitvā attano vase  karoti, pubbepi akāsiyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi. ``tadā sañjayo ayaṃ vaṇṇadāsī ahosi, vātamigo cūḷapiṇḍapātiko,  bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vātamigajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 20
title:
  [] . nigrodhamigajātakavaṇṇanā^[] . kaṇḍijātakavaṇṇanā^[] . vātamigajātakavaṇṇanā^[] . kharādiyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^aṭṭhakkhuraṃ^eb^ ^a^V1.0162^ea^ ^b^kharādiye^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ  dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi. so kira bhikkhu dubbaco ovādaṃ na gaṇhāti. atha naṃ satthā  pucchi ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu dubbaco ovādaṃ na gaṇhāsī''ti? ``saccaṃ bhagavā''ti.  satthā ``pubbepi tvaṃ dubbacatāya paṇḍitānaṃ ovādaṃ aggahetvā pāsena baddho jīvitakkhayaṃ  patto''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto migo hutvā migagaṇaparivuto araññe  vasati. athassa bhaginimigī puttakaṃ dassetvā ``bhātika, ayaṃ te bhāgineyyo, etaṃ migamāyaṃ  uggaṇhāpehī''ti paṭicchāpesi. so taṃ bhāgineyyaṃ ``asukavelāya nāma āgantvā uggaṇhāhī''ti  āha. so vuttavelāya nāgacchati. yathā ^a^M1.0176^ea^ ca ekadivasaṃ, evaṃ satta divase  sattovāde atikkanto so migamāyaṃ anuggaṇhitvāva vicaranto pāse bajjhi. mātāpissa bhātaraṃ  upasaṅkamitvā ``kiṃ te, bhātika, bhāgineyyo migamāyaṃ uggaṇhāpito''ti pucchi. bodhisatto ca  ``tassa anovādakassa mā cintayi, na ^a^P1.0160^ea^ te puttena migamāyā uggahitā''ti  vatvā idānipi taṃ anovaditukāmova hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 15^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aṭṭhakkhuraṃ kharādiye, migaṃ vaṅkātivaṅkinaṃ. <br/><br/>[22] sattahi kālātikkantaṃ, na naṃ ovaditussahe''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aṭṭhakkhura^eb^nti ekekasmiṃ pāde dvinnaṃ dvinnaṃ vasena aṭṭhakkhuraṃ. ^b^kharādiye^eb^ti  taṃ nāmena ālapati. ^b^miga^eb^nti sabbasaṅgāhikavacanaṃ. ^b^vaṅkātivaṅkina^eb^nti mūle  vaṅkāni, agge ativaṅkānīti vaṅkātivaṅkāni, tādisāni siṅgāni assa atthīti vaṅkātivaṅkī,  taṃ vaṅkātivaṅkinaṃ. ^b^sattahi kālātikkanta^eb^nti sattahi ovādakālehi ovādaṃ atikkantaṃ.  ^b^na naṃ ovaditussahe^eb^ti etaṃ dubbacamigaṃ ahaṃ ovadituṃ na ussahāmi, etassa me ovādatthāya  cittampi na uppajjatīti dasseti. atha naṃ dubbacamigaṃ pāse baddhaṃ luddo māretvā maṃsaṃ ādāya  pakkāmi.<br/><br/>[03] satthāpi ^a^V1.0163^ea^ ``na tvaṃ bhikkhu idāneva dubbaco, pubbepi dubbacoyevā''ti imaṃ  dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi. ``tadā bhāgineyyo migo  dubbacabhikkhu ahosi, bhaginī uppalavaṇṇā, ovādamigo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kharādiyajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 21
title:
  [] . kaṇḍijātakavaṇṇanā^[] . vātamigajātakavaṇṇanā^[] . kharādiyajātakavaṇṇanā^[] . tipallatthamigajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^migaṃ^eb^ ^a^M1.0177^ea^ ^b^tipallattha^eb^nti idaṃ satthā kosambiyaṃ badarikārāme  viharanto sikkhākāmaṃ rāhulattheraṃ ārabbha kathesi. ekasmiñhi kāle satthari āḷavinagaraṃ  upanissāya aggāḷave cetiye viharante bahū upāsakā upāsikā bhikkhū bhikkhuniyo ca vihāraṃ  dhammassavanatthāya gacchanti, divā dhammassavanaṃ hoti. gacchante pana kāle upāsikāyo  bhikkhuniyo ca na gacchiṃsu, bhikkhū ceva upāsakā ca ahesuṃ. tato paṭṭhāya rattiṃ dhammassavanaṃ  jātaṃ. dhammassavanapariyosāne therā bhikkhū attano attano vasanaṭṭhānāni gacchanti. daharā  sāmaṇerā ca upāsakehi saddhiṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sayanti. tesu niddaṃ upagatesu ekacce  ghurughurupassāsā kākacchamānā dante khādantā nipajjiṃsu, ekacce ^a^P1.0161^ea^ muhuttaṃ  niddāyitvā uṭṭhahiṃsu. te taṃ vippakāraṃ disvā bhagavato ārocesuṃ. bhagavā ``yo pana bhikkhu  anupasampannena sahaseyyaṃ kappeyya pācittiya''nti (pāci0 49) sikkhāpadaṃ paññapetvā kosambiṃ  agamāsi.<br/><br/>[03] tattha bhikkhū āyasmantaṃ rāhulaṃ āhaṃsu -- ``āvuso rāhula, bhagavatā sikkhāpadaṃ paññattaṃ,  idāni tvaṃ attano vasanaṭṭhānaṃ jānāhī''ti. pubbe pana te bhikkhū bhagavati ca gāravaṃ tassa  cāyasmato sikkhākāmataṃ paṭicca taṃ attano vasanaṭṭhānaṃ āgataṃ ativiya saṅgaṇhanti, khuddakamañcakaṃ  paññapetvā ussīsakakaraṇatthāya cīvaraṃ denti. taṃ divasaṃ pana sikkhāpadabhayena vasanaṭṭhānampi na  adaṃsu. rāhulabhaddopi ``pitā me''ti dasabalassa vā, ``upajjhāyo me''ti dhammasenāpatino  vā, ``ācariyo me''ti mahāmoggallānassa vā, ``cūḷapitā me''ti ānandattherassa vā santikaṃ  agantvā dasabalassa vaḷañjanavaccakuṭiṃ brahmavimānaṃ pavisanto viya pavisitvā vāsaṃ kappesi.  buddhānañhi vaḷañjanakuṭiyaṃ dvāraṃ supihitaṃ hoti, gandhaparibhaṇḍakatā bhūmi, gandhadāmamālādāmāni  osāritāneva honti, sabbarattiṃ dīpo jhāyati. rāhulabhaddo pana na tassā kuṭiyā imaṃ sampattiṃ  paṭicca tattha vāsaṃ upagato, bhikkhūhi pana ``vasanaṭṭhānaṃ jānāhī''ti vuttattā ovādagāravena  sikkhākāmatāya ^a^V1.0164^ea^ tattha vāsaṃ upagato. antarantarā hi bhikkhū taṃ āyasmantaṃ  dūratova āgacchantaṃ disvā tassa vīmaṃsanatthāya muṭṭhisammajjaniṃ vā kacavarachaḍḍanakaṃ vā bahi  khipitvā tasmiṃ āgate ^a^M1.0178^ea^ ``āvuso, imaṃ kena chaḍḍita''nti vadanti. tattha  kehici ``rāhulo iminā maggena gato''ti vutte so āyasmā ``nāhaṃ, bhante, etaṃ jānāmī''ti  avatvāva taṃ paṭisāmetvā ``khamatha me, bhante''ti khamāpetvā gacchati. evamesa sikkhākāmo.<br/><br/>[03] so taṃ sikkhākāmataṃyeva paṭicca tattha vāsaṃ upagato. atha satthā purearuṇaṃyeva  vaccakuṭidvāre ṭhatvā ukkāsi, sopāyasmā ukkāsi. ``ko eso''ti? ``ahaṃ rāhulo''ti  nikkhamitvā vandi. ``kasmā tvaṃ rāhula idha nipannosī''ti? ``vasanaṭṭhānassa abhāvato''.  ``pubbe hi, bhante, bhikkhū mama saṅgahaṃ karonti, idāni attano āpattibhayena vasanaṭṭhānaṃ ^a^P1.0162^ea^  na denti, svāhaṃ `idaṃ aññesaṃ asaṅghaṭṭanaṭṭhāna'nti iminā kāraṇena idha nipannosmīti.  atha bhagavato ``rāhulaṃ tāva bhikkhū evaṃ pariccajanti, aññe kuladārake pabbājetvā kiṃ  karissantī''ti dhammasaṃvego udapādi.<br/><br/>[03] atha bhagavā pātova bhikkhū sannipātāpetvā dhammasenāpatiṃ pucchi ``jānāsi pana tvaṃ,  sāriputta, ajja katthaci rāhulassa vutthabhāva''nti? ``na jānāmi, bhante''ti. ``sāriputta,  ajja rāhulo vaccakuṭiyaṃ vasi, sāriputta, tumhe rāhulaṃ evaṃ pariccajantā aññe kuladārake  pabbājetvā kiṃ karissatha? evañhi sante imasmiṃ sāsane pabbajitā na patiṭṭhā bhavissanti,  ito dāni paṭṭhāya anupasampannena ekaṃ dve divase attano santike vasāpetvā tatiyadivase tesaṃ  vasanaṭṭhānaṃ ñatvā bahi vāsethā''ti imaṃ anupaññattiṃ katvā puna sikkhāpadaṃ paññapesi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye dhammasabhāyaṃ sannisinnā bhikkhū rāhulassa guṇakathaṃ kathenti ``passathāvuso,  yāva sikkhākāmo vatāyaṃ rāhulo, `tava vasanaṭṭhānaṃ jānāhī'ti vutto nāma `ahaṃ dasabalassa  putto, tumhākaṃ senāsanasmā tumheyeva nikkhamathā'ti ekaṃ bhikkhumpi appaṭippharitvā vaccakuṭiyaṃ  vāsaṃ kappesī''ti. evaṃ tesu kathayamānesu satthā dhammasabhaṃ gantvā alaṅkatāsane nisīditvā  ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti āha. ``bhante, rāhulassa  sikkhākāmakathāya, na aññāya kathāyā''ti. satthā ``na, bhikkhave, rāhulo idāneva  sikkhākāmo, pubbe tiracchānayoniyaṃ nibbattopi sikkhākāmoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0165^ea^ ^a^M1.0179^ea^ rājagahe eko magadharājā rajjaṃ kāresi. tadā  bodhisatto migayoniyaṃ nibbattitvā migagaṇaparivuto araññe vasati. athassa bhaginī attano  puttakaṃ upanetvā ``bhātika, imaṃ te bhāgineyyaṃ migamāyaṃ sikkhāpehī''ti āha. bodhisatto  ``sādhū''ti paṭissuṇitvā ``gaccha, tāta, asukavelāya nāma āgantvā sikkheyyāsī''ti āha.  so mātulena vuttavelaṃ anatikkamitvā taṃ upasaṅkamitvā migamāyaṃ sikkhi. so ekadivasaṃ  vane vicaranto pāsena baddho baddharavaṃ ravi, migagaṇo palāyitvā ``putto te pāsena baddho''ti  tassa mātuyā ārocesi. sā bhātu santikaṃ gantvā ``bhātika, bhāgineyyo te migamāyaṃ  sikkhāpito''ti pucchi. bodhisatto ``mā tvaṃ puttassa ^a^P1.0163^ea^ kiñci pāpakaṃ  āsaṅki, suggahitā tena migamāyā, idāni taṃ hāsayamāno āgacchissatī''ti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 16^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``migaṃ tipallatthamanekamāyaṃ, aṭṭhakkhuraṃ aḍḍharattāpapāyiṃ. <br/><br/>[22] ekena sotena chamāssasanto, chahi kalāhitibhoti bhāgineyyo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^miga^eb^nti bhāgineyyamigaṃ. ^b^tipallattha^eb^nti pallatthaṃ vuccati sayanaṃ, ubhohi  passehi ujukameva ca nipannakavasenāti tīhākārehi pallatthaṃ assa, tīṇi vā pallatthāni assāti  tipallattho, taṃ tipallatthaṃ. ^b^anekamāya^eb^nti bahumāyaṃ bahuvañcanaṃ. ^b^aṭṭhakkhura^eb^nti  ekekasmiṃ pāde dvinnaṃ dvinnaṃ vasena aṭṭhahi khurehi samannāgataṃ. ^b^aḍḍharattāpapāyi^eb^nti  purimayāmaṃ atikkamitvā majjhimayāme araññato āgamma pānīyassa pivanato aḍḍharatte āpaṃ  pivatīti aḍḍharattāpapāyī. taṃ aḍḍharatte apāyinti attho. mama bhāgineyyaṃ migaṃ ahaṃ sādhukaṃ  migamāyaṃ uggaṇhāpesiṃ. kathaṃ? yathā ^b^ekena sotena chamāssasanto, chahi kalāhitibhoti  bhāgineyyo^eb^ti. idaṃ vuttaṃ hoti -- ahañhi tava puttaṃ tathā uggaṇhāpesiṃ, yathā ekasmiṃ  uparimanāsikāsote vātaṃ sannirumbhitvā pathaviyā allīnena ekena heṭṭhimasotena tattheva chamāyaṃ  assasanto chahi kalāhi ^a^M1.0180^ea^ luddakaṃ atibhoti, chahi koṭṭhāsehi ajjhottharati  vañcetīti attho. katamāhi chahi? cattāro pāde pasāretvā ekena passena seyyāya, khurehi  tiṇapaṃsukhaṇanena, jivhāninnāmanena udarassa uddhumātabhāvakaraṇena, uccārapassāvavissajjanena,  vātasannirumbhanenāti.<br/><br/>[03] aparo ^a^V1.0166^ea^ nayo -- pādena paṃsuṃ gahetvā abhimukhākaḍḍhanena, paṭipaṇāmanena, ubhosu  passesu sañcaraṇena, udaraṃ uddhaṃ pakkhipanena, adho avakkhipanenāti imāhi chahi kalāhi yathā  atibhoti, ``mato aya''nti saññaṃ uppādetvā vañceti, evaṃ taṃ migamāyaṃ uggaṇhāpesinti  dīpeti.<br/><br/>[03] aparo nayo -- tathā naṃ uggaṇhāpesiṃ, yathā ekena sotena chamāssasanto chahi kalāhiti  dvīsupi nayesu dassitehi chahi kāraṇehi kalāhiti kalāyissati, luddaṃ vañcessatīti ^a^P1.0164^ea^  attho. ^b^bhotī^eb^ti bhaginiṃ ālapati. ^b^bhāgineyyo^eb^ti evaṃ chahi kāraṇehi  vañcanakaṃ bhāgineyyaṃ niddisati. evaṃ bodhisatto bhāgineyyassa migamāyāya sādhukaṃ uggahitabhāvaṃ  dassento bhaginiṃ samassāseti.<br/><br/>[03] sopi migapotako pāse baddho avipphanditvāyeva bhūmiyaṃ mahāphāsukapassena pāde pasāretvā  nipanno pādānaṃ āsannaṭṭhāne khureheva paharitvā paṃsuñca tiṇāni ca uppāṭetvā uccārapassāvaṃ  vissajjetvā sīsaṃ pātetvā jivhaṃ ninnāmetvā sarīraṃ kheḷakilinnaṃ katvā vātaggahaṇena udaraṃ  uddhumātakaṃ katvā akkhīni parivattetvā heṭṭhā nāsikāsotena vātaṃ sañcarāpento  uparimanāsikāsotena vātaṃ sannirumbhitvā sakalasarīraṃ thaddhabhāvaṃ gāhāpetvā matākāraṃ dassesi.  nīlamakkhikāpi naṃ samparivāresuṃ, tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne kākā nilīyiṃsu. luddo āgantvā udaraṃ  hatthena paharitvā ``atipātova baddho bhavissati, pūtiko jāto''ti tassa bandhanarajjukaṃ mocetvā  ``etthevadāni naṃ ukkantitvā maṃsaṃ ādāya gamissāmī''ti nirāsaṅko hutvā sākhāpalāsaṃ gahetuṃ  āraddho. migapotakopi uṭṭhāya catūhi pādehi ṭhatvā kāyaṃ vidhunitvā gīvaṃ pasāretvā mahāvātena  chinnavalāhako viya vegena mātu santikaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] satthāpi ^a^M1.0181^ea^ ``na, bhikkhave, rāhulo idāneva sikkhākāmo, pubbepi  sikkhākāmoyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā bhāgineyyamigapotako rāhulo ahosi, mātā uppalavaṇṇā, mātulamigo pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] tipallatthamigajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 22
title:
  [] . vātamigajātakavaṇṇanā^[] . kharādiyajātakavaṇṇanā^[] . tipallatthamigajātakavaṇṇanā^[] . mālutajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kāḷe^eb^ ^a^V1.0167^ea^ ^b^vā yadi vā juṇhe^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto dve  vuḍḍhapabbajite ārabbha kathesi. te kira kosalajanapade ^a^P1.0165^ea^ ekasmiṃ araññāvāse  vasanti. eko kāḷatthero nāma, eko juṇhatthero nāma. athekadivasaṃ juṇho kāḷaṃ pucchi  ``bhante kāḷa, sītaṃ nāma kasmiṃ kāle hotī''ti. so ``kāḷe hotī''ti āha.  athekadivasaṃ kāḷo juṇhaṃ pucchi -- ``bhante juṇha, sītaṃ nāma kasmiṃ kāle hotī''ti. so  ``juṇhe hotī''ti āha. te ubhopi attano kaṅkhaṃ chindituṃ asakkontā satthu santikaṃ gantvā  satthāraṃ vanditvā ``bhante, sītaṃ nāma kasmiṃ kāle hotī''ti pucchiṃsu. satthā tesaṃ kathaṃ sutvā  ``pubbepi ahaṃ, bhikkhave, tumhākaṃ imaṃ pañhaṃ kathesiṃ, bhavasaṅkhepagatattā pana na  sallakkhayitthā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ekasmiṃ pabbatapāde sīho ca byaggho ca dve sahāyā ekissāyeva guhāya vasanti.  tadā bodhisattopi isipabbajjaṃ pabbajitvā tasmiṃyeva pabbatapāde vasati. athekadivasaṃ tesaṃ  sahāyakānaṃ sītaṃ nissāya vivādo udapādi. byaggho ``kāḷeyeva sītaṃ hotī''ti āha.  sīho ``juṇheyeva sītaṃ hotī''ti āha. te ubhopi attano kaṅkhaṃ chindituṃ asakkontā  bodhisattaṃ pucchiṃsu. bodhisatto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 17^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāḷe vā yadi vā juṇhe, yadā vāyati māluto. <br/><br/>[22] vātajāni hi sītāni, ubhotthamaparājitā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0182^ea^ ^b^kāḷe vā yadi vā juṇhe^eb^ti kāḷapakkhe vā juṇhapakkhe vā.  ^b^yadā vāyati māluto^eb^ti yasmiṃ samaye puratthimādibhedo vāto vāyati, tasmiṃ samaye sītaṃ  hoti. kiṃkāraṇā? ^b^vātajāni hi sītāni,^eb^ yasmā vāte vijjanteyeva sītāni honti,  kāḷapakkho vā juṇhapakkho vā ettha apamāṇanti vuttaṃ hoti. ^b^ubhotthamaparājitā^eb^ti ubhopi  tumhe imasmiṃ pañhe aparājitāti. evaṃ bodhisatto te sahāyake saññāpesi.<br/><br/>[03] satthāpi ``bhikkhave, pubbepi mayā tumhākaṃ ayaṃ pañho kathito''ti imaṃ dhammadesanaṃ  āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ^a^P1.0166^ea^ dvepi therā sotāpattiphale  patiṭṭhahiṃsu. satthā anusandhiṃ ^a^V1.0168^ea^ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā byaggho kāḷo  ahosi, sīho juṇho, pañhavissajjanakatāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mālutajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 23
title:
  [] . kharādiyajātakavaṇṇanā^[] . tipallatthamigajātakavaṇṇanā^[] . mālutajātakavaṇṇanā^[] . matakabhattajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^evaṃ ce sattā jāneyyu^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto matakabhattaṃ ārabbha  kathesi. tasmiñhi kāle manussā bahū ajeḷakādayo māretvā kālakate ñātake uddissa  matakabhattaṃ nāma denti. bhikkhū te manusse tathā karonte disvā satthāraṃ pucchiṃsu ``etarahi,  bhante, manussā bahū pāṇe jīvitakkhayaṃ pāpetvā matakabhattaṃ nāma denti. atthi nu kho, bhante,  ettha vuḍḍhī''ti? satthā ``na, bhikkhave, `matakabhattaṃ dassāmā'ti katepi pāṇātipāte kāci  vuḍḍhi nāma atthi, pubbe paṇḍitā ākāse nisajja dhammaṃ desetvā ettha ādīnavaṃ kathetvā  sakalajambudīpavāsike etaṃ kammaṃ jahāpesuṃ. idāni pana bhavasaṅkhepagatattā puna pātubhūta''nti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente eko tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū disāpāmokkho  ācariyabrāhmaṇo ``matakabhattaṃ dassāmī''ti ekaṃ eḷakaṃ gāhāpetvā antevāsike āha -- ``tātā,  imaṃ eḷakaṃ nadiṃ ^a^M1.0183^ea^ netvā nhāpetvā kaṇṭhe mālaṃ parikkhipitvā pañcaṅgulikaṃ datvā  maṇḍetvā ānethā''ti. te ``sādhū''ti paṭissuṇitvā taṃ ādāya nadiṃ gantvā nhāpetvā maṇḍetvā  nadītīre ṭhapesuṃ. so eḷako attano pubbakammaṃ disvā ``evarūpā nāma dukkhā ajja  muccissāmī''ti somanassajāto mattikāghaṭaṃ bhindanto viya mahāhasitaṃ hasitvā puna ``ayaṃ  brāhmaṇo maṃ ghātetvā mayā laddhadukkhaṃ labhissatī''ti brāhmaṇe kāruññaṃ uppādetvā mahantena saddena  parodi.<br/><br/>[03] atha naṃ te māṇavā pucchiṃsu ``samma eḷaka ^a^P1.0167^ea^, tvaṃ mahāsaddena hasi ceva  rodi ca, kena nu kho kāraṇena hasi, kena kāraṇena parodī''ti? ``tumhe maṃ imaṃ kāraṇaṃ  attano ācariyassa santike puccheyyāthā''ti. te taṃ ādāya gantvā idaṃ kāraṇaṃ ācariyassa  ārocesuṃ. ācariyo tesaṃ vacanaṃ sutvā eḷakaṃ pucchi ``kasmā tvaṃ eḷaka, hasi, kasmā  rodī''ti? eḷako attanā katakammaṃ jātissarañāṇena anussaritvā brāhmaṇassa kathesi ``ahaṃ,  brāhmaṇa, pubbe tādisova mantajjhāyakabrāhmaṇo hutvā `matakabhattaṃ dassāmī'ti ekaṃ eḷakaṃ māretvā  matakabhattaṃ adāsiṃ, svāhaṃ ekassa eḷakassa ghātitattā ekenūnesu pañcasu attabhāvasatesu sīsacchedaṃ  pāpuṇiṃ, ayaṃ me ^a^V1.0169^ea^ koṭiyaṃ ṭhito pañcasatimo attabhāvo, svāhaṃ `ajja evarūpā dukkhā  muccissāmī'ti somanassajāto iminā kāraṇena hasiṃ. rodanto pana `ahaṃ tāva ekaṃ eḷakaṃ  māretvā pañca jātisatāni sīsacchedadukkhaṃ patvā ajja tamhā dukkhā muccissāmi, ayaṃ pana  brāhmaṇo maṃ māretvā ahaṃ viya pañca jātisatāni sīsacchedadukkhaṃ labhissatī'ti tayi kāruññena  rodi''nti. ``eḷaka, mā bhāyi, nāhaṃ taṃ māressāmī''ti. ``brāhmaṇa, kiṃ vadesi, tayi  mārentepi amārentepi na sakkā ajja mayā maraṇā muccitu''nti. ``eḷaka, mā bhāyi, ahaṃ te  ārakkhaṃ gahetvā tayā saddhiṃyeva vicarissāmī''ti. ``brāhmaṇa, appamattako tava ārakkho, mayā  katapāpaṃ pana mahantaṃ balava''nti.<br/><br/>[03] brāhmaṇo eḷakaṃ muñcitvā ``imaṃ eḷakaṃ kassacipi māretuṃ na dassāmī''ti antevāsike  ādāya eḷakeneva saddhiṃ vicari. eḷako vissaṭṭhamattova ekaṃ pāsāṇapiṭṭhiṃ nissāya jātagumbe  gīvaṃ ukkhipitvā paṇṇāni khādituṃ āraddho. taṅkhaṇaññeva tasmiṃ pāsāṇapiṭṭhe asani pati,  tato ^a^M1.0184^ea^ ekā pāsāṇasakalikā chijjitvā eḷakassa pasāritagīvāya patitvā  sīsaṃ chindi, mahājano sannipati. tadā bodhisatto ^a^P1.0168^ea^ tasmiṃ ṭhāne rukkhadevatā  hutvā nibbatto. so passantasseva tassa mahājanassa devatānubhāvena ākāse pallaṅkena  nisīditvā ``ime sattā evaṃ pāpassa phalaṃ jānamānā appevanāma pāṇātipātaṃ na kareyyu''nti  madhurassarena dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 18^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ ce sattā jāneyyuṃ, dukkhāyaṃ jātisambhavo. <br/><br/>[22] na pāṇo pāṇinaṃ haññe, pāṇaghātī hi socatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^evaṃ ce sattā jāneyyu^eb^nti ime sattā evaṃ ce jāneyyuṃ. kathaṃ? ^b^dukkhāyaṃ  jātisambhavo^eb^ti ayaṃ tattha tattha jāti ca jātassa anukkamena vaḍḍhisaṅkhāto sambhavo ca  jarābyādhimaraṇāppiyasampayogapiyavippayogahatthapādacchedādīnaṃ dukkhānaṃ vatthubhūtattā ``dukkho''ti  yadi jāneyyuṃ. ^b^na pāṇo pāṇinaṃ haññe^eb^ti ``paraṃ vadhanto jātisambhave vadhaṃ labhati,  pīḷento pīḷaṃ labhatī''ti jātisambhavassa dukkhavatthutāya dukkhabhāvaṃ jānanto koci pāṇo aññaṃ  pāṇinaṃ na haññe, satto sattaṃ na haneyyāti attho. kiṃkāraṇā? ^b^pāṇaghātī hi  socatī^eb^ti, yasmā sāhatthikādīsu chasu payogesu yena kenaci payogena parassa  jīvitindriyupacchedanena pāṇaghātī puggalo aṭṭhasu mahānirayesu soḷasasu ussadanirayesu  nānappakārāya tiracchānayoniyā pettivisaye asurakāyeti imesu catūsu apāyesu mahādukkhaṃ  anubhavamāno dīgharattaṃ antonijjhāyanalakkhaṇena sokena ^a^V1.0170^ea^ socati. yathā vāyaṃ  eḷako maraṇabhayena socati, evaṃ dīgharattaṃ socatītipi ñatvā na pāṇo pāṇinaṃ haññe, koci  pāṇātipātakammaṃ nāma na kareyya. mohena pana mūḷhā avijjāya andhīkatā imaṃ ādīnavaṃ  apassantā pāṇātipātaṃ karontīti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto nirayabhayena tajjetvā dhammaṃ desesi. manussā taṃ dhammadesanaṃ sutvā  nirayabhayabhītā pāṇātipātā viramiṃsu. bodhisattopi dhammaṃ desetvā mahājanaṃ sīle patiṭṭhāpetvā  yathākammaṃ gato, mahājanopi bodhisattassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā ^a^M1.0185^ea^  devanagaraṃ pūresi. satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi ``ahaṃ tena samayena rukkhadevatā ahosi''nti. <br/><br/>[06] matakabhattajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 24
title:
  [] . tipallatthamigajātakavaṇṇanā^[] . mālutajātakavaṇṇanā^[] . matakabhattajātakavaṇṇanā^[] . āyācitabhattajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^sace^eb^ ^a^P1.0169^ea^ ^b^mucce pecca mucce^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  devatānaṃ āyācanabalikammaṃ ārabbha kathesi. tadā kira manussā vaṇijjāya gacchantā pāṇe  vadhitvā devatānaṃ balikammaṃ katvā ``mayaṃ anantarāyena atthasiddhiṃ patvā āgantvā puna tumhākaṃ  balikammaṃ karissāmā''ti āyācitvā gacchanti. tatthānantarāyena atthasiddhiṃ patvā āgatā  ``devatānubhāvena idaṃ jāta''nti maññamānā bahū pāṇe vadhitvā āyācanato muccituṃ balikammaṃ  karonti, taṃ disvā bhikkhū ``atthi nu kho, bhante, ettha attho''ti bhagavantaṃ pucchiṃsu.  bhagavā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte kāsiraṭṭhe ekasmiṃ gāmake kuṭumbiko gāmadvāre ṭhitanigrodharukkhe devatāya balikammaṃ  paṭijānitvā anantarāyena āgantvā bahū pāṇe vadhitvā ``āyācanato muccissāmī''ti rukkhamūlaṃ  gato. rukkhadevatā khandhaviṭape ṭhatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 19^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sace mucce pecca mucce, muccamāno hi bajjhati. <br/><br/>[22] na hevaṃ dhīrā muccanti, mutti bālassa bandhana''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sace mucce pecca mucce^eb^ti bho purisa, tvaṃ sace mucce yadi muccitukāmosi.  ^b^pecca mucce^eb^ti yathā paraloke na bajjhasi, evaṃ muccāhi. ^b^muccamāno hi bajjhatī^eb^ti  yathā pana tvaṃ ^a^V1.0171^ea^ pāṇaṃ vadhitvā muccituṃ icchasi, evaṃ muccamāno hi pāpakammena  bajjhati. tasmā ^b^na hevaṃ dhīrā muccantī^eb^ti ye paṇḍitapurisā, te evaṃ paṭissavato na  muccanti. kiṃkāraṇā? evarūpā hi ^b^mutti bālassa bandhanaṃ,^eb^ esā pāṇātipātaṃ katvā mutti  nāma bālassa bandhanameva hotīti dhammaṃ desesi. tato ^a^M1.0186^ea^ paṭṭhāya manussā  evarūpā pāṇātipātakammā viratā dhammaṃ caritvā devanagaraṃ pūrayiṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ``ahaṃ tena  samayena rukkhadevatā ahosi''nti. <br/><br/>[06] āyācitabhattajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 25
title:
  [] . mālutajātakavaṇṇanā^[] . matakabhattajātakavaṇṇanā^[] . āyācitabhattajātakavaṇṇanā^[] . naḷapānajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^disvā^eb^ ^a^P1.0170^ea^ ^b^padamanuttiṇṇa^eb^nti idaṃ satthā kosalesu cārikaṃ  caramāno naḷakapānagāmaṃ patvā naḷakapānapokkharaṇiyaṃ ketakavane viharanto naḷadaṇḍake ārabbha  kathesi. tadā kira bhikkhū naḷakapānapokkharaṇiyaṃ nhatvā sūcigharatthāya sāmaṇerehi naḷadaṇḍake  gāhāpetvā te sabbatthakameva chidde disvā satthāraṃ upasaṅkamitvā ``bhante, mayaṃ sūcigharatthāya  naḷadaṇḍake gaṇhāpema, te mūlato yāva aggā sabbatthakameva chiddā, kiṃ nu kho eta''nti pucchiṃsu.  satthā ``idaṃ, bhikkhave, mayhaṃ porāṇakādhiṭṭhāna''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] pubbe kira so vanasaṇḍo arañño ahosi. tassāpi pokkharaṇiyā eko dakarakkhaso  otiṇṇotiṇṇe khādati. tadā bodhisatto rohitamigapotakappamāṇo kapirājā hutvā  asītisahassamattavānaraparivuto yūthaṃ pariharanto tasmiṃ araññe vasati. so vānaragaṇassa  ovādaṃ adāsi ``tātā, imasmiṃ araññe visarukkhāpi amanussapariggahitapokkharaṇiyopi  honti, tumhe akhāditapubbaṃ phalāphalaṃ khādantā vā apītapubbaṃ pānīyaṃ pivantā vā maṃ  paṭipuccheyyāthā''ti. te ``sādhū''ti paṭissuṇitvā ekadivasaṃ agatapubbaṭṭhānaṃ gatā tattha bahudeva  divasaṃ caritvā pānīyaṃ gavesamānā ekaṃ pokkharaṇiṃ disvā pānīyaṃ apivitvāva  bodhisattassāgamanaṃ olokayamānā nisīdiṃsu. bodhisatto āgantvā ``kiṃ tātā, pānīyaṃ na  pivathā''ti āha. ``tumhākaṃ āgamanaṃ olokemā''ti. ``suṭṭhu, tātā''ti bodhisatto  pokkharaṇiṃ āvijjhitvā padaṃ paricchindanto otiṇṇameva ^a^V1.0172^ea^ passi, na uttiṇṇaṃ.  so ``nissaṃsayaṃ esā amanussapariggahitā''ti ñatvā ``suṭṭhu vo kataṃ, tātā, pānīyaṃ  apivantehi, amanussapariggahitā aya''nti āha.<br/><br/>[03] dakarakkhasopi ^a^M1.0187^ea^ tesaṃ anotaraṇabhāvaṃ ^a^P1.0171^ea^ ñatvā nīlodaro  paṇḍaramukho surattahatthapādo bībhacchadassano hutvā udakaṃ dvidhā katvā nikkhamitvā ``kasmā  nisinnāttha, otaritvā pānīyaṃ pivathā''ti āha. atha naṃ bodhisatto pucchi ``tvaṃ idha  nibbattadakarakkhasosī''ti? ``āma, aha''nti. ``tvaṃ pokkharaṇiṃ otiṇṇake labhasī''ti?  ``āma, labhāmi, ahaṃ idhotiṇṇaṃ antamaso sakuṇikaṃ upādāya na kiñci muñcāmi, tumhepi  sabbe khādissāmī''ti. ``na mayaṃ attānaṃ tuyhaṃ khādituṃ dassāmā''ti. ``pānīyaṃ pana  pivissathā''ti. ``āma, pānīyaṃ pivissāma, na ca te vasaṃ gamissāmā''ti. ``atha kathaṃ  pānīyaṃ pivissathā''ti? kiṃ pana tvaṃ maññasi ``otaritvā pivissantī''ti. ``mayañhi  anotaritvā asītisahassānipi ekamekaṃ naḷadaṇḍakaṃ gahetvā uppalanāḷena udakaṃ pivantā viya  tava pokkharaṇiyā pānīyaṃ pivissāma, evaṃ no tvaṃ khādituṃ na sakkhissasī''ti. etamatthaṃ  viditvā satthā abhisambuddho hutvā imissā gāthāya purimapadadvayaṃ abhāsi -- <br/><br/>[40] 20^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``disvā padamanuttiṇṇaṃ, disvānotaritaṃ pada''nti..<br/><br/>[03] tassattho -- bhikkhave, so kapirājā tassā pokkharaṇiyā ekampi uttiṇṇapadaṃ nāddasa,  otaritaṃ pana otiṇṇapadameva addasa. evaṃ ^b^disvā padaṃ anuttiṇṇaṃ disvāna otaritaṃ padaṃ^eb^  ``addhāyaṃ pokkharaṇī amanussapariggahitā''ti ñatvā tena saddhiṃ sallapanto sapariso āha -- <br/><br/>[21] ^b^``naḷena vāriṃ pissāmā''^eb^ti.<br/><br/>[03] tassattho -- mayaṃ tava pokkharaṇiyaṃ naḷena pānīyaṃ pivissāmāti. puna mahāsatto āha  -- <br/><br/>[21] ^b^``neva maṃ tvaṃ vadhissasī''^eb^ti.<br/><br/>[03] evaṃ naḷena pānīyaṃ pivantaṃ saparisampi maṃ tvaṃ neva vadhissasīti attho. <br/><br/>[01] evañca pana vatvā bodhisatto ekaṃ naḷadaṇḍakaṃ āharāpetvā pāramiyo āvajjetvā  saccakiriyaṃ katvā mukhena dhami, naḷo ^a^P1.0172^ea^ anto kiñci gaṇṭhiṃ asesetvā  sabbatthakameva susiro ahosi ^a^V1.0173^ea^. iminā niyāmena aparampi aparampi āharāpetvā  mukhena dhamitvā adāsi. evaṃ santepi na sakkā niṭṭhāpetuṃ, tasmā evaṃ na gahetabbaṃ. bodhisatto  pana ``imaṃ pokkharaṇiṃ parivāretvā jātā sabbepi naḷā ekacchiddā hontū''ti adhiṭṭhāsi ^a^M1.0188^ea^.  bodhisattānañhi hitūpacārassa mahantatāya adhiṭṭhānaṃ samijjhati. tato paṭṭhāya  sabbepi taṃ pokkharaṇiṃ parivāretvā uṭṭhitanaḷā ekacchiddā jātā. imasmiñhi kappe ^b^cattāri  kappaṭṭhiyapāṭihāriyāni^eb^ nāma. katamāni cattāri? cande sasalakkhaṇaṃ sakalampi imaṃ kappaṃ  ṭhassati, vaṭṭakajātake aggino nibbutaṭṭhānaṃ sakalampi imaṃ kappaṃ aggi na jhāyissati,  ghaṭīkāranivesanaṭṭhānaṃ sakalampi imaṃ kappaṃ anovassakaṃ ṭhassati, imaṃ pokkharaṇiṃ parivāretvā  uṭṭhitanaḷā sakalampi imaṃ kappaṃ ekacchiddā bhavissantīti imāni cattāri kappaṭṭhiyapāṭihāriyāni  nāma.<br/><br/>[03] bodhisatto evaṃ adhiṭṭhahitvā ekaṃ naḷaṃ ādāya nisīdi. tepi asītisahassavānarā  ekekaṃ ādāya pokkharaṇiṃ parivāretvā nisīdiṃsu. tepi bodhisattassa naḷena ākaḍḍhitvā  pānīyaṃ pivanakāle sabbe tīre nisinnāva piviṃsu. evaṃ tehi pānīye pivite dakarakkhaso  kiñci alabhitvā anattamano sakanivesanameva gato. bodhisattopi saparivāro araññameva  pāvisi.<br/><br/>[03] satthā pana ``imesaṃ, bhikkhave, naḷānaṃ ekacchiddabhāvo nāma mayhamevetaṃ  porāṇakādhiṭṭhāna''nti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā dakarakkhaso devadatto ahosi, asītisahassavānarā buddhaparisā, upāyakusalo pana  kapirājā ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] naḷapānajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] sīlavaggo dutiyo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] nigrodhaṃ lakkhaṇaṃ kaṇḍi, vātamigaṃ kharādiyaṃ. <br/><br/>[27] tipallatthaṃ mālutañca, matabhatta ayācitaṃ. <br/><br/>[22] naḷapānanti te dasāti.. 


volume: 111
item: 26
title:
  [] . matakabhattajātakavaṇṇanā^[] . āyācitabhattajātakavaṇṇanā^kuruṅgavaggo^[] . kuruṅgamigajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ñātametaṃ^eb^ ^a^V1.0174^ea^ ^a^P1.0173^ea^ ^a^M1.0189^ea^ ^b^kuruṅgassā^eb^ti idaṃ  satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi. ekasmiñhi samaye dhammasabhāyaṃ sannipatitā  bhikkhū ``āvuso devadatto tathāgatassa ghātanatthāya dhanuggahe payojesi, silaṃ pavijjhi, dhanapālaṃ  vissajjesi, sabbathāpi dasabalassa vadhāya parisakkatī''ti devadattassa avaṇṇaṃ kathentā nisīdiṃsu.  satthā āgantvā paññattāsane nisinno ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchi. bhante, devadatto tumhākaṃ vadhāya parisakkatīti tassa aguṇakathāya  sannisinnāmhāti. satthā ``na, bhikkhave, devadatto idāneva mama vadhāya parisakkati, pubbepi  mama vadhāya parisakkiyeva, na ca pana maṃ vadhituṃ asakkhī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kuruṅgamigo hutvā ekasmiṃ  araññāyatane phalāni khādanto vasati. so ekasmiṃ kāle phalasampanne sepaṇṇirukkhe  sepaṇṇiphalāni khādati. atheko gāmavāsī aṭṭakaluddako phalarukkhamūlesu migānaṃ padāni  upadhāretvā uparirukkhe aṭṭakaṃ bandhitvā tattha nisīditvā phalāni khādituṃ āgatāgate mige  sattiyā vijjhitvā tesaṃ maṃsaṃ vikkiṇanto jīvikaṃ kappeti. so ekadivasaṃ tasmiṃ rukkhamūle  bodhisattassa padavaḷañjaṃ disvā tasmiṃ sepaṇṇirukkhe aṭṭakaṃ bandhitvā pātova bhuñjitvā sattiṃ  ādāya vanaṃ pavisitvā taṃ rukkhaṃ āruhitvā aṭṭake nisīdi. bodhisattopi pātova vasanaṭṭhānā  nikkhamitvā ``sepaṇṇiphalāni khādissāmī''ti āgamma taṃ rukkhamūlaṃ sahasāva apavisitvā  ``kadāci aṭṭakaluddakā rukkhesu aṭṭakaṃ bandhanti, atthi nu kho evarūpo upaddavo''ti  pariggaṇhanto bāhiratova aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] luddakopi bodhisattassa anāgamanabhāvaṃ ñatvā aṭṭake nisinnova ^a^P1.0174^ea^  sepaṇṇiphalāni khipitvā khipitvā tassa purato pātesi. bodhisatto ``imāni phalāni  āgantvā mayhaṃ purato patanti, atthi nu kho upari luddako''ti punappunaṃ ullokento luddakaṃ disvā  apassanto ^a^V1.0175^ea^ viya hutvā ``ambho, rukkha-pubbe tvaṃ olambakaṃ cārento ^a^M1.0190^ea^  viya ujukameva phalāni pātesi, ajja pana te rukkhadhammo pariccatto, evaṃ tayā  rukkhadhamme pariccatte ahampi aññaṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkamitvā mayhaṃ āhāraṃ pariyesissāmī''ti  vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 21^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ñātametaṃ kuruṅgassa, yaṃ tvaṃ sepaṇṇi seyyasi. <br/><br/>[22] aññaṃ sepaṇṇi gacchāmi, na me te ruccate phala''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ñāta^eb^nti pākaṭaṃ jātaṃ. ^b^eta^eb^nti idaṃ. ^b^kuruṅgassā^eb^ti kuruṅgamigassa.  ^b^yaṃ tvaṃ sepaṇṇi seyyasī^eb^ti yaṃ tvaṃ ambho sepaṇṇirukkha purato phalāni pātayamāno  seyyasi viseyyasi visiṇṇaphalo hosi, taṃ sabbaṃ kuruṅgamigassa pākaṭaṃ jātaṃ. ^b^na me te  ruccate phala^eb^nti evaṃ phalaṃ dadamānāya na me tava phalaṃ ruccati, tiṭṭha tvaṃ, ahaṃ aññattha  gacchissāmīti agamāsi.<br/><br/>[03] athassa luddako aṭṭake nisinnova sattiṃ khipitvā ``gaccha, viraddho dānimhi ta''nti  āha. bodhisatto nivattitvā ṭhito āha ``ambho purisa, idānīsi kiñcāpi maṃ viraddho,  aṭṭha pana mahāniraye soḷasaussadaniraye pañcavidhabandhanādīni ca kammakāraṇāni  aviraddhoyevāsī''ti. evañca pana vatvā palāyitvā yathāruciṃ gato, luddopi otaritvā  yathāruciṃ gato.<br/><br/>[03] satthāpi ``na, bhikkhave, devadatto idāneva mama vadhāya parisakkati, pubbepi parisakkiyeva,  na ca pana maṃ vadhituṃ asakkhī''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā aṭṭakaluddako devadatto ahosi, kuruṅgamigo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kuruṅgamigajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 27
title:
  [] . āyācitabhattajātakavaṇṇanā^kuruṅgavaggo^[] . kuruṅgamigajātakavaṇṇanā^[] . kukkurajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ye^eb^ ^a^V1.0176^ea^ ^a^P1.0175^ea^ ^b^kukkurā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ñātatthacariyaṃ ārabbha kathesi. sā dvādasakanipāte bhaddasālajātake āvibhavissati. idaṃ pana  vatthuṃ patiṭṭhapetvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M1.0191^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tathārūpaṃ kammaṃ  paṭicca kukkurayoniyaṃ nibbattitvā anekasatakukkuraparivuto mahāsusāne vasati. athekadivasaṃ rājā  setasindhavayuttaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ rathaṃ āruyha uyyānaṃ gantvā tattha divasabhāgaṃ kīḷitvā  atthaṅgate sūriye nagaraṃ pāvisi. tassa taṃ rathavarattaṃ yathānaddhameva rājaṅgaṇe ṭhapayiṃsu, so  rattibhāge deve vassante tinto. uparipāsādato koleyyakasunakhā otaritvā tassa cammañca  naddhiñca khādiṃsu. punadivase rañño ārocesuṃ ``deva, niddhamanamukhena sunakhā pavisitvā  rathassa cammañca naddhiñca khādiṃsū''ti. rājā sunakhānaṃ kujjhitvā ``diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāne sunakhe  ghātethā''ti āha. tato paṭṭhāya sunakhānaṃ mahābyasanaṃ udapādi. te diṭṭhidiṭṭhaṭṭhāne ghātiyamānā  palāyitvā susānaṃ gantvā bodhisattassa santikaṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto `tumhe bahū sannipatitā, kiṃ nu kho kāraṇa''nti pucchi. te ``antepure kira  rathassa cammañca naddhi ca sunakhehi khāditā'ti kuddho rājā sunakhavadhaṃ āṇāpesi, bahū sunakhā  vinassanti, mahābhayaṃ uppanna''nti āhaṃsu. bodhisatto cintesi ``ārakkhaṭṭhāne bahi sunakhānaṃ  okāso natthi, antorājanivesane koleyyakasunakhānameva taṃ kammaṃ bhavissati. idāni pana  corānaṃ kiñci bhayaṃ natthi, acorā maraṇaṃ labhanti, yaṃnūnāhaṃ core rañño dassetvā ñātisaṅghassa  jīvitadānaṃ dadeyya''nti. so ñātake samassāsetvā ``tumhe mā bhāyittha, ahaṃ vo abhayaṃ  āharissāmi, yāva ^a^P1.0176^ea^ rājānaṃ passāmi, tāva idheva hothā''ti pāramiyo  āvajjetvā mettābhāvanaṃ purecārikaṃ katvā ``mayhaṃ upari leḍḍuṃ vā muggaraṃ vā mā koci khipituṃ  ussahī''ti adhiṭṭhāya ekakova antonagaraṃ pāvisi. atha naṃ disvā ekasattopi kujjhitvā  olokento nāma nāhosi. rājāpi sunakhavadhaṃ āṇāpetvā sayaṃ vinicchaye nisinno hoti.  bodhisatto tattheva gantvā pakkhanditvā rañño āsanassa heṭṭhā pāvisi. atha naṃ rājapurisā  nīharituṃ āraddhā, rājā pana vāresi.<br/><br/>[03] so thokaṃ vissamitvā heṭṭhāsanā nikkhamitvā rājānaṃ vanditvā ``deva, tumhe kukkure  mārāpethā''ti pucchi. ``āma, mārāpemaha''nti ^a^M1.0192^ea^. ``ko nesaṃ aparādho  narindā''ti? ``rathassa me ^a^V1.0177^ea^ parivāracammañca naddhiñca khādiṃsū''ti. ``ye  khādiṃsu, te jānāthā''ti? ``na jānāmā''ti. ```ime nāma cammakhādakacorā'ti tathato  ajānitvā diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāneyeva mārāpanaṃ na yuttaṃ, devā''ti. ``rathacammassa kukkurehi khāditattā  `diṭṭhadiṭṭhe sabbeva mārethā'ti sunakhavadhaṃ āṇāpesi''nti. ``kiṃ pana vo manussā sabbeva kukkure  mārenti, udāhu maraṇaṃ alabhantāpi atthī''ti? ``atthi, amhākaṃ ghare koleyyakā maraṇaṃ na  labhantī''ti. mahārāja idāneva tumhe ``rathacammassa kukkurehi khāditattā `diṭṭhadiṭṭhe sabbeva  mārethā'ti sunakhavadhaṃ āṇāpesi''nti avocuttha, idāni pana ``amhākaṃ ghare koleyyakā maraṇaṃ  na labhantī''ti vadetha. ``nanu evaṃ sante tumhe chandādivasena agatigamanaṃ gacchatha,  agatigamanañca nāma na yuttaṃ, na ca rājadhammo, raññā nāma kāraṇagavesakena tulāsadisena bhavituṃ  vaṭṭati, idāni ca koleyyakā maraṇaṃ na labhanti, dubbalasunakhāva labhanti, evaṃ sante nāyaṃ  sabbasunakhaghaccā, dubbalaghātikā nāmesā''ti. evañca pana vatvā mahāsatto madhurassaraṃ  nicchāretvā ``mahārāja, yaṃ tumhe karotha, nāyaṃ dhammo''ti rañño dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 22^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye ^a^P1.0177^ea^ kukkurā rājakulamhi vaddhā, koleyyakā vaṇṇabalūpapannā. <br/><br/>[22] teme na vajjhā mayamasma vajjhā, nāyaṃ saghaccā dubbalaghātikāya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ye kukkurā^eb^ti ye sunakhā. yathā hi dhāruṇhopi passāvo ``pūtimutta''nti,  tadahujātopi siṅgālo ``jarasiṅgālo''ti, komalāpi galocilatā ``pūtilatā''ti,  suvaṇṇavaṇṇopi kāyo ``pūtikāyo''ti vuccati, evamevaṃ vassasatikopi sunakho ``kukkuro''ti  vuccati. tasmā mahallakā kāyabalūpapannāpi te ``kukkurā''tveva vuttā. ^b^vaddhā^eb^ti vaḍḍhitā.  ^b^koleyyakā^eb^ti rājakule jātā sambhūtā saṃvaḍḍhā. ^b^vaṇṇabalūpapannā^eb^ti sarīravaṇṇena ceva  kāyabalena ca sampannā. ^b^teme na vajjhā^eb^ti te ime sassāmikā sārakkhā na vajjhā.  ^b^mayamasma vajjhā^eb^ti assāmikā anārakkhā mayaṃ vajjhā nāma jātā. ^b^nāyaṃ saghaccā^eb^ti  evaṃ sante ayaṃ avisesena saghaccā nāma na hoti. ^b^dubbalaghātikāya^eb^nti ^a^M1.0193^ea^  ayaṃ pana dubbalānaṃyeva ghātanato dubbalaghātikā nāma hoti. rājūhi nāma corā niggaṇhitabbā,  no acorā. idha pana corānaṃ kiñci bhayaṃ natthi, acorā maraṇaṃ labhanti. aho imasmiṃ  loke ayuttaṃ vattati, aho adhammo vattatīti.<br/><br/>[03] rājā ^a^V1.0178^ea^ bodhisattassa vacaraṃ sutvā āha -- ``jānāsi tvaṃ, paṇḍita, asukehi  nāma rathacammaṃ khādita''nti? ``āma, jānāmī''ti. ``kehi khādita''nti? ``tumhākaṃ  gehe vasanakehi koleyyakasunakhehī''ti. ``kathaṃ tehi khāditabhāvo jānitabbo''ti? ``ahaṃ  tehi khāditabhāvaṃ dassesāmī''ti. ``dassehi paṇḍitā''ti. ``tumhākaṃ ghare koleyyakasunakhe  āharāpetvā thokaṃ takkañca dabbatiṇāni ca āharāpethā''ti. rājā tathā akāsi. atha naṃ  mahāsatto ``imāni tiṇāni takkena maddāpetvā ete sunakhe pāyethā''ti āha. rājā tathā katvā  pāyāpesi, pītā pītā sunakhā saddhiṃ cammehi vamiṃsu. rājā ``sabbaññubuddhassa byākaraṇaṃ  viyā''ti tuṭṭho bodhisattassa setacchattena pūjaṃ akāsi. bodhisatto ``dhammaṃ cara, mahārāja,  mātāpitūsu khattiyā''tiādīhi (jā0 2.17.39) tesakuṇajātake āgatāhi dasahi  dhammacariyagāthāhi rañño dhammaṃ desetvā ``mahārāja, ito paṭṭhāya appamatto hohī''ti rājānaṃ  pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā setacchattaṃ raññova paṭiadāsi.<br/><br/>[03] rājā mahāsattassa dhammakathaṃ ^a^P1.0178^ea^ sutvā sabbasattānaṃ abhayaṃ datvā bodhisattaṃ  ādiṃ katvā sabbasunakhānaṃ attano bhojanasadisameva niccabhattaṃ paṭṭhapetvā bodhisattassa ovāde  ṭhito yāvatāyukaṃ dānādīni puññāni katvā kālaṃ katvā devaloke uppajji. kukkurovādo dasa  vassasahassāni pavatti. bodhisattopi yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, tathāgato idāneva ñātakānaṃ atthaṃ carati, pubbepi cariyevā''ti  imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā ānando  ahosi, avasesā parisā buddhaparisā, kukkurapaṇḍito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kukkurajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 28
title: kuruṅgavaggo^[] . kuruṅgamigajātakavaṇṇanā^[] . kukkurajātakavaṇṇanā^[] . bhojājānīyajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^api^eb^ ^a^M1.0194^ea^ ^b^passena semāno^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  ossaṭṭhavīriyaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. tasmiñhi samaye satthā taṃ bhikkhuṃ āmantetvā  ``bhikkhu, pubbe paṇḍitā anāyatanepi vīriyaṃ akaṃsu, pahāraṃ laddhāpi neva ossajiṃsū''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0179^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bhojājānīyasindhavakule  nibbatto sabbālaṅkārasampanno bārāṇasirañño maṅgalasso ahosi. so satasahassagghanikāya  suvaṇṇapātiyaṃyeva nānaggarasasampannaṃ tivassikagandhasālibhojanaṃ bhuñjati,  cātujjātikagandhūpalittāyameva bhūmiyaṃ tiṭṭhati, taṃ ṭhānaṃ rattakambalasāṇiparikkhittaṃ upari  suvaṇṇatārakakhacitacelavitānaṃ samosaritagandhadāmamālādāmaṃ avijahitagandhatelapadīpaṃ hoti.  bārāṇasirajjaṃ pana apatthentā rājāno nāma natthi. ekaṃ samayaṃ satta rājāno bārāṇasiṃ  parikkhipitvā ``amhākaṃ rajjaṃ vā detu, yuddhaṃ vā''ti bārāṇasirañño paṇṇaṃ pesesuṃ. rājā  amacce sannipātetvā taṃ pavattiṃ ācikkhitvā ``idāni kiṃ karoma, tātā''ti pucchi. ``deva,  tumhehi tāva āditova yuddhāya na gantabbaṃ, asukaṃ ^a^P1.0179^ea^ nāma assārohaṃ pesetvā  yuddhaṃ kāretha, tasmiṃ asakkonte pacchā jānissāmā''ti. rājā taṃ pakkosāpetvā ``sakkhissasi,  tāta, sattahi rājūhi saddhiṃ yuddhaṃ kātu''nti āha. ``deva, sace bhojājānīyasindhavaṃ labhāmi,  tiṭṭhantu satta rājāno, sakalajambudīpe rājūhipi saddhiṃ yujjhituṃ sakkhissāmī''ti. ``tāta,  bhojājānīyasindhavo vā hotu añño vā, yaṃ icchasi, taṃ gahetvā yuddhaṃ karohī''ti.<br/><br/>[03] so ``sādhu, devā''ti rājānaṃ vanditvā pāsādā oruyha bhojājānīyasindhavaṃ āharāpetvā  suvammitaṃ katvā attanāpi sabbasannāhasannaddho khaggaṃ bandhitvā sindhavapiṭṭhivaragato nagarā  nikkhamma vijjulatā viya caramāno paṭhamaṃ balakoṭṭhakaṃ bhinditvā ekaṃ rājānaṃ jīvaggāhameva  gahetvā āgantvā nagare balassa niyyādetvā puna gantvā dutiyaṃ balakoṭṭhakaṃ bhinditvā tathā  tatiyanti evaṃ pañca rājāno jīvaggāhaṃ gahetvā chaṭṭhaṃ balakoṭṭhakaṃ ^a^M1.0195^ea^ bhinditvā  chaṭṭhassa rañño gahitakāle bhojājānīyo pahāraṃ labhati, lohitaṃ paggharati, vedanā balavatiyo  vattanti. assāroho tassa pahaṭabhāvaṃ ñatvā bhojājānīyasindhavaṃ rājadvāre nipajjāpetvā sannāhaṃ  sithilaṃ katvā aññaṃ assaṃ sannayhituṃ āraddho. bodhisatto mahāphāsukapassena nipannova  akkhīni ummiletvā assārohaṃ disvā ``ayaṃ aññaṃ assaṃ sannayhati, ayañca asso sattamaṃ  balakoṭṭhakaṃ bhinditvā sattamaṃ rājānaṃ gaṇhituṃ na sakkhissati, mayā katakammañca nassissati,  appaṭisamo assārohopi nassissati, rājāpi parahatthaṃ gamissati, ṭhapetvā maṃ añño asso  sattamaṃ balakoṭṭhakaṃ bhinditvā sattamaṃ rājānaṃ gahetuṃ samattho nāma natthī''ti nipannakova assārohaṃ  pakkosāpetvā ``samma assāroha, sattamaṃ balakoṭṭhakaṃ bhinditvā sattamaṃ rājānaṃ gahetuṃ samattho  ṭhapetvā maṃ añño asso nāma natthi, nāhaṃ mayā katakammaṃ nāsessāmi, mamaññeva uṭṭhāpetvā  sannayhāhī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 23^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``api ^a^V1.0180^ea^ ^a^P1.0180^ea^ passena semāno, sallebhi sallalīkato. <br/><br/>[22] seyyova vaḷavā bhojjho, yuñja maññeva sārathī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^api passena semāno^eb^ti ekena passena sayamānakopi. ^b^sallebhi  sallalīkato^eb^ti sallehi viddhopi samāno. ^b^seyyova vaḷavā bhojjho^eb^ti ^b^vaḷavā^eb^ti  sindhavakulesu ajāto khaluṅkasso. ^b^bhojjho^eb^ti bhojājānīyasindhavo. iti etasmā  vaḷavā sallehi viddhopi bhojājānīyasindhavova seyyo varo uttamo. ^b^yuñja maññeva  sārathī^eb^ti yasmā eva gatopi ahameva seyyo, tasmā mamaññeva yojehi, maṃ vammehīti vadati.<br/><br/>[03] assāroho bodhisattaṃ uṭṭhāpetvā vaṇaṃ bandhitvā susannaddhaṃ sannayhitvā tassa piṭṭhiyaṃ  nisīditvā sattamaṃ balakoṭṭhakaṃ bhinditvā sattamaṃ rājānaṃ jīvaggāhaṃ gahetvā rājabalassa  niyyādesi, bodhisattampi rājadvāraṃ ānayiṃsu. rājā tassa dassanatthāya nikkhami. mahāsatto  rājānaṃ āha -- ``mahārāja, satta rājāno mā ghātayittha, sapathaṃ kāretvā vissajjetha, mayhañca  assārohassa ca dātabbaṃ yasaṃ assārohasseva detha ^a^M1.0196^ea^, satta rājāno gahetvā  dinnayodhaṃ nāma nāsetuṃ na vaṭṭati. tumhepi dānaṃ detha, sīlaṃ rakkhatha, dhammena samena rajjaṃ  kārethā''ti. evaṃ bodhisattena rañño ovāde dinne bodhisattassa sannāhaṃ mocayiṃsu, so sannāhe  muttamatteyeva nirujjhi. rājā tassa sarīrakiccaṃ kāretvā assārohassa mahantaṃ yasaṃ datvā satta  rājāno puna attanno adubbhāya sapathaṃ kāretvā sakasakaṭṭhānāni pesetvā dhammena samena rajjaṃ  kāretvā jīvitapariyosāne yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ``evaṃ bhikkhu pubbe paṇḍitā anāyatanepi vīriyaṃ akaṃsu, evarūpaṃ pahāraṃ laddhāpi  na ossajiṃsu, tvaṃ pana evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā kasmā vīriyaṃ ossajasī''ti  vatvā cattāri saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ossaṭṭhavīriyo bhikkhu arahattaphale patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ^a^P1.0181^ea^ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi  -- ``tadā rājā ānando ahosi, assāroho sāriputto, bhojājānīyasindhavo pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] bhojājānīyajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 29
title:
  [] . kuruṅgamigajātakavaṇṇanā^[] . kukkurajātakavaṇṇanā^[] . bhojājānīyajātakavaṇṇanā^[] . ājaññajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yadā^eb^ ^a^V1.0181^ea^ ^b^yadā^eb^ti idampi satthā jetavane viharanto ossaṭṭhavīriyameva  bhikkhuṃ ārabbha kathesi. taṃ pana bhikkhuṃ satthā āmantetvā ``bhikkhu pubbe paṇḍitā  anāyatanepi laddhappahārāpi hutvā vīriyaṃ akaṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente purimanayeneva satta rājāno nagaraṃ parivārayiṃsu.  atheko rathikayodho dve bhātikasindhave rathe yojetvā nagarā nikkhamma cha balakoṭṭhake  bhinditvā cha rājāno aggahesi. tasmiṃ khaṇe jeṭṭhakāsso pahāraṃ labhi. rathiko rathaṃ pesento  rājadvāraṃ āgantvā jeṭṭhabhātikaṃ rathā mocetvā sannāhaṃ sithilaṃ katvā ekeneva passena nipajjāpetvā  ^a^M1.0197^ea^ aññaṃ assaṃ sannayhituṃ āraddho. bodhisatto taṃ disvā purimanayeneva cintetvā  rathikaṃ pakkosāpetvā nipannakova imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 24^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yadā yadā yattha yadā, yattha yattha yadā yadā. <br/><br/>[22] ājañño kurute vegaṃ, hāyanti tattha vāḷavā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yadā yadā^eb^ti pubbaṇhādīsu yasmiṃ yasmiṃ kāle. ^b^yatthā^eb^ti yasmiṃ ṭhāne  magge vā saṅgāmasīse vā. ^b^yadā^eb^ti yasmiṃ khaṇe. ^b^yattha yatthā^eb^ti sattannaṃ  balakoṭṭhakānaṃ vasena bahūsu yuddhamaṇḍalesu. ^b^yadā yadā^eb^ti yasmiṃ yasmiṃ kāle pahāraṃ  laddhakāle vā aladdhakāle vā. ^b^ājañño kurute vega^eb^nti sārathissa cittarucitaṃ kāraṇaṃ  ājānanasabhāvo ājañño varasindhavo vegaṃ karoti vāyamati vīriyaṃ ārabhati. ^b^hāyanti  tattha vāḷavā^eb^ti tasmiṃ vege kariyamāne itare vaḷavasaṅkhātā khaḷuṅkassā hāyanti parihāyanti,  tasmā imasmiṃ rathe maṃyeva yojehīti āha.<br/><br/>[03] sārathi bodhisattaṃ uṭṭhāpetvā rathe yojetvā sattamaṃ balakoṭṭhakaṃ bhinditvā sattamaṃ rājānaṃ  ādāya rathaṃ pesento rājadvāraṃ ^a^P1.0182^ea^ āgantvā sindhavaṃ mocesi. bodhisatto ekena  passena nipanno purimanayeneva rañño ovādaṃ datvā nirujjhi. rājā tassa sarīrakiccaṃ kāretvā  sārathissa sammānaṃ katvā dhammena rajjaṃ kāretvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0182^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne so  bhikkhu arahatte patiṭṭhāsi. satthā jātakaṃ samodhānesi ``tadā rājā ānandatthero ahosi,  asso sammāsambuddho''ti. <br/><br/>[06] ājaññajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 30
title:
  [] . kukkurajātakavaṇṇanā^[] . bhojājānīyajātakavaṇṇanā^[] . ājaññajātakavaṇṇanā^[] . titthajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^aññamaññehi^eb^ ^a^M1.0198^ea^ ^b^titthehī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  dhammasenāpatissa saddhivihārikaṃ ekaṃ suvaṇṇakārapubbakaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.  āsayānusayañāṇañhi buddhānaṃyeva hoti, na aññesaṃ. tasmā dhammasenāpati attano  āsayānusayañāṇassa natthitāya saddhivihārikassa āsayānusayaṃ ajānanto asubhakammaṭṭhānameva  kathesi, tassa taṃ na sappāyamahosi. kasmā? so kira paṭipāṭiyā pañca jātisatāni  suvaṇṇakārageheyeva paṭisandhiṃ gaṇhi, athassa dīgharattaṃ parisuddhasuvaṇṇadassanavasena paricitattā  asubhaṃ na sappāyamahosi. so tattha nimittamattampi uppādetuṃ asakkonto cattāro māse khepesi. <br/><br/>[01] dhammasenāpati attano saddhivihārikassa arahattaṃ dātuṃ asakkonto ``addhā ayaṃ  buddhaveneyyo bhavissati, tathāgatassa santikaṃ nessāmī''ti cintetvā pātova taṃ ādāya satthu  santikaṃ agamāsi. satthā ``kiṃ nu kho, sāriputta, ekaṃ bhikkhuṃ ādāya āgatosī''ti pucchi.  ``ahaṃ, bhante, imassa kammaṭṭhānaṃ adāsiṃ, ayaṃ pana catūhi māsehi nimittamattampi na  uppādesi, svāhaṃ `buddhaveneyyo eso bhavissatī'ti cintetvā tumhākaṃ santikaṃ ādāya āgato''ti.  ``sāriputta, kataraṃ pana te kammaṭṭhānaṃ saddhivihārikassa dinna''nti? ``asubhakammaṭṭhānaṃ  bhagavā''ti. ``sāriputta, natthi tava santāne āsayānusayañāṇaṃ, gaccha, tvaṃ sāyanhasamaye  āgantvā tava saddhivihārikaṃ ādāya gaccheyyāsī''ti. evaṃ satthā theraṃ uyyojetvā tassa  bhikkhussa manāpaṃ cīvarañca nivāsanañca dāpetvā taṃ ādāya gāmaṃ piṇḍāya pavisitvā paṇītaṃ  khādanīyabhojanīyaṃ dāpetvā mahābhikkhusaṅghaparivāro puna vihāraṃ āgantvā gandhakuṭiyaṃ divasabhāgaṃ  khepetvā ^a^P1.0183^ea^ sāyanhasamaye taṃ bhikkhuṃ gahetvā vihāracārikaṃ caramāno ambavane ekaṃ  pokkharaṇiṃ māpetvā tattha mahantaṃ paduminigacchaṃ, tatrāpi ca mahantaṃ ekaṃ padumapupphaṃ māpetvā  ``bhikkhu imaṃ pupphaṃ olokento nisīdā''ti nisīdāpetvā gandhakuṭiṃ pāvisi.<br/><br/>[03] so ^a^V1.0183^ea^ bhikkhu taṃ pupphaṃ punappunaṃ oloketi. bhagavā taṃ pupphaṃ jaraṃ pāpesi, taṃ  tassa passantasseva jaraṃ patvā vivaṇṇaṃ ahosi. athassa pariyantato paṭṭhāya ^a^M1.0199^ea^  pattāni patantāni muhuttena sabbāni patiṃsu. tato kiñjakkhaṃ pati, kaṇṇikāva avasissi.  so bhikkhu taṃ passanto cintesi ``idaṃ padumapupphaṃ idāneva abhirūpaṃ ahosi dassanīyaṃ, athassa  vaṇṇo pariṇato, pattāni ca kiñcakkhañca patitaṃ, kaṇṇikāmattameva avasiṭṭhaṃ, evarūpassa nāma  padumassa jarā pattā, mayhaṃ sarīrassa kiṃ na pāpuṇissati, sabbe saṅkhārā aniccā''ti  vipassanaṃ paṭṭhapesi. satthā ``tassa cittaṃ vipassanaṃ āruḷha''nti ñatvā gandhakuṭiyaṃ nisinnova  obhāsaṃ pharitvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``ucchinda sinehamattano, kumudaṃ sāradikaṃva pāṇinā. <br/><br/>[22] santimaggameva brūhaya, nibbānaṃ sugatena desita''nti.. (dha0 pa0 285).<br/><br/>[03] so bhikkhu gāthāpariyosāne arahattaṃ patvā ``mutto vatamhi sabbabhavehī''ti cintetvā -- <br/><br/>[21] ``so vutthavāso paripuṇṇamānaso, khīṇāsavo antimadehadhārī. <br/><br/>[22] visuddhasīlo susamāhitindriyo, cando yathā rāhumukhā pamutto.. <br/><br/>[21] ``samotataṃ mohamahandhakāraṃ, vinodayiṃ sabbamalaṃ asesaṃ. <br/><br/>[22] ālokapajjotakaro pabhaṅkaro, sahassaraṃsī viya bhāṇumā nabhe''ti.. -- <br/><br/>[25] ādīhi gāthāhi udānaṃ udānesi. udānetvā ca pana gantvā bhagavantaṃ vandi.  theropi āgantvā satthāraṃ vanditvā attano saddhivihārikaṃ gahetvā agamāsi. ayaṃ pavatti  bhikkhūnaṃ antare pākaṭā jātā. bhikkhū ^a^P1.0184^ea^ dhammasabhāyaṃ dasabalassa guṇe  vaṇṇayamānā nisīdiṃsu -- ``āvuso, sāriputtatthero āsayānusayañāṇassa abhāvena attano  saddhivihārikassa āsayaṃ na jānāti, satthā pana ñatvā ekadivaseneva tassa saha paṭisambhidāhi  arahattaṃ adāsi, aho buddhā nāma mahānubhāvā''ti.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0200^ea^ āgantvā paññattāsane nisīditvā ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchi. ``na bhagavā aññāya kathāya, tumhākaññeva pana  dhammasenāpatino saddhivihārikassa āsayānusayañāṇakathāyā''ti. satthā ``na, bhikkhave, etaṃ  acchariyaṃ, svāhaṃ ^a^V1.0184^ea^ etarahi buddho hutvā tassa āsayaṃ jānāmi, pubbepāhaṃ tassa āsayaṃ  jānāmiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto taṃ rājānaṃ atthe ca dhamme  ca anusāsati. tadā rañño maṅgalāssanhānatitthe aññataraṃ vaḷavaṃ khaḷuṅkassaṃ nhāpesuṃ.  maṅgalasso vaḷavena nhānatitthaṃ otāriyamāno jigucchitvā otarituṃ na icchi. assagopako  gantvā rañño ārocesi ``deva, maṅgalasso titthaṃ otarituṃ na icchatī''ti. rājā bodhisattaṃ  pesesi -- ``gaccha, paṇḍita, jānāhi kena kāraṇena asso titthaṃ otāriyamāno na  otaratī''ti. bodhisatto ``sādhu, devā''ti nadītīraṃ gantvā assaṃ oloketvā  nirogabhāvamassa ñatvā ``kena nu kho kāraṇena ayaṃ imaṃ titthaṃ na otaratī''ti upadhārento  ``paṭhamataraṃ ettha añño nhāpito bhavissati, tenesa jigucchamāno titthaṃ na otarati maññe''ti  cintetvā assagopake pucchi ``ambho, imasmiṃ titthe kaṃ paṭhamaṃ nhāpayitthā''ti? ``aññataraṃ  vaḷavassaṃ, sāmī''ti.<br/><br/>[03] bodhisatto ``esa attano sindhavatāya jigucchanto ettha nhāyituṃ na icchati, imaṃ  aññatitthe nhāpetuṃ vaṭṭatī''ti tassa āsayaṃ ñatvā ``bho assagopaka,  sappimadhuphāṇitādibhisaṅkhatapāyāsampi tāva punappunaṃ bhuñjantassa titti hoti. ayaṃ asso bahū  vāre idha titthe nhāto, aññampi tāva naṃ titthaṃ ^a^P1.0185^ea^ otāretvā nhāpetha ca pāyetha  cā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 25^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aññamaññehi titthehi, assaṃ pāyehi sārathi. <br/><br/>[22] accāsanassa puriso, pāyāsassapi tappatī''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^aññamaññehī^eb^ti aññehi aññehi. ^b^pāyehī^eb^ti desanāsīsametaṃ,  nhāpehi ca pāyehi cāti attho. ^b^accāsanassā^eb^ti karaṇatthe sāmivacanaṃ ^a^M1.0201^ea^,  atiasanena atibhuttenāti attho. ^b^pāyāsassapi tappatī^eb^ti sappiādīhi abhisaṅkhatena  madhurapāyāsena tappati titto hoti, dhāto suhito na puna bhuñjitukāmataṃ āpajjati. tasmā  ayampi asso imasmiṃ titthe nibaddhaṃ nhānena pariyattiṃ āpanno bhavissati, aññattha naṃ  nhāpethāti.<br/><br/>[03] te tassa vacanaṃ sutvā assaṃ aññatitthaṃ otāretvā pāyiṃsu ceva nhāpayiṃsu ca.  bodhisatto ^a^V1.0185^ea^ assassa pānīyaṃ pivitvā nhānakāle rañño santikaṃ agamāsi. rājā  ``kiṃ, tāta, asso nhāto ca pīto cā''ti pucchi. ``āma, devā''ti. ``paṭhamaṃ kiṃ  kāraṇā na icchatī''ti? ``iminā nāma kāraṇenā''ti sabbaṃ ācikkhi. rājā  ``evarūpassa tiracchānassāpi nāma āsayaṃ jānāti, aho paṇḍito''ti bodhisattassa mahantaṃ  yasaṃ datvā jīvitapariyosāne yathākammaṃ gato. bodhisattopi yathākammameva gato.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, ahaṃ etassa idāneva āsayaṃ jānāmi, pubbepi jānāmiyevā''ti  imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā maṅgalāsso ayaṃ  bhikkhu ahosi, rājā ānando, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] titthajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 31
title:
  [] . bhojājānīyajātakavaṇṇanā^[] . ājaññajātakavaṇṇanā^[] . titthajātakavaṇṇanā^[] . mahiḷāmukhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^purāṇacorāna vaco nisammā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi.  devadatto ajātasattukumāraṃ pasādetvā lābhasakkāraṃ nipphādesi. ajātasattukumāro devadattassa  gayāsīse vihāraṃ kāretvā nānaggarasehi tivassikagandhasālibhojanassa ^a^P1.0186^ea^ divase  divase pañca thālipākasatāni abhihari. lābhasakkāraṃ nissāya devadattassa parivāro mahanto  jāto, devadatto parivārena saddhiṃ vihāreyeva hoti. tena samayena rājagahavāsikā dve sahāyā.  tesu eko satthu santike pabbajito, eko devadattassa. te aññamaññaṃ tasmiṃ tasmiṃ ṭhānepi  passanti, vihāraṃ gantvāpi passantiyeva.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^M1.0202^ea^ devadattassa nissitako itaraṃ āha -- ``āvuso, kiṃ tvaṃ  devasikaṃ sedehi muccamānehi piṇḍāya carasi, devadatto gayāsīsavihāre nisīditvāva  nānaggarasehi subhojanaṃ bhuñjati, evarūpo upāyo natthi, kiṃ tvaṃ dukkhaṃ anubhosi, kiṃ te pātova  gayāsīsaṃ āgantvā sauttaribhaṅgaṃ yāguṃ pivitvā aṭṭhārasavidhaṃ khajjakaṃ khāditvā nānaggarasehi  subhojanaṃ bhuñjituṃ na vaṭṭatī''ti? so punappunaṃ vuccamāno gantukāmo hutvā tato paṭṭhāya gayāsīsaṃ  gantvā bhuñjitvā kālasseva veḷuvanaṃ āgacchati. so sabbakālaṃ paṭicchādetuṃ nāsakkhi,  ``gayāsīsaṃ gantvā devadattassa paṭṭhapitaṃ bhattaṃ bhuñjatī''ti na cirasseva pākaṭo jāto ^a^V1.0186^ea^.  atha naṃ sahāyā pucchiṃsu ``saccaṃ kira, tvaṃ āvuso, devadattassa paṭṭhapitaṃ bhattaṃ bhuñjasī''ti.  ``ko evamāhā''ti? ``asuko ca asuko cā''ti. ``saccaṃ ahaṃ āvuso gayāsīsaṃ gantvā  bhuñjāmi, na pana me devadatto bhattaṃ deti, aññe manussā dentī''ti. ``āvuso, devadatto  buddhānaṃ paṭikaṇṭako dussīlo ajātasattuṃ pasādetvā adhammena attano lābhasakkāraṃ uppādesi, tvaṃ  evarūpe niyyānike buddhasāsane pabbajitvā devadattassa adhammena uppannaṃ bhojanaṃ bhuñjasi, ehi taṃ  satthu santikaṃ nessāmā''ti taṃ bhikkhuṃ ādāya dhammasabhaṃ āgamiṃsu.<br/><br/>[03] satthā disvāva ``kiṃ, bhikkhave, etaṃ bhikkhuṃ anicchantaññeva ādāya āgatatthā''ti?  ``āma bhante, ayaṃ bhikkhu tumhākaṃ santike pabbajitvā devadattassa adhammena uppannaṃ bhojanaṃ  bhuñjatī''ti. ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu devadattassa adhammena uppannaṃ bhojanaṃ bhuñjasī''ti?  ``na bhante, devadatto mayhaṃ deti, aññe manussā denti, tamahaṃ bhuñjāmī''ti. satthā ``mā  bhikkhu ettha parihāraṃ kari, devadatto anācāro dussīlo, kathañhi nāma tvaṃ idha pabbajitvā mama  sāsanaṃ bhajantoyeva devadattassa bhattaṃ bhuñjasi, niccakālampi bhajanasīlakova tvaṃ diṭṭhadiṭṭheyeva  bhajasī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amacco ahosi. tadā rañño  mahiḷāmukho nāma ^a^P1.0187^ea^ maṅgalahatthī ahosi sīlavā ācārasampanno, na kañci  viheṭheti. athekadivasaṃ tassa sālāya samīpe rattibhāgasamanantare corā āgantvā tassa avidūre  ^a^M1.0203^ea^ nisinnā coramantaṃ mantayiṃsu ``evaṃ ummaṅgo bhinditabbo, evaṃ  sandhicchedakammaṃ kattabbaṃ, ummaṅgañca sandhicchedañca maggasadisaṃ titthasadisaṃ nijjaṭaṃ niggumbaṃ  katvā bhaṇḍaṃ harituṃ vaṭṭati, harantena māretvāva haritabbaṃ, evaṃ uṭṭhātuṃ samattho nāma na bhavissati,  corena ca nāma sīlācārayuttena na bhavitabbaṃ, kakkhaḷena pharusena sāhasikena bhavitabba''nti.  evaṃ mantetvā aññamaññaṃ uggaṇhāpetvā agamaṃsu. eteneva upāyena punadivasepi punadivasepīti bahū  divase tattha āgantvā mantayiṃsu. so tesaṃ vacanaṃ sutvā ``te maṃ sikkhāpentī''ti saññāya  ``idāni mayā kakkhaḷena pharusena sāhasikena bhavitabba''nti tathārūpova ahosi. pātova  āgataṃ hatthigopakaṃ soṇḍāya gahetvā bhūmiyaṃ pothetvā māresi. aparampi tathā aparampi tathāti  āgatāgataṃ māretiyeva. <br/><br/>[01] ``mahiḷāmukho ^a^V1.0187^ea^ ummattako jāto diṭṭhadiṭṭhe māretī''ti rañño  ārocayiṃsu. rājā bodhisattaṃ pahiṇi ``gaccha paṇḍita, jānāhi kena kāraṇena so duṭṭho  jāto''ti. bodhisatto gantvā tassa sarīre arogabhāvaṃ ñatvā ``kena nu kho kāraṇena esa  duṭṭho jāto''ti upadhārento ``addhā avidūre kesañci vacanaṃ sutvā `maṃ ete sikkhāpentī'ti  saññāya duṭṭho jāto''ti sanniṭṭhānaṃ katvā hatthigopake pucchi ``atthi nu kho hatthisālāya  samīpe rattibhāge kehici kiñci kathitapubba''nti? ``āma, sāmi, corā āgantvā  kathayiṃsū''ti. bodhisatto gantvā rañño ārocesi ``deva, añño hatthissa sarīre vikāro  natthi, corānaṃ kathaṃ sutvā duṭṭho jāto''ti. ``idāni kiṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti? ``sīlavante  samaṇabrāhmaṇe hatthisālāyaṃ nisīdāpetvā sīlācārakathaṃ kathāpetuṃ vaṭṭatī''ti. ``evaṃ kārehi,  tātā''ti.<br/><br/>[03] bodhisatto gantvā sīlavante samaṇabrāhmaṇe hatthisālāyaṃ nisīdāpetvā ``sīlakathaṃ ^a^P1.0188^ea^  kathetha, bhante''ti āha. te hatthissa avidūre nisinnā ``na koci parāmasitabbo na  māretabbo, sīlācārasampannena khantimettānuddayayuttena bhavituṃ vaṭṭatī''ti sīlakathaṃ kathayiṃsu. so  taṃ sutvā ``maṃ ime sikkhāpenti, ito dāni paṭṭhāya sīlavantena bhavitabba''nti sīlavā ahosi.  rājā bodhisattaṃ pucchi ``kiṃ, tāta, sīlavā jāto''ti ^a^M1.0204^ea^? bodhisatto  ``āma, devā''ti. ``evarūpo duṭṭhahatthī paṇḍite nissāya porāṇakadhammeyeva patiṭṭhito''ti  vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 26^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``purāṇacorāna vaco nisamma, mahiḷāmukho pothayamanvacārī. <br/><br/>[22] susaññatānañhi vaco nisamma, gajuttamo sabbaguṇesu aṭṭhā''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^purāṇacorāna^eb^nti porāṇacorānaṃ. ^b^nisammā^eb^ti sutvā, paṭhamaṃ  corānaṃ vacanaṃ sutvāti attho. ^b^mahiḷāmukho^eb^ti hatthinimukhena sadisamukho. yathā  mahiḷā purato olokiyamānā sobhati, na pacchato, tathā sopi purato olokiyamāno sobhati.  tasmā ``mahiḷāmukho''tissa nāmaṃ akaṃsu. ^b^pothayamanvacārī^eb^ti pothayanto mārento  anucārī. ayameva vā pāṭho. ^b^susaññatāna^eb^nti suṭṭhu saññatānaṃ sīlavantānaṃ.  ^b^gajuttamo^eb^ti uttamagajo maṅgalahatthī. ^b^sabbaguṇesu aṭṭhā^eb^ti sabbesu porāṇaguṇesu  patiṭṭhito. rājā ``tiracchānagatassāpi āsayaṃ jānātī''ti bodhisattassa mahantaṃ yasaṃ adāsi.  so yāvatāyukaṃ ṭhatvā saddhiṃ bodhisattena yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0188^ea^ ``pubbepi tvaṃ bhikkhu diṭṭhadiṭṭheyeva bhaji, corānaṃ vacanaṃ sutvā core  bhaji, dhammikānaṃ vacanaṃ sutvā dhammike bhajī''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā  jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mahiḷāmukho vipakkhasevakabhikkhu ahosi, rājā ānando,  amacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mahiḷāmukhajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 32
title:
  [] . ājaññajātakavaṇṇanā^[] . titthajātakavaṇṇanā^[] . mahiḷāmukhajātakavaṇṇanā^[] . abhiṇhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nālaṃ^eb^ ^a^M1.0205^ea^ ^b^kabaḷaṃ padātave^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  upāsakañca mahallakattherañca ārabbha kathesi ^a^P1.0189^ea^. sāvatthiyaṃ kira dve sahāyakā.  tesu eko pabbajitvā devasikaṃ itarassa gharaṃ gacchati. so tassa bhikkhaṃ datvā sayampi  bhuñjitvā teneva saddhiṃ vihāraṃ gantvā yāva sūriyatthaṅgamanā ālāpasallāpena nisīditvā nagaraṃ  pavisati, itaropi naṃ yāva nagaradvārā anugantvā nivattati. so tesaṃ vissāso bhikkhūnaṃ  antare pākaṭo jāto. athekadivasaṃ bhikkhū tesaṃ vissāsakathaṃ kathentā dhammasabhāyaṃ nisīdiṃsu.  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchi, te ``imāya  nāma, bhante''ti kathayiṃsu. satthā ``na, bhikkhave, idāneva ime vissāsikā, pubbepi  vissāsikāyeva ahesu''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amacco ahosi. tadā eko  kukkuro maṅgalahatthisālaṃ gantvā maṅgalahatthissa bhuñjanaṭṭhāne patitāni bhattasitthāni khādati. so  teneva bhojanena saṃvaddhamāno maṅgalahatthissa vissāsiko jāto hatthisseva santike bhuñjati,  ubhopi vinā vattituṃ na sakkonti. so hatthī naṃ soṇḍāya gahetvā aparāparaṃ karonto kīḷati,  ukkhipitvā kumbhe patiṭṭhāpeti. athekadivasaṃ eko gāmikamanusso hatthigopakassa mūlaṃ datvā taṃ  kukkuraṃ ādāya attano gāmaṃ agamāsi. tato paṭṭhāya so hatthī kukkuraṃ apassanto neva khādati  na pivati na nhāyati. tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. rājā bodhisattaṃ pahiṇi ``gaccha paṇḍita,  jānāhi kiṃkāraṇā hatthī evaṃ karotī''ti.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V1.0189^ea^ hatthisālaṃ gantvā hatthissa dummanabhāvaṃ ñatvā ``imassa sarīre  rogo na paññāyati, kenaci panassa saddhiṃ mittasanthavena bhavitabbaṃ, taṃ apassanto esa maññe  sokābhibhūto''ti hatthigopake pucchi ``atthi nu kho imassa kenaci saddhiṃ vissāso''ti?  ``āma, atthi sāmi ekena sunakhena saddhiṃ balavā mettī''ti. ``kahaṃ so etarahī''ti?  ``ekena manussena nīto''ti. ``jānātha panassa nivāsanaṭṭhāna''nti? ``na jānāma,  sāmī''ti. bodhisatto rañño santikaṃ gantvā ``natthi, deva, hatthissa koci ābādho ^a^M1.0206^ea^,  ekena panassa sunakhena saddhiṃ balavavissāso ^a^P1.0190^ea^, taṃ apassanto na  bhuñjati maññe''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 27^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nālaṃ kabaḷaṃ padātave, na ca piṇḍaṃ na kuse na ghaṃsituṃ. <br/><br/>[22] maññāmi abhiṇhadassanā, nāgo snehamakāsi kukkure''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nāla^eb^nti na samattho. ^b^kabaḷa^eb^nti bhojanakāle paṭhamameva dinnaṃ kaṭukakabaḷaṃ.  ^b^padātave^eb^ti pāadātave, sandhivasena ākāralopo veditabbo, gahetunti attho. ^b^na ca  piṇḍa^eb^nti vaḍḍhetvā dīyamānaṃ bhattapiṇḍampi nālaṃ gahetuṃ. ^b^na kuse^eb^ti khādanatthāya dinnāni  tiṇānipi nālaṃ gahetuṃ. ^b^na ghaṃsitu^eb^nti nhāpiyamāno sarīrampi ghaṃsituṃ nālaṃ. evaṃ yaṃ yaṃ  so hatthī kātuṃ na samattho, taṃ taṃ sabbaṃ rañño ārocetvā tassa asamatthabhāve attanā  sallakkhitakāraṇaṃ ārocento ^b^``maññāmī''^eb^tiādimāha.<br/><br/>[03] rājā tassa vacanaṃ sutvā ``idāni kiṃ kātabbaṃ paṇḍitā''ti pucchi. ```amhākaṃ kira  maṅgalahatthissa sahāyaṃ sunakhaṃ eko manusso gahetvā gato, yassa ghare taṃ sunakhaṃ passanti, tassa  ayaṃ nāma daṇḍo'ti bheriṃ carāpetha devā''ti. rājā tathā kāresi. taṃ pavattiṃ sutvā so  puriso sunakhaṃ vissajjesi, sunakho vegenāgantvā hatthissa santikameva agamāsi. hatthī taṃ  soṇḍāya gahetvā kumbhe ṭhapetvā roditvā paridevitvā kumbhā otāretvā tena bhutte pacchā attanāpi  bhuñji. ``tiracchānagatassa āsayaṃ jānātī''ti rājā bodhisattassa mahantaṃ yasaṃ adāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0190^ea^ ``na, bhikkhave, ime idāneva vissāsikā, pubbepi  vissāsikāyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā catusaccakathāya vinivaṭṭetvā anusandhiṃ ghaṭetvā  jātakaṃ samodhānesi. idaṃ catusaccakathāya vinivaṭṭanaṃ nāma sabbajātakesupi atthiyeva. mayaṃ  pana yatthassa ānisaṃso paññāyati ^a^M1.0207^ea^, tattheva dassayissāma.<br/><br/>[03] tadā sunakho upāsako ahosi, hatthī mahallakatthero, rājā ānando, amaccapaṇḍito pana  ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] abhiṇhajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 33
title:
  [] . titthajātakavaṇṇanā^[] . mahiḷāmukhajātakavaṇṇanā^[] . abhiṇhajātakavaṇṇanā^[] . nandivisālajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^manuññameva^eb^ ^a^P1.0191^ea^ ^b^bhāseyyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  chabbaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ omasavādaṃ ārabbha kathesi. tasmiñhi samaye chabbaggiyā kalahaṃ  karontā pesale bhikkhū khuṃsenti vambhenti ovijjhanti, dasahi akkosavatthūhi akkosanti.  bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. bhagavā chabbaggiye pakkosāpetvā ``saccaṃ kira bhikkhavo''ti  pucchitvā ``sacca''nti vutte vigarahitvā ``bhikkhave, pharusavācā nāma tiracchānagatānampi  amanāpā, pubbepi eko tiracchānagato attānaṃ pharusena samudācarantaṃ sahassaṃ parājesī''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ gandhārarājā rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto goyoniyaṃ  nibbatti. atha naṃ taruṇavacchakakāleyeva eko brāhmaṇo godakkhiṇādāyakānaṃ santikā labhitvā  ``nandivisālo''ti nāmaṃ katvā puttaṭṭhāne ṭhapetvā sampiyāyamāno yāgubhattādīni datvā posesi.  bodhisatto vayappatto cintesi ``ahaṃ iminā brāhmaṇena kicchena paṭijaggito, mayā ca saddhiṃ  sakalajambudīpe añño samadhuro goṇo nāma natthi, yaṃnūnāhaṃ attano balaṃ dassetvā brāhmaṇassa  posāvaniyaṃ dadeyya''nti so ekadivasaṃ brāhmaṇaṃ āha ``gaccha, brāhmaṇa, ekaṃ govittakaseṭṭhiṃ  upasaṅkamitvā `mayhaṃ balibaddo atibaddhaṃ sakaṭasataṃ pavaṭṭetī'ti vatvā sahassena abbhutaṃ karohī''ti.  so brāhmaṇo seṭṭhissa santikaṃ gantvā kathaṃ samuṭṭhāpesi ``imasmiṃ nagare kassa goṇo  thāmasampanno''ti. atha naṃ seṭṭhi ``asukassa ca asukassa cā''ti vatvā ``sakalanagare pana  amhākaṃ goṇehi sadiso nāma natthī''ti āha. brāhmaṇo ^a^V1.0191^ea^ ``mayhaṃ eko ^a^M1.0208^ea^  goṇo atibaddhaṃ sakaṭasataṃ pavaṭṭetuṃ samattho atthī''ti āha. seṭṭhi gahapati ``kuto  evarūpo goṇo''ti āha. brāhmaṇo ``mayhaṃ gehe atthī''ti. ``tena hi abbhutaṃ karohī''ti.  ``sādhu karomī''ti sahassena abbhutaṃ ^a^P1.0192^ea^ akāsi.<br/><br/>[03] so sakaṭasataṃ vālukāsakkharapāsāṇānaṃyeva pūretvā paṭipāṭiyā ṭhapetvā sabbāni  akkhabandhanayottena ekato bandhitvā nandivisālaṃ nhāpetvā gandhapañcaṅgulikaṃ katvā kaṇṭhe mālaṃ  piḷandhitvā purimasakaṭadhure ekakameva yojetvā sayaṃ dhure nisīditvā patodaṃ ukkhipitvā  ``gaccha kūṭa, vahassu kūṭā''ti āha. bodhisatto ``ayaṃ maṃ akūṭaṃ kūṭavādena samudācaratī''ti  cattāro pāde thambhe viya niccale katvā aṭṭhāsi. seṭṭhi taṅkhaṇaññeva brāhmaṇaṃ sahassaṃ āharāpesi.  brāhmaṇo sahassaparājito goṇaṃ muñcitvā gharaṃ gantvā sokābhibhūto nipajji. nandivisālo  caritvā āgato brāhmaṇaṃ sokābhibhūtaṃ disvā upasaṅkamitvā ``kiṃ, brāhmaṇa, niddāyasī''ti āha.  ``kuto me, niddā, sahassaparājitassāti, brāhmaṇa, mayā ettakaṃ kālaṃ tava gehe vasantena  atthi kiñci bhājanaṃ vā bhinditapubbaṃ, koci vā madditapubbo, aṭṭhāne vā pana uccārapassāvo  katapubbo''ti? ``natthi tātā''ti. atha tvaṃ maṃ kasmā kūṭavādena samudācarasi, taveveso  doso, mayhaṃ doso natthi, gaccha, tena saddhiṃ dvīhi sahassehi abbhutaṃ karohi, kevalaṃ maṃ akūṭaṃ  kūṭavādena mā samudācarasīti.<br/><br/>[03] brāhmaṇo tassa vacanaṃ sutvā gantvā dvīhi sahassehi abbhutaṃ katvā purimanayeneva sakaṭasataṃ  atibandhitvā nandivisālaṃ maṇḍetvā purimasakaṭadhure yojesi. kathaṃ yojesīti? yugaṃ dhure  niccalaṃ bandhitvā ekāya koṭiyā nandivisālaṃ yojetvā ekaṃ koṭiṃ dhurayottena paliveṭhetvā  yugakoṭiñca akkhapādañca nissāya muṇḍarukkhadaṇḍakaṃ datvā tena yottena niccalaṃ bandhitvā ṭhapesi.  evañhi kate yugaṃ etto vā ito vā na gacchati, sakkā hoti ekeneva goṇena ākaḍḍhituṃ.  athassa brāhmaṇo dhure nisīditvā nandivisālassa piṭṭhiṃ parimajjitvā ``gaccha bhadra, vahassu,  bhandrā''ti āha. bodhisatto atibaddhaṃ sakaṭasataṃ ekavegeneva ākaḍḍhitvā pacchā ṭhitaṃ sakaṭaṃ  purato ṭhitassa sakaṭassa ^a^P1.0193^ea^ ṭhāne ṭhapesi ^a^M1.0209^ea^. govittakaseṭṭhi  parājito brāhmaṇassa dve sahassāni adāsi. aññepi manussā bodhisattassa bahuṃ dhanaṃ adaṃsu,  sabbaṃ brāhmaṇasseva ahosi. evaṃ so bodhisattaṃ nissāya bahuṃ dhanaṃ labhi.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, pharusavacanaṃ nāma kassaci manāpa''nti chabbaggiye bhikkhū  garahitvā sikkhāpadaṃ paññapetvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 28^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``manuññameva ^a^V1.0192^ea^ bhāseyya, nāmanuññaṃ kudācanaṃ. <br/><br/>[27] manuññaṃ bhāsamānassa, garuṃ bhāraṃ udaddhari. <br/><br/>[22] dhanañca naṃ alābhesi, tena cattamano ahū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^manuññameva bhāseyyā^eb^ti parena saddhiṃ bhāsamāno catudosavirahitaṃ madhuraṃ manāpaṃ  saṇhaṃ mudukaṃ piyavacanameva bhāseyya. ^b^garuṃ bhāraṃ udaddharī^eb^ti nandivisālo balibaddo amanāpaṃ  bhāsamānassa bhāraṃ anuddharitvā pacchā manāpaṃ piyavacanaṃ bhāsamānassa brāhmaṇassa garuṃ bhāraṃ uddhari,  uddharitvā kaḍḍhitvā pavaṭṭesīti attho, da-kāro panettha byañjanasandhivasena padasandhikaro.<br/><br/>[03] iti satthā ``manuññameva bhāseyyā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā brāhmaṇo ānando ahosi, nandivisālo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] nandivisālajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 34
title:
  [] . mahiḷāmukhajātakavaṇṇanā^[] . abhiṇhajātakavaṇṇanā^[] . nandivisālajātakavaṇṇanā^[] . kaṇhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yato yato garu dhura^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto yamakapāṭihāriyaṃ ārabbha  kathesi. taṃ saddhiṃ devorohaṇena terasakanipāte ^b^sarabhamigajātake^eb^ (jā0 1.13.134  ādayo) āvi bhavissati. sammāsambuddhe pana yamakapāṭihāriyaṃ katvā devaloke temāsaṃ vasitvā  mahāpavāraṇāya saṅkassanagaradvāre oruyha mahantena parivārena jetavanaṃ paviṭṭhe bhikkhū dhammasabhāyaṃ  sannipatitvā ``āvuso, tathāgato nāma asamadhuro, tathāgatena vuḷhadhuraṃ añño vahituṃ samattho  nāma natthi, cha satthāro `mayameva ^a^M1.0210^ea^ pāṭihāriyaṃ karissāma, mayameva  pāṭihāriyaṃ karissāmā'ti vatvā ekampi pāṭihāriyaṃ na akaṃsu, aho satthā asamadhuro''ti satthu  guṇakathaṃ kathentā nisīdiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti ^a^P1.0194^ea^ pucchi. ``mayaṃ, bhante, na aññāya kathāya, evarūpāya nāma  tumhākameva guṇakathāyā''ti. satthā ``bhikkhave, idāni mayā vuḷhadhuraṃ ko vahissati, pubbe  tiracchānayoniyaṃ nibbattopi ahaṃ attanā samadhuraṃ kañci nālattha''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0193^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto goyoniyaṃ paṭisandhiṃ  gaṇhi. atha naṃ sāmikā taruṇavacchakakāleyeva ekissā mahallikāya ghare vasitvā tassā  nivāsavetanato paricchinditvā adaṃsu. sā taṃ yāgubhattādīhi paṭijaggamānā puttaṭṭhāne ṭhapetvā  vaḍḍhesi. so ``ayyikākāḷako'' tveva nāmaṃ paññāyittha. vayappatto ca añjanavaṇṇo hutvā  gāmagoṇehi saddhiṃ carati, sīlācārasampanno ahosi. gāmadārakā siṅgesupi kaṇṇesupi galepi  gahetvā olambanti, naṅguṭṭhepi gahetvā kīḷanti, piṭṭhiyampi nisīdanti. so ekadivasaṃ  cintesi ``mayhaṃ mātā duggatā, maṃ puttaṭṭhāne ṭhapetvā dukkhena posesi, yaṃnūnāhaṃ bhatiṃ katvā imaṃ  duggatabhāvato moceyya''nti. so tato paṭṭhāya bhatiṃ upadhārento carati.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ eko satthavāhaputto pañcahi sakaṭasatehi visamatitthaṃ sampatto, tassa goṇā  sakaṭāni uttāretuṃ na sakkonti, pañcasu sakaṭasatesu goṇā yugaparamparāya yojitā ekampi sakaṭaṃ  uttāretuṃ nāsakkhiṃsu. bodhisattopi gāmagoṇehi saddhiṃ tattha samīpe carati. satthavāhaputtopi  gosuttavittako, so ``atthi nu kho etesaṃ gunnaṃ antare imāni sakaṭāni uttāretuṃ samattho  usabhājānīyo''ti upadhārayamāno bodhisattaṃ disvā ``ayaṃ ājānīyo sakkhissati mayhaṃ  sakaṭāni uttāretuṃ, ko nu kho assa sāmiko''ti gopālake pucchi ``ko nu kho bho imassa  sāmiko, ahaṃ imaṃ sakaṭe yojetvā sakaṭesu uttāritesu vetanaṃ dassāmī''ti. te āhaṃsu  ``gahetvā naṃ yojetha, natthi imassa imasmiṃ ṭhāne sāmiko''ti. so naṃ nāsāya rajjukena  bandhitvā ^a^P1.0195^ea^ ākaḍḍhento cāletumpi nāsakkhi. bodhisatto kira ``bhatiyā  kathitāya ^a^M1.0211^ea^ gamissāmī''ti na agamāsi. satthavāhaputto tassādhippāyaṃ ñatvā  ``sāmi, tayā pañcasu sakaṭasatesu uttāritesu ekekassa sakaṭassa dve dve kahāpaṇe bhatiṃ katvā  sahassaṃ dassāmī''ti āha. tadā bodhisatto sayameva agamāsi. atha naṃ purisā purimasakaṭesu  yojesuṃ. atha naṃ ekavegeneva ukkhipitvā thale patiṭṭhāpesi. etenupāyena sabbasakaṭāni  uttāresi.<br/><br/>[03] satthavāhaputto ekekassa sakaṭassa ekekaṃ katvā pañcasatāni bhaṇḍikaṃ katvā tassa gale  bandhi. so ``ayaṃ mayhaṃ yathāparicchinnaṃ bhatiṃ na deti, na dānissa gantuṃ dassāmī''ti gantvā  sabbapurimasakaṭassa purato maggaṃ nivāretvā aṭṭhāsi. apanetuṃ vāyamantāpi naṃ apanetuṃ  nāsakkhiṃsu. satthavāhaputto ``jānāti maññe esa attano bhatiyā ūnabhāva''nti ekekasmiṃ  sakaṭe dve dve katvā sahassabhaṇḍikaṃ bandhitvā ``ayaṃ te sakaṭuttaraṇabhatī''ti gīvāyaṃ laggesi.  so sahassabhaṇḍikaṃ ādāya mātu santikaṃ agamāsi. gāmadārakā ``kiṃ nāmetaṃ ^a^V1.0194^ea^  ayyikākāḷakassa gale''ti bodhisattassa santikaṃ āgacchanti. so te anubandhitvā dūratova  palāpento mātu santikaṃ gato. pañcannaṃ pana sakaṭasatānaṃ uttāritattā rattehi akkhīhi  kilantarūpo paññāyittha. ayyikā tassa gīvāya sahassatthavikaṃ disvā ``tāta, ayaṃ te kahaṃ  laddhā''ti gopālakadārake pucchitvā tamatthaṃ sutvā ``tāta, kiṃ ahaṃ tayā laddhabhatiyā  jīvitukāmā, kiṃkāraṇā evarūpaṃ dukkhaṃ anubhosī''ti vatvā bodhisattaṃ uṇhodakena nhāpetvā  sakalasarīraṃ telena makkhetvā pānīyaṃ pāyetvā sappāyaṃ bhojanaṃ bhojetvā jīvitapariyosāne saddhiṃ  bodhisattena yathākammaṃ gatā.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, tathāgato idāneva asamadhuro, pubbepi asamadhuroyevā''ti vatvā  imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 29^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato ^a^P1.0196^ea^ yato garu dhuraṃ, yato gambhīravattanī. <br/><br/>[22] tadāssu kaṇhaṃ yuñjanti, svāssu taṃ vahate dhura''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yato yato garu dhura^eb^nti yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne dhuraṃ garu bhāriyaṃ hoti, aññe  balibaddā ukkhipituṃ na sakkonti. ^b^yato gambhīravattanī^eb^ti ^a^M0.0212^ea^ vattanti etthāti  vattanī, maggassetaṃ nāmaṃ, yasmiṃ ṭhāne udakacikkhallamahantatāya vā visamacchinnataṭabhāvena vā  maggo gambhīro hotīti attho. ^b^tadāssu kaṇhaṃ yuñjantī^eb^ti ettha ^b^assū^eb^ti nipātamattaṃ,  tadā kaṇhaṃ yuñjantīti attho. yadā dhurañca garu hoti maggo ca gambhīro, tadā aññe balibadde  apanetvā kaṇhameva yojentīti vuttaṃ hoti. ^b^svāssu taṃ vahate dhura^eb^nti etthāpi  ^b^assū^eb^ti nipātamattameva, so taṃ dhuraṃ vahatīti attho.<br/><br/>[03] evaṃ bhagavā ``tadā, bhikkhave, kaṇhova taṃ dhuraṃ vahatī''ti dassetvā anusandhiṃ ghaṭetvā  jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mahallikā uppalavaṇṇā ahosi, ayyikākāḷako pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] kaṇhajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 35
title:
  [] . abhiṇhajātakavaṇṇanā^[] . nandivisālajātakavaṇṇanā^[] . kaṇhajātakavaṇṇanā^[] . munikajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^mā^eb^ ^a^V1.0195^ea^ ^b^munikassa pihayī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  thullakumārikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. taṃ terasakanipāte ^b^cūḷanāradakassapajātake^eb^ (jā0  1.13.40 ādayo) āvi bhavissati. satthā pana taṃ bhikkhuṃ ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu  ukkaṇṭhitosī''ti pucchi. ``āma, bhante''ti. ``kiṃ nissāyā''ti?  ``thullakumārikāpalobhanaṃ bhante''ti. satthā ``bhikkhu esā tava anatthakārikā, pubbepi tvaṃ  imissā vivāhadivase jīvitakkhayaṃ patvā mahājanassa uttaribhaṅgabhāvaṃ patto''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāmake ekassa kuṭumbikassa  gehe goyoniyaṃ nibbatti ``mahālohito''ti nāmena, kaniṭṭhabhātāpissa cūḷalohito nāma ahosi.  teyeva dve bhātike nissāya tasmiṃ kule kammadhuraṃ vattati. tasmiṃ pana kule ekā kumārikā  atthi, taṃ eko nagaravāsī kulaputto attano puttassa vāresi. tassā mātāpitaro  ``kumārikāya vivāhakāle āgatānaṃ pāhunakānaṃ ^a^P1.0197^ea^ uttaribhaṅgo bhavissatī''ti  yāgubhattaṃ datvā munikaṃ nāma sūkaraṃ posesuṃ. taṃ disvā cūḷalohito ^a^M1.0213^ea^ bhātaraṃ  pucchi ``imasmiṃ kule kammadhuraṃ vattamānaṃ amhe dve bhātike nissāya vattati, ime pana amhākaṃ  tiṇapalālādīneva denti, sūkaraṃ yāgubhattena posenti, kena nu kho kāraṇena esa etaṃ labhatī''ti.  athassa bhātā ``tāta cūḷalohita, mā tvaṃ etassa bhojanaṃ pihayi, ayaṃ sūkaro maraṇabhattaṃ  bhuñjati. etissā hi kumārikāya vivāhakāle āgatānaṃ pāhunakānaṃ uttaribhaṅgo bhavissatīti  ime etaṃ sūkaraṃ posenti, ito katipāhaccayena te manussā āgamissanti, atha naṃ sūkaraṃ pādesu  gahetvā kaḍḍhentā heṭṭhāmañcato nīharitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā pāhunakānaṃ sūpabyañjanaṃ kariyamānaṃ  passissasī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 30^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā munikassa pihayi, āturannāni bhuñjati. <br/><br/>[22] appossukko bhusaṃ khāda, etaṃ dīghāyulakkhaṇa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mā munikassa pihayī^eb^ti munikassa bhojane pihaṃ mā uppādayi, ``esa  muniko subhojanaṃ bhuñjatī''ti mā munikassa pihayi, ``kadā nu kho ahampi evaṃ sukhito  bhaveyya''nti mā munikabhāvaṃ patthayi. ayañhi āturannāni bhuñjati. ^b^āturannānī^eb^ti  maraṇabhojanāni. ^b^appossukko bhusaṃ khādā^eb^ti tassa bhojane nirussukko hutvā attanā laddhaṃ  bhusaṃ ^a^V1.0196^ea^ khāda. ^b^etaṃ dīghāyulakkhaṇa^eb^nti etaṃ dīghāyubhāvassa kāraṇaṃ. tato na  cirasseva te manussā āgamiṃsu, munikaṃ ghātetvā nānappakārehi paciṃsu. bodhisatto cūḷalohitaṃ  āha ``diṭṭho te, tāta, muniko''ti. diṭṭhaṃ me, bhātika, munikassa bhojanaphalaṃ, etassa  bhojanato sataguṇena sahassaguṇena amhākaṃ tiṇapalālabhusamattameva uttamañca anavajjañca  dīghāyulakkhaṇañcāti.<br/><br/>[03] satthā ``evaṃ kho tvaṃ bhikkhu pubbepi imaṃ kumārikaṃ nissāya jīvitakkhayaṃ patvā  mahājanassa uttaribhaṅgabhāvaṃ gato''ti ^a^P1.0198^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni  pakāsesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhito bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhāsi. satthā anusandhiṃ  ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ^a^M1.0214^ea^ -- ``tadā munikasūkaro ukkaṇṭhitabhikkhu  ahosi, thullakumārikā esā eva, cūḷalohito ānando, mahālohito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] munikajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kuruṅgavaggo tatiyo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] kuruṅgaṃ kukkurañceva, bhojājānīyañca ājaññaṃ. <br/><br/>[22] titthaṃ mahiḷāmukhābhiṇhaṃ, nandikaṇhañca munikanti.. 


volume: 111
item: 36
title: [] . nandivisālajātakavaṇṇanā^[] . kaṇhajātakavaṇṇanā^kulāvakavaggo^[] . kulāvakajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^kulāvakā^eb^ti ^a^V1.0197^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto aparissāvetvā pānīyaṃ pītaṃ  bhikkhuṃ ārabbha kathesi. sāvatthito kira dve sahāyakā daharabhikkhū janapadaṃ gantvā ekasmiṃ  phāsukaṭṭhāne yathājjhāsayaṃ vasitvā ``sammāsambuddhaṃ passissāmā''ti puna tato nikkhamitvā  jetavanābhimukhā pāyiṃsu. ekassa hatthe parissāvanaṃ atthi, ekassa natthi. dvepi ekato  pānīyaṃ parissāvetvā pivanti. te ekadivasaṃ vivādaṃ akaṃsu. parissāvanasāmiko itarassa  parissāvanaṃ adatvā sayameva pānīyaṃ parissāvetvā pivi, itaro pana parissāvanaṃ alabhitvā  pipāsaṃ sandhāretuṃ asakkonto aparissāvetvā pānīyaṃ pivi. te ubhopi anupubbena jetavanaṃ patvā  satthāraṃ vanditvā nisīdiṃsu. satthā sammodanīyaṃ kathaṃ kathetvā ``kuto āgatatthā''ti pucchi.  ``bhante, mayaṃ kosalajanapade ekasmiṃ gāmake vasitvā tato nikkhamitvā tumhākaṃ dassanatthāya  āgatā''ti. ``kacci pana vo samaggā āgatatthā''ti? aparissāvanako āha ``ayaṃ, bhante,  antarāmagge mayā saddhiṃ vivādaṃ katvā parissāvanaṃ nādāsī''ti. itaropi āha ``ayaṃ, bhante,  aparissāvetvāva jānaṃ sapāṇakaṃ udakaṃ pivī''ti. ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu jānaṃ sapāṇakaṃ  udakaṃ pivī''ti? ``āma, bhante, aparissāvitaṃ udakaṃ pivinti ^a^M1.0215^ea^. satthā  ``bhikkhu pubbe paṇḍitā devanagare rajjaṃ kārentā yuddhaparājitā samuddapiṭṭhena palāyantā `issariyaṃ  nissāya pāṇavadhaṃ na karissāmā'ti tāva mahantaṃ yasaṃ pariccajitvā supaṇṇapotakānaṃ jīvitaṃ  datvā rathaṃ nivattayiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P1.0199^ea^ magadharaṭṭhe rājagahe eko māgadharājā rajjaṃ kāresi. tadā  bodhisatto yathā etarahi sakko purimattabhāve magadharaṭṭhe macalagāmake nibbatti, evaṃ tasmiṃyeva  macalagāmake mahākulassa putto hutvā nibbatti. nāmaggahaṇadivase cassa ``maghakumāro''tveva  nāmaṃ akaṃsu. so vayappatto ``maghamāṇavo''ti paññāyittha. athassa mātāpitaro  samānajātikakulato dārikaṃ ānayiṃsu. so puttadhītāhi vaḍḍhamāno dānapati ahosi, pañca  sīlāni rakkhati. tasmiñca gāme tettiṃseva kulāni honti, tepi tettiṃsa kulā manussā  ekadivasaṃ gāmamajjhe ṭhatvā gāmakammaṃ ^a^V1.0198^ea^ karonti. bodhisatto ṭhitaṭṭhāne pādehi paṃsuṃ  viyūhitvā taṃ padesaṃ ramaṇīyaṃ katvā aṭṭhāsi, athañño eko āgantvā tasmiṃ ṭhāne ṭhito.  bodhisatto aparaṃ ṭhānaṃ ramaṇīyaṃ katvā aṭṭhāsi, tatrāpi añño ṭhito. bodhisatto aparampi  aparampīti sabbesampi ṭhitaṭṭhānaṃ ramaṇīyaṃ katvā aparena samayena tasmiṃ ṭhāne maṇḍapaṃ kāresi,  maṇḍapampi apanetvā sālaṃ kāresi, tattha phalakāsanāni santharitvā pānīyacāṭiṃ ṭhapesi.<br/><br/>[03] aparena samayena tepi tettiṃsajanā bodhisattena samānacchandā ahesuṃ. te bodhisatto  pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā tato paṭṭhāya tehi saddhiṃ puññāni karonto vicarati. tepi teneva  saddhiṃ puññāni karontā kālasseva vuṭṭhāya vāsipharasumusalahatthā catumahāpathādīsu musalena pāsāṇe  ubbattetvā pavaṭṭenti, yānānaṃ akkhapaṭighātarukkhe haranti, visamaṃ samaṃ karonti, setuṃ attharanti,  pokkharaṇiyo khaṇanti, sālaṃ karonti, dānāni denti, sīlāni rakkhanti. evaṃ yebhuyyena  sakalagāmavāsino bodhisattassa ovāde ṭhatvā sīlāni rakkhiṃsu.<br/><br/>[03] atha ^a^M1.0216^ea^ nesaṃ gāmabhojako cintesi ``ahaṃ pubbe etesu suraṃ pivantesu  pāṇātipātādīni karontesu cāṭikahāpaṇādivasena ceva daṇḍabalivasena ca dhanaṃ labhāmi, idāni  pana magho māṇavo sīlaṃ rakkhāpeti, tesaṃ pāṇātipātādīni kātuṃ ^a^P1.0200^ea^ na deti,  idāni pana te pañca sīlāni na rakkhāpessāmī''ti kuddho rājānaṃ upasaṅkamitvā ``deva, bahū  corā gāmaghātādīni karontā vicarantī''ti āha. rājā tassa vacanaṃ sutvā ``gaccha, te  ānehī''ti āha. so gantvā sabbepi te bandhitvā ānetvā ``ānītā, deva, corā''ti rañño  ārocesi. rājā tesaṃ kammaṃ asodhetvāva ``hatthinā ne maddāpethā''ti āha. tato sabbepi te  rājaṅgaṇe nipajjāpetvā hatthiṃ ānayiṃsu. bodhisatto tesaṃ ovādaṃ adāsi ``tumhe sīlāni  āvajjetha, pesuññakārake ca raññe ca hatthimhi ca attano sarīre ca ekasadisameva mettaṃ  bhāvethā''ti. te tathā akaṃsu. atha nesaṃ maddanatthāya hatthiṃ upanesuṃ. so upanīyamānopi na  upagacchati, mahāviravaṃ viravitvā palāyati. aññaṃ aññaṃ hatthiṃ ānayiṃsu, tepi tatheva palāyiṃsu.<br/><br/>[03] rājā ``etesaṃ hatthe kiñci osadhaṃ bhavissatī''ti cintetvā ``vicinathā''ti āha.  vicinantā adisvā ``natthi, devā''ti āhaṃsu. tena hi kiñci mantaṃ parivattessanti, pucchatha  ne ``atthi vo parivattanamanto''ti? rājapurisā pucchiṃsu, bodhisatto ``atthī''ti āha.  rājapurisā ``atthi kira, devā''ti ārocayiṃsu, rājā sabbepi te pakkosāpetvā ``tumhākaṃ  ^a^V1.0199^ea^ jānanamantaṃ kathethā''ti āha. bodhisatto avoca ``deva, añño amhākaṃ manto  nāma natthi, amhe pana tettiṃsamattā janā pāṇaṃ na hanāma, adinnaṃ nādiyāma, micchācāraṃ na  carāma, musāvādaṃ na bhaṇāma, majjaṃ na pivāma, mettaṃ bhāvema, dānaṃ dema, maggaṃ samaṃ karoma,  pokkharaṇiyo khaṇāma, sālaṃ karoma, ayaṃ amhākaṃ manto ca parittañca vuḍḍhi cā''ti. rājā  tesaṃ pasanno pesuññakārakassa sabbaṃ gehavibhavaṃ tañca tesaṃyeva dāsaṃ katvā adāsi, taṃ hatthiñca  gāmañca tesaṃyeva adāsi.<br/><br/>[03] te tato paṭṭhāya yathāruciyā puññāni karontā ``catumahāpathe mahantaṃ sālaṃ kāressāmā''ti  vaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā sālaṃ ^a^M1.0217^ea^ paṭṭhapesuṃ. mātugāmesu pana vigatacchandatāya  ^a^P1.0201^ea^ tassā sālāya mātugāmānaṃ pattiṃ nādaṃsu. tena ca samayena bodhisattassa gehe  sudhammā, cittā, nandā, sujāti catasso itthiyo honti. tāsu sudhammā vaḍḍhakinā saddhiṃ  ekato hutvā ``bhātika, imissā sālāya maṃ jeṭṭhikaṃ karohī''ti vatvā lañjaṃ adāsi. so  ``sādhū''ti sampaṭicchitvā paṭhamameva kaṇṇikārukkhaṃ sukkhāpetvā tacchetvā vijjhitvā kaṇṇikaṃ  niṭṭhāpetvā vatthena paliveṭhetvā ṭhapesi. atha sālaṃ niṭṭhāpetvā kaṇṇikāropanakāle ``aho,  ayyā, ekaṃ na sarimhā''ti āha. ``kiṃ nāma, bho''ti. ``kaṇṇikā laddhuṃ vaṭṭatī''ti.  ``hotu āharissāmā''ti? ``idāni chinnarukkhena kātuṃ na sakkā, pubbeyeva chinditvā  tacchetvā vijjhitvā ṭhapitakaṇṇikā laddhuṃ vaṭṭatī''ti. ``idāni kiṃ kātabba''nti? ``sace  kassaci gehe niṭṭhāpetvā ṭhapitā vikkāyikakaṇṇikā atthi, sā pariyesitabbā''ti. te  pariyesantā sudhammāya gehe disvā mūlena na labhiṃsu. ``sace maṃ sālāya pattikaṃ karotha,  dassāmī''ti vutte ``na mayaṃ mātugāmānaṃ pattiṃ damhā''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] atha ne vaḍḍhakī āha ``ayyā, tumhe kiṃ kathetha, ṭhapetvā brahmalokaṃ aññaṃ  mātugāmarahitaṭṭhānaṃ nāma natthi, gaṇhatha kaṇṇikaṃ, evaṃ sante amhākaṃ kammaṃ niṭṭhaṃ gamissatī''ti.  te ``sādhū''ti kaṇṇikaṃ gahetvā sālaṃ niṭṭhāpetvā āsanaphalakāni santharitvā pānīyacāṭiyo  ṭhapetvā yāgubhattaṃ nibandhiṃsu. sālaṃ pākārena parikkhipitvā dvāraṃ yojetvā antopākāre vālukaṃ  ākiritvā bahipākāre tālapantiyo ropesuṃ. cittāpi tasmiṃ ṭhāne uyyānaṃ kāresi,  ``pupphūpagaphalūpagarukkho asuko nāma tasmiṃ natthī''ti nāhosi. nandāpi tasmiṃyeva ṭhāne  pokkharaṇiṃ kāresi pañcavaṇṇehi padumehi sañchannaṃ ramaṇīyaṃ. sujā na kiñci akāsi.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V1.0200^ea^ mātu upaṭṭhānaṃ pitu upaṭṭhānaṃ kule jeṭṭhāpacāyikakammaṃ saccavācaṃ  apharusavācaṃ ^a^P1.0202^ea^ apisuṇavācaṃ maccheravinayanti imāni satta vatapadāni pūretvā -- <br/><br/>[21] ``mātāpettibharaṃ jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ. <br/><br/>[22] saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ.. <br/><br/>[21] ``maccheravinaye ^a^M1.0218^ea^ yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ. <br/><br/>[22] taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu sappuriso itī''ti.. (saṃ0 ni0  1.257) -- <br/><br/>[25] evaṃ pasaṃsiyabhāvaṃ āpajjitvā jīvitapariyosāne tāvatiṃsabhavane sakko devarājā  hutvā nibbatti, tepissa sahāyā tattheva nibbattiṃsu. tasmiṃ kāle tāvatiṃsabhavane asurā  paṭivasanti. sakko devarājā ``kiṃ no sādhāraṇena rajjenā''ti asure dibbapānaṃ pāyetvā matte  samāne pādesu gāhāpetvā sinerupabbatapāde khipāpesi. te asurabhavanameva sampāpuṇiṃsu.<br/><br/>[03] asurabhavanaṃ nāma sinerussa heṭṭhimatale tāvatiṃsadevalokappamāṇameva, tattha devānaṃ  pāricchattako viya cittapāṭali nāma kappaṭṭhiyarukkho hoti. te cittapāṭaliyā pupphitāya  jānanti ``nāyaṃ amhākaṃ devaloko, devalokasmiñhi pāricchattako pupphatī''ti. atha te  ``jarasakko amhe matte katvā mahāsamuddapiṭṭhe khipitvā amhākaṃ devanagaraṃ gaṇhi, te mayaṃ tena  saddhiṃ yujjhitvā amhākaṃ devanagarameva gaṇhissāmā''ti kipillikā viya thambhaṃ sineruṃ  anusañcaramānā uṭṭhahiṃsu. sakko ``asurā kira uṭṭhitā''ti sutvā samuddapiṭṭheyeva abbhuggantvā  yujjhamāno tehi parājito diyaḍḍhayojanasatikena vejayantarathena dakkhiṇasamuddassa matthakena  palāyituṃ āraddho. athassa ratho samuddapiṭṭhena vegena gacchanto simbalivanaṃ pakkhanto, tassa  gamanamagge simbalivanaṃ naḷavanaṃ viya chijjitvā chijjitvā samuddapiṭṭhe patati. supaṇṇapotakā  samuddapiṭṭhe paripatantā mahāviravaṃ raviṃsu. sakko mātaliṃ pucchi ``samma mātali, kiṃ saddo  nāmesa, atikāruññaravo ^a^P1.0203^ea^ vattatī''ti? ``deva, tumhākaṃ rathavegena vicuṇṇite  simbalivane patante supaṇṇapotakā maraṇabhayatajjitā ekaviravaṃ viravantī''ti.<br/><br/>[03] mahāsatto ^a^V1.0201^ea^ ``samma mātali, mā amhe nissāya ete kilamantu, na mayaṃ  issariyaṃ nissāya pāṇavadhakammaṃ karoma, etesaṃ pana atthāya mayaṃ jīvitaṃ pariccajitvā asurānaṃ  dassāma, nivattayetaṃ ratha''nti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 31^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kulāvakā ^a^M1.0219^ea^ mātali simbalismiṃ, īsāmukhena parivajjayassu. <br/><br/>[22] kāmaṃ cajāma asuresu pāṇaṃ, māme dijā vikulāvā ahesu''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kulāvakā^eb^ti supaṇṇapotakā. ^b^mātalī^eb^ti sārathiṃ āmantesi.  ^b^simbalismi^eb^nti passa ete simbalirukkhe olambantā ṭhitāti dasseti. ^b^īsāmukhena  parivajjayassū^eb^ti ete etassa rathassa īsāmukhena yathā na haññanti, evaṃ te parivajjayassu.  ^b^kāmaṃ cajāma asuresu pāṇa^eb^nti yadi amhesu asurānaṃ pāṇaṃ cajantesu etesaṃ sotthi hoti,  kāmaṃ cajāma ekaṃseneva mayaṃ asuresu amhākaṃ pāṇaṃ cajāma. ^b^māme dijā vikulāvā  ahesu^eb^nti ime pana dijā ime garuḷapotakā viddhastavicuṇṇitakulāvakatāya vikulāvā mā ahesuṃ,  mā amhākaṃ dukkhaṃ etesaṃ upari khipa, nivattaya nivattaya rathanti. mātalisaṅgāhako tassa  vacanaṃ sutvā rathaṃ nivattetvā aññena maggena devalokābhimukhaṃ akāsi. asurā pana taṃ  nivattayamānameva disvā ``addhā aññehipi cakkavāḷehi sakkā āgacchanti, balaṃ labhitvā ratho  nivatto bhavissatī''ti maraṇabhayabhītā palāyitvā asurabhavanameva pavisiṃsu.<br/><br/>[03] sakkopi devanagaraṃ pavisitvā dvīsu devalokesu devagaṇena parivuto nagaramajjhe aṭṭhāsi.  tasmiṃ khaṇe pathaviṃ bhinditvā yojanasahassubbedho vejayantapāsādo uṭṭhahi. vijayante uṭṭhitattā  ``vejayanto'' tveva nāmaṃ akaṃsu. atha sakko puna asurānaṃ anāgamanatthāya pañcasu ṭhānesu  ārakkhaṃ ṭhapesi. yaṃ sandhāya vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``antarā ^a^P1.0204^ea^ dvinnaṃ ayujjhapurānaṃ, pañcavidhā ṭhapitā abhirakkhā. <br/><br/>[22] uragakaroṭipayassa ca hārī, madanayutā caturo ca mahantā''ti.. (saṃ0 ni0  aṭṭha0 1.1.247).<br/><br/>[03] dve ^a^V1.0202^ea^ nagarānipi yuddhena gahetuṃ asakkuṇeyyatāya ayujjhapurāni nāma jātāni  devanagarañca asuranagarañca. yadā hi asurā balavantā honti, atha devehi palāyitvā devanagaraṃ  pavisitvā dvāre pihite asurānaṃ satasahassampi ^a^M1.0220^ea^ kiñci kātuṃ na sakkoti.  yadā devā balavantā honti, atha asurehi palāyitvā asuranagaraṃ pavisitvā dvāre pihite sakkānaṃ  satasahassampi kiñci kātuṃ na sakkoti. iti imāni dve nagarāni ayujjhapurāni nāma. tesaṃ  antarā etesu uragādīsu pañcasu ṭhānesu sakkena ārakkhā ṭhapitā. tattha ^b^uraga^eb^-saddena nāgā  gahitā. te udake balavantā honti, tasmā sinerussa paṭhamālinde tesaṃ ārakkhā.  ^b^karoṭi^eb^-saddena supaṇṇā gahitā. tesaṃ kira karoṭi nāma pānabhojanaṃ, tena taṃ nāmaṃ labhiṃsu,  dutiyālinde tesaṃ ārakkhā. ^b^payassahāri^eb^-saddena kumbhaṇḍā gahitā. dānavarakkhasā kirete,  tatiyālinde tesaṃ ārakkhā. ^b^madanayuta^eb^-saddena yakkhā gahitā. visamacārino kira te  yuddhasoṇḍā, catutthālinde tesaṃ ārakkhā. ^b^caturo ca mahantā^eb^ti cattāro mahārājāno vuttā,  pañcamālinde tesaṃ ārakkhā. tasmā yadi asurā kupitā āvilacittā devapuraṃ upayanti,  pañcavidhesu yaṃ girino paṭhamaṃ paribhaṇḍaṃ, taṃ uragā paribāhiya tiṭṭhanti. evaṃ sesesu sesā.<br/><br/>[03] imesu pana pañcasu ṭhānesu ārakkhaṃ ṭhapetvā sakke devānaminde dibbasampattiṃ anubhavamāne  sudhammā cavitvā tasseva pādaparicārikā hutvā nibbatti, kaṇṇikāya dinnanissandena cassā  pañcayojanasatikā sudhammā nāma devasabhā udapādi, yattha dibbasetacchattassa heṭṭhā yojanappamāṇe  kañcanapallaṅke nisinno sakko devānamindo devamanussānaṃ kattabbakiccāni karoti. cittāpi  cavitvā tasseva pādaparicārikā hutvā nibbatti, uyyānassa karaṇanissandena cassā cittalatāvanaṃ  nāma uyyānaṃ udapādi. nandāpi cavitvā tasseva pādaparicārikā hutvā nibbatti, pokkharaṇiyā  nissandena cassā nandā nāma pokkharaṇī udapādi.<br/><br/>[03] sujā pana ^a^P1.0205^ea^ kusalakammassa akatattā ekasmiṃ araññe kandarāya  bakasakuṇikā hutvā nibbattā. sakko ``sujā na paññāyati, kattha nu kho nibbattā''ti  āvajjento taṃ disvā tattha gantvā taṃ ādāya devalokaṃ āgantvā tassā ramaṇīyaṃ devanagaraṃ sudhammaṃ  devasabhaṃ cittalatāvanaṃ nandāpokkharaṇiñca dassetvā ``etā kusalaṃ katvā mayhaṃ pādaparicārikā  hutvā nibbattā, tvaṃ pana kusalaṃ akatvā tiracchānayoniyaṃ nibbattā ^a^M1.0221^ea^, ito  paṭṭhāya sīlaṃ rakkhāhī''ti taṃ ovaditvā pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā tattheva netvā vissajjesi.  sāpi tato ^a^V1.0203^ea^ paṭṭhāya sīlaṃ rakkhati. sakko katipāhaccayena ``sakkā nu kho sīlaṃ  rakkhitu''nti gantvā maccharūpena uttāno hutvā purato nipajji, sā ``matamacchako''ti saññāya  sīse aggahesi, maccho naṅguṭṭhaṃ cālesi, atha naṃ ``jīvati maññe''ti vissajjesi. sakko  ``sādhu sādhu, sakkhissasi sīlaṃ rakkhitu''nti agamāsi. sā tato cutā bārāṇasiyaṃ  kumbhakāragehe nibbatti. <br/><br/>[01] sakko ``kahaṃ nu kho nibbattā''ti tattha nibbattabhāvaṃ ñatvā suvaṇṇaeḷālukānaṃ  yānakaṃ pūretvā majjhe gāmassa mahallakavesena nisīditvā ``eḷālukāni gaṇhatha, eḷālukāni  gaṇhathā''ti ugghosesi. manussā āgantvā ``dehi, tātā''ti āhaṃsu. ``ahaṃ sīlarakkhakānaṃ  dammi, tumhe sīlaṃ rakkhathā''ti? ``mayaṃ sīlaṃ nāma na jānāma, mūlena dehī''ti. ``na  mayhaṃ mūlena attho, sīlarakkhakānaññevāhaṃ dammī''ti. manussā ``ko cāyaṃ eḷāluko''ti  pakkamiṃsu. sujā taṃ pavattiṃ sutvā ``mayhaṃ ānītaṃ bhavissatī''ti cintetvā gantvā taṃ ``dehi,  tātā''ti āha. ``sīlaṃ rakkhasi, ammā''ti? ``āma, rakkhāmī''ti. ``idaṃ mayā  tuyhameva atthāya ābhata''nti saddhiṃ yānakena gehadvāre ṭhapetvā pakkāmi.<br/><br/>[03] sāpi yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā tato cutā vepacittissa asurindassa dhītā hutvā  nibbatti, sīlānisaṃsena abhirūpā ahosi. so tassā vayappattakāle ``mayhaṃ dhītā attano  cittarucitaṃ sāmikaṃ gaṇhatū''ti asure sannipātesi ^a^P1.0206^ea^. sakko ``kahaṃ nu kho  sā nibbattā''ti olokento tattha nibbattabhāvaṃ ñatvā ``sujā cittarucitaṃ sāmikaṃ gaṇhantī maṃ  gaṇhissatī''ti asuravaṇṇaṃ māpetvā tattha agamāsi. sujaṃ alaṅkaritvā sannipātaṭṭhānaṃ ānetvā  ``cittarucitaṃ sāmikaṃ gaṇhā''ti āhaṃsu. sā olokentī sakkaṃ disvā pubbepi sinehavasena  uppannapemena mahoghena viya ajjhotthaṭahadayā hutvā ``ayaṃ me sāmiko''ti vatvā tassa upari  pupphadāmaṃ khipitvā aggahesi. asurā ``amhākaṃ rājā ettakaṃ kālaṃ dhītu anucchavikaṃ  alabhitvā idāni labhati ^a^M1.0222^ea^, ayamevassā dhītu pitāmahato mahallako  anucchaviko''ti lajjamānā pakkamiṃsu. so taṃ devanagaraṃ ānetvā aḍḍhateyyānaṃ nāṭikākoṭīnaṃ  jeṭṭhikaṃ katvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``evaṃ bhikkhu pubbe paṇḍitā devanagare rajjaṃ kārayamānā  attano jīvitaṃ pariccajantāpi pāṇātipātaṃ na kariṃsu, tvaṃ nāma evarūpe niyyānike ^a^V1.0204^ea^  sāsane pabbajitvā aparissāvitaṃ sapāṇakaṃ udakaṃ pivissasī''ti taṃ bhikkhuṃ garahitvā anusandhiṃ  ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mātalisaṅgāhako ānando ahosi, sakko pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] kulāvakajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 37
title: [] . kaṇhajātakavaṇṇanā^kulāvakavaggo^[] . kulāvakajātakavaṇṇanā^[] . naccajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^rudaṃ manuñña^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ bahubhaṇḍikaṃ bhikkhuṃ ārabbha  kathesi. vatthu heṭṭhā ^b^devadhammajātake^eb^ (jā0 1.1.6) vuttasadisameva. satthā taṃ bhikkhuṃ  ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu bahubhaṇḍo''ti pucchi. ``āma, bhante''ti. ``kiṃkāraṇā tvaṃ  bhikkhu bahubhaṇḍo jātosī''ti? so ettakaṃ sutvāva kuddho nivāsanapārupanaṃ chaḍḍetvā ``iminā  dāni nīhārena vicarāmī''ti satthu purato naggo aṭṭhāsi. manussā ``dhī dhī''ti āhaṃsu.  so tato palāyitvā hīnāyāvatto. bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannisinnā ``satthu nāma purato  evarūpaṃ karissatī''ti tassa aguṇakathaṃ kathesuṃ. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti bhikkhū pucchi. bhante, ``so hi nāma bhikkhu tumhākaṃ purato  catuparisamajjhe hirottappaṃ pahāya gāmadārako viya naggo ṭhatvā manussehi jigucchiyamāno  hīnāyāvattitvā sāsanā parihīno''ti tassa aguṇakathāya nisinnāmhāti. satthā ``na,  bhikkhave, idāneva so bhikkhu hirottappābhāvena ratanasāsanā parihīno, pubbe  itthiratanapaṭilābhatopi parihīnoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P1.0207^ea^ ^a^M1.0223^ea^ paṭhamakappe catuppadā sīhaṃ rājānaṃ akaṃsu, macchā  ānandamacchaṃ, sakuṇā suvaṇṇahaṃsaṃ. tassa pana suvaṇṇahaṃsarājassa dhītā haṃsapotikā abhirūpā  ahosi. so tassā varaṃ adāsi, sā attano cittarucitaṃ sāmikaṃ vāresi. haṃsarājā tassā  varaṃ datvā himavante sabbe sakuṇe sannipātāpesi, nānappakārā haṃsamorādayo sakuṇagaṇā  samāgantvā ekasmiṃ mahante pāsāṇatale sannipatiṃsu. haṃsarājā ``attano cittarucitaṃ sāmikaṃ  āgantvā gaṇhātū''ti dhītaraṃ pakkosāpesi. sā sakuṇasaṅghaṃ olokentī maṇivaṇṇagīvaṃ  citrapekhuṇaṃ moraṃ disvā ``ayaṃ me sāmiko hotū''ti ārocesi. sakuṇasaṅghā moraṃ  upasaṅkamitvā āhaṃsu ``samma mora, ayaṃ rājadhītā ettakānaṃ sakuṇānaṃ majjhe sāmikaṃ rocentī  tayi ruciṃ uppādesī''ti. moro ``ajjāpi tāva me balaṃ na passatī''ti atituṭṭhiyā  hirottappaṃ bhinditvā ^a^V1.0205^ea^ tāva mahato sakuṇasaṅghassa majjhe pakkhe pasāretvā naccituṃ  ārabhi, naccanto appaṭicchanno ahosi.<br/><br/>[03] suvaṇṇahaṃsarājā lajjito ``imassa neva ajjhattasamuṭṭhānā hirī atthi, na bahiddhāsamuṭṭhānaṃ  ottappaṃ, nāssa bhinnahirottappassa mama dhītaraṃ dassāmī''ti sakuṇasaṅghamajjhe imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 32^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``rudaṃ manuññaṃ rucirā ca piṭṭhi, veḷuriyavaṇṇūpanibhā ca gīvā. <br/><br/>[22] byāmamattāni ca pekhuṇāni, naccena te dhītaraṃ no dadāmī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^rudaṃ manuñña^eb^nti ta-kārassa da-kāro kato, rutaṃ manāpaṃ, vassitasaddo madhuroti  attho. ^b^rucirā ca piṭṭhī^eb^ti piṭṭhipi te citrā ceva sobhanā ca.  ^b^veḷuriyavaṇṇūpanibhā^eb^ti veḷuriyamaṇivaṇṇasadisā. ^b^byāmamattānī^eb^ti ekabyāmappamāṇāni.  ^b^pekhuṇānī^eb^ti piñchāni. ^b^naccena te dhītaraṃ no dadāmī^eb^ti hirottappaṃ bhinditvā  naccitabhāveneva te evarūpassa nillajjassa dhītaraṃ no dadāmīti vatvā haṃsarājā tasmiṃyeva  parisamajjhe attano bhāgineyyassa haṃsapotakassa dhītaraṃ adāsi. moro haṃsapotikaṃ alabhitvā  ^a^P1.0208^ea^ lajjitvā tatova uppatitvā palāyi. haṃsarājāpi attano vasanaṭṭhānameva gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0224^ea^ ``na, bhikkhave, idāneva esa hirottappaṃ bhinditvā ratanasāsanā  parihīno, pubbepi itthiratanapaṭilābhato parihīnoyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ  ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā moro bahubhaṇḍiko ahosi, haṃsarājā pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] naccajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 38
title: kulāvakavaggo^[] . kulāvakajātakavaṇṇanā^[] . naccajātakavaṇṇanā^[] . sammodamānajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^sammodamānā^eb^ti idaṃ satthā kapilavatthuṃ upanissāya nigrodhārāme viharanto  cumbaṭakakalahaṃ ārabbha kathesi. so ^b^kuṇālajātake^eb^ (jā0 2.21.kuṇālajātaka) āvi  bhavissati. tadā pana satthā ñātake āmantetvā ``mahārājā ñātakānaṃ aññamaññaṃ viggaho nāma  na yutto, tiracchānagatāpi ^a^V1.0206^ea^ hi pubbe samaggakāle paccāmitte abhibhavitvā sotthiṃ  pattā yadā vivādamāpannā, tadā mahāvināsaṃ pattā''ti vatvā ñātirājakulehi āyācito atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto vaṭṭakayoniyaṃ nibbattitvā  anekavaṭṭakasahassaparivāro araññe paṭivasati. tadā eko vaṭṭakaluddako tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā  vaṭṭakavassitaṃ katvā tesaṃ sannipatitabhāvaṃ ñatvā tesaṃ upari jālaṃ khipitvā pariyantesu maddanto  sabbe ekato katvā pacchiṃ pūretvā gharaṃ gantvā te vikkiṇitvā tena mūlena jīvikaṃ kappeti.  athekadivasaṃ bodhisatto te vaṭṭake āha -- ``ayaṃ sākuṇiko amhākaṃ ñātake vināsaṃ pāpeti,  ahaṃ ekaṃ upāyaṃ jānāmi, enesa amhe gaṇhituṃ na sakkhissati, ito dāni paṭṭhāya etena tumhākaṃ  upari jāle khittamatte ekeko ekekasmiṃ jālakkhike sīsaṃ ṭhapetvā jālaṃ ukkhipitvā  icchitaṭṭhānaṃ haritvā ekasmiṃ kaṇṭakagumbe pakkhipatha, evaṃ sante heṭṭhā tena tena ṭhānena  palāyissāmā''ti. te sabbe ``sādhū''ti paṭissuṇiṃsu. dutiyadivase upari jāle khitte te  bodhisattena vuttanayeneva jālaṃ ukkhipitvā ^a^P1.0209^ea^ ekasmiṃ ^a^M1.0225^ea^  kaṇṭakagumbe khipitvā sayaṃ heṭṭhābhāgena tato tato palāyiṃsu. sākuṇikassa gumbato jālaṃ  mocentasseva vikālo jāto, so tucchahatthova agamāsi.<br/><br/>[03] punadivasato paṭṭhāyapi vaṭṭakā tatheva karonti. sopi yāva sūriyatthaṅgamanā jālameva  mocento kiñci alabhitvā tucchahatthova gehaṃ gacchati. athassa bhariyā kujjhitvā ``tvaṃ  divase divase tucchahattho āgacchasi, aññampi te bahi positabbaṭṭhānaṃ atthi maññe''ti āha.  sākuṇiko ``bhadde, mama aññaṃ positabbaṭṭhānaṃ natthi, apica kho pana te vaṭṭakā samaggā hutvā  caranti, mayā khittamatte jālaṃ ādāya kaṇṭakagumbe khipitvā gacchanti, na kho panete  sabbakālameva sammodamānā viharissanti, tvaṃ mā cintayi, yadā te vivādamāpajjissanti, tadā  te sabbeva ādāya tava mukhaṃ hāsayamāno āgacchissāmī''ti vatvā bhariyāya imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 33^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sammodamānā gacchanti, jālamādāya pakkhino. <br/><br/>[22] yadā te vivadissanti, tadā ehinti me vasa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0207^ea^ ^b^yadā te vivadissantī^eb^ti yasmiṃ kāle te vaṭṭakā nānāladdhikā  nānāgāhā hutvā vivadissanti, kalahaṃ karissantīti attho. ^b^tadā ehinti me vasa^eb^nti  tasmiṃ kāle sabbepi te mama vasaṃ āgacchissanti. athāhaṃ te gahetvā tava mukhaṃ hāsento  āgacchissāmīti bhariyaṃ samassāsesi. <br/><br/>[01] katipāhasseva pana accayena eko vaṭṭako gocarabhūmiṃ otaranto asallakkhetvā  aññassa sīsaṃ akkami, itaro ``ko maṃ sīse akkamī''ti kujjhiṃ. ``ahaṃ asallakkhetvā  akkamiṃ, mā kujjhī''ti vuttepi kujjhiyeva. te punappunaṃ kathentā ``tvameva maññe jālaṃ  ukkhipasī''ti aññamaññaṃ vivādaṃ kariṃsu. tesu vivadantesu bodhisatto cintesi ``vivādake  sotthibhāvo nāma natthi, idāneva te jālaṃ na ukkhipissanti, tato mahantaṃ vināsaṃ  pāpuṇissanti, sākuṇiko okāsaṃ labhissati, mayā imasmiṃ ṭhāne na sakkā vasitu''nti. so  attano parisaṃ ādāya aññattha gato. sākuṇikopi kho katipāhaccayena ^a^P1.0210^ea^  āgantvā vaṭṭakavassitaṃ vassitvā tesaṃ sannipatitānaṃ upari jālaṃ ^a^M1.0226^ea^ khipi.  atheko vaṭṭako ``tuyhaṃ kira jālaṃ ukkhipantasseva matthake lomāni patitāni, idāni  ukkhipā''ti āha. aparo ``tuyhaṃ kira jālaṃ ukkhipantasseva dvīsu pakkhesu pattāni  patitāni, idāni ukkhipā''ti āha. iti tesaṃ ``tvaṃ ukkhipa, tvaṃ ukkhipā''ti  vadantānaññeva sākuṇiko jālaṃ ukkhipitvā sabbeva te ekato katvā pacchiṃ pūretvā bhariyaṃ  hāsayamāno gehaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] satthā ``evaṃ mahārājā ñātakānaṃ kalaho nāma na yutto, kalaho vināsamūlameva hotī''ti  imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā apaṇḍitavaṭṭako  devadatto ahosi, paṇḍitavaṭṭako pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sammodamānajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 39
title:
  [] . kulāvakajātakavaṇṇanā^[] . naccajātakavaṇṇanā^[] . sammodamānajātakavaṇṇanā^[] . macchajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na maṃ sītaṃ na maṃ uṇha^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ  ārabbha kathesi. tadā hi satthā taṃ bhikkhuṃ ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī''ti pucchi.  ``saccaṃ, bhagavā''ti. ``kenāsi ukkaṇṭhāpito''ti? ``purāṇadutiyikā me, bhante  madhurahattharasā, taṃ jahituṃ na sakkomī''ti. atha naṃ satthā ``bhikkhu esā itthī tava  anatthakārikā ^a^V1.0208^ea^, pubbepi tvaṃ etaṃ nissāya maraṇaṃ pāpuṇanto maṃ āgamma maraṇā  mutto''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa purohito ahosi. tadā  kevaṭṭā nadiyaṃ jālaṃ khipiṃsu. atheko mahāmaccho rativasena attano macchiyā saddhiṃ kīḷamāno  āgacchati. tassa sā macchī purato gacchamānā jālagandhaṃ ghāyitvā jālaṃ pariharamānā gatā.  so pana kāmagiddho lolamaccho jālakucchimeva paviṭṭho. kevaṭṭā tassa jālaṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā  jālaṃ ukkhipitvā macchaṃ gahetvā amāretvāva vālikāpiṭṭhe khipitvā ^a^P1.0211^ea^ ``imaṃ  aṅgāresu pacitvā khādissāmā''ti aṅgāre karonti, sūlaṃ tacchenti. maccho ``etaṃ  aṅgāratāpanaṃ vā sūlavijjhanaṃ vā aññaṃ vā pana dukkhaṃ na maṃ kilameti, yaṃ ^a^M1.0227^ea^  panesā macchī `aññaṃ so nūna ratiyā gato'ti mayi domanassaṃ āpajjati, tameva maṃ bādhatī''ti  paridevamāno imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 34^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na maṃ sītaṃ na maṃ uṇhaṃ, na maṃ jālasmi bādhanaṃ. <br/><br/>[22] yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na maṃ sītaṃ na maṃ uṇha^eb^nti macchānaṃ udakā nīhaṭakāle sītaṃ hoti, tasmiṃ  vigate uṇhaṃ hoti, tadubhayampi sandhāya ``na maṃ sītaṃ na maṃ uṇhaṃ bādhatī''ti paridevati.  yampi aṅgāresu paccanamūlakaṃ dukkhaṃ bhavissati, tampi sandhāya ``na maṃ uṇha''nti paridevateva.  ^b^na maṃ jālasmi bādhana^eb^nti yampi me jālasmiṃ bādhanaṃ ahosi, tampi maṃ na bādhetīti  paridevati. ^b^``yañca ma''^eb^ntiādīsu ayaṃ piṇḍattho -- sā macchī mama jāle patitassa  imehi kevaṭṭehi gahitabhāvaṃ ajānantī maṃ apassamānā ``so maccho idāni aññaṃ macchiṃ  kāmaratiyā gato bhavissatī''ti cinteti, taṃ tassā domanassappattāya cintanaṃ maṃ bādhatīti  vālikāpiṭṭhe nipanno paridevati.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye purohito dāsaparivuto nhānatthāya nadītīraṃ āgato. so pana sabbarutaññū  hoti. tenassa macchaparidevanaṃ sutvā etadahosi ``ayaṃ maccho kilesavasena paridevati, evaṃ  āturacitto kho panesa mīyamāno nirayeyeva nibbattissati, ahamassa avassayo bhavissāmī''ti  kevaṭṭānaṃ santikaṃ gantvā ``ambho tumhe amhākaṃ ekadivasampi byañjanatthāya macchaṃ na dethā''ti  āha. kevaṭṭā ``kiṃ vadetha, sāmi, tumhākaṃ ruccanakamacchaṃ gaṇhitvā ^a^V1.0209^ea^ gacchathā''ti  āhaṃsu. ``amhākaṃ aññena kammaṃ natthi, imaññeva dethā''ti. ``gaṇhatha sāmī''ti.  bodhisatto taṃ ubhohi hatthehi gahetvā nadītīre nisīditvā ``ambho maccha, sace tāhaṃ ajja na  passeyyaṃ, jīvitakkhayaṃ pāpuṇeyyāsi, idāni ito paṭṭhāya mā kilesavasiko ahosī''ti  ovaditvā udake vissajjetvā nhatvā nagaraṃ pāvisi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P1.0212^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne  ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhāsi. satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā ^a^M1.0228^ea^ jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā macchī purāṇadutiyikā ahosi, maccho ukkaṇṭhitabhikkhu purohito pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] macchajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 40
title:
  [] . naccajātakavaṇṇanā^[] . sammodamānajātakavaṇṇanā^[] . macchajātakavaṇṇanā^[] . vaṭṭakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^santi pakkhā apatanā^eb^ti idaṃ satthā magadhesu cārikaṃ caramāno dāvagginibbānaṃ  ārabbha kathesi. ekasmiñhi samaye satthā magadhesu cārikaṃ caramāno aññatarasmiṃ magadhagāmake  piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto bhikkhugaṇaparivuto maggaṃ paṭipajji. tasmiṃ samaye  mahāḍāho uṭṭhahi, purato ca pacchato ca bahū bhikkhū dissanti, sopi kho aggi ekadhūmo  ekajālo hutvā avattharamāno āgacchateva. tattheke puthujjanabhikkhū maraṇabhayabhītā ``paṭaggiṃ  dassāma, tena daḍḍhaṭṭhānaṃ itaro aggi na ottharissatī''ti araṇisahitaṃ nīharitvā aggiṃ  karonti. apare āhaṃsu ``āvuso, tumhe kiṃ nāma karotha, gaganamajjhe ṭhitaṃ candamaṇḍalaṃ,  pācīnalokadhātuto uggacchantaṃ sahassaraṃsipaṭimaṇḍitaṃ sūriyamaṇḍalaṃ, velāya tīre ṭhitā samuddaṃ,  sineruṃ nissāya ṭhitā sineruṃ apassantā viya sadevake loke aggapuggalaṃ attanā saddhiṃ  gacchantameva sammāsambuddhaṃ anoloketvā `paṭaggiṃ demā'ti vadatha, buddhabalaṃ nāma na jānātha, etha  satthu santikaṃ gamissāmā''ti. te purato ca pacchato ca gacchantā sabbepi ekato hutvā  dasabalassa santikaṃ agamaṃsu. satthā mahābhikkhusaṅghaparivāro aññatarasmiṃ padese aṭṭhāsi.  dāvaggi abhibhavanto viya viravanto āgacchati. āgantvā tathāgatassa ṭhitaṭṭhānaṃ patvā tassa  padesassa samantā soḷasakarīsamattaṭṭhānaṃ patto udake opilāpitatiṇukkā viya nibbāyi,  vinibbedhato dvattiṃsakarīsamattaṭṭhānaṃ avattharituṃ nāsakkhi.<br/><br/>[03] bhikkhū ^a^V1.0210^ea^ satthu guṇakathaṃ ārabhiṃsu -- ``aho buddhānaṃ guṇā nāma, ayañhi  nāma acetano aggi buddhānaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ avattharituṃ na sakkoti, udake ^a^M1.0229^ea^ tiṇukkā  viya nibbāyati, aho buddhānaṃ ^a^P1.0213^ea^ ānubhāvo nāmā''ti. satthā tesaṃ kathaṃ sutvā  ``na, bhikkhave, etaṃ etarahi mayhaṃ balaṃ, yaṃ imaṃ bhūmippadesaṃ patvā esa aggi nibbāyati.  idaṃ pana mayhaṃ porāṇakasaccabalaṃ. imasmiñhi padese sakalampi imaṃ kappaṃ aggi na jalissati,  kappaṭṭhiyapāṭihāriyaṃ nāmeta''nti āha. athāyasmā ānando satthu nisīdanatthāya catugguṇaṃ  saṅghāṭiṃ paññapesi, nisīdi satthā pallaṅkaṃ ābhujitvā. bhikkhusaṅghopi tathāgataṃ vanditvā  parivāretvā nisīdi. atha satthā ``idaṃ tāva, bhante, amhākaṃ pākaṭaṃ, atītaṃ paṭicchannaṃ, taṃ no  pākaṭaṃ karothā''ti bhikkhūhi āyācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte magadharaṭṭhe tasmiṃyeva padese bodhisatto vaṭṭakayoniyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā mātukucchito  jāto aṇḍakosaṃ padāletvā nikkhantakāle mahāgeṇḍukappamāṇo vaṭṭakapotako ahosi. atha naṃ  mātāpitaro kulāvake nipajjāpetvā mukhatuṇḍakena gocaraṃ āharitvā posenti. tassa pakkhe  pasāretvā ākāse gamanabalaṃ vā pāde ukkhipitvā thale gamanabalaṃ vā natthi. tañca padesaṃ  saṃvacchare saṃvacchare dāvaggi gaṇhāti, so tasmimpi samaye mahāravaṃ ravanto taṃ padesaṃ gaṇhi,  sakuṇasaṅghā attano attano kulāvakehi nikkhamitvā maraṇabhayabhītā viravantā palāyanti,  bodhisattassapi mātāpitaro maraṇabhayabhītā bodhisattaṃ chaḍḍetvā palāyiṃsu. bodhisatto kulāvake  nipannakova gīvaṃ ukkhipitvā avattharitvā āgacchantaṃ aggiṃ disvā cintesi ``sace mayhaṃ  pakkhe pasāretvā ākāsena gamanabalaṃ bhaveyya, uppatitvā aññattha gaccheyyaṃ. sace pāde  ukkhipitvā gamanabalaṃ bhaveyya, padavārena aññattha gaccheyyaṃ. mātāpitaropi kho me  maraṇabhayabhītā maṃ ekakaṃ pahāya attānaṃ parittāyantā palātā. idāni me aññaṃ paṭisaraṇaṃ natthi,  atāṇomhi asaraṇo, kiṃ nu kho ajja mayā kātuṃ vaṭṭatī''ti.<br/><br/>[03] athassa etadahosi ``imasmiṃ loke sīlaguṇo nāma atthi, saccaguṇo nāma atthi,  atīte pāramiyo pūretvā bodhimūle nisīditvā abhisambuddhā  sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanasampannā ^a^P1.0214^ea^  saccānuddayakāruññakhantisamannāgatā sabbasattesu samappavattamettābhāvanā sabbaññubuddhā ^a^M1.0230^ea^  nāma atthi, tehi ca paṭividdhā dhammaguṇā nāma atthi, mayi cāpi ekaṃ saccaṃ atthi,  saṃvijjamāno eko sabhāvadhammo paññāyati, tasmā atīte buddhe ceva tehi paṭividdhaguṇe ca  āvajjetvā mayi vijjamānaṃ saccasabhāvadhammaṃ gahetvā saccakiriyaṃ katvā aggiṃ ^a^V1.0211^ea^  paṭikkamāpetvā ajja mayā attano ceva sesasakuṇānañca sotthibhāvaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti. tena vuttaṃ  -- <br/><br/>[21] ``atthi loke sīlaguṇo, saccaṃ soceyyanuddayā. <br/><br/>[22] tena saccena kāhāmi, saccakiriyamanuttaraṃ.. <br/><br/>[21] ``āvajjetvā dhammabalaṃ, saritvā pubbake jine. <br/><br/>[22] saccabalamavassāya, saccakiriyamakāsaha''nti.. (cariyā0 3.79-80).<br/><br/>[03] atha bodhisatto atīte parinibbutānaṃ buddhānaṃ guṇe āvajjetvā attani vijjamānaṃ saccasabhāvaṃ  ārabbha saccakiriyaṃ karonto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 35^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``santi pakkhā apatanā, santi pādā avañcanā. <br/><br/>[22] mātāpitā ca nikkhantā, jātaveda paṭikkamā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^santi pakkhā apatanā^eb^ti mayhaṃ pakkhā nāma atthi upalabbhanti, no ca kho  sakkā etehi uppatituṃ ākāsena gantunti apatanā. ^b^santi pādā avañcanā^eb^ti pādāpi me  atthi, tehi pana vañcituṃ padavāragamanena gantuṃ na sakkāti avañcanā. ^b^mātāpitā ca  nikkhantā^eb^ti ye ca maṃ aññattha neyyuṃ, tepi maraṇabhayena mātāpitaro nikkhantā.  ^b^jātavedā^eb^ti aggiṃ ālapati. so hi jātova vedayati paññāyati, tasmā ``jātavedo''ti  vuccati. ^b^paṭikkamā^eb^ti paṭigaccha nivattāti jātavedaṃ āṇāpeti.<br/><br/>[03] iti mahāsatto ``sace mayhaṃ pakkhānaṃ atthibhāvo, te ca pasāretvā ākāse apatanabhāvo,  pādānaṃ atthibhāvo, te ca ukkhipitvā avañcanabhāvo, mātāpitūnaṃ maṃ kulāvakeyeva chaḍḍetvā  palātabhāvo ca sacco sabhāvabhūtoyeva, jātaveda, etena ^a^M1.0231^ea^ saccena tvaṃ ito  paṭikkamā''ti kulāvake nipannakova saccakiriyaṃ akāsi. tassa saha saccakiriyāya  soḷasakarīsamatte ṭhāne jātavedo paṭikkami. paṭikkamanto ca na jhāyamānova aññaṃ gato, udake  pana opilāpitā ukkā viya tattheva nibbāyi. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``saha ^a^V1.0212^ea^ ^a^P1.0215^ea^ sacce kate mayhaṃ, mahāpajjalito sikhī. <br/><br/>[22] vajjesi soḷasa karīsāni, udakaṃ patvā yathā sikhī''ti.. (cariyā0 3.82).<br/><br/>[03] taṃ pana ṭhānaṃ sakalepi imasmiṃ kappe agginā anabhibhavanīyattā kappaṭṭhiyapāṭihāriyaṃ nāma  jātaṃ. evaṃ bodhisatto saccakiriyaṃ katvā jīvitapariyosāne yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, imassa vanassa agginā anajjhottharaṇaṃ etarahi mayhaṃ balaṃ,  porāṇaṃ panetaṃ vaṭṭapotakakāle mayhameva saccabala''nti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi.  saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṃ, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino, keci  arahattaṃ pattāti. satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mātāpitaro  etarahi mātāpitarova ahesuṃ, vaṭṭakarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vaṭṭakajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 41
title:
  [] . sammodamānajātakavaṇṇanā^[] . macchajātakavaṇṇanā^[] . vaṭṭakajātakavaṇṇanā^[] . sakuṇajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yaṃ nissitā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto daḍḍhapaṇṇasālaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.  eko kira bhikkhu satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā jetavanato nikkhamma kosalesu ekaṃ  paccantagāmaṃ nissāya ekasmiṃ araññasenāsane vasati. athassa paṭhamamāseyeva paṇṇasālā ḍayhittha.  so ``paṇṇasālā me daḍḍhā, dukkhaṃ vasāmī''ti manussānaṃ ācikkhi. manussā ``idāni  no khettaṃ parisukkhaṃ, kedāre pāyetvā karissāma'', tasmiṃ pāyite ``bījaṃ vapitvā'', bīje vutte  ``vatiṃ katvā'', vatiyā katāya ``niddāyitvā, lāyitvā, madditvā''ti evaṃ taṃ taṃ kammaṃ  apadisantāyeva temāsaṃ vītināmesuṃ. so bhikkhu temāsaṃ ajjhokāse dukkhaṃ vasanto ^a^M1.0232^ea^  kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi. pavāretvā pana satthu santikaṃ gantvā  vanditvā ekamantaṃ nisīdi. satthā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ``kiṃ bhikkhu sukhena  vassaṃvutthosi, kammaṭṭhānaṃ te matthakaṃ patta''nti pucchi. so taṃ pavattiṃ ācikkhitvā  ``senāsanasappāyassa me abhāvena kammaṭṭhānaṃ matthakaṃ na patta''nti āha. satthā ``pubbe bhikkhu  tiracchānagatāpi attano sappāyāsappāyaṃ jāniṃsu, tvaṃ kasmā na aññāsī''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0213^ea^ ^a^P1.0216^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto  sakuṇayoniyaṃ nibbattitvā sakuṇasaṅghaparivuto araññāyatane sākhāviṭapasampannaṃ mahārukkhaṃ  nissāya vasati. athekadivasaṃ tassa rukkhassa sākhāsu aññamaññaṃ ghaṃsantīsu cuṇṇaṃ patati,  dhūmo uṭṭhāti. taṃ disvā bodhisatto cintesi ``imā dve sākhā evaṃ ghaṃsamānā aggiṃ  vissajjessanti, so patitvā purāṇapaṇṇāni gaṇhissati, tato paṭṭhāya imampi rukkhaṃ jhāpessati,  na sakkā idha amhehi vasituṃ, ito palāyitvā aññattha gantuṃ vaṭṭatī''ti. so sakuṇasaṅghassa  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 36^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ nissitā jagatiruhaṃ vihaṅgamā, svāyaṃ aggiṃ pamuñcati. <br/><br/>[22] disā bhajatha vakkaṅgā, jātaṃ saraṇato bhaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^jagatiruha^eb^nti jagati vuccati pathavī, tattha jātattā rukkho ``jagatiruho''ti  vuccati. ^b^vihaṅgamā^eb^ti vihaṃ vuccati ākāsaṃ, tattha gamanato pakkhī ``vihaṅgamā''ti  vuccanti. ^b^disā bhajathā^eb^ti imaṃ rukkhaṃ muñcitvā ito palāyantā catasso disā bhajatha.  ^b^vakkaṅgā^eb^ti sakuṇe ālapati. te hi uttamaṅgaṃ galaṃ kadāci kadāci vaṅkaṃ karonti, tasmā  ``vakkaṅgā''ti vuccanti. vaṅkā vā tesaṃ ubhosu passesu pakkhā jātāti vakkaṅgā. ^b^jātaṃ  saraṇato bhaya^eb^nti amhākaṃ avassayarukkhatoyeva bhayaṃ nibbattaṃ, etha aññattha gacchāmāti.<br/><br/>[03] bodhisattassa vacanakarā paṇḍitasakuṇā tena saddhiṃ ekappahāreneva uppatitvā aññattha gatā.  ye pana apaṇḍitā, te ``evameva esa bindumatte udake kumbhīle passatī''ti tassa vacanaṃ  aggahetvā tattheva vasiṃsu. tato na cirasseva bodhisattena cintitākāreneva aggi nibbattitvā  taṃ rukkhaṃ aggahesi. dhūmesu ca jālāsu ca uṭṭhitāsu dhūmandhā ^a^M1.0233^ea^ sakuṇā aññattha  gantuṃ nāsakkhiṃsu, aggimhi patitvā patitvā vināsaṃ pāpuṇiṃsu.<br/><br/>[03] satthā ``evaṃ bhikkhu pubbe tiracchānagatāpi rukkhagge vasantā attano sappāyāsappāyaṃ  jānanti, tvaṃ kasmā na aññāsī''ti imaṃ ^a^P1.0217^ea^ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni  pakāsesi. saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhito. satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā  jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā bodhisattassa vacanakarā sakuṇā buddhaparisā ahesuṃ, paṇḍitasakuṇo  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sakuṇajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 42
title:
  [] . macchajātakavaṇṇanā^[] . vaṭṭakajātakavaṇṇanā^[] . sakuṇajātakavaṇṇanā^[] . tittirajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ye^eb^ ^a^V1.0214^ea^ ^b^vuḍḍhamapacāyantī^eb^ti idaṃ satthā sāvatthiṃ gacchanto  sāriputtattherassa senāsanapaṭibāhanaṃ ārabbha kathesi. anāthapiṇḍikena hi vihāraṃ kāretvā dūte  pesite satthā rājagahā nikkhamma vesāliṃ patvā tattha yathābhirantaṃ viharitvā ``sāvatthiṃ  gamissāmī''ti maggaṃ paṭipajji. tena ca samayena chabbaggiyānaṃ antevāsikā purato purato  gantvā therānaṃ senāsanesu aggahitesveva ``idaṃ senāsanaṃ amhākaṃ upajjhāyassa, idaṃ ācariyassa,  idaṃ amhākameva bhavissatī''ti senāsanāni palibundhenti. pacchā āgatā therā senāsanāni na  labhanti. sāriputtattherassāpi antevāsikā therassa senāsanaṃ pariyesantā na labhiṃsu. thero  senāsanaṃ alabhanto satthu senāsanassa avidūre ekasmiṃ rukkhamūle nisajjāya ca caṅkamena ca  rattiṃ vītināmesi. satthā paccūsasamaye nikkhamitvā ukkāsi, theropi ukkāsi. ``ko  eso''ti? ``ahaṃ, bhante, sāriputto''ti. ``sāriputta, imāya velāya idha kiṃ karosī''ti?  ``so taṃ pavattiṃ ārocesi''. satthā therassa vacanaṃ sutvā ``idāni tāva mayi jīvanteyeva  bhikkhū aññamaññaṃ agāravā apatissā viharanti, parinibbute kiṃ nu kho karissantī''ti  āvajjentassa dhammasaṃvego udapādi.<br/><br/>[03] so pabhātāya rattiyā bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā bhikkhū pucchi ``saccaṃ kira, bhikkhave,  chabbaggiyā bhikkhū purato purato gantvā therānaṃ bhikkhūnaṃ ^a^M1.0234^ea^ senāsanaṃ  paṭibāhantī''ti. ``saccaṃ, bhagavā''ti? tato chabbaggiye garahitvā dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū  āmantesi ``ko nu kho, bhikkhave, aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ arahatī''ti? ekacce  ``khattiyakulā pabbajito''ti āhaṃsu, ekacce ``brāhmaṇakulā, gahapatikulā pabbajito''ti, apare  ``vinayadharo, dhammakathiko, paṭhamassa jhānassa lābhī, dutiyassa, tatiyassa, catutthassa jhānassa  lābhī''ti. apare ``sotāpanno, sakadāgāmī, anāgāmī, arahā, tevijjo, chaḷabhiñño''ti  āhaṃsu. evaṃ tehi bhikkhūhi attano attano rucivasena aggāsanādirahānaṃ kathitakāle satthā  āha -- ``na, bhikkhave, mayhaṃ ^a^P1.0218^ea^ sāsane aggāsanādīni patvā khattiyakulā  pabbajito pamāṇaṃ, na brāhmaṇakulā pabbajito, na gahapatikulā pabbajito, na vinayadharo, na  suttantiko, na ābhidhammiko, na paṭhamajjhānādilābhino, na sotāpannādayo pamāṇaṃ, atha kho,  bhikkhave, imasmiṃ sāsane yathāvuḍḍhaṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ kātabbaṃ,  aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍo laddhabbo. idamettha pamāṇaṃ. tasmā vuḍḍhataro bhikkhu etesaṃ  anucchaviko. idāni kho pana, bhikkhave, sāriputto mayhaṃ ^a^V1.0215^ea^ aggasāvako  anudhammacakkappavattako mamānantaraṃ senāsanaṃ laddhuṃ arahati, so imaṃ rattiṃ senāsanaṃ alabhanto  rukkhamūle vītināmesi, tumhe idāneva evaṃ agāravā apatissā, gacchante gacchante kāle kinti  katvā viharissathā''ti. atha nesaṃ ovādadānatthāya ``pubbe, bhikkhave, tiracchānagatāpi `na  kho panetaṃ amhākaṃ patirūpaṃ, yaṃ mayaṃ aññamaññaṃ agāravā apatissā asabhāgavuttino vihareyyāma,  amhesu mahallakataraṃ jānitvā tassa abhivādanādīni karissāmā'ti sādhukaṃ vīmaṃsitvā `ayaṃ no  mahallako'ti ñatvā tassa abhivādanādīni katvā devapathaṃ pūrayamānā gatā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte himavantappadese ekaṃ mahānigrodhaṃ upanissāya tayo sahāyā vihariṃsu -- tittiro,  makkaṭo, hatthīti. te aññamaññaṃ agāravā apatissā asabhāgavuttino ahesuṃ. atha nesaṃ  etadahosi ``na yuttaṃ amhākaṃ evaṃ viharituṃ, yaṃnūna mayaṃ yo no mahallakataro, tassa ^a^M1.0235^ea^  abhivādanādīni karontā vihareyyāmā''ti. ``ko pana no mahallakataro''ti  cintentā ekadivasaṃ ``attheso upāyo''ti tayopi janā nigrodhamūle nisīditvā tittiro ca  makkaṭo ca hatthiṃ pucchiṃsu ``samma hatthi, tvaṃ imaṃ nigrodharukkhaṃ kīvappamāṇakālato paṭṭhāya  jānāsī''ti? so āha ``sammā, ahaṃ taruṇapotakakāle imaṃ nigrodhagacchaṃ antarasatthīsu katvā  gacchāmi, avattharitvā ṭhitakāle ca pana me etassa aggasākhā nābhiṃ ghaṭṭeti, evāhaṃ imaṃ  gacchakālato paṭṭhāya jānāmī''ti puna ubhopi janā purimanayeneva makkaṭaṃ pucchiṃsu. so āha  ``ahaṃ sammā makkaṭacchāpako samāno bhūmiyaṃ nisīditvā gīvaṃ ^a^P1.0219^ea^  anukkhipitvāva imassa nigrodhapotakassa aggaṅkure khādāmi, evāhaṃ imaṃ khuddakakālato paṭṭhāya  jānāmī''ti. atha itare ubhopi purimanayeneva tittiraṃ pucchiṃsu. so āha ``sammā, pubbe  asukasmiṃ nāma ṭhāne mahānigrodharukkho ahosi, ahaṃ tassa phalāni khāditvā imasmiṃ ṭhāne  vaccaṃ pātesiṃ, tato esa rukkho jāto, evāhaṃ imaṃ ajātakālato paṭṭhāya jānāmi, tasmā ahaṃ  tumhehi jātiyā mahallakataro''ti.<br/><br/>[03] evaṃ vutte makkaṭo ca hatthī ca tittirapaṇḍitaṃ āhaṃsu ``samma, tvaṃ amhehi mahallakataro,  ito paṭṭhāya mayaṃ tava sakkāragarukāramānanavandanapūjanāni ceva  abhivādanapaccuṭṭhānāñjalikammasāmīcikammāni ca karissāma, ovāde ca te ṭhassāma, tvaṃ pana  ito paṭṭhāya amhākaṃ ovādānusāsaniṃ dadeyyāsī''ti. tato paṭṭhāya tittiro tesaṃ ovādaṃ  adāsi, sīlesu patiṭṭhāpesi, sayampi sīlāni samādiyi. te tayopi janā pañcasu sīlesu  patiṭṭhāya aññamaññaṃ sagāravā sappatissā sabhāgavuttino hutvā jīvitapariyosāne ^a^V1.0216^ea^  devalokaparāyaṇā ahesuṃ. tesaṃ tiṇṇaṃ samādānaṃ tittiriyaṃ brahmacariyaṃ nāma ahosi.<br/><br/>[03] te hi nāma, bhikkhave, tiracchānagatā aññamaññaṃ sagāravā sappatissā vihariṃsu, tumhe evaṃ  svākhāte dhammavinaye pabbajitvā kasmā aññamaññaṃ agāravā apatissā viharatha. anujānāmi,  bhikkhave, ito paṭṭhāya tumhākaṃ yathāvuḍḍhaṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ,  yathāvuḍḍhaṃ aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ, na ito paṭṭhāya ca navakatarena vuḍḍhataro ^a^M1.0236^ea^  senāsanena paṭibāhitabbo, yo paṭibāheyya, āpattidukkaṭassāti evaṃ satthā imaṃ  dhammadesanaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 37^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye vuḍḍhamapacāyanti, narā dhammassa kovidā. <br/><br/>[22] diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ye vuḍḍhamapacāyantī^eb^ti jātivuḍḍho, vayovuḍḍho, guṇavuḍḍhoti tayo vuḍḍhā.  tesu jātisampanno jātivuḍḍho nāma, vaye ṭhito vayovuḍḍho nāma ^a^P1.0220^ea^, guṇasampanno  guṇavuḍḍho nāma. tesu guṇasampanno vayovuḍḍho imasmiṃ ṭhāne ``vuḍḍho''ti adhippeto.  ^b^apacāyantī^eb^ti jeṭṭhāpacāyikakammena pūjenti. ^b^dhammassa kovidā^eb^ti  jeṭṭhāpacāyanadhammassa kovidā kusalā. ^b^diṭṭheva dhamme^eb^ti imasmiṃyeva attabhāve.  ^b^pāsaṃsā^eb^ti pasaṃsārahā. ^b^samparāye ca suggatī^eb^ti samparetabbe imaṃ lokaṃ hitvā gantabbe  paralokepi tesaṃ sugatiyeva hotīti. ayaṃ panettha piṇḍattho -- bhikkhave, khattiyā vā hontu  brāhmaṇā vā vessā vā suddā vā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā tiracchānagatā vā, ye keci sattā  jeṭṭhāpacitikamme chekā kusalā guṇasampannānaṃ vayovuḍḍhānaṃ apacitiṃ karonti, te imasmiñca  attabhāve jeṭṭhāpacitikārakāti pasaṃsaṃ vaṇṇanaṃ thomanaṃ labhanti, kāyassa ca bhedā sagge  nibbattantīti.<br/><br/>[03] evaṃ satthā jeṭṭhāpacitikammassa guṇaṃ kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā hatthināgo moggallāno ahosi, makkaṭo sāriputto, tittirapaṇḍito pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] tittirajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 43
title:
  [] . vaṭṭakajātakavaṇṇanā^[] . sakuṇajātakavaṇṇanā^[] . tittirajātakavaṇṇanā^[] . bakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nāccantaṃ^eb^ ^a^V1.0217^ea^ ^a^M1.0237^ea^ ^b^nikatippañño^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto cīvaravaḍḍhakaṃ bhikkhu ārabbha kathesi. eko kira jetavanavāsiko bhikkhu yaṃkiñci  cīvare kattabbaṃ chedanaghaṭṭanavicāraṇasibbanādikaṃ kammaṃ, tattha sukusalo. so tāya kusalatāya  cīvaraṃ vaḍḍheti, tasmā ``cīvaravaḍḍhako'' tveva paññāyittha. kiṃ panesa karotīti?  jiṇṇapilotikāsu hatthakammaṃ dassetvā suphassikaṃ manāpaṃ cīvaraṃ katvā rajanapariyosāne  piṭṭhodakena rajitvā saṅkhena ghaṃsitvā ujjalaṃ manuññaṃ katvā nikkhipati. cīvarakammaṃ kātuṃ  ajānantā bhikkhū ahate sāṭake gahetvā tassa santikaṃ āgantvā ``mayaṃ cīvaraṃ kātuṃ na jānāma,  cīvaraṃ no katvā dethā''ti vadanti. so ``cīvaraṃ āvuso kariyamānaṃ cirena niṭṭhāti, mayā  katacīvarameva atthi, ime sāṭake ṭhapetvā taṃ gaṇhitvā gacchathā''ti nīharitvā dasseti. te  tassa vaṇṇasampattimeva disvā antaraṃ ajānantā ``thira''nti saññāya ahatasāṭake  cīvaravaḍḍhakassa datvā taṃ gaṇhitvā gacchanti. taṃ tehi thokaṃ kiliṭṭhakāle uṇhodakena  dhoviyamānaṃ attano pakatiṃ dasseti, tattha tattha jiṇṇaṭṭhānaṃ paññāyati, te vippaṭisārino honti.  evaṃ āgatāgate pilotikāhi vañcento so bhikkhu sabbattha pākaṭo jāto.<br/><br/>[03] yathā cesa jetavane, tathā aññatarasmiṃ gāmakepi eko cīvaravaḍḍhako lokaṃ vañceti.  tassa ^a^P1.0221^ea^ sambhattā bhikkhū ``bhante, jetavane kira eko cīvaravaḍḍhako evaṃ lokaṃ  vañcetī''ti ārocesuṃ. athassa etadahosi ``handāhaṃ, taṃ nagaravāsikaṃ vañcemī''ti  pilotikacīvaraṃ atimanāpaṃ katvā surattaṃ rajitvā taṃ pārupitvā jetavanaṃ agamāsi. itaro taṃ  disvāva lobhaṃ uppādetvā ``bhante, imaṃ cīvaraṃ tumhehi kata''nti pucchi. ``āmāvuso''ti.  ``bhante, imaṃ cīvaraṃ mayhaṃ detha, tumhe aññaṃ labhissathā''ti? ``āvuso, mayaṃ gāmavāsikā  dullabhapaccayā, imāhaṃ tuyhaṃ datvā attanā kiṃ pārupissāmī''ti? ``bhante, mama santike  ahatasāṭakā atthi, te gahetvā tumhākaṃ cīvaraṃ karothā''ti. ``āvuso, mayā ettha hatthakammaṃ  dassitaṃ, tayi pana evaṃ vadante kiṃ sakkā kātuṃ, gaṇhāhi na''nti tassa pilotikacīvaraṃ datvā  ahatasāṭake ādāya taṃ vañcetvā pakkāmi. jetavanavāsikopi ^a^M1.0238^ea^ taṃ cīvaraṃ  pārupitvā katipāhaccayena uṇhodakena dhovanto jiṇṇapilotikabhāvaṃ disvā lajjito  ``gāmavāsicīvaravaḍḍhakena kira jetavanavāsiko vañcito''ti tassa vañcitabhāvo saṅghamajjhe  pākaṭo jāto.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V1.0218^ea^ bhikkhū dhammasabhāyaṃ taṃ kathaṃ kathentā nisīdiṃsu. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchi. te tamatthaṃ ārocesuṃ.  satthā ``na, bhikkhave, jetavanavāsī cīvaravaḍḍhako idāneva aññe vañceti, pubbepi  vañcesiyeva. na gāmavāsikenāpi idāneva esa jetavanavāsī cīvaravaḍḍhako vañcito, pubbepi  vañcitoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ekasmiṃ araññāyatane bodhisatto aññataraṃ padumasaraṃ nissāya ṭhite varaṇarukkhe  rukkhadevatā hutvā nibbatti. tadā aññatarasmiṃ nātimahante sare nidāghasamaye udakaṃ mandaṃ  ahosi, bahū cettha macchā honti. atheko bako te macche disvā ``ekena upāyena ime macche  vañcetvā khādissāmī''ti gantvā udakapariyante cintento nisīdi. atha naṃ macchā disvā  ``kiṃ, ayya, cintento nisinnosī''ti pucchiṃsu. ``tumhākaṃ cintento nisinnomhī''ti.  ``kiṃ amhākaṃ cintesi, ayyā''ti? ```imasmiṃ sare udakaṃ parittaṃ, gocaro mando, nidāgho  ca mahanto, idānime macchā kiṃ nāma karissantī'ti tumhākaṃ cintento nisinnomhī''ti.  ``atha kiṃ karoma, ayyā''ti? ``tumhe sace mayhaṃ vacanaṃ kareyyātha ^a^P1.0222^ea^, ahaṃ  vo ekekaṃ mukhatuṇḍakena gahetvā ekaṃ pañcavaṇṇapadumasañchannaṃ mahāsaraṃ netvā vissajjeyya''nti.  ``ayya, paṭhamakappikato paṭṭhāya macchānaṃ cintanakabako nāma natthi, tvaṃ amhesu ekekaṃ  khāditukāmosī''ti. ``nāhaṃ tumhe mayhaṃ saddahante khādissāmi''. ``sace pana sarassa  atthibhāvaṃ mayhaṃ na saddahatha, ekaṃ macchaṃ mayā saddhiṃ saraṃ passituṃ pesethā''ti. macchā tassa  saddahitvā ``ayaṃ jalepi thalepi samattho''ti ekaṃ kāḷamahāmacchaṃ adaṃsu ``imaṃ gahetvā  gacchathā''ti. so taṃ gahetvā netvā sare vissajjetvā sabbaṃ saraṃ dassetvā puna ānetvā tesaṃ  macchānaṃ santike vissajjesi. so tesaṃ macchānaṃ sarassa sampattiṃ vaṇṇesi. te ^a^M1.0239^ea^  tassa kathaṃ sutvā gantukāmā hutvā ``sādhu, ayya, amhe gaṇhitvā gacchāhī''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] bako paṭhamaṃ taṃ kāḷamahāmacchameva gahetvā saratīraṃ netvā saraṃ dassetvā saratīre jāte  varaṇarukkhe nilīyitvā taṃ viṭapantare pakkhipitvā tuṇḍena vijjhanto jīvitakkhayaṃ pāpetvā maṃsaṃ  khāditvā kaṇṭake rukkhamūle pātetvā puna gantvā ``vissaṭṭho, me so maccho, añño  āgacchatū''ti etenupāyena ekekaṃ gahetvā sabbe macche khāditvā puna āgato ekaṃ macchampi nāddasa.  eko panettha kakkaṭako avasiṭṭho. bako tampi khāditukāmo hutvā ``bho, kakkaṭaka, mayā  sabbete macchā netvā padumasañchanne mahāsare vissajjitā, ehi tampi nessāmī''ti. ``maṃ  gahetvā gacchanto kathaṃ gaṇhissasī''ti? ``ḍaṃsitvā gaṇhissāmī''ti. ``tvaṃ ^a^V1.0219^ea^  evaṃ gahetvā gacchanto maṃ pātessasi, nāhaṃ tayā saddhiṃ gamissāmī''ti. ``mā bhāyi, ahaṃ taṃ  suggahitaṃ gahetvā gamissāmī''ti. kakkaṭako cintesi ``imassa macche netvā sare vissajjanaṃ  nāma natthi. sace pana maṃ sare vissajjessati, iccetaṃ kusalaṃ. no ce vissajjessati,  gīvamassa chinditvā jīvitaṃ harissāmī''ti.<br/><br/>[03] atha naṃ evamāha ``samma baka, na kho tvaṃ suggahitaṃ gahetuṃ sakkhissasi, amhākaṃ pana  gahaṇaṃ suggahaṇaṃ ^a^P1.0223^ea^, sacāhaṃ aḷehi tava gīvaṃ gahetuṃ labhissāmi, tava gīvaṃ  suggahitaṃ katvā tayā saddhiṃ gamissāmī''ti. so taṃ ``vañcetukāmo esa ma''nti ajānanto  ``sādhū''ti sampaṭicchi. kakkaṭako attano aḷehi kammārasaṇḍāsena viya tassa gīvaṃ suggahitaṃ  katvā ``idāni gacchā''ti āha. so taṃ netvā saraṃ dassetvā varaṇarukkhābhimukho pāyāsi.  kakkaṭako āha ``mātula, ayaṃ saro etto, tvaṃ pana ito kiṃ nesī''ti? bako ``na te  mātulo ahaṃ, na bhaginiputtosi vata me tva''nti vatvā ``tvaṃ `esa maṃ ukkhipitvā vicaranto  mayhaṃ dāso'ti saññaṃ karosi maññe, passetaṃ varaṇarukkhassa mūle kaṇṭakarāsiṃ, yathā me te sabbe  macchā khāditā, tampi tatheva khādissāmī''ti āha. kakkaṭako ``ete macchā attano bālatāya  tayā khāditā, ahaṃ pana te maṃ khādituṃ na dassāmi, taññeva pana vināsaṃ pāpessāmi. tvañhi  ^a^M1.0240^ea^ bālatāya mayā vañcitabhāvaṃ na jānāsi, marantā ubhopi marissāma, ahaṃ te  sīsaṃ chinditvā bhūmiyaṃ khipissāmī''ti vatvā kammārasaṇḍāsena viya aḷehi tassa gīvaṃ  nippīḷesi. so vivaṭena mukhena akkhīhi assunā paggharantena maraṇabhayatajjito ``sāmi, ahaṃ  taṃ na khādissāmi, jīvitaṃ me dehī''ti āha. ``yadi evaṃ otaritvā maṃ sarasmiṃ  vissajjehī''ti. so nivattitvā sarameva otaritvā kakkaṭakaṃ sarapariyante paṅkapiṭṭhe ṭhapesi,  kakkaṭako kattarikāya kumudanāḷaṃ kappento viya tassa gīvaṃ kappetvā udakaṃ pāvisi.<br/><br/>[03] taṃ acchariyaṃ disvā varaṇarukkhe adhivatthā devatā sādhukāraṃ dadamānā vanaṃ unnādayamānā  madhurassarena imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 38^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāccantaṃ nikatippañño, nikatyā sukhamedhati. <br/><br/>[22] ārādheti nikatippañño, bako kakkaṭakāmivā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nāccantaṃ nikatippañño, nikatyā sukhamedhatī^eb^ti nikati vuccati vañcanā,  nikatippañño ^a^V1.0220^ea^ vañcanapañño puggalo tāya nikatyā nikatiyā vañcanāya ^a^P1.0224^ea^  na accantaṃ sukhamedhati, niccakāle sukhasmiṃyeva patiṭṭhātuṃ na sakkoti, ekaṃsena pana  vināsaṃ pāpuṇātiyevāti attho. ^b^ārādhetī^eb^ti paṭilabhati. ^b^nikatippañño^eb^ti  kerāṭikabhāvaṃ sikkhitapañño pāpapuggalo attanā katassa pāpassa phalaṃ ārādheti paṭilabhati  vindatīti attho. kathaṃ? ^b^bako kakkaṭakāmiva,^eb^ yathā bako kakkaṭakā gīvacchedaṃ pāpuṇāti,  evaṃ pāpapuggalo attanā katapāpato diṭṭhadhamme vā samparāye vā bhayaṃ ārādheti paṭilabhatīti  imamatthaṃ pakāsento mahāsatto vanaṃ unnādento dhammaṃ desesi.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, idāneva gāmavāsicīvaravaḍḍhakenesa vañcito, atītepi  vañcitoyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  so bako jetavanavāsī cīvaravaḍḍhako ahosi, kakkaṭako gāmavāsī cīvaravaḍḍhako, rukkhadevatā  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bakajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 44
title: [] . sakuṇajātakavaṇṇanā^[] . tittirajātakavaṇṇanā^[] . bakajātakavaṇṇanā^[] . nandajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^maññe^eb^ ^a^M1.0241^ea^ ^b^sovaṇṇayo rāsī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  sāriputtattherassa saddhivihārikaṃ ārabbha kathesi. so kira bhikkhu subbaco ahosi  vacanakkhamo, therassa mahantenussāhena upakāraṃ karoti. athekaṃ samayaṃ thero satthāraṃ āpucchitvā  cārikaṃ caranto dakkhiṇāgirijanapadaṃ agamāsi. so bhikkhu tattha gatakāle mānatthaddho hutvā  therassa vacanaṃ na karoti ``āvuso, idaṃ nāma karohī''ti vutte pana therassa paṭipakkho hoti.  thero tassa āsayaṃ na jānāti. so tattha cārikaṃ caritvā puna jetavanaṃ āgato. so bhikkhu  therassa jetavanavihāraṃ āgatakālato paṭṭhāya puna tādisova jāto. thero tathāgatassa ārocesi  ``bhante, mayhaṃ eko saddhivihāriko ekasmiṃ ṭhāne satena kītadāso viya hoti, ekasmiṃ ṭhāne  mānatthaddho hutvā `idaṃ nāma karohī'ti vutte paṭipakkho hotī''ti. satthā ``nāyaṃ, sāriputta,  bhikkhu idāneva evaṃsīlo, pubbepesa ekaṃ ṭhānaṃ gato satena kītadāso viya hoti. ekaṃ ṭhānaṃ  gato paṭipakkho paṭisattu hotī''ti vatvā therena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0221^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ kuṭumbiyakule  paṭisandhiṃ gaṇhi. tasseko sahāyako kuṭumbiko sayaṃ mahallako, bhariyā panassa ^a^P1.0225^ea^  taruṇī. sā taṃ nissāya puttaṃ paṭilabhi. so cintesi ``ayaṃ itthī taruṇattā  mamaccayena kañcideva purisaṃ gahetvā imaṃ dhanaṃ vināseyya, puttassa me na dadeyya, yaṃnūnāhaṃ imaṃ  dhanaṃ pathavigataṃ kareyya''nti ghare nandaṃ nāma dāsaṃ gahetvā araññaṃ gantvā ekasmiṃ ṭhāne taṃ dhanaṃ  nidahitvā tassa ācikkhitvā ``tāta, nanda, imaṃ dhanaṃ mamaccayena mayhaṃ puttassa  ācikkheyyāsi, mā ca naṃ pariccajasī''ti ovaditvā kālamakāsi.<br/><br/>[03] puttopissa anukkamena vayappatto jāto. atha naṃ mātā āha -- ``tāta, tava pitā nandaṃ  dāsaṃ gahetvā dhanaṃ nidhesi, taṃ āharāpetvā kuṭumbaṃ saṇṭhapehī''ti. so ekadivasaṃ nandaṃ āha --  ``mātula, atthi kiñci mayhaṃ pitarā dhanaṃ nidahita''nti. ``āma, sāmī''ti. ``kuhiṃ  ^a^M1.0242^ea^ taṃ nidahita''nti. ``araññe, sāmī''ti. ``tena hi gacchāmā''ti  kuddālapiṭakaṃ ādāya nidhiṭṭhānaṃ gantvā ``kahaṃ mātula, dhana''nti āha. nando āruyha  dhanamatthake ṭhatvā dhanaṃ nissāya mānaṃ uppādetvā ``are dāsiputta ceṭaka, kuto te imasmiṃ ṭhāne  dhana''nti kumāraṃ akkosati. kumāro tassa pharusavacanaṃ sutvā asuṇanto viya ``tena hi  gacchāmā''ti taṃ gahetvā paṭinivattitvā puna dve tayo divase atikkamitvā agamāsi, nando tatheva  akkosati. kumāro tena saddhiṃ pharusavacanaṃ avatvāva nivattitvā ``ayaṃ dāso ito paṭṭhāya  `dhanaṃ ācikkhissāmī'ti gacchati, gantvā pana maṃ akkosati, tattha kāraṇaṃ na jānāmi, atthi  kho pana me pitu sahāyo kuṭumbiko, taṃ paṭipucchitvā jānissāmī''ti bodhisattassa santikaṃ  gantvā sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocetvā ``kiṃ nu kho, tāta, kāraṇa''nti pucchi.<br/><br/>[03] bodhisatto ``yasmiṃ te, tāta, ṭhāne ṭhito nando akkosati, tattheva te pitu santakaṃ dhanaṃ,  tasmā yadā te nando akkosati, tadā naṃ `ehi re dāsa, kiṃ akkosasī'ti ākaḍḍhitvā taṃ ṭhānaṃ  bhinditvā kulasantakaṃ dhanaṃ nīharitvā dāsaṃ ukkhipāpetvā dhanaṃ āharā''ti vatvā imaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 39^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``maññe ^a^P1.0226^ea^ sovaṇṇayo rāsi, sovaṇṇamālā ca nandako. <br/><br/>[22] yattha dāso āmajāto, ṭhito thullāni gajjatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0222^ea^ ^b^maññe^eb^ti evaṃ ahaṃ jānāmi. ^b^sovaṇṇayo^eb^ti sundaro vaṇṇo  etesanti sovaṇṇāni. kāni tāni? rajatamaṇikañcanapavāḷādīni ratanāni. imasmiñhi  ṭhāne sabbānetāni ``suvaṇṇānī''ti adhippetāni, tesaṃ rāsi sovaṇṇayo rāsi.  ^b^sovaṇṇamālā cā^eb^ti tuyhaṃ pitusantakā suvaṇṇamālā ca etthevāti maññāmi. ^b^nandako  yattha dāso^eb^ti yasmiṃ ṭhāne ṭhito nandako dāso. ^b^āmajāto^eb^ti ``āma, ahaṃ vo  dāsī''ti evaṃ dāsabyaṃ upagatāya āmadāsisaṅkhātāya dāsiyā putto. ^b^ṭhito thullāni  gajjatī^eb^ti ``so yasmiṃ ṭhāne ṭhito thullāni pharusavacanāni vadati, tattheva te kulasantakaṃ dhanaṃ,  evaṃ ahaṃ taṃ maññāmī''ti bodhisatto kumārassa dhanaggahaṇūpāyaṃ ācikkhi.<br/><br/>[03] kumāro ^a^M1.0243^ea^ bodhisattaṃ vanditvā gharaṃ gantvā nandaṃ ādāya nidhiṭṭhānaṃ gantvā  yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjitvā taṃ dhanaṃ āharitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā bodhisattassa ovāde ṭhito  dānādīni puññāni katvā jīvitapariyosāne yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ``pubbepesa evaṃsīloyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā  jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā nando sāriputtassa saddhivihāriko ahosi, paṇḍitakuṭumbiko  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] nandajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 45
title:
  [] . tittirajātakavaṇṇanā^[] . bakajātakavaṇṇanā^[] . nandajātakavaṇṇanā^[] . khadiraṅgārajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kāmaṃ patāmi niraya^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikaṃ ārabbha kathesi.  anāthapiṇḍiko hi vihārameva ārabbha catupaññāsakoṭidhanaṃ buddhasāsane pariccajitvā  vikiritvā ṭhapetvā tīṇi ratanāni aññattha ratanasaññameva anuppādetvā satthari jetavane viharante  devasikaṃ tīṇi mahāupaṭṭhānāni gacchati. pātova ekavāraṃ gacchati, katapātarāso ekavāraṃ,  sāyanhe ekavāraṃ. aññānipi antarantarupaṭṭhānāni hontiyeva. gacchanto ca ``kiṃ nu kho  ādāya āgatoti sāmaṇerā vā daharā vā hatthampi me olokeyyu''nti tucchahattho nāma na  gatapubbo. pātova gacchanto yāguṃ gāhāpetvā ^a^P1.0227^ea^ gacchati, katapātarāso  sappinavanītamadhuphāṇitādīnipi, sāyanhasamaye gandhamālāvatthādihatthoti. evaṃ divase divase  pariccajantassa panassa pariccāge pamāṇaṃ natthi.<br/><br/>[03] bahū ^a^V1.0223^ea^ vohārūpajīvinopissa hatthato paṇṇe āropetvā aṭṭhārasakoṭisaṅkhyaṃ dhanaṃ  iṇaṃ gaṇhiṃsu, te mahāseṭṭhi na āharāpeti. aññā panassa kulasantakā aṭṭhārasa koṭiyo  nadītīre nidahitvā ṭhapitā aciravatodakena nadīkūle bhinne mahāsamuddaṃ paviṭṭhā, tā  yathāpihitalañchi tāva lohacāṭiyo aṇḍavakucchiyaṃ pavaṭṭantā vicaranti. gehe ^a^M1.0244^ea^  panassa pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ niccabhattaṃ nibaddhameva hoti. seṭṭhino hi gehaṃ bhikkhusaṅghassa  catumahāpathe khatapokkharaṇisadisaṃ, sabbabhikkhūnaṃ mātāpituṭṭhāne ṭhitaṃ. tenassa gharaṃ  sammāsambuddhopi gacchati, asītimahātherāpi gacchantiyeva. sesabhikkhūnaṃ pana gacchantānañca  āgacchantānañca pamāṇaṃ natthi. taṃ pana gharaṃ sattabhūmakaṃ sattadvārakoṭṭhakapaṭimaṇḍitaṃ, tassa catutthe  dvārakoṭṭhake ekā micchādiṭṭhikā devatā vasati, sā sammāsambuddhe gehaṃ pavisante attano vimāne  ṭhātuṃ na sakkoti, dārake gahetvā otaritvā bhūmiyaṃ tiṭṭhati. asītimahātheresupi  avasesattheresupi pavisantesu ca nikkhamantesu ca tatheva karoti. sā cintesi ``samaṇe gotame  ca sāvakesu cassa imaṃ gehaṃ pavisantesu mayhaṃ sukhaṃ nāma natthi, niccakālaṃ otaritvā otaritvā  bhūmiyaṃ ṭhātuṃ na sakkhissāmi. yathā ime etaṃ gharaṃ na pavisanti, tathā mayā kātuṃ vaṭṭatī''ti.  athekadivasaṃ sayanūpagatasseva mahākammantikassa santikaṃ gantvā obhāsaṃ pharitvā aṭṭhāsi.  ``ko etthā''ti ca vutte ``ahaṃ catutthadvārakoṭṭhake nibbattadevatā''ti āha. ``kasmā  āgatāsī''ti? ``kiṃ tumhe seṭṭhissa kiriyaṃ na passatha, attano pacchimakālaṃ anoloketvā  dhanaṃ nīharitvā samaṇaṃ gotamaṃyeva pūjeti, neva vaṇijjaṃ payojeti, na kammante paṭṭhapeti, tumhe seṭṭhiṃ  tathā ovadatha, yathā attano kammantaṃ karoti. yathā ca samaṇo gotamo sasāvako imaṃ gharaṃ na  pavisati, tathā karothā''ti. atha naṃ so āha ``bāladevate, seṭṭhi dhanaṃ vissajjento  niyyānike buddhasāsane vissajjeti, so sace maṃ cūḷāyaṃ gahetvā vikkiṇissati, nevāhaṃ kiñci  kathessāmi, gaccha tvaṃ''nti. sā punekadivasaṃ seṭṭhino jeṭṭhaputtaṃ upasaṅkamitvā tatheva ovadi,  sopi taṃ purimanayeneva tajjesi. seṭṭhinā pana saddhiṃ kathetuṃyeva na sakkoti. <br/><br/>[01] seṭṭhinopi nirantaraṃ dānaṃ dentassa ^a^P1.0228^ea^ vohāre akarontassa āye  mandībhūte dhanaṃ parikkhayaṃ agamāsi. athassa anukkamena dāliddiyappattassa  paribhogasāṭakasayanabhojanānipi purāṇasadisāni na bhaviṃsu. evaṃbhūtopi bhikkhusaṅghassa dānaṃ  deti, paṇītaṃ pana katvā dātuṃ na sakkoti ^a^M1.0245^ea^. atha naṃ ekadivasaṃ vanditvā  nisinnaṃ satthā ``dīyati pana te, gahapati, kule dāna''nti pucchi. so ``dīyati, bhante,  tañca kho kaṇājakaṃ bilaṅgadutiya''nti āha. atha naṃ satthā ``gahapati, `lūkhaṃ dānaṃ demī'ti  mā cittaṃ saṅkocayittha ^a^V1.0224^ea^. cittasmiñhi paṇīte buddhapaccekabuddhabuddhasāvakānaṃ dinnadānaṃ  lūkhaṃ nāma na hoti. kasmā? vipākamahantattā''ti āha. cittañhi paṇītaṃ kātuṃ sakkontassa  dānaṃ lūkhaṃ nāma natthīti cetaṃ evaṃ veditabbaṃ -- <br/><br/>[21] ``natthi citte pasannamhi, appakā nāma dakkhiṇā. <br/><br/>[22] tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake.. (vi0 va0 804). <br/><br/>[21] ``na kiratthi anomadassisu, pāricariyā buddhesu appakā. <br/><br/>[22] sukkhāya aloṇikāya ca, passa phalaṃ kummāsapiṇḍiyā''ti..<br/><br/>[03] aparampi naṃ āha ``gahapati, tvaṃ tāva lūkhaṃ dānaṃ dadamāno aṭṭhannaṃ ariyapuggalānaṃ desi,  ahaṃ velāmakāle sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā satta ratanāni dadamāno pañca mahānadiyo  ekoghapuṇṇaṃ katvā viya ca mahādānaṃ pavattayamāno tisaraṇagataṃ vā pañcasīlarakkhanakaṃ vā kañci  nālatthaṃ, dakkhiṇeyyapuggalā nāma evaṃ dullabhā. tasmā `lūkhaṃ me dāna'nti mā cittaṃ  saṅkocayitthā''ti evañca pana vatvā ^b^velāmasuttaṃ^eb^ (a0 ni0  9.20) kathesi.<br/><br/>[03] atha kho sā devatā issarakāle seṭṭhinā saddhiṃ kathetumpi asakkontī ``idānāyaṃ duggatattā  mama vacanaṃ gaṇhissatī''ti maññamānā aḍḍharattasamaye sirigabbhaṃ pavisitvā obhāsaṃ pharitvā  ākāse aṭṭhāsi. seṭṭhi taṃ disvā ``ko eso''ti āha. ``ahaṃ mahāseṭṭhi catutthadvārakoṭṭhake  adhivatthā, devatā''ti. ``kimatthamāgatāsī''ti? ``tuyhaṃ ovādaṃ kathetukāmā hutvā  āgacchāmī''ti. ``tena hi kathehī''ti. mahāseṭṭhi tvaṃ pacchimakālaṃ na cintesi, puttadhītaro  na olokesi, samaṇassa te gotamassa sāsane bahuṃ dhanaṃ vippakiṇṇaṃ, so tvaṃ ativelaṃ  dhanavissajjanena ^a^P1.0229^ea^ vā vaṇijjādikammānaṃ akaraṇena vā ^a^M1.0246^ea^ samaṇaṃ  gotamaṃ nissāya duggato jāto, evaṃbhūtopi samaṇaṃ gotamaṃ na muñcasi, ajjapi te samaṇā gharaṃ  pavisantiyeva. yaṃ tāva tehi nītaṃ, taṃ na sakkā paccāharāpetuṃ, gahitaṃ gahitameva hotu, ito  paṭṭhāya pana sayañca samaṇassa gotamassa santikaṃ mā gamittha, sāvakānañcassa imaṃ gharaṃ pavisituṃ  mā adāsi, samaṇaṃ gotamaṃ nivattitvāpi anolokento attano vohāre ca vaṇijjañca katvā  kuṭumbaṃ saṇṭhapehī''ti. atha naṃ so evamāha ``ayaṃ tayā mayhaṃ dātabbaovādo''ti. ``āma,  ayyā''ti. tādisānaṃ devatānaṃ satenapi sahassenapi satasahassenapi ^a^V1.0225^ea^ akampanīyo  ahaṃ dasabalena kato. mama hi saddhā sineru viya acalā suppatiṭṭhitā, mayā niyyānike  ratanasāsane dhanaṃ vissajjitaṃ, ayuttaṃ te kathitaṃ, buddhasāsane pahāro dinno, evarūpāya anācārāya  dussīlāya kāḷakaṇṇiyā saddhiṃ tayā mama ekagehe vasanakiccaṃ natthi, sīghaṃ mama gehā  nikkhamitvā aññattha gacchāti.<br/><br/>[03] sā sotāpannassa ariyasāvakassa vacanaṃ sutvā ṭhātuṃ asakkontī attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā  dārake hatthena gahetvā nikkhami. nikkhamitvā ca pana aññattha vasanaṭṭhānaṃ alabhamānā ``seṭṭhiṃ  khamāpetvā tattheva vasissāmī''ti cintetvā nagarapariggāhakadevaputtassa santikaṃ gantvā taṃ  vanditvā aṭṭhāsi. ``kenaṭṭhena āgatāsī''ti ca vutte ``ahaṃ sāmi, attano bālatāya  anupadhāretvā anāthapiṇḍikena seṭṭhinā saddhiṃ kathesiṃ, so maṃ kujjhitvā vasanaṭṭhānā nikkaḍḍhi, maṃ  seṭṭhissa santikaṃ netvā khamāpetvā vasanaṭṭhānaṃ me dethā''ti. ``kiṃ pana tayā seṭṭhi vutto''ti  ``ito paṭṭhāya buddhupaṭṭhānaṃ saṅghupaṭṭhānaṃ mā kari, samaṇassa gotamassa gharappavesanaṃ mā adāsī''ti  ``evaṃ me vutto, sāmī''ti. ayuttaṃ tayā vuttaṃ, sāsane pahāro dinno, ``ahaṃ taṃ ādāya  seṭṭhino santikaṃ gantuṃ na ussahāmī''ti. sā tassa santikā saṅgahaṃ alabhitvā catunnaṃ  mahārājānaṃ santikaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] tehipi tatheva paṭikkhittā sakkaṃ devarājaṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ ācikkhitvā ``ahaṃ,  deva, vasanaṭṭhānaṃ alabhamānā dārake hatthena gahetvā anāthā vicarāmi, tumhākaṃ siriyā mayhaṃ  vasanaṭṭhānaṃ dāpethā''ti suṭṭhutaraṃ ^a^M1.0247^ea^ yāci. sopi naṃ āha ``tayā ayuttaṃ kataṃ,  jinasāsane pahāro dinno, ahampi taṃ nissāya seṭṭhinā saddhiṃ kathetuṃ na sakkomi, ekaṃ pana te  seṭṭhissa khamanūpāyaṃ ^a^P1.0230^ea^ kathessāmī''ti. ``sādhu, deva, kathehī''ti.  mahāseṭṭhissa hatthato manussehi paṇṇe āropetvā aṭṭhārasakoṭisaṅkhyaṃ dhanaṃ gahitaṃ atthi, tvaṃ tassa  āyuttakavesaṃ gahetvā kañci ajānāpetvā tāni paṇṇāni ādāya katipayehi yakkhataruṇehi  parivāritā ekena hatthena paṇṇaṃ, ekena lekhaniṃ gahetvā tesaṃ gehaṃ gantvā gehamajjhe ṭhitā attano  yakkhānubhāvena te uttāsetvā ``idaṃ tumhākaṃ iṇapaṇṇaṃ, amhākaṃ seṭṭhi attano issarakāle tumhe na  kiñci āha, idāni duggato jāto, tumhehi gahitakahāpaṇāni dethā''ti attano yakkhānubhāvaṃ  dassetvā sabbāpi tā aṭṭhārasa hiraññakoṭiyo sādhetvā seṭṭhissa tucchakoṭṭhake pūretvā aññaṃ  aciravatinadītīre nidahitaṃ dhanaṃ nadīkūle bhinne samuddaṃ paviṭṭhaṃ atthi, tampi attano ānubhāvena  āharitvā tucchakoṭṭhake pūretvā, aññampi asukaṭṭhāne nāma assāmikaṃ aṭṭhārasakoṭimattameva  ^a^V1.0226^ea^ dhanaṃ atthi, tampi āharitvā tucchakoṭṭhake pūrehi, imāhi catupaññāsakoṭīhi imaṃ  tucchakoṭṭhakapūrakaṃ daṇḍakammaṃ katvā mahāseṭṭhiṃ khamāpehīti.<br/><br/>[03] sā ``sādhu, devā''ti tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā vuttanayeneva sabbaṃ dhanaṃ āharitvā  koṭṭhake pūretvā aḍḍharattasamaye seṭṭhissa sirigabbhaṃ pavisitvā obhāsaṃ pharitvā ākāse aṭṭhāsi.  ``ko eso''ti vutte ``ahaṃ te mahāseṭṭhi catutthadvārakoṭṭhake adhivatthā andhabāladevatā, mayā  mahāmohamūḷhāya buddhaguṇe ajānitvā purimesu divasesu tumhehi saddhiṃ kiñci kathitaṃ atthi, taṃ  me dosaṃ khamatha. sakkassa hi me devarājassa vacanena tumhākaṃ iṇaṃ sodhetvā aṭṭhārasa koṭiyo,  samuddaṃ gatā aṭṭhārasa koṭiyo, tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne assāmikadhanassa aṭṭhārasa koṭiyoti  catupaṇṇāsa koṭiyo āharitvā tucchakoṭṭhakapūraṇena daṇḍakammaṃ kataṃ, jetavanavihāraṃ ārabbha  parikkhayaṃ gatadhanaṃ sabbaṃ sampiṇḍitaṃ, vasanaṭṭhānaṃ alabhamānā kilamāmi, mayā ^a^M1.0248^ea^  aññāṇatāya kathitaṃ manasi akatvā khamatha mahāseṭṭhī''ti āha.<br/><br/>[03] anāthapiṇḍiko tassā vacanaṃ sutvā cintesi ``ayaṃ devatā `daṇḍakammañca me kata'nti  vadati, attano ca dosaṃ paṭijānāti, satthā imaṃ vinetvā attano guṇe jānāpessati,  sammāsambuddhassa naṃ dassessāmī''ti. atha naṃ āha ``amma, devate, sacesi maṃ khamāpetukāmā,  satthu santike maṃ khamāpehī''ti. sādhu evaṃ karissāmi, ``satthu pana maṃ santikaṃ gahetvā  gacchāhī''ti. so ``sādhū''ti vatvā vibhātāya rattiyā pātova taṃ gahetvā satthu santikaṃ  gantvā tāya katakammaṃ sabbaṃ tathāgatassa ārocesi. satthā tassa vacanaṃ sutvā ``idha, gahapati,  pāpapuggalopi yāva pāpaṃ na paccati ^a^P1.0231^ea^, tāva bhadrāni passati. yadā panassa  pāpaṃ paccati, tadā pāpameva passati. bhadrapuggalopi yāva bhadraṃ na paccati, tāva pāpāni passati.  yadā panassa bhadraṃ paccati, tadā bhadrameva passatī''ti vatvā imā dhammapade dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[21] ``pāpopi passatī bhadraṃ, yāva pāpaṃ na paccati. <br/><br/>[22] yadā ca paccatī pāpaṃ, atha pāpo pāpāni passati.. <br/><br/>[21] ``bhadropi ^a^V1.0227^ea^ passatī pāpaṃ, yāva bhadraṃ na paccati. <br/><br/>[22] yadā ca paccatī bhadraṃ, atha bhadro bhadrāni passatī''ti.. (dha0 pa0 119-120).<br/><br/>[03] imāsañca pana gāthānaṃ pariyosāne sā devatā sotāpattiphale patiṭṭhāsi. sā cakkaṅkitesu  satthu pādesu nipatitvā ``mayā, bhante, rāgarattāya dosapaduṭṭhāya mohamūḷhāya avijjandhāya  tumhākaṃ guṇe ajānantiyā pāpakaṃ vacanaṃ vuttaṃ, taṃ me khamathā''ti satthāraṃ khamāpetvā mahāseṭṭhimpi  khamāpesi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye anāthapiṇḍiko satthu purato attano guṇaṃ kathesi ``bhante, ayaṃ devatā  `buddhupaṭṭhānādīni mā karohī'ti vārayamānāpi maṃ vāretuṃ nāsakkhi, `dānaṃ na dātabba'nti imāya  vāriyamānopahaṃ dānaṃ adāsimeva, nūna esa, bhante, mayhaṃ guṇo''ti. satthā ``tvaṃ khosi  gahapati sotāpanno ariyasāvako acalasaddho visuddhadassano, tuyhaṃ imāya appesakkhadevatāya  vārentiyā avāritabhāvo na acchariyo ^a^M1.0249^ea^. yaṃ pana pubbe paṇḍitā anuppanne buddhe  aparipakkañāṇe ṭhitā kāmāvacarissarena mārena ākāse ṭhatvā `sace dānaṃ dassasi, imasmiṃ  niraye paccissasī'ti asītihatthagambhīraṃ aṅgārakāsuṃ dassetvā `mā dānaṃ adāsī'ti vāritāpi  padumakaṇṇikāmajjhe ṭhatvā dānaṃ adaṃsu, idaṃ acchariya''nti vatvā anāthapiṇḍikena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiseṭṭhissa kule nibbattitvā  nānappakārehi sukhūpakaraṇehi devakumāro viya saṃvaḍḍhiyamāno anukkamena viññutaṃ patvā  soḷasavassakāleyeva sabbasippesu nipphattiṃ patto. so pitu accayena seṭṭhiṭṭhāne ṭhatvā catūsu  nagaradvāresu catasso dānasālāyo, majjhe nagarassa ekaṃ, attano nivesanadvāre ekanti cha  dānasālāyo kāretvā mahādānaṃ deti, sīlaṃ ^a^P1.0232^ea^ rakkhati, uposathakammaṃ karoti.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ pātarāsavelāya bodhisattassa nānaggarase manuññabhojane upanīyamāne eko  paccekabuddho sattāhaccayena nirodhā vuṭṭhāya bhikkhācāravelaṃ sallakkhetvā ``ajja mayā  bārāṇasiseṭṭhissa gehadvāraṃ gantuṃ vaṭṭatī''ti nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā anotattadahe mukhadhovanaṃ  katvā manosilātale ṭhito nivāsetvā vijjulatāsadisaṃ kāyabandhanaṃ bandhitvā cīvaraṃ pārupitvā  iddhimayamattikāpattaṃ ādāya ākāsenāgantvā bodhisattassa bhatte upanītamatte gehadvāre ^a^V1.0228^ea^  aṭṭhāsi. bodhisatto taṃ disvāva āsanā vuṭṭhāya nipaccakāraṃ dassetvā parikammakārakaṃ olokesi.  ``kiṃ karomi, sāmī''ti ca vutte ``ayyassa pattaṃ āharathā''ti āha. taṅkhaṇaññeva māro  pāpimā vikampamāno uṭṭhāya ``ayaṃ paccekabuddho ito sattame divase āhāraṃ labhi, ajja  alabhamāno vinassissati, imañca vināsessāmi, seṭṭhino ca dānantarāyaṃ karissāmī''ti  taṅkhaṇaññeva āgantvā antaravatthumhi asītihatthamattaṃ aṅgārakāsuṃ nimmini. sā  khadiraṅgārapuṇṇā sampajjalitā sajotibhūtā avīcimahānirayo viya khāyittha. taṃ pana māpetvā  sayaṃ ākāse aṭṭhāsi. pattāharaṇatthāya gacchamāno puriso taṃ disvā mahābhayappatto nivatti.  bodhisatto ``kiṃ, tāta, nivattosī''ti pucchi. ayaṃ sāmi antaravatthumhi mahatī aṅgārakāsu  sampajjalitā sajotibhūtāti ^a^M1.0250^ea^. athañño athaññoti evaṃ āgatāgatā sabbepi  bhayappattā vegena palāyiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto cintesi ``ajja mayhaṃ dānantarāyaṃ kātukāmo vasavattī māro uyyutto  bhavissati, na kho pana jānāti mārasatena mārasahassenapi mayhaṃ akampiyabhāvaṃ, ajja dāni  mayhaṃ vā mārassa vā balamahantataṃ, ānubhāvamahantataṃ jānissāmī''ti taṃ yathāsajjitameva bhattapātiṃ  sayaṃ ādāya gehā nikkhamma aṅgārakāsutaṭe ṭhatvā ākāsaṃ ulloketvā māraṃ disvā ``kosi  tva''nti āha. ``ahaṃ, māro''ti. ``ayaṃ aṅgārakāsu tayā nimmitā''ti? ``āma,  mayā''ti ^a^P1.0233^ea^. ``kimatthāyā''ti. ``tava dānassa antarāyakaraṇatthāya ca  paccekabuddhassa ca jīvitanāsanatthāyā''ti. bodhisatto ``neva te ahaṃ attano dānassa antarāyaṃ,  na paccekabuddhassa jīvitantarāyaṃ kātuṃ dassāmi, ajja dāni mayhaṃ vā tuyhaṃ vā balamahantataṃ,  ānubhāvamahantataṃ jānissāmī''ti aṅgārakāsutaṭe ṭhatvā ``bhante, paccekabuddha ahaṃ imissā  aṅgārakāsuyā adhosīso patamānopi na nivattissāmi, kevalaṃ tumhe mayā dinnaṃ bhojanaṃ  paṭiggaṇhathā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 40^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kāmaṃ patāmi nirayaṃ, uddhaṃpādo avaṃsiro. <br/><br/>[22] nānariyaṃ karissāmi, handa piṇḍaṃ paṭiggahā''ti..<br/><br/>[03] tatthāyaṃ piṇḍattho -- bhante, paccekavarabuddha sacepahaṃ tumhākaṃ piṇḍapātaṃ dento ekaṃseneva imaṃ  nirayaṃ uddhaṃpādo avaṃsiro hutvā patāmi, tathāpi yadidaṃ adānañca asīlañca ariyehi  akattabbattā anariyehi ca kattabbattā ^b^``anariya''^eb^nti vuccati, ``na taṃ anariyaṃ  karissāmi ^a^V1.0229^ea^, handa imaṃ mayā dīyamānaṃ piṇḍaṃ paṭiggaha paṭiggaṇhāhī''ti. ettha ca  ^b^handā^eb^ti vossaggatthe nipāto.<br/><br/>[03] evaṃ vatvā bodhisatto daḷhasamādānena bhattapātiṃ gahetvā aṅgārakāsumatthakena pakkhanto,  tāvadeva asītihatthagambhīrāya aṅgārakāsuyā talato uparūparijātaṃ satapattapupphitaṃ ekaṃ mahāpadumaṃ  uggantvā bodhisattassa pāde sampaṭicchi. tato mahātumbamattā reṇu uggantvā ^a^M1.0251^ea^  mahāsattassa muddhani ṭhatvā sakalasarīraṃ suvaṇṇacuṇṇasamokiṇṇamiva akāsi. so  padumakaṇṇikāya ṭhatvā nānaggarasabhojanaṃ paccekabuddhassa patte patiṭṭhāpesi. so taṃ paṭiggahetvā  anumodanaṃ katvā pattaṃ ākāse khipitvā passantasseva mahājanassa sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā  nānappakāraṃ valāhakapantiṃ maddamāno viya himavantameva gato. māropi parājito domanassaṃ patvā  attano vasanaṭṭhānameva gato. bodhisatto pana padumakaṇṇikāya ṭhitakova mahājanassa  dānasīlasaṃvaṇṇanena ^a^P1.0234^ea^ dhammaṃ desetvā mahājanena parivuto attano nivesanameva  pavisitvā yāvajīvaṃ dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ``nayidaṃ, gahapati, acchariyaṃ, yaṃ tvaṃ evaṃ dassanasampanno etarahi devatāya na  kampito, pubbe paṇḍitehi katameva acchariya''nti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā  jātakaṃ samodhānesi ``tadā paccekabuddho tattheva parinibbāyi, māraṃ parājetvā padumakaṇṇikāya  ṭhatvā paccekabuddhassa piṇḍapātadāyako bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] khadiraṅgārajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kulāvakavaggo catuttho. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] kulāvakañca naccañca, sammodamacchavaṭṭakaṃ. <br/><br/>[22] sakuṇaṃ tittiraṃ bakaṃ, nandañca khadiraṅgāranti.. 


volume: 111
item: 46
title: [] . bakajātakavaṇṇanā^[] . nandajātakavaṇṇanā^atthakāmavaggo^[] . losakajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^V1.0230^ea^ ^b^atthakāmassā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  losakatissattheraṃ nāma ārabbha kathesi. ko panesa losakatissatthero nāmāti? kosalaraṭṭhe  eko attano kulanāsako kevaṭṭaputtako ^a^M1.0252^ea^ alābhī bhikkhu. so kira  nibbattaṭṭhānetā cavitvā kosalaraṭṭhe ekasmiṃ kulasahassavāse kevaṭṭagāme ekissā kevaṭṭiyā  kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. tassa paṭisandhiggahaṇadivase taṃ kulasahassaṃ jālahatthaṃ nadiyañca  taḷākādīsu ca macche pariyesantaṃ ekaṃ khuddakamacchampi nālattha. tato paṭṭhāya ca te kevaṭṭā  parihāyantiyeva. tasmiñhi kucchigateyeva nesaṃ gāmo satta vāre agginā daḍḍho, satta vāre  raññā daṇḍito. evaṃ anukkamena duggatā jātā. te cintayiṃsu ``pubbe amhākaṃ evarūpaṃ natthi,  idāni pana parihāyāma, amhākaṃ antare ekāya kāḷakaṇṇiyā bhavitabbaṃ, dve bhāgā homā''ti pañca  pañca kulasatāni ekato ahesuṃ. tato yattha tassa mātāpitaro, sova koṭṭhāso parihāyati,  itaro vaḍḍhati. te tampi koṭṭhāsaṃ dvidhā, tampi dvidhāti evaṃ yāva tameva kulaṃ ekaṃ ahosi,  tāva vibhajitvā tesaṃ kāḷakaṇṇibhāvaṃ ñatvā pothetvā nikkaḍḍhiṃsu.<br/><br/>[03] athassa ^a^P1.0235^ea^ mātā kicchena jīvamānā paripakke gabbhe ekasmiṃ ṭhāne vijāyi.  pacchimabhavikasattaṃ na sakkā nāsetuṃ, antoghaṭe padīpo viya tassa hadaye arahattassa upanissayo  jalati. sā taṃ dārakaṃ paṭijaggitvā ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle ekamassa kapālakaṃ  hatthe datvā ``putta, etaṃ gharaṃ pavisā''ti pesetvā palātā. so tato paṭṭhāya ekakova hutvā tattha  tattha bhikkhaṃ pariyesitvā ekasmiṃ ṭhāne sayati, na nhāyati, na sarīraṃ paṭijaggati,  paṃsupisācako viya kicchena jīvikaṃ kappeti. so anukkamena sattavassiko hutvā ekasmiṃ  gehadvāre ukkhalidhovanassa chaḍḍitaṭṭhāne kāko viya ekekaṃ bhattasitthaṃ uccinitvā khādati.<br/><br/>[03] atha naṃ dhammasenāpati sāvatthiyaṃ piṇḍāya caramāno disvā ``ayaṃ satto atikāruññappatto  ^a^V1.0231^ea^, kataragāmavāsiko nu kho''ti tasmiṃ mettacittaṃ vaḍḍhetvā ``ehi, re''ti āha.  so āgantvā theraṃ vanditvā aṭṭhāsi. atha naṃ thero ``kataragāmavāsikosi, kahaṃ vā te  mātāpitaro''ti pucchi. ``ahaṃ, bhante, nippaccayo, mayhaṃ mātāpitaro maṃ nissāya  `kilantamhā'ti maṃ chaḍḍetvā palātā''ti. ``api pana pabbajissasī''ti. ``bhante, ahaṃ tāva  pabbajeyyaṃ, mādisaṃ pana kapaṇaṃ ko pabbājessasī''ti? ``ahaṃ ^a^M1.0253^ea^  pabbājessāmī''ti. ``sādhu, bhante, pabbājethā''ti. thero tassa khādanīyabhojanīyaṃ datvā taṃ  vihāraṃ netvā sahattheneva nhāpetvā pabbājetvā paripuṇṇavassaṃ upasampādesi. so mahallakakāle  ``losakatissatthero''ti paññāyittha appapuñño appalābho. tena kira asadisadānepi  kucchipūro na laddhapubbo, jīvitaghaṭanamattameva labhati. tassa hi patte ekasmiṃyeva yāgūḷuṅke  dinne patto samatittiko viya hutvā paññāyati. atha manussā ``imassa patto pūro''ti heṭṭhā  yāguṃ denti. tassa patte yāguṃ dānakāle manussānaṃ bhājane yāgu antaradhāyatītipi vadanti.  khajjakādīsupi eseva nayo.<br/><br/>[03] so aparena samayena vipassanaṃ vaḍḍhetvā aggaphale arahatte patiṭṭhitopi appalābhova ahosi.  athassa anupubbena āyusaṅkhāresu parihīnesu parinibbānadivaso sampāpuṇi. dhammasenāpati  āvajjento tassa parinibbānabhāvaṃ ñatvā ``ayaṃ losakatissatthero ajja parinibbāyissati,  ajja mayā etassa yāvadatthaṃ āhāraṃ dātuṃ vaṭṭatī''ti taṃ ādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi.  thero taṃ nissāya tāva bahumanussāya sāvatthiyā hatthaṃ pasāretvā vandanamattampi nālattha. atha naṃ  thero ``gacchāvuso, āsanasālāya nisīdā''ti uyyojetvā gato. taṃ āgatameva manussā  ``ayyo, āgato''ti āsane nisīdāpetvā bhojesi. theropi ``imaṃ losakassa dethā''ti  ^a^P1.0236^ea^ laddhāhāraṃ pesesi. taṃ gahetvā gatā losakatissattheraṃ asaritvā sayameva  bhuñjiṃsu. atha therassa uṭṭhāya vihāraṃ gamanakāle losakatissatthero āgantvā theraṃ vandi, thero  nivattitvā ṭhitakova ``laddhaṃ te, āvuso, bhatta''nti pucchi. labhissāma no, bhanteti. thero  saṃvegapatto kālaṃ olokesi, kālo atikkanto. thero ``hotāvuso, idheva nisīdā''ti  losakattheraṃ āsanasālāyaṃ nisīdāpetvā kosalarañño nivesanaṃ agamāsi. rājā therassa pattaṃ  gāhāpetvā ``bhattassa akālo''ti pattapūraṃ catumadhuraṃ dāpesi. thero taṃ ādāya gantvā  ``ehāvuso, tissa imaṃ catumadhuraṃ bhuñjā''ti vatvā pattaṃ gahetvā aṭṭhāsi. so there gāravena  lajjanto na paribhuñjati. atha naṃ thero ``ehāvuso tissa, ahaṃ imaṃ pattaṃ gahetvāva ṭhassāmi,  tvaṃ nisīditvā paribhuñja. sace ahaṃ pattaṃ hatthato ^a^M1.0254^ea^ muñceyyaṃ, kiñci na  bhaveyyā''ti āha. athāyasmā losakatissatthero aggasāvake dhammasenāpatimhi pattaṃ gahetvā ṭhite  ^a^V1.0232^ea^ catumadhuraṃ paribhuñji. taṃ therassa ariyiddhibalena parikkhayaṃ na agamāsi. tadā  losakatissatthero yāvadatthaṃ udarapūraṃ katvā paribhuñji, taṃ divasaṃyeva ca anupādisesāya  nibbānadhātuyā parinibbāyi. sammāsambuddho santike ṭhatvā sarīranikkhepaṃ kāresi, dhātuyo  gahetvā cetiyaṃ kariṃsu.<br/><br/>[03] tadā bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitvā ``āvuso, aho losakatissatthero appapuñño  appalābhī, evarūpena nāma appapuññena appalābhinā kathaṃ ariyadhammo laddho''ti kathentā  nisīdiṃsu. satthā dhammasabhaṃ gantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchi. te ``imāya nāma, bhante''ti ārocayiṃsu. satthā ``bhikkhave, eso bhikkhu attano  alābhibhāvañca ariyadhammalābhibhāvañca attanāva akāsi. ayañhi pubbe paresaṃ lābhantarāyaṃ  katvā appalābhī jāto, ``aniccaṃ, dukkhaṃ, anattā''ti vipassanāya yuttabhāvassa balena  ariyadhammalābhī jāto''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte kira kassapasammāsambuddhakāle aññataro bhikkhu ekaṃ kuṭumbikaṃ nissāya  gāmakāvāse vasati pakatatto sīlavā vipassanāya yuttappayutto. atheko khīṇāsavatthero  samavattavāsaṃ vasamāno anupubbena tassa bhikkhuno upaṭṭhākakuṭumbikassa vasanagāmaṃ sampatto.  kuṭumbiko therassa ^a^P1.0237^ea^ iriyāpatheyeva pasīditvā pattaṃ ādāya gharaṃ pavesetvā sakkaccaṃ  bhojetvā thokaṃ dhammakathaṃ sutvā theraṃ vanditvā ``bhante, amhākaṃ dhuravihārameva gacchatha, mayaṃ  sāyanhasamaye āgantvā passissāmā''ti āha. thero vihāraṃ gantvā nevāsikattheraṃ vanditvā  āpucchitvā ekamantaṃ nisīdi. sopi tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ``laddho te, āvuso,  bhikkhāhāro''ti pucchi. ``āma, laddho''ti. ``kahaṃ laddho''ti? ``tumhākaṃ dhuragāme  kuṭumbikaghare''ti. evañca pana vatvā attano senāsanaṃ pucchitvā paṭijaggitvā pattacīvaraṃ  paṭisāmetvā jhānasukhena phalasukhena ca vītināmento nisīdi.<br/><br/>[03] sopi ^a^M1.0255^ea^ kuṭumbiko sāyanhe gandhamālañceva padīpeyyañca gāhāpetvā vihāraṃ  gantvā nevāsikattheraṃ vanditvā ``bhante, eko āgantukatthero atthi, āgato nu kho''ti pucchi.  ``āma, āgato''ti. ``idāni kaha''nti. ``asukasenāsane nāmā''ti. so tassa  santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinno dhammakathaṃ sutvā sītalavelāya cetiyañca bodhiñca  pūjetvā dīpe jāletvā ubhopi jane nimantetvā gato. nevāsikattheropi kho ``ayaṃ kuṭumbiko  paribhinno, sacāyaṃ bhikkhu imasmiṃ vihāre vasissati, na maṃ esa kismiñci gaṇayissatī''ti  ^a^V1.0233^ea^ there anattamanataṃ āpajjitvā ``imasmiṃ vihāre etassa avasanākāro mayā kātuṃ  vaṭṭatī''ti tena upaṭṭhānavelāya āgatena saddhiṃ kiñci na kathesi. khīṇāsavatthero tassa  ajjhāsayaṃ jānitvā ``ayaṃ thero mama kule vā gaṇe vā apalibuddhabhāvaṃ na jānātī''ti attano  vasanaṭṭhānaṃ gantvā jhānasukhena phalasukhena vītināmesi.<br/><br/>[03] nevāsikopi punadivase nakhapiṭṭhena gaṇḍiṃ paharitvā nakhena dvāraṃ ākoṭetvā kuṭumbikassa  gehaṃ agamāsi. so tassa pattaṃ gahetvā paññattāsane nisīdāpetvā ``āgantukatthero kahaṃ,  bhante''ti pucchi. ``nāhaṃ tava kulūpakassa pavattiṃ jānāmi, gaṇḍiṃ paharantopi dvāraṃ  ākoṭentopi pabodhetuṃ nāsakkhiṃ, hiyyo tava gehe paṇītabhojanaṃ bhuñjitvā ^a^P1.0238^ea^  jīrāpetuṃ asakkonto idāni niddaṃ okkantoyeva bhavissati, tvaṃ pasīdamāno evarūpesuyeva ṭhānesu  pasīdasī''ti āha -- ``khīṇāsavattheropi attano bhikkhācāravelaṃ sallakkhetvā sarīraṃ  paṭijaggitvā pattacīvaramādāya ākāse uppatitvā aññattha agamāsi. so kuṭumbiko  nevāsikattheraṃ sappimadhusakkharābhisaṅkhataṃ pāyāsaṃ pāyetvā pattaṃ gandhacuṇṇehi ubbaṭṭetvā puna  pūretvā ``bhante, so thero maggakilanto bhavissati, idamassa harathā''ti adāsi. itaro  apaṭikkhipitvāva gahetvā gacchanto ``sace so bhikkhu imaṃ pāyāsaṃ pivissati, gīvāyaṃ gahetvā  nikkaḍḍhiyamānopi na gamissati. sace panāhaṃ imaṃ pāyāsaṃ manussānaṃ dassāmi, pākaṭaṃ me kammaṃ  bhavissati. sace udake opilāpessāmi, udakapiṭṭhe sappi paññāyissati ^a^M1.0256^ea^.  sace bhūmiyaṃ chaḍḍessāmi, kākasannipātena paññāyissati. kattha nu kho imaṃ chaḍḍeyya''nti  upadhārento ekaṃ jhāmakkhettaṃ disvā aṅgāre viyūhitvā tattha pakkhipitvā upari aṅgārehi  paṭicchādetvā vihāraṃ gato taṃ bhikkhuṃ adisvā cintesi ``addhā so bhikkhu khīṇāsavo mama  ajjhāsayaṃ viditvā aññattha gato bhavissati, aho mayā udarahetu ayuttaṃ kata''nti tāvadevassa  mahantaṃ domanassaṃ udapādi. tato paṭṭhāyeva ca manussapeto hutvā na cirasseva kālaṃ katvā niraye  nibbatti.<br/><br/>[03] so bahūni vassasatasahassāni niraye paccitvā pakkāvasesena paṭipāṭiyā pañcajātisatesu  yakkho hutvā ekadivasampi udarapūraṃ āhāraṃ na labhi. ekadivasaṃ pana gabbhamalaṃ udarapūraṃ labhi.  puna pañcajātisatesu sunakho ahosi. tadāpi ekadivasaṃ bhattavamanaṃ udarapūraṃ labhi, sesakāle  pana tena udarapūro āhāro nāma na laddhapubbo. sunakhayonito pana cavitvā kāsiraṭṭhe ekasmiṃ  gāme duggatakule nibbatti. tassa nibbattito paṭṭhāya taṃ kulaṃ paramaduggatameva jātaṃ, jātito uddhaṃ  udakakañjikāmattampi na labhi. tassa pana ^a^V1.0234^ea^ ``mittavindako''ti nāmaṃ ahosi.  mātāpitaro ^a^P1.0239^ea^ chātakadukkhaṃ adhivāsetuṃ asakkontā ``gaccha kāḷakaṇṇī''ti taṃ  pothetvā nīhariṃsu. so apaṭisaraṇo vicaranto bārāṇasiṃ agamāsi. tadā bodhisatto  bārāṇasiyaṃ disāpāmokkho ācariyo hutvā pañca māṇavakasatāni sippaṃ vāceti. tadā  bārāṇasivāsino duggatānaṃ paribbayaṃ datvā sippaṃ sikkhāpenti. ayampi mittavindako  bodhisattassa santike sippaṃ sikkhati. so pharuso anovādakkhamo taṃ taṃ paharanto vicarati,  bodhisattena ovadiyamānopi ovādaṃ na gaṇhāti. taṃ nissāya āyopissa mando jāto.<br/><br/>[03] atha so māṇavakehi saddhiṃ bhaṇḍitvā ovādaṃ aggaṇhanto tato palāyitvā āhiṇḍanto ekaṃ  paccantagāmaṃ patvā bhatiṃ katvā jīvati. so tattha ekāya duggatitthiyā saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi.  sā taṃ nissāya dve dārake vijāyi. gāmavāsino ``amhākaṃ susāsanaṃ dussāsanaṃ  āroceyyāsī''ti mittavindakassa bhatiṃ datvā taṃ gāmadvāre kuṭikāya ^a^M1.0257^ea^ vasāpesuṃ.  taṃ pana mittavindakaṃ nissāya te paccantagāmavāsino sattakkhattuṃ rājadaṇḍaṃ agamaṃsu, sattakkhattuṃ  nesaṃ gehāni jhāyiṃsu, sattakkhattuṃ taḷākaṃ bhijji. te cintayiṃsu ``amhākaṃ pubbe imassa  mittavindakassa anāgamanakāle evarūpaṃ natthi, idāni panassa āgatakālato paṭṭhāya  parihāyāmā''ti taṃ pothetvā nīhariṃsu.<br/><br/>[03] so attano dārake gahetvā aññattha gacchanto ekaṃ amanussapariggahaṃ aṭaviṃ pāvisi.  tatthassa amanussā dārake ca bhariyañca māretvā maṃsaṃ khādiṃsu. so tato palāyitvā tato tato  āhiṇḍanto ekaṃ gambhīraṃ nāma paṭṭanagāmaṃ nāvāvissajjanadivaseyeva patvā kammakārako hutvā nāvaṃ  abhiruhi. nāvā samuddapiṭṭhe sattāhaṃ gantvā sattame divase samuddamajjhe ākoṭetvā ṭhapitā viya  aṭṭhāsi. te kāḷakaṇṇisalākaṃ cāresuṃ, sattakkhattuṃ mittavindakasseva pāpuṇi. manussā tassekaṃ  veḷukalāpaṃ datvā hatthe gahetvā samuddapiṭṭhe khipiṃsu, tasmiṃ khittamatte nāvā agamāsi.  mittavindako ^a^P1.0240^ea^ veḷukalāpe nipajjitvā samuddapiṭṭhe gacchanto  kassapasammāsambuddhakāle rakkhitasīlassa phalena samuddapiṭṭhe ekasmiṃ phalikavimāne catasso  devadhītaro paṭilabhitvā tāsaṃ santike sukhaṃ anubhavamāno sattāhaṃ vasi. tā pana vimānapetiyo  sattāhaṃ sukhaṃ anubhavanti, sattāhaṃ dukkhaṃ. sattāhaṃ dukkhaṃ anubhavituṃ gacchamānā ``yāva mayaṃ  āgacchāma, tāva idheva hohī''ti vatvā agamaṃsu.<br/><br/>[03] mittavindako ^a^V1.0235^ea^ tāsaṃ gatakāle veḷukalāpe nipajjitvā purato gacchanto  rajatavimāne aṭṭha devadhītaro labhi. tatopi paraṃ gacchanto maṇivimāne soḷasa, kanakavimāne  dvattiṃsa devadhītaro labhi. tāsampi vacanaṃ akatvā parato gacchanto antaradīpake ekaṃ yakkhanagaraṃ  addasa. tatthekā yakkhinī ajarūpena vicarati. mittavindako tassā yakkhinibhāvaṃ ajānanto  ``ajamaṃsaṃ khādissāmī''ti taṃ pāde aggahesi, sā yakkhānubhāvena taṃ ukkhipitvā khipi.  so tāya khitto samuddamatthakena gantvā bārāṇasiyaṃ parikhāpiṭṭhe ekasmiṃ kaṇṭakagumbamatthake  patitvā pavaṭṭamāno bhūmiyaṃ patiṭṭhāsi. tasmiñca samaye tasmiṃ parikhāpiṭṭhe rañño ajikā  caramānā corā haranti. ajikagopakā ``core gaṇhissāmā''ti ^a^M1.0258^ea^ ekamantaṃ  nilīnā aṭṭhaṃsu. mittavindako pavaṭṭitvā bhūmiyaṃ ṭhito tā ajikā disvā cintesi ``ahaṃ  samudde ekasmiṃ dīpake ajikaṃ pāde gahetvā tāya khitto idha patito. sace idāni ekaṃ ajikaṃ  pāde gahessāmi, sā maṃ parato samuddapiṭṭhe vimānadevatānaṃ santike khipissatī''ti. so evaṃ  ayoniso manasikaritvā ajikaṃ pāde gaṇhi, sā gahitamattā viravi. ajikagopakā ito  cito ca āgantvā taṃ gahetvā ``ettakaṃ kālaṃ rājakule ajikakhādako esa coro''ti taṃ  koṭṭetvā bandhitvā rañño santikaṃ nenti.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe bodhisatto pañcasatamāṇavakaparivuto nagarā nikkhamma nhāyituṃ gacchanto  mittavindakaṃ disvā sañjānitvā te manusse āha -- ``tātā, ayaṃ amhākaṃ antevāsiko, kasmā  naṃ gaṇhathā''ti? ``ajikacorako, ayya, ekaṃ ajikaṃ pāde gaṇhi, tasmā gahito''ti.  ``tena hetaṃ ^a^P1.0241^ea^ amhākaṃ dāsaṃ katvā detha, amhe nissāya jīvissatī''ti. te,  ``sādhu ayyā''ti taṃ vissajjetvā agamaṃsu. atha naṃ bodhisatto ``mittavindaka, tvaṃ ettakaṃ  kālaṃ kahaṃ vasī''ti pucchi. so sabbaṃ attanā katakammaṃ ārocesi. bodhisatto  ``atthakāmānaṃ vacanaṃ akaronto evaṃ dukkhaṃ pāpuṇātī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 41^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ. <br/><br/>[22] ajiyā pādamolamba, mittako viya socatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^atthakāmassā^eb^ti vuḍḍhiṃ icchantassa. ^b^hitānukampino^eb^ti hitena  anukampamānassa. ^b^ovajjamāno^eb^ti mudukena hitacittena ovadiyamāno. ^b^na karoti  sāsana^eb^nti anusiṭṭhaṃ na karoti, dubbaco anovādako hoti. ^b^mittako viya socatī^eb^ti  yathāyaṃ mittavindako ajikāya ^a^V1.0236^ea^ pādaṃ gahetvā socati kilamati, evaṃ niccakālaṃ  socatīti imāya gāthāya bodhisatto dhammaṃ desesi.<br/><br/>[03] evaṃ tena therena ettake addhāne tīsuyeva attabhāvesu kucchipūro laddhapubbo. yakkhena hutvā  ekadivasaṃ gabbhamalaṃ laddhaṃ, sunakhena hutvā ekadivasaṃ ^a^M1.0259^ea^ bhattavamanaṃ,  parinibbānadivase dhammasenāpatissānubhāvena catumadhuraṃ laddhaṃ. evaṃ parassa lābhantarāyakaraṇaṃ nāma  mahādosanti veditabbaṃ. tasmiṃ pana kāle sopi ācariyo mittavindakopi yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ``evaṃ, bhikkhave, attano appalābhibhāvañca ariyadhammalābhibhāvañca sayameva esa  akāsī''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  mittavindako losakatissatthero ahosi, disāpāmokkhācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] losakajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 47
title: [] . nandajātakavaṇṇanā^atthakāmavaggo^[] . losakajātakavaṇṇanā^[] . kapotajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yo atthakāmassā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ lolabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. tassa lolabhāvo navakanipāte ^b^kākajātake^eb^ āvi bhavissati. tadā pana taṃ  bhikkhū ``ayaṃ, bhante, bhikkhu lolo''ti satthu ārocesuṃ. atha naṃ satthā ``saccaṃ kira  ^a^P1.0242^ea^ tvaṃ bhikkhu lolosī''ti pucchi. ``āma, bhante''ti. satthā ``pubbepi  tvaṃ bhikkhu lolo lolakāraṇā jīvitakkhayaṃ patto, paṇḍitāpi taṃ nissāya attano vasanaṭṭhānā  parihīnā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto pārāvatayoniyaṃ nibbatti. tadā  bārāṇasivāsino puññakāmatāya tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne sakuṇānaṃ sukhavasanatthāya thusapacchiyo  olambenti. bārāṇasiseṭṭhinopi bhattakārako attano mahānase ekaṃ thusapacchiṃ olambetvā  ṭhapesi, bodhisatto tattha vāsaṃ kappesi. so pātova nikkhamitvā gocare caritvā sāyaṃ  āgantvā tattha vasanto kālaṃ khepesi. athekadivasaṃ eko kāko mahānasamatthakena gacchanto  ambilānambilamacchamaṃsānaṃ dhūpanavāsaṃ ghāyitvā lobhaṃ uppādetvā ``kaṃ nu kho nissāya imaṃ  macchamaṃsaṃ labhissāmī''ti avidūre ^a^M1.0260^ea^ nisīditvā pariggaṇhanto sāyaṃ bodhisattaṃ  āgantvā mahānasaṃ ^a^V1.0237^ea^ pavisantaṃ disvā ``imaṃ pārāvataṃ nissāya macchamaṃsaṃ  labhissāmī''ti punadivase pātova āgantvā bodhisattassa nikkhamitvā gocaratthāya gamanakāle  piṭṭhito piṭṭhito agamāsi. atha naṃ bodhisatto ``kasmā tvaṃ, samma, amhehi saddhiṃ carasī''ti  āha. ``sāmi, tumhāhaṃ kiriyā mayhaṃ ruccati, ito paṭṭhāya tumhe upaṭṭhahissāmī''ti.  ``samma, tumhe aññagocarā, mayaṃ aññagocarā, tumhehi amhākaṃ upaṭṭhānaṃ dukkara''nti. ``sāmi,  tumhākaṃ gocaraggahaṇakāle ahampi gocaraṃ gahetvā tumhehi saddhiṃyeva gamissāmī''ti. ``sādhu,  kevalaṃ te appamattena bhavitabba''nti evaṃ bodhisatto kākaṃ ovaditvā gocaraṃ caranto  tiṇabījādīni khādati. bodhisattassa pana gocaraggahaṇakāle kāko gantvā gomayapiṇḍaṃ  apanetvā pāṇake khāditvā udaraṃ pūretvā bodhisattassa santikaṃ āgantvā ``sāmi, tumhe ativelaṃ  caratha, atibahubhakkhena nāma bhavituṃ na vaṭṭatī''ti vatvā bodhisattena gocaraṃ gahetvā sāyaṃ  āgacchantena saddhiṃyeva mahānasaṃ pāvisi. bhattakārako ^a^P1.0243^ea^ ``amhākaṃ kapoto  aññampi gahetvā āgato''ti kākassapi pacchiṃ ṭhapesi. tato paṭṭhāya dve janā vasanti.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ seṭṭhissa bahuṃ macchamaṃsaṃ āhariṃsu. taṃ ādāya bhattakārako mahānase tattha  tattha olambesi. kāko taṃ disvā lobhaṃ uppādetvā ``sve gocarabhūmiṃ agantvā mayā idameva  khāditabba''nti rattiṃ nitthunanto nipajji. punadivase bodhisatto gocarāya gacchanto ``ehi,  samma, kākā''ti āha. ``sāmi, tumhe gacchatha, mayhaṃ kucchirogo atthī''ti. ``samma,  kākānaṃ kucchirogo nāma na kadāci bhūtapubbo, rattiṃ tīsu yāmesu ekekasmiṃ yāme mucchitā  honti, dīpavaṭṭiṃ gilitakāle pana nesaṃ muhuttaṃ titti hoti, tvaṃ imaṃ macchamaṃsaṃ khāditukāmo  bhavissasi, ehi manussaparibhogo nāma tumhākaṃ dupparibhuñjiyo, mā evarūpaṃ akāsi, mayā  saddhiṃyeva gocarāya gacchāhī''ti. ``na sakkomi, sāmī''ti. ``tena hi paññāyissasi  sakena kammena, lobhavasaṃ agantvā appamatto hohī''ti taṃ ovaditvā bodhisatto gocarāya gato.<br/><br/>[03] bhattakārako ^a^M1.0261^ea^ nānappakāraṃ macchamaṃsavikatiṃ sampādetvā usumanikkhamanatthaṃ  bhājanāni thokaṃ vivaritvā rasaparissāvanakaroṭiṃ bhājanamatthake ṭhapetvā bahi nikkhamitvā sedaṃ  puñchamāno aṭṭhāsi. tasmiṃ khaṇe kāko pacchito sīsaṃ ukkhipitvā bhattagehaṃ olokento tassa  nikkhantabhāvaṃ ñatvā ``ayaṃdāni mayhaṃ manorathaṃ pūretvā maṃsaṃ khādituṃ kālo, kiṃ nu kho  mahāmaṃsaṃ khādāmi, udāhu cuṇṇikamaṃsa''nti cintetvā ``cuṇṇikamaṃsena nāma khippaṃ kucchiṃ pūretuṃ  na sakkā, mahantaṃ maṃsakhaṇḍaṃ āharitvā pacchiyaṃ nikkhipitvā khādamāno nipajjissāmī''ti  ^a^V1.0238^ea^ pacchito uppatitvā rasakaroṭiyaṃ nilīyi. sā ``kirī''ti saddamakāsi.  bhattakārako taṃ saddaṃ sutvā ``kiṃ nu kho eta''nti paviṭṭho kākaṃ disvā ``ayaṃ duṭṭhakāko  mahāseṭṭhino pakkamaṃsaṃ khāditukāmo, ahaṃ kho pana seṭṭhiṃ nissāya jīvāmi, na imaṃ bālaṃ, kiṃ me  iminā''ti dvāraṃ pidhāya kākaṃ gahetvā sakalasarīre pattāni ^a^P1.0244^ea^ luñcitvā  allasiṅgīveraloṇajīrakādayo koṭṭetvā ambilatakkena āloḷetvā tenassa sakalasarīraṃ makkhetvā taṃ  kākaṃ pacchiyaṃ khipi. so adhimattavedanābhibhūto nitthunanto nipajji.<br/><br/>[03] bodhisatto sāyaṃ āgantvā taṃ byasanappattaṃ disvā ``lolakāka, mama vacanaṃ akatvā tava  lobhaṃ nissāya mahādukkhaṃ pattosī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 42^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ. <br/><br/>[22] kapotakassa vacanaṃ akatvā, amittahatthatthagatova setī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kapotakassa vacanaṃ akatvā^eb^ti pārāvatassa hitānusāsanavacanaṃ akatvā.  ^b^amittahatthatthagatova setī^eb^ti amittānaṃ anatthakārakānaṃ dukkhuppādakapuggalānaṃ hatthatthaṃ hatthapathaṃ  gato ayaṃ kāko viya so puggalo mahantaṃ byasanaṃ patvā anusocamāno setīti.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^M1.0262^ea^ imaṃ gāthaṃ vatvā ``idāni mayā ca imasmiṃ ṭhāne na sakkā  vasitu''nti aññattha gato. kākopi tattheva jīvitakkhayaṃ patto. atha naṃ bhattakārako saddhiṃ  pacchiyā gahetvā saṅkāraṭṭhāne chaḍḍesi.<br/><br/>[03] satthāpi ``na tvaṃ bhikkhu idāneva lolo, pubbepi loloyeva, tañca pana te lolyaṃ  nissāya paṇḍitāpi sakāvāsā parihīnā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi,  saccapariyosāne so bhikkhu anāgāmiphalaṃ patto. satthā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi  -- ``tadā kāko lolabhikkhu ahosi, pārāvato pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kapotajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 48
title: atthakāmavaggo^[] . losakajātakavaṇṇanā^[] . kapotajātakavaṇṇanā^[] . veḷukajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^V1.0239^ea^ ^b^atthakāmassā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ  dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi bhagavā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu dubbacosī''ti pucchitvā  ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``na tvaṃ bhikkhu idāneva dubbaco, pubbepi dubbacoyeva, dubbacattāyeva  ^a^P1.0245^ea^ ca paṇḍitānaṃ vacanaṃ akatvā sappamukhe jīvitakkhayaṃ patto''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe mahābhogakule nibbatto  viññutaṃ patvā kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme cānisaṃsaṃ disvā kāme pahāya himavantaṃ pavisitvā  isipabbajjaṃ pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo ca uppādetvā  jhānasukhena vītināmento aparabhāge mahāparivāro pañcahi tāpasasatehi parivuto gaṇassa satthā  hutvā vihāsi. atheko āsivisapotako attano dhammatāya caranto aññatarassa tāpasassa  assamapadaṃ patto. tāpaso tasmiṃ puttasinehaṃ uppādetvā taṃ ekasmiṃ veḷupabbe sayāpetvā  paṭijaggati. tassa veḷupabbe sayanato ``veḷuko''tveva nāmaṃ akaṃsu. taṃ puttasinehena  paṭijagganato tāpasassa ``veḷukapitā''tveva nāmaṃ akaṃsu.<br/><br/>[03] tadā ^a^M1.0263^ea^ bodhisatto ``eko kira tāpaso āsivisaṃ paṭijaggatī''ti  sutvā taṃ pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tvaṃ āsivisaṃ paṭijaggasī''ti pucchitvā ``sacca''nti vutte  ``āsivisena saddhiṃ vissāso nāma natthi, mā evaṃ jaggāhī''ti āha. ``so me ācariya  putto, nāhaṃ tena vinā vattituṃ sakkhissāmī''ti. ``tena hi etasseva santikā jīvitakkhayaṃ  pāpuṇissasī''ti. tāpaso bodhisattassa vacanaṃ na gaṇhi, āsivisampi jahituṃ nāsakkhi.  tato katipāhaccayeneva sabbe tāpasā phalāphalatthāya gantvā gataṭṭhāne phalāphalassa sulabhabhāvaṃ disvā  dve tayo divase tattheva vasiṃsu, veḷukapitāpi tehi saddhiṃ gacchanto āsivisaṃ veḷupabbeyeva  sayāpetvā pidahitvā gato. so puna tāpasehi saddhiṃ dvīhatīhaccayena āgantvā ``veḷukassa  gocaraṃ dassāmī''ti veḷupabbaṃ ugghāṭetvā ``ehi, puttaka, chātakosī''ti hatthaṃ pasāresi.  āsiviso dvīhatīhaṃ nirāhāratāya kujjhitvā pasāritahatthaṃ ḍaṃsitvā tāpasaṃ tattheva jīvitakkhayaṃ  pāpetvā araññaṃ pāvisi. tāpasā taṃ disvā bodhisattassa ārocesuṃ. bodhisatto ^a^P1.0246^ea^  tassa sarīrakiccaṃ kāretvā isigaṇassa majjhe nisīditvā isīnaṃ ovādavasena imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 43^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^V1.0240^ea^ atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ. <br/><br/>[22] evaṃ so nihato seti, veḷukassa yathā pitā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^evaṃ so nihato setī^eb^ti yo hi isīnaṃ ovādaṃ na gaṇhāti, so yathā esa  tāpaso āsivisamukhe pūtibhāvaṃ patvā nihato seti, evaṃ mahāvināsaṃ patvā nihato setīti  attho. evaṃ bodhisatto isigaṇaṃ ovaditvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā āyupariyosāne  brahmaloke uppajji.<br/><br/>[03] satthā ``na tvaṃ bhikkhu idāneva dubbaco, pubbepi dubbacoyeva, dubbacabhāveneva ca  āsivisamukhe pūtibhāvaṃ patto''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ^a^M1.0264^ea^ anusandhiṃ ghaṭetvā  jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā veḷukapitā dubbacabhikkhu ahosi, sesaparisā buddhaparisā,  gaṇasatthā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] veḷukajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 49
title:
  [] . losakajātakavaṇṇanā^[] . kapotajātakavaṇṇanā^[] . veḷukajātakavaṇṇanā^[] . makasajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^seyyo amitto^eb^ti idaṃ satthā magadhesu cārikaṃ caramāno aññatarasmiṃ gāmake  bālagāmikamanusse ārabbha kathesi. tathāgato kira ekasmiṃ samaye sāvatthito magadharaṭṭhaṃ gantvā  tattha cārikaṃ caramāno aññataraṃ gāmakaṃ sampāpuṇi. so ca gāmako yebhuyyena  andhabālamanussehiyeva ussanno. tatthekadivasaṃ te andhabālamanussā sannipatitvā ``bho, amhe  araññaṃ pavisitvā kammaṃ karonte makasā khādanti, tappaccayā amhākaṃ kammacchedo hoti, sabbeva  dhanūni ceva āvudhāni ca ādāya gantvā makasehi saddhiṃ yujjhitvā sabbamakase vijjhitvā  chinditvā ca māressāmā''ti mantayitvā araññaṃ gantvā ``makase vijjhissāmā''ti aññamaññaṃ  vijjhitvā ca paharitvā ca dukkhappattā āgantvā antogāme ca gāmamajjhe ca gāmadvāre ca  nipajjiṃsu.<br/><br/>[03] satthā bhikkhusaṅghaparivuto taṃ gāmaṃ piṇḍāya pāvisi. avasesā paṇḍitamanussā bhagavantaṃ  disvā gāmadvāre maṇḍapaṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa ^a^P1.0247^ea^ mahādānaṃ  datvā satthāraṃ vanditvā nisīdiṃsu. satthā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne patitamanusse disvā te upāsake  pucchi ^a^V1.0241^ea^ ``bahū ime gilānā manussā, kiṃ etehi kata''nti? ``bhante, ete  manussā `makasayuddhaṃ karissāmā'ti gantvā aññamaññaṃ vijjhitvā sayaṃ gilānā jātā''ti.  satthā ``na idāneva andhabālamanussā `makase paharissāmā'ti attānaṃ paharanti, pubbepi `makasaṃ  paharissāmā'ti paraṃ paharaṇakamanussā ahesuṃyevā''ti vatvā tehi manussehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto vaṇijjāya jīvikaṃ kappeti. tadā  kāsiraṭṭhe ekasmiṃ paccantagāme bahū ^a^M1.0265^ea^ vaḍḍhakī vasanti. tattheko khalitavaḍḍhakī  rukkhaṃ tacchati, athassa eko makaso tambalohathālakapiṭṭhisadise sīse nisīditvā sattiyā  paharanto viya sīsaṃ mukhatuṇḍakena vijjhi. so attano santike nisinnaṃ puttaṃ āha --  ``tāta, mayhaṃ sīsaṃ makaso sattiyā paharanto viya vijjhati, vārehi na''nti. ``tāta,  adhivāsehi, ekappahāreneva taṃ māressāmī''ti. tasmiṃ samaye bodhisattopi attano bhaṇḍaṃ  pariyesamāno taṃ gāmaṃ patvā tassā vaḍḍhakisālāya nisinno hoti. atha so vaḍḍhakī puttaṃ āha  -- ``tāta, imaṃ makasaṃ vārehī''ti. so ``vāressāmi, tātā''ti tikhiṇaṃ mahāpharasuṃ  ukkhipitvā pitu piṭṭhipasse ṭhatvā ``makasaṃ paharissāmī''ti pitu matthakaṃ dvidhā bhindi,  vaḍḍhakī tattheva jīvitakkhayaṃ patto.<br/><br/>[03] bodhisatto tassa taṃ kammaṃ disvā ``paccāmittopi paṇḍitova seyyo. so hi  daṇḍabhayenapi manusse na māressatī''ti cintetvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 44^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``seyyo amitto matiyā upeto, na tveva mitto mativippahīno. <br/><br/>[22] `makasaṃ vadhissa'nti hi eḷamūgo, putto pitu abbhidā uttamaṅga''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P1.0248^ea^ ^b^seyyo^eb^ti pavaro uttamo. ^b^matiyā upeto^eb^ti paññāya  samannāgato. ^b^eḷamūgo^eb^ti lālāmukho bālo. ^b^putto pitu abbhidā uttamaṅga^eb^nti  attano bālatāya puttopi hutvā pitu uttamaṅgaṃ matthakaṃ ``makasaṃ paharissāmī''ti dvidhā bhindi.  tasmā bālamittato paṇḍitāmittova seyyoti imaṃ gāthaṃ vatvā bodhisatto uṭṭhāya yathākammaṃ gato.  vaḍḍhakissapi ñātakā sarīrakiccaṃ akaṃsu.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0242^ea^ ``evaṃ upāsakā pubbepi `makasaṃ paharissāmā'ti paraṃ paharaṇakamanussā  ahesuṃyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā gāthaṃ  vatvā pakkanto paṇḍitavāṇijo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] makasajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 50
title:
  [] . kapotajātakavaṇṇanā^[] . veḷukajātakavaṇṇanā^[] . makasajātakavaṇṇanā^[] . rohiṇijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^seyyo^eb^ ^a^M1.0266^ea^ ^b^amitto^eb^tīdaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  anāthapiṇḍikaseṭṭhino dāsiṃ ārabbha kathesi. anāthapiṇḍikassa kira ekā rohiṇī nāma dāsī  ahosi. tassā vīhipaharaṇaṭṭhāne āgantvā mahallikā mātā nipajji, taṃ makkhikā parivāretvā  sūciyā vijjhamānā viya khādanti. sā dhītaraṃ āha -- ``amma, makkhikā maṃ  khādanti, etā vārehī''ti. sā ``vāressāmi, ammā''ti musalaṃ ukkhipitvā ``mātu sarīre  makkhikā māretvā vināsaṃ pāpessāmī''ti mātaraṃ musalena paharitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. taṃ  disvā ``mātā me matā''ti rodituṃ ārabhi. taṃ pavattiṃ seṭṭhissa ārocesuṃ. seṭṭhi tassā  sarīrakiccaṃ kāretvā vihāraṃ gantvā sabbaṃ taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. satthā ``na kho,  gahapati, esā `mātu sarīre makkhikā māressāmī'ti idāneva musalena paharitvā mātaraṃ māresi,  pubbepi māresiyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā pituaccayena  seṭṭhiṭṭhānaṃ pāpuṇi. tassāpi rohiṇīyeva nāma dāsī ahosi. sāpi attano vīhipaharaṇaṭṭhānaṃ  āgantvā nipannaṃ mātaraṃ ``makkhikā me, amma, vārehī''ti vuttā evameva musalena paharitvā  mātaraṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā rodituṃ ārabhi. bodhisatto taṃ pavattiṃ ^a^P1.0249^ea^ sutvā  ``amittopi hi imasmiṃ loke paṇḍitova seyyo''ti cintetvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 45^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``seyyo amitto medhāvī, yañce bālānukampako. <br/><br/>[22] passa rohiṇikaṃ jammiṃ, mātaraṃ hantvāna socatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^medhāvī^eb^ti paṇḍito ñāṇī vibhāvī. ^b^yañce bālānukampako^eb^ti ettha  ^b^ya^eb^nti liṅgavipallāso kato, ^b^ce^eb^ti nāmatthe nipāto. yo nāma bālo anukampako,  tato sataguṇena sahassaguṇena ^a^V1.0243^ea^ paṇḍito amitto hontopi seyyoyevāti attho. atha  vā ^b^ya^eb^nti paṭisedhanatthe nipāto, no ce bālānukampakoti attho. ^b^jammi^eb^nti  lāmikaṃ dandhaṃ. ^b^mātaraṃ hantvāna socatī^eb^ti ``makkhikā māressāmī''ti mātaraṃ hantvā  idāni ayaṃ bālā sayameva rodati paridevati. iminā kāraṇena ^a^M1.0267^ea^ imasmiṃ  loke amittopi paṇḍito seyyoti bodhisatto paṇḍitaṃ pasaṃsanto imāya gāthāya dhammaṃ desesi.<br/><br/>[03] satthā ``na kho, gahapati, esā idāneva `makkhikā māressāmī'ti mātaraṃ ghātesi,  pubbepi ghātesiyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā mātāyeva mātā ahosi, dhītāyeva dhītā, mahāseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] rohiṇijātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 51
title:
  [] . veḷukajātakavaṇṇanā^[] . makasajātakavaṇṇanā^[] . rohiṇijātakavaṇṇanā^[] . ārāmadūsakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na ve anatthakusalenā^eb^ti idaṃ satthā aññatarasmiṃ kosalagāmake viharanto  uyyānadūsakaṃ ārabbha kathesi. satthā kira kosalesu cārikaṃ caramāno aññataraṃ gāmakaṃ  sampāpuṇi. tattheko kuṭumbiko tathāgataṃ nimantetvā attano uyyāne nisīdāpetvā buddhappamukhassa  saṅghassa mahādānaṃ datvā ``bhante, yathāruciyā imasmiṃ uyyāne vicarathā''ti āha. bhikkhū  uṭṭhāya uyyānapālaṃ gahetvā uyyāne vicarantā ekaṃ aṅgaṇaṭṭhānaṃ disvā uyyānapālaṃ pucchiṃsu  ``upāsaka, imaṃ uyyānaṃ aññattha sandacchāyaṃ, imasmiṃ pana ṭhāne na koci rukkho vā gaccho vā  atthi, kiṃ nu kho kāraṇa''nti? ``bhante, imassa uyyānassa ropanakāle eko gāmadārako  udakaṃ siñcanto imasmiṃ ṭhāne rukkhapotake ummūlaṃ katvā mūlappamāṇena udakaṃ siñci ^a^P1.0250^ea^.  te rukkhapotakā milāyitvā matā. iminā kāraṇena idaṃ ṭhānaṃ aṅgaṇaṃ jāta''nti.  bhikkhū satthāraṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ ārocesuṃ. satthā ``na, bhikkhave, so gāmadārako  idāneva ārāmadūsako, pubbepi ārāmadūsakoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasiyaṃ nakkhattaṃ ghosayiṃsu.  nakkhattabherisaddasavanakālato paṭṭhāya sakalanagaravāsino nakkhattanissitakā hutvā vicaranti.  tadā rañño uyyāne bahū makkaṭā vasanti. uyyānapālo cintesi ``nagare nakkhattaṃ ghuṭṭhaṃ, ime  vānare `udakaṃ siñcathā'ti vatvā ahaṃ nakkhattaṃ kīḷissāmī''ti jeṭṭhakavānaraṃ upasaṅkamitvā  ^a^V1.0244^ea^ ^a^M1.0268^ea^ ``samma vānarajeṭṭhaka, imaṃ uyyānaṃ tumhākampi bahūpakāraṃ, tumhe  ettha pupphaphalapallavāni khādatha, nagare nakkhattaṃ ghuṭṭhaṃ, ahaṃ nakkhattaṃ kīḷissāmi. yāvāhaṃ  āgacchāmi, tāva imasmiṃ uyyāne rukkhapotakesu udakaṃ siñcituṃ sakkhissathā''ti pucchi.  ``sādhu, siñcissāmī''ti. ``tena hi appamattā hothā''ti udakasiñcanatthāya tesaṃ cammakuṭe  ca dārukuṭe ca datvā gato. vānarā cammakuṭe ceva dārukuṭe ca gahetvā rukkhapotakesu udakaṃ  siñcanti. atha ne vānarajeṭṭhako evamāha ``bhonto vānarā, udakaṃ nāma rakkhitabbaṃ, tumhe  rukkhapotakesu udakaṃ siñcantā uppāṭetvā uppāṭetvā mūlaṃ oloketvā gambhīragatesu mūlesu bahuṃ  udakaṃ siñcatha, agambhīragatesu appaṃ, pacchā amhākaṃ udakaṃ dullabhaṃ bhavissatī''ti. te  ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tathā akaṃsu.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye eko paṇḍitapuriso rājuyyāne te vānare tathā karonte disvā evamāha  ``bhonto vānarā, kasmā tumhe rukkhapotake uppāṭetvā uppāṭetvā mūlappamāṇena udakaṃ  siñcathā''ti? te ``evaṃ no vānarajeṭṭhako ovadatī''ti āhaṃsu. so taṃ vacanaṃ sutvā ``aho  vata bho bālā apaṇḍitā, `atthaṃ karissāmā'ti anatthameva karontī''ti cintetvā imaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[40] 46^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^P1.0251^ea^ ve anatthakusalena, atthacariyā sukhāvahā. <br/><br/>[22] hāpeti atthaṃ dummedho, kapi ārāmiko yathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ve^eb^ti nipātamattaṃ. ^b^anatthakusalenā^eb^ti anatthe anāyatane kusalena, atthe  āyatane kāraṇe akusalena vāti attho. ^b^atthacariyā^eb^ti vuḍḍhikiriyā.  ^b^sukhāvahā^eb^ti evarūpena anatthakusalena kāyikacetasikasukhasaṅkhātassa atthassa cariyā na  sukhāvahā, na sakkā āvahitunti attho. kiṃkāraṇā? ekanteneva hi ^b^hāpeti atthaṃ  dummedho^eb^ti, bālapuggalo ``atthaṃ karissāmī''ti atthaṃ hāpetvā anatthameva karoti. ^b^kapi  ārāmiko yathā^eb^ti yathā ārāme niyutto ārāmarakkhanako makkaṭo ``atthaṃ karissāmī''ti  anatthameva karoti, evaṃ yo koci anatthakusalo, tena na sakkā atthacariyaṃ āvahituṃ, so  ekaṃsena atthaṃ hāpetiyevāti. evaṃ so paṇḍito puriso imāya ^a^M1.0269^ea^ gāthāya  vānarajeṭṭhakaṃ garahitvā attano parisaṃ ādāya uyyānā nikkhami.<br/><br/>[03] satthāpi ^a^V1.0245^ea^ ``na, bhikkhave, esa gāmadārako idāneva ārāmadūsako, pubbepi  ārāmadūsakoyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā vānarajeṭṭhako ārāmadūsakagāmadārako ahosi, paṇḍitapuriso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ārāmadūsakajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 52
title:
  [] . makasajātakavaṇṇanā^[] . rohiṇijātakavaṇṇanā^[] . ārāmadūsakajātakavaṇṇanā^[] . vāruṇidūsakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na ve anatthakusalenā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto vāruṇidūsakaṃ ārabbha kathesi.  anāthapiṇḍikassa kira sahāyo eko vāruṇivāṇijo tikhiṇaṃ vāruṇiṃ yojetvā  hiraññasuvaṇṇādīni gahetvā vikkiṇanto mahājane sannipatite ``tāta, tvaṃ mūlaṃ gahetvā vāruṇiṃ  dehī''ti antevāsikaṃ āṇāpetvā sayaṃ nhāyituṃ agamāsi. antevāsiko mahājanassa vāruṇiṃ  dento manusse antarantarā loṇasakkharā āharāpetvā khādante disvā ``ayaṃ surā aloṇikā  bhavissati, loṇamettha pakkhipissāmī''ti surācāṭiyaṃ nāḷimattaṃ loṇaṃ pakkhipitvā tesaṃ suraṃ  adāsi. te mukhaṃ pūretvā pūretvā chaḍḍetvā ``kiṃ te kata''nti pucchiṃsu. ``tumhe suraṃ  pivitvā loṇaṃ āharāpente disvā loṇena yojesi''nti. ``evarūpaṃ nāma manāpaṃ vāruṇiṃ  nāsesi bālā''ti taṃ garahitvā uṭṭhāyuṭṭhāya pakkantā. vāruṇivāṇijo āgantvā ekampi adisvā  ^a^P1.0252^ea^ ``vāruṇipāyakā kahaṃ gatā''ti pucchi, so tamatthaṃ ārocesi. atha naṃ  ācariyo ``bāla, evarūpā nāma te surā nāsitā''ti garahitvā imaṃ kāraṇaṃ anāthapiṇḍikassa  ārocesi. anāthapiṇḍiko ``atthidāni me idaṃ kathāpābhata''nti jetavanaṃ gantvā satthāraṃ  vanditvā etamatthaṃ ārocesi. satthā ``na esa, gahapati, idāneva vāruṇidūsako, pubbepi  vāruṇidūsakoyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M1.0270^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ seṭṭhi  ahosi. taṃ upanissāya eko vāruṇivāṇijo jīvati. so tikhiṇaṃ suraṃ yojetvā ``imaṃ  vikkiṇāhī''ti antevāsikaṃ vatvā nhāyituṃ gato. antevāsiko tasmiṃ gatamatteyeva surāya loṇaṃ  pakkhipitvā imināva nayena suraṃ vināsesi. athassa ācariyo āgantvā taṃ kāraṇaṃ ñatvā  seṭṭhissa ārocesi. seṭṭhi ``anatthakusalā nāma bālā `atthaṃ karissāmā'ti anatthameva  karontī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 47^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^V1.0246^ea^ ve anatthakusalena, atthacariyā sukhāvahā. <br/><br/>[22] hāpeti atthaṃ dummedho, koṇḍañño vāruṇiṃ yathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^koṇḍañño vāruṇiṃ yathā^eb^ti yathā ayaṃ koṇḍaññanāmako antevāsiko ``atthaṃ  karissāmī''ti loṇaṃ pakkhipitvā vāruṇiṃ hāpesi parihāpesi vināsesi, evaṃ sabbopi  anatthakusalo atthaṃ hāpetīti bodhisatto imāya gāthāya dhammaṃ desesi.<br/><br/>[03] satthāpi ``na esa gahapati idāneva vāruṇidūsako, pubbepi vāruṇidūsakoyevā''ti vatvā  anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā vāruṇidūsako idānipi vāruṇidūsakova  ahosi, bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vāruṇidūsakajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 53
title:
  [] . rohiṇijātakavaṇṇanā^[] . ārāmadūsakajātakavaṇṇanā^[] . vāruṇidūsakajātakavaṇṇanā^[] . vedabbajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^anupāyena yo attha^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi.  tañhi bhikkhuṃ satthā ``na tvaṃ bhikkhu idāneva dubbaco, pubbepi dubbacoyeva, teneva ^a^P1.0253^ea^  ca kāraṇena paṇḍitānaṃ vacanaṃ akatvā tiṇhena asinā dvidhā katvā chinno hutvā magge  nipatittha, tañca ekakaṃ nissāya purisasahassaṃ jīvitakkhayaṃ patta''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente ekasmiṃ gāmake aññataro brāhmaṇo vedabbaṃ nāma  mantaṃ jānāti. so kira manto anaggho ^a^M1.0271^ea^ mahāraho, nakkhattayoge laddhe taṃ  mantaṃ parivattetvā ākāse ullokite ākāsato sattaratanavassaṃ vassati. tadā bodhisatto tassa  brāhmaṇassa santike sippaṃ uggaṇhāti. athekadivasaṃ brāhmaṇo bodhisattaṃ ādāya kenacideva  karaṇīyena attano gāmā nikkhamitvā cetaraṭṭhaṃ agamāsi, antarāmagge ca ekasmiṃ araññaṭṭhāne  pañcasatā pesanakacorā nāma panthaghātaṃ karonti. te bodhisattañca vedabbabrāhmaṇañca gaṇhiṃsu.  kasmā panete ``pesanakacorā''ti vuccanti? te kira dve jane gahetvā ekaṃ dhanāharaṇatthāya  pesenti, tasmā ``pesanakacorā''tveva vuccanti. tepi ca pitāputte gahetvā pitaraṃ ``tvaṃ amhākaṃ  dhanaṃ āharitvā puttaṃ gahetvā yāhī''ti vadanti. etenupāyena ^a^V1.0247^ea^ mātudhītaro gahetvā  mātaraṃ vissajjenti, jeṭṭhakaniṭṭhe gahetvā jeṭṭhabhātikaṃ vissajjenti, ācariyantevāsike gahetvā  antevāsikaṃ vissajjenti. te tasmiṃ kāle vedabbabrāhmaṇaṃ gahetvā bodhisattaṃ vissajjesuṃ. <br/><br/>[01] bodhisatto ācariyaṃ vanditvā ``ahaṃ ekāhadvīhaccayena āgamissāmi, tumhe mā  bhāyittha, apica kho pana mama vacanaṃ karotha, ajja dhanavassāpanakanakkhattayogo bhavissati, mā  kho tumhe dukkhaṃ asahantā mantaṃ parivattetvā dhanaṃ vassāpayittha. sace vassāpessatha, tumhe ca  vināsaṃ pāpuṇissatha, ime ca pañcasatā corā''ti evaṃ ācariyaṃ ovaditvā dhanatthāya agamāsi.  corāpi sūriye atthaṅgate brāhmaṇaṃ bandhitvā nipajjāpesuṃ. taṅkhaṇaññeva pācīnalokadhātuto  paripuṇṇacandamaṇḍalaṃ uṭṭhahi. brāhmaṇo nakkhattaṃ olokento ``dhanavassāpanakanakkhattayogo  ^a^P1.0254^ea^ laddho, kiṃ me dukkhena anubhūtena, mantaṃ parivattetvā ratanavassaṃ vassāpetvā  corānaṃ dhanaṃ datvā yathāsukhaṃ gamissāmī''ti cintetvā core āmantesi ``bhonto corā, tumhe  maṃ kimatthāya gaṇhathā''ti? ``dhanatthāya, ayyā''ti. ``sace vo, dhanena attho, khippaṃ maṃ  bandhanā mocetvā sīsaṃ nhāpetvā ahatavatthāni acchādetvā gandhehi vilimpāpetvā pupphāni  pilandhāpetvā ṭhapethā''ti. ``corā tassa kathaṃ sutvā tathā akaṃsu''.<br/><br/>[03] brāhmaṇo ^a^M1.0272^ea^ nakkhattayogaṃ ñatvā mantaṃ parivattetvā ākāsaṃ ullokesi,  tāvadeva ākāsato ratanāni patiṃsu. corā taṃ dhanaṃ saṅkaḍḍhitvā uttarāsaṅgesu bhaṇḍikaṃ katvā  pāyiṃsu. brāhmaṇopi tesaṃ pacchatova agamāsi. atha te core aññe pañcasatā corā gaṇhiṃsu.  ``kimatthaṃ amhe gaṇhathā''ti ca vuttā ``dhanatthāyā''ti āhaṃsu. ``yadi vo dhanena attho,  etaṃ brāhmaṇaṃ gaṇhatha, eso ākāsaṃ ulloketvā dhanaṃ vassāpesi, amhākampetaṃ eteneva dinna''nti.  corā core vissajjetvā ``amhākampi dhanaṃ dehī''ti brāhmaṇaṃ gaṇhiṃsu. brāhmaṇo ``ahaṃ tumhākaṃ  dhanaṃ dadeyyaṃ, dhanavassāpanakanakkhattayogo pana ito saṃvaccharamatthake bhavissati. yadi vo  dhanenattho, adhivāsetha, tadā dhanavassaṃ vassāpessāmī''ti āha. corā kujjhitvā ``ambho,  duṭṭhabrāhmaṇa, aññesaṃ idāneva dhanaṃ vassāpetvā amhe aññaṃ saṃvaccharaṃ adhivāsāpesī''ti tiṇhena  asinā brāhmaṇaṃ dvidhā chinditvā magge chaḍḍetvā vegena anubandhitvā tehi corehi saddhiṃ yujjhitvā  te sabbepi māretvā dhanaṃ ādāya puna dve koṭṭhāsā hutvā aññamaññaṃ yujjhitvā aḍḍhateyyāni  purisasatāni ghātetvā etena upāyena yāva dve janā avasiṭṭhā ahesuṃ, tāva aññamaññaṃ ghātayiṃsu.  evaṃ taṃ purisasahassaṃ vināsaṃ pattaṃ.<br/><br/>[03] te ^a^V1.0248^ea^ pana dve janā upāyena taṃ dhanaṃ āharitvā ekasmiṃ gāmasamīpe gahanaṭṭhāne  dhanaṃ paṭicchādetvā eko khaggaṃ gahetvā ^a^P1.0255^ea^ rakkhanto nisīdi, eko taṇḍule  gahetvā bhattaṃ pacāpetuṃ gāmaṃ pāvisi. lobho ca nāmesa vināsamūlamevāti dhanasantike nisinno  cintesi ``tasmiṃ āgate idaṃ dhanaṃ dve koṭṭhāsā bhavissanti, yaṃnūnāhaṃ taṃ āgatamattameva khaggena  paharitvā ghāteyya''nti. so khaggaṃ sannayhitvā tassa āgamanaṃ olokento nisīdi. itaropi  cintesi ``taṃ dhanaṃ dve koṭṭhāsā bhavissanti, yaṃnūnāhaṃ bhatte visaṃ pakkhipitvā taṃ purisaṃ bhojetvā  jīvitakkhayaṃ pāpetvā ekakova dhanaṃ gaṇheyya''nti. so niṭṭhite bhatte sayaṃ bhuñjitvā sesake visaṃ  pakkhipitvā taṃ ādāya tattha agamāsi. taṃ bhattaṃ otāretvā ṭhitamattameva itaro khaggena dvidhā  chinditvā taṃ paṭicchannaṭṭhāne chaḍḍetvā tañca bhattaṃ bhuñjitvā sayampi tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.  evañca taṃ dhanaṃ nissāya sabbeva vināsaṃ pāpuṇiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisattopi ^a^M1.0273^ea^ kho ekāhadvīhaccayena dhanaṃ ādāya āgato tasmiṃ ṭhāne  ācariyaṃ adisvā vippakiṇṇaṃ pana dhanaṃ disvā ``ācariyena mama vacanaṃ akatvā dhanaṃ vassāpitaṃ  bhavissati, sabbehi vināsaṃ pattehi bhavitabba''nti mahāmaggena pāyāsi. gacchanto ācariyaṃ  mahāmagge dvidhā chinnaṃ disvā ``mama vacanaṃ akatvā mato''ti dārūni uddharitvā citakaṃ katvā  ācariyaṃ jhāpetvā vanapupphehi pūjetvā purato gacchanto jīvitakkhayaṃ patte pañcasate, purato  aḍḍhateyyasateti anukkamena avasāne dve jane jīvitakkhayaṃ patte disvā cintesi ``imaṃ dvīhi  ūnaṃ purisasahassaṃ vināsaṃ pattaṃ, aññehi dvīhi corehi bhavitabbaṃ, tepi santhambhituṃ na  sakkhissanti, kahaṃ nu kho te gatā''ti gacchanto tesaṃ dhanaṃ ādāya gahanaṭṭhānaṃ paviṭṭhamaggaṃ disvā  gacchanto bhaṇḍikabaddhassa dhanassa rāsiṃ disvā ekaṃ bhattapātiṃ avattharitvā mataṃ addasa. tato  ``idaṃ nāma tehi kataṃ bhavissatī''ti sabbaṃ ñatvā ``kahaṃ nu kho so puriso''ti vicinanto  tampi paṭicchannaṭṭhāne apaviddhaṃ disvā ``amhākaṃ ^a^P1.0256^ea^ ācariyo mama vacanaṃ akatvā  attano dubbacabhāvena attanāpi vināsaṃ patto, aparampi tena purisasahassaṃ vināsitaṃ, anupāyena  vata akāraṇena attano vuḍḍhiṃ patthayamānā amhākaṃ ācariyo viya mahāvināsameva  pāpuṇissantī''ti cintetvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 48^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anupāyena yo atthaṃ, icchati so vihaññati. <br/><br/>[22] cetā haniṃsu vedabbaṃ, sabbe te byasanamajjhagū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0249^ea^ ^b^so vihaññatī^eb^ti so anupāyena ``attano atthaṃ vuḍḍhiṃ sukhaṃ  icchāmī''ti akāle vāyāmaṃ karonto puggalo vihaññati kilamati mahāvināsaṃ pāpuṇāti.  ^b^cetā^eb^ti cetaraṭṭhavāsino corā. ^b^haniṃsu vedabba^eb^nti vedabbamantavasena ``vedabbo''ti  laddhanāmaṃ brāhmaṇaṃ haniṃsu. ^b^sabbe te byasanamajjhagū^eb^ti tepi ca anavasesā aññamaññaṃ  ghātayamānā byasanaṃ adhigacchiṃsu paṭilabhiṃsūti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto ``yathā amhākaṃ ācariyo anupāyena aṭṭhāne parakkamaṃ karonto dhanaṃ  vassāpetvā attanāpi jīvitakkhayaṃ patto, aññesañca ^a^M1.0274^ea^ vināsapaccayo jāto,  evameva yo aññopi anupāyena attano atthaṃ icchanto vāyāmaṃ karissati, sabbo so attanā ca  vinassissati, paresañca vināsapaccayo bhavissatī''ti vanaṃ unnādento devatāsu sādhukāraṃ  dadamānāsu imāya gāthāya dhammaṃ desetvā taṃ dhanaṃ upāyena attano gehaṃ āharitvā dānādīni  puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā jīvitapariyosāne saggapathaṃ pūrayamāno agamāsi. <br/><br/>[01] satthāpi ``na tvaṃ bhikkhu idāneva dubbaco, pubbepi dubbacova, dubbacattā pana  mahāvināsaṃ patto''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā vedabbabrāhmaṇo dubbacabhikkhu ahosi, antevāsiko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vedabbajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 54
title:
  [] . ārāmadūsakajātakavaṇṇanā^[] . vāruṇidūsakajātakavaṇṇanā^[] . vedabbajātakavaṇṇanā^[] . nakkhattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nakkhattaṃ^eb^ ^a^P1.0257^ea^ ^b^patimānenta^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  aññataraṃ ājīvakaṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kirekaṃ kuladhītaraṃ janapade eko kulaputto  attano puttassa vāretvā ``asukadivase nāma gaṇhissāmī''ti divasaṃ ṭhapetvā tasmiṃ divase  sampatte attano kulūpakaṃ ājīvakaṃ pucchi ``bhante, ajja mayaṃ ekaṃ maṅgalaṃ karissāma, sobhanaṃ nu  kho nakkhatta''nti. so ``ayaṃ maṃ paṭhamaṃ apucchitvāva divasaṃ ṭhapetvā idāni paṭipucchati,  hotu, sikkhāpessāmi na''nti kujjhitvā ``ajja asobhanaṃ nakkhattaṃ, mā ajja maṅgalaṃ karittha,  sace karissatha, mahāvināso bhavissatī''ti āha. tasmiṃ kule manussā tassa saddahitvā taṃ  divasaṃ na gacchiṃsu. nagaravāsino sabbaṃ maṅgalakiriyaṃ katvā tesaṃ anāgamanaṃ disvā ``tehi  ajja divaso ṭhapito, no ^a^V1.0250^ea^ ca kho āgatā, amhākampi bahu vayakammaṃ kataṃ, kiṃ no  tehi, amhākaṃ dhītaraṃ aññassa dassāmā''ti yathākateneva maṅgalena dhītaraṃ aññassa kulassa adaṃsu.<br/><br/>[03] itare punadivase āgantvā ``detha no dārika''nti āhaṃsu. atha ne sāvatthivāsino  ``janapadavāsino nāma tumhe gahapatikā pāpamanussā divasaṃ ṭhapetvā avaññāya na āgatā,  āgatamaggeneva paṭigacchatha ^a^M1.0275^ea^, amhehi aññesaṃ dārikā dinnā''ti paribhāsiṃsu.  te tehi saddhiṃ kalahaṃ katvā dārikaṃ alabhitvā yathāgatamaggeneva gatā. tenapi ājīvakena tesaṃ  manussānaṃ maṅgalantarāyassa katabhāvo bhikkhūnaṃ antare pākaṭo jāto. te bhikkhū dhammasabhāyaṃ  sannipatitā ``āvuso, ājīvakena kulassa maṅgalantarāyo kato''ti kathayamānā nisīdiṃsu.  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchi. te ``imāya  nāmā''ti kathayiṃsu. ``na, bhikkhave, idāneva ājīvako tassa kulassa maṅgalantarāyaṃ karoti,  pubbepi esa tesaṃ kujjhitvā maṅgalantarāyaṃ akāsiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente nagaravāsino janapadavāsīnaṃ dhītaraṃ vāretvā  divasaṃ ṭhapetvā attano kulūpakaṃ ājīvakaṃ pucchiṃsu ``bhante, ajja amhākaṃ ekā maṅgalakiriyā,  sobhanaṃ nu kho nakkhatta''nti. so ``ime attano ruciyā divasaṃ ṭhapetvā idāni maṃ  pucchantī''ti kujjhitvā ``ajja nesaṃ maṅgalantarāyaṃ karissāmī''ti cintetvā ``ajja asobhanaṃ  ^a^P1.0258^ea^ nakkhattaṃ, sace karotha, mahāvināsaṃ pāpuṇissathā''ti āha. te tassa  saddahitvā na gamiṃsu. janapadavāsino tesaṃ anāgamanaṃ ñatvā ``te ajja divasaṃ ṭhapetvāpi na  āgatā, kiṃ no tehi, aññesaṃ dhītaraṃ dassāmā''ti aññesaṃ dhītaraṃ adaṃsu. nagaravāsino  punadivase āgantvā dārikaṃ yāciṃsu. janapadavāsino ``tumhe nagaravāsino nāma chinnahirikā  gahapatikā, divasaṃ ṭhapetvā dārikaṃ na gaṇhittha, mayaṃ tumhākaṃ anāgamanabhāvena aññesaṃ adamhā''ti.  mayaṃ ājīvakaṃ paṭipucchitvā ```nakkhattaṃ na sobhana'nti nāgatā, detha no dārika''nti.  ``amhehi tumhākaṃ anāgamanabhāvena aññesaṃ dinnā, idāni dinnadārikaṃ kathaṃ puna ānessāmā''ti.<br/><br/>[03] evaṃ tesu aññamaññaṃ kalahaṃ karontesu eko nagaravāsī paṇḍitapuriso ekena kammena  janapadaṃ gato tesaṃ nagaravāsīnaṃ ``mayaṃ ājīvakaṃ pucchitvā nakkhattassa asobhanabhāvena  nāgatā''ti kathentānaṃ sutvā ``nakkhattena ko attho, nanu dārikāya laddhabhāvova nakkhatta''nti  vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 49^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nakkhattaṃ ^a^V1.0251^ea^ ^a^M1.0276^ea^ patimānentaṃ, attho bālaṃ upaccagā. <br/><br/>[22] attho atthassa nakkhattaṃ, kiṃ karissanti tārakā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^patimānenta^eb^nti olokentaṃ, ``idāni nakkhattaṃ bhavissati, idāni nakkhattaṃ  bhavissatī''ti āgamayamānaṃ. ^b^attho bālaṃ upaccagā^eb^ti etaṃ nagaravāsikaṃ bālaṃ  dārikāpaṭilābhasaṅkhāto attho atikkanto. ^b^attho atthassa nakkhatta^eb^nti yaṃ atthaṃ  pariyesanto carati, so paṭiladdho atthova atthassa nakkhattaṃ nāma. ^b^kiṃ karissanti  tārakā^eb^ti itare pana ākāse tārakā kiṃ karissanti, kataraṃ atthaṃ sādhessantīti attho.  nagaravāsino kalahaṃ katvā dārikaṃ alabhitvāva agamaṃsu.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, esa ājīvako idāneva kulassa maṅgalantarāyaṃ karoti, pubbepi  akāsiyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  ājīvako etarahi ^a^P1.0259^ea^ ājīvakova ahosi, tānipi kulāni etarahi  kulāniyeva, gāthaṃ vatvā ṭhito paṇḍitapuriso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] nakkhattajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 55
title:
  [] . vāruṇidūsakajātakavaṇṇanā^[] . vedabbajātakavaṇṇanā^[] . nakkhattajātakavaṇṇanā^[] . dummedhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dummedhāna^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto lokatthacariyaṃ ārabbha kathesi. sā  dvādasakanipāte ^b^mahākaṇhajātake^eb^ (jā0 1.12.61 ādayo) āvi bhavissati.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa rañño aggamahesiyā kucchimhi  paṭisandhiṃ gaṇhi. tassa mātukucchito nikkhantassa nāmaggahaṇadivase ``brahmadattakumāro''ti  nāmaṃ akaṃsu. so soḷasavassuddesiko hutvā takkasilāyaṃ sippaṃ uggaṇhitvā tiṇṇaṃ vedānaṃ  ^a^M1.0277^ea^ pāraṃ gantvā aṭṭhārasannaṃ vijjaṭṭhānānaṃ nipphattiṃ pāpuṇi, athassa pitā oparajjaṃ  adāsi. tasmiṃ samaye bārāṇasivāsino devatāmaṅgalikā honti, devatā namassanti, bahū  ajeḷakakukkuṭabhūkarādayo vadhitvā nānappakārehi pupphagandhehi ceva maṃsalohitehi ca balikammaṃ  karonti. bodhisatto cintesi ``idāni sattā devatāmaṅgalikā, bahuṃ pāṇavadhaṃ karonti,  mahājano yebhuyyena adhammasmiṃyeva niviṭṭho, ahaṃ pitu accayena rajjaṃ ^a^V1.0252^ea^ labhitvā  ekampi akilametvā upāyeneva pāṇavadhaṃ kātuṃ na dassāmī''ti. so ekadivasaṃ rathaṃ abhiruyha  nagarā nikkhanto addasa ekasmiṃ mahante vaṭarukkhe mahājanaṃ sannipatitaṃ, tasmiṃ rukkhe  nibbattadevatāya santike puttadhītuyasadhanādīsu yaṃ yaṃ icchati, taṃ taṃ patthentaṃ. so taṃ disvā  rathā oruyha taṃ rukkhaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphehi pūjetvā udakena abhisekaṃ katvā rukkhaṃ  padakkhiṇaṃ katvā devatāmaṅgaliko viya hutvā devataṃ namassitvā rathaṃ abhiruyha nagaraṃ pāvisi.  tato paṭṭhāya imināva niyāmena antarantare tattha gantvā devatāmaṅgaliko ^a^P1.0260^ea^ viya  pūjaṃ karoti.<br/><br/>[03] so aparena samayena pitu accayena rajje patiṭṭhāya catasso agatiyo vajjetvā dasa  rājadhamme akopento dhammena rajjaṃ kārento cintesi ``mayhaṃ manoratho matthakaṃ patto, rajje  patiṭṭhitomhi. yaṃ panāhaṃ pubbe ekaṃ atthaṃ cintayiṃ, idāni taṃ matthakaṃ pāpessāmī''ti amacce ca  brāhmaṇagahapatikādayo ca sannipātāpetvā āmantesi ``jānātha bho mayā kena kāraṇena rajjaṃ  patta''nti? ``na jānāma, devā''ti. ``api vohaṃ asukaṃ nāma vaṭarukkhaṃ gandhādīhi pūjetvā  añjaliṃ paggahetvā namassamāno diṭṭhapubbo''ti. ``āma, devā''ti. tadāhaṃ patthanaṃ akāsiṃ  ``sace rajjaṃ pāpuṇissāmi, balikammaṃ te karissāmī''ti. ``tassā me devatāya ānubhāvena  idaṃ rajjaṃ laddhaṃ, idānissā balikammaṃ karissāmi, tumhe papañcaṃ akatvā khippaṃ devatāya  balikammaṃ sajjethā''ti. ``kiṃ kiṃ gaṇhāma, devā''ti? bho ahaṃ devatāya āyācamāno ``ye  mayhaṃ rajje pāṇātipātādīni pañca dussīlakammāni dasa akusalakammapathe samādāya vattissanti,  te ghātetvā antavaṭṭimaṃsalohitādīhi balikammaṃ karissāmī''ti āyāciṃ. tasmā tumhe evaṃ bheriṃ  carāpetha ``amhākaṃ rājā uparājakāleyeva evaṃ āyāci `sacāhaṃ rajjaṃ pāpuṇissāmi, ye ^a^M1.0278^ea^  me rajje dussīlā bhavissanti, te sabbe ghātetvā balikammaṃ karissāmī'ti, so  idāni pañcavidhaṃ dussīlakammaṃ dasavidhaṃ akusalakammapathaṃ samādāya vattamānānaṃ dussīlānaṃ sahassaṃ  ghātetvā tesaṃ hadayamaṃsādīni gāhāpetvā devatāya balikammaṃ kātukāmo, evaṃ nagaravāsino  jānantū''ti. evañca pana vatvā ``yedāni ito paṭṭhāya dussīlakamme vattissanti, tesaṃ sahassaṃ  ghātetvā yaññaṃ yajitvā āyācanato muccissāmī''ti etamatthaṃ pakāsento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 50^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dummedhānaṃ sahassena, yañño me upayācito. <br/><br/>[22] idāni khohaṃ yajissāmi, bahu adhammiko jano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0253^ea^ ^a^P1.0261^ea^ ^b^dummedhānaṃ sahassenā^eb^ti ``idaṃ kammaṃ kātuṃ  vaṭṭati, idaṃ na vaṭṭatī''ti ajānanabhāvena, dasasu vā pana akusalakammapathesu samādāya  vattanabhāvena duṭṭhā medhā etesanti dummedhā, tesaṃ dummedhānaṃ nippaññānaṃ bālapuggalānaṃ gaṇitvā  gahitena sahassena. ^b^yañño me upayācito^eb^ti mayā devataṃ upasaṅkamitvā ``evaṃ  yajissāmī''ti yañño yācito. ^b^idāni khohaṃ yajissāmī^eb^ti so ahaṃ iminā  āyācanena rajjassa paṭiladdhattā idāni yajissāmi. kiṃkāraṇā? idāni hi ^b^bahu  adhammiko jano,^eb^ tasmā idāneva naṃ gahetvā balikammaṃ karissāmīti.<br/><br/>[03] amaccā bodhisattassa vacanaṃ sutvā ``sādhu, devā''ti dvādasayojanike bārāṇasinagare bheriṃ  carāpesuṃ. bheriyā āṇaṃ sutvā ekampi dussīlakammaṃ samādāya ṭhito ekapurisopi nāhosi.  iti yāva bodhisatto rajjaṃ kāresi, tāva ekapuggalopi pañcasu dasasu vā dussīlakammesu ekampi  kammaṃ karonto na paññāyittha. evaṃ bodhisatto ekapuggalampi akilamento sakalaraṭṭhavāsino  sīlaṃ rakkhāpetvā sayampi dānādīni puññāni katvā jīvitapariyosāne attano parisaṃ ādāya  devanagaraṃ pūrento agamāsi.<br/><br/>[03] satthāpi ``na, bhikkhave, tathāgato idāneva lokassa atthaṃ carati, pubbepi cariyevā''ti  imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ ^a^M1.0279^ea^ samodhānesi --  ``tadāparisā buddhaparisā ahesuṃ, bārāṇasirājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dummedhajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] atthakāmavaggo pañcamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] losakatissakapota, veḷukaṃ makasampi ca. <br/><br/>[27] rohiṇī ārāmadūsaṃ, vāruṇīdūsavedabbaṃ. <br/><br/>[22] nakkhattaṃ dummedhaṃ dasāti.. <br/><br/>[06] paṭhamo paṇṇāsako. 


volume: 111
item: 56
title: [] . vedabbajātakavaṇṇanā^[] . nakkhattajātakavaṇṇanā^āsīsavaggo^[] . mahāsīlavajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^āsīsetheva^eb^ ^a^V1.0254^ea^ ^b^puriso^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ossaṭṭhavīriyaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu  ossaṭṭhavīriyosī''ti pucchi. ``āma, bhante''ti ^a^P1.0262^ea^ ca vutte ``kasmā tvaṃ  bhikkhu evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā vīriyaṃ ossaji, pubbe paṇḍitā rajjā  parihāyitvāpi attano vīriye ṭhatvāva naṭṭhampi yasaṃ puna uppādayiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto rañño aggamahesiyā kucchimhi  nibbatto. tassa nāmaggahaṇadivase ``sīlavakumāro''ti nāmaṃ akaṃsu. so  soḷasavassuddesikova sabbasippesu nipphattiṃ patvā aparabhāge pitu accayena rajje patiṭṭhito  mahāsīlavarājā nāma ahosi dhammiko dhammarājā. so nagarassa catūsu dvāresu catasso, majjhe  ekaṃ, nivesanadvāre ekanti niccaṃ cha dānasālāyo kārāpetvā kapaṇaddhikānaṃ dānaṃ deti, sīlaṃ  rakkhati, uposathakammaṃ karoti, khantimettānuddayasampanno aṅke nisinnaṃ puttaṃ paritosayamāno  ^a^M1.0280^ea^ viya sabbasatte paritosayamāno dhammena rajjaṃ kāreti. tasseko amacco  antepure padubbhitvā aparabhāge pākaṭo jāto. amaccā rañño ārocesuṃ. rājā pariggaṇhanto  attanā paccakkhato ñatvā taṃ amaccaṃ pakkosāpetvā ``andhabāla ayuttaṃ te kataṃ, na tvaṃ mama vijite  vasituṃ arahasi, attano dhanañca puttadāre ca gahetvā aññattha yāhī''ti raṭṭhā pabbājesi. so  nikkhamitvā kāsiraṭṭhaṃ atikkamma kosalajanapadaṃ gantvā kosalarājānaṃ upaṭṭhahanto anukkamena rañño  abbhantariko vissāsiko jāto.<br/><br/>[03] so ekadivasaṃ kosalarājānaṃ āha -- ``deva bārāṇasirajjaṃ nāma  nimmakkhikamadhupaṭalasadisaṃ, rājā atimuduko, appeneva balavāhanena sakkā bārāṇasirajjaṃ  gaṇhitu''nti. rājā tassa vacanaṃ sutvā ``bārāṇasirajjaṃ nāma mahā, ayañca `appeneva  balavāhanena sakkā bārāṇasirajjaṃ gaṇhitu'nti āha, kiṃ nu kho pana payuttakacoro siyā''ti  ^a^V1.0255^ea^ cintetvā ``payuttakosi maññe''ti āha. ``nāhaṃ, deva, payuttako, saccameva  vadāmi. sace me na saddahatha, manusse pesetvā paccantagāmaṃ hanāpetha, te manusse gahetvā attano  santikaṃ nīte dhanaṃ datvā vissajjessatī''ti. rājā ``ayaṃ ativiya sūro hutvā vadati,  vīmaṃsissāmi tāvā''ti ^a^P1.0263^ea^ attano purise pesetvā paccantagāmaṃ hanāpesi.  manussā te core gahetvā bārāṇasirañño dassesuṃ. rājā te disvā ``tātā, kasmā gāmaṃ  hanathā''ti pucchi. ``jīvituṃ asakkontā, devā''ti vutte rājā ``atha kasmā mama santikaṃ  nāgamittha, itodāni paṭṭhāya evarūpaṃ kammaṃ mā karitthā''ti tesaṃ dhanaṃ datvā vissajjesi. te  gantvā kosalarañño taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. so ettakenāpi gantuṃ avisahanto puna majjhejanapadaṃ  hanāpesi. tepi core rājā tatheva dhanaṃ datvā vissajjesi. so ettakenāpi agantvā puna  pesetvā antaravīthiyaṃ vilumpāpesi, rājā tesampi corānaṃ dhanaṃ datvā vissajjesiyeva. tadā  kosalarājā ``ativiya dhammiko rājā''ti ñatvā ``bārāṇasirajjaṃ gahessāmī''ti balavāhanaṃ  ādāya niyyāsi.<br/><br/>[03] tadā pana bārāṇasirañño mattavāraṇepi abhimukhaṃ āgacchante anivattanadhammā asaniyāpi  sīse patantiyā asantasanasabhāvā sīlavamahārājassa ^a^M1.0281^ea^ ruciyā sati  sakalajambudīpe rajjaṃ gahetuṃ samatthā sahassamattā abhejjavarasūrā mahāyodhā honti. te  ``kosalarājā āgacchatī''ti sutvā rājānaṃ upasaṅkamitvā ``deva, kosalarājā kira  `bārāṇasirajjaṃ gaṇhissāmī'ti āgacchati, gacchāma, naṃ amhākaṃ rajjasīmaṃ anokkantameva pothetvā  gaṇhāmā''ti vadiṃsu. rājā ``tātā, maṃ nissāya aññesaṃ kilamanakiccaṃ natthi, rajjatthiko  rajjaṃ gaṇhātu, māgamitthā''ti nivāresi. kosalarājā rajjasīmaṃ atikkamitvā janapadamajjhaṃ  pāvisi. amaccā punapi rājānaṃ upasaṅkamitvā tatheva vadiṃsu, rājā purimanayeneva nivāresi.  kosalarājā bahinagare ṭhatvā ``rajjaṃ vā detu yuddhaṃ vā''ti sīlavamahārājassa sāsanaṃ pesesi.  rājā taṃ sutvā ``natthi mayā saddhiṃ yuddhaṃ, rajjaṃ gaṇhātū''ti paṭisāsanaṃ pesesi. punapi amaccā  rājānaṃ upasaṅkamitvā ``deva, na mayaṃ kosalarañño nagaraṃ pavisituṃ dema, bahinagareyeva naṃ  pothetvā gaṇhāmā''ti āhaṃsu, rājā purimanayeneva nivāretvā nagaradvārāni vivarāpetvā saddhiṃ  ^a^P1.0264^ea^ amaccasahassena mahātale pallaṅkamajjhe nisīdi.<br/><br/>[03] kosalarājā mahantena balavāhanena bārāṇasiṃ pāvisi. so ekampi paṭisattuṃ apassanto  rañño nivesanadvāraṃ gantvā amaccagaṇaparivuto apārutadvāre nivesane alaṅkatapaṭiyattaṃ ^a^V1.0256^ea^  mahātalaṃ āruyha nisinnaṃ nirāparādhaṃ sīlavamahārājānaṃ saddhiṃ amaccasahassena gaṇhāpetvā  ``gacchatha, imaṃ rājānaṃ saddhiṃ amaccehi pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā āmakasusānaṃ netvā  galappamāṇe āvāṭe khanitvā yathā ekopi hatthaṃ ukkhipituṃ na sakkoti, evaṃ paṃsuṃ pakkhipitvā  nikhanatha, rattiṃ siṅgālā āgantvā etesaṃ kātabbayuttakaṃ karissantī''ti āha. manussā  corarañño āṇaṃ sutvā rājānaṃ saddhiṃ amaccehi pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā nikkhamiṃsu.  tasmimpi kāle sīlavamahārājā corarañño āghātamattampi nākāsi. tesupi amaccesu evaṃ  bandhitvā nīyamānesu ekopi rañño vacanaṃ bhindituṃ samattho nāma nāhosi. evaṃ suvinītā  kirassa parisā. atha te rājapurisā sāmaccaṃ sīlavamahārājānaṃ āmakasusānaṃ netvā galappamāṇe  āvāṭe khanitvā sīlavamahārājānaṃ majjhe ^a^M1.0282^ea^, ubhosu passesu sesāmacceti evaṃ  sabbepi āvāṭesu otāretvā paṃsuṃ ākiritvā ghanaṃ ākoṭetvā agamaṃsu. tadā sīlavamahārājā  amacce āmantetvā ``corarañño upari kopaṃ akatvā mettaṃ eva bhāvetha, tātā''ti ovadi.<br/><br/>[03] atha aḍḍharattasamaye ``manussamaṃsaṃ khādissāmā''ti siṅgālā āgamiṃsu. te disvā  rājā ca amaccā ca ekappahāreneva saddamakaṃsu, siṅgālā bhītā palāyiṃsu. te nivattitvā  olokentā pacchato kassaci anāgamanabhāvaṃ ñatvā puna paccāgamiṃsu. itarepi tatheva saddamakaṃsu.  evaṃ yāvatatiyaṃ palāyitvā puna olokentā tesu ekassapi anāgamanabhāvaṃ ñatvā ``vajjhappattā  ete bhavissantī''ti sūrā hutvā nivattitvā puna tesu saddaṃ karontesupi na palāyiṃsu.  jeṭṭhakasiṅgālo rājānaṃ upagañchi, sesā siṅgālā sesānaṃ amaccānaṃ santikaṃ agamaṃsu.  upāyakusalo ^a^P1.0265^ea^ rājā tassa attano santikaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā ḍaṃsituṃ okāsaṃ  dento viya gīvaṃ ukkhipitvā taṃ gīvāya ḍaṃsamānaṃ hanukaṭṭhikena ākaḍḍhitvā yante pakkhipitvā  viya gāḷhaṃ gaṇhi, nāgabalena raññā hanukaṭṭhikena ākaḍḍhitvā gīvāya gāḷhaṃ gahitasiṅgālo  attānaṃ mocetuṃ asakkonto maraṇabhayatajjito mahāviravaṃ viravi. avasesā siṅgālā tassa taṃ  aṭṭassaraṃ sutvā ``ekena purisena suggahito bhavissatī''ti amacce upasaṅkamituṃ asakkontā  maraṇabhayatajjitā sabbe palāyiṃsu. rañño hanukaṭṭhikena daḷhaṃ katvā gahitasiṅgāle aparāparaṃ  sañcarante paṃsu sithilā ahosi. sopi siṅgālo maraṇabhayabhīto catūhi pādehi rañño  uparibhāge paṃsuṃ apabyūhi, rājā paṃsuno sithilabhāvaṃ ñatvā siṅgālaṃ vissajjetvā nāgabalo  thāmasampanno aparāparaṃ sañcaranto ubho hatthe ukkhipitvā āvāṭamukhavaṭṭiyaṃ olubbha  vātacchinnavalāhako viya nikkhamitvā ṭhito amacce assāsetvā paṃsuṃ viyūhitvā sabbe uddharitvā  amaccaparivuto āmakasusāne aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^V1.0257^ea^ samaye manussā ekaṃ matamanussaṃ āmakasusāne chaḍḍentā dvinnaṃ yakkhānaṃ  sīmantarikāya chaḍḍesuṃ. te yakkhā taṃ matamanussaṃ bhājetuṃ asakkontā ``na mayaṃ imaṃ bhājetuṃ  sakkoma, ayaṃ sīlavarājā dhammiko, esa no bhājetvā dassati, etassa santikaṃ gacchāmā''ti  ^a^M1.0283^ea^ taṃ matamanussaṃ pāde gahetvā ākaḍḍhantā rañño santikaṃ gantvā ``deva, amhākaṃ  imaṃ matakaṃ bhājetvā dehī''ti āhaṃsu. ``bho yakkhā, ahaṃ imaṃ tumhākaṃ bhājetvā dadeyyaṃ,  aparisuddho panamhi, nhāyissāmi tāvā''ti. yakkhā corarañño ṭhapitaṃ vāsitaudakaṃ attano  ānubhāvena āharitvā rañño nhānatthāya adaṃsu. nhatvā ṭhitassa saṃharitvā ṭhapite corarañño  sāṭake āharitvā adaṃsu, te nivāsetvā ṭhitassa catujjātiyagandhasamuggaṃ āharitvā adaṃsu, gandhe  vilimpitvā ṭhitassa suvaṇṇasamugge maṇitālavaṇṭesu ṭhapitāni nānāpupphāni āharitvā adaṃsu.  pupphāni piḷandhitvā ṭhitakāle ``aññaṃ kiṃ karomā''ti pucchiṃsu. rājā attano chātakākāraṃ  ^a^P1.0266^ea^ dassesi, te gantvā corarañño sampāditaṃ nānaggarasabhojanaṃ āharitvā adaṃsu,  rājā nhātānulitto sumaṇḍitappasādhito nānaggarasabhojanaṃ bhuñji. yakkhā corarañño ṭhapitaṃ  vāsitapānīyaṃ suvaṇṇabhiṅkāreneva suvaṇṇasarakenapi saddhiṃ āhariṃsu. athassa pānīyaṃ pivitvā  mukhaṃ vikkhāletvā hatthe dhovitvā ṭhitakāle corarañño sampāditaṃ pañcasugandhikasuparibhāvitaṃ  tambūlaṃ āharitvā adaṃsu. taṃ khāditvā ṭhitakāle ``aññaṃ kiṃ karomā''ti pucchiṃsu. gantvā  corarañño ussīsake nikkhittaṃ maṅgalakhaggaṃ āharathāti. tampi gantvā āhariṃsu. rājā taṃ  khaggaṃ gahetvā taṃ matamanussaṃ ujukaṃ ṭhapāpetvā matthakamajjhe asinā paharitvā dve koṭṭhāse katvā  dvinnaṃ yakkhānaṃ samavibhattameva vibhajitvā adāsi, datvā ca pana khaggaṃ dhovitvā sannayhitvā  aṭṭhāsi. atha te yakkhā manussamaṃsaṃ khāditvā suhitā hutvā tuṭṭhacittā ``aññaṃ te, mahārāja,  kiṃ karomā''ti pucchiṃsu. tena hi tumhe attano ānubhāvena maṃ corarañño sirigabbhe otāretha,  ime ca amacce attano attano gehesu patiṭṭhāpethāti. te ``sādhu devā''ti sampaṭicchitvā tathā  akaṃsu.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye corarājā alaṅkatasirigabbhe sirisayanapiṭṭhe nipanno niddāyati. rājā  tassa pamattassa niddāyantassa khaggatalena udaraṃ pahari. so bhīto pabujjhitvā dīpālokena  sīlavamahārājānaṃ sañjānitvā sayanā uṭṭhāya satiṃ upaṭṭhapetvā ṭhito rājānaṃ āha ``mahārāja,  evarūpāya ^a^M1.0284^ea^ rattiyā gahitārakkhe pihitadvāre bhavane ārakkhamanussehi nirokāse  ṭhāne khaggaṃ sannayhitvā alaṅkatapaṭiyatto kathaṃ nāma tvaṃ imaṃ sayanapiṭṭhaṃ āgatosī''ti. rājā  attano āgamanākāraṃ sabbaṃ vitthārato kathesi. taṃ sutvā corarājā saṃviggamānaso ``mahārāja,  ahaṃ manussabhūtopi samāno tumhākaṃ guṇe na jānāmi, paresaṃ lohitamaṃsakhādakehi ^a^V1.0258^ea^  pana kakkhaḷehi pharusehi yakkhehi tava guṇā ñātā, na dānāhaṃ, narinda ^a^P1.0267^ea^,  evarūpe sīlasampanne tayi dubbhissāmī''ti khaggaṃ ādāya sapathaṃ katvā rājānaṃ khamāpetvā  mahāsayane nipajjāpetvā attanā khuddakamañcake nipajjitvā pabhātāya rattiyā uṭṭhite sūriye bheriṃ  carāpetvā sabbaseniyo ca amaccabrāhmaṇagahapatike ca sannipātāpetvā tesaṃ purato ākāse puṇṇacandaṃ  ukkhipanto viya sīlavarañño guṇe kathetvā parisamajjheyeva puna rājānaṃ khamāpetvā rajjaṃ  paṭicchāpetvā ``mahārāja, ito paṭṭhāya tumhākaṃ uppanno corūpaddavo mayhaṃ bhāro, mayā  gahitārakkhā tumhe rajjaṃ karothā''ti vatvā pesuññakārakassa āṇaṃ kāretvā attano balavāhanaṃ  ādāya sakaraṭṭhameva gato.<br/><br/>[03] sīlavarājāpi kho alaṅkatapaṭiyatto setacchattassa heṭṭhā sarabhapādake kañcanapallaṅke nisinno  attano sampattiṃ oloketvā ``ayañca evarūpā sampatti amaccasahassassa ca jīvitapaṭilābho  mayi vīriyaṃ akaronte na kiñci abhavissa, vīriyabalena panāhaṃ naṭṭhañca imaṃ yasaṃ paṭilabhiṃ,  amaccasahassassa ca jīvitadānaṃ adāsiṃ, āsacchedaṃ vata akatvā vīriyameva kattabbaṃ.  katavīriyassa hi phalaṃ nāma evaṃ samijjhatī''ti cintetvā udānavasena imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 51^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito. <br/><br/>[22] passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^āsīsethevā^eb^ti ``evāhaṃ vīriyaṃ ārabhanto imamhā dukkhā muccissāmī''ti  attano vīriyabalena āsaṃ karotheva. ^b^na nibbindeyya paṇḍito^eb^ti paṇḍito upāyakusalo  yuttaṭṭhāne vīriyaṃ karonto ``ahaṃ imassa vīriyassa phalaṃ na labhissāmī''ti na ukkaṇṭheyya,  āsacchedaṃ kareyyāti attho. ^b^passāmi vohaṃ attāna^eb^nti ettha ^b^vo^eb^ti nipātamattaṃ  ^a^M1.0285^ea^, ahaṃ ajja attānaṃ passāmi. ^b^yathā icchiṃ tathā ahū^eb^ti ahañhi āvāṭe  nikhāto tamhā dukkhā muccitvā puna attano rajjasampattiṃ icchiṃ, so ahaṃ imaṃ sampattiṃ pattaṃ  attānaṃ passāmi. yathevāhaṃ pubbe icchiṃ, tatheva me attā jātoti. evaṃ bodhisatto ``aho  vata bho sīlasampannānaṃ vīriyaphalaṃ nāma samijjhatī''ti imāya gāthāya udānaṃ udānetvā  yāvajīvaṃ puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthāpi ^a^V1.0259^ea^ ^a^P1.0268^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi,  saccapariyosāne ossaṭṭhavīriyo bhikkhu arahatte patiṭṭhāsi. satthā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā paduṭṭhāmacco devadatto ahosi, amaccasahassaṃ buddhaparisā, sīlavamahārājā  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mahāsīlavajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 57
title: [] . nakkhattajātakavaṇṇanā^āsīsavaggo^[] . mahāsīlavajātakavaṇṇanā^[] . cūḷajanakajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^vāyametheva puriso^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ossaṭṭhavīriyamevārabbha kathesi.  tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ ^b^mahājanakajātake^eb^ (jā0 2.22.123 ādayo) āvi bhavissati.  janakarājā pana setacchattassa heṭṭhā nisinno imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 52^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito. <br/><br/>[22] passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^vāyamethevā^eb^ti vāyāmaṃ karotheva. ^b^udakā thalamubbhata^eb^nti udakato  thalamuttiṇṇaṃ thale patiṭṭhitaṃ attānaṃ passāmīti. idhāpi ossaṭṭhavīriyo bhikkhu arahattaṃ patto,  janakarājā sammāsambuddhova ahosīti. <br/><br/>[06] cūḷajanakajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 58
title: āsīsavaggo^[] . mahāsīlavajātakavaṇṇanā^[] . cūḷajanakajātakavaṇṇanā^[] . puṇṇapātijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^tatheva^eb^ ^a^M1.0286^ea^ ^b^puṇṇā pātiyo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  visavāruṇiṃ ārabbha kathesi. ekaṃ samayaṃ sāvatthiyaṃ surādhuttā sannipatitvā mantayiṃsu --  ``surāmūlaṃ no khīṇaṃ, kahaṃ nu kho labhissāmā''ti. atheko kakkhaḷadhutto āha ``mā  cintayittha, attheko upāyo''ti. ``kataro upāyo nāmā''ti? ``anāthapiṇḍiko  aṅgulimuddikā piḷandhitvā maṭṭhasāṭakanivattho rājupaṭṭhānaṃ gacchati, mayaṃ surāpātiyaṃ visaññīkaraṇaṃ  bhesajjaṃ pakkhipitvā āpānaṃ sajjetvā nisīditvā anāthapiṇḍikassa āgamanakāle `ito ehi  mahāseṭṭhī'ti pakkositvā taṃ suraṃ pāyetvā visaññībhūtassa ^a^V1.0260^ea^ aṅgulimuddikā ca sāṭake  ca gahetvā surāmūlaṃ karissāmā''ti. te ``sādhū''ti sampaṭicchitvā tathā katvā seṭṭhissa  āgamanakāle paṭimaggaṃ gantvā ``sāmi, ito tāva āgacchatha ^a^P1.0269^ea^, ayaṃ amhākaṃ  santike atimanāpā surā, thokaṃ pivitvā gacchathā''ti vadiṃsu. sotāpanno ariyasāvako kiṃ  suraṃ pivissati, anatthiko samānopi pana ``ime dhutte pariggaṇhissāmī''ti tesaṃ āpānabhūmiṃ  gantvā tesaṃ kiriyaṃ oloketvā ``ayaṃ surā imehi iminā nāma kāraṇena yojitā''ti ñatvā  ``ito dāni paṭṭhāya ime ito palāpessāmī''ti cintetvā āha -- ``hare duṭṭhadhuttā, tumhe  `surāpātiyaṃ bhesajjaṃ pakkhipitvā āgatāgate pāyetvā visaññī katvā vilumpissāmā'ti  āpānamaṇḍalaṃ sajjetvā nisinnā kevalaṃ imaṃ suraṃ vaṇṇetha, ekopi taṃ ukkhipitvā pivituṃ na  ussahati. sace ayaṃ ayojitā assa, imaṃ tumheva piveyyāthā''ti te dhutte tajjetvā tato  palāpetvā attano gehaṃ gantvā ``dhuttehi katakāraṇaṃ tathāgatassa ārocessāmī''ti cintento  jetavanaṃ gantvā ārocesi. satthā ``idāni tāva gahapati te dhuttā taṃ vañcetukāmā jātā, pubbe  pana paṇḍitepi vañcetukāmā ahesu''nti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiseṭṭhi ahosi. tadāpete  dhuttā evameva sammantetvā suraṃ yojetvā bārāṇasiseṭṭhissa āgamanakāle paṭimaggaṃ gantvā evameva  kathayiṃsu. seṭṭhi anatthikopi hutvā te pariggaṇhitukāmo gantvā tesaṃ ^a^M1.0287^ea^  kiriyaṃ oloketvā ``idaṃ nāmete kātukāmā, palāpessāmi ne ito''ti cintetvā evamāha  ``bhonto, dhuttā suraṃ pivitvā rājakulaṃ gantuṃ nāma ayuttaṃ, rājānaṃ disvā puna āgacchanto  jānissāmi, tumhe idheva nisīdathā''ti rājupaṭṭhānaṃ gantvā paccāgañchi. dhuttā ``ito etha,  sāmī''ti. sopi tattha gantvā bhesajjena saṃyojitā surāpātiyo oloketvā evamāha ``bhonto  dhuttā tumhākaṃ kiriyā mayhaṃ na ruccati, tumhākaṃ surāpātiyo yathāpūritāva ṭhitā, tumhe kevalaṃ  suraṃ vaṇṇetha, na pana pivatha. sacāyaṃ manāpā assa, tumhepi piveyyātha, imāya pana  visasaṃyuttāya bhavitabba''nti tesaṃ manorathaṃ bhindanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 53^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tatheva puṇṇā pātiyo, aññāyaṃ vattate kathā. <br/><br/>[22] ākāraṇena jānāmi, na cāyaṃ bhaddikā surā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P1.0270^ea^ ^b^tathevā^eb^ti yathā mayā gamanakāle diṭṭhā, idānipi imā  surāpātiyo tatheva puṇṇā. ^b^aññāyaṃ vattate kathā^eb^ti yā ayaṃ tumhākaṃ surāvaṇṇanakathā  vattati, sā aññāva abhūtā ^a^V1.0261^ea^ atacchā. yadi hi esā surā manāpā assa, tumhepi  piveyyātha, upaḍḍhapātiyo avasisseyyuṃ. tumhākaṃ pana ekenāpi surā na pītā. ^b^ākāraṇena  jānāmī^eb^ti tasmā iminā kāraṇena jānāmi. ^b^na cāyaṃ bhaddikā surā^eb^ti ``nevāyaṃ  bhaddikā surā, visasaṃyojitāya etāya bhavitabba''nti dhutte niggaṇhitvā yathā na puna evarūpaṃ  karonti, tathā te tajjetvā vissajjesi. so yāvajīvaṃ dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ  gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā dhuttā etarahi dhuttā,  bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] puṇṇapātijātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 59
title:
  [] . mahāsīlavajātakavaṇṇanā^[] . cūḷajanakajātakavaṇṇanā^[] . puṇṇapātijātakavaṇṇanā^[] . kiṃphalajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nāyaṃ^eb^ ^a^M1.0288^ea^ ^b^rukkho durāruhā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  phalakusalaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. eko kira sāvatthivāsī kuṭumbiko buddhappamukhaṃ  bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā attano ārāme nisīdāpetvā yāgukhajjakaṃ datvā uyyānapālaṃ āṇāpesi  ``bhikkhūhi saddhiṃ uyyāne vicaritvā ayyānaṃ ambādīni nānāphalāni dehī''ti. so  ``sādhū''ti paṭissuṇitvā bhikkhūsaṅghamādāya uyyāne vicaranto rukkhaṃ ulloketvāva ``etaṃ phalaṃ  āmaṃ, etaṃ na supakkaṃ, etaṃ supakka''nti jānāti. yaṃ so vadati, taṃ tatheva hoti. bhikkhū  gantvā tathāgatassa ārocesuṃ ``bhante, ayaṃ uyyānapālo phalakusalo bhūmiyaṃ ṭhitova rukkhaṃ  ulloketvā `etaṃ phalaṃ āmaṃ, etaṃ na supakkaṃ, etaṃ supakka'nti jānāti. yaṃ so vadati, taṃ tatheva  hotī''ti. satthā ``na, bhikkhave, ayameva uyyānapālo phalakusalo, pubbe paṇḍitāpi  phalakusalāyeva ahesu''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto satthavāhakule nibbattitvā vayappatto  pañcahi sakaṭasatehi vaṇijjaṃ karonto ekasmiṃ kāle mahāvattaniaṭaviṃ patvā ^a^P1.0271^ea^  aṭavimukhe ṭhatvā sabbe manusse sannipātāpetvā ``imissā aṭaviyā visarukkhā nāma honti,  visapattāni, visapupphāni, visaphalāni, visamadhūni hontiyeva, pubbe tumhehi aparibhuttaṃ, yaṃ  kiñci pattaṃ vā pupphaṃ vā phalaṃ vā pallavaṃ vā maṃ aparipucchitvā mā khādathā''ti āha. te  ``sādhū''ti sampaṭicchitvā aṭaviṃ otariṃsu. aṭavimukhe ca ekasmiṃ gāmadvāre ^a^V1.0262^ea^  kiṃphalarukkho nāma atthi, tassa khandhasākhāpalāsapupphaphalāni sabbāni ambasadisāneva honti.  na kevalaṃ vaṇṇasaṇṭhānatova, gandharasehipissa āmapakkāni phalāni ambaphalasadisāneva,  khāditāni pana halāhalavisaṃ viya taṅkhaṇaññeva jīvitakkhayaṃ pāpenti. purato gacchantā ekacce  lolapurisā ``amburukkho aya''nti saññāya phalāni khādiṃsu, ekacce ``satthavāhaṃ pucchitvāva  khādissāmā''ti hatthena gahetvā aṭṭhaṃsu. te satthavāhe āgate ``ayya, imāni ambaphalāni  khādāmā''ti pucchiṃsu. bodhisatto ``nāyaṃ ^a^M1.0289^ea^ ambarukkho''ti ñatvā ``kiṃ  phalarukkho nāmesa, nāyaṃ ambarukkho, mā khāditthā''ti vāretvā ye khādiṃsu. tepi vamāpetvā  catumadhuraṃ pāyetvā niroge akāsi.<br/><br/>[03] pubbe pana imasmiṃ rukkhamūle manussā nivāsaṃ kappetvā ``ambaphalānī''ti saññāya  imāni visaphalāni khāditvā jīvitakkhayaṃ pāpuṇanti. punadivase gāmavāsino nikkhamitvā  matamanusse disvā pāde gaṇhitvā paṭicchannaṭṭhāne chaḍḍetvā sakaṭehi saddhiṃyeva sabbaṃ tesaṃ santakaṃ  gahetvā gacchanti. te taṃ divasampi aruṇuggamanakāleyeva ``mayhaṃ balibaddo bhavissati, mayhaṃ  sakaṭaṃ, mayhaṃ bhaṇḍa''nti vegena taṃ rukkhamūlaṃ gantvā manusse niroge disvā ``kathaṃ tumhe imaṃ  rukkhaṃ `nāyaṃ ambarukkho'ti jānitthā''ti pucchiṃsu. te ``mayaṃ na jānāma, satthavāhajeṭṭhako  no jānātī''ti āhaṃsu. manussā bodhisattaṃ pucchiṃsu ``paṇḍita, kinti katvā tvaṃ imassa  rukkhassa anambarukkhabhāvaṃ aññāsī''ti? so ``dvīhi kāraṇehi aññāsi''nti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 54^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāyaṃ ^a^P1.0272^ea^ rukkho durāruho, napi gāmato ārakā. <br/><br/>[22] ākāraṇena jānāmi, nāyaṃ sāduphalo dumo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nāyaṃ rukkho durāruho^eb^ti ayaṃ visarukkho na dukkhāruho, ukkhipitvā  ṭhapitanisseṇī viya sukhenārohituṃ sakkāti vadati. ^b^napi gāmato ārakā^eb^ti gāmato dūre  ṭhitopi na hoti, gāmadvāre ṭhitoyevāti dīpeti. ^b^ākāraṇena jānāmī^eb^ti iminā duvidhena  kāraṇenāhaṃ imaṃ rukkhaṃ jānāmi. kinti? ^b^nāyaṃ sāduphalo dumo^eb^ti. sace hi ayaṃ  madhuraphalo ambarukkho abhavissa, evaṃ sukhāruḷhe avidūre ṭhite etasmiṃ ekampi phalaṃ na  tiṭṭheyya, phalakhādakamanussehi niccaṃ parivutova assa. evaṃ ahaṃ attano ñāṇena paricchinditvā  imassa visarukkhabhāvaṃ aññāsinti mahājanassa dhammaṃ desetvā sotthigamanaṃ gato.<br/><br/>[03] satthāpi ^a^V1.0263^ea^ ``evaṃ, bhikkhave, pubbe paṇḍitāpi phalakusalā ahesu''nti imaṃ  dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā parisā buddhaparisā  ahesuṃ, satthavāho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kiṃphalajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 60
title:
  [] . cūḷajanakajātakavaṇṇanā^[] . puṇṇapātijātakavaṇṇanā^[] . kiṃphalajātakavaṇṇanā^[] . pañcāvudhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^M1.0290^ea^ ^b^alīnena cittenā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  ossaṭṭhavīriyaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. tañhi bhikkhuṃ satthā āmantetvā ``saccaṃ kira tvaṃ  bhikkhu ossaṭṭhavīriyosī''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhagavā''ti vutte ``bhikkhu pubbe paṇḍitā  vīriyaṃ kātuṃ yuttaṭṭhāne vīriyaṃ katvā rajjasampattiṃ pāpuṇiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa rañño aggamahesiyā kucchismiṃ  nibbatti. tassa nāmaggahaṇadivase aṭṭhasate brāhmaṇe sabbakāmehi santappetvā lakkhaṇāni pucchiṃsu.  lakkhaṇakusalā brāhmaṇā lakkhaṇasampattiṃ disvā ``puññasampanno, mahārāja, kumāro tumhākaṃ  accayena rajjaṃ pāpuṇissati, pañcāvudhakamme paññāto pākaṭo jambudīpe aggapuriso bhavissatī''ti  byākariṃsu. rājā brāhmaṇānaṃ ^a^P1.0273^ea^ vacanaṃ sutvā kumārassa nāmaṃ gaṇhanto  ``pañcāvudhakumāro''ti nāmaṃ akāsi. atha naṃ viññutaṃ patvā soḷasavassuddese ṭhitaṃ rājā  āmantetvā ``tāta, sippaṃ uggaṇhāhī''ti āha. ``kassa santike uggaṇhāmi, devā''ti?  ``gaccha, tāta, gandhāraraṭṭhe takkasilanagare disāpāmokkhassa ācariyassa santike uggaṇha,  idañcassa ācariyabhāgaṃ dajjeyyāsī''ti sahassaṃ datvā uyyojesi. so tattha gantvā sippaṃ  sikkhitvā ācariyena dinnaṃ pañcāvudhaṃ gahetvā ācariyaṃ vanditvā takkasilanagarato nikkhamitvā  sannaddhapañcāvudho bārāṇasimaggaṃ paṭipajji.<br/><br/>[03] so antarāmagge silesalomayakkhena nāma adhiṭṭhitaṃ ekaṃ aṭaviṃ pāpuṇi. atha naṃ  aṭavimukhe manussā disvā ``bho māṇava, mā imaṃ aṭaviṃ pavisa, silesalomayakkho nāmettha  atthi, so diṭṭhadiṭṭhe manusse jīvitakkhayaṃ pāpetī''ti vārayiṃsu. bodhisatto attānaṃ takkento  asambhītakesarasīho viya aṭaviṃ pāvisiyeva. tasmiṃ aṭavimajjhaṃ sampatte so yakkho tālamatto  hutvā kūṭāgāramattaṃ sīsaṃ pattappamāṇāni akkhīni, dakalimakuḷamattā dve dāṭhā ^a^V1.0264^ea^ ca  māpetvā setamukho kabarakucchi nīlahatthapādo hutvā bodhisattassa attānaṃ dassetvā ``kahaṃ yāsi,  tiṭṭha bhakkhosi me''ti āha. atha naṃ bodhisatto ^a^M1.0291^ea^ ``yakkha, ahaṃ attānaṃ  takketvā idha paviṭṭho, tvaṃ appamatto hutvā maṃ upagaccheyyāsi. visapītena hi sarena taṃ  vijjhitvā ettheva pātessāmī''ti santajjetvā halāhalavisapītaṃ saraṃ sannayhitvā muñci, so  yakkhassa lomesuyeva allīyi. tato aññaṃ, tato aññanti evaṃ paññāsa sare muñci, sabbe  tassa lomesuyeva allīyiṃsu. yakkho sabbepi te sare phoṭetvā attano pādamūleyeva pātetvā  bodhisattaṃ upasaṅkami.<br/><br/>[03] bodhisatto punapi taṃ tajjetvā khaggaṃ kaḍḍhitvā pahari, tettiṃsaṅgulāyato khaggo lomesuyeva  allīyi. atha naṃ kaṇayena pahari, sopi lomesuyeva allīyi. tassa allīnabhāvaṃ ñatvā  muggarena pahari, sopi lomesuyeva allīyi. tassa allīnabhāvaṃ ñatvā kuntena pahari, sopi  lomesuyeva allīyi. tassa allīnabhāvaṃ ñatvā ``bho yakkhana, te ahaṃ `pañcāvudhakumāro ^a^P1.0274^ea^  nāmā'ti sutapubbo, ahaṃ tayā adhiṭṭhitaṃ aṭaviṃ pavisanto na dhanuādīni takketvā  paviṭṭho, attānaṃyeva pana takketvā paviṭṭho, ajja taṃ pothetvā cuṇṇavicuṇṇaṃ karissāmī''ti  unnādento attānaṃ takketvā dakkhiṇahatthena yakkhaṃ pahari, hattho lomesuyeva allīyi. vāmahatthena  pahari, sopi allīyi. dakkhiṇapādena pahari, sopi allīyi. vāmapādena pahari, sopi  allīyi. ``sīsena taṃ pothetvā cuṇṇavicuṇṇaṃ karissāmī''ti sīsena pahari, tampi lomesuyeva  allīyi. so pañcoḍḍito pañcasu ṭhānesu baddho olambantopi nibbhayo nissārajjova ahosi.<br/><br/>[03] yakkho cintesi ``ayaṃ eko purisasīho purisājānīyo, na purisamattova, mādisena  nāmassa yakkhena gahitassa santāsamattampi na bhavissati, mayā imaṃ maggaṃ hanantena ekopi  evarūpo puriso na diṭṭhapubbo, kasmā nu kho esa na bhāyatī''ti. so taṃ khādituṃ  avisahanto ``kasmā nu kho, tvaṃ māṇava, maraṇabhayaṃ na bhāyasī''ti pucchi. ``kiṃkāraṇā,  yakkha, bhāyissāmi. ekasmiñhi attabhāve ekaṃ maraṇaṃ niyatameva, apica mayhaṃ kucchimhi  vajirāvudhaṃ atthi. sace maṃ khādissasi, taṃ āvudhaṃ jīrāpetuṃ na sakkhissasi, taṃ te antāni  khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā jīvitakkhayaṃ ^a^M1.0292^ea^ pāpessati. iti ubhopi  nassissāma, iminā kāraṇenāhaṃ na bhāyāmī''ti. idaṃ kira bodhisatto attano abbhantare  ñāṇāvudhaṃ sandhāya kathesi. taṃ sutvā yakkho cintesi ``ayaṃ māṇavo saccameva bhaṇati, imassa  purisasīhassa sarīrato muggabījamattampi maṃsakhaṇḍaṃ mayhaṃ kucchi jīretuṃ na sakkhissati,  vissajjessāmi na''nti ^a^V1.0265^ea^ maraṇabhayatajjito bodhisattaṃ vissajjetvā ``māṇava,  purisasīho tvaṃ, na te ahaṃ maṃsaṃ khādissāmi, tvaṃ ajja rāhumukhā muttacando viya mama hatthato  muccitvā ñātisuhajjamaṇḍalaṃ tosento yāhī''ti āha.<br/><br/>[03] atha naṃ bodhisatto āha -- ``yakkha, ahaṃ tāva gacchissāmi, tvaṃ pana pubbepi akusalaṃ  katvā luddo lohitapāṇi pararuhiramaṃsabhakkho yakkho hutvā nibbatto. sace idhāpi ^a^P1.0275^ea^  ṭhatvā akusalameva karissasi, andhakārā andhakārameva gamissasi, maṃ diṭṭhakālato  paṭṭhāya pana na sakkā tayā akusalaṃ kātuṃ, pāṇātipātakammaṃ nāma niraye tiracchānayoniyaṃ  pettivisaye asurakāye ca nibbatteti, manussesu nibbattanibbattaṭṭhāne appāyukasaṃvattanikaṃ hotī''ti  evamādinā nayena pañcannaṃ dussīlyakammānaṃ ādīnavaṃ, pañcannaṃ sīlānaṃ ānisaṃsañca kathetvā  nānākāraṇehi yakkhaṃ tajjetvā dhammaṃ desetvā dametvā nibbisevanaṃ katvā pañcasu sīlesu  patiṭṭhāpetvā tassāyeva naṃ aṭaviyā balipaṭiggāhakaṃ devataṃ katvā appamādena ovaditvā aṭavito  nikkhamitvā aṭavimukhe manussānaṃ ācikkhitvā sannaddhapañcāvudho bārāṇasiṃ gantvā mātāpitaro  disvā aparabhāge rajje patiṭṭhāya dhammena rajjaṃ kārento dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthāpi imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 55^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo alīnena cittena, alīnamanaso naro. <br/><br/>[27] bhāveti kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā. <br/><br/>[22] pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhaya''nti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ piṇḍattho -- yo puriso alīnena asaṃkuṭitena cittena pakatiyāpi alīnamano  alīnajjhāsayova hutvā anavajjaṭṭhena kusalaṃ sattatiṃ sabodhipakkhiyabhedaṃ dhammaṃ bhāveti vaḍḍheti,  visālena cittena vipassanaṃ ^a^M1.0293^ea^ anuyuñjati catūhi yogehi khemassa nibbānassa  pattiyā, so evaṃ sabbasaṅkhāresu ``aniccaṃ dukkhaṃ anattā''ti tilakkhaṇaṃ āropetvā  taruṇavipassanato paṭṭhāya uppanne bodhipakkhiyadhamme bhāvento anupubbena ekasaṃyojanampi  anavasesetvā sabbasaṃyojanakkhayakarassa catutthamaggassa pariyosāne uppannattā  ``sabbasaṃyojanakkhayo''ti saṅkhyaṃ gataṃ arahattaṃ pāpuṇeyyāti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V1.0266^ea^ satthā arahattena dhammadesanāya kūṭaṃ gahetvā matthake cattāri saccāni  pakāsesi, saccapariyosāne so bhikkhu arahattaṃ pāpuṇi. satthā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā yakkho aṅgulimālo ahosi, pañcāvudhakumāro pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] pañcāvudhajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 61
title:
  [] . puṇṇapātijātakavaṇṇanā^[] . kiṃphalajātakavaṇṇanā^[] . pañcāvudhajātakavaṇṇanā^[] . kañcanakkhandhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^P1.0276^ea^ ^b^pahaṭṭhena cittenā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. eko kira sāvatthivāsī kulaputto satthu dhammadesanaṃ sutvā  ratanasāsane uraṃ datvā pabbaji. athassa ācariyupajjhāyā ``āvuso, ekavidhena sīlaṃ nāma,  duvidhena, tividhena, catubbidhena, pañcavidhena, chabbidhena, sattavidhena, aṭṭhavidhena, navavidhena,  dasavidhena, bahuvidhena sīlaṃ nāma. idaṃ cūḷasīlaṃ nāma, idaṃ majjhimasīlaṃ nāma, idaṃ mahāsīlaṃ  nāma. idaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ nāma, idaṃ indriyasaṃvarasīlaṃ nāma, idaṃ ājīvapārisuddhisīlaṃ  nāma, idaṃ paccayapaṭisevanasīlaṃ nāmā''ti sīlaṃ ācikkhanti. so cintesi ``idaṃ sīlaṃ nāma  atibahu, ahaṃ ettakaṃ samādāya vattituṃ na sakkhissāmi, sīlaṃ pūretuṃ asakkontassa ca nāma  pabbajjāya ko attho, ahaṃ gihī hutvā dānādīni puññāni ca karissāmi, puttadārañca  posessāmī''ti. evañca pana cintetvā ``bhante, ahaṃ sīlaṃ rakkhituṃ na sakkhissāmi,  asakkontassa ca nāma pabbajjāya ko attho, ahaṃ hīnāyāvattissāmi, tumhākaṃ pattacīvaraṃ  gaṇhathā''ti āha.<br/><br/>[03] atha ^a^M1.0294^ea^ naṃ āhaṃsu ``āvuso evaṃ sante dasabalaṃ vanditvāva yāhī''ti te  taṃ ādāya satthu santikaṃ dhammasabhaṃ agamaṃsu. satthā disvāva ``kiṃ, bhikkhave, anatthikaṃ  bhikkhuṃ ādāya āgatatthā''ti āha. bhante, ayaṃ bhikkhu ``ahaṃ sīlaṃ rakkhituṃ na  sakkhissāmī''ti pattacīvaraṃ niyyādeti, atha naṃ mayaṃ gahetvā āgatamhāti. ``kasmā pana  tumhe, bhikkhave, imassa bhikkhuno bahuṃ sīlaṃ ācikkhatha. yattakaṃ esa rakkhituṃ sakkoti,  tattakameva rakkhissati. ito paṭṭhāya tumhe etaṃ mā kiñci avacuttha, ahamettha kattabbaṃ  jānissāmi, ehi tvaṃ bhikkhu, kiṃ te bahunā sīlena, tīṇiyeva sīlāni rakkhituṃ  sakkhissasī''ti? ``rakkhissāmi, bhante''ti. tena hi tvaṃ ito paṭṭhāya kāyadvāraṃ vacīdvāraṃ  manodvāranti tīṇi dvārāni ^a^V1.0267^ea^ rakkha, mā kāyena pāpakammaṃ kari, mā vācāya, mā  manasā. ``gaccha mā hīnāyāvatti, imāni tīṇiyeva sīlāni rakkhā''ti. ettāvatā so  bhikkhu tuṭṭhamānaso ``sādhu, bhante, rakkhissāmi imāni tīṇi sīlānī''ti satthāraṃ vanditvā  ācariyupajjhāyehi saddhiṃyeva agamāsi. so tāni tīṇi sīlāni pūrentova aññāsi  ``ācariyupajjhāyehi mayhaṃ ācikkhitaṃ sīlampi ettakameva, te pana attano abuddhabhāvena maṃ  bujjhāpetuṃ nāsakkhiṃsu, sammāsambuddho ^a^P1.0277^ea^ attano buddhasubuddhatāya  anuttaradhammarājatāya ettakaṃ sīlaṃ tīsuyeva dvāresu pakkhipitvā maṃ gaṇhāpesi, avassayo vata me  satthā jāto''ti vipassanaṃ vaḍḍhetvā katipāheneva arahatte patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] taṃ pavattiṃ ñatvā dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū ``āvuso, taṃ kira bhikkhuṃ  `bahusīlāni rakkhituṃ na sakkomī'ti hīnāyāvattantaṃ sabbāni sīlāni tīhi koṭṭhāsehi  saṅkhipitvā gāhāpetvā satthā arahattaṃ pāpesi, aho buddhānaṃ balaṃ nāma acchariya''nti buddhaguṇe  kathentā nisīdiṃsu. atha satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``bhikkhave, atigarukopi bhāro  koṭṭhāsavasena bhājetvā dinno lahuko viya hoti, pubbepi paṇḍitā mahantaṃ kañcanakkhandhaṃ labhitvā  ukkhipituṃ asakkontā vibhāgaṃ katvā ukkhipitvā agamaṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M1.0295^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāmake  kassako ahosi. so ekadivasaṃ aññatarasmiṃ chaḍḍitagāmake khette kasiṃ kasati. pubbe ca  tasmiṃ gāme eko vibhavasampanno seṭṭhi ūrumattapariṇāhaṃ catuhatthāyāmaṃ kañcanakkhandhaṃ nidahitvā  kālamakāsi. tasmiṃ bodhisattassa naṅgalaṃ lagitvā aṭṭhāsi. so ``mūlasantānakaṃ  bhavissatī''ti paṃsuṃ viyūhanto taṃ disvā paṃsunā paṭicchādetvā divasaṃ kasitvā atthaṅgate sūriye  yuganaṅgalādīni ekamante nikkhipitvā ``kañcanakkhandhaṃ gaṇhitvā gacchissāmī''ti taṃ  ukkhipituṃ nāsakkhi. asakkonto nisīditvā ``ettakaṃ kucchibharaṇāya bhavissati, ettakaṃ  nidahitvā ṭhapessāmi, ettakena kammante payojessāmi, ettakaṃ dānādipuññakiriyāya  bhavissatī''ti cattāro koṭṭhāse akāsi. tassevaṃ vibhattakāle so kañcanakkhandho sallahuko viya  ahosi. so taṃ ukkhipitvā gharaṃ netvā catudhā vibhajitvā dānādīni puññāni katvā  yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] iti ^a^V1.0268^ea^ bhagavā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 56^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^P1.0278^ea^ pahaṭṭhena cittena, pahaṭṭhamanaso naro. <br/><br/>[27] bhāveti kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā. <br/><br/>[22] pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pahaṭṭhenā^eb^ti vinīvaraṇena. ^b^pahaṭṭhamanaso^eb^ti tāya eva vinīvaraṇatāya  pahaṭṭhamānaso, suvaṇṇaṃ viya pahaṃsitvā samujjotitasappabhāsacitto hutvāti attho.<br/><br/>[03] evaṃ satthā arahattakūṭena desanaṃ niṭṭhāpetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā kañcanakkhandhaladdhapuriso ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kañcanakkhandhajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 62
title:
  [] . kiṃphalajātakavaṇṇanā^[] . pañcāvudhajātakavaṇṇanā^[] . kañcanakkhandhajātakavaṇṇanā^[] . vānarindajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yassete^eb^ ^a^M1.0296^ea^ ^b^caturo dhammā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto  devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi. tasmiñhi samaye satthā ``devadatto vadhāya  parisakkatī''ti sutvā ``na, bhikkhave, idāneva devadatto mayhaṃ vadhāya parisakkati, pubbepi  parisakkiyeva, tāsamattampi pana kātuṃ nāsakkhī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kapiyoniyaṃ nibbattitvā  vuḍḍhimanvāya assapotakappamāṇo thāmasampanno ekacaro hutvā nadītīre viharati. tassā pana  nadiyā vemajjhe eko dīpako nānappakārehi ambapanasādīhi phalarukkhehi sampanno. bodhisatto  nāgabalo thāmasampanno nadiyā orimatīrato uppatitvā dīpakassa orato nadīmajjhe eko  piṭṭhipāsāṇo atthi, tasmiṃ nipatati, tato uppatitvā tasmiṃ dīpake patati. tattha  nānappakārāni phalāni khāditvā sāyaṃ teneva upāyena paccāgantvā attano vasanaṭṭhāne vasitvā  punadivasepi tatheva karoti. iminā niyāmena tattha vāsaṃ kappeti.<br/><br/>[03] tasmiṃ pana kāle eko kumbhīlo sapajāpatiko tassā nadiyā vasati. tassa bhariyā  bodhisattaṃ aparāparaṃ gacchantaṃ disvā bodhisattassa hadayamaṃse dohaḷaṃ ^a^P1.0279^ea^ uppādetvā  kumbhīlaṃ āha ^a^V1.0269^ea^ -- ``mayhaṃ kho, ayya, imassa vānarindassa hadayamaṃse dohaḷo  uppanno''ti. kumbhīlo ``sādhu, bhadde, lacchasī''ti vatvā ``ajja taṃ sāyaṃ dīpakato  āgacchantameva gaṇhissāmī''ti gantvā piṭṭhipāsāṇe nipajji.<br/><br/>[03] bodhisatto divasaṃ caritvā sāyanhasamaye dīpake ṭhitova pāsāṇaṃ oloketvā -- ``ayaṃ  pāsāṇo idāni uccataro khāyati, kiṃ nu kho kāraṇa''nti cintesi. tassa kira  udakappamāṇañca pāsāṇappamāṇañca suvavatthāpitameva hoti. tenassa etadahosi ``ajja imissā  nadiyā udakaṃ neva hāyati, na ca vaḍḍhati, atha ca panāyaṃ pāsāṇo mahā hutvā paññāyati, kacci  nu kho ettha mayhaṃ gahaṇatthāya kumbhīlo nipanno''ti. so ``vīmaṃsāmi tāva na''nti tattheva  ^a^M1.0297^ea^ ṭhatvā pāsāṇena saddhiṃ kathento viya ``bho pāsāṇā''ti vatvā paṭivacanaṃ  alabhanto yāvatatiyaṃ ``bho pāsāṇā''ti āha. pāsāṇo kiṃ paṭivacanaṃ dassati. punapi  vānaro ``kiṃ bho pāsāṇa, ajja mayhaṃ paṭivacanaṃ na desī''ti āha. kumbhīlo ``addhā  aññesu divasesu ayaṃ pāsāṇo vānarindassa paṭivacanaṃ adāsi, dassāmi dānissa  paṭivacana''nti cintetvā ``kiṃ, bho vānarindā''ti āha. ``kosi tva''nti? ``ahaṃ  kumbhīlo''ti. ``kimatthaṃ ettha nipannosī''ti? ``tava hadayamaṃsaṃ patthayamāno''ti.  bodhisatto cintesi ``añño me gamanamaggo natthi, ajja mayā esa kumbhīlo vañcetabbo''ti.  atha naṃ evamāha ``samma kumbhīla, ahaṃ attānaṃ tuyhaṃ pariccajissāmi, tvaṃ mukhaṃ vivaritvā maṃ  tava santikaṃ āgatakāle gaṇhāhī''ti. kumbhīlānañhi mukhe vivaṭe akkhīni nimmīlanti.  so taṃ kāraṇaṃ asallakkhetvā mukhaṃ vivari, athassa akkhīni pithīyiṃsu. so mukhaṃ vivaritvā  akkhīni nimmīletvā nipajji. bodhisatto tathābhāvaṃ ñatvā dīpakā uppatito gantvā  kumbhīlassa matthake akkamitvā tato uppatito vijjulatā viya vijjotamāno paratīre aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] kumbhīlo taṃ acchariyaṃ disvā ``iminā vānarindena atiaccherakaṃ kata''nti cintetvā  ``bho vānarinda, imasmiṃ loke catūhi dhammehi samannāgato ^a^P1.0280^ea^ puggalo paccāmitte  adhibhavati. te sabbepi tuyhaṃ abbhantare atthi maññe''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 57^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassete caturo dhammā, vānarinda yathā tava. <br/><br/>[22] saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so ativattatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0270^ea^ ^b^yassā^eb^ti yassa kassaci puggalassa. ^b^ete^eb^ti idāni  vattabbe paccakkhato niddisati. ^b^caturo dhammā^eb^ti cattāro guṇā. ^b^sacca^eb^nti vacīsaccaṃ,  ``mama santikaṃ āgamissāmī''ti vatvā musāvādaṃ akatvā āgatoyevāti etaṃ te vacīsaccaṃ.  ^b^dhammo^eb^ti vicāraṇapaññā, ``evaṃ kate idaṃ nāma bhavissatī''ti esā te vicāraṇapaññā  atthi. ^b^dhitī^eb^ti abbocchinnaṃ vīriyaṃ vuccati, etampi te atthi. ^b^cāgo^eb^ti  attapariccāgo, tvaṃ attānaṃ pariccajitvā ^a^M1.0298^ea^ mama santikaṃ āgato. yaṃ panāhaṃ  gaṇhituṃ nāsakkhiṃ, mayhamevesa doso. ^b^diṭṭha^eb^nti paccāmittaṃ. ^b^so ativattatī^eb^ti yassa  puggalassa yathā tava, evaṃ ete cattāro dhammā atthi, so yathā maṃ ajja tvaṃ atikkanto, tatheva  attano paccāmittaṃ atikkamati abhibhavatīti. evaṃ kumbhīlo bodhisattaṃ pasaṃsitvā attano  vasaṭṭhānaṃ gato.<br/><br/>[03] satthāpi ``na, bhikkhave, devadatto idāneva mayhaṃ vadhāya parisakkati, pubbepi  parisakkiyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  kumbhīlo devadatto ahosi, bhariyāssa ciñcamāṇavikā, vānarindo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vānarindajātakavaṇṇanā sattamā. 


