# pali

volume: 111
item: 63
title:
  [] . pañcāvudhajātakavaṇṇanā^[] . kañcanakkhandhajātakavaṇṇanā^[] . vānarindajātakavaṇṇanā^[] . tayodhammajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yassa ete tayo dhammā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa vadhāya  parisakkanamevārabbha kathesi.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente devadatto vānarayoniyaṃ nibbattitvā  himavantappadese yūthaṃ pariharanto attānaṃ paṭicca jātānaṃ vānarapotakānaṃ ``vuḍḍhippattā ime yūthaṃ  parihareyyu''nti bhayena dantehi ḍaṃsitvā tesaṃ ^a^P1.0281^ea^ bījāni uppāṭeti. tadā  bodhisattopi taññeva paṭicca ekissā vānariyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. atha sā vānarī  gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ ñatvā attano gabbhaṃ anurakkhamānā aññaṃ pabbatapādaṃ agamāsi. sā  paripakkagabbhā bodhisattaṃ vijāyi. so vuḍḍhimanvāya viññutaṃ patto thāmasampanno ahosi. so  ekadivasaṃ mātaraṃ pucchi ``amma, mayhaṃ pitā kaha''nti? ``tāta, asukasmiṃ nāma pabbatapāde  yūthaṃ pariharanto vasatī''ti. ``amma, tassa maṃ santikaṃ nehī''ti. ``tāta, na sakkā  ^a^V1.0271^ea^ tayā pitu santikaṃ gantuṃ. pitā hi te attānaṃ paṭicca jātānaṃ vānarapotakānaṃ  yūthapariharaṇabhayena dantehi ḍaṃsitvā bījāni uppāṭetī''ti. ``amma, nehi maṃ tattha, ahaṃ  jānissāmī''ti. sā puttaṃ ādāya tassa santikaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] so ^a^M1.0299^ea^ vānaro attano puttaṃ disvāva ``ayaṃ vaḍḍhanto mayhaṃ yūthaṃ pariharituṃ  na dassati, idāneva māretabbo''ti ``etaṃ āliṅganto viya gāḷhaṃ pīḷetvā jīvitakkhayaṃ  pāpessāmī''ti cintetvā ``ehi, tāta, ettakaṃ kālaṃ kahaṃ gatosī''ti bodhisattaṃ āliṅganto  viya nippīḷesi. bodhisatto pana nāgabalo thāmasampanno, sopi naṃ nippīḷesi, athassa  aṭṭhīni bhijjanākārappattāni ahesuṃ. athassa etadahosi ``ayaṃ vaḍḍhanto maṃ māressati, kena  nu kho upāyena puretaraññeva māreyya''nti. tato cintesi ``ayaṃ avidūre rakkhasapariggahito  saro atthi, tattha naṃ rakkhasena khādāpessāmī''ti. atha naṃ evamāha ``tāta, ahaṃ mahallako,  imaṃ yūthaṃ tuyhaṃ niyyādemi, ajjeva taṃ rājānaṃ karomi, asukasmiṃ nāma ṭhāne saro atthi, tattha  dve kumudiniyo, tisso uppaliniyo, pañca paduminiyo ca pupphanti, gaccha, tato pupphāni  āharā''ti. so ``sādhu, tāta, āharissāmī''ti gantvā sahasā anotaritvā samantā padaṃ  paricchindanto otiṇṇapadaññeva addasa, na uttiṇṇapadaṃ. so ``iminā sarena  rakkhasapariggahitena bhavitabbaṃ, mayhaṃ pitā attanā māretuṃ asakkonto rakkhasena maṃ khādāpetukāmo  bhavissati ^a^P1.0282^ea^, ahaṃ imañca saraṃ na otarissāmi, pupphāni ca gahessāmī''ti  nirudakaṭṭhānaṃ gantvā vegaṃ gahetvā uppatitvā parato gacchanto nirudake okāse ṭhitāneva dve  pupphāni gahetvā paratīre pati. paratīratopi orimatīraṃ āgacchanto tenevupāyena dve gaṇhi.  evaṃ ubhosu passesu rāsiṃ karonto pupphāni ca gaṇhi, rakkhasassa ca āṇaṭṭhānaṃ na otari.<br/><br/>[03] athassa ``ito uttari ukkhipituṃ na sakkhissāmī''ti tāni pupphāni gahetvā ekasmiṃ  ṭhāne rāsiṃ karontassa so rakkhaso ``mayā ettakaṃ kālaṃ evarūpo paññavā acchariyapuriso na  diṭṭhapubbo, pupphāni ca nāma yāvadicchakaṃ gahitāni, mayhañca āṇaṭṭhānaṃ na otarī''ti udakaṃ  dvidhā bhindanto udakato uṭṭhāya bodhisattaṃ upasaṅkamitvā ``vānarinda, imasmiṃ loke yassa tayo  dhammā atthi, so paccāmittaṃ abhibhavati, te sabbepi tava abbhantare atthi maññe''ti vatvā  bodhisattassa thutiṃ karonto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 58^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassa ^a^V1.0272^ea^ ^a^M1.0300^ea^ ete tayo dhammā, vānarinda yathā tava. <br/><br/>[22] dakkhiyaṃ sūriyaṃ paññā, diṭṭhaṃ so ativattatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dakkhiya^eb^nti dakkhabhāvo, sampattabhayaṃ vidhamituṃ jānanapaññāya  sampayuttauttamavīriyassetaṃ nāmaṃ. ^b^sūriya^eb^nti sūrabhāvo, nibbhayabhāvassetaṃ nāmaṃ.  ^b^paññā^eb^ti paññāpadaṭṭhānāya upāyapaññāyetaṃ nāmaṃ.<br/><br/>[03] evaṃ so dakarakkhaso imāya gāthāya bodhisattassa thutiṃ katvā ``imāni pupphāni kimatthaṃ  harasī''ti pucchi. ``pitā maṃ rājānaṃ kātukāmo, tena kāraṇena harāmī''ti. ``na sakkā  tādisena uttamapurisena pupphāni vahituṃ ahaṃ vahissāmī''ti ukkhipitvā tassa pacchato pacchato  agamāsi. athassa pitā dūratova taṃ disvā ``ahaṃ imaṃ `rakkhasabhattaṃ bhavissatī'ti pahiṇiṃ,  so dānesa rakkhasaṃ pupphāni gāhāpento āgacchati, idānimhi naṭṭho''ti cintento sattadhā  hadayaphālanaṃ ^a^P1.0283^ea^ patvā tattheva jīvitakkhayaṃ patto. sesavānarā sannipatitvā  bodhisattaṃ rājānaṃ akaṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  yūthapati devadatto ahosi, yūthapatiputto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] tayodhammajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 64
title:
  [] . kañcanakkhandhajātakavaṇṇanā^[] . vānarindajātakavaṇṇanā^[] . tayodhammajātakavaṇṇanā^[] . bherivādakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dhame dhame^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi.  tañhi bhikkhuṃ satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu dubbacosī''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhagavā''ti  vutte ``na tvaṃ bhikkhu idāneva dubbaco, pubbepi dubbacoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bherivādakakule nibbattitvā gāmake  vasati. so ``bārāṇasiyaṃ nakkhattaṃ ^a^M1.0301^ea^ ghuṭṭha''nti sutvā ``samajjamaṇḍale bheriṃ  vādetvā dhanaṃ āharissāmī''ti puttaṃ ādāya tattha gantvā bheriṃ vādetvā bahudhanaṃ labhi. so taṃ  ādāya attano gāmaṃ gacchanto corāṭaviṃ patvā puttaṃ nirantaraṃ bheriṃ vādentaṃ vāresi ``tāta,  nirantaraṃ ^a^V1.0273^ea^ avādetvā maggapaṭipannassa issarassa bheriṃ viya antarantarā vādehī''ti  so pitarā vāriyamānopi ``bherisaddeneva core palāpessāmī''ti vatvā nirantarameva vādesi.  corā paṭhamaññeva bherisaddaṃ sutvā ``issarabherī bhavissatī''ti palāyitvā ati viya ekābaddhaṃ  saddaṃ sutvā ``nāyaṃ issarabherī bhavissatī''ti āgantvā upadhārentā dveyeva jane disvā pothetvā  vilumpiṃsu. bodhisatto ``kicchena vata no laddhaṃ dhanaṃ ekābaddhaṃ katvā vādento nāsesī''ti  vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 59^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhame dhame nātidhame, atidhantañhi pāpakaṃ. <br/><br/>[22] dhantena hi sataṃ laddhaṃ, atidhantena nāsita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P1.0284^ea^ ^b^dhame dhame^eb^ti dhameyya no na dhameyya, bheriṃ vādeyya no na  vādeyyāti attho. ^b^nātidhame^eb^ti atikkamitvā pana nirantarameva katvā na vādeyya.  kiṃkāraṇā? ^b^atidhantañhi pāpakaṃ,^eb^ nirantaraṃ bherivādanaṃ idāni amhākaṃ pāpakaṃ lāmakaṃ jātaṃ.  ^b^dhantena hi sataṃ laddha^eb^nti nagare dhamantena bherivādanena kahāpaṇasataṃ laddhaṃ.  ^b^atidhantena nāsita^eb^nti idāni pana me puttena vacanaṃ akatvā yadidaṃ aṭaviyaṃ atidhantaṃ, tena  atidhantena sabbaṃ nāsitanti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā putto  dubbacabhikkhu ahosi, pitā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bherivādakajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 65
title:
  [] . vānarindajātakavaṇṇanā^[] . tayodhammajātakavaṇṇanā^[] . bherivādakajātakavaṇṇanā^[] . saṅkhadhamajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dhame^eb^ ^a^M1.0302^ea^ ^b^dhame^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto dubbacamevārabbha  kathesi.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto saṅkhadhamakakule nibbattitvā  bārāṇasiyaṃ nakkhatte ghuṭṭhe pitaraṃ ādāya saṅkhadhamanakammena dhanaṃ labhitvā āgamanakāle  corāṭaviyaṃ pitaraṃ nirantaraṃ saṅkhaṃ dhamantaṃ vāresi. so ``saṅkhasaddena core palāpessāmī''ti  nirantarameva dhami, corā purimanayeneva āgantvā vilumpiṃsu. bodhisatto purimanayeneva gāthaṃ  abhāsi -- <br/><br/>[40] 60^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhame ^a^V1.0274^ea^ dhame nātidhame, atidhantañhi pāpakaṃ. <br/><br/>[22] dhantenādhigatā bhogā, te tāto vidhamī dhama''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^te tāto vidhamī dhama^eb^nti te saṅkhaṃ dhamitvā laddhabhoge mama pitā punappunaṃ  dhamanto vidhami viddhaṃsesi vināsesīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā pitā  dubbacabhikkhu ahosi, putto panassa ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] saṅkhadhamajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] āsīsavaggo chaṭṭho. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] mahāsīlavajanakaṃ, puṇṇapāti ca kiṃphalaṃ. <br/><br/>[27] pañcāvudhakañcanakkhandhaṃ, vānarindaṃ tayodhammaṃ. <br/><br/>[22] bherivādasaṅkhadhamanti.. 


volume: 111
item: 66
title: [] . tayodhammajātakavaṇṇanā^[] . bherivādakajātakavaṇṇanā^itthivaggo^[] . asātamantajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^asā^eb^ ^a^V1.0275^ea^ ^a^P1.0285^ea^ ^a^M1.0303^ea^ ^b^lokitthiyo nāmā^eb^ti idaṃ  satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. tassa vatthu ummādantijātake āvi  bhavissati. taṃ pana bhikkhuṃ satthā ``bhikkhu itthiyo nāma asātā asatiyo lāmikā  pacchimikā, tvaṃ evarūpaṃ lāmikaṃ itthiṃ nissāya kasmā ukkaṇṭhitosī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ brāhmaṇakule  nibbattitvā viññutaṃ patto tīsu vedesu sabbasippesu ca nipphattiṃ patto disāpāmokkho ācariyo  ahosi. tadā bārāṇasiyaṃ ekasmiṃ brāhmaṇakule puttassa jātadivase aggiṃ gahetvā anibbāyantaṃ  ṭhapayiṃsu. atha naṃ brāhmaṇakumāraṃ soḷasavassakāle mātāpitaro āhaṃsu ``putta, mayaṃ tava  jātadivase aggiṃ gahetvā ṭhapayimha. sace brahmalokaparāyaṇo bhavitukāmo, tvaṃ aggiṃ ādāya  araññaṃ pavisitvā aggiṃ bhagavantaṃ namassamāno brahmalokaparāyaṇo hohi. sace agāraṃ  ajjhāvasitukāmo, takkasilaṃ gantvā disāpāmokkhassa ācariyassa santike sippaṃ uggaṇhitvā  kuṭumbaṃ saṇṭhapehī''ti. māṇavo ``nāhaṃ sakkhissāmi araññe aggiṃ paricarituṃ, kuṭumbameva  saṇṭhapessāmī''ti mātāpitaro vanditvā ācariyabhāgaṃ sahassaṃ gahetvā takkasilaṃ gantvā sippaṃ  uggaṇhitvā paccāgamāsi.<br/><br/>[03] mātāpitaro panassa anatthikā gharāvāsena, araññe aggiṃ paricarāpetukāmā honti. atha  naṃ mātā itthīnaṃ dosaṃ dassetvā araññaṃ pesetukāmā ``so ācariyo paṇḍito byatto  sakkhissati me puttassa itthīnaṃ dosaṃ kathetu''nti cintetvā āha -- ``uggahitaṃ te, tāta,  sippa''nti. ``āma, ammā''ti. ``asātamantopi ^a^P1.0286^ea^ te uggahito''ti.  ``na uggahito, ammā''ti. ``tāta, yadi te asātamanto na uggahito, kiṃ nāma te sippaṃ  uggahitaṃ, gaccha, uggaṇhitvā ehī''ti. so ``sādhū''ti puna takkasilābhimukho pāyāsi.  tassapi ācariyassa mātā mahallikā vīsativassasatikā ^a^M1.0304^ea^. so taṃ sahatthā  nhāpento bhojento pāyento ^a^V1.0276^ea^ paṭijaggati. aññe manussā naṃ tathā karontaṃ  jigucchanti. so cintesi ``yaṃnūnāhaṃ araññaṃ pavisitvā tattha mātaraṃ paṭijagganto  vihareyya''nti. athekasmiṃ vivitte araññe udakaphāsukaṭṭhāne paṇṇasālaṃ kāretvā sappitaṇḍulādīni  āharāpetvā mātaraṃ ukkhipitvā tattha gantvā mātaraṃ paṭijagganto vāsaṃ kappesi.<br/><br/>[03] sopi kho māṇavo takkasilaṃ gantvā ācariyaṃ apassanto ``kahaṃ ācariyo''ti pucchitvā  taṃ pavattiṃ sutvā tattha gantvā vanditvā aṭṭhāsi. atha naṃ ācariyo ``kiṃ nu kho, tāta,  atisīghaṃ āgatosī''ti? ``nanu ahaṃ tumhehi asātamanto nāma na uggaṇhāpito''ti?  ``ko pana te asātamante uggaṇhitabbe katvā kathesī''ti? ``mayhaṃ mātā ācariyā''ti.  bodhisatto cintesi ``asātamanto nāma koci natthi, imassa pana mātā imaṃ itthidose  jānāpetukāmā bhavissatī''ti. atha naṃ ``sādhu, tāta, dassāmi te asātamante, tvaṃ ajja  ādiṃ katvā mama ṭhāne ṭhatvā mama mātaraṃ sahatthā nhāpento bhojento pāyento paṭijaggāhi,  hatthapādasīsapiṭṭhisambāhanādīni cassā karonto `ayye jaraṃ pattakālepi tāva te evarūpaṃ sarīraṃ,  daharakāle kīdisaṃ ahosī'ti hatthapādaparikammādikaraṇakāle hatthapādādīnaṃ vaṇṇaṃ katheyyāsi.  yañca te mama mātā katheti, taṃ alajjanto aniguhanto mayhaṃ āroceyyāsi, evaṃ karonto  asātamante lacchasi, akaronto na lacchasī''ti āha. so ``sādhu ācariyā''ti tassa  vacanaṃ sampaṭicchitvā tato paṭṭhāya sabbaṃ yathāvuttavidhānaṃ akāsi.<br/><br/>[03] athassā tasmiṃ māṇave punappunaṃ vaṇṇayamāne ``ayaṃ mayā saddhiṃ abhiramitukāmo  bhavissatī''ti andhāya jarājiṇṇāya abbhantare kileso uppajji ^a^P1.0287^ea^. sā  ekadivasaṃ attano sarīravaṇṇaṃ kathayamānaṃ māṇavaṃ āha ``mayā saddhiṃ abhiramituṃ icchasī''ti?  ``ayye, ahaṃ tāva iccheyyaṃ, ācariyo pana garuko''ti. ``sace maṃ icchasi, puttaṃ me  mārehī''ti. ``ahaṃ ācariyassa santike ettakaṃ sippaṃ uggaṇhitvā kilesamattaṃ nissāya  kinti katvā ācariyaṃ māressāmī''ti. ``tena hi sace tvaṃ maṃ na pariccajasi, ahameva naṃ  māressāmī''ti. evaṃ itthiyo nāma asātā ^a^M1.0305^ea^ lāmikā pacchimikā, tathārūpe  nāma vaye ṭhitā rāgacittaṃ uppādetvā kilesaṃ anuvattamānā evaṃ upakārakaṃ puttaṃ māretukāmā jātā.  māṇavo sabbaṃ taṃ kathaṃ bodhisattassa ārocesi.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V1.0277^ea^ ``suṭṭhu te, māṇava, kataṃ mayhaṃ ārocentenā''ti vatvā mātu  āyusaṅkhāraṃ olokento ``ajjeva marissatī''ti ñatvā ``ehi, māṇava, vīmaṃsissāma na''nti  ekaṃ udumbararukkhaṃ chinditvā attano pamāṇena kaṭṭharūpakaṃ katvā sasīsaṃ pārupitvā attano  sayanaṭṭhāne uttānaṃ nipajjāpetvā rajjukaṃ bandhitvā antevāsikaṃ āha -- ``tāta, pharasuṃ ādāya  gantvā mama mātu saññaṃ dehī''ti. māṇavo gantvā ``ayye, ācariyo paṇṇasālāyaṃ attano  sayanaṭṭhāne nipanno, rajjusaññā me baddhā, imaṃ pharasuṃ ādāya gantvā sace sakkosi, mārehi  na''nti āha. ``tvaṃ pana maṃ na pariccajissasī''ti? ``kiṃkāraṇā pariccajissāmī''ti?  sā pharasuṃ ādāya pavedhamānā uṭṭhāya rajjusaññāya gantvā hatthena parāmasitvā ``ayaṃ me putto''ti  saññāya kaṭṭharūpakassa mukhato sāṭakaṃ apanetvā pharasuṃ ādāya ``ekappahāreneva māressāmī''ti  gīvāyameva paharitvā ``dha''nti sadde uppanne rukkhabhāvaṃ aññāsi. atha bodhisattena ``kiṃ  karosi, ammā''ti vutte sā ``vañcitāmhī''ti tattheva maritvā patitā. attano kira  paṇṇasālāya nipannāyapi taṅkhaṇaññeva tāya maritabbameva.<br/><br/>[03] so tassā matabhāvaṃ ñatvā sarīrakiccaṃ katvā āḷāhanaṃ nibbāpetvā vanapupphehi pūjetvā  māṇavaṃ ādāya paṇṇasāladvāre nisīditvā ``tāta, pāṭiyekko asātamanto ^a^P1.0288^ea^  nāma natthi, itthiyo asātā nāma, tava mātā `asātamantaṃ uggaṇhā'ti mama santikaṃ  pesayamānā itthīnaṃ dosaṃ jānanatthaṃ pesesi. idāni pana te paccakkhameva mama mātu doso diṭṭho,  iminā kāraṇena `itthiyo nāma asātā lāmikā pacchimikā'ti jāneyyāsī''ti taṃ ovaditvā  uyyojesi. sopi ācariyaṃ vanditvā mātāpitūnaṃ santikaṃ agamāsi. atha naṃ mātā pucchi  ``tāta, uggahito te asātamanto''ti? ``āma, ammā''ti. ``idāni kiṃ karissasi,  pabbajitvā aggiṃ vā paricarissasi, agāramajjhe vā vasissasī''ti? māṇavo ``mayā, amma,  paccakkhato itthīnaṃ dosā diṭṭhā ^a^M1.0306^ea^, agārena me kiccaṃ natthi, pabbajissāmaha''nti  attano adhippāyaṃ pakāsento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 61^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asā lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati. <br/><br/>[27] sārattā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā. <br/><br/>[22] tā hitvā pabbajissāmi, vivekamanubrūhaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0278^ea^ ^b^asā^eb^ti asatiyo lāmikā. atha vā sātaṃ vuccati sukhaṃ, taṃ  tāsu natthi. attani paṭibaddhacittānaṃ asātameva dentītipi asā, dukkhā dukkhavatthubhūtāti  attho. imassa panatthassa sādhanatthāya idaṃ suttaṃ āharitabbaṃ -- <br/><br/>[21] ``māyā cetā marīcī ca, soko rogo cupaddavo. <br/><br/>[27] kharā ca bandhanā cetā, maccupāsā guhāsayā. <br/><br/>[22] tāsu yo vissase poso, so naresu narādhamo''ti.. (jā0 2.21.118).<br/><br/>[03] ^b^lokitthiyo^eb^ti loke itthiyo. ^b^velā tāsaṃ na vijjatī^eb^ti amma, tāsaṃ  itthīnaṃ kilesuppattiṃ patvā velā saṃvaro mariyādā pamāṇaṃ nāma natthi. ^b^sārattā ca pagabbhā  cā^eb^ti velā ca etāsaṃ natthi, pañcasu kāmaguṇesu sārattā allīnā, tathā kāyapāgabbhiyena,  vācāpāgabbhiyena, manopāgabbhiyenāti tividhena pāgabbhiyena samannāgatattā pagabbhā cetā.  etāsañhi abbhantare kāyadvārādīni patvā saṃvaro nāma natthi, lolā kākapaṭibhāgāti dasseti.  ^b^sikhī sabbaghaso yathā^eb^ti amma, yathā jālasikhāya ``sikhī''ti saṅkhaṃ gato aggi  nāma gūthagatādibhedaṃ asucimpi, sappimadhuphāṇitādibhedaṃ sucimpi, iṭṭhampi aniṭṭhampi yaṃ yadeva  labhati, sabbaṃ ghasati khādati, tasmā ``sabbaghaso''ti vuccati. tatheva tā itthiyopi  hatthimeṇḍagomeṇḍādayo vā hontu hīnajaccā hīnakammantā, khattiyādayo vā hontu uttamakammantā,  hīnukkaṭṭhabhāvaṃ acintetvā lokassādavasena ^a^P1.0289^ea^ kilesasanthave uppanne yaṃ yaṃ labhanti,  sabbameva sevantīti sabbaghasasikhisadisā honti. tasmā sikhī sabbaghaso yathā, tathevetāti  veditabbā.<br/><br/>[03] ^b^tā^eb^ ^a^M1.0307^ea^ ^b^hitvā pabbajissāmī^eb^ti ahaṃ tā lāmikā dukkhavatthubhūtā  itthiyo hitvā araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajissāmi. ^b^vivekamanubrūhayanti^eb^  kāyaviveko cittaviveko upadhivivekoti tayo vivekā, tesu idha kāyavivekopi vaṭṭati  cittavivekopi. idaṃ vuttaṃ hoti -- ahaṃ, amma, pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā aṭṭha  samāpattiyo ca pañcābhiññā ca uppādetvā gaṇato kāyaṃ, kilesehi ca cittaṃ vivecetvā imaṃ  vivekaṃ brūhento vaḍḍhento brahmalokaparāyaṇo bhavissāmi, alaṃ me agārenāti. evaṃ itthiyo  garahitvā mātāpitaro vanditvā himavantaṃ pavisitvā pabbajitvā vuttappakāraṃ vivekaṃ brūhento  brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthāpi ^a^V1.0279^ea^ ``evaṃ bhikkhu itthiyo nāma asātā lāmikā pacchimikā  dukkhadāyikā''ti itthīnaṃ aguṇaṃ kathetvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne so bhikkhu  sotāpattiphale patiṭṭhāsi. satthā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mātā  bhaddakāpilānī, pitā mahākassapo ahosi, antevāsiko ānando, ācariyo pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] asātamantajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 67
title: [] . bherivādakajātakavaṇṇanā^itthivaggo^[] . asātamantajātakavaṇṇanā^[] . aṇḍabhūtajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yaṃ brāhmaṇo avādesī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitamevārabbha kathesi.  tañhi satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā ``sacca''nti vutte ``bhikkhu  itthiyo nāma arakkhiyā, pubbe paṇḍitā itthiṃ gabbhato paṭṭhāya rakkhantāpi rakkhituṃ  nāsakkhiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ  nibbattitvā vayappatto sabbasippesu nipphattiṃ patvā pitu accayena rajje patiṭṭhāya dhammena rajjaṃ  kāresi. so purohitena saddhiṃ jūtaṃ kīḷati. kīḷanto pana -- <br/><br/>[21] ``sabbā ^a^M1.0308^ea^ nadī vaṅkagatī, sabbe kaṭṭhamayā vanā. <br/><br/>[22] sabbitthiyo kare pāpaṃ, labhamāne nivātake''ti.. (jā0 2.21.308) -- <br/><br/>[25] imaṃ ^a^P1.0290^ea^ jūtagītaṃ gāyanto rajataphalake suvaṇṇapāsake khipati. evaṃ  kīḷanto pana rājā niccaṃ jināti, purohito parājīyati.<br/><br/>[03] so anukkamena ghare vibhave parikkhayaṃ gacchante cintesi ``evaṃ sante sabbaṃ imasmiṃ ghare  dhanaṃ khīyissati, pariyesitvā purisantaraṃ agataṃ ekaṃ mātugāmaṃ ghare karissāmī''ti. athassa  etadahosi ``aññaṃ purisaṃ diṭṭhapubbaṃ itthiṃ rakkhituṃ na sakkhissāmi, gabbhato paṭṭhāyekaṃ mātugāmaṃ  rakkhitvā taṃ vayappattaṃ vase ṭhapetvā ekapurisikaṃ katvā gāḷhaṃ ārakkhaṃ saṃvidahitvā rājakulato  dhanaṃ āharissāmī''ti. so ca aṅgavijjāya cheko hoti, athekaṃ duggatitthiṃ gabbhiniṃ disvā  ``dhītaraṃ vijāyissatī''ti ñatvā taṃ pakkosāpetvā paribbayaṃ datvā ^a^V1.0280^ea^ ghareyeva vasāpetvā  vijātakāle dhanaṃ datvā uyyojetvā taṃ kumārikaṃ aññesaṃ purisānaṃ daṭṭhuṃ adatvā itthīnaṃyeva hatthe  datvā posāpetvā vayappattakāle taṃ attano vase ṭhapesi. yāva cesā vaḍḍhati, tāva raññā saddhiṃ  jūtaṃ na kīḷi. taṃ pana vase ṭhapetvā brāhmaṇo ``mahārāja, jūtaṃ kīḷāmā''ti āha. rājā  ``sādhū''ti purimaniyāmeneva kīḷi. purohito rañño gāyitvā pāsakaṃ khipanakāle ``ṭhapetvā  mama māṇavika''nti āha. tato paṭṭhāya purohito jināti, rājā parājīyati.<br/><br/>[03] bodhisatto ``imassa ghare ekapurisikāya ekāya itthiyā bhavitabba''nti pariggaṇhāpento  atthibhāvaṃ ñatvā ``sīlamassā bhindāpessāmī''ti ekaṃ dhuttaṃ pakkosāpetvā ``sakkhissasi  purohitassa itthiyā sīlaṃ bhinditu''nti āha. ``sakkomi, devā''ti. athassa rājā dhanaṃ  datvā ``tena hi khippaṃ niṭṭhāpehī''ti taṃ pahiṇi. so rañño santikā dhanaṃ ādāya  gandhadhūmacuṇṇakappūrādīni gahetvā tassa gharato avidūre sabbagandhāpaṇaṃ pasāresi. purohitassapi  gehaṃ sattabhūmakaṃ sattadvārakoṭṭhakaṃ hoti, sabbesu dvārakoṭṭhakesu itthīnaṃyeva ārakkhā. ṭhapetvā pana  brāhmaṇaṃ añño puriso gehaṃ pavisituṃ labhanto nāma ^a^M1.0309^ea^ natthi,  kacavarachaḍḍanapacchimpi ^a^P1.0291^ea^ sodhetvāyeva pavesenti. taṃ māṇavikaṃ purohitoyeva daṭṭhuṃ  labhati. tassā ca ekā paricārikā itthī atthi. athassā sā paricārikā gandhapupphamūlaṃ  gahetvā gacchantī tassa dhuttassa āpaṇasamīpena gacchati. so ``ayaṃ tassā paricārikā''ti  suṭṭhu ñatvā ekadivasaṃ taṃ āgacchantiṃ disvā āpaṇā uṭṭhāya gantvā tassā pādamūle patitvā  ubhohi hatthehi pāde gāḷhaṃ gahetvā ``amma, ettakaṃ kālaṃ kahaṃ gatāsī''ti paridevi, avasesāpi  payuttakadhuttā ekamantaṃ ṭhatvā ``hatthapādamukhasaṇṭhānehi ca ākappena ca mātāputtā  ekasadisāyevā''ti āhaṃsu. sā itthī tesu tesu kathentesu attano asaddahitvā ``ayaṃ me putto  bhavissatī''ti sayampi rodituṃ ārabhi. te ubhopi kanditvā roditvā aññamaññaṃ āliṅgetvā  aṭṭhaṃsu.<br/><br/>[03] atha so dhutto āha ``amma, kahaṃ vasasī''ti? ``kinnarilīlāya vasamānāya  rūpasobhaggappattāya purohitassa daharitthiyā upaṭṭhānaṃ kurumānā vasāmi, tātā''ti. ``idāni  kahaṃ yāsi, ammā''ti? ``tassā gandhamālādīnaṃ atthāyā''ti. ``amma, kiṃ te aññattha  gatāya, ito paṭṭhāya mameva santikā harā''ti mūlaṃ aggahetvāva bahūni tambūlatakkolakādīni ceva  nānāpupphāni ca adāsi. māṇavikā bahūni gandhapupphādīni disvā ``kiṃ, amma, ajja  amhākaṃ brāhmaṇo pasanno''ti āha. ``kasmā evaṃ vadasī''ti? ``imesaṃ bahubhāvaṃ disvā''ti.  na brāhmaṇo bahumūlaṃ adāsi, mayā panetaṃ mayhaṃ puttassa ^a^V1.0281^ea^ santikā ābhatanti.  tato paṭṭhāya sā brāhmaṇena dinnamūlaṃ attanā gahetvā tasseva santikā gandhapupphādīni āharati.  dhutto katipāhaccayena gilānālayaṃ katvā nipajji. sā tassa āpaṇadvāraṃ gantvā taṃ adisvā  ``kahaṃ me putto''ti pucchi. ``puttassa te aphāsukaṃ jāta''nti? sā tassa nipannaṭṭhānaṃ gantvā  nisīditvā piṭṭhiṃ parimajjantī ``kiṃ te, tāta, aphāsuka''nti pucchi. so tuṇhī ahosi.  ``kiṃ na kathesi puttā''ti? ``amma, marantenāpi tuyhaṃ kathetuṃ na sakkā''ti. ``tāta, mayhaṃ  akathetvā ^a^P1.0292^ea^ kassa katheyyāsi, kathehi, tātā''ti. ``amma, mayhaṃ aññaṃ  aphāsukaṃ natthi, tassā pana māṇavikāya vaṇṇaṃ sutvā paṭibaddhacittosmi ^a^M1.0310^ea^, taṃ  labhanto jīvissāmi, alabhanto idheva marissāmī''ti. ``tāta, mayhaṃ esa bhāro, mā tvaṃ etaṃ  nissāya cintayī''ti taṃ assāsetvā bahūni gandhapupphādīni ādāya māṇavikāya santikaṃ gantvā  ``putto me, amma, mama santikā tava vaṇṇaṃ sutvā paṭibaddhacitto jāto, kiṃ kātabba''nti?  ``sace ānetuṃ sakkotha, mayā katokāsoyevā''ti.<br/><br/>[03] sā tassā vacanaṃ sutvā tato paṭṭhāya tassa gehassa kaṇṇakaṇṇehi bahuṃ kacavaraṃ saṅkaḍḍhitvā  ārakkhitthiyā upari chaḍḍesi. sā tena aṭṭīyamānā apeti. itarā teneva niyāmena yā yā  kiñci katheti, tassā tassā upari kacavaraṃ chaḍḍesi. tato paṭṭhāya pana sā yaṃ yaṃ āharati vā  harati vā, taṃ taṃ na kāci sodhetuṃ ussahati. tasmiṃ kāle sā taṃ dhuttaṃ pupphapacchiyaṃ  nipajjāpetvā māṇavikāya santikaṃ abhihari. dhutto māṇavikāya sīlaṃ bhinditvā ekāhadvīhaṃ  pāsādeyeva ahosi. purohite bahi nikkhante ubho abhiramanti. tasmiṃ āgate dhutto  nilīyati.<br/><br/>[03] atha naṃ sā ekāhadvīhaccayena ``sāmi, idāni tayā gantuṃ vaṭṭatī''ti āha. ``ahaṃ  brāhmaṇaṃ paharitvā gantukāmo''ti. sā ``evaṃ hotū''ti dhuttaṃ nilīyāpetvā brāhmaṇe āgate  evamāha ``ahaṃ, ayya, tumhesu vīṇaṃ vādentesu naccituṃ icchāmī''ti. ``sādhu, bhadde,  naccassū''ti vīṇaṃ vādesi. ``tumhesu olokentesu lajjāmi, mukhaṃ pana vo sāṭakena bandhitvā  naccissāmī''ti. ``sace lajjasi, evaṃ karohī''ti. māṇavikā ghanasāṭakaṃ gahetvā tassa  akkhīni pidahamānā mukhaṃ bandhi. brāhmaṇo mukhaṃ bandhāpetvā vīṇaṃ vādesi. sā muhuttaṃ  naccitvā ``ayya, ahaṃ te ekavāraṃ sīse paharitukāmā''ti āha. itthilolo brāhmaṇo kiñci  kāraṇaṃ ajānanto ``paharāhī''ti āha, māṇavikā dhuttassa saññaṃ adāsi. so saṇikaṃ  āgantvā brāhmaṇassa piṭṭhipasse ṭhatvā ^a^P1.0293^ea^ sīse kapparena pahari, akkhīni  ^a^V1.0282^ea^ patanākārappattāni ahesuṃ, sīse gaṇḍo uṭṭhahi. so vedanāṭṭo hutvā ``āhara te  hattha''nti āha. māṇavikā attano hatthaṃ ukkhipitvā tassa hatthe ṭhapesi. brāhmaṇo ``hattho  muduko, pahāro pana thaddho''ti āha ^a^M1.0311^ea^. dhutto brāhmaṇaṃ paharitvā nilīyi.  māṇavikā tasmiṃ nilīne brāhmaṇassa mukhato sāṭakaṃ mocetvā telaṃ ādāya sīsaṃ parisambāhi.  brāhmaṇe bahi nikkhante puna sā itthī dhuttaṃ pacchiyaṃ nipajjāpetvā nīhari.<br/><br/>[03] so rañño santikaṃ gantvā sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. rājā attano upaṭṭhānaṃ āgataṃ  brāhmaṇaṃ āha ``jūtaṃ kīḷāma brāhmaṇā''ti? ``sādhu, mahārājā''ti. rājā jūtamaṇḍalaṃ  sajjāpetvā purimanayeneva jūtagītaṃ gāyitvā pāsake khipati. brāhmaṇo māṇavikāya tapassa  bhinnabhāvaṃ ajānanto ``ṭhapetvā mama māṇavika''nti āha. evaṃ vadantopi parājitoyeva. rājā  jinitvā ``brāhmaṇa, kiṃ vadesi, māṇavikāya te tapo bhinno, tvaṃ `mātugāmaṃ gabbhato paṭṭhāya  rakkhanto sattasu ṭhānesu ārakkhaṃ karonto rakkhituṃ sakkhissāmī'ti maññasi, mātugāmo nāma  kucchiyaṃ pakkhipitvā carantenāpi rakkhituṃ na sakkā, ekapurisikā itthī nāma natthi, tava  māṇavikā `naccitukāmāmhī'ti vatvā vīṇaṃ vādentassa tava sāṭakena mukhaṃ bandhitvā attano jāraṃ  tava sīse kapparena paharāpetvā uyyojesi, idāni kiṃ kathesī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 62^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ brāhmaṇo avādesi, vīṇaṃ samukhaveṭhito. <br/><br/>[22] aṇḍabhūtābhatā bhariyā, tāsu ko jātu vissase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yaṃ brāhmaṇo avādesi, vīṇaṃ samukhaveṭhito^eb^ti yena kāraṇena brāhmaṇo  ghanasāṭakena saha mukhena veṭhito hutvā vīṇaṃ vādesi, taṃ kāraṇaṃ na jānātīti attho. tañhi  sā vañcetukāmā evamakāsi. brāhmaṇo pana taṃ itthiṃ bahumāyābhāvaṃ ajānanto mātugāmassa  saddahitvā ``maṃ esā lajjatī''ti evaṃsaññī ahosi, tenassa aññāṇabhāvaṃ pakāsento rājā  evamāha, ayametthādhippāyo ^a^P1.0294^ea^. ^b^aṇḍabhūtābhatā bhariyā^eb^ti aṇḍaṃ vuccati  bījaṃ, bījabhūtā mātukucchito anikkhantakāleyeva ābhatā ānītā, ^b^bhatā^eb^ti vā puṭṭhāti  attho. kā sā? ^b^bhariyā^eb^ pajāpati pādaparicārikā. sā hi bhattavatthādīhi ^a^M1.0312^ea^  bharitabbatāya, bhinnasaṃvaratāya, lokadhammehi bharitatāya vā ``bhariyā''ti vuccati.  ^b^tāsu ko jātu vissase^eb^ti ^b^jātū^eb^ti ekaṃsādhivacanaṃ, tāsu mātukucchito paṭṭhāya  rakkhiyamānāsupi evaṃ vippakāraṃ āpajjantīsu bhariyāsu ko nāma paṇḍito puriso ekaṃsena  vissase, ``nibbikārā esā mayī''ti ko saddaheyyāti ^a^V1.0283^ea^ attho. asaddhammavasena  hi āmantakesu nimantakesu vijjamānesu mātugāmo nāma na sakkā rakkhitunti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto brāhmaṇassa dhammaṃ desesi. brāhmaṇo bodhisattassa dhammadesanaṃ sutvā  nivesanaṃ gantvā taṃ māṇavikaṃ āha -- ``tayā kira evarūpaṃ pāpakammaṃ kata''nti? ``ayya,  ko evamāha, na karomi, `ahameva pahariṃ, na añño koci'. sace na saddahatha, ahaṃ `tumhe  ṭhapetvā aññassa purisassa hatthasamphassaṃ na jānāmī'ti saccakiriyaṃ katvā aggiṃ pavisitvā  tumhe saddahāpessāmī''ti. brāhmaṇo ``evaṃ hotū''ti mahantaṃ dārurāsiṃ kāretvā aggiṃ katvā taṃ  pakkosāpetvā ``sace attano saddahasi, aggiṃ pavisāhī''ti āha.<br/><br/>[03] māṇavikā attano paricārikaṃ paṭhamameva sikkhāpesi ``amma, tava puttaṃ tattha gantvā mama  aggiṃ pavisanakāle hatthaggahaṇaṃ kātuṃ vadehī''ti. sā gantvā tathā avaca. dhutto āgantvā  parisamajjhe aṭṭhāsi. sā māṇavikā brāhmaṇaṃ vañcetukāmā mahājanamajjhe ṭhatvā ``brāhmaṇa, taṃ  ṭhapetvā aññassa purisassa hatthasamphassaṃ nāma na jānāmi, iminā saccena ayaṃ aggi mā maṃ  jhāpesī''ti aggiṃ pavisituṃ āraddhā. tasmiṃ khaṇe dhutto ``passatha bho purohitabrāhmaṇassa  kammaṃ, evarūpaṃ mātugāmaṃ aggiṃ pavesāpetī''ti gantvā taṃ māṇavikaṃ hatthe gaṇhi. sā hatthaṃ  vissajjāpetvā purohitaṃ āha -- ``ayya, mama saccakiriyā bhinnā, na sakkā aggiṃ  pavisitu''nti. ``kiṃkāraṇā''ti? ``ajja mayā evarūpā saccakiriyā katā `ṭhapetvā mama  sāmikaṃ aññassa purisassa hatthasamphassaṃ na jānāmī'ti ^a^P1.0295^ea^, idāni camhi  iminā purisena hatthe gahitā''ti. brāhmaṇo ``vañcito ahaṃ imāyā''ti ñatvā taṃ pothetvā  nīharāpesi. evaṃ asaddhammasamannāgatā kiretā itthiyo tāva mahantampi pāpakammaṃ katvā attano  sāmikaṃ vañcetuṃ ``nāhaṃ evarūpaṃ kammaṃ karomī''ti divasampi sapathaṃ kurumānā nānācittāva  honti. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``corīnaṃ ^a^M1.0313^ea^ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ. <br/><br/>[22] thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gataṃ.. (jā0 2.21.347). <br/><br/>[21] ``musā tāsaṃ yathā saccaṃ, saccaṃ tāsaṃ yathā musā. <br/><br/>[22] gāvo bahi tiṇasseva, omasanti varaṃ varaṃ.. <br/><br/>[21] ``coriyo ^a^V1.0284^ea^ kathinā hetā, vāḷā ca lapasakkharā. <br/><br/>[22] na tā kiñci na jānanti, yaṃ manussesu vañcana''nti.. (jā0 2.21.332,  334).<br/><br/>[03] satthā ``evaṃ arakkhiyo mātugāmo''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi,  saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi ``tadā bārāṇasirājā ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] aṇḍabhūtajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 68
title: itthivaggo^[] . asātamantajātakavaṇṇanā^[] . aṇḍabhūtajātakavaṇṇanā^[] . takkapaṇḍitajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^kodhanā akataññū cā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuññevārabbha  kathesi. tañhi satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā ``sacca''nti vutte  ``itthiyo nāma bhikkhu akataññū mittadubbhā, kasmā tā nissāya ukkaṇṭhitosī''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto isipabbajjaṃ pabbajitvā gaṅgātīre  assamaṃ māpetvā samāpattiyo ceva abhiññāyo ca nibbattetvā jhānasukhena viharati. tasmiṃ  samaye bārāṇasiseṭṭhino dhītā duṭṭhakumārī nāma caṇḍā ahosi pharusā, dāsakammakare akkosati  paribhāsati paharati. atha naṃ ekadivasaṃ parivāramanussā gahetvā ``gaṅgāya kīḷissāmā''ti  ^a^P1.0296^ea^ agamaṃsu. tesaṃ kīḷantānaññeva sūriyatthaṅgamanavelā jātā, megho uṭṭhahi,  manussā meghaṃ disvā ^a^M1.0314^ea^ ito cito ca vegena palāyiṃsu. seṭṭhidhītāyapi  dāsakammakarā ``ajja amhehi etissā piṭṭhiṃ passituṃ vaṭṭatī''ti taṃ antoudakasmiṃyeva chaḍḍetvā  uttariṃsu. devo pāvassi, sūriyopi atthaṅgato, andhakāro jāto. te tāya vināva gehaṃ gantvā  ``kahaṃ sā''ti vutte ``gaṅgāto tāva uttiṇṇā, atha naṃ na jānāma kahaṃ gatā''ti. ñātakā  vicinitvāpi na passiṃsu.<br/><br/>[03] sā mahāviravaṃ viravantī udakena vuyhamānā aḍḍharattasamaye bodhisattassa paṇṇasālāsamīpaṃ  pāpuṇi. so tassā saddaṃ sutvā ``mātugāmassa saddo eso, parittāṇamassā karissāmī''ti  tiṇukkaṃ ādāya nadītīraṃ gantvā taṃ disvā ``mā bhāyi, mā bhāyī''ti assāsetvā ^a^V1.0285^ea^  nāgabalo thāmasampanno bodhisatto nadiṃ taramāno gantvā taṃ ukkhipitvā assamapadaṃ ānetvā  aggiṃ katvā adāsi. sīte vigate madhurāni phalāphalāni upanāmesi. tāni khāditvā ṭhitaṃ  ``kattha vāsikāsi, kathañca gaṅgāya patitāsī''ti pucchi. sā taṃ pavattiṃ ārocesi. atha  naṃ ``tvaṃ idheva vasā''ti paṇṇasālāya vasāpento dvīhatīhaṃ sayaṃ abbhokāse vasitvā ``idāni  gacchā''ti āha. sā ``imaṃ tāpasaṃ sīlabhedaṃ pāpetvā gahetvā gamissāmī''ti na gacchati.  atha gacchante kāle itthikuttaṃ itthilīlaṃ dassetvā tassa sīlabhedaṃ katvā jhānaṃ antaradhāpesi.  so taṃ gahetvā araññeyeva vasati. atha naṃ sā āha ``ayya, kiṃ no araññavāsena, manussapathaṃ  gamissāmā''ti? so taṃ ādāya ekaṃ paccantagāmakaṃ gantvā takkabhatiyā jīvikaṃ kappetvā taṃ  poseti. tassa takkaṃ vikkiṇitvā jīvatīti ``takkapaṇḍito''ti nāmaṃ akaṃsu. athassa  gāmavāsino paribbayaṃ datvā ``amhākaṃ suyuttaduyuttakaṃ ācikkhanto ettha vasā''ti gāmadvāre  kuṭiyaṃ vāsesuṃ.<br/><br/>[03] tena ca samayena corā pabbatā oruyha paccantaṃ paharanti. te ekadivasaṃ taṃ gāmaṃ paharitvā  ^a^P1.0297^ea^ gāmavāsikehiyeva bhaṇḍikā ukkhipāpetvā gacchantā tampi seṭṭhidhītaraṃ gahetvā  attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā sesajane vissajjesuṃ. corajeṭṭhako pana tassā rūpe bajjhitvā taṃ  attano bhariyaṃ akāsi. bodhisatto ``itthannāmā kaha''nti pucchi. ``corajeṭṭhakena gahetvā  attano bhariyā katā''ti ca sutvāpi ``na sā ^a^M1.0315^ea^ tattha mayā vinā vasissati,  palāyitvā āgacchissatī''ti tassā āgamanaṃ olokento tattheva vasi.<br/><br/>[03] seṭṭhidhītāpi cintesi ``ahaṃ idha sukhaṃ vasāmi, kadāci maṃ takkapaṇḍito kiñcideva  nissāya āgantvā ito ādāya gaccheyya, atha etasmā sukhā parihāyissāmi, yannūnāhaṃ  sampiyāyamānā viya taṃ pakkosāpetvā ghātāpeyya''nti. sā ekaṃ manussaṃ pakkositvā ``ahaṃ idha  dukkhaṃ jīvāmi, takkapaṇḍito āgantvā maṃ ādāya gacchatū''ti sāsanaṃ pesesi. so taṃ sāsanaṃ  sutvā saddahitvā tattha gantvā gāmadvāre ṭhatvā sāsanaṃ pesesi. sā nikkhamitvā taṃ disvā  ``ayya, sace mayaṃ idāni gacchissāma, corajeṭṭhako anubandhitvā ubhopi amhe ghātessati,  rattibhāge gacchissāmā''ti taṃ ānetvā bhojetvā koṭṭhake nisīdāpetvā sāyaṃ corajeṭṭhakassa  āgantvā suraṃ pivitvā mattakāle ``sāmi, sace imāya velāya tava sattuṃ passeyyāsi, kinti naṃ  kareyyāsī''ti āha. ``idañcidañca karissāmīti''. ``kiṃ pana so dūre, nanu koṭṭhake  nisinno''ti? corajeṭṭhako ukkaṃ ādāya tattha gantvā taṃ disvā gahetvā gehamajjhe pātetvā  kapparādīhi yathāruciṃ pothesi. so ^a^V1.0286^ea^ pothiyamānopi aññaṃ kiñci avatvā  ``kodhanā akataññū ca, pisuṇā mittabhedikā''ti ettakameva vadati. coro taṃ pothetvā  bandhitvā nipajjāpetvā sāyamāsaṃ bhuñjitvā sayi. pabuddho jiṇṇāya surāya puna taṃ pothetuṃ  ārabhi, sopi tāneva cattāri padāni vadati.<br/><br/>[03] coro cintesi ``ayaṃ evaṃ pothiyamānopi aññaṃ kiñci avatvā imāneva cattāri padāni  vadati, pucchissāmi na''nti tassā suttabhāvaṃ ñatvā taṃ pucchi ``ambho tvaṃ evaṃ pothiyamānopi  kasmā ^a^P1.0298^ea^ etāneva padāni vadasī''ti? takkapaṇḍito ``tena hi suṇāhī''ti taṃ  kāraṇaṃ ādito paṭṭhāya kathesi. ``ahaṃ pubbe araññavāsiko eko tāpaso jhānalābhī, svāhaṃ  etaṃ gaṅgāya vuyhamānaṃ uttāretvā paṭijaggiṃ. atha maṃ esā palobhetvā jhānā parihāpesi, svāhaṃ  araññaṃ pahāya etaṃ posento paccantagāmake vasāmi, athesā corehi idhānītā `ahaṃ dukkhaṃ  vasāmi, āgantvā maṃ netū'ti mayhaṃ sāsanaṃ pesetvā idāni ^a^M1.0316^ea^ tava hatthe pātesi,  iminā kāraṇenāhaṃ evaṃ kathemī''ti. coro cintesi ``yā esā evarūpe guṇasampanne upakārake  evaṃ vippaṭipajji, sā mayhaṃ kataraṃ nāma upaddavaṃ na kareyya, māretabbā esā''ti so takkapaṇḍitaṃ  assāsetvā taṃ pabodhetvā khaggaṃ ādāya nikkhamma ``etaṃ purisaṃ gāmadvāre ghātessāmī''ti vatvā  tāya saddhiṃ bahigāmaṃ gantvā ``etaṃ hatthe gaṇhā''ti taṃ tāya hatthe gāhāpetvā khaggaṃ ādāya  takkapaṇḍitaṃ paharanto viya taṃ dvidhā chinditvā sasīsaṃ nhāpetvā takkapaṇḍitaṃ katipāhaṃ paṇītena  bhojanena santappetvā idāni kahaṃ gamissasī''ti āha. takkapaṇḍito ``gharāvāsena me kiccaṃ  natthi, isipabbajjaṃ pabbajitvā tattheva araññe vasissāmī''ti āha. ``tena hi ahampi  pabbajissāmī''ti ubhopi pabbajitvā taṃ araññāyatanaṃ gantvā pañca abhiññā aṭṭha ca samāpattiyo  nibbattetvā jīvitapariyosāne brahmalokūpagā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā imāni dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 63^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kodhanā akataññū ca, pisuṇā mittabhedikā. <br/><br/>[22] brahmacariyaṃ cara bhikkhu, so sukhaṃ na vihāhisī''ti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ piṇḍattho -- ^b^bhikkhu^eb^ itthiyo nāmetā ^b^kodhanā,^eb^ uppannaṃ kodhaṃ nivāretuṃ  na sakkonti. ^b^akataññū ca,^eb^ atimahantampi upakāraṃ na jānanti. ^b^pisuṇā^eb^ ^a^P1.0299^ea^  ca, piyasuññabhāvakaraṇameva kathaṃ kathenti. ^b^mittabhedikā,^eb^ mitte bhindanti,  mittabhedanakathaṃ kathanasīlāyeva ^a^V1.0287^ea^, evarūpehi pāpadhammehi samannāgatā etā. kiṃ te  etāhi, ^b^brahmacariyaṃ cara bhikkhu,^eb^ ayañhi methunavirati parisuddhaṭṭhena brahmacariyaṃ nāma, taṃ cara.  ^b^so sukhaṃ na vihāhisī^eb^ti so tvaṃ etaṃ brahmacariyavāsaṃ vasanto jhānasukhaṃ maggasukhaṃ  phalasukhañca na vihāhisi, etaṃ sukhaṃ na vijahissati, etasmā sukhā na parihāyissasīti  attho. ``na parihāhisī''tipi pāṭho, ayamevattho.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu  sotāpattiphale patiṭṭhahi. satthā jātakaṃ ^a^M1.0317^ea^ samodhānesi -- ``tadā corajeṭṭhako  ānando ahosi, takkapaṇḍito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] takkapaṇḍitajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 69
title:
  [] . asātamantajātakavaṇṇanā^[] . aṇḍabhūtajātakavaṇṇanā^[] . takkapaṇḍitajātakavaṇṇanā^[] . durājānajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^māsu nandi icchati ma^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ upāsakaṃ ārabbha  kathesi. eko kira sāvatthivāsī upāsako tīsu saraṇesu pañcasu ca sīlesu patiṭṭhito  buddhamāmako, dhammamāmako, saṅghamāmako, bhariyā panassa dussīlā pāpadhammā. yaṃ divasaṃ  micchācāraṃ carati, taṃ divasaṃ satakītadāsī viya hoti, micchācārassa pana akatadivase  sāminī viya hoti caṇḍā pharusā. so tassā bhāvaṃ jānituṃ na sakkoti, atha tāya ubbāḷho  buddhūpaṭṭhānaṃ na gacchati. atha naṃ ekadivasaṃ gandhapupphādīni ādāya āgantvā vanditvā nisinnaṃ  satthā āha -- ``kiṃ nu kho tvaṃ, upāsaka, sattaṭṭha divase buddhūpaṭṭhānaṃ nāgacchasī''ti. gharaṇī  me, bhante, ekasmiṃ divase satakītadāsī viya hoti, ekasmiṃ divase sāminī viya caṇḍā  pharusā. ahaṃ tassā bhāvaṃ jānituṃ na sakkomi, svāhaṃ tāya ubbāḷho buddhūpaṭṭhānaṃ nāgacchāmīti.  athassa vacanaṃ sutvā satthā ``upāsaka, `mātugāmassa bhāvo nāma dujjāno'ti pubbepi te  paṇḍitā kathayiṃsu, tvaṃ pana taṃ bhavasaṅkhepagatattā sallakkhetuṃ na sakkosī''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto disāpāmokkho ācariyo hutvā pañca  māṇavakasatāni ^a^P1.0300^ea^ sippaṃ sikkhāpeti. atheko tiroraṭṭhavāsiko brāhmaṇamāṇavako  āgantvā tassa santike sippaṃ uggaṇhanto ekāya itthiyā paṭibaddhacitto hutvā taṃ bhariyaṃ katvā  ^a^V1.0288^ea^ tasmiṃyeva bārāṇasinagare vasanto dve tisso velāyo ācariyassa upaṭṭhānaṃ na  gacchati. sā panassa bhariyā dussīlā pāpadhammā. micchācāraṃ ciṇṇadivase dāsī viya  hoti, aciṇṇadivase sāminī viya hoti caṇḍā pharusā. so tassā bhāvaṃ jānituṃ asakkonto  tāya ubbāḷho ākulacitto ācariyassa upaṭṭhānaṃ na gacchati. atha naṃ sattaṭṭha divase  atikkamitvā āgataṃ ``kiṃ, māṇava ^a^M1.0318^ea^, na paññāyasī''ti ācariyo pucchi.  so ``bhariyā maṃ, ācariya, ekadivasaṃ icchati pattheti, dāsī viya nihatamānā hoti.  ekadivasaṃ sāminī viya thaddhā caṇḍā pharusā, ahaṃ tassā bhāvaṃ jānituṃ na sakkomi, tāya  ubbāḷho ākulacitto tumhākaṃ upaṭṭhānaṃ nāgatomhī''ti. ācariyo ``evametaṃ, māṇava, itthiyo  nāma anācāraṃ ciṇṇadivase sāmikaṃ anuvattanti, dāsī viya nihatamānā honti.  anāciṇṇadivase pana mānatthaddhā hutvā sāmikaṃ na gaṇenti. evaṃ itthiyo nāmetā anācārā  dussīlā, tāsaṃ bhāvo nāma dujjāno, tāsu icchantīsupi anicchantīsupi majjhatteneva  bhavitabba''nti vatvā tassovādavasena imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 64^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā su nandi icchati maṃ, mā su soci na micchati. <br/><br/>[22] thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^mā su nandi icchati ma^eb^nti ^b^su^eb^-kāro nipātamattaṃ, ``ayaṃ itthī maṃ  icchati pattheti, mayi sinehaṃ karotī''ti mā tussi. ^b^mā su soci na micchatī^eb^ti  ``ayaṃ maṃ na icchatī''tipi mā soci, tassā icchamānāya nandiṃ, na icchamānāya ca sokaṃ  akatvā majjhattova hohīti dīpeti. ^b^thīnaṃ bhāvo durājāno^eb^ti itthīnaṃ bhāvo nāma  itthimāyāya paṭicchannattā durājāno. yathā kiṃ? ^b^macchassevodake gata^eb^nti yathā macchassa  gamanaṃ udakena paṭicchannattā dujjānaṃ, teneva so kevaṭṭe āgate udakena gamanaṃ paṭicchādetvā  palāyati, attānaṃ gaṇhituṃ na deti, evameva itthiyo mahantampi dussīlakammaṃ katvā ``mayaṃ  evarūpaṃ na karomā''ti attanā katakammaṃ itthimāyāya paṭicchādetvā sāmike vañcenti ^a^P1.0301^ea^.  evaṃ itthiyo nāmetā pāpadhammā durājānā, tāsu majjhattoyeva sukhito hotīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto antevāsikassa ovādaṃ adāsi. tato paṭṭhāya so tassā upari  majjhattova ahosi. sāpissa bhariyā ``ācariyena kira me dussīlabhāvo ñāto''ti tato  paṭṭhāya na anācāraṃ cari. sāpi tassa upāsakassa itthī ``sammāsambuddhena kira mayhaṃ  durācārabhāvo ñāto''ti tato paṭṭhāya pāpakammaṃ nāma na akāsi.<br/><br/>[03] satthāpi ^a^V1.0289^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne so  upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi, satthā anusandhiṃ ghaṭetvā ^a^M1.0319^ea^ jātakaṃ samodhānesi  -- ``tadā jayampatikāyeva idāni jayampatikā, ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] durājānajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 70
title:
  [] . aṇḍabhūtajātakavaṇṇanā^[] . takkapaṇḍitajātakavaṇṇanā^[] . durājānajātakavaṇṇanā^[] . anabhiratijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yathā nadī ca pantho cā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto tathārūpaṃyeva upāsakaṃ  ārabbha kathesi. so pana pariggaṇhanto tassā dussīlabhāvaṃ ñatvā bhaṇḍito cittabyākulatāya  sattaṭṭha divase upaṭṭhānaṃ nāgamāsi. so ekadivasaṃ vihāraṃ gantvā tathāgataṃ vanditvā nisinno  ``kasmā sattaṭṭha divasāni nāgatosī''ti vutte ``bhariyā me, bhante, dussīlā, tassā upari  byākulacittatāya nāgatomhī''ti āha. satthā ``upāsaka, itthīsu `anācārā etā'ti kopaṃ  akatvā majjhatteneva bhavituṃ vaṭṭatīti pubbepi te paṇḍitā kathayiṃsu, tvaṃ pana bhavantarena  paṭicchannattā taṃ kāraṇaṃ na sallakkhesī''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto purimanayeneva disāpāmokkho  ācariyo ahosi. athassa antevāsiko bhariyāya dosaṃ disvā byākulacittatāya katipāhaṃ  anāgantvā ekadivasaṃ ācariyena pucchito taṃ kāraṇaṃ nivedesi. athassa ācariyo ``tāta,  itthiyo nāma sabbasādhāraṇā ^a^P1.0302^ea^, tāsu `dussīlā etā'ti paṇḍitā kopaṃ na  karontī''ti vatvā ovādavasena imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 65^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā nadī ca panto ca, pānāgāraṃ sabhā papā. <br/><br/>[22] evaṃ lokitthiyo nāma, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yathā nadī^eb^ti yathā anekatitthā nadī nhānatthāya sampattasampattānaṃ  caṇḍālādīnampi khattiyādīnampi sādhāraṇā, na tattha koci nhāyituṃ na labhati nāma.  ^b^``pantho''^eb^tiādīsupi yathā mahāmaggopi sabbesaṃ sādhāraṇo ^a^M1.0320^ea^, na koci  tena gantuṃ na labhati. ^b^pānāgāra^eb^mpi surāgehaṃ sabbesaṃ sādhāraṇaṃ, yo yo pātukāmo, sabbo  tattha pavisateva. puññatthikehi tattha tattha manussānaṃ nivāsatthāya katā ^b^sabhā^eb^pi  sādhāraṇā, na tattha koci pavisituṃ na labhati. mahāmagge ^a^V1.0290^ea^ pānīyacāṭiyo ṭhapetvā  katā ^b^papā^eb^pi sabbesaṃ sādhāraṇā, na tattha koci pānīyaṃ pivituṃ na labhati. ^b^evaṃ  lokitthiyo nāmā^eb^ti evameva tāta māṇava imasmiṃ loke itthiyopi sabbasādhāraṇāva, teneva ca  sādhāraṇaṭṭhena nadīpanthapānāgārasabhāpapāsadisā. tasmā ^b^nāsaṃ kujjhanti paṇḍitā,^eb^ etāsaṃ  itthīnaṃ ``lāmikā etā anācārā dussīlā sabbasādhāraṇā''ti cintetvā paṇḍitā chekā  buddhisampannā na kujjhantīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto antevāsikassa ovādaṃ adāsi, so taṃ ovādaṃ sutvā majjhatto ahosi.  bhariyāpissa ``ācariyena kiramhi ñātā''ti tato paṭṭhāya pāpakammaṃ na akāsi. tassapi  upāsakassa bhariyā ``satthārā kiramhi ñātā''ti tato paṭṭhāya pāpakammaṃ na akāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne upāsako  sotāpattiphale patiṭṭhahi. satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  jayampatikāva etarahi jayampatikā, ācariyabrāhmaṇo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] anabhiratijātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 71
title:
  [] . takkapaṇḍitajātakavaṇṇanā^[] . durājānajātakavaṇṇanā^[] . anabhiratijātakavaṇṇanā^[] . mudulakkhaṇajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ekā icchā pure āsī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto saṃkilesaṃ ārabbha kathesi.  eko kira sāvatthivāsī kulaputto satthu dhammadesanaṃ ^a^P1.0303^ea^ sutvā ratanasāsane uraṃ  datvā pabbajitvā paṭipannako yogāvacaro avissaṭṭhakammaṭṭhāno hutvā ekadivasaṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya  caranto ekaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ itthiṃ disvā subhavasena indriyāni bhinditvā olokesi. tassa  abbhantare kileso cali, vāsiyā ākoṭitakhīrarukkho viya ahosi. so tato paṭṭhāya ^a^M1.0321^ea^  kilesavasiko hutvā neva kāyassādaṃ na cittassādaṃ labhati, bhantamigasappaṭibhāgo  sāsane anabhirato parūḷhakesalomanakho kiliṭṭhacīvaro ahosi. athassa indriyavikāraṃ disvā  sahāyakā bhikkhū ``kiṃ nu kho te, āvuso, na yathā porāṇāni indriyānī''ti pucchiṃsu.  anabhiratosmi, āvusoti.<br/><br/>[03] atha ^a^V1.0291^ea^ naṃ te satthu santikaṃ nayiṃsu. satthā ``kiṃ, bhikkhave, anicchamānaṃ  bhikkhuṃ ādāya āgatatthā''ti pucchi. ``ayaṃ, bhante, bhikkhu anabhirato''ti? ``saccaṃ  bhikkhū''ti. ``saccaṃ bhagavā''ti. ``ko taṃ ukkaṇṭhāpesī''ti? ``ahaṃ, bhante, piṇḍāya  caranto ekaṃ itthiṃ disvā indriyāni bhinditvā olokesiṃ, atha me kileso cali, tenamhi  ukkaṇṭhito''ti. atha naṃ satthā ``anacchariyametaṃ bhikkhu, yaṃ tvaṃ indriyāni bhinditvā  visabhāgārammaṇaṃ subhavasena olokento kilesehi kampito, pubbe pañcābhiññā  aṭṭhasamāpattilābhino jhānabalena kilese vikkhambhetvā visuddhacittā gaganatalacarā bodhisattāpi  indriyāni bhinditvā visabhāgārammaṇaṃ olokayamānā jhānā parihāyitvā kilesehi kampitā  mahādukkhaṃ anubhaviṃsu. na hi sinerūppāṭanakavāto hatthimattaṃ muṇḍapabbataṃ, mahājambūmmūlakavāto  chinnataṭe virūḷhagacchakaṃ, mahāsamuddaṃ vā pana sosanakavāto khuddakataḷākaṃ kismiñcideva gaṇeti,  evaṃ uttamabuddhīnaṃ nāma visuddhacittānaṃ bodhisattānaṃ aññāṇabhāvakarā kilesā tayi kiṃ  lajjissanti, visuddhāpi sattā saṃkilissanti, uttamayasasamaṅginopi āyasakyaṃ pāpuṇantī''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe ekassa mahāvibhavassa  brāhmaṇassa kule nibbattitvā viññutaṃ patto sabbasippānaṃ pāraṃ gantvā kāme pahāya isipabbajjaṃ  pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā pañca abhiññā ca aṭṭha samāpattiyo ca uppādetvā jhānasukhena  vītināmento himavantappadese vāsaṃ kappesi. so ekasmiṃ kāle loṇambilasevanatthāya ^a^P1.0304^ea^  himavantā otaritvā bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase  katasarīrapaṭijaggano rattavākamayaṃ nivāsanapārupanaṃ saṇṭhāpetvā ajinacammaṃ ekasmiṃ aṃse katvā  jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā bhikkhābhājanamādāya bārāṇasiyaṃ bhikkhāya caramāno rañño gharadvāraṃ  sampāpuṇi. rājā tassa iriyāpatheyeva pasīditvā ^a^M1.0322^ea^ pakkosāpetvā mahārahe  āsane nisīdāpetvā paṇītena khādanīyabhojanīyena santappetvā katānumodanaṃ uyyāne vasanatthāya  yāci. so sampaṭicchitvā rājagehe bhuñjitvā rājakulaṃ ovadamāno tasmiṃ uyyāne soḷasa  vassāni vasi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ rājā kupitaṃ paccantaṃ vūpasametuṃ gacchanto mudulakkhaṇaṃ nāma aggamahesiṃ  ``appamattā ayyassa upaṭṭhānaṃ karohī''ti vatvā agamāsi. bodhisatto rañño gatakālato paṭṭhāya  attano ruccanavelāya rājagehaṃ gacchati. athekadivasaṃ mudulakkhaṇā bodhisattassa āhāraṃ  sampādetvā -- ``ajja ayyo cirāyatī''ti gandhodakena nhāyitvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā  ^a^V1.0292^ea^ mahātale cūḷasayanaṃ paññāpetvā bodhisattassa āgamanaṃ olokayamānā nipajji.  bodhisattopi attano velaṃ sallakkhetvā jhānā vuṭṭhāya ākāseneva rājanivesanaṃ agamāsi.  mudulakkhaṇā vākacīrasaddaṃ sutvāva ``ayyo, āgato''ti vegena uṭṭhahi, tassā vegena uṭṭhahantiyā  maṭṭhasāṭako bhassi. tāpasopi sīhapañjarena pavisanto deviyā visabhāgarūpārammaṇaṃ indriyāni  bhinditvā subhavasena olokesi. athassa abbhantare kileso cali, vāsiyā pahaṭakhīrarukkho  viya ahosi. tāvadevassa jhānaṃ antaradhāyi, chinnapakkho kāko viya ahosi. so ṭhitakova  āhāraṃ gahetvā abhuñjitvāva kilesakampito pāsādā oruyha uyyānaṃ gantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā  phalakattharaṇasayanassa heṭṭhā āhāraṃ ṭhapetvā visabhāgārammaṇena baddho kilesagginā ḍayhamāno  nirāhāratāya sussamāno satta divasāni phalakattharaṇe nipajji.<br/><br/>[03] sattame divase rājā paccantaṃ vūpasametvā āgato nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā nivesanaṃ agantvāva  ``ayyaṃ ^a^P1.0305^ea^ passissāmī''ti uyyānaṃ gantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā taṃ nipannakaṃ  disvā ``ekaṃ aphāsukaṃ jātaṃ maññe''ti paṇṇasālaṃ sodhāpetvā pāde parimajjanto ``kiṃ, ayya,  aphāsuka''nti pucchi. ``mahārāja aññaṃ me aphāsukaṃ natthi, kilesavasena panamhi  paṭibaddhacitto jāto''ti. ``kahaṃ paṭibaddhaṃ te, ayya, citta''nti? ``mudulakkhaṇāya,  mahārājā''ti. ``sādhu ayya, ahaṃ mudulakkhaṇaṃ tumhākaṃ dammī''ti ^a^M1.0323^ea^ tāpasaṃ  ādāya nivesanaṃ pavisitvā deviṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ katvā tāpasassa adāsi. dadamānoyeva  ca mudulakkhaṇāya saññamadāsi ``tayā attano balena ayyaṃ rakkhituṃ vāyamitabba''nti.  ``sādhu, deva, rakkhissāmī''ti. tāpaso deviṃ gahetvā rājanivesanā otari.<br/><br/>[03] atha naṃ mahādvārato nikkhantakāle ``ayya, amhākaṃ ekaṃ gehaṃ laddhuṃ vaṭṭati, gaccha, rājānaṃ  gehaṃ yācāhī''ti āha. tāpaso gantvā gehaṃ yāci. rājā manussānaṃ vaccakuṭikiccaṃ sādhayamānaṃ  ekaṃ chaḍḍitagehaṃ dāpesi. so deviṃ gahetvā tattha agamāsi, sā pavisituṃ na icchati.  ``kiṃkāraṇā na pavisasī''ti? ``asucibhāvenā''ti. idāni ``kiṃ karomī''ti.  ``paṭijaggāhi na''nti vatvā rañño santikaṃ pesetvā ``gaccha, kuddālaṃ āhara, pacchiṃ āharā''ti  āharāpetvā asuciñca saṅkārañca chaḍḍāpetvā gāmayaṃ āharāpetvā limpāpetvā punapi ``gaccha, mañcaṃ  āhara, pīṭhaṃ āhara, attharaṇaṃ āhara, cāṭiṃ āhara, ghaṭaṃ āharā''ti ekamekaṃ āharāpetvā puna  udakāharaṇādīnaṃ atthāya āṇāpesi. so ghaṭaṃ ādāya udakaṃ āharitvā cāṭiṃ pūretvā nhānodakaṃ  sajjetvā sayanaṃ atthari. atha naṃ sayane ekato ^a^V1.0293^ea^ nisinnaṃ dāṭhikāsu gahetvā ``tava  samaṇabhāvaṃ vā brāhmaṇabhāvaṃ vā na jānāsī''ti oṇametvā attano abhimukhaṃ ākaḍḍhi. so  tasmiṃ kāle satiṃ paṭilabhi, ettakaṃ pana kālaṃ aññāṇī ahosi. evaṃ aññāṇakaraṇā kilesā  nāma. ``kāmacchandanīvaraṇaṃ, bhikkhave, andhakaraṇaṃ ^a^P1.0306^ea^ aññāṇakaraṇa''ntiādi  (saṃ0 ni0  5.221) cettha vattabbaṃ.<br/><br/>[03] so satiṃ paṭilabhitvā cintesi ``ayaṃ taṇhā vaḍḍhamānā mama catūhi apāyehi sīsaṃ  ukkhipituṃ na dassati, ajjeva mayā imaṃ rañño niyyādetvā himavantaṃ pavisituṃ vaṭṭatī''ti.  so taṃ ādāya rājānaṃ upasaṅkamitvā ``mahārāja, tava deviyā mayhaṃ attho natthi, kevalaṃ me imaṃ  nissāya taṇhā vaḍḍhitā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 66^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ekā icchā pure āsi, aladdhā mudulakkhaṇaṃ. <br/><br/>[22] yato laddhā aḷārakkhī, icchā icchaṃ vijāyathā''ti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ ^a^M1.0324^ea^ piṇḍattho -- mahārāja, mayhaṃ imaṃ tava deviṃ mudulakkhaṇaṃ  alabhitvā pure ``aho vatāhaṃ etaṃ labheyya''nti ^b^ekā icchā āsi,^eb^ ekāva taṇhā uppajji.  yato pana me ayaṃ ^b^aḷārakkhī^eb^ visālanettā sobhanalocanā laddhā, atha me sā purimikā  ^b^icchā^eb^ gehataṇhaṃ upakaraṇataṇhaṃ upabhogataṇhanti uparūpari aññaṃ nānappakāraṃ ^b^icchaṃ  vijāyatha^eb^ janesi uppādesi. sā kho pana me evaṃ vaḍḍhamānā icchā apāyato sīsaṃ  ukkhipituṃ na dassati, alaṃ me imāya, tvaññeva tava bhariyaṃ gaṇha, ahaṃ pana himavantaṃ  gamissāmīti tāvadeva naṭṭhaṃ jhānaṃ uppādetvā ākāse nisinno dhammaṃ desetvā rañño ovādaṃ datvā  ākāseneva himavantaṃ gantvā puna manussapathaṃ nāma nāgamāsi, brahmavihāre pana bhāvetvā  aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne so bhikkhu  arahattaphale patiṭṭhahi. satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā  ānando ahosi, mudulakkhaṇā uppalavaṇṇā, isi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mudulakkhaṇajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 72
title:
  [] . durājānajātakavaṇṇanā^[] . anabhiratijātakavaṇṇanā^[] . mudulakkhaṇajātakavaṇṇanā^[] . ucchaṅgajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ucchaṅge^eb^ ^a^V1.0294^ea^ ^b^deva me putto^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ  jānapaditthiṃ ārabbha kathesi. ekasmiñhi samaye kosalaraṭṭhe tayo janā aññatarasmiṃ aṭavimukhe  kasanti. tasmiṃ samaye antoaṭaviyaṃ corā manusse vilumpitvā palāyiṃsu. manussā te  ^a^P1.0307^ea^ core pariyesitvā apassantā taṃ ṭhānaṃ āgamma ``tumhe aṭaviyaṃ vilumpitvā  idāni kassakā viya hothā''ti ``te corā ime''ti bandhitvā ānetvā kosalarañño adaṃsu.  athekā itthī āgantvā ``acchādanaṃ me detha, acchādanaṃ me dethā''ti paridevantī punappunaṃ  rājanivesanaṃ pariyāti. rājā tassā saddaṃ sutvā ``gacchatha, detha imissā acchādana''nti āha.  manussā sāṭakaṃ gahetvā adaṃsu. sā taṃ disvā ``nāhaṃ etaṃ acchādanaṃ yācāmi ^a^M1.0325^ea^,  sāmikacchādanaṃ yācāmī''ti āha. manussā gantvā rañño ārocayiṃsu ``na  kiresā idaṃ acchādanaṃ katheti, sāmikacchādanaṃ kathetī''ti. atha naṃ rājā pakkosāpetvā ``tvaṃ  kira sāmikacchādanaṃ yācasī''ti pucchi. āma, deva, itthiyā hi sāmiko acchādanaṃ nāma,  sāmike hi asati sahassamūlampi sāṭakaṃ nivatthā itthī naggāyeva nāma. imassa panatthassa  sādhanatthaṃ -- <br/><br/>[21] ``naggā nadī anūdakā, naggaṃ raṭṭhaṃ arājakaṃ. <br/><br/>[22] itthīpi vidhavā naggā, yassāpi dasa bhātaro''ti.. (jā0 2.22.1840) -- <br/><br/>[25] idaṃ suttaṃ āharitabbaṃ.<br/><br/>[03] rājā tassā pasanno ``ime te tayo janā ke hontī''ti pucchi. ``eko me, deva,  sāmiko, eko bhātā, eko putto''ti. rājā ``ahaṃ te tuṭṭho, imesu tīsu ekaṃ demi, kataraṃ  icchasī''ti pucchi. sā āha ``ahaṃ, deva, jīvamānā ekaṃ sāmikaṃ labhissāmi, puttampi  labhissāmiyeva, mātāpitūnaṃ pana me matattā bhātāva dullabho, bhātaraṃ me dehi, devā''ti. rājā  tussitvā tayopi vissajjesi. evaṃ taṃ ekikaṃ nissāya te tayo janā dukkhato muttā. taṃ  kāraṇaṃ bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ jātaṃ. athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitā ``āvuso,  ekaṃ itthiṃ nissāya tayo janā dukkhato muttā''ti tassā guṇakathāya nisīdiṃsu. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  ^a^V1.0295^ea^ nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, esā itthī idāneva te tayo jane dukkhā moceti,  pubbepi mocesiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tayo janā aṭavimukhe kasantīti sabbaṃ  purimasadisameva. tadā pana raññā ``tīsu janesu kaṃ icchasī''ti vutte sā āha -- ``tayopi  dātuṃ na sakkotha, devā''ti? ``āma, na sakkomī''ti. ``sace ^a^P1.0308^ea^ tayo dātuṃ  na sakkotha, bhātaraṃ me dethā''ti. ``puttaṃ vā sāmikaṃ vā gaṇha, kiṃ te bhātarā''ti ca vuttā  ``ete nāma deva sulabhā, bhātā pana dullabho''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 67^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ucchaṅge ^a^M1.0326^ea^ deva me putto, pathe dhāvantiyā pati. <br/><br/>[22] tañca desaṃ na passāmi, yato sodariyamānaye''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ucchaṅge, deva, me putto^eb^ti deva, mayhaṃ putto ucchaṅgeyeva. yathā hi araññaṃ  pavisitvā ucchaṅge katvā ḍākaṃ uccinitvā tattha pakkhipantiyā ucchaṅge ḍākaṃ nāma sulabhaṃ hoti,  evaṃ itthiyā puttopi sulabho ucchaṅge ḍākasadisova. tena vuttaṃ ``ucchaṅge, deva, me putto''ti.  ^b^pathe dhāvantiyā patī^eb^ti maggaṃ āruyha ekikāya gacchamānāyapi hi itthiyā pati nāma  sulabho, diṭṭhadiṭṭhoyeva hoti. tena vuttaṃ ``pathe dhāvantiyā patī''ti. ^b^tañca desaṃ na  passāmi, yato sodariyamānaye^eb^ti yasmā pana me mātāpitaro natthi, tasmā idāni taṃ  mātukucchisaṅkhātaṃ aññaṃ desaṃ na passāmi. yato ahaṃ samāne udare jātattā saudariyasaṅkhātaṃ  bhātaraṃ āneyyaṃ, tasmā bhātaraṃyeva me dethāti.<br/><br/>[03] rājā ``saccaṃ esā vadatī''ti tuṭṭhacitto tayopi jane bandhanāgārato ānetvā adāsi, sā  tayopi te gahetvā gatā.<br/><br/>[03] satthāpi ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesā ime tayo jane dukkhato mocesiyevā''ti  imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``atīte cattārova etarahi  cattāro, rājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ucchaṅgajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 73
title:
  [] . anabhiratijātakavaṇṇanā^[] . mudulakkhaṇajātakavaṇṇanā^[] . ucchaṅgajātakavaṇṇanā^[] . sāketajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yasmiṃ^eb^ ^a^V1.0296^ea^ ^b^mano nivisatī^eb^ti idaṃ satthā sāketaṃ nissāya añjanavane  viharanto ekaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. bhagavato kira bhikkhusaṅghaparivutassa sāketaṃ piṇḍāya  pavisanakāle eko sāketanagaravāsī mahallakabrāhmaṇo nagarato bahi gacchanto antaradvāre dasabalaṃ  disvā pādesu patitvā gopphakesu gāḷhaṃ gahetvā ``tāta, nanu nāma puttehi jiṇṇakāle  mātāpitaro paṭijaggitabbā, kasmā ettakaṃ ^a^P1.0309^ea^ ^a^M1.0327^ea^ kālaṃ amhākaṃ attānaṃ  na dassesi? mayā tāva diṭṭhosi, mātaraṃ pana passituṃ ehī''ti satthāraṃ gahetvā attano gehaṃ  agamāsi. satthā tattha gantvā nisīdi paññatte āsane saddhiṃ bhikkhusaṅghena. brāhmaṇīpi  āgantvā satthu pādesu patitvā ``tāta, ettakaṃ kālaṃ kahaṃ gatosi, nanu nāma mātāpitaro  mahallakakāle upaṭṭhātabbā''ti paridevi. puttadhītaropi ``etha, bhātaraṃ vandathā''ti vandāpesi.  ubho tuṭṭhamānasā mahādānaṃ adaṃsu. satthā bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā tesaṃ dvinnampi janānaṃ  ^b^jarāsuttaṃ^eb^ (su0 ni0 810 ādayo) kathesi. suttapariyosāne ubhopi anāgāmiphale  patiṭṭhahiṃsu. satthā uṭṭhāyāsanā añjanavanameva agamāsi.<br/><br/>[03] bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannisinnā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, brāhmaṇo `tathāgatassa pitā  suddhodano, mātā mahāmāyā'ti jānāti, jānantova saddhiṃ brāhmaṇiyā tathāgataṃ `amhākaṃ putto'ti  vadati, satthāpi adhivāseti. kiṃ nu kho kāraṇa''nti? satthā tesaṃ kathaṃ sutvā ``bhikkhave,  ubhopi te attano puttameva `putto'ti vadantī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] bhikkhave, ayaṃ brāhmaṇo atīte nirantaraṃ pañca jātisatāni mayhaṃ pitā ahosi, pañca  jātisatāni cūḷapitā, pañca jātisatāni mahāpitā. esāpi brāhmaṇī nirantarameva pañca  jātisatāni mātā ahosi, pañca jātisatāni cūḷamātā, pañca jātisatāni mahāmātā. evāhaṃ  diyaḍḍhajātisahassaṃ brāhmaṇassa hatthe saṃvaḍḍho, diyaḍḍhajātisahassaṃ brāhmaṇiyā hatthe saṃvaḍḍhoti  tīṇi jātisahassāni kathetvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 68^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yasmiṃ mano nivisati, cittañcāpi pasīdati. <br/><br/>[22] adiṭṭhapubbake pose, kāmaṃ tasmimpi vissase''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0297^ea^ ^b^yasmiṃ mano nivisatī^eb^ti yasmiṃ puggale diṭṭhamatteyeva cittaṃ  patiṭṭhāti. ^b^cittañcāpi pasīdatī^eb^ti yasmiṃ diṭṭhamatte cittaṃ pasīdati, mudukaṃ hoti.  ^b^adiṭṭhapubbake pose^eb^ti pakatiyā tasmiṃ attabhāve adiṭṭhapubbepi ^a^M1.0328^ea^ puggale.  ^b^kāmaṃ tasmimpi vissase^eb^ti anubhūtapubbasineheneva tasmimpi puggale ekaṃsena vissase,  vissāsaṃ āpajjatiyevāti attho.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P1.0310^ea^ satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca ete eva ahesuṃ, putto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sāketajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 74
title:
  [] . mudulakkhaṇajātakavaṇṇanā^[] . ucchaṅgajātakavaṇṇanā^[] . sāketajātakavaṇṇanā^[] . visavantajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^dhiratthu taṃ visaṃ vanta^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto dhammasenāpatiṃ ārabbha  kathesi. therassa kira piṭṭhakhajjakakhādanakāle manussā saṅghassa bahuṃ piṭṭhakhādanīyaṃ gahetvā  vihāraṃ agamaṃsu, bhikkhusaṅghassa gahitāvasesaṃ bahu atirittaṃ ahosi. manussā ``bhante,  antogāmagatānampi gaṇhathā''ti āhaṃsu. tasmiṃ khaṇe therassa saddhivihāriko daharo antogāme  hoti, tassa koṭṭhāsaṃ gahetvā tasmiṃ anāgacchante ``atidivā hotī''ti therassa adaṃsu. therena  tasmiṃ paribhutte daharo agamāsi. atha naṃ thero ``mayaṃ, āvuso, tuyhaṃ ṭhapitakhādanīyaṃ  paribhuñjimhā''ti āha. so ``madhuraṃ nāma, bhante, kassa appiya''nti āha. mahātherassa  saṃvego uppajji. so ito paṭṭhāya ``piṭṭhakhādanīyaṃ na khādissāmī''ti adhiṭṭhāsi. tato  paṭṭhāya kira sāriputtattherena piṭṭhakhādanīyaṃ nāma na khāditapubbaṃ. tassa piṭṭhakhādanīyaṃ  akhādanabhāvo bhikkhusaṅghe pākaṭo jāto. bhikkhū taṃ kathaṃ kathentā dhammasabhāyaṃ nisīdiṃsu.  atha satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā  ``imāya nāmā''ti vutte ``bhikkhave, sāriputto ekavāraṃ jahitakaṃ jīvitaṃ pariccajantopi puna  na gaṇhātiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto visavejjakule nibbattitvā vejjakammena  jīvikaṃ kappesi. athekaṃ janapadamanussaṃ sappo ḍaṃsi, tassa ñātakā pamādaṃ akatvā khippaṃ vejjaṃ  ānayiṃsu ^a^M1.0329^ea^. vejjo āha ``kiṃ tāva osadhena, paribhāvetvā visaṃ harāmi,  daṭṭhasappaṃ āvāhetvā daṭṭhaṭṭhānato teneva visaṃ ākaḍḍhāpemī''ti. ``sappaṃ āvāhetvā visaṃ  ^a^V1.0298^ea^ ākaḍḍhāpehī''ti. so sappaṃ āvāhetvā ``tayā ayaṃ daṭṭho''ti āha. ``āma,  mayā''ti ^a^P1.0311^ea^. ``tayā daṭṭhaṭṭhānato tvaññeva mukhena visaṃ ākaḍḍhāhī''ti.  ``mayā ekavāraṃ jahitakaṃ puna na gahitapubbaṃ, nāhaṃ mayā jahitavisaṃ ākaḍḍhissāmī''ti. so  dārūni āharāpetvā aggiṃ katvā āha ``sace attano visaṃ nākaḍḍhasi, imaṃ aggiṃ pavisā''ti.  sappo ``api aggiṃ pavisissāmi, nevattanā ekavāraṃ jahitavisaṃ paccāharissāmī''ti vatvā  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 69^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dhiratthu taṃ visaṃ vantaṃ, yamahaṃ jīvitakāraṇā. <br/><br/>[22] vantaṃ paccāharissāmi, mataṃ me jīvitā vara''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dhiratthū^eb^ti garahatthe nipāto. ^b^taṃ visa^eb^nti yamahaṃ jīvitakāraṇā vantaṃ  visaṃ paccāharissāmi, taṃ vantaṃ visaṃ dhiratthu. ^b^mataṃ me jīvitā vara^eb^nti tassa visassa  apaccāharaṇakāraṇā yaṃ aggiṃ pavisitvā maraṇaṃ, taṃ mama jīvitato varanti attho.<br/><br/>[03] evañca pana vatvā aggiṃ pavisituṃ pāyāsi. atha naṃ vejjo nivāretvā taṃ purisaṃ  osadhehi ca mantehi ca nibbisaṃ arogaṃ katvā sappassa sīlāni datvā ``ito paṭṭhāya mā  kañci viheṭhesī''ti vatvā vissajjesi.<br/><br/>[03] satthāpi ``na, bhikkhave, sāriputto ekavāraṃ jahitakaṃ jīvitampi pariccajanto puna  gaṇhātī''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā sappo  sāriputto ahosi, vejjo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] visavantajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 75
title:
  [] . ucchaṅgajātakavaṇṇanā^[] . sāketajātakavaṇṇanā^[] . visavantajātakavaṇṇanā^[] . kuddālajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^na^eb^ ^a^M1.0330^ea^ ^b^taṃ jitaṃ sādhu jita^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  cittahatthasāriputtaṃ ārabbha kathesi. so kira sāvatthiyaṃ eko kuladārako. athekadivasaṃ  kasitvā āgacchanto vihāraṃ pavisitvā ekassa therassa pattato siniddhaṃ madhuraṃ paṇītabhojanaṃ  labhitvā cintesi ``mayaṃ rattindivaṃ sahatthena nānākammāni kurumānāpi evarūpaṃ madhurāhāraṃ na  labhāma, mayāpi samaṇena bhavitabba''nti ^a^V1.0299^ea^. so pabbajitvā māsaḍḍhamāsaccayena  ayoniso manasikaronto kilesavasiko hutvā vibbhamitvā puna bhattena kilamanto ^a^P1.0312^ea^  āgantvā pabbajitvā abhidhammaṃ uggaṇhi. imināva upāyena cha vāre vibbhamitvā  pabbajito. tato sattame bhikkhubhāve sattappakaraṇiko hutvā bahū bhikkhū dhammaṃ vācento vipassanaṃ  vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. athassa sahāyakā bhikkhū ``kiṃ nu kho, āvuso cittahattha, pubbe  viya te etarahi kilesā na vaḍḍhantī''ti parihāsaṃ kariṃsu. ``āvuso, abhabbo dāni ahaṃ  ito paṭṭhāya gihibhāvāyā''ti.<br/><br/>[03] evaṃ tasmiṃ arahattaṃ patte dhammasabhāyaṃ kathā udapādi ``āvuso, evarūpassa nāma  arahattassa upanissaye sati āyasmā cittahatthasāriputto chakkhattuṃ uppabbajito, aho mahādoso  puthujjanabhāvo''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``bhikkhave, puthujjanacittaṃ nāma lahukaṃ dunniggahaṃ,  ārammaṇavasena gantvā allīyati, ekavāraṃ allīnaṃ na sakkā hoti khippaṃ mocetuṃ, evarūpassa  cittassa damatho sādhu. dantameva hi taṃ sukhaṃ āvahati. <br/><br/>[21] ``dunniggahassa lahuno, yatthakāmanipātino. <br/><br/>[22] cittassa damatho sādhu, cittaṃ dantaṃ sukhāvahaṃ''.. (dha0 pa0 35).<br/><br/>[03] tassa pana dunniggahatāya pubbe paṇḍitā ekaṃ kuddālakaṃ nissāya taṃ jahituṃ asakkontā  lobhavasena chakkhattuṃ uppabbajitvā sattame pabbajitabhāve jhānaṃ uppādetvā taṃ lobhaṃ niggaṇhiṃsū''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M1.0331^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto paṇṇikakule  nibbattitvā viññutaṃ pāpuṇi, ``kuddālapaṇḍito''tissa nāmaṃ ahosi. so kuddālakena  bhūmiparikammaṃ katvā ḍākañceva alābukumbhaṇḍaeḷālukādīni ca vapitvā tāni vikkiṇanto  kapaṇajīvikaṃ kappesi. tañhissa ekaṃ kuddālakaṃ ṭhapetvā aññaṃ dhanaṃ nāma natthi. so  ekadivasaṃ cintesi ``kiṃ me gharāvāsena, nikkhamitvā pabbajissāmī''ti. athekadivasaṃ  kuddālakaṃ paṭicchannaṭṭhāne ṭhapetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā taṃ kuddālakaṃ anussaritvā lobhaṃ chindituṃ  asakkonto kuṇṭhakuddālakaṃ ^a^P1.0313^ea^ nissāya uppabbaji. evaṃ dutiyampi, tatiyampīti  cha vāre taṃ kuddālakaṃ paṭicchannaṭṭhāne nikkhipitvā pabbajito ceva uppabbajito ca.<br/><br/>[03] sattame ^a^V1.0300^ea^ pana vāre cintesi ``ahaṃ imaṃ kuṇṭhakuddālakaṃ nissāya punappunaṃ  uppabbajito, idāni naṃ mahānadiyaṃ pakkhipitvā pabbajissāmī''ti nadītīraṃ gantvā ``sacassa  patitaṭṭhānaṃ passissāmi, punāgantvā uddharitukāmatā bhaveyyā''ti taṃ kuddālakaṃ daṇḍe gahetvā  nāgabalo thāmasampanno sīsassa uparibhāge tikkhattuṃ āvijjhitvā akkhīni nimmīletvā  nadīmajjhe khipitvā ``jitaṃ me jitaṃ me''ti tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadi. tasmiṃ khaṇe  bārāṇasirājā paccantaṃ vūpasametvā āgato nadiyā sīsaṃ nhāyitvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito  hatthikkhandhena gacchamāno taṃ bodhisattassa saddaṃ sutvā ``ayaṃ puriso `jitaṃ me jitaṃ me'ti  vadati, ko nu kho etena jito, pakkosatha na''nti pakkosāpetvā ``bho purisa, ahaṃ tāva  vijitasaṅgāmo idāni jayaṃ gahetvā āgacchāmi, tayā pana ko jito''ti pucchi. bodhisatto  ``mahārāja, tayā saṅgāmasatampi saṅgāmasahassampi saṅgāmasatasahassampi jinantena dujjitameva  kilesānaṃ ajitattā. ahaṃ pana mama abbhantare lobhaṃ niggaṇhanto kilese jini''nti  kathentoyeva mahānadiṃ oloketvā āpokasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ nibbattetvā sampattānubhāvo ākāse  nisīditvā rañño dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 70^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyati. <br/><br/>[22] taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0332^ea^ ^b^na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyatī^eb^ti yaṃ  paccāmitte parājinitvā raṭṭhaṃ jitaṃ paṭiladdhaṃ punapi tehi paccāmittehi avajīyati, taṃ jitaṃ  sādhujitaṃ nāma na hoti. kasmā? puna avajīyanato. aparo nayo -- jitaṃ vuccati jayo.  yo paccāmittehi saddhiṃ yujjhitvā adhigato jayo puna tesu jinantesu ^a^P1.0314^ea^,  parājayo hoti, so na sādhu na sobhano. kasmā? yasmā puna parājayova hoti. ^b^taṃ  kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyatī^eb^ti yaṃ kho pana paccāmitte nimmathetvā jitaṃ puna  tehi nāvajīyati, yo vā ekavāraṃ laddho jayo na puna parājayo hoti, taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ  sobhanaṃ, so jayo sādhu sobhano nāma hoti. kasmā? puna nāvajīyanato. tasmā, tvaṃ  mahārāja, satakkhattumpi sahassakkhattumpi satasahassakkhattumpi saṅgāmasīsaṃ jinitvāpi  saṅgāmayodho nāma na hosi. kiṃkāraṇā? attano kilesānaṃ ajitattā. yo pana ekavārampi  attano abbhantare kilese jināti, ayaṃ uttamo saṅgāmasīsayodhoti ākāse nisinnakova  buddhalīlāya rañño dhammaṃ desesi. uttamasaṅgāmayodhabhāvo panettha -- <br/><br/>[21] ``yo ^a^V1.0301^ea^ sahassaṃ sahassena, saṅgāme mānuse jine. <br/><br/>[22] ekañca jeyyamattānaṃ, sa ve saṅgāmajuttamo''ti.. (dha0 pa0 103) -- <br/><br/>[25] idaṃ suttaṃ sādhakaṃ.<br/><br/>[03] rañño pana dhammaṃ suṇantasseva tadaṅgappahānavasena kilesā pahīnā, pabbajjāya cittaṃ nami.  rājabalassapi tatheva kilesā pahīyiṃsu. rājā ``idāni tumhe kahaṃ gamissathā''ti bodhisattaṃ  pucchi. ``himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajissāmi, mahārājā''ti. ``tena hi ahampi  pabbajissāmī''ti bodhisatteneva saddhiṃ nikkhami, balakāyo brāhmaṇagahapatikā sabbā seniyoti  sabbopi tasmiṃ ṭhāne sannipatito mahājanakāyo raññā saddhiṃyeva nikkhami. bārāṇasivāsinopi  ``amhākaṃ kira rājā kuddālapaṇḍitassa dhammadesanaṃ sutvā pabbajjābhimukho hutvā saddhiṃ balakāyena  nikkhanto, mayaṃ idha kiṃ karissāmā''ti dvādasayojanikāya bārāṇasiyā sakalanagaravāsino  nikkhamiṃsu. dvādasayojanikā parisā ahosi. taṃ ādāya bodhisatto himavantaṃ pāvisi.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^M1.0333^ea^ khaṇe sakkassa devarañño nisinnāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. so  āvajjamāno ``kuddālapaṇḍito mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto''ti disvā ``mahāsamāgamo  bhavissati, vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti vissakammaṃ āmantetvā ``tāta, kuddālapaṇḍito  mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto ^a^P1.0315^ea^, vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭati, tvaṃ himavantappadesaṃ  gantvā same bhūmibhāge dīghato tiṃsayojanaṃ vitthārato pannarasayojanaṃ assamapadaṃ māpehī''ti āha.  so ``sādhu, devā''ti paṭissuṇitvā gantvā tathā akāsi. ayamettha saṅkhepo, vitthāro  pana hatthipālajātake āvi bhavissati. idañca hi tañca ekaparicchedameva. vissakammopi  assamapade paṇṇasālaṃ māpetvā dussadde mige ca sakuṇe ca amanusse ca paṭikkamāpetvā tena tena  disābhāgena ekapadikamaggaṃ māpetvā attano vasanaṭṭhānameva agamāsi. kuddālapaṇḍitopi taṃ parisaṃ  ādāya himavantaṃ pavisitvā sakkadattiyaṃ assamapadaṃ gantvā vissakammena māpitaṃ  pabbajitaparikkhāraṃ gahetvā paṭhamaṃ attanā pabbajitvā pacchā parisaṃ pabbājetvā assamapadaṃ bhājetvā  adāsi. satta rājāno satta rajjāni chaḍḍayiṃsu. tiṃsayojanaṃ assamapadaṃ pūri. kuddālapaṇḍito  sesakasiṇesupi parikammaṃ katvā brahmavihāre bhāvetvā parisāya kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. sabbe  samāpattilābhino hutvā brahmavihāre bhāvetvā brahmalokaparāyaṇā ahesuṃ. ye pana tesaṃ pāricariyaṃ  akaṃsu, te devalokaparāyaṇā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0302^ea^ ``evaṃ, bhikkhave, cittaṃ nāmetaṃ kilesavasena allīnaṃ dummocayaṃ hoti,  uppannā lobhadhammā duppajahā, evarūpepi paṇḍite aññāṇe karontī''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā  saccāni pakāsesi, saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṃ, keci sakadāgāmino, keci  anāgāmino, keci arahattaṃ pāpuṇiṃsu. satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā rājā ānando ahosi, parisā buddhaparisā, kuddālapaṇḍito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kuddālajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] itthivaggo sattamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] asātamantaṇḍabhūtaṃ ^a^M1.0334^ea^, takkapaṇḍi durājānaṃ. <br/><br/>[27] anabhirati mudulakkhaṇaṃ, ucchaṅgampi ca sāketaṃ. <br/><br/>[22] visavantaṃ kuddālakanti.. 


volume: 111
item: 76
title: [] . sāketajātakavaṇṇanā^[] . visavantajātakavaṇṇanā^varuṇavaggo^[] . varuṇajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^V1.0303^ea^ ^a^P1.0316^ea^ ^a^M1.0335^ea^ ^b^pubbe karaṇīyānī^eb^ti idaṃ  satthā jetavane viharanto kuṭumbikaputtatissattheraṃ ārabbha kathesi. ekasmiṃ kira divase  sāvatthivāsino aññamaññasahāyakā tiṃsamattā kulaputtā gandhapupphavatthādīni gahetvā ``satthu  dhammadesanaṃ suṇissāmā''ti mahājanaparivutā jetavanaṃ gantvā nāgamāḷakasālamāḷakādīsu thokaṃ  nisīditvā sāyanhasamaye satthari surabhigandhavāsitāya gandhakuṭito nikkhamitvā dhammasabhaṃ gantvā  alaṅkatabuddhāsane nisinne saparivārā dhammasabhaṃ gantvā satthāraṃ gandhapupphehi pūjetvā cakkaṅkitatalesu  phullapadumasassirikesu pādesu vanditvā ekamantaṃ nisinnā dhammaṃ suṇiṃsu.<br/><br/>[03] atha nesaṃ etadahosi ``yathā yathā kho mayaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāma,  pabbajeyyāmā''ti. te tathāgatassa dhammasabhāto nikkhantakāle tathāgataṃ upasaṅkamitvā vanditvā  pabbajjaṃ yāciṃsu, satthā tesaṃ pabbajjaṃ adāsi. te ācariyupajjhāye ārādhetvā upasampadaṃ  labhitvā pañca vassāni ācariyupajjhāyānaṃ santike vasitvā dve mātikā paguṇaṃ katvā  kappiyākappiyaṃ ñatvā tisso anumodanā uggaṇhitvā cīvarāni sibbetvā rajitvā ``samaṇadhammaṃ  karissāmā''ti ācariyupajjhāye āpucchitvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ  nisīditvā ``mayaṃ, bhante, bhavesu ukkaṇṭhitā jātijarābyādhimaraṇabhayabhītā, tesaṃ no  saṃsāraparimocanatthāya kammaṭṭhānaṃ kathethā''ti yāciṃsu. satthā tesaṃ aṭṭhatiṃsāya kammaṭṭhānesu  sappāyaṃ vicinitvā kammaṭṭhānaṃ kathesi. te satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā satthāraṃ vanditvā  padakkhiṇaṃ katvā pariveṇaṃ gantvā ācariyupajjhāye oloketvā pattacīvaramādāya ``samaṇadhammaṃ  karissāmā''ti nikkhamiṃsu.<br/><br/>[03] atha nesaṃ abbhantare eko bhikkhu nāmena kuṭumbikaputtatissatthero nāma kusīto  hīnavīriyo rasagiddho. so evaṃ cintesi ``ahaṃ neva araññe vasituṃ, na padhānaṃ padahituṃ, na  bhikkhācariyāya yāpetuṃ sakkhissāmi, ko me gamanena attho, nivattissāmī''ti so vīriyaṃ  ^a^V1.0304^ea^ ossajitvā te bhikkhū anugantvā nivatti. tepi kho bhikkhū kosalesu cārikaṃ  caramānā aññataraṃ paccantagāmaṃ ^a^P1.0317^ea^ gantvā taṃ upanissāya ekasmiṃ araññāyatane  vassaṃ upagantvā antotemāsaṃ appamattā ghaṭentā vāyamantā vipassanāgabbhaṃ gāhāpetvā pathaviṃ  unnādayamānā arahattaṃ patvā vutthavassā pavāretvā ``paṭiladdhaguṇaṃ satthu ārocessāmā''ti tato  nikkhamitvā anupubbena jetavanaṃ patvā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā ācariyupajjhāye disvā tathāgataṃ  daṭṭhukāmā satthu santikaṃ gantvā vanditvā nisīdiṃsu. satthā tehi saddhiṃ madhurapaṭisanthāraṃ  akāsi. te katapaṭisanthārā attanā paṭiladdhaguṇaṃ tathāgatassa ārocesuṃ, satthā te bhikkhū  pasaṃsi. kuṭumbikaputtatissatthero satthāraṃ tesaṃ guṇakathaṃ kathentaṃ disvā sayampi samaṇadhammaṃ  kātukāmo jāto. tepi kho bhikkhū ``mayaṃ, bhante, tameva araññavāsaṃ gantvā vasissāmā''ti  satthāraṃ āpucchiṃsu. satthā ``sādhū''ti anujāni. te satthāraṃ vanditvā pariveṇaṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] atha so kuṭumbikaputtatissatthero rattibhāgasamanantare accāraddhavīriyo hutvā ativegena  samaṇadhammaṃ karonto majjhimayāmasamanantare ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhitakova niddāyanto  parivattitvā pati, ūruṭṭhikaṃ bhijji, vedanā mahantā jātā. tesaṃ bhikkhūnaṃ taṃ paṭijaggantānaṃ  gamanaṃ na sampajji. atha ne upaṭṭhānavelāyaṃ āgate satthā pucchi ``nanu tumhe, bhikkhave, `sve  gamissāmā'ti hiyyo āpucchitthā''ti? ``āma, bhante, apica kho pana amhākaṃ sahāyako  kuṭumbikaputtatissatthero akāle ativegena samaṇadhammaṃ karonto niddābhibhūto parivattitvā patito,  ūruṭṭhissa bhinnaṃ, taṃ nissāya amhākaṃ gamanaṃ na sampajjī''ti. satthā ``na, bhikkhave,  idānevesa attano hīnavīriyabhāvena akāle ^a^M1.0336^ea^ ativegena vīriyaṃ karonto tumhākaṃ  gamanantarāyaṃ karoti, pubbepesa tumhākaṃ gamanantarāyaṃ akāsiyevā''ti vatvā tehi yācito atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ bodhisatto disāpāmokkho ācariyo hutvā pañca  māṇavakasatāni sippaṃ uggaṇhāpesi. athassa te māṇavā ekadivasaṃ dāruṃ āharaṇatthāya araññaṃ  gantvā dārūni uddhariṃsu. tesaṃ antare eko kusītamāṇavo mahantaṃ varuṇarukkhaṃ disvā  ``sukkharukkho eso''ti saññāya ``muhuttaṃ tāva nipajjitvā pacchā rukkhaṃ abhiruhitvā ^a^P1.0318^ea^  dārūni pātetvā ādāya gamissāmī''ti uttarisāṭakaṃ pattharitvā nipajjitvā  kākacchamāno niddaṃ okkami. itare māṇavakā dārukalāpe bandhitvā ādāya gacchantā taṃ pādena  piṭṭhiyaṃ paharitvā pabodhetvā agamaṃsu. kusītamāṇavo uṭṭhāya akkhīni puñchitvā puñchitvā  ^a^V1.0305^ea^ avigataniddova varuṇarukkhaṃ abhiruhitvā sākhaṃ gahetvā attano abhimukhaṃ ākaḍḍhitvā  bhañjanto bhijjitvā uṭṭhitakoṭiyā attano akkhiṃ bhindāpetvā ekena hatthena taṃ pidhāya ekena  hatthena alladārūni bhañjitvā rukkhato oruyha dārukalāpaṃ bandhitvā ukkhipitvā vegena gantvā  tehi pātitānaṃ dārūnaṃ upari pātesi.<br/><br/>[03] taṃ divasañca janapadagāmake ekaṃ kulaṃ ``sve brāhmaṇavācanakaṃ karissāmā''ti ācariyaṃ  nimantesi. ācariyo māṇavake āha ``tātā, sve ekaṃ gāmakaṃ gantabbaṃ, tumhe pana nirāhārā  na sakkhissatha gantuṃ, pātova yāguṃ pacāpetvā tattha gantvā attanā laddhakoṭṭhāsañca amhākaṃ  pattakoṭṭhāsañca sabbamādāya āgacchathā''ti. te pātova yāgupacanatthāya dāsiṃ uṭṭhāpetvā ``khippaṃ  no yāguṃ pacāhī''ti āhaṃsu. sā dārūni gaṇhantī upari ṭhitāni allavaruṇadārūni gahetvā  punappunaṃ mukhavātaṃ dadamānāpi aggiṃ ujjāletuṃ asakkontī sūriyaṃ uṭṭhāpesi. māṇavakā  ``atidivā jāto, idāni na sakkā gantu''nti ācariyassa santikaṃ agamiṃsu. ācariyo  ``kiṃ, tātā, na gatatthā''ti? ``āma, ācariya na gatamhā''ti. ``kiṃkāraṇā''ti?  ``asuko nāma kusītamāṇavo amhehi saddhiṃ dārūnamatthāya araññaṃ gantvā varuṇarukkhamūle  niddāyitvā pacchā ^a^M1.0337^ea^ vegena rukkhaṃ āruyha akkhiṃ bhindāpetvā allavaruṇadārūni  āharitvā amhehi ānītadārūnaṃ upari pakkhipi. yāgupācikā tāni sukkhadārusaññāya gahetvā  yāva sūriyuggamanā ujjāletuṃ nāsakkhi. iminā no kāraṇena gamanantarāyo jāto''ti.  ācariyo māṇavena katakammaṃ sutvā ``andhabālānaṃ kammaṃ nissāya evarūpā parihāni hotī''ti  vatvā imaṃ gāthaṃ samuṭṭhāpesi -- <br/><br/>[40] 71^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^P1.0319^ea^ pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchati. <br/><br/>[22] varuṇakaṭṭhabhañjova, sa pacchā manutappatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sa pacchā manutappatī^eb^ti yo koci puggalo ``idaṃ pubbe kattabbaṃ, idaṃ  pacchā''ti avīmaṃsitvā pubbe karaṇīyāni paṭhamameva kattabbakammāni pacchā karoti, ayaṃ  varuṇakaṭṭhabhañjo amhākaṃ māṇavako viya so bālapuggalo pacchā anutappati socati paridevatīti  attho.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto antevāsikānaṃ imaṃ kāraṇaṃ kathetvā dānādīni puññāni karitvā  jīvitapariyosāne yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0306^ea^ ``na, bhikkhave, idānevesa tumhākaṃ antarāyaṃ karoti, pubbepi  akāsiyevā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā  akkhibhedaṃ patto māṇavo ūrubhedaṃ pattabhikkhu ahosi, sesamāṇavā buddhaparisā, ācariyabrāhmaṇo  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] varuṇajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 77
title: [] . visavantajātakavaṇṇanā^varuṇavaggo^[] . varuṇajātakavaṇṇanā^[] . sīlavanāgarājajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^akataññussa posassā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi.  dhammasabhāyañhi bhikkhū ``āvuso, devadatto akataññū tathāgatassa guṇe na jānātī''ti kathentā  nisīdiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā  ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva devadatto ^a^M1.0338^ea^ akataññū, pubbepi  akataññūyeva, na kadāci mayhaṃ guṇaṃ jānātī''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantappadese hatthiyoniyaṃ nibbatti.  so mātukucchito nikkhanto sabbaseto ahosi rajatapuñjasannibho, akkhīni panassa  maṇiguḷasadisāni, paññāyamānāni pañca pasādāni ahesuṃ, mukhaṃ rattakambalasadisaṃ, soṇḍā  rattasuvaṇṇabindupaṭimaṇḍitaṃ rajatadāmaṃ viya, cattāro pādā katalākhārasaparikammā viya.  evamassa dasahi pāramīhi alaṅkato rūpasobhaggappatto attabhāvo ahosi. atha naṃ viññutaṃ pattaṃ  sakalahimavante ^a^P1.0320^ea^ vāraṇā sannipatitvā upaṭṭhahantā vicariṃsu. evaṃ so  asītisahassavāraṇaparivāro himavantappadese vasamāno aparabhāge gaṇe dosaṃ disvā gaṇamhā  kāyavivekāya ekakova araññe vāsaṃ kappesi. sīlavantatāya ca panassa ``sīlavanāgarājā''  tveva nāmaṃ ahosi.<br/><br/>[03] atheko bārāṇasivāsiko vanacarako himavantaṃ pavisitvā attano ājīvabhaṇḍakaṃ  gavesamāno disā vavatthāpetuṃ asakkonto maggamūḷho hutvā maraṇabhayabhīto bāhā paggayha  paridevamāno vicarati. bodhisatto tassa taṃ balavaparidevitaṃ sutvā ``imaṃ purisaṃ dukkhā  mocessāmī''ti kāruññena codito tassa santikaṃ agamāsi. so taṃ disvāva bhīto palāyi.  bodhisatto taṃ palāyantaṃ disvā tattheva aṭṭhāsi. so puriso bodhisattaṃ ṭhitaṃ disvā aṭṭhāsi  ^a^V1.0307^ea^. bodhisatto puna agamāsi, so puna palāyitvā tassa ṭhitakāle ṭhatvā cintesi  ``ayaṃ vāraṇo mama palāyanakāle tiṭṭhati, ṭhitakāle āgacchati, nāyaṃ mayhaṃ anatthakāmo, imamhā  pana maṃ dukkhā mācetukāmo bhavissatī''ti sūro hutvā aṭṭhāsi. bodhisatto taṃ upasaṅkamitvā  ``kasmā bho tvaṃ purisa, paridevamāno vicarasī''ti pucchi. ``sāmi, disā vavatthāpetuṃ  asakkonto maggamūḷho hutvā maraṇabhayenā''ti. atha naṃ bodhisatto attano vasanaṭṭhānaṃ netvā  katipāhaṃ phalāphalehi santappetvā ``bho, purisa, mā bhāyi, ahaṃ taṃ manussapathaṃ ^a^M1.0339^ea^  nessāmī''ti attano piṭṭhe nisīdāpetvā manussapathaṃ pāyāsi.<br/><br/>[03] atha kho so mittadubbhī puriso ``sace koci pucchissati, ācikkhitabbaṃ  bhavissatī''ti bodhisattassa piṭṭhe nisinnoyeva rukkhanimittaṃ pabbatanimittaṃ upadhārentova gacchati.  atha naṃ bodhisatto araññā nīharitvā bārāṇasigāmimahāmagge ṭhapetvā ``bho purisa, iminā  maggena gaccha, mayhaṃ pana vasanaṭṭhānaṃ pucchitopi apucchitopi mā kassaci ācikkhī''ti taṃ  uyyojetvā attano vasanaṭṭhānaṃyeva agamāsi. atha so puriso bārāṇasiṃ gantvā anuvicaranto  dantakāravīthiṃ patvā dantakāre dantavikatiyo kurumāne disvā ``kiṃ pana bho, jīvadantampi  ^a^P1.0321^ea^ labhitvā gaṇheyyāthā''ti? ``bho, kiṃ vadesi, jīvadanto nāma  matahatthidantato mahagghataro''ti. ``tena hi ahaṃ vo jīvadantaṃ āharissāmī''ti pātheyyaṃ  gahetvā kharakakacaṃ ādāya bodhisattassa vasanaṭṭhānaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] bodhisatto taṃ disvā ``kimatthaṃ āgatosī''ti pucchi. ``ahaṃ, sāmi, duggato kapaṇo  jīvituṃ asakkonto tumhe dantakhaṇḍaṃ yācitvā sace dassatha, taṃ ādāya gantvā vikkiṇitvā tena  mūlena jīvissāmī''ti āgatoti. ``hotu bho, dantaṃ te dassāmi, sace dantakappanatthāya  kakacaṃ atthī''ti. ``kakacaṃ gahetvā āgatomhi sāmī''ti. ``tena hi dante kakacena  kantitvā ādāya gacchā''ti bodhisatto pāde samiñjitvā gonisinnakaṃ nisīdi. so dvepi  aggadante chindi. bodhisatto te dante soṇḍāya gahetvā ``bho purisa, nāhaṃ `ete dantā mayhaṃ  appiyā amanāpā'ti dammi, imehi pana me dantehi sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena  sabbadhammapaṭivedhanasamatthā sabbaññutaññāṇadantāva piyatarā, tassa me idaṃ dantadānaṃ  sabbaññutaññāṇapaṭivijjhanatthāya hotū''ti sabbaññutaññāṇassa ārādhanaṃ katvā dantayugalaṃ adāsi.<br/><br/>[03] so ^a^V1.0308^ea^ taṃ ādāya gantvā vikkiṇitvā tasmiṃ mūle khīṇe puna bodhisattassa  santikaṃ gantvā ``sāmi, tumhākaṃ dante vikkiṇitvā laddhamūlaṃ mayhaṃ ^a^M1.0340^ea^  iṇasodhanamattameva jātaṃ, avasesadante dethā''ti āha. bodhisatto ``sādhū''ti paṭissuṇitvā  purimanayeneva kappāpetvā avasesadante adāsi. so tepi vikkiṇitvā puna āgantvā ``sāmi,  jīvituṃ na sakkomi, mūladāṭhā me dethā''ti āha. bodhisatto ``sādhū''ti paṭissuṇitvā  purimanayeneva nisīdi. so pāpapuriso mahāsattassa rajatadāmasadisaṃ soṇḍaṃ maddamāno  kelāsakūṭasadisaṃ kumbhaṃ abhiruhitvā ubho dantakoṭiyo paṇhiyā paharanto maṃsaṃ viyūhitvā kumbhaṃ  āruyha kharakakacena mūladāṭhā kappetvā pakkāmi. bodhisattassa dassanūpacāraṃ vijahanteyeva pana  tasmiṃ pāpapurise catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ghanapathavī ^a^P1.0322^ea^  sineruyugandharādayo mahābhāre duggandhajegucchāni gūthamuttādīni ca dhāretuṃ samatthāpi tassa  aguṇarāsiṃ dhāretuṃ asakkontī viya bhijjitvā vivaraṃ adāsi. tāvadeva avīcimahānirayato  aggijālā nikkhamitvā taṃ mittadubbhipurisaṃ kulasantakena kambalena pārupantī viya  parikkhipitvā gaṇhi.<br/><br/>[03] evaṃ tassa pāpapuggalassa pathaviṃ paviṭṭhakāle tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā rukkhadevatā  ``akataññū mittadubbhī puggalo cakkavattirajjaṃ datvāpi tosetuṃ na sakkā''ti vanaṃ unnādetvā dhammaṃ  desayamānā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 72^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akataññussa posassa, niccaṃ vivaradassino. <br/><br/>[22] sabbaṃ ce pathaviṃ dajjā, neva naṃ abhirādhaye''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akataññussā^eb^ti attano kataguṇaṃ ajānantassa. ^b^posassā^eb^ti purisassa.  ^b^vivaradassino^eb^ti chiddameva okāsameva olokentassa. ^b^sabbaṃ ce pathaviṃ dajjā^eb^ti  sacepi tādisassa puggalassa sakalaṃ cakkavattirajjaṃ, imaṃ vā pana mahāpathaviṃ parivattetvā pathavojaṃ  dadeyya. ^b^neva naṃ abhirādhaye^eb^ti evaṃ karontopi evarūpaṃ kataguṇaviddhaṃsakaṃ koci paritosetuṃ  vā pasādetuṃ vā na sakkuṇeyyāti attho.<br/><br/>[03] evaṃ sā devatā vanaṃ unnādetvā dhammaṃ desesi. bodhisatto yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ  agamāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0309^ea^ ^a^M1.0341^ea^ ``na, bhikkhave, devadatto idāneva akataññū, pubbepi  akataññūyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā  mittadubbhī puggalo devadatto ahosi, rukkhadevatā sāriputto, sīlavanāgarājā pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] sīlavanāgarājajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 78
title: varuṇavaggo^[] . varuṇajātakavaṇṇanā^[] . sīlavanāgarājajātakavaṇṇanā^[] . saccaṃkirajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^saccaṃ kirevamāhaṃsū^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa vadhāya parisakkanaṃ  ārabbha kathesi. bhikkhusaṅghasmiñhi dhammasabhāyaṃ nisīditvā ``āvuso, devadatto satthu guṇaṃ  na jānāti, vadhāyayeva parisakkatī''ti devadattassa aguṇaṃ kathente satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti ^a^P1.0323^ea^ pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte  ``na, bhikkhave, idāneva devadatto mayhaṃ vadhāya parisakkati, pubbepi parisakkiyevā''ti vatvā  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tassa duṭṭhakumāro nāma putto ahosi kakkhaḷo  pharuso pahaṭāsīvisūpamo, anakkositvā vā apaharitvā vā kenaci saddhiṃ na katheti. so  antojanassa ca bahijanassa ca akkhimhi patitarajaṃ viya, khādituṃ āgatapisāco viya ca  amanāpo ahosi ubbejanīyo. so ekadivasaṃ nadīkīḷaṃ kīḷitukāmo mahantena parivārena  nadītīraṃ agamāsi. tasmiṃ khaṇe mahāmegho uṭṭhahi, disā andhakārā jātā. so dāsapessajanaṃ  āha ``etha bhaṇe, maṃ gahetvā nadīmajjhaṃ netvā nhāpetvā ānethā''ti. te taṃ tattha netvā ``kiṃ  no rājā karissati, imaṃ pāpapurisaṃ ettheva māremā''ti mantayitvā ``ettha gaccha  kāḷakaṇṇī''ti udake naṃ opilāpetvā paccuttaritvā tīre aṭṭhaṃsu. ``kahaṃ kumāro''ti ca vutte  ``na mayaṃ kumāraṃ passāma, meghaṃ uṭṭhitaṃ disvā udake nimujjitvā purato āgato ^a^M1.0342^ea^  bhavissatī''ti. amaccā rañño santikaṃ agamaṃsu. rājā ``kahaṃ me putto''ti pucchi.  na jānāma deva, meghe uṭṭhite ``purato āgato bhavissatī''ti saññāya āgatamhāti. rājā  dvāraṃ vivarāpetvā ``nadītīraṃ gantvā vicinathā''ti tattha tattha vicināpesi, koci kumāraṃ  nāddasa.<br/><br/>[03] sopi kho meghandhakāre deve vassante nadiyā vuyhamāno ekaṃ dārukkhandhaṃ disvā tattha  nisīditvā ^a^V1.0310^ea^ maraṇabhayatajjito paridevamāno gacchati. tasmiṃ pana kāle  bārāṇasivāsī eko seṭṭhi nadītīre cattālīsakoṭidhanaṃ nidahitvāva maranto dhanataṇhāya dhanapiṭṭhe  sappo hutvā nibbatti. aparo tasmiṃyeva padese tiṃsa koṭiyo nidahitvā dhanataṇhāya tattheva  undūro hutvā nibbatti. tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ udakaṃ pāvisi. te udakassa paviṭṭhamaggeneva  nikkhamitvā sotaṃ chindantā gantvā taṃ rājakumārena abhinisinnaṃ ^a^P1.0324^ea^ dārukkhandhaṃ  patvā eko ekaṃ koṭiṃ, itaro itaraṃ āruyha khandhapiṭṭheyeva nipajjiṃsu. tassāyeva kho pana  nadiyā tīre eko simbalirukkho atthi, tattheko suvapotako vasati. sopi rukkho udakena  dhotamūlo nadīpiṭṭhe pati, suvapotako deve vassante uppatitvā gantuṃ asakkonto gantvā tasseva  khandhassa ekapasse nilīyi. evaṃ te cattāro janā ekato vuyhamānā gacchanti.<br/><br/>[03] bodhisattopi kho tasmiṃ kāle kāsiraṭṭhe udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā vuḍḍhippatto  isipabbajjaṃ pabbajitvā ekasmiṃ nadīnivattane paṇṇasālaṃ māpetvā vasati. so aḍḍharattasamaye  caṅkamamāno tassa rājakumārassa balavaparidevanasaddaṃ sutvā cintesi ``mādise nāma  mettānuddayasampanne tāpase passante etassa purisassa maraṇaṃ ayuttaṃ, udakato uddharitvā tassa  jīvitadānaṃ dassāmī''ti. so taṃ ``mā bhāyi, mā bhāyī''ti assāsetvā udakasotaṃ  chindanto gantvā taṃ dārukkhandhaṃ ekāya koṭiyā gahetvā ākaḍḍhanto nāgabalo thāmasampanno  ekavegena tīraṃ patvā kumāraṃ ukkhipitvā tīre patiṭṭhāpesi. tepi sappādayo disvā ukkhipitvā  assamapadaṃ netvā aggiṃ jāletvā ``ime dubbalatarā''ti paṭhamaṃ sappādīnaṃ sarīraṃ sedetvā pacchā  rājakumārassa sarīraṃ sedetvā tampi arogaṃ katvā āhāraṃ dentopi paṭhamaṃ sappādīnaṃyeva datvā  pacchā tassa phalāphalāni upanāmesi. rājakumāro ``ayaṃ kūṭatāpaso maṃ rājakumāraṃ agaṇetvā  tiracchānagatānaṃ sammānaṃ karotī''ti bodhisatte āghātaṃ bandhi.<br/><br/>[03] tato ^a^M1.0343^ea^ katipāhaccayena sabbesupi tesu thāmabalappattesu nadiyā oghe  pacchinne sappo tāpasaṃ vanditvā āha ``bhante, tumhehi mayhaṃ mahāupakāro kato, na kho panāhaṃ  daliddo, asukaṭṭhāne me cattālīsa hiraññakoṭiyo nidahitvā ṭhapitā, tumhākaṃ dhanena kicce sati  sabbampetaṃ dhanaṃ tumhākaṃ dātuṃ sakkomi, taṃ ṭhānaṃ āgantvā `dīghā'ti pakkoseyyāthā''ti vatvā  pakkāmi. undūropi tatheva tāpasaṃ nimantetvā ``asukaṭṭhāne ṭhatvā `undūrā'ti pakkoseyyāthā''ti  ^a^P1.0325^ea^ vatvā pakkāmi. suvapotako pana tāpasaṃ vanditvā ``bhante, mayhaṃ dhanaṃ natthi,  rattasālīhi pana vo atthe sati asukaṃ nāma mayhaṃ vasanaṭṭhānaṃ, tattha gantvā `suvā'ti  pakkoseyyātha, ahaṃ ñātakānaṃ ārocetvā anekasakaṭapūramattā rattasāliyo āharāpetvā dātuṃ  sakkomī''ti ^a^V1.0311^ea^ vatvā pakkāmi. itaro pana mittadubbhī ``dhammasudhammatāya kiñci  avatvā gantuṃ ayuttaṃ, evaṃ taṃ attano santikaṃ āgataṃ māressāmī''ti cintetvā ``bhante, mayi  rajje patiṭṭhite āgaccheyyātha, ahaṃ vo catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmī''ti vatvā pakkāmi. so  gantvā na cirasseva rajje patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] bodhisatto ``vīmaṃsissāmi tāva ne''ti paṭhamaṃ sappassa santikaṃ gantvā avidūre ṭhatvā  ``dīghā''ti pakkosi. so ekavacaneneva nikkhamitvā bodhisattaṃ vanditvā ``bhante, imasmiṃ  ṭhāne cattālīsa hiraññakoṭiyo, tā sabbāpi nīharitvā gaṇhathā''ti āha. bodhisatto  ``evamatthu, uppanne kicce jānissāmī''ti taṃ nivattetvā undūrassa santikaṃ gantvā saddamakāsi.  sopi tatheva paṭipajji. bodhisatto tampi nivattetvā suvassa santikaṃ gantvā ``suvā''ti  pakkosi. sopi ekavacaneneva rukkhaggato otaritvā bodhisattaṃ vanditvā ``kiṃ, bhante, mayhaṃ  ñātakānaṃ santikaṃ gantvā himavantappadesato tumhākaṃ sayaṃjātasālī āharāpemī''ti pucchi.  bodhisatto ``atthe sati jānissāmī''ti tampi nivattetvā ``idāni rājānaṃ  pariggaṇhissāmī''ti gantvā rājuyyāne vasitvā punadivase ākappasampattiṃ katvā  bhikkhācāravattena nagaraṃ pāvisi. tasmiṃ khaṇe so mittadubbhī rājā alaṅkatahatthikkhandhavaragato  mahantena parivārena ^a^M1.0344^ea^ nagaraṃ padakkhiṇaṃ karoti. so bodhisattaṃ dūratova disvā  ``ayaṃ so kūṭatāpaso mama santike bhuñjitvā vasitukāmo āgato, yāva parisamajjhe attano  mayhaṃ kataguṇaṃ nappakāseti, tāvadevassa sīsaṃ chindāpessāmī''ti purise olokesi. ``kiṃ  karoma, devā''ti ca vutte ``esa kūṭatāpaso maṃ kiñci yācitukāmo āgacchati maññe, etassa  kāḷakaṇṇitāpasassa maṃ passituṃ adatvāva etaṃ gahetvā pacchābāhaṃ ^a^P1.0326^ea^ bandhitvā  catukke catukke paharantā nagarā nikkhāmetvā āghātane sīsamassa chinditvā sarīraṃ sūle  uttāsethā''ti āha. te ``sādhū''ti sampaṭicchitvā gantvā niraparādhaṃ mahāsattaṃ bandhitvā catukke  catukke paharantā āghātanaṃ netuṃ ārabhiṃsu. bodhisatto pahaṭapahaṭaṭṭhāne ``amma, tātā''ti  akanditvā nibbikāro imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 73^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha. <br/><br/>[22] kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacciyo naro''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0312^ea^ ^b^saccaṃ kirevamāhaṃsū^eb^ti avitathameva kira evaṃ vadanti. ^b^narā  ekacciyā idhā^eb^ti idhekacce paṇḍitapurisā. ^b^kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo^eb^ti nadiyā vuyhamānaṃ  sukkhadāruṃ niplavitaṃ uttāretvā thale ṭhapitaṃ seyyo sundarataro. evañhi vadamānā te purisā  saccaṃ kira vadanti. kiṃkāraṇā? tañhi yāgubhattādīnaṃ pacanatthāya, sītāturānaṃ visibbanatthāya,  aññesampi ca parissayānaṃ haraṇatthāya upakāraṃ hoti. ^b^na tvevekacciyo naro^eb^ti ekacco  pana mittadubbhī akataññū pāpapuriso oghena vuyhamāno hatthena gahetvā uttārito na tveva seyyo.  tathā hi ahaṃ imaṃ pāpapurisaṃ uttāretvā imaṃ attano dukkhaṃ āharinti. evaṃ pahaṭapahaṭaṭṭhāne  imaṃ gāthamāha.<br/><br/>[03] taṃ sutvā ye tattha paṇḍitapurisā, te āhaṃsu ``kiṃ pana, bho pabbajita, tayā amhākaṃ  rañño atthi koci guṇo kato''ti? bodhisatto taṃ pavattiṃ ārocetvā ``evamimaṃ mahoghato  uttārento ahameva attano dukkhaṃ akāsiṃ, `na vata me porāṇakapaṇḍitānaṃ vacanaṃ kata'nti  anussaritvā evaṃ vadāmī''ti āha. taṃ ^a^M1.0345^ea^ sutvā khattiyabrāhmaṇādayo  nagaravāsino ``svāyaṃ mittadubbhī rājā evaṃ guṇasampannassa attano jīvitadāyakassa guṇamattampi  na jānāti, taṃ nissāya kuto amhākaṃ vuḍḍhi, gaṇhatha na''nti kupitā samantato uṭṭhahitvā  ususattipāsāṇamuggarādippahārehi hatthikkhandhagatameva naṃ ghātetvā pāde gahetvā kaḍḍhitvā  parikhāpiṭṭhe chaḍḍetvā bodhisattaṃ abhisiñcitvā rajje patiṭṭhāpesuṃ.<br/><br/>[03] so dhammena rajjaṃ kārento puna ekadivasaṃ sappādayo ^a^P1.0327^ea^ pariggaṇhitukāmo  mahantena parivārena sappassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā ``dīghā''ti pakkosi. sappo āgantvā vanditvā  ``idaṃ te sāmi dhanaṃ gaṇhā''ti āha. rājā cattālīsahiraññakoṭidhanaṃ amacce paṭicchāpetvā  undūrassa santikaṃ gantvā ``undūrā''ti pakkosi. sopi āgantvā vanditvā tiṃsakoṭidhanaṃ  niyyādesi. rājā tampi amacce paṭicchāpetvā suvassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā ``suvā''ti pakkosi.  sopi āgantvā pāde vanditvā ``kiṃ, sāmi, sāliṃ āharāmī''ti āha. rājā ``sālīhi  atthe sati āharissasi, ehi gacchāmā''ti sattatiyā hiraññakoṭīhi saddhiṃ te tayopi jane  gāhāpetvā nagaraṃ gantvā pāsādavare mahātalaṃ āruyhaṃ dhanaṃ saṅgopetvā sappassa vasanatthāya  suvaṇṇanāḷiṃ, undūrassa phalikaguhaṃ, suvassa suvaṇṇapañjaraṃ kārāpetvā sappassa ca suvassa ca  bhojanatthāya devasikaṃ kañcanataṭṭake madhulāje, undūrassa gandhasālitaṇḍule dāpesi, dānādīni ca  puññāni karoti. evaṃ te cattāropi janā yāvajīvaṃ samaggā sammodamānā viharitvā  jīvitakkhaye yathākammaṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0313^ea^ ``na, bhikkhave, devadatto idāneva mayhaṃ vadhāya parisakkati, pubbepi  parisakkiyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā duṭṭharājā devadatto ahosi, sappo sāriputto, undūro moggallāno, suvo ānando, pacchā  rajjappatto dhammarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] saccaṃkirajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 79
title:
  [] . varuṇajātakavaṇṇanā^[] . sīlavanāgarājajātakavaṇṇanā^[] . saccaṃkirajātakavaṇṇanā^[] . rukkhadhammajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sādhū^eb^ ^a^M1.0346^ea^ ^b^sambahulā ñātī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  udakakalahe attano ñātakānaṃ mahāvināsaṃ paccupaṭṭhitaṃ ñatvā ākāsena gantvā rohiṇīnadiyā upari  pallaṅkena nisīditvā nīlaraṃsiṃ vissajjetvā ñātake saṃvejetvā ākāsā oruyha nadītīre nisinno  taṃ kalahaṃ ārabbha kathesi. ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana kuṇālajātake (jā0  2.21.kuṇālajātaka) āvi bhavissati. tadā pana satthā ñātake āmantetvā ``mahārājā  ^a^P1.0328^ea^, tumhe ñātakā, ñātakehi nāma samaggehi sammodamānehi bhavituṃ vaṭṭati.  ñātakānañhi sāmaggiyā sati paccāmittā okāsaṃ na labhanti, tiṭṭhantu tāva manussabhūtā,  acetanānaṃ rukkhānampi sāmaggiṃ laddhuṃ vaṭṭati. atītasmiñhi himavantappadese mahāvāto sālavanaṃ  pahari, tassa pana sālavanassa aññamaññaṃ rukkhagacchagumbalatāhi sambandhattā ekarukkhampi pātetuṃ  asakkonto matthakamatthakeneva agamāsi. ekaṃ pana aṅgaṇe ṭhitaṃ sākhāviṭapasampannampi mahārukkhaṃ  aññehi rukkhehi asambandhattā ummūletvā bhūmiyaṃ pātesi, iminā kāraṇena tumhehipi samaggehi  sammodamānehi bhavituṃ vaṭṭatī''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente paṭhamaṃ uppanno vessavaṇo mahārājā cavi, sakko  aññaṃ vessavaṇaṃ ṭhapesi. etasmiṃ vessavaṇe parivatte pacchā nibbattavessavaṇo  ``rukkhagacchagumbalatānaṃ attano attano ruccanaṭṭhāne vimānaṃ gaṇhantū''ti sāsanaṃ pesesi. tadā  bodhisatto himavantappadese ekasmiṃ sālavane rukkhadevatā hutvā nibbatti. so ñātake āha  ``tumhe vimānāni gaṇhantā aṅgaṇe ṭhitarukkhesu mā gaṇhatha, imasmiṃ pana sālavane mayā  gahitavimānaṃ parivāretvā ṭhitavimānāni gaṇhathā''ti. tattha bodhisattassa vacanakarā  paṇḍitadevatā bodhisattassa vimānaṃ parivāretvā ṭhitavimānāni gaṇhiṃsu. apaṇḍitā pana devatā  ``kiṃ amhākaṃ attho araññavimānehi, mayaṃ manussapathe gāmanigamarājadhānidvāresu vimānāni  ^a^V1.0314^ea^ gaṇhissāma. gāmādayo hi upanissāya vasamānā devatā lābhaggayasaggappattā  hontī''ti manussapathe aṅgaṇaṭṭhāne nibbattamahārukkhesu vimānāni gaṇhiṃsu.<br/><br/>[03] athekasmiṃ ^a^M1.0347^ea^ divase mahatī vātavuṭṭhi uppajji. vātassa atibalavatāya  daḷhamūlā vanajeṭṭhakarukkhāpi saṃbhaggasākhāviṭapā samūlā nipatiṃsu. taṃ pana aññamaññaṃ  sambandhanena ṭhitaṃ sālavanaṃ patvā ito cito ca paharanto ekarukkhampi pātetuṃ nāsakkhi.  bhaggavimānā devatā nippaṭisaraṇā dārake hatthesu gahetvā himavantaṃ gantvā attano pavattiṃ  sālavanadevatānaṃ ^a^P1.0329^ea^ kathayiṃsu. tā tāsaṃ evaṃ āgatabhāvaṃ bodhisattassa ārocesuṃ.  bodhisatto ``paṇḍitānaṃ vacanaṃ aggahetvā nippaccayaṭṭhānaṃ gatā nāma evarūpāva hontī''ti vatvā  dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 74^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sādhū sambahulā ñātī, api rukkhā araññajā. <br/><br/>[22] vāto vahati ekaṭṭhaṃ, brahantampi vanappati''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sambahulā ñātī^eb^ti cattāro upādāya tatuttari satasahassampi sambahulā nāma,  evaṃ sambahulā aññamaññaṃ nissāya vasantā ñātakā. ^b^sādhū^eb^ti sobhanā pasatthā, parehi  appadhaṃsiyāti attho. ^b^api rukkhā araññajā^eb^ti tiṭṭhantu manussabhūtā, araññe  jātarukkhāpi sambahulā aññamaññūpatthambhena ṭhitā sādhuyeva. rukkhānampi hi sapaccayabhāvo laddhuṃ  vaṭṭati. ^b^vāto vahati ekaṭṭha^eb^nti puratthimādibhedo vāto vāyanto aṅgaṇaṭṭhāne ṭhitaṃ ekaṭṭhaṃ  ekakameva ṭhitaṃ ^b^brahantampi vanappatiṃ^eb^ sākhāviṭapasampannaṃ mahārukkhampi vahati, ummūletvā  pātetīti attho. bodhisatto imaṃ kāraṇaṃ kathetvā āyukkhaye yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthāpi ``evaṃ, mahārājā, ñātakānaṃ tāva sāmaggiyeva laddhuṃ vaṭṭati, samaggā  sammodamānā piyasaṃvāsameva vasathā''ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā devatā buddhaparisā ahesuṃ, paṇḍitadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] rukkhadhammajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 80
title:
  [] . sīlavanāgarājajātakavaṇṇanā^[] . saccaṃkirajātakavaṇṇanā^[] . rukkhadhammajātakavaṇṇanā^[] . macchajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^abhitthanaya^eb^ ^a^V1.0315^ea^ ^a^M1.0348^ea^ ^b^pajjunnā^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto attanā vassāpitavassaṃ ārabbha kathesi. ekasmiṃ kira samaye kosalaraṭṭhe devo na  vassi, sassāni milāyanti, tesu tesu ṭhānesu taḷākapokkharaṇisarāni sussanti.  jetavanadvārakoṭṭhakasamīpe jetavanapokkharaṇiyāpi udakaṃ chijji. kalalagahanaṃ pavisitvā nipanne  macchakacchape kākakulalādayo kaṇayaggasadisehi tuṇḍehi koṭṭetvā nīharitvā nīharitvā  vipphandamāne khādanti.<br/><br/>[03] satthā macchakacchapānaṃ taṃ byasanaṃ disvā mahākaruṇāya ussāhitahadayo ``ajja mayā devaṃ  ^a^P1.0330^ea^ vassāpetuṃ vaṭṭatī''ti pabhātāya rattiyā sarīrapaṭijagganaṃ katvā bhikkhācāravelaṃ  sallakkhetvā mahābhikkhusaṅghaparivuto buddhalīlāya sāvatthiyaṃ piṇḍāya pavisitvā pacchābhattaṃ  piṇḍapātapaṭikkanto sāvatthito vihāraṃ gacchanto jetavanapokkharaṇiyā sopāne ṭhatvā ānandattheraṃ  āmantesi ``ānanda, udakasāṭikaṃ āhara, jetavanapokkharaṇiyaṃ nhāyissāmī''ti. ``nanu,  bhante, jetavanapokkharaṇiyaṃ udakaṃ chinnaṃ, kalalamattameva avasiṭṭha''nti? ``ānanda, buddhabalaṃ  nāma mahantaṃ, āhara tvaṃ udakasāṭika''nti. thero āharitvā adāsi. satthā ekenantena  udakasāṭikaṃ nivāsetvā ekenantena sarīraṃ pārupitvā ``jetavanapokkharaṇiyaṃ nhāyissāmī''ti  sopāne aṭṭhāsi. taṅkhaṇaññeva sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. so ``kiṃ  nu kho''ti āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā vassavalāhakadevarājānaṃ pakkosāpetvā ``tāta, satthā  `jetavanapokkharaṇiyaṃ nhāyissāmī'ti dhurasopāne ṭhito, khippaṃ sakalakosalaraṭṭhaṃ ekameghaṃ katvā  vassāpehī''ti. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā ekaṃ valāhakaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā  meghagītaṃ gāyanto pācīnalokadhātuabhimukho pakkhandi. pācīnadisābhāge khalamaṇḍalamattaṃ ekaṃ  meghapaṭalaṃ uṭṭhāya satapaṭalaṃ sahassapaṭalaṃ hutvā abhitthanantaṃ vijjulatā nicchārentaṃ adhomukhaṃ  ṭhapitaudakakumbhākārena vassamānaṃ sakalakosalaraṭṭhaṃ mahoghena viya ajjhotthari. devo acchinnadhāraṃ  vassanto muhutteneva ^a^M1.0349^ea^ jetavanapokkharaṇiṃ pūresi, dhurasopānaṃ āhacca udakaṃ aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] satthā pokkharaṇiyaṃ nhāyitvā surattadupaṭṭaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā sugatamahācīvaraṃ  ekaṃsaṃ katvā bhikkhusaṅghaparivuto gantvā gandhakuṭipariveṇe paññattavarabuddhāsane nisīditvā  bhikkhusaṅghena vatte dassite uṭṭhāya maṇisopānaphalake ṭhatvā bhikkhusaṅghassa ovādaṃ datvā  ^a^V1.0316^ea^ uyyojetvā surabhigandhakuṭiṃ pavisitvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappetvā  sāyanhasamaye dhammasabhāyaṃ sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ ``passathāvuso, dasabalassa  khantimettānuddayasampattiṃ, vividhasassesu milāyantesu nānājalāsayesu sussantesu macchakacchapesu  mahādukkhaṃ pāpuṇantesu kāruññaṃ paṭicca `mahājanaṃ dukkhā mocessāmī'ti udakasāṭikaṃ nivāsetvā  jetavanapokkharaṇiyā dhurasopāne ṭhatvā muhuttena sakalakosalaraṭṭhaṃ mahoghena opilāpento viya devaṃ  vassāpetvā mahājanaṃ kāyikacetasikadukkhato mocetvā ^a^P1.0331^ea^ vihāraṃ paviṭṭho''ti  kathāya vattamānāya gandhakuṭito nikkhamitvā dhammasabhaṃ āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, tathāgato  idāneva mahājane kilamante devaṃ vassāpeti, pubbe tiracchānayoniyaṃ nibbattitvā maccharājakālepi  vassāpesiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte imasmiṃyeva kosalaraṭṭhe imissā sāvatthiyā imasmiṃyeva jetavanapokkharaṇiṭṭhāne ekā  valligahanaparikkhittā kandarā ahosi. tadā bodhisatto macchayoniyaṃ nibbattitvā  macchagaṇaparivuto tattha paṭivasati. yathā pana idāni, evameva tadāpi tasmiṃ raṭṭhe devo na  vassi, manussānaṃ sassāni milāyiṃsu, vāpitaḷākakandarādīsu udakaṃ chijji, macchakacchapā  kalalagahanaṃ pavisiṃsu. imissāpi kandarāya macchakacchapā kalalagahanaṃ pavisitvā tasmiṃ tasmiṃ  ṭhāne nilīyiṃsu. kākādayo tuṇḍena koṭṭetvā nīharitvā khādiṃsu.<br/><br/>[03] bodhisatto ñātisaṅghassa taṃ byasanaṃ disvā ``imaṃ tesaṃ dukkhaṃ ṭhapetvā maṃ añño mocetuṃ  samattho nāma natthi, saccakiriyaṃ katvā devaṃ ^a^M1.0350^ea^ vassāpetvā ñātake maraṇadukkhā  mocessāmī''ti kāḷavaṇṇaṃ kaddamaṃ dvidhā viyūhitvā nikkhamitvā añjanarukkhasāraghaṭikavaṇṇo  mahāmaccho sudhotalohitaṅgamaṇiguḷasadisāni akkhīni ummīletvā ākāsaṃ ulloketvā  pajjunnadevarājassa saddaṃ datvā ``bho pajjunna, ahaṃ ñātake nissāya dukkhito, tvaṃ mayi sīlavante  kilamante kasmā devaṃ na vassāpesi? mayā samānajātikānaṃ khādanaṭṭhāne nibbattitvā  taṇḍulappamāṇampi macchaṃ ādiṃ katvā khāditapubbo nāma natthi, aññopi me pāṇo jīvitā na  voropitapubbo, iminā saccena devaṃ vassāpetvā ñātisaṅghaṃ me dukkhā mocehī''ti vatvā  paricārakaceṭakaṃ āṇāpento viya pajjunnadevarājānaṃ ālapanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 75^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abhitthanaya ^a^V1.0317^ea^ ^a^P1.0332^ea^ pajjunna, nidhiṃ kākassa nāsaya. <br/><br/>[22] kākaṃ sokāya randhehi, mañca sokā pamocayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^abhitthanaya pajjunnā^eb^ti pajjunno vuccati megho, ayaṃ pana meghavasena laddhanāmaṃ  vassavalāhakadevarājānaṃ ālapati. ayaṃ kirassa adhippāyo -- devo nāma anabhitthananto  vijjulatā anicchārento vassantopi na sobhati, tasmā tvaṃ abhitthananto vijjulatā nicchārento  vassāpehīti. ^b^nidhiṃ kākassa nāsayā^eb^ti kākā kalalaṃ pavisitvā ṭhite macche tuṇḍena  koṭṭetvā nīharitvā khādanti, tasmā tesaṃ antokalale macchā ``nidhī''ti vuccanti, taṃ  kākasaṅghassa nidhiṃ devaṃ vassāpento udakena paṭicchādetvā nāsehīti. ^b^kākaṃ sokāya  randhehī^eb^ti kākasaṅgho imissā kandarāya udakena puṇṇāya macche alabhamāno socissati, taṃ  kākagaṇaṃ tvaṃ imaṃ kandaraṃ pūrento sokāya randhehi, sokassatthāya macchassa assāsatthāya devaṃ  vassāpehi. yathā antonijjhānalakkhaṇaṃ sokaṃ pāpuṇāti, evaṃ karohīti attho, ^b^mañca  sokā pamocayā^eb^ti ettha ^b^ca^eb^-kāro sampiṇḍanattho, mañca mama ñātake ca sabbeva imamhā  maraṇasokā mocehīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M1.0351^ea^ bodhisatto paricārakaceṭakaṃ āṇāpento viya pajjunnaṃ ālapitvā  sakalakosalaraṭṭhe mahāvassaṃ vassāpetvā mahājanaṃ maraṇadukkhā mocetvā jīvitapariyosāne yathākammaṃ  gato.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, tathāgato idāneva devaṃ vassāpeti, pubbe macchayoniyaṃ nibbattopi  vassāpesiyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā macchagaṇā buddhaparisā ahesuṃ, pajjunnadevarājā ānando, maccharājā pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] macchajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 81
title:
  [] . saccaṃkirajātakavaṇṇanā^[] . rukkhadhammajātakavaṇṇanā^[] . macchajātakavaṇṇanā^[] . asaṅkiyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^asaṅkiyomhi^eb^ ^a^V1.0318^ea^ ^b^gāmamhī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  sāvatthivāsiṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. so kira sotāpanno ariyasāvako kenacideva  karaṇīyena ekena sakaṭasatthavāhena saddhiṃ maggaṃ paṭipajjitvā ekasmiṃ araññaṭṭhāne sakaṭāni  mocetvā khandhāvārabandhe kate satthavāhassa avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle caṅkamati. athattano  kālaṃ sallakkhetvā pañcasatā corā ``khandhāvāraṃ vilumpissāmā''ti dhanumuggarādihatthā taṃ ṭhānaṃ  ^a^P1.0333^ea^ parivārayiṃsu. upāsakopi caṅkamatiyeva. corā naṃ disvā ``addhā esa  khandhāvārarakkhako bhavissati, imassa niddaṃ okkantakāle vilumpissāmā''ti ajjhottharituṃ  asakkontā tattha tattheva aṭṭhaṃsu. sopi upāsako paṭhamayāmepi majjhimayāmepi pacchimayāmepi  caṅkamantoyeva aṭṭhāsi. paccūsakāle jāte corā okāsaṃ alabhantā gahite pāsāṇamuggarādayo  chaḍḍetvā palāyiṃsu.<br/><br/>[03] upāsakopi attano kammaṃ niṭṭhāpetvā puna sāvatthiṃ āgantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā  ``bhante, attānaṃ rakkhamānā pararakkhakā hontī''ti pucchi. ``āma, upāsaka, attānaṃ  rakkhanto parampi rakkhati, paraṃ rakkhanto attānampi rakkhatī''ti. so ``yāva  subhāsitañcidaṃ, bhante, bhagavatā, ahaṃ ekena ^a^M1.0352^ea^ satthavāhena saddhiṃ maggaṃ paṭipanno  rukkhamūle caṅkamanto `maṃ rakkhissāmī'ti sakalasatthaṃ rakkhi''nti āha. satthā ``upāsaka,  pubbepi paṇḍitā attānaṃ rakkhantā paraṃ rakkhiṃsū''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto  kāmesu ādīnavaṃ disvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto loṇambilasevanatthāya janapadaṃ  āgantvā janapadacārikaṃ caranto ekena satthavāhena saddhiṃ maggaṃ paṭipajjitvā ekasmiṃ araññaṭṭhāne  satthe niviṭṭhe satthato avidūre jhānasukhena vītināmento aññatarasmiṃ rukkhamūle caṅkamanto  aṭṭhāsi. atha kho pañcasatā corā ``sāyamāsabhattassa bhuttakāle taṃ sakaṭasatthaṃ  vilumpissāmā''ti āgantvā parivārayiṃsu. te taṃ tāpasaṃ disvā ``sace ayaṃ amhe  passissati, satthavāsikānaṃ ārocessati, etassa niddūpagatavelāya vilumpissāmā''ti tattheva  aṭṭhaṃsu. tāpaso sakalampi rattiṃ caṅkamiyeva. corā okāsaṃ alabhitvā gahitagahite  muggarapāsāṇe chaḍḍetvā sakaṭasatthavāsīnaṃ saddaṃ datvā ``bhonto, satthavāsino ^a^V1.0319^ea^ sace  esa rukkhamūle caṅkamanakatāpaso ajja nābhavissa, sabbe mahāvilopaṃ pattā abhavissatha, sve  tāpasassa mahāsakkāraṃ kareyyāthā''ti vatvā pakkamiṃsu.<br/><br/>[03] te pabhātāya rattiyā corehi chaḍḍite muggarapāsāṇādayo ^a^P1.0334^ea^ disvā bhītā  bodhisattassa santikaṃ gantvā vanditvā ``bhante, diṭṭhā vo corā''ti pucchiṃsu. ``āmāvuso,  diṭṭhā''ti. ``bhante, ettakevo core disvā bhayaṃ vā sārajjaṃ vā na uppajjī''ti? bodhisatto  ``āvuso core disvā bhayaṃ nāma sadhanassa hoti, ahaṃ pana niddhano, svāhaṃ kiṃ bhāyissāmi.  mayhañhi gāmepi araññepi vasantassa bhayaṃ vā sārajjaṃ vā natthī''ti vatvā tesaṃ dhammaṃ desento  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 76^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asaṅkiyomhi gāmamhi, araññe natthi me bhayaṃ. <br/><br/>[22] ujumaggaṃ samāruḷho, mettāya karuṇāya cā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0353^ea^ ^b^asaṅkiyomhi gāmamhī^eb^ti saṅkāya niyutto patiṭṭhitoti  saṅkiyo, na saṅkiyo asaṅkiyo. ahaṃ gāme vasantopi saṅkāya appatiṭṭhitattā asaṅkiyo  nibbhayo nirāsaṅkoti dīpeti. ^b^araññe^eb^ti gāmagāmūpacāravinimutte ṭhāne. ^b^ujumaggaṃ  samāruḷho, mettāya karuṇāya cā^eb^ti ahaṃ tikacatukkajjhānikāhi mettākaruṇāhi  kāyavaṅkādivirahitaṃ ujuṃ brahmalokagāmimaggaṃ āruḷhoti vadati. atha vā parisuddhasīlatāya  kāyavacīmanovaṅkavirahitaṃ ujuṃ devalokamaggaṃ āruḷhomhīti dassetvā tato uttari mettāya  karuṇāya ca patiṭṭhitattā ujuṃ brahmalokamaggampi āruḷhomhītipi dasseti. aparihīnajjhānassa  hi ekantena brahmalokaparāyaṇattā mettākaruṇādayo ujumaggā nāma.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto imāya gāthāya dhammaṃ desetvā tuṭṭhacittehi tehi manussehi sakkato pūjito  yāvajīvaṃ cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbatti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  satthavāsino buddhaparisā ahesuṃ, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] asaṅkiyajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 82
title:
  [] . rukkhadhammajātakavaṇṇanā^[] . macchajātakavaṇṇanā^[] . asaṅkiyajātakavaṇṇanā^[] . mahāsupinajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^lābūni^eb^ ^a^V1.0320^ea^ ^b^sīdantī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto soḷasa  mahāsupine ārabbha kathesi. ekadivasaṃ kira kosalamahārājā rattiṃ niddūpagato pacchimayāme  soḷasa mahāsupine disvā bhītatasito ^a^P1.0335^ea^ pabujjhitvā ``imesaṃ supinānaṃ diṭṭhattā  kiṃ nu kho me bhavissatī''ti maraṇabhayatajjito sayanapiṭṭhe nisinnakova rattiṃ vītināmesi.<br/><br/>[03] atha naṃ pabhātāya rattiyā brāhmaṇapurohitā upasaṅkamitvā ``sukhaṃ sayittha, mahārājā''ti  pucchiṃsu. ``kuto me ācariyā sukhaṃ, ajjāhaṃ paccūsasamaye soḷasa mahāsupine passiṃ, somhi  tesaṃ diṭṭhakālato paṭṭhāya bhayappatto''ti. ``vadetha, mahārāja, sutvā jānissāmā''ti vuttaṃ ^a^M1.0354^ea^  brāhmaṇānaṃ diṭṭhasupine kathetvā ``kiṃ nu kho me imesaṃ diṭṭhakāraṇā bhavissatī''ti  pucchi. brāhmaṇā hatthe vidhuniṃsu. ``kasmā hatthe vidhunathā''ti ca vutte ``kakkhaḷā,  mahārāja, supinā''ti. ``kā tesaṃ nipphatti bhavissatī''ti? ``rajjantarāyo jīvitantarāyo  bhogantarāyoti imesaṃ tiṇṇaṃ antarāyānaṃ aññataro''ti. ``sappaṭikammā, appaṭikammā''ti?  ``kāmaṃ ete supinā atipharusattā appaṭikammā, mayaṃ pana te sappaṭikamme karissāma, ete  paṭikkamāpetuṃ asakkontānaṃ amhākaṃ sikkhitabhāvo nāma kiṃ karissatī''ti. ``kiṃ pana katvā  paṭikkamāpessathā''ti? ``sabbacatukkena yaññaṃ yajissāma, mahārājā''ti. rājā bhītatasito  ``tena hi ācariyā mama jīvitaṃ tumhākaṃ hatthe hotu, khippaṃ me sotthiṃ karothā''ti āha.  brāhmaṇā ``bahuṃ dhanaṃ labhissāma, bahuṃ khajjabhojjaṃ āharāpessāmā''ti haṭṭhatuṭṭhā ``mā cintayittha,  mahārājā''ti rājānaṃ samassāsetvā rājanivesanā nikkhamitvā bahinagare yaññāvāṭaṃ katvā bahū  catuppadagaṇe thūṇūpanīte katvā pakkhigaṇe samāharitvā ``idañcidañca laddhuṃ vaṭṭatī''ti punappunaṃ  sañcaranti.<br/><br/>[03] atha kho mallikā devī taṃ kāraṇaṃ ñatvā rājānaṃ upasaṅkamitvā pucchi ``kiṃ nu kho,  mahārāja, brāhmaṇā punappunaṃ sañcarantī''ti? ``sukhitā, tvaṃ bhadde, amhākaṃ kaṇṇamūle āsīvisaṃ  carantaṃ na jānāsī''ti. ``kiṃ etaṃ, mahārājā''ti? mayā evarūpā dussupinā diṭṭhā, brāhmaṇā  ``tiṇṇaṃ antarāyānaṃ aññataro paññāyatī''ti vatvā ```tesaṃ paṭighātāya yaññaṃ yajissāmā'ti  vatvā punappunaṃ sañcarantī''ti. ``kiṃ pana te, mahārāja, sadevake loke aggabrāhmaṇo  supinapaṭikammaṃ pucchito''ti? ``kataro panesa, bhadde, sadevake loke aggabrāhmaṇo''ti.  ``sadevake loke aggapuggalaṃ sabbaññuṃ visuddhaṃ nikkilesaṃ mahābrāhmaṇaṃ na ^a^V1.0321^ea^ jānāsi.  so hi bhagavā supinantaraṃ jāneyya, gaccha tvaṃ puccha taṃ, mahārājā''ti. ``sādhu, devī''ti  rājā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā nisīdi.<br/><br/>[03] satthā madhurassaraṃ nicchāretvā ``kiṃ nu kho, mahārāja, atippagova āgatosī''ti āha.  ahaṃ, bhante, paccūsasamaye soḷasa mahāsupine ^a^P1.0336^ea^ disvā bhīto brāhmaṇānaṃ  ārocesiṃ. brāhmaṇā ``kakkhaḷā, mahārāja ^a^M1.0355^ea^, supinā, etesaṃ paṭighātatthāya  sabbacatukkena yaññaṃ yajissāmā''ti yaññaṃ sajjenti, bahū pāṇā maraṇabhayatajjitā, tumhe ca sadevake  loke aggapuggalā, atītānāgatapaccuppannaṃ upādāya natthi so ñeyyadhammo, yo vo ñāṇamukhe  āpāthaṃ nāgacchati. ``etesaṃ me supinānaṃ nipphattiṃ kathetha bhagavā''ti. ``evametaṃ, mahārāja,  sadevake loke maṃ ṭhapetvā añño etesaṃ supinānaṃ antaraṃ vā nipphattiṃ vā jānituṃ samattho nāma  natthi, ahaṃ te kathessāmi, apica kho tvaṃ diṭṭhadiṭṭhaniyāmeneva supine kathehī''ti. ``sādhu,  bhante''ti rājā diṭṭhaniyāmeneva kathento -- <br/><br/>[21] ``usabhā rukkhā gāviyo gavā ca, <br/><br/>[21] asso kaṃso siṅgālī ca kumbho. <br/><br/>[22] pokkharaṇī ca apākacandanaṃ.. <br/><br/>[21] ``lābūni sīdanti silā plavanti, maṇḍūkiyo kaṇhasappe gilanti. <br/><br/>[22] kākaṃ suvaṇṇā parivārayanti, tasā vakā eḷakānaṃ bhayā hī''ti.. -- <br/><br/>[25] imaṃ mātikaṃ nikkhipitvā kathesi.<br/><br/>[03] (1) ahaṃ, bhante, ekaṃ tāva supinaṃ evaṃ addasaṃ -- cattāro añjanavaṇṇā kāḷausabhā  ``yujjhissāmā''ti catūhi disāhi rājaṅgaṇaṃ āgantvā ``usabhayuddhaṃ passissāmā''ti mahājane  sannipatite yujjhanākāraṃ dassetvā naditvā gajjitvā ayujjhitvāva paṭikkantā. imaṃ paṭhamaṃ supinaṃ  addasaṃ, imassa ko vipākoti? ``mahārāja, imassa vipāko neva tava, na mama kāle  bhavissati, anāgate pana adhammikānaṃ kapaṇarājūnaṃ adhammikānañca manussānaṃ kāle loke  viparivattamāne kusale ossanne, akusale ussanne, lokassa parihāyanakāle devo na sammā  vassissati, meghapādā pacchijjissanti, sassāni milāyissanti, dubbhikkhaṃ bhavissati,  vassitukāmā viya catūhi disāhi meghā uṭṭhahitvā itthikāhi ^a^V1.0322^ea^ ātape patthaṭānaṃ  vīhiādīnaṃ temanabhayena antopavesitakāle purisesu kuddālapiṭakahatthesu āḷibandhanatthāya  nikkhantesu vassanākāraṃ ^a^M1.0356^ea^ dassetvā gajjitvā vijjulatā nicchāretvā te usabhā  viya ayujjhitvā avassitvāva palāyissanti. ayametassa vipāko. tuyhaṃ pana tappaccayā  koci antarāyo natthi, anāgataṃ ^a^P1.0337^ea^ ārabbha diṭṭho supino esa, brāhmaṇā pana  attano jīvitavuttiṃ nissāya kathayiṃsū''ti evaṃ satthā supinassa nipphattiṃ kathetvā āha  ``dutiyaṃ kathehi, mahārājā''ti.<br/><br/>[03] (2) dutiyāhaṃ, bhante, evaṃ addasaṃ -- khuddakā rukkhā ceva gacchā ca pathaviṃ bhinditvā  vidatthimattampi ratanamattampi anuggantvāva pupphanti ceva phalanti ca. imaṃ dutiyaṃ addasaṃ,  imassa ko vipākoti? mahārāja, imassāpi vipāko lokassa parihāyanakāle manussānaṃ  parittāyukakāle bhavissati. anāgatasmiñhi sattā tibbarāgā bhavissanti, asampattavayāva  kumāriyo purisantaraṃ gantvā utuniyo ceva gabbhiniyo ca hutvā puttadhītāhi vaḍḍhissanti.  khuddakarukkhānaṃ pupphaṃ viya hi tāsaṃ utunibhāvo, phalaṃ viya ca puttadhītaro bhavissanti.  itonidānampi te bhayaṃ natthi, tatiyaṃ kathehi, mahārājāti.<br/><br/>[03] (3) gāviyo, bhante, tadahujātānaṃ vacchakānaṃ khīraṃ pivantiyo addasaṃ. ayaṃ me tatiyo  supino, imassa ko vipākoti? imassāpi vipāko anāgate eva manussānaṃ  jeṭṭhāpacāyikakammassa naṭṭhakāle bhavissati. anāgatasmiñhi sattā mātāpitūsu vā sassusasuresu  vā lajjaṃ anupaṭṭhāpetvā sayameva kuṭumbaṃ saṃvidahantāva ghāsacchādanamattampi mahallakānaṃ dātukāmā  dassanti, adātukāmā na dassanti. mahallakā anāthā asayaṃvasī dārake ārādhetvā jīvissanti  tadahujātānaṃ vacchakānaṃ khīraṃ pivantiyo mahāgāviyo viya. itonidānampi te bhayaṃ natthi,  catutthaṃ kathehi, mahārājāti.<br/><br/>[03] (4) dhuravāhe, bhante, ārohapariṇāhasampanne mahāgoṇeyugaparamparāya ayojetvā taruṇe godamme  dhure yojente addasaṃ. te dhuraṃ vahituṃ asakkontā chaḍḍetvā aṭṭhaṃsu, sakaṭāni nappavaṭṭiṃsu. ayaṃ me  catuttho supino, imassa ko vipākoti? imassāpi vipāko ^a^M1.0357^ea^ anāgate eva  adhammikarājūnaṃ kāle bhavissati. anāgatasmiñhi adhammikakapaṇarājāno paṇḍitānaṃ  paveṇikusalānaṃ kammaṃ nittharaṇasamatthānaṃ mahāmattānaṃ yasaṃ na dassanti. dhammasabhāyaṃ  vinicchayaṭṭhānepi paṇḍite vohārakusale mahallake amacce na ṭhapessanti, tabbiparītānaṃ pana  taruṇataruṇānaṃ yasaṃ dassanti, tathārūpe eva vinicchayaṭṭhāne ṭhapessanti, te rājakammāni ceva  yuttāyuttañca ^a^V1.0323^ea^ ajānantā neva taṃ yasaṃ ukkhipituṃ sakkhissanti, na rājakammāni  nittharituṃ. te asakkontā kammadhuraṃ chaḍḍessanti, mahallakāpi paṇḍitāmaccā yasaṃ alabhantā  kiccāni nittharituṃ samatthāpi ``kiṃ amhākaṃ etehi, mayaṃ bāhirakā jātā, abbhantarikā  taruṇadārakā jānissantī''ti ^a^P1.0338^ea^ uppannāni kammāni na karissanti, evaṃ  sabbathāpi tesaṃ rājūnaṃ hāniyeva bhavissati, dhuraṃ vahituṃ asamatthānaṃ vacchadammānaṃ dhure  yojitakālo viya, dhuravāhānañca mahāgoṇānaṃ yugaparamparāya ayojitakālo viya bhavissati.  itonidānampi te bhayaṃ natthi, pañcamaṃ kathehi, mahārājāti.<br/><br/>[03] (5) bhante, ekaṃ ubhatomukhaṃ assaṃ addasaṃ, tassa dvīsu passesu yavasaṃ denti, so dvīhi  mukhehi khādati. ayaṃ me pañcamo supino, imassa ko vipākoti? imassāpi anāgate  adhammikarājakāleyeva vipāko bhavissati. anāgatasmiñhi adhammikā bālarājāno adhammike  lolamanusse vinicchaye ṭhapessanti, te pāpapuññesu anādarā bālā sabhāyaṃ nisīditvā vinicchayaṃ  dentā ubhinnampi atthapaccatthikānaṃ hatthato lañjaṃ gahetvā khādissanti asso viya dvīhi mukhehi  yavasaṃ. itonidānampi te bhayaṃ natthi, chaṭṭhaṃ kathehi, mahārājāti.<br/><br/>[03] (6) bhante, mahājano satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ sammajjitvā ``idha passāvaṃ  karohī''ti ekassa jarasiṅgālassa upanāmesi, taṃ tattha passāvaṃ karontaṃ addasaṃ. ayaṃ me chaṭṭho  supino, imassa ko vipākoti? imassāpi vipāko anāgateyeva bhavissati. anāgatasmiñhi  ^a^M1.0358^ea^ adhammikā vijātirājāno jātisampannānaṃ kulaputtānaṃ āsaṅkāya yasaṃ na  dassanti, akulīnānaṃyeva dassanti. evaṃ mahākulāni duggatāni bhavissanti, lāmakakulāni  issarāni. te ca kulīnapurisā jīvituṃ asakkontā ``ime nissāya jīvissāmā''ti  akulīnānaṃ dhītaro dassanti, iti tāsaṃ kuladhītānaṃ akulīnehi saddhiṃ saṃvāso jarasiṅgālassa  suvaṇṇapātiyaṃ passāvakaraṇasadiso bhavissati. itonidānampi te bhayaṃ natthi, sattamaṃ kathehīti.<br/><br/>[03] (7) bhante, eko puriso rajjuṃ vaṭṭetvā vaṭṭetvā pādamūle nikkhipati, tena nisinnapīṭhassa  heṭṭhā sayitā ekā chātasiṅgālī tassa ajānantasseva taṃ khādati, evāhaṃ addasaṃ. ayaṃ me  sattamo supino, imassa ko vipākoti? imassāpi anāgateyeva vipāko bhavissati.  anāgatasmiñhi itthiyo purisalolā surālolā alaṅkāralolā visikhālolā āmisalolā  bhavissanti dussīlā durācārā, tā sāmikehi kasigorakkhādīni kammāni katvā ^a^V1.0324^ea^  kicchena kasirena sambhataṃ dhanaṃ jārehi saddhiṃ suraṃ pivantiyo mālāgandhavilepanaṃ dhārayamānā  antogehe accāyikampi kiccaṃ anoloketvā gehe parikkhepassa uparibhāgenapi chiddaṭṭhānehipi jāre  upadhārayamānā sve vapitabbayuttakaṃ bījampi koṭṭetvā yāgubhattakhajjakādīni sampādetvā khādamānā  vilumpissanti heṭṭhāpīṭhake nipannachātasiṅgālī viya vaṭṭetvā vaṭṭetvā ^a^P1.0339^ea^ pādamūle  nikkhittarajjuṃ. itonidānampi te bhayaṃ natthi, aṭṭhamaṃ kathehīti.<br/><br/>[03] (8) bhante, rājadvāre bahūhi tucchakumbhehi parivāretvā ṭhapitaṃ ekaṃ mahantaṃ pūritakumbhaṃ addasaṃ.  cattāropi pana vaṇṇā catūhi disāhi catūhi anudisāhi ca ghaṭehi udakaṃ āharitvā āharitvā  pūritakumbhameva pūrenti, pūritapūritaṃ udakaṃ uttaritvā palāyati, tepi punappunaṃ tattheva udakaṃ  āsiñcanti, tucchakumbhe pana olokentāpi natthi. ayaṃ me aṭṭhamo supino, imassa ko  vipākoti? imassāpi anāgateyeva vipāko bhavissati. anāgatasmiñhi loko  parihāyissati, raṭṭhaṃ ^a^M1.0359^ea^ nirojaṃ bhavissati, rājāno duggatā kapaṇā bhavissanti.  yo issaro bhavissati, tassa bhaṇḍāgāre satasahassamattā kahāpaṇā bhavissanti, te evaṃ duggatā  sabbe jānapade attanova kamme kāressanti, upaddutā manussā sake kammante chaḍḍetvā rājūnaññeva  atthāya pubbaṇṇāparaṇṇāni vapantā rakkhantā lāyantā maddantā pavesentā ucchukhettāni karontā  yantāni karontā yantāni vāhentā phāṇitādīni pacantā pupphārāme ca phalārāme ca karontā  tattha tattha nipphannāni pubbaṇṇādīni āharitvā rañño koṭṭhāgārameva pūressanti, attano gehesu  tucchakoṭṭhe olokentāpi na bhavissanti, tucchakumbhe anoloketvā pūritakumbhe pūraṇasadisameva  bhavissati. itonidānampi te bhayaṃ natthi, navamaṃ kathehīti.<br/><br/>[03] (9) bhante, ekaṃ pañcavaṇṇapadumasañchannaṃ gambhīraṃ sabbato titthaṃ pokkharaṇiṃ addasaṃ.  samantato dvipadacatuppadā otaritvā tattha pānīyaṃ pivanti. tassā majjhe gambhīraṭṭhāne udakaṃ  āvilaṃ, tīrappadesesu dvipadacatuppadānaṃ akkamaṭṭhāne acchaṃ vippasannaṃ anāvilaṃ. evāhaṃ addasaṃ.  ayaṃ me navamo supino, imassa ko vipākoti? imassāpi anāgateyeva vipāko bhavissati.  anāgatasmiñhi rājāno adhammikā bhavissanti, chandādivasena agatiṃ gacchantā rajjaṃ  kāressanti, dhammena vinicchayaṃ nāma na dassanti, lañjavittakā bhavissanti dhanalolā,  raṭṭhavāsikesu nesaṃ khantimettānuddayā nāma na bhavissanti, kakkhaḷā pharusā ucchuyante  ucchugaṇṭhikā viya manusse pīḷentā nānappakārena baliṃ uppādentā dhanaṃ gaṇhissanti. manussā  balipīḷitā kiñci dātuṃ asakkontā gāmanigamādayo chaḍḍetvā paccantaṃ gantvā vāsaṃ ^a^V1.0325^ea^  kappessanti, majjhimajanapado suñño bhavissati, paccanto ghanavāso seyyathāpi pokkharaṇiyā  majjhe udakaṃ āvilaṃ pariyante vippasannaṃ. itonidānampi te bhayaṃ natthi, dasamaṃ ^a^P1.0340^ea^  kathehīti.<br/><br/>[03] (10) bhante, ekissāyeva kumbhiyā paccamānaṃ odanaṃ apākaṃ addasaṃ ``apāka''nti  vicāretvā vibhajitvā ṭhapitaṃ viya tīhākārehi paccamānaṃ, ekasmiṃ ^a^M1.0360^ea^ passe  atikilinno hoti, ekasmiṃ uttaṇḍulo, ekasmiṃ supakkoti. ayaṃ me dasamo supino, imassa  ko vipākoti? imassāpi anāgateyeva vipāko bhavissati. anāgatasmiñhi rājāno  adhammikā bhavissanti, tesu adhammikesu rājayuttāpi brāhmaṇagahapatikāpi negamajānapadāpīti  samaṇabrāhmaṇe upādāya sabbe manussā adhammikā bhavissanti, tato tesaṃ ārakkhadevatā,  balipaṭiggāhikā devatā, rukkhadevatā, ākāsaṭṭhadevatāti evaṃ devatāpi adhammikā bhavissanti.  adhammikarājūnañca rajje vātā visamā kharā vāyissanti, te ākāsaṭṭhavimānāni kampessanti,  tesu kampitesu devatā kupitā devaṃ vassituṃ na dassanti, vassamānopi sakalaraṭṭhe ekappahārena na  vassissati, vassamānopi sabbattha kasikammassa vā vappakammassa vā upakārako hutvā na  vassissati. yathā ca raṭṭhe, evaṃ janapadepi gāmepi ekataḷākepi ekasarepi ekappahāreneva na  vassissati, taḷākassa uparibhāge vassanto heṭṭhābhāge na vassissati, heṭṭhā vassanto upari na  vassissati. ekasmiṃ bhāge sassaṃ ativassena nassissati, ekasmiṃ avassanena milāyissati,  ekasmiṃ sammā vassamāno sampādessati. evaṃ ekassa rañño rajje vuttasassā tippakārā  bhavissanti ekakumbhiyā odano viya. itonidānampi te bhayaṃ natthi, ekādasamaṃ kathehīti.<br/><br/>[03] (11) bhante, satasahassagghanikaṃ candanasāraṃ pūtitakkena vikkiṇante addasaṃ. ayaṃ me  ekādasamo supino, imassa ko vipākoti? imassāpi anāgateyeva mayhaṃ sāsane parihāyante  vipāko bhavissati. anāgatasmiñhi paccayalolā alajjī bhikkhū bahū bhavissanti, te mayā  paccayaloluppaṃ nimmathetvā kathitadhammadesanaṃ cīvarādicatupaccayahetu paresaṃ desessanti, paccayehi  mucchitā nissaraṇapakkhe ṭhitā nibbānābhimukhaṃ katvā desetuṃ na sakkhissanti, kevalaṃ  ``padabyañjanasampattiñceva madhurasaddañca sutvā mahagghāni cīvarādīni dassanti'' iccevaṃ  desessanti. apare ^a^M1.0361^ea^ antaravīthicatukkarājadvārādīsu nisīditvā  kahāpaṇāḍḍhakahāpaṇapādamāsakarūpādīnipi nissāya desessanti. iti mayā nibbānagghanakaṃ  katvā desitaṃ dhammaṃ catupaccayatthāya ceva kahāpaṇaḍḍhakahāpaṇādīnaṃ atthāya ca vikkiṇitvā desentā  ^a^V1.0326^ea^ satasahassagghanakaṃ candanasāraṃ pūtitakkena vikkiṇantā ^a^P1.0341^ea^ viya  bhavissanti. itonidānampi te bhayaṃ natthi, dvādasamaṃ kathehīti.<br/><br/>[03] (12) bhante, tucchalābūni udake sīdantāni addasaṃ, imassa ko vipākoti? imassapi  anāgate adhammikarājakāle loke viparivattanteyeva vipāko bhavissati. tadā hi rājāno  jātisampannānaṃ kulaputtānaṃ yasaṃ na dassanti, akulīnānaṃyeva dassanti, te issarā bhavissanti,  itare daliddā. rājasammukhepi rājadvārepi amaccasammukhepi vinicchayaṭṭhānepi tucchalābusadisānaṃ  akulīnānaṃyeva kathā osīditvā ṭhitā viya niccalā suppatiṭṭhitā bhavissati.  saṅghasannipātesupi saṅghakammagaṇakammaṭṭhānesu ceva pattacīvarapariveṇādivinicchayaṭṭhānesu ca  dussīlānaṃ pāpapuggalānaṃyeva kathā niyyānikā bhavissati, na lajjibhikkhūnanti evaṃ sabbathāpi  tucchalābusīdanakālo viya bhavissati. itonidānampi te bhayaṃ natthi, terasamaṃ kathehīti.<br/><br/>[03] (13) bhante, mahantamahantā kūṭāgārappamāṇā ghanasilā nāvā viya udake plavamānā addasaṃ,  imassa ko vipākoti? imassapi tādiseyeva kāle vipāko bhavissati. tadā hi  adhammikarājāno akulīnānaṃ yasaṃ dassanti, te issarā bhavissanti, kulīnā duggatā. tesu na  keci gāravaṃ karissanti, itaresuyeva karissanti. rājasammukhe vā amaccasammukhe vā  vinicchayaṭṭhāne vā vinicchayakusalānaṃ ghanasilāsadisānaṃ kulaputtānaṃ kathā na ogāhitvā  patiṭṭhahissati. tesu kathentesu ``kiṃ ime kathentī''ti itare parihāsameva karissanti.  bhikkhusannipātesupi vuttappakāresu ṭhānesu neva pesale bhikkhū garukātabbe maññissanti, nāpi tesaṃ  kathā pariyogāhitvā patiṭṭhahissati, silānaṃ plavanakālo viya bhavissati. itonidānampi te  bhayaṃ natthi, cuddasamaṃ kathehīti.<br/><br/>[03] (14) bhante ^a^M1.0362^ea^, khuddakamadhukapupphappamāṇā maṇḍūkiyo mahantamahante  kaṇhasappe vegena anubandhitvā uppalanāḷe viya chinditvā chinditvā maṃsaṃ khāditvā gilantiyo  addasaṃ, imassa ko vipākoti? imassapi loke parihāyante anāgate eva vipāko bhavissati.  tadā hi manussā tibbarāgajātikā kilesānuvattakā hutvā taruṇataruṇānaṃ attano bhariyānaṃ vase  vattissanti, gehe dāsakammakarādayopi gomahiṃsādayopi hiraññasuvaṇṇampi sabbaṃ tāsaññeva āyattaṃ  bhavissati. ``asukaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ vā paricchadādijātaṃ vā kaha''nti vutte ``yattha vā tattha  vā hotu, kiṃ tuyhiminā byāpārena, tvaṃ mayhaṃ ghare santaṃ vā asantaṃ vā jānitukāmo  ^a^V1.0327^ea^ jāto''ti vatvā nānappakārehi akkositvā mukhasattīhi koṭṭetvā dāsaceṭake viya  attano vase katvā attano issariyaṃ pavattessanti. evaṃ madhukapupphappamāṇānaṃ ^a^P1.0342^ea^  maṇḍūkapotikānaṃ āsīvise kaṇhasappe gilanakālo viya bhavissati. itonidānampi te bhayaṃ  natthi, pannarasamaṃ kathehīti.<br/><br/>[03] (15) bhante, dasahi asaddhammehi samannāgataṃ gāmagocaraṃ kākaṃ kañcanavaṇṇatāya  ``suvaṇṇā''ti laddhanāme suvaṇṇarājahaṃse parivārente addasaṃ, imassa ko vipākoti? imassāpi  anāgate dubbalarājakāleyeva vipāko bhavissati. anāgatasmiñhi rājāno hatthisippādīsu  akusalā yuddhesu avisāradā bhavissanti, te attano rajjavipattiṃ āsaṅkamānā samānajātikānaṃ  kulaputtānaṃ issariyaṃ adatvā attano pādamūlikanhāpakakappakādīnaṃ dassanti, jātigottasampannā  kulaputtā rājakule patiṭṭhaṃ alabhamānā jīvikaṃ kappetuṃ asamatthā hutvā issariye ṭhite  jātigottahīne akulīne upaṭṭhahantā vicarissanti, suvaṇṇarājahaṃsehi kākassa parivāritakālo  viya bhavissati. itonidānampi te bhayaṃ natthi, soḷasamaṃ kathehīti. <br/><br/>[01] (16) bhante, pubbe dīpino eḷake khādanti, ahaṃ pana eḷake dīpino anubandhitvā  murumurūti khādante addasaṃ. athaññe tasā vakā eḷake dūratova disvā tasitā tāsappattā hutvā  eḷakānaṃ bhayāpalāyitvā gumbagahanādīni ^a^M1.0363^ea^ pavisitvā nilīyiṃsu, evāhaṃ addasaṃ,  imassa ko vipākoti? imassapi anāgate adhammikarājakāleyeva vipāko bhavissati. tadā  hi akulīnā rājavallabhā issarā bhavissanti, kulīnā apaññātā duggatā. te rājavallabhā  rājānaṃ attano kathaṃ gāhāpetvā vinicchayaṭṭhānādīsu balavanto hutvā kulīnānaṃ paveṇiāgatāni  khettavatthādīni ``amhākaṃ santakāni etānī''ti abhiyuñjitvā tesu ``na tumhākaṃ, amhāka''nti  āgantvā vinicchayaṭṭhānādīsu vivadantesu vettalatādīhi paharāpetvā gīvāyaṃ gahetvā apakaḍḍhāpetvā  ``attano pamāṇaṃ na jānātha, amhehi saddhiṃ vivadatha, idāni vo rañño kathetvā  hatthapādacchedanādīni kāressāmā''ti santajjessanti. te tesaṃ bhayena attano santakāni vatthūni  ``tumhākaṃyevetāni gaṇhathā''ti niyyādetvā attano gehāni pavisitvā bhītā nipajjissanti.  pāpabhikkhūpi pesale bhikkhū yathāruci viheṭhessanti, te pesalā bhikkhū paṭisaraṇaṃ alabhamānā  araññaṃ pavisitvā gahanaṭṭhānesu nilīyissanti. evaṃ hīnajaccehi ceva pāpabhikkhūhi ca upaddutānaṃ  jātimantakulaputtānañceva pesalabhikkhūnañca eḷakānaṃ bhayena tasavakānaṃ palāyanakālo viya  bhavissati. itonidānampi te bhayaṃ natthi. ayampi hi supino anāgataṃyeva ^a^V1.0328^ea^  ārabbha diṭṭho. brāhmaṇā pana na ^a^P1.0343^ea^ dhammasudhammatāya tayi sinehena kathayiṃsu,  ``bahudhanaṃ labhissāmā''ti āmisāpekkhatāya jīvitavuttiṃ nissāya kathayiṃsūti.<br/><br/>[03] evaṃ satthā soḷasannaṃ mahāsupinānaṃ nipphattiṃ kathetvā ``na kho, mahārāja, etarahi  tvaññeva ime supine addasa, porāṇakarājānopi addasaṃsu. brāhmaṇāpi nesaṃ evameva ime supine  gahetvā yaññamatthake khipiṃsu, tato paṇḍitehi dinnanayena gantvā bodhisattaṃ pucchiṃsu. porāṇakā  paṇḍitāpi nesaṃ ime supine kathentā imināva niyāmena kathesu''nti vatvā tena yācito atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā  vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ceva ^a^M1.0364^ea^ samāpattiyo ca nibbattetvā  himavantappadese jhānakīḷaṃ kīḷanto viharati. tadā bārāṇasiyaṃ brahmadatto imināva niyāmena  ime supine disvā brāhmaṇe pucchi. brāhmaṇā evameva yaññaṃ yajituṃ ārabhiṃsu. tesu purohitassa  antevāsikamāṇavo paṇḍito byatto ācariyaṃ āha -- ``ācariya, tumhehi mayaṃ tayo vede  uggaṇhāpitā, nanu tesu ekaṃ māretvā ekassa sotthikammassa kāraṇaṃ nāma natthī''ti. tāta,  iminā upāyena amhākaṃ bahudhanaṃ uppajjissati, tvaṃ pana rañño dhanaṃ rakkhitukāmo maññeti.  māṇavo ``tena hi, ācariya, tumhe tumhākaṃ kammaṃ karotha, ahaṃ tumhākaṃ santike kiṃ  karissāmī''ti vicaranto rañño uyyānaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] taṃ divasameva bodhisattopi taṃ kāraṇaṃ ñatvā ``ajja mayi manussapathaṃ gate mahājanassa  bandhanā mokkho bhavissatī''ti ākāsena gantvā uyyāne otaritvā suvaṇṇapaṭimā viya  maṅgalasilātale nisīdi. māṇavo bodhisattaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā  paṭisanthāramakāsi. bodhisattopi tena saddhiṃ madhurapaṭisanthāraṃ katvā ``kiṃ nu kho, māṇava,  rājā dhammena rajjaṃ kāretī''ti pucchi. ``bhante, rājā nāma dhammiko, apica kho taṃ brāhmaṇā  atitthe pakkhandāpe''nti. rājā soḷasa supine disvā brāhmaṇānaṃ ārocesi. brāhmaṇā  ``yaññaṃ yajissāmā''ti ^a^P1.0344^ea^ āraddhā. kiṃ nu kho, bhante, ``ayaṃ nāma imesaṃ  supinānaṃ nipphattī''ti rājānaṃ saññāpetvā tumhākaṃ mahājanaṃ bhayā mocetuṃ na vaṭṭatīti. mayaṃ  kho, māṇava, rājānaṃ na jānāma, rājāpi amhe na jānāti. sace pana idhāgantvā puccheyya,  katheyyāmassa mayanti. māṇavo ``ahaṃ, bhante, taṃ ānessāmi, tumhe mamāgamanaṃ udikkhantā  muhuttaṃ nisīdathā''ti bodhisattaṃ paṭijānāpetvā rañño santikaṃ gantvā ``mahārāja, eko  ^a^V1.0329^ea^ ākāsacāriko tāpaso tumhākaṃ uyyāne otaritvā `tumhehi diṭṭhasupinānaṃ nipphattiṃ  kathessāmī'ti tumhe pakkosatī''ti āha.<br/><br/>[03] rājā tassa kathaṃ sutvā tāvadeva mahantena parivārena uyyānaṃ gantvā tāpasaṃ vanditvā  ekamantaṃ nisinno pucchi ``tumhe kira, bhante, mayā diṭṭhasupinānaṃ nipphattiṃ jānāthā''ti?  ``āma, mahārājā''ti. ``tena hi kathethā''ti. ``kathemi, mahārāja, yathādiṭṭhe tāva supine  maṃ sāvehī''ti. ``sādhu, bhante''ti rājā -- <br/><br/>[40] 77^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``usabhā ^a^M1.0365^ea^ rukkhā gāviyo gavā ca, <br/><br/>[27] asso kaṃso siṅgālī ca kumbho. <br/><br/>[22] pokkharaṇī ca apākacandanaṃ.. <br/><br/>[21] ``lābūni sīdanti silā plavanti, maṇḍūkiyo kaṇhasappe gilanti. <br/><br/>[22] kākaṃ suvaṇṇā parivārayanti, tasā vakā eḷakānaṃ bhayā hī''ti.. -- <br/><br/>[25] vatvā pasenadiraññā kathitaniyāmeneva supine kathesi.<br/><br/>[03] bodhisattopi tesaṃ idāni satthārā kathitaniyāmeneva vitthārato nipphattiṃ kathetvā  pariyosāne sayaṃ idaṃ kathesi -- <br/><br/>[21] ^b^``vipariyāso vattati nayidha matthī''^eb^ti.<br/><br/>[03] tatrāyamattho -- ayaṃ, mahārāja, imesaṃ supinānaṃ nipphatti. yaṃ panetaṃ tesaṃ paṭighātatthāya  yaññakammaṃ vattati, taṃ ^b^vipariyāso vattati^eb^ viparītato vattati, vipallāsena vattatīti vuttaṃ  hoti. kiṃkāraṇā? imesañhi nipphatti nāma lokassa viparivattanakāle, akāraṇassa  kāraṇanti gahaṇakāle, kāraṇassa akāraṇanti chaḍḍanakāle, abhūtassa bhūtanti gahaṇakāle, bhūtassa  abhūtanti jahanakāle, alajjīnaṃ ussannakāle, lajjīnañca parihīnakāle bhavissati. ^b^nayidha  matthī^eb^ti idāni pana tava vā mama ^a^P1.0345^ea^ vā kāle idha imasmiṃ purisayuge  vattamāne etesaṃ nipphatti natthi. tasmā etesaṃ paṭighātāya vattamānaṃ yaññakammaṃ vipallāsena  vattati, alaṃ tena. natthi te itonidānaṃ bhayaṃ vā chambhitattaṃ vāti mahāpuriso rājānaṃ  samassāsetvā mahājanaṃ ^a^V1.0330^ea^ bandhanā mocetvā puna ākāse ṭhatvā rañño ovādaṃ datvā  pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā ``ito paṭṭhāya, mahārāja, brāhmaṇehi saddhiṃ ekato hutvā pasughātayaññaṃ  mā yajī''ti dhammaṃ desetvā ākāseneva attano vasanaṭṭhānaṃ agamāsi. rājāpi tassa ovāde  ṭhito dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``supinapaccayā te bhayaṃ natthi, haretaṃ yañña''nti yaññaṃ  hāretvā mahājanassa jīvitadānaṃ datvā anusandhiṃ ^a^M1.0366^ea^ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi  -- ``tadā rājā ānando ahosi, māṇavo sāriputto, tāpaso pana ahameva ahosi''nti.<br/><br/>[03] parinibbute pana bhagavati saṅgītikārakā ``usabhā''tiādīni tīṇi padāni aṭṭhakathaṃ  āropetvā ``lābūnī''tiādīni cattāri padāni ekaṃ gāthaṃ katvā ekakanipātapāḷiṃ āropesunti. <br/><br/>[06] mahāsupinajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 83
title:
  [] . macchajātakavaṇṇanā^[] . asaṅkiyajātakavaṇṇanā^[] . mahāsupinajātakavaṇṇanā^[] . illisajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ubho khañjā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto macchariyakosiyaseṭṭhiṃ ārabbha kathesi.  rājagahanagarassa kira avidūre sakkāraṃ nāma nigamo ahosi, tattheko macchariyakosiyo nāma  seṭṭhi asītikoṭivibhavo paṭivasati. so tiṇaggena telabindumattampi neva paresaṃ deti, na  attanā paribhuñjati. iti tassa taṃ vibhavajātaṃ neva puttadārādīnaṃ, na samaṇabrāhmaṇānaṃ atthaṃ  anubhoti, rakkhasapariggahitapokkharaṇī viya aparibhogaṃ tiṭṭhati.<br/><br/>[03] satthā ekadivasaṃ paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya sakalalokadhātuyaṃ  bodhaneyyabandhave olokento pañcacattālīsayojanamatthake vasantassa tassa seṭṭhino sapajāpatikassa  sotāpattiphalassa upanissayaṃ addasa. tato purimadivase pana rājānaṃ upaṭṭhātuṃ rājagehaṃ gantvā  rājūpaṭṭhānaṃ katvā āgacchanto ekaṃ chātajjhattaṃ janapadamanussaṃ kummāsapūraṃ kapallapūvaṃ khādantaṃ disvā  tattha pipāsaṃ uppādetvā attano gharaṃ ^a^P1.0346^ea^ gantvā cintesi ``sacāhaṃ `kapallapūvaṃ  khāditukāmomhī'ti vakkhāmi, bahū mayā saddhiṃ khāditukāmā bhavissanti, evaṃ me bahūni  taṇḍulasappimadhuphāṇitādīni parikkhayaṃ gamissanti, na kassaci kathessāmī''ti ^a^V1.0331^ea^  taṇhaṃ adhivāsento vicarati. so gacchante gacchante kāle uppaṇḍupaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto  jāto ^a^M1.0367^ea^. tato taṇhaṃ adhivāsetuṃ asakkonto gabbhaṃ pavisitvā mañcakaṃ  upagūhitvā nipajji. evaṃgatopi dhanahānibhayena kassaci kiñci na kathesi. <br/><br/>[01] atha naṃ bhariyā upasaṅkamitvā piṭṭhiṃ parimajjitvā ``kiṃ te sāmi, aphāsuka''nti  pucchi. ``na me kiñci aphāsukaṃ atthī''ti. ``kiṃ nu kho te rājā kupito''ti?  ``rājāpi me na kuppatī''ti. ``atha kiṃ te puttadhītāhi vā dāsakammakarādīhi vā kiñci  amanāpaṃ kataṃ atthī''ti? ``evarūpampi natthī''ti. ``kismiñci pana te taṇhā atthī''ti?  evaṃ vuttepi dhanahānibhayena kiñci avatvā nissaddova nipajji. atha naṃ bhariyā ``kathehi,  sāmi, kismiṃ te taṇhā''ti āha. so vacanaṃ parigilanto viya ``atthi me ekā taṇhā''ti  āha. ``kiṃ taṇhā, sāmī''ti? ``kapallapūvaṃ khāditukāmomhī''ti. ``atha kimatthaṃ na  kathesi, kiṃ tvaṃ daliddo, idāni sakalasakkāranigamavāsīnaṃ pahonake kapallapūve pacissāmī''ti?  ``kiṃ te etehi, te attano kammaṃ katvā khādissantī''ti? ``tena hi ekaracchavāsīnaṃ  pahonake pacāmī''ti. jānāmahaṃ tava mahaddhanabhāvanti. ``tena hi imasmiṃ gehamatte sabbesaṃ  pahonakaṃ katvā pacāmī''ti. ``jānāmahaṃ tava mahajjhāsayabhāva''nti. ``tena hi te  puttadāramattasseva pahonakaṃ katvā pacāmī''ti. ``kiṃ pana te etehī''ti? ``tena hi tuyhañca  mayhañca pahonakaṃ katvā pacāmī''ti. ``tvaṃ kiṃ karissasī''ti? ``tena hi ekasseva te  pahonakaṃ katvā pacāmī''ti. ``imasmiṃ ṭhāne paccamānaṃ bahū paccāsīsanti, sakalataṇḍule ṭhapetvā  bhinnataṇḍule ca uddhanakapallādīni ca ādāya thokaṃ khīrasappimadhuphāṇitañca gahetvā sattabhūmikassa  pāsādassa uparimatalaṃ āruyha paca, tatthāhaṃ ekakova nisīditvā khādissāmī''ti. sā  ``sādhū''ti paṭissuṇitvā gahetabbaṃ gāhāpetvā pāsādaṃ āruyha dāsiyo vissajjetvā seṭṭhiṃ  pakkosāpesi. so ādito paṭṭhāya dvārāni pidahanto sabbadvāresu sūcighaṭikāni datvā sattamatalaṃ  abhiruhitvā tatthapi dvāraṃ pidahitvā nisīdi. bhariyāpissa uddhane aggiṃ jāletvā kapallakaṃ  āropetvā pūve pacituṃ ārabhi.<br/><br/>[03] atha ^a^M1.0368^ea^ satthā pātova mahāmoggallānattheraṃ āmantesi, ``eso, moggallāna,  rājagahanagarassa avidūre ^a^P1.0347^ea^ sakkāranigame macchariyakosiyaseṭṭhi `kapallapūve  khādissāmī'ti aññesaṃ dassanabhayena sattabhūmike pāsāde kapallapūve pacāpeti. tvaṃ tattha gantvā  taṃ seṭṭhiṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā ubhopi jayampatike pūve ca khīrasappimadhuphāṇitādīni ca  gāhāpetvā ^a^V1.0332^ea^ attano balena jetavanaṃ ānehi. ajjāhaṃ pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ  vihāreyeva nisīdissāmi, pūveheva bhattakiccaṃ karissāmī''ti. thero ``sādhu, bhante''ti satthu  vacanaṃ sampaṭicchitvā tāvadeva iddhibalena taṃ nigamaṃ gantvā tassa pāsādassa sīhapañjaradvāre  sunivattho supāruto ākāseyeva maṇirūpakaṃ viya aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] mahāseṭṭhino theraṃ disvāva hadayamaṃsaṃ kampi. so ``ahaṃ evarūpānaññeva bhayena imaṃ ṭhānaṃ  āgato, ayañca āgantvā vātapānadvāre ṭhito''ti gahetabbagahaṇaṃ apassanto aggimhi  pakkhittaloṇasakkharā viya dosena taṭataṭāyanto evamāha ``samaṇa, ākāse ṭhatvā tvaṃ kiṃ  labhissasi, ākāse apade padaṃ dassetvā caṅkamantopi neva labhissasī''ti. thero tasmiṃyeva  ṭhāne aparāparaṃ caṅkami. seṭṭhi ``caṅkamanto kiṃ labhissasi, ākāse pallaṅkena nisīdamānopi  na labhissasiyevā''ti āha. thero pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. atha naṃ ``nisinno kiṃ  labhissasi, āgantvā vātapānaummāre ṭhitopi na labhissasī''ti āha. atha thero ummāre  aṭṭhāsi. atha naṃ ``ummāre ṭhito kiṃ labhissasi, dhūmāyantopi na labhissasiyevā''ti āha.  thero dhūmāyi, sakalapāsādo ekadhūmo ahosi, seṭṭhino akkhīnaṃ sūciyā vijjhanakālo viya  jāto. gehajjhāyanabhayena pana naṃ ``pajjalantopi na labhissasī''ti avatvā cintesi ``ayaṃ  samaṇo suṭṭhu laggo, aladdhā na gamissati, ekamassa pūvaṃ dāpessāmī''ti bhariyaṃ āha --  ``bhadde, ekaṃ khuddakapūvaṃ pacitvā samaṇassa datvā uyyojehi na''nti. sā thokaññeva piṭṭhaṃ  kapallapātiyaṃ pakkhipi, mahāpūvo hutvā sakalapātiṃ pūretvā uddhumāto aṭṭhāsi. <br/><br/>[01] seṭṭhi taṃ disvā ``bahu tayā piṭṭhaṃ gahitaṃ bhavissatī''ti sayameva dabbikaṇṇena  thokataraṃ piṭṭhaṃ gahetvā pakkhipi, pūvo purimapūvato mahantataro ^a^M1.0369^ea^ jāto. evaṃ yaṃ  yaṃ pacati, so so mahantamahantova hoti. so nibbinno bhariyaṃ āha ``bhadde, imassa ekaṃ pūvaṃ  dehī''ti. tassā pacchito ekaṃ pūvaṃ gaṇhantiyā sabbe ekābaddhā allīyiṃsu. sā seṭṭhiṃ āha  ``sāmi, sabbe pūvā ekato laggā, visuṃ kātuṃ na sakkomī''ti. ``ahaṃ karissāmī''ti sopi  kātuṃ nāsakkhi. ubho janā koṭiyaṃ gahetvā kaḍḍhantāpi viyojetuṃ nāsakkhiṃsuyeva. athassa  pūvehi saddhiṃ vāyamantasseva sarīrato sedā mucciṃsu, pipāsā ca pacchijji. tato bhariyaṃ āha  ``bhadde, na me pūvehi attho ^a^P1.0348^ea^, pacchiyā saddhiṃyeva imassa bhikkhussa dehī''ti.  sā pacchiṃ ādāya theraṃ upasaṅkamitvā sabbe pūve therassa adāsi. thero ^a^V1.0333^ea^  ubhinnampi dhammaṃ desesi, tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe kathesi, ``atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭha''nti  dānādīnaṃ phalaṃ gaganatale puṇṇacandaṃ viya dassesi.<br/><br/>[03] taṃ sutvā pasannacitto seṭṭhi ``bhante, āgantvā imasmiṃ pallaṅke nisīditvā pūve  paribhuñjathā''ti āha. thero ``mahāseṭṭhi, sammāsambuddho `pūve khādissāmī'ti pañcahi  bhikkhusatehi saddhiṃ vihāre nisinno, tumhākaṃ ruciyā sati seṭṭhibhariyaṃ pūve ca khīrādīni ca  gaṇhāpetha, satthu santikaṃ gamissāmā''ti āha. ``kahaṃ pana, bhante, etarahi satthā''ti?  ``ito pañcacattālīsayojanamatthake jetavanamahāvihāre''ti. ``bhante, kālaṃ anatikkamitvā  ettakaṃ addhānaṃ kathaṃ gamissāmā''ti? ``mahāseṭṭhi tumhākaṃ ruciyā sati ahaṃ vo attano  iddhibalena nessāmi, tumhākaṃ pāsāde sopānasīsaṃ attano ṭhāneyeva bhavissati, sopānapariyosānaṃ  pana jetavanadvārakoṭṭhake bhavissati, uparipāsādā heṭṭhāpāsādaṃ otaraṇakālamattena vo jetavanaṃ  nessāmī''ti. so ``sādhu, bhante''ti sampaṭicchi. thero sopānasīsaṃ tattheva katvā  ``sopānapādamūlaṃ jetavanadvārakoṭṭhake hotū''ti adhiṭṭhāsi, tathevāhosi.<br/><br/>[03] iti thero seṭṭhiñca seṭṭhibhariyañca uparipāsādā heṭṭhāotaraṇakālato khippataraṃ jetavanaṃ  sampāpesi. te ubhopi satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā kālaṃ ārocesuṃ. satthā bhattaggaṃ  pavisitvā paññattavarabuddhāsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. mahāseṭṭhi buddhappamukhassa  bhikkhusaṅghassa ^a^M1.0370^ea^ dakkhiṇodakaṃ adāsi, seṭṭhibhariyā tathāgatassa patte pūve  patiṭṭhāpesi. satthā attano yāpanamattaṃ gaṇhi, pañcasatā bhikkhūpi tatheva gaṇhiṃsu. seṭṭhi  khīrasappimadhuphāṇitasakkharādīni dadamāno agamāsi. satthā pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ  bhattakiccaṃ niṭṭhāpesi. mahāseṭṭhipi saddhiṃ bhariyāya yāvadatthaṃ khādi, pūvānaṃ pariyosānameva na  paññāyati, sakalavihāre bhikkhūnañca vighāsādānañca dinnepi na pariyanto paññāyati.  ``bhante, pūvā parikkhayaṃ na gacchantī''ti bhagavato ārocesuṃ. tena hi jetavanadvārakoṭṭhake  chaḍḍethāti. atha ne dvārakoṭṭhakassa avidūre pabbhāraṭṭhāne chaḍḍayiṃsu. ajjatanāpi taṃ ṭhānaṃ  ``kapallapūvapabbhāro''tveva paññāyati. mahāseṭṭhi saddhiṃ bhariyāya bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ  aṭṭhāsi. bhagavā anumodanaṃ akāsi. anumodanāpariyosāne ubhopi sotāpattiphale patiṭṭhāya  satthāraṃ vanditvā dvārakoṭṭhake sopānaṃ āruyha attano pāsādeyeva patiṭṭhahiṃsu ^a^P1.0349^ea^.  tato paṭṭhāya mahāseṭṭhi asītikoṭidhanaṃ buddhasāsaneyeva vikiri.<br/><br/>[03] punadivase ^a^V1.0334^ea^ sammāsambuddhe sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā jetavanaṃ āgamma  bhikkhūnaṃ sugatovādaṃ datvā gandhakuṭiṃ pavisitvā paṭisallīne sāyanhasamaye dhammasabhāyaṃ sannipatitā  bhikkhū ``passathāvuso, mahāmoggallānattherassānubhāvaṃ, anupahacca saddhaṃ anupahacca bhoge  macchariyaseṭṭhiṃ muhutteneva dametvā nibbisevanaṃ katvā pūve gāhāpetvā jetavanaṃ ānetvā satthu sammukhaṃ  katvā sotāpattiphale patiṭṭhāpesi, aho mahānubhāvo thero''ti therassa guṇakathaṃ kathentā nisīdiṃsu.  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  nāmā''ti vutte ``bhikkhave, kuladamakena nāma bhikkhunā kule aviheṭhetvā akilametvā pupphato  reṇuṃ gaṇhantena bhamarena viya upasaṅkamitvā buddhaguṇe jānāpetabba''nti vatvā theraṃ pasaṃsanto -- <br/><br/>[21] ``yathāpi bhamaro pupphaṃ, vaṇṇagandhamaheṭhayaṃ. <br/><br/>[22] paleti rasamādāya, evaṃ gāme munī care''ti.. (dha0 pa0 49) -- <br/><br/>[25] imaṃ ^a^M1.0371^ea^ dhammapade gāthaṃ vatvā uttaripi therassa guṇaṃ pakāsetuṃ ``na  bhikkhave, idāneva moggallānena macchariyaseṭṭhi damito, pubbepi taṃ dametvā kammaphalasambandhaṃ  jānāpesiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasiyaṃ illiso nāma seṭṭhi ahosi  asītikoṭivibhavo purisadosasamannāgato khañjo kuṇī visamakkhimaṇḍalo assaddho appasanno  maccharī, neva aññesaṃ deti, na sayaṃ paribhuñjati. rakkhasapariggahitapokkharaṇī viyassa gehaṃ  ahosi. mātāpitaro panassa yāva sattamā kulaparivaṭṭā dāyakā dānapatino. so seṭṭhiṭṭhānaṃ  labhitvāyeva kulavaṃsaṃ nāsetvā dānasālaṃ jhāpetvā yācake pothetvā nikkaḍḍhitvā dhanameva saṇṭhāpesi.<br/><br/>[03] so ekadivasaṃ rājūpaṭṭhānaṃ gantvā attano gharaṃ āgacchanto ekaṃ maggakilantaṃ  jānapadamanussaṃ, ekaṃ surāvārakaṃ, ādāya pīṭhake nisīditvā ambilasurāya kosakaṃ pūretvā pūretvā  pūtimacchakena uttaribhaṅgena pivantaṃ disvā suraṃ pātukāmo ^a^P1.0350^ea^ hutvā cintesi  ``sacāhaṃ suraṃ pivissāmi, mayi pivante bahū pivitukāmā bhavissanti, evaṃ me dhanaparikkhayo  bhavissatī''ti. so taṇhaṃ adhivāsento vicaritvā gacchante gacchante kāle adhivāsetuṃ  asakkonto vihatakappāso viya paṇḍusarīro ahosi dhammanisanthatagatto jāto. athekadivasaṃ  gabbhaṃ ^a^V1.0335^ea^ pavisitvā mañcakaṃ upagūhitvā nipajji. tamenaṃ bhariyā upasaṅkamitvā piṭṭhiṃ  parimajjitvā ``kiṃ te, sāmi, aphāsuka''nti pucchi. sabbaṃ heṭṭhā kathitaniyāmeneva veditabbaṃ.  ``tena hi ekasseva te pahonakaṃ suraṃ karomī''ti pana vutte ``gehe surāya kāriyamānāya bahū  paccāsīsanti, antarāpaṇato āharāpetvāpi na sakkā idha nisinnena pivitu''nti māsakamattaṃ datvā  antarāpaṇato surāvārakaṃ āharāpetvā ceṭakena gāhāpetvā nagarā nikkhamma nadītīraṃ gantvā  mahāmaggasamīpe ekaṃ gumbaṃ pavisitvā surāvārakaṃ ṭhapāpetvā ``gaccha tva''nti ceṭakaṃ dūre  nisīdāpetvā kosakaṃ pūretvā suraṃ pātuṃ ārabhi.<br/><br/>[03] pitā ^a^M1.0372^ea^ panassa dānādīnaṃ puññānaṃ katattā devaloke sakko hutvā nibbatti.  so tasmiṃ khaṇe ``pavattati nu kho me dānaggaṃ, udāhu no''ti āvajjento tassa appavattiṃ  ñatvā, puttassa kulavaṃsaṃ nāsetvā dānasālaṃ jhāpetvā yācake nikkaḍḍhitvā macchariyabhāve patiṭṭhāya  ``aññesaṃ dātabbaṃ bhavissatī''ti bhayena gumbaṃ pavisitvā ekakasseva suraṃ pivanabhāvañca disvā  ``gacchāmi, naṃ saṅkhobhetvā dametvā kammaphalasambandhaṃ jānāpetvā dānaṃ dāpetvā devaloke  nibbattanārahaṃ karomī''ti manussapathaṃ otaritvā illisaseṭṭhinā sadisaṃ khañjaṃ kuṇiṃ  visamacakkhumaṇḍalaṃ attabhāvaṃ nimminitvā bārāṇasinagaraṃ pavisitvā rañño nivesanadvāre ṭhatvā  attano āgatabhāvaṃ ārocāpetvā ``pavisatū''ti vutte pavisitvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi.  rājā ``kiṃ, mahāseṭṭhi, avelāya āgatosī''ti āha. ``āma, āgatomhi, deva ghare me  asītikoṭimattaṃ dhanaṃ atthi, taṃ devo āharāpetvā attano bhaṇḍāgāraṃ pūrāpetū''ti. ``alaṃ  mahāseṭṭhi, tava dhanato ^a^P1.0351^ea^ amhākaṃ gehe bahutaraṃ dhana''nti. ``sace, deva, tumhākaṃ  kammaṃ natthi, yathāruciyā dhanaṃ gahetvā dānaṃ dammī''ti. ``dehi, mahāseṭṭhī''ti. so ``sādhu,  devā''ti rājānaṃ vanditvā nikkhamitvā illisaseṭṭhino gehaṃ agamāsi, sabbe upaṭṭhākamanussā  parivāresuṃ, ekopi ``nāyaṃ, illiso''ti jānituṃ samattho nāma natthi.<br/><br/>[03] so gehaṃ pavisitvā antoummāre ṭhatvā dovārikaṃ pakkosāpetvā ``yo añño mayā  samānarūpo āgantvā `mametaṃ geha'nti pavisituṃ āgacchati, taṃ piṭṭhiyaṃ paharitvā nīhareyyāthā''ti  vatvā pāsādaṃ āruyha mahārahe āsane nisīditvā seṭṭhibhariyaṃ pakkosāpetvā sitākāraṃ dassetvā  ``bhadde, dānaṃ demā''ti āha. tassa taṃ vacanaṃ sutvāva seṭṭhibhariyā ca puttadhītaro ca  dāsakammakarā ca ``ettakaṃ kālaṃ dānaṃ dātuṃ cittameva natthi, ajja pana suraṃ pivitvā muducitto  hutvā dātukāmo jāto bhavissatī''ti vadiṃsu. atha naṃ seṭṭhibhariyā ``yathāruciyā ^a^V1.0336^ea^  detha, sāmī''ti āha. tena hi bherivādakaṃ pakkosāpetvā ```suvaṇṇarajatamaṇimuttādīhi atthikā  illisaseṭṭhissa gharaṃ gacchantū'nti sakalanagare bheriṃ carāpehī''ti. sā ca tathā kāresi.  mahājano pacchipasibbakādīni gahetvā gehadvāre sannipati. sakko sattaratanapūre ^a^M1.0373^ea^  gabbhe vivarāpetvā ``tumhākaṃ dammi, yāvadicchakaṃ gahetvā gacchathā''ti āha. mahājano dhanaṃ  nīharitvā mahātale rāsiṃ katvā ābhatabhājanāni pūretvā gacchati.<br/><br/>[03] aññataro janapadamanusso illisaseṭṭhino goṇe tasseva rathe yojetvā sattahi ratanehi pūretvā  nagarā nikkhamma mahāmaggaṃ paṭipajjitvā tassa gumbassa avidūrena rathaṃ pesento ``vassasataṃ jīva,  sāmi, illisaseṭṭhi, taṃ nissāya idāni me yāvajīvaṃ kammaṃ akatvā jīvitabbaṃ jātaṃ, taveva  ratho, taveva goṇā, taveva gehe satta ratanāni, neva mātarā dinnāni, na pitarā, taṃ nissāya  laddhāni, sāmī''ti seṭṭhino guṇakathaṃ kathento gacchati. so taṃ saddaṃ sutvā bhītatasito  cintesi ``ayaṃ mama nāmaṃ gahetvā ^a^P1.0352^ea^ idañcidañca vadati, kacci nu kho mama  dhanaṃ raññā lokassa dinna''nti gumbā nikkhamitvā goṇe ca rathañca sañjānitvā ``are, ceṭaka,  mayhaṃ goṇā, mayhaṃ ratho''ti vatvā gantvā goṇe nāsārajjuyaṃ gaṇhi, gahapatiko rathā oruyha  ``are, duṭṭhaceṭaka, illisamahāseṭṭhi sakalanagarassa dānaṃ deti, tvaṃ kiṃ ahosī''ti pakkhanditvā  asaniṃ pātento viya khandhe paharitvā rathaṃ ādāya agamāsi. so puna kampamāno uṭṭhāya paṃsuṃ  puñchitvā puñchitvā vegena gantvā rathaṃ gaṇhi, gahapatiko rathā otaritvā kesesu gahetvā  oṇāmetvā kapparapahārehi koṭṭetvā gale gahetvā āgatamaggābhimukhaṃ khipitvā pakkāmi.  ettāvatāssa surāmado chijji. so kampamāno vegena nivesanadvāraṃ gantvā dhanaṃ ādāya gacchante  mahājane disvā ``ambho kiṃ nāmetaṃ, kiṃ rājā mama dhanaṃ vilumpāpetī''ti taṃ taṃ gantvā  gaṇhāti, gahitagahitā paharitvā pādamūleyeva pātenti. so vedanāppatto gehaṃ pavisituṃ ārabhi.  dvārapālā ``are, duṭṭhagahapati, kahaṃ pavisasī''ti vaṃsapesikāhi pothetvā gīvāyaṃ gahetvā nīhariṃsu.<br/><br/>[03] so ``ṭhapetvā idāni rājānaṃ natthi me añño koci paṭisaraṇo''ti rañño santikaṃ  gantvā ``deva, mama gehaṃ tumhe vilumpāpethā''ti āha. nāhaṃ seṭṭhi vilumpāpemi, nanu tvameva  āgantvā ``sace tumhe na gaṇhatha, ahaṃ mama dhanaṃ dānaṃ dassāmī''ti nagare bheriṃ carāpetvā dānaṃ  adāsīti. nāhaṃ ^a^M1.0374^ea^, deva, tumhākaṃ santikaṃ āgacchāmi, kiṃ tumhe mayhaṃ  macchariyabhāvaṃ na jānātha, ahaṃ tiṇaggena telabindumpi na kassaci demi. yo dānaṃ deti, taṃ  pakkosāpetvā ^a^V1.0337^ea^ vīmaṃsatha, devāti. rājā sakkaṃ pakkosāpesi, dvinnaṃ janānaṃ visesaṃ neva  rājā jānāti, na amaccā. macchariyaseṭṭhi ``kiṃ, deva, ayaṃ seṭṭhi, ahaṃ seṭṭhī''ti āha.  ``mayaṃ na sañjānāma, atthi te koci sañjānanako''ti? ``bhariyā me, devā''ti. bhariyaṃ  pakkosāpetvā ``kataro te sāmiko''ti pucchiṃsu. sā ``aya''nti sakkasseva santike aṭṭhāsi.  puttadhītaro dāsakammakare ^a^P1.0353^ea^ ca pakkosāpetvā pucchiṃsu, sabbepi sakkasseva  santike tiṭṭhanti.<br/><br/>[03] puna seṭṭhi cintesi ``mayhaṃ sīse piḷakā atthi, kesehi paṭicchannā, taṃ kho pana kappako  eva jānāti, taṃ pakkosāpessāmī''ti. so ``kappako maṃ, deva, sañjānāti, taṃ pakkosāpethā''ti  āha. tasmiṃ pana kāle bodhisatto tassa kappako ahosi. rājā taṃ pakkosāpetvā  ``illisaseṭṭhiṃ jānāsī''ti pucchi. ``sīsaṃ oloketvā jānissāmi, devā''ti. ``tena hi  dvinnampi sīsaṃ olokehī''ti. tasmiṃ khaṇe sakko sīse piḷakaṃ māpesi. bodhisatto dvinnampi  sīsaṃ olokento piḷakā disvā ``mahārāja, dvinnampi sīse piḷakā attheva, nāhaṃ etesu  ekassāpi illisabhāvaṃ sañjānituṃ sakkomī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 78^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ubho khañjā ubho kuṇī, ubho visamacakkhukā. <br/><br/>[22] ubhinnaṃ piḷakā jātā, nāhaṃ passāmi illisa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ubho^eb^ti dvepi janā. ^b^khañjā^eb^ti kuṇṭhapādā. ^b^kuṇī^eb^ti kuṇṭhahatthā.  ^b^visamacakkhukā^eb^ti visamakkhimaṇḍalā kekarā. ^b^piḷakā^eb^ti dvinnampi ekasmiṃyeva  sīsapadese ekasaṇṭhānāva piḷakā jātā. ^b^nāhaṃ passāmī^eb^ti ahaṃ ``imesu ayaṃ nāma  illiso''ti na passāmi, ekassāpi illisabhāvaṃ na jānāmīti avoca.<br/><br/>[03] bodhisattassa vacanaṃ sutvā seṭṭhi kampamāno dhanasokena satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ asakkonto tattheva  pati. tasmiṃ khaṇe sakko ``nāhaṃ, mahārāja ^a^M1.0375^ea^, illiso, sakkohamasmī''ti  mahatiyā sakkalīlāya ākāse aṭṭhāsi. illisassa mukhaṃ puñchitvā udakena siñciṃsu, so uṭṭhāya  sakkaṃ devarājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. atha naṃ sakko āha ``illisa, idaṃ dhanaṃ mama santakaṃ, na  tava. ahañhi te pitā, tvaṃ mama putto. ahaṃ dānādīni puññāni katvā sakkattaṃ patto, tvaṃ pana  me vaṃsaṃ upacchinditvā adānasīlo hutvā macchariye patiṭṭhāya dānasālāyo jhāpetvā yācake  nikkaḍḍhitvā dhanameva saṇṭhāpesi. taṃ neva tvaṃ paribhuñjasi, na ^a^V1.0338^ea^ aññesaṃ desi,  rakkhasapariggahitaṃ viya ^a^P1.0354^ea^ tiṭṭhati. sace me dānasālā pākatikā katvā dānaṃ  dassasi, iccetaṃ kusalaṃ. no ce dassasi, sabbaṃ te dhanaṃ antaradhāpetvā iminā indavajirena te  sīsaṃ chinditvā jīvitakkhayaṃ pāpessāmī''ti. illisaseṭṭhi maraṇabhayena santajjito ``ito  paṭṭhāya dānaṃ dassāmī''ti paṭiññaṃ adāsi. sakko tassa paṭiññaṃ gahetvā ākāse nisinnova  dhammaṃ desetvā taṃ sīlesu patiṭṭhāpetvā sakaṭṭhānameva agamāsi. illisopi dānādīni puññāni  katvā saggaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ``na, bhikkhave, idāneva moggallāno macchariyaseṭṭhiṃ dameti, pubbepesa iminā  damitoyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā illiso macchariyaseṭṭhi ahosi, sakko devarājā mahāmoggallāno, rājā ānando, kappako  pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] illisajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 84
title:
  [] . asaṅkiyajātakavaṇṇanā^[] . mahāsupinajātakavaṇṇanā^[] . illisajātakavaṇṇanā^[] . kharassarajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yato viluttā ca hatā ca gāvo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ amaccaṃ  ārabbha kathesi. kosalarañño kira eko amacco rājānaṃ ārādhetvā paccantagāme rājabaliṃ  labhitvā corehi saddhiṃ ekato hutvā ``ahaṃ manusse ādāya araññaṃ pavisissāmi, tumhe gāmaṃ  vilumpitvā upaḍḍhaṃ mayhaṃ dadeyyāthā''ti vatvā pageva manusse sannipātetvā araññaṃ gantvā coresu  āgantvā gāviyo ghātetvā ^a^M1.0376^ea^ maṃsaṃ khāditvā gāmaṃ vilumpitvā gatesu  sāyanhasamaye mahājanaparivuto āgacchati. tassa na cirasseva taṃ kammaṃ pākaṭaṃ jātaṃ. manussā  rañño ārocesuṃ. rājā taṃ pakkosāpetvā dosaṃ patiṭṭhāpetvā suniggahitaṃ niggahetvā aññaṃ  gāmabhojakaṃ pesetvā jetavanaṃ gantvā bhagavato etamatthaṃ ārocesi. bhagavā ``na, mahārāja,  idāneva esa evaṃsīlo, pubbepi evaṃsīloyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente ekassa amaccassa paccantagāmaṃ adāsi. sabbaṃ  purimasadisameva. tadā pana bodhisatto vaṇijjāya paccante vicaranto ^a^P1.0355^ea^ tasmiṃ  gāmake nivāsaṃ kappesi. so tasmiṃ gāmabhojake sāyanhasamaye mahājanaparivārena bheriyā  vajjamānāya ^a^V1.0339^ea^ āgacchante ``ayaṃ duṭṭhagāmabhojako corehi saddhiṃ ekato hutvā gāmaṃ  vilumpāpetvā coresu palāyitvā aṭaviṃ paviṭṭhesu idāni upasantūpasanto viya bheriyā vajjamānāya  āgacchatī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 79^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yato viluttā ca hatā ca gāvo, daḍḍhāni gehāni jano ca nīto. <br/><br/>[22] athāgamā puttahatāya putto, kharassaraṃ ḍiṇḍimaṃ vādayanto''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yato^eb^ti yadā. ^b^viluttā ca hatā cā^eb^ti vilumpitvā bandhitvā ca nītā,  maṃsaṃ khādanatthāya ca hatā. ^b^gāvo^eb^ti gorūpāni. ^b^daḍḍhānī^eb^ti aggiṃ datvā  jhāpitāni. ^b^jano ca nīto^eb^ti karamaraggāhaṃ gahetvā nīto. ^b^puttahatāya putto^eb^ti  hataputtāya putto, nillajjoti attho. chinnahirottappassa hi mātā nāma natthi, iti so tassā  jīvantopi hataputtaṭṭhāne tiṭṭhatīti hataputtāya putto nāma hoti. ^b^kharassara^eb^nti thaddhasaddaṃ.  ^b^ḍiṇḍima^eb^nti paṭahabheriṃ.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto imāya gāthāya taṃ paribhāsi. na cireneva ca tassa taṃ kammaṃ pākaṭaṃ  jātaṃ, athassa rājā dosānurūpaṃ niggahaṃ akāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0377^ea^ ``na, mahārāja, idānevesa evaṃsīlo, pubbepi evaṃsīloyevā''ti  vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā amacco  idāni amaccoyeva, gāthāya udāhārakapaṇḍitamanusso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kharassarajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 85
title:
  [] . mahāsupinajātakavaṇṇanā^[] . illisajātakavaṇṇanā^[] . kharassarajātakavaṇṇanā^[] . bhīmasenajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yaṃ te pavikatthitaṃ pure^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ vikatthitaṃ bhikkhuṃ  ārabbha kathesi. eko kira bhikkhu ``āvuso, amhākaṃ jātisamā jāti, gottasamaṃ gottaṃ  nāma natthi, mayaṃ evarūpe nāma mahākhattiyakule jātā, gottena vā dhanena vā kulappadesena vā  amhehi sadiso nāma natthi, amhākaṃ suvaṇṇarajatādīnaṃ anto natthi, dāsakammakarāpi no  sālimaṃsodanaṃ bhuñjanti, kāsikavatthaṃ nivāsenti, kāsikavilepanaṃ vilimpanti. mayaṃ  pabbajitabhāvena etarahi ^a^P1.0356^ea^ evarūpāni lūkhāni bhojanāni bhuñjāma, lūkhāni  cīvarāni dhāremā''ti ^a^V1.0340^ea^ theranavamajjhimānaṃ bhikkhūnaṃ antare vikatthento  jātiādivasena vambhento khuṃsento vicarati. athassa eko bhikkhu kulappadesaṃ pariggaṇhitvā taṃ  vikatthanabhāvaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi. bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitā ``āvuso, asuko nāma  bhikkhu evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā vikatthento vambhento khuṃsento vicaratī''ti etassa  aguṇaṃ kathayiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, so bhikkhu idāneva vikatthento vambhento  khuṃsento vicarati, pubbepi vikatthento vambhento khuṃsento vicarī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ nigamagāme udiccabrāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ disāpāmokkhassa ācariyassa santike tayo vede aṭṭhārasa  vijjaṭṭhānāni uggahetvā sabbasippesu nipphattiṃ patvā cūḷadhanuggahapaṇḍito nāma ^a^M1.0378^ea^  ahosi. so takkasilāto nikkhamitvā sabbasamayasippāni pariyesamāno mahiṃsakaraṭṭhaṃ agamāsi.  imasmiṃ pana jātake bodhisatto thokaṃ rasso oṇatākāro ahosi. so cintesi ``sacāhaṃ  kañci rājānaṃ upasaṅkamissāmi, so `evaṃ rassasarīro tvaṃ kiṃ amhākaṃ kammaṃ karissasī'ti  vakkhati, yaṃnūnāhaṃ ārohapariṇāhasampannaṃ abhirūpaṃ ekaṃ purisaṃ phalakaṃ katvā tassa piṭṭhicchāyāya  jīvikaṃ kappeyya''nti. so tathārūpaṃ purisaṃ pariyesamāno bhīmasenassa nāmekassa tantavāyassa  tantavītaṭṭhānaṃ gantvā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ``samma, tvaṃ kinnāmosī''ti pucchi.  ``ahaṃ bhīmaseno nāmā''ti? ``kiṃ pana tvaṃ evaṃ abhirūpo upadhisampanno hutvā imaṃ  lāmakakammaṃ karosī''ti? ``jīvituṃ asakkonto''ti. ``samma, mā etaṃ kammaṃ kari,  sakalajambudīpe mayā sadiso dhanuggaho nāma natthi. sace panāhaṃ kañci rājānaṃ passeyyaṃ, so  maṃ `evaṃrasso ayaṃ kiṃ amhākaṃ kammaṃ karissatī'ti kopeyya, tvaṃ rājānaṃ disvā `ahaṃ  dhanuggaho'ti vakkhasi. rājā te paribbayaṃ datvā vuttiṃ ^a^P1.0357^ea^ nibaddhaṃ dassati.  ahaṃ te uppannakammaṃ karonto tava piṭṭhicchāyāya jīvissāmi. evaṃ ubhopi sukhitā bhavissāma.  karohi mama vacana''nti āha. so ``sādhū''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] atha naṃ ādāya bārāṇasiṃ gantvā sayaṃ cūḷūpaṭṭhāko hutvā taṃ purato katvā rājadvāre ṭhatvā  rañño ārocāpesi. ``āgacchantū''ti vutte ubhopi pavisitvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhaṃsu.  ``kiṃkāraṇā āgatatthā''ti ca vutte bhīmaseno āha -- ``ahaṃ dhanuggaho, mayā sadiso  sakalajambudīpe dhanuggaho natthī''ti. ``kiṃ pana labhanto maṃ upaṭṭhahissasī''ti? ``aḍḍhamāse  ^a^V1.0341^ea^ sahassaṃ labhanto upaṭṭhahissāmi, devā''ti. ``ayaṃ te puriso kiṃ hotī''ti?  ``cūḷūpaṭṭhāko, devā''ti. ``sādhu upaṭṭhahā''ti. tato paṭṭhāya bhīmaseno rājānaṃ upaṭṭhahati.  uppannakiccaṃ panassa bodhisattova nittharati.<br/><br/>[03] tena kho pana samayena kāsiraṭṭhe ekasmiṃ araññe bahūnaṃ manussānaṃ sañcaraṇamaggaṃ byaggho  chaḍḍāpeti, bahū manusse gahetvā gahetvā khādati. taṃ pavattiṃ rañño ārocesuṃ. rājā bhīmasenaṃ  pakkosāpetvā ``sakkhissasi, tāta, naṃ byagghaṃ gaṇhitu''nti āha. ``deva, kiṃ dhanuggaho  nāmāhaṃ ^a^M1.0379^ea^, yadi byagghaṃ gahetuṃ na sakkomī''ti. rājā tassa paribbayaṃ datvā  uyyojesi. so gharaṃ gantvā bodhisattassa kathesi. bodhisatto ``sādhu, samma, gacchā''ti  āha. ``tvaṃ pana na gamissasī''ti? ``āma na gamissāmi, upāyaṃ pana te  ācikkhissāmī''ti. ``ācikkha, sammā''ti. tvaṃ byagghassa vasanaṭṭhānaṃ sahasā ekakova  mā agamāsi, janapadamanusse pana sannipātetvā ekaṃ vā dve vā dhanusahassāni gāhāpetvā tattha  gantvā byagghassa uṭṭhitabhāvaṃ ñatvā palāyitvā ekaṃ gumbaṃ pavisitvā urena nipajjeyyāsi,  jānapadāva byagghaṃ pothetvā gaṇhissanti, tehi byagghe gahite tvaṃ dantehi ekaṃ valliṃ chinditvā  koṭiyaṃ gahetvā matabyagghassa santikaṃ gantvā ``bho, kenesa, byaggho mārito, ahaṃ imaṃ byagghaṃ  goṇaṃ viya ^a^P1.0358^ea^ valliyā bandhitvā rañño santikaṃ nessāmī'ti valliatthāya gumbaṃ  paviṭṭho, mayā valliyā anābhatāya eva kenesa mārito''ti katheyyāsi. atha te jānapadā  bhītatasitā ``sāmi, mā rañño ācikkhī''ti bahuṃ dhanaṃ dassanti, byaggho tayā gahito  bhavissati, raññopi santikā bahuṃ dhanaṃ labhissasīti. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā  bodhisattena kathitaniyāmeneva byagghaṃ gahetvā araññaṃ khemaṃ katvā mahājanaparivuto bārāṇasiṃ  āgantvā rājānaṃ disvā ``gahito me, deva, byaggho, araññaṃ khemaṃ kata''nti āha. rājā tuṭṭho  bahuṃ dhanaṃ adāsi. punekadivasaṃ ``ekamaggaṃ mahiṃso chaḍḍāpetī''ti ārocesuṃ, rājā tatheva  bhīmasenaṃ pesesi. sopi bodhisattena dinnanayena byagghaṃ viya tampi gahetvā āgañchi, rājā puna  bahuṃ dhanaṃ adāsi, mahantaṃ issariyaṃ jātaṃ. so issariyamadamatto bodhisattaṃ avamaññaṃ katvā  tassa vacanaṃ na gaṇhāti, ``nāhaṃ taṃ nissāya jīvāmi, kiṃ tvaññeva puriso''tiādīni  pharusavacanāni vadati.<br/><br/>[03] atha ^a^V1.0342^ea^ katipāhaccayena eko sāmantarājā āgantvā bārāṇasiṃ uparundhitvā  ``rajjaṃ vā detu, yuddhaṃ vā''ti rañño sāsanaṃ pesesi. rājā ``yujjhāhī''ti bhīmasenaṃ pesesi.  so sabbasannāhasannaddho rājavesaṃ gahetvā susannaddhassa vāraṇassa piṭṭhe nisīdi. bodhisattopi  tassa maraṇabhayena sabbasannāhasannaddho bhīmasenasseva pacchimāsane nisīdi. vāraṇo  mahājanaparivuto nagaradvārena nikkhamitvā saṅgāmasīsaṃ pāpuṇi. bhīmaseno yuddhabherisaddaṃ sutvāva  kampituṃ āraddho. bodhisatto ``idānesa ^a^M1.0380^ea^ hatthipiṭṭhito patitvā marissatī''ti  hatthikkhandhato apatanatthaṃ bhīmasenaṃ yottena parikkhipitvā gaṇhi, bhīmaseno sampahāraṭṭhānaṃ disvā  maraṇabhayatajjito sarīravaḷañjena hatthipiṭṭhiṃ dūsesi. bodhisatto ``na kho te bhīmasena purimena  pacchimaṃ sameti, tvaṃ pubbe saṅgāmayodho viya ahosi, idāni hatthipiṭṭhiṃ dūsesī''ti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 80^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ ^a^P1.0359^ea^ te pavikatthitaṃ pure, atha te pūtisarā sajanti pacchā. <br/><br/>[22] ubhayaṃ na sameti bhīmasena, yuddhakathā ca idañca te vihañña''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yaṃ te pavikatthitaṃ pure^eb^ti yaṃ tayā pubbe ``kiṃ tvaṃyeva puriso, nāhaṃ puriso,  ahampi saṅgāmayodho''ti vikatthitaṃ vambhanavacanaṃ vuttaṃ, idaṃ tāva ekaṃ. ^b^atha te pūtisarā  sajanti pacchā^eb^ti atha te ime pūtibhāvena saraṇabhāvena ca ``pūtisarā''ti laddhanāmā  sarīravaḷañjadhārā sajanti vaḷañjanti paggharanti. ^b^pacchā^eb^ti tato pure vikatthitato  aparabhāge, idāni imasmiṃ saṅgāmasīseti attho. ^b^ubhayaṃ na sameti bhīmasenā^eb^ti idaṃ  bhīmasena ubhayaṃ na sameti. kataraṃ? ^b^yuddhakathā ca idañca te vihañña^eb^nti, yā ca pure  kathitā yuddhakathā, yañca te idāni vihaññaṃ kilamatho hatthipiṭṭhidūsanākārappatto vighātoti  attho.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto taṃ garahitvā ``mā bhāyi, samma, kasmā mayi ṭhite vihaññasī''ti  bhīmasenaṃ hatthipiṭṭhito otāretvā ``nhāyitvā gehameva gacchā''ti uyyojetvā ``ajja mayā  pākaṭena bhavituṃ vaṭṭatī''ti saṅgāmaṃ pavisitvā unnaditvā balakoṭṭhakaṃ bhinditvā sapattarājānaṃ  jīvaggāhaṃ gāhāpetvā bārāṇasirañño santikaṃ agamāsi. rājā tuṭṭho bodhisattassa mahantaṃ yasaṃ  adāsi. tato paṭṭhāya ``cūḷadhanuggahapaṇḍito''ti sakalajambudīpe pākaṭo ahosi. so  bhīmasenassa paribbayaṃ datvā sakaṭṭhānameva pesetvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0343^ea^ ^a^M1.0381^ea^ ``na, bhikkhave, idānevesa bhikkhu vikattheti,  pubbepi vikatthiyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi  -- ``tadā bhīmaseno vikatthitabhikkhu ahosi, cūḷadhanuggahapaṇḍito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bhīmasenajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] varuṇavaggo aṭṭhamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] varuṇaṃ sīlavanāgaṃ, saccaṃkira rukkhadhammaṃ. <br/><br/>[27] maccharājā asaṅkiyaṃ, mahāsupinaillisaṃ. <br/><br/>[22] kharassaraṃ bhīmasenanti.. 


volume: 111
item: 86
title: [] . illisajātakavaṇṇanā^[] . kharassarajātakavaṇṇanā^apāyimhavaggo^[] . surāpānajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^apāyimha^eb^ ^a^V1.0344^ea^ ^a^P1.0360^ea^ ^b^anaccimhā^eb^ti idaṃ satthā kosambiṃ  upanissāya ghositārāme viharanto sāgatattheraṃ ārabbha kathesi. bhagavati hi sāvatthiyaṃ vassaṃ  vasitvā cārikāgamanena bhaddavatikaṃ nāma nigamaṃ sampatte gopālakā pasupālakā kassakā pathāvino  ca satthāraṃ disvā vanditvā ``mā, bhante, bhagavā ambatitthaṃ agamāsi, ambatitthe jaṭilassa  assame ambatitthako nāma nāgo āsīviso ghoraviso, so bhagavantaṃ viheṭheyyā''ti vārayiṃsu.  bhagavāpi tesaṃ kathaṃ asuṇanto viya tesu yāvatatiyaṃ vārayamānesupi agamāsiyeva.<br/><br/>[03] tatra sudaṃ bhagavā bhaddavatikāya avidūre aññatarasmiṃ vanasaṇḍe viharati. tena kho pana  samayena buddhūpaṭṭhāko sāgato nāma thero pothujjanikāya iddhiyā samannāgato taṃ assamaṃ  upasaṅkamitvā tassa nāgarājassa vasanaṭṭhāne tiṇasanthārakaṃ paññāpetvā pallaṅkena nisīdi. nāgo  makkhaṃ asahamāno dhūmāyi, theropi dhūmāyi. nāgo pajjali, theropi pajjali. nāgassa tejo  theraṃ na bādhati, therassa tejo nāgaṃ ^a^M1.0382^ea^ bādhati. evaṃ so khaṇena taṃ nāgarājānaṃ  dametvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpetvā satthu santikaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] satthā bhaddavatikāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā kosambiṃ agamāsi. sāgatattherena nāgassa  damitabhāvo sakalajanapadaṃ patthari. kosambinagaravāsino satthu paccuggamanaṃ katvā satthāraṃ  vanditvā sāgatattherassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ ṭhitā evamāhaṃsu ``bhante, yaṃ tumhākaṃ  dullabhaṃ, taṃ vadeyyātha, tadeva mayaṃ paṭiyādessāmā''ti. thero tuṇhī ahosi. chabbaggiyā  panāhaṃsu ``āvuso, pabbajitānaṃ nāma kāpotikā surā dullabhā ceva manāpā ca. sace tumhe  therassa pasannā, kāpotikaṃ suraṃ paṭiyādethā''ti. te ``sādhū''ti sampaṭicchitvā satthāraṃ  svātanāya nimantetvā nagaraṃ pavisitvā attano attano gehe ``therassa dassāmā''ti kāpotikaṃ  suraṃ pasannaṃ paṭiyādetvā theraṃ nimantetvā ghare ghare pasannaṃ suraṃ adaṃsu. thero pivitvā  surāmadamatto nagarato nikkhamanto dvārantare patitvā vilapamāno nipajji.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0345^ea^ katabhattakicco nagarā nikkhamanto theraṃ tenākārena nipannaṃ disvā  ``gaṇhatha, bhikkhave, sāgata''nti gāhāpetvā ārāmaṃ agamāsi ^a^P1.0361^ea^. bhikkhū  therassa sīsaṃ tathāgatassa pādamūle katvā taṃ nipajjāpesuṃ, so parivattitvā pāde tathāgatābhimukhe  katvā nipajji. satthā bhikkhū paṭipucchi ``kiṃ nu kho, bhikkhave, yaṃ pubbe sāgatassa mayi  gāravaṃ, taṃ idāni atthī''ti? ``natthi, bhante''ti. ``bhikkhave, ambatitthakaṃ nāgarājānaṃ  ko damesī''ti. ``sāgato, bhante''ti. ``kiṃ panetarahi, bhikkhave, sāgato udakadeḍḍūbhakampi  dametuṃ sakkuṇeyyā''ti. ``no hetaṃ, bhante''. ``api nu kho, bhikkhave, evarūpaṃ pātuṃ yuttaṃ, yaṃ  pivitvā evaṃvisaññī hotī''ti. ``ayuttaṃ, bhante''ti. atha kho bhagavā theraṃ garahitvā  bhikkhū āmantetvā ``surāmerayapāne pācittiya''nti (pāci0 327) sikkhāpadaṃ paññāpetvā  uṭṭhāyāsanā gandhakuṭiṃ pāvisi.<br/><br/>[03] dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū surāpānassa avaṇṇaṃ kathayiṃsu ``yāva mahādosañcetaṃ,  āvuso, surāpānaṃ nāma, tāva paññāsampannaṃ nāma iddhimantaṃ ^a^M1.0383^ea^ sāgataṃ yathā satthu  guṇamattampi na jānāti, tathā akāsī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva suraṃ  pivitvā pabbajitā visaññino honti, pubbepi ahesuṃyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe udiccabrāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca uppādetvā jhānakīḷaṃ  kīḷanto himavantappadese vasati pañcahi antevāsikasatehi parivuto. atha naṃ vassānasamaye  sampatte antevāsikā āhaṃsu ``ācariya, manussapathaṃ gantvā loṇambilaṃ sevitvā āgacchāmā''ti.  ``āvuso, ahaṃ idheva vasissāmi, tumhe pana gantvā sarīraṃ santappetvā vassaṃ vītināmetvā  āgacchathā''ti. te ``sādhū''ti ācariyaṃ vanditvā bārāṇasiṃ gantvā rājuyyāne vasitvā  punadivase bahidvāragāmeyeva bhikkhāya caritvā suhitā hutvā punadivase nagaraṃ pavisiṃsu. manussā  sampiyāyamānā bhikkhaṃ adaṃsu. katipāhaccayena ca raññopi ārocesuṃ ``deva, himavantato  pañcasatā isayo āgantvā uyyāne vasanti ghoratapā paramadhitindriyā sīlavanto''ti. rājā  tesaṃ guṇe sutvā uyyānaṃ gantvā vanditvā katapaṭisanthāro vassānaṃ ^a^P1.0362^ea^ catumāsaṃ  tattheva vasanatthāya paṭiññaṃ gahetvā nimantesi, te tato paṭṭhāya rājageheyeva bhuñjitvā uyyāne  vasanti.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V1.0346^ea^ nagare surānakkhattaṃ nāma ahosi. rājā ``pabbajitānaṃ surā  dullabhā''ti bahuṃ uttamasuraṃ dāpesi. tāpasā suraṃ pivitvā uyyānaṃ gantvā surāmadamattā hutvā  ekacce uṭṭhāya nacciṃsu, ekacce gāyiṃsu, naccitvā gāyitvā khārikādīni avattharitvā niddāyitvā  surāmade chinne pabujjhitvā taṃ attano vippakāraṃ disvā ``na amhehi pabbajitasāruppaṃ kata''nti  roditvā paridevitvā ``mayaṃ ācariyena vinābhūtattā evarūpaṃ pāpakammaṃ karimhā''ti taṅkhaṇaññeva  uyyānaṃ pahāya himavantaṃ gantvā paṭisāmitaparikkhārā ācariyaṃ vanditvā nisīditvā ``kiṃ nu  kho, tātā, manussapathe bhikkhāya akilamamānā sukhaṃ vasittha, samaggavāsañca pana vasitthā''ti  ^a^M1.0384^ea^ pucchitā ``ācariya, sukhaṃ vasimha, apica kho pana mayaṃ apātabbayuttakaṃ  pivitvā visaññībhūtā satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ asakkontā naccimha ceva gāyimha cā''ti etamatthaṃ  ārocentā imaṃ gāthaṃ samuṭṭhāpetvā āhaṃsu -- <br/><br/>[40] 81^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``apāyimha anaccimha, agāyimha rudimha ca. <br/><br/>[22] visaññīkaraṇiṃ pitvā, diṭṭhā nāhumha vānarā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^apāyimhā^eb^ti suraṃ pivimha. ^b^anaccimhā^eb^ti taṃ pivitvā hatthapāde  lāḷentā naccimha. ^b^agāyimhā^eb^ti mukhaṃ vivaritvā āyatakena sarena gāyimha. ^b^rudimha  cā^eb^ti puna vippaṭisārino ``evarūpaṃ nāma amhehi kata''nti rodimha ca.  ^b^visaññīkaraṇiṃ pitvā, diṭṭhā nāhumha vānarā^eb^ti evarūpaṃ saññāvināsanato visaññīkaraṇiṃ  suraṃ pivitvā ``etadeva sādhu, yaṃ vānarā nāhumhā''ti. evaṃ te attano aguṇaṃ kathesuṃ.<br/><br/>[03] bodhisatto ``garusaṃvāsarahitānaṃ nāma evarūpaṃ hotiyevā''ti te tāpase garahitvā ``puna  evarūpaṃ mākaritthā''ti tesaṃ ovādaṃ datvā aparihīnajjhāno brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P1.0363^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi. ito paṭṭhāya  hi ``anusandhiṃ ghaṭetvā''ti idampi na vakkhāma. tadā isigaṇo buddhaparisā ahosi,  gaṇasatthā pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] surāpānajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 87
title:
  [] . kharassarajātakavaṇṇanā^apāyimhavaggo^[] . surāpānajātakavaṇṇanā^[] . mittavindakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^atikkamma^eb^ ^a^V1.0347^ea^ ^b^ramaṇaka^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi. imassa pana jātakassa kassapasammāsambuddhakālikaṃ vatthu, taṃ  dasakanipāte ^b^mahāmittavindakajātake^eb^ (jā0 1.1.82; 1.5.100 ādayo) āvi  bhavissati. tadā pana bodhisatto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 82^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atikkamma ^a^M1.0385^ea^ ramaṇakaṃ, sadāmattañca dūbhakaṃ. <br/><br/>[22] svāsi pāsāṇamāsīno, yasmā jīvaṃ na mokkhasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ramaṇaka^eb^nti tasmiṃ kāle phalikassa nāmaṃ, phalikapāsādañca atikkantosīti  dīpeti. ^b^sadāmattañcā^eb^ti rajatassa nāmaṃ, rajatapāsādañca atikkantosīti dīpeti.  ^b^dūbhaka^eb^nti maṇino nāmaṃ, maṇipāsādañca atikkantosīti dīpeti. ^b^svāsī^eb^ti so  asi tvaṃ. ^b^pāsāṇamāsīno^eb^ti khuracakkaṃ nāma pāsāṇamayaṃ vā hoti rajatamayaṃ vā maṇimayaṃ  vā, taṃ pana pāsāṇamayameva. so ca tena āsīno atiniviṭṭho ajjhotthaṭo. tasmā pāsāṇena  āsīnattā ``pāsāṇāsīno''ti vattabbe byañjanasandhivasena makāraṃ ādāya ``pāsāṇamāsīno''ti  vuttaṃ. pāsāṇaṃ vā āsīno, taṃ khuracakkaṃ āsajja pāpuṇitvā ṭhitoti attho. ^b^yasmā jīvaṃ  na mokkhasī^eb^ti yasmā khuracakkā yāva te pāpaṃ na khīyati, tāva jīvantoyeva na muccissasi,  taṃ āsīnosīti.<br/><br/>[03] imaṃ gāthaṃ vatvā bodhisatto attano vasanaṭṭhānaṃyeva gato. mittavindakopi khuracakkaṃ  ukkhipitvā mahādukkhaṃ anubhavamāno pāpakamme parikkhīṇe yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mittavindako  dubbacabhikkhu ahosi, devarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mittavindakajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 88
title:
  apāyimhavaggo^[] . surāpānajātakavaṇṇanā^[] . mittavindakajātakavaṇṇanā^[] . kāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^mitto^eb^ ^a^V1.0348^ea^ ^a^P1.0364^ea^ ^b^have sattapadena hotī^eb^ti idaṃ satthā  jetavane viharanto ekaṃ anāthapiṇḍikassa mittaṃ ārabbha kathesi. so kira anāthapiṇḍikena  saddhiṃ sahapaṃsukīḷiko ekācariyasseva santike uggahitasippo nāmena kāḷakaṇṇī nāma. so  gacchante kāle duggato hutvā ^a^M1.0386^ea^ jīvituṃ asakkonto seṭṭhissa santikaṃ agamāsi.  so taṃ samassāsetvā paribbayaṃ datvā attano kuṭumbaṃ paṭicchāpesi. so seṭṭhino upakārako hutvā  sabbakiccāni karoti. taṃ seṭṭhissa santikaṃ āgatakāle ``tiṭṭha, kāḷakaṇṇi, nisīda,  kāḷakaṇṇi, bhuñja kāḷakaṇṇī''ti vadanti. athekadivasaṃ seṭṭhino mittāmaccā seṭṭhiṃ upasaṅkamitvā  evamāhaṃsu ``mahāseṭṭhi, mā etaṃ tava santike kari, `tiṭṭha, kāḷakaṇṇi, nisīda kāḷakaṇṇi,  bhuñja kāḷakaṇṇī'ti hi iminā saddena yakkhopi palāyeyya, na cesa tayā samāno, duggato  durūpeto, kiṃ te iminā''ti. anāthapiṇḍiko ``nāmaṃ nāma vohāramattaṃ, na taṃ paṇḍitā pamāṇaṃ  karonti, sutamaṅgalikena nāma bhavituṃ na vaṭṭati, na sakkā mayā nāmamattaṃ nissāya  sahapaṃsukīḷikaṃ sahāyaṃ pariccajitu''nti tesaṃ vacanaṃ anādāya ekadivasaṃ attano bhogagāmaṃ  gacchanto taṃ geharakkhakaṃ katvā agamāsi.<br/><br/>[03] corā ``seṭṭhi kira bhogagāmaṃ gato, gehamassa vilumpissāmā''ti nānāvudhahatthā rattibhāge  āgantvā gehaṃ parivāresuṃ. itaropi corānaññeva āgamanaṃ āsaṅkamāno aniddāyantova nisīdi.  so corānaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā manusse pabodhetuṃ ``tvaṃ saṅkhaṃ dhama, tvaṃ mudiṅgaṃ vādehī''ti  mahāsamajjaṃ karonto viya sakalanivesanaṃ ekasaddaṃ kāresi. corā ``suññaṃ gehanti dussutaṃ  amhehi, attheva idha mahāseṭṭhī''ti pāsāṇamuggarādīni tattheva chaḍḍetvā palāyiṃsu.<br/><br/>[03] punadivase manussā tattha tattha chaḍḍite pāsāṇamuggarādayo disvā saṃvegappattā hutvā ``sace  ajja evarūpo buddhisampanno gharavicārako nābhavissa, corehi yathāruciyā pavisitvā sabbaṃ gehaṃ  viluttaṃ assa, imaṃ daḷhamittaṃ nissāya seṭṭhino vuḍḍhi jātā''ti taṃ pasaṃsitvā seṭṭhissa  bhogagāmato āgatakāle sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocayiṃsu. atha ne seṭṭhi avoca ``tumhe evarūpaṃ  mama geharakkhakaṃ mittaṃ nikkaḍḍhāpetha, sacāyaṃ tumhākaṃ vacanena mayā nikkaḍḍhito assa, ajja me  kuṭumbaṃ kiñci nābhavissa, nāmaṃ nāma appamāṇaṃ, hitacittameva pamāṇa''nti tassa uttaritaraṃ  paribbayaṃ datvā ``atthi dāni me idaṃ kathāpābhata''nti ^a^V1.0349^ea^ ^a^P1.0365^ea^ satthu  santikaṃ gantvā ādito ^a^M1.0387^ea^ paṭṭhāya sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. satthā ``na  kho, gahapati, idāneva kāḷakaṇṇimitto attano mittassa ghare kuṭumbaṃ rakkhati, pubbepi  rakkhiyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mahāyaso seṭṭhi ahosi. tassa  kāḷakaṇṇī nāma mittoti sabbaṃ paccuppannavatthusadisameva. bodhisatto bhogagāmato āgato taṃ  pavattiṃ sutvā ``sace mayā tumhākaṃ vacanena evarūpo mitto nikkaḍḍhito assa, ajja me kuṭumbaṃ  kiñci nābhavissā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 83^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mitto have sattapadena hoti, sahāyo pana dvādasakena hoti. <br/><br/>[21] māsaḍḍhamāsena ca ñāti hoti, tatuttariṃ attasamopi hoti. <br/><br/>[22] sohaṃ kathaṃ attasukhassa hetu, cirasanthutaṃ kāḷakaṇṇiṃ jaheyya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^have^eb^ti nipātamattaṃ. mettāyatīti ^b^mitto,^eb^ mettaṃ paccupaṭṭhāpeti, sinehaṃ  karotīti attho. so panesa ^b^sattapadena hoti,^eb^ ekato sattapadavītihāragamanamattena hotīti  attho. ^b^sahāyo pana dvādasakena hotī^eb^ti sabbakiccāni ekato karaṇavasena sabbiriyāpathesu  saha gacchatīti sahāyo. so panesa dvādasakena hoti, dvādasāhaṃ ekato nivāsena hotīti attho.  ^b^māsaḍḍhamāsena cā^eb^ti māsena vā aḍḍhamāsena vā. ^b^ñāti hotī^eb^ti ñātisamo hoti.  ^b^tatuttari^eb^nti tato uttariṃ ekato vāsena ^b^attasamopi hoti^eb^yeva. ^b^jaheyya^eb^nti  ``evarūpaṃ sahāyaṃ kathaṃ jaheyya''nti mittassa guṇaṃ kathesi. tato paṭṭhāya puna koci tassa  antare vattā nāma nāhosīti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kāḷakaṇṇī ānando  ahosi, bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 89
title:
  [] . surāpānajātakavaṇṇanā^[] . mittavindakajātakavaṇṇanā^[] . kāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^[] . atthassadvārajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ārogyamicche^eb^ ^a^V1.0350^ea^ ^a^P1.0366^ea^ ^a^M1.0388^ea^ ^b^paramañca lābha^eb^nti  idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ atthakusalaṃ kulaputtaṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyañhi ekassa  mahāvibhavassa seṭṭhino putto jātiyā sattavasso paññavā atthakusalo. so ekadivasaṃ pitaraṃ  upasaṅkamitvā atthassa dvārapañhaṃ nāma pucchi, so taṃ na jānāti. athassa etadahosi ``ayaṃ  pañho atisukhumo, ṭhapetvā sabbaññubuddhaṃ añño upari bhavaggena, heṭṭhā ca avīcinā paricchinne  lokasannivāse etaṃ pañhaṃ kathetuṃ samattho nāma natthī''ti. so puttamādāya bahuṃ  mālāgandhavilepanaṃ gāhāpetvā jetavanaṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno bhagavantaṃ  etadavoca ``ayaṃ, bhante, dārako paññavā atthakusalo maṃ atthassa dvārapañhaṃ nāma pucchi, ahaṃ taṃ  pañhaṃ ajānanto tumhākaṃ santikaṃ āgato, sādhu me, bhante, bhagavā taṃ pañhaṃ kathetū''ti. satthā  ``pubbepāhaṃ, upāsaka, iminā kumārakenetaṃ pañhaṃ puṭṭho, mayā cassa kathito, tadā naṃ esa  jānāti, idāni pana bhavasaṅkhepagatattā na sallakkhetī''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mahāvibhavo seṭṭhi ahosi. athassa  putto sattavassiko jātiyā paññavā atthakusalo. so ekadivasaṃ pitaraṃ upasaṅkamitvā ``tāta,  atthassa dvāraṃ nāma ki''nti atthassa dvārapañhaṃ pucchi. athassa pitā taṃ pañhaṃ kathento imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 84^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ārogyamicche paramañca lābhaṃ, sīlañca vuddhānumataṃ sutañca. <br/><br/>[22] dhammānuvattī ca alīnatā ca, atthassa dvārā pamukhā chaḷete''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ārogyamicche paramañca lābha^eb^nti ca-kāro nipātamattaṃ. tāta, paṭhamameva  ārogyasaṅkhātaṃ paramaṃ lābhaṃ iccheyyāti imamatthaṃ dīpento evamāha. tattha ārogyaṃ nāma  sarīrassa ceva cittassa ca arogabhāvo anāturatā. sarīre hi rogāture neva aladdhaṃ bhogalābhaṃ  uppādetuṃ sakkoti, na ^a^P0.0367^ea^ laddhaṃ paribhuñjituṃ, anāture pana ubhayampetaṃ sakkoti. citte  ca kilesāture neva aladdhaṃ jhānādibhedaṃ lābhaṃ uppādetuṃ ^a^M1.0389^ea^ sakkoti, na laddhaṃ puna  samāpattivasena paribhuñjituṃ. etasmiṃ anārogye sati aladdhopi lābho na labbhati, laddhopi  niratthako hoti, asati panetasmiṃ aladdhopi lābho labbhati, laddhopi sātthako hotīti ārogyaṃ  ^a^V1.0351^ea^ paramo lābho nāma. taṃ sabbapaṭhamaṃ icchitabbaṃ. idamekaṃ atthassa dvāranti ayamettha  attho. ^b^sīlañcā^eb^ti ācārasīlaṃ. iminā lokacārittaṃ dasseti. ^b^vuddhānumata^eb^nti  guṇavuddhānaṃ paṇḍitānaṃ anumataṃ. iminā ñāṇasampannānaṃ garūnaṃ ovādaṃ dasseti.  ^b^sutañcā^eb^ti kāraṇanissitaṃ sutaṃ. iminā imasmiṃ loke atthanissitaṃ bāhusaccaṃ dasseti.  ^b^dhammānuvattī cā^eb^ti tividhassa sucaritadhammassa anuvattanaṃ. iminā duccaritadhammaṃ vajjetvā  sucaritadhammassa anuvattanabhāvaṃ dasseti. ^b^alīnatā cā^eb^ti cittassa alīnatā anīcatā.  iminā cittassa asaṅkocataṃ paṇītabhāvaṃ uttamabhāvaṃ dasseti. ^b^atthassa dvārā pamukhā  chaḷete^eb^ti attho nāma vuḍḍhi, tassa vuḍḍhisaṅkhātassa lokiyalokuttarassa atthassa ete pamukhā  uttamā cha dvārā upāyā adhigamamukhānīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto puttassa atthassa dvārapañhaṃ kathesi. so tato paṭṭhāya tesu chasu dhammesu  vatti. bodhisattopi dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā puttova paccuppannaputto,  mahāseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] atthassadvārajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 90
title:
  [] . mittavindakajātakavaṇṇanā^[] . kāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^[] . atthassadvārajātakavaṇṇanā^[] . kiṃpakkajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^āyatiṃ dosaṃ nāññāyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. aññataro kira kulaputto buddhasāsane uraṃ datvā pabbajito ekadivasaṃ sāvatthiyaṃ  piṇḍāya caranto ekaṃ alaṅkataitthiṃ disvā ukkaṇṭhi. atha naṃ ācariyupajjhāyā satthu santikaṃ  ānayiṃsu. satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā ^a^M1.0390^ea^  ``sacca''nti vutte ``pañca kāmaguṇā nāmete bhikkhu paribhogakāle ramaṇīyā. so pana tesaṃ  paribhogo nirayādīsu paṭisandhidāyakattā kiṃpakkaphalaparibhogasadiso hoti. kiṃpakkaphalaṃ nāma  vaṇṇagandharasasampannaṃ, khāditaṃ pana antāni khaṇḍitvā jīvitakkhayaṃ pāpeti. pubbe bahū bālajanā  tassa dosaṃ adisvā ^a^P1.0368^ea^ vaṇṇagandharasesu bajjhitvā taṃ phalaṃ paribhuñjitvā  jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsū''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0352^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto satthavāho hutvā pañcahi  sakaṭasatehi pubbantāparantaṃ gacchanto aṭavimukhaṃ patvā manusse sannipātetvā ``imissā aṭaviyā  visarukkhā nāma atthi, mā kho maṃ anāpucchā pubbe akhāditapubbāni phalāphalāni  khāditthā''ti ovadi. manussā aṭaviṃ atikkamitvā aṭavimukhe ekaṃ kiṃpakkarukkhaṃ  phalabhāraoṇamitasākhaṃ addasaṃsu. tassa khandhasākhāpattaphalāni saṇṭhānavaṇṇarasagandhehi  ambasadisāneva. tesu ekacce vaṇṇagandharasesu bajjhitvā ambaphalasaññāya phalāni khādiṃsu,  ekacce ``satthavāhaṃ pucchitvā khādissāmā''ti gahetvā aṭṭhaṃsu. bodhisatto taṃ ṭhānaṃ patvā ye  gahetvā ṭhitā, te phalāni chaḍḍāpetvā, ye khādamānā aṭṭhaṃsu, te vamanaṃ kāretvā tesaṃ bhesajjaṃ  adāsi. tesu ekacce arogā jātā, paṭhamameva khāditvā ṭhitā pana jīvitakkhayaṃ pattā.  bodhisattopi icchitaṭṭhānaṃ sotthinā gantvā lābhaṃ labhitvā puna sakaṭṭhānameva āgantvā dānādīni  puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā taṃ vatthuṃ kathetvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 85^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``āyatiṃ dosaṃ nāññāya, yo kāme paṭisevati. <br/><br/>[22] vipākante hananti naṃ, kiṃpakkamiva bhakkhita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^āyatiṃ dosaṃ nāññāyā^eb^ti anāgate dosaṃ na aññāya, ajānitvāti attho.  ^b^yo kāme paṭisevatī^eb^ti yo vatthukāme ca kilesakāme ca paṭisevati. ^b^vipākante  hananti na^eb^nti te kāmā taṃ purisaṃ attano vipākasaṅkhāte ante nirayādīsu uppannaṃ  nānappakārena dukkhena saṃyojayamānā hananti. kathaṃ? ^b^kiṃpakkamiva bhakkhita^eb^nti, yathā  paribhogakāle ^a^M1.0391^ea^ vaṇṇagandharasasampattiyā manāpaṃ kiṃpakkaphalaṃ anāgatadosaṃ adisvā  bhakkhitaṃ ante hanati, jīvitakkhayaṃ pāpeti, evaṃ paribhogakāle manāpāpi kāmā vipākakāle  hanantīti desanaṃ yathānusandhiṃ pāpetvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu  sotāpattiphalaṃ ^a^P1.0369^ea^ pāpuṇi. sesaparisāyapi keci sotāpannā, keci  sakadāgāmino, keci anāgāmino, keci arahanto ahesuṃ. <br/><br/>[01] satthāpi imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā parisā  buddhaparisā ahosi, satthavāho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kiṃpakkajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 91
title:
  [] . kāḷakaṇṇijātakavaṇṇanā^[] . atthassadvārajātakavaṇṇanā^[] . kiṃpakkajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sīlaṃ^eb^ ^a^V1.0353^ea^ ^b^kireva kalyāṇa^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  sīlavīmaṃsakaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. so kira kosalarājānaṃ nissāya jīvati tisaraṇaṃ gato  akhaṇḍapañcasīlo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū. rājā ``ayaṃ sīlavā''ti tassa atirekasammānaṃ  karoti. so cintesi ``ayaṃ rājā mayhaṃ aññehi brāhmaṇehi atirekasammānaṃ karoti, ativiya  maṃ garuṃ katvā passati, kiṃ nu kho esa mama jātigottakulappadesasippasampattiṃ nissāya imaṃ  sammānaṃ karoti, udāhu sīlasampattiṃ, vīmaṃsissāmi tāvā''ti. so ekadivasaṃ rājūpaṭṭhānaṃ  gantvā gharaṃ āgacchanto ekassa heraññikassa phalakato anāpucchitvā ekaṃ kahāpaṇaṃ gahetvā  agamāsi, heraññiko brāhmaṇe garubhāvena kiñci avatvā nisīdi. punadivase dve kahāpaṇe gaṇhi,  heraññiko tatheva adhivāsesi. tatiyadivase kahāpaṇamuṭṭhiṃ aggahesi, atha naṃ heraññiko ``ajja  te tatiyo divaso rājakuṭumbaṃ vilumpantassā''ti ``rājakuṭumbavilumpakacoro me gahito''ti  tikkhattuṃ viravi. atha naṃ manussā ito cito ca āgantvā ``ciraṃdāni tvaṃ sīlavā viya  vicarī''ti dve tayo pahāre datvā bandhitvā rañño dassesuṃ.<br/><br/>[03] rājā ^a^M1.0392^ea^ vippaṭisārī hutvā ``kasmā, brāhmaṇa, evarūpaṃ dussīlakammaṃ  karosī''ti vatvā ``gacchatha, tassa rājāṇaṃ karothā''ti āha. brāhmaṇo ``nāhaṃ, mahārāja,  coro''ti āha. atha ``kasmā rājakuṭumbikassa phalakato kahāpaṇe gaṇhī''ti? ``etaṃ mayā  tayi mama atisammānaṃ karonte `kiṃ nu kho rājā mama jātiādīni nissāya atisammānaṃ  karoti, udāhu sīlaṃ nissāyā'ti vīmaṃsanatthāya kataṃ, idāni pana mayā ekaṃsena ñātaṃ. yathā  sīlameva nissāya tayā mama sammāno kato, na jātiādīni. tathā hi me idāni rājāṇaṃ  kāresi, svāhaṃ iminā kāraṇena `imasmiṃ loke sīlameva uttamaṃ sīlaṃ pamukha'nti sanniṭṭhānaṃ gato.  imassa panāhaṃ sīlassa anucchavikaṃ ^a^P1.0370^ea^ karonto gehe ṭhito kilese  paribhuñjanto na sakkhissāmi kātuṃ, ajjeva jetavanaṃ gantvā satthu santike pabbajissāmi, pabbajjaṃ  me detha, devā''ti vatvā rājānaṃ anujānāpetvā jetavanābhimukho pāyāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ ñātisuhajjabandhavā sannipatitvā nivāretuṃ asakkontā nivattiṃsu. so satthu  santikaṃ gantvā pabbajjaṃ yācitvā pabbajjañca upasampadañca labhitvā avissaṭṭhakammaṭṭhāno vipassanaṃ  vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā satthāraṃ upasaṅkamitvā ``bhante, mayhaṃ pabbajjā matthakaṃ pattā''ti  ^a^V1.0354^ea^ aññaṃ byākāsi. tassa taṃ aññabyākaraṇaṃ bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ jātaṃ.  athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū ``āvuso, asuko nāma rañño upaṭṭhākabrāhmaṇo  attano sīlaṃ vīmaṃsitvā rājānaṃ āpucchitvā pabbajitvā arahatte patiṭṭhito''ti tassa guṇaṃ  kathayamānā nisīdiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāni ayameva brāhmaṇo  attano sīlaṃ vīmaṃsitvā pabbajitvā attano patiṭṭhaṃ akāsi, pubbepi paṇḍitā attano sīlaṃ  vīmaṃsitvā pabbajitvā attano patiṭṭhaṃ kariṃsū''ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa purohito ahosi dānādhimutto  sīlajjhāsayo akhaṇḍapañcasīlo. rājā sesabrāhmaṇehi atirekaṃ tassa sammānaṃ karotīti sabbaṃ  purimasadisameva. bodhisatte pana bandhitvā rañño santikaṃ nīyamāne ^a^M1.0393^ea^  ahituṇḍikā antaravīthiyaṃ sappaṃ kīḷāpentā naṅguṭṭhe gaṇhanti, gīvāya gaṇhanti, gale veṭhenti.  bodhisatto te disvā ``mā, tātā, evaṃ sappaṃ naṅguṭṭhe gaṇhatha, mā gīvāya gaṇhatha, mā gale veṭhetha.  ayañhi vo ḍaṃsitvā jīvitakkhayaṃ pāpeyyā''ti āha. ahituṇḍikā ``ayaṃ, brāhmaṇa, sappo  sīlavā ācārasampanno tādiso dussīlo na hoti, tvaṃ pana attano dussīlatāya anācārena  rājakuṭumbavilumpakacoroti bandhitvā nīyasī''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] so cintesi ``sappāpi tāva aḍaṃsantā aviheṭhentā `sīlavanto'ti nāmaṃ labhanti,  kimaṅgaṃ pana manussabhūtā. sīlameva imasmiṃ loke uttamaṃ, natthi ^a^P1.0371^ea^ tato  uttaritara''nti. atha naṃ netvā rañño dassesuṃ. rājā ``kiṃ idaṃ, tātā''ti pucchi.  ``rājakuṭumbavilumpako coro, devā''ti. ``tena hissa rājāṇaṃ karothā''ti. brāhmaṇo  ``nāhaṃ, mahārāja, coro''ti āha. ``atha kasmā kahāpaṇe aggahesī''ti ca vutte  purimanayeneva sabbaṃ ārocento ``svāhaṃ iminā kāraṇena `imasmiṃ loke sīlameva uttamaṃ, sīlaṃ  pāmokkha'nti sanniṭṭhānaṃ gato''ti vatvā ``tiṭṭhatu tāva idaṃ, āsīvisopi tāva aḍaṃsanto  aviheṭhento `sīlavā'ti vattabbataṃ labhati. imināpi kāraṇena sīlameva uttamaṃ, sīlaṃ  pavara''nti sīlaṃ vaṇṇento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 86^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ. <br/><br/>[22] passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0355^ea^ ^b^sīlaṃ kirevā^eb^ti kāyavācācittehi avītikkamasaṅkhātaṃ  ācārasīlameva. ^b^kirā^eb^ti anussavavasena vadati. ^b^kalyāṇa^eb^nti sundarataraṃ.  ^b^anuttara^eb^nti jeṭṭhakaṃ sabbaguṇadāyakaṃ. ^b^passā^eb^ti attanā diṭṭhakāraṇaṃ abhimukhaṃ karonto  katheti. ^b^sīlavāti na haññatī^eb^ti ghoravisopi samāno aḍaṃsanāviheṭhanamattakena sīlavāti  pasaṃsaṃ labhati, na haññati na vihaññatīti. imināpi kāraṇena sīlameva uttamanti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto imāya gāthāya rañño dhammaṃ desetvā kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā  himavantaṃ pavisitvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0394^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājā  ānando ahosi, rājaparisā buddhaparisā, purohito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 92
title:
  [] . atthassadvārajātakavaṇṇanā^[] . kiṃpakkajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā^[] . maṅgalajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yassa maṅgalā samūhatā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto ekaṃ sāṭakalakkhaṇabrāhmaṇaṃ  ārabbha kathesi. rājagahavāsiko ^a^P1.0372^ea^ kireko brāhmaṇo kotuhalamaṅgaliko tīsu  ratanesu appasanno micchādiṭṭhiko aḍḍho mahaddhano mahābhogo, tassa samugge ṭhapitaṃ sāṭakayugaṃ  mūsikā khādiṃsu. athassa sīsaṃ nhāyitvā ``sāṭake āharathā''ti vuttakāle mūsikāya  khāditabhāvaṃ ārocayiṃsu. so cintesi ``sace idaṃ mūsikādaṭṭhaṃ sāṭakayugaṃ imasmiṃ gehe  bhavissati, mahāvināso bhavissati. idañhi avamaṅgalaṃ kāḷakaṇṇisadisaṃ puttadhītādīnaṃ vā  dāsakammakarādīnaṃ vā na sakkā dātuṃ. yo hi idaṃ gaṇhissati, sabbassa mahāvināso  bhavissati, āmakasusāne taṃ chaḍḍāpessāmi, na kho pana sakkā dāsakammakarādīnaṃ hatthe dātuṃ. te  hi ettha lobhaṃ uppādetvā imaṃ gahetvā vināsaṃ pāpuṇeyyuṃ, puttassa taṃ hatthe dassāmī''ti. so  puttaṃ pakkosāpetvā tamatthaṃ ārocetvā ``tvampi naṃ, tāta, hatthena aphusitvā daṇḍakena gahetvā  āmakasusāne chaḍḍetvā sīsaṃ nhāyitvā ehī''ti pesesi. <br/><br/>[01] satthāpi ^a^V1.0356^ea^ kho taṃ divasaṃ paccūsasamaye bodhaneyyabandhave olokento  imesaṃ pitāputtānaṃ sotāpattiphalassa upanissayaṃ disvā migavīthiṃ gahetvā migaluddako viya gantvā  āmakasusānadvāre nisīdi chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjento. māṇavopi pitu vacanaṃ  sampaṭicchitvā ajagarasappaṃ viya taṃ yugasāṭakaṃ yaṭṭhikoṭiyā gahetvā āmakasusānadvāraṃ pāpuṇi.  atha naṃ satthā ``kiṃ karosi māṇavā''ti āha. ``bho gotama, idaṃ sāṭakayugaṃ mūsikādaṭṭhaṃ  kāḷakaṇṇisadisaṃ halāhalavisūpamaṃ, mama pitā `añño etaṃ chaḍḍento lobhaṃ uppādetvā gaṇheyyā'ti  ^a^M1.0395^ea^ bhayena maṃ pahiṇi, ahametaṃ chaḍḍetvā sīsaṃ nhāyissāmīti āgatomhi, bho  gotamā''ti. ``tena hi chaḍḍehī''ti. māṇavo chaḍḍesi, satthā ``amhākaṃ dāni vaṭṭatī''ti  tassa sammukhāva gaṇhi. ``avamaṅgalaṃ, bho gotama, etaṃ kāḷakaṇṇisadisaṃ, mā gaṇhi mā  gaṇhī''ti tasmiṃ vārayamāneyeva taṃ gahetvā veḷuvanābhimukho pāyāsi. <br/><br/>[01] māṇavo vegena gantvā pitu ārocesi ``tāta, mayā āmakasusāne chaḍḍitaṃ  sāṭakayugaṃ samaṇo gotamo `amhākaṃ vaṭṭatī'ti mayā vāriyamānopi gahetvā veḷuvanaṃ gato''ti.  brāhmaṇo cintesi ``taṃ sāṭakayugaṃ avamaṅgalaṃ kāḷakaṇṇisadisaṃ, taṃ vaḷañjento samaṇopi gotamo  nassissati, vihāropi nassissati, tato amhākaṃ garahā bhavissati, samaṇassa gotamassa aññe  bahū sāṭake datvā taṃ chaḍḍāpessāmī''ti. so bahū sāṭake gāhāpetvā puttena saddhiṃ veḷuvanaṃ gantvā  satthāraṃ disvā ekamantaṃ ṭhito evamāha ``saccaṃ kira vo, bho gotama, āmakasusāne ^a^P1.0373^ea^  sāṭakayugaṃ gahita''nti? ``saccaṃ, brāhmaṇā''ti. ``bho gotama, taṃ sāṭakayugaṃ  avamaṅgalaṃ, tumhe taṃ paribhuñjamānā nassissatha, sakalavihāropi nassissati. sace vo nivāsanaṃ  vā pārupanaṃ vā nappahoti, ime sāṭake gahetvā taṃ chaḍḍāpethā''ti. atha naṃ satthā ``mayaṃ brāhmaṇa  pabbajitā nāma, amhākaṃ āmakasusāne antaravīthiyaṃ saṅkāraṭṭhāne nhānatitthe mahāmaggeti  evarūpesu ṭhānesu chaḍḍitā vā patitā vā pilotikā vaṭṭati, tvaṃ pana na idāneva evaṃladdhiko,  pubbepi evaṃladdhikoyevā''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte magadharaṭṭhe rājagahanagare dhammiko magadharājā rajjaṃ kāresi. tadā bodhisatto  ekasmiṃ udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca  samāpattiyo ca nibbattetvā himavante vasamāno ekasmiṃ kāle himavantato nikkhamitvā  rājagahanagare rājuyyānaṃ patvā tattha vasitvā dutiyadivase bhikkhācāratthāya nagaraṃ pāvisi.  rājā ^a^V1.0357^ea^ taṃ disvā pakkosāpetvā pāsāde nisīdāpetvā bhojetvā uyyāneyeva vasanatthāya  paṭiññaṃ gaṇhi. bodhisatto rañño nivesane bhuñjitvā uyyāne vasati. tasmiṃ kāle  rājagahanagare dussalakkhaṇabrāhmaṇo ^a^M1.0396^ea^ nāma ahosi. tassa samugge ṭhapitaṃ  sāṭakayuganti sabbaṃ purimasadisameva.<br/><br/>[03] māṇave pana susānaṃ gacchante bodhisatto paṭhamataraṃ gantvā susānadvāre nisīditvā tena  chaḍḍitaṃ sāṭakayugaṃ gahetvā uyyānaṃ agamāsi. māṇavo gantvā pitu ārocesi. pitā  ``rājakulūpako tāpaso nasseyyā''ti bodhisattassa santikaṃ gantvā ``tāpasa, tayā gahitasāṭake  chaḍḍehi, mā nassī''ti āha. tāpaso ``amhākaṃ susāne chaḍḍitapilotikā vaṭṭati, na mayaṃ  kotuhalamaṅgalikā, kotuhalamaṅgalaṃ nāmetaṃ na buddhapaccekabuddhabodhisattehi vaṇṇitaṃ, tasmā paṇḍitena  nāma kotuhalamaṅgalikena na bhavitabba''nti brāhmaṇassa dhammaṃ desesi. brāhmaṇo dhammaṃ sutvā  diṭṭhiṃ bhinditvā bodhisattaṃ saraṇaṃ gato. bodhisattopi aparihīnajjhāno brahmalokaparāyaṇo  ahosi.<br/><br/>[03] satthāpi ^a^P1.0374^ea^ imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā brāhmaṇassa dhammaṃ  desento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 87^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yassa maṅgalā samūhatā, uppātā supinā ca lakkhaṇā ca. <br/><br/>[22] so maṅgaladosavītivatto, yugayogādhigato na jātumetī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yassa maṅgalā samūhatā^eb^ti yassa arahato khīṇāsavassa diṭṭhamaṅgalaṃ, sutamaṅgalaṃ,  mutamaṅgalanti ete maṅgalā samucchinnā. ^b^uppātā supinā ca lakkhaṇā cā^eb^ti ``evarūpo  candaggāho bhavissati, evarūpo sūriyaggāho bhavissati, evarūpo nakkhattaggāho bhavissati,  evarūpo ukkāpāto bhavissati, evarūpo disāḍāho bhavissatī''ti ime pañca mahāuppātā,  nānappakārā supinā, subhagalakkhaṇaṃ, dubbhagalakkhaṇaṃ, itthilakkhaṇaṃ, purisalakkhaṇaṃ, dāsilakkhaṇaṃ,  dāsalakkhaṇaṃ, asilakkhaṇaṃ, hatthilakkhaṇaṃ, assalakkhaṇaṃ, usabhalakkhaṇaṃ, āvudhalakkhaṇaṃ,  vatthalakkhaṇanti evamādikāni lakkhaṇāni ime ca diṭṭhiṭṭhānā yassa samūhatā, na etehi  uppātādīhi attano maṅgalaṃ vā avamaṅgalaṃ vā pacceti. ^b^so maṅgaladosavītivatto^eb^ti ^a^M1.0397^ea^  so khīṇāsavo sabbamaṅgaladose vītivatto atikkanto pajahitvā ṭhito.  ^b^yugayogādhigato^eb^ti ``kodho ca upanāho ca, makkho ca paḷāso cā''tiādinā  ^a^V1.0358^ea^ (vibha0 833) nayena dve dve ekato āgatakilesā yugā nāma. kāmayogo,  bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogoti ime saṃsāre yojanabhāvato cattāro yogā nāma. te yuge  ca yoge cāti yugayoge adhigato abhibhavitvā gato vītivatto samatikkanto khīṇāsavo bhikkhu.  ^b^na jātumetī^eb^ti puna paṭisandhivasena ekaṃseneva imaṃ lokaṃ na eti nāgacchatīti.<br/><br/>[03] evaṃ satthā imāya gāthāya brāhmaṇassa dhammaṃ desetvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne  brāhmaṇo saddhiṃ puttena sotāpattiphale patiṭṭhahi. satthā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā eteva  pitāputtā idāni pitāputtā ahesuṃ, tāpaso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] maṅgalajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 93
title:
  [] . kiṃpakkajātakavaṇṇanā^[] . sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā^[] . maṅgalajātakavaṇṇanā^[] . sārambhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kalyāṇimeva muñceyyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto omasavādasikkhāpadaṃ  (pāci0 15) ārabbha kathesi. dvepi vatthūni heṭṭhā nandivisālajātake vuttasadisāneva.  imasmiṃ pana jātake bodhisatto ^a^P1.0375^ea^ gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa  sārambho nāma balibaddo ahosi. satthā idaṃ atītavatthuṃ kathetvā abhisambuddho hutvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 88^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kalyāṇimeva muñceyya, na hi muñceyya pāpikaṃ. <br/><br/>[22] mokkho kalyāṇiyā sādhu, mutvā tappati pāpika''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kalyāṇimeva muñceyyā^eb^ti catudosavinimuttaṃ kalyāṇiṃ sundaraṃ anavajjaṃ vācameva  muñceyya vissajjeyya katheyya. ^b^na hi muñceyya pāpika^eb^nti pāpikaṃ lāmikaṃ paresaṃ appiyaṃ  amanāpaṃ na muñceyya na katheyya. ^b^mokkho^eb^ ^a^M1.0398^ea^ ^b^kalyāṇiyā sādhū^eb^ti  kalyāṇavācāya vissajjanameva imasmiṃ loke sādhu sundaraṃ bhaddakaṃ. ^b^mutvā tappati  pāpika^eb^nti pāpikaṃ pharusavācaṃ muñcitvā vissajjetvā kathetvā so puggalo tappati socati  kilamatīti. <br/><br/>[01] evaṃ satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā brāhmaṇo  ānando ahosi, brāhmaṇī uppalavaṇṇā, sārambho pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sārambhajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 94
title:
  [] . sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā^[] . maṅgalajātakavaṇṇanā^[] . sārambhajātakavaṇṇanā^[] . kuhakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vācāva^eb^ ^a^V1.0359^ea^ ^b^kira te āsī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. kuhakavatthu uddālakajātake āvi bhavissati.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente ekaṃ gāmakaṃ upanissāya eko kūṭajaṭilo  kuhakatāpaso vasati. eko kuṭumbiko tassa araññe paṇṇasālaṃ kāretvā tattha naṃ vāsento  attano gehe paṇītāhārena paṭijaggati. so taṃ kūṭajaṭilaṃ ``sīlavā eso''ti saddahitvā  corabhayena suvaṇṇanikkhasataṃ tassa paṇṇasālaṃ netvā bhūmigataṃ katvā ``idaṃ olokeyyāsi,  bhante''ti āha. atha naṃ tāpaso ``pabbajitānaṃ nāma, āvuso, evarūpaṃ kathetuṃ, na vaṭṭati,  amhākaṃ pana parasantake lobho nāma natthī''ti āha. so ``sādhu, bhante''ti tassa vacanaṃ  saddahitvā pakkāmi. duṭṭhatāpaso ``sakkā ettakena jīvitu''nti ^a^P1.0376^ea^ katipāhaṃ  atikkamitvā taṃ suvaṇṇaṃ gahetvā antarāmagge ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā āgantvā paṇṇasālāyameva  vasitvā punadivase tassa gehe bhattakiccaṃ katvā evamāha ``āvuso, mayaṃ tumhe nissāya ciraṃ  vasimha, aticiraṃ ekasmiṃ ṭhāne vasantānaṃ manussehi saddhiṃ saṃsaggo hoti, saṃsaggo ca nāma  pabbajitānaṃ malaṃ, tasmā gacchāmaha''nti vatvā tena punappunaṃ yāciyamānopi nivattituṃ na icchi.  atha naṃ so ``evaṃ sante gacchatha, bhante''ti yāva gāmadvāraṃ anugantvā nivatti. tāpasopi  thokaṃ gantvāva ``imaṃ kuṭumbikaṃ mayā vañcetuṃ vaṭṭatī''ti cintetvā ^a^M1.0399^ea^ jaṭānaṃ  antare tiṇaṃ ṭhapetvā paṭinivatti. kuṭumbiko ``kiṃ, bhante, nivattitthā''ti pucchi. āvuso  tumhākaṃ gehacchadanato me jaṭāsu ekatiṇaṃ laggaṃ, adinnādānañca nāma pabbajitānaṃ na vaṭṭati, taṃ  ādāya āgatomhīti. kuṭumbiko ``chaḍḍetvā gacchatha, bhante''ti vatvā ``tiṇasalākampi nāma  parasantakaṃ na gaṇhāti, aho kukkuccako me ayyo''ti pasīditvā vanditvā uyyojesi. <br/><br/>[01] tadā pana bodhisattena bhaṇḍatthāya paccantaṃ gacchantena tasmiṃ nivesane nivāso  gahito hoti. so tāpasassa vacanaṃ sutvāva ``addhā iminā duṭṭhatāpasena imassa kiñci gahitaṃ  bhavissatī''ti kuṭumbikaṃ pucchi ``atthi pana te, samma, kiñci etassa tāpasassa santike  nikkhitta''nti? ``atthi, samma, suvaṇṇanikkhasata''nti. ``tena hi gaccha, taṃ  upadhārehī''ti ^a^V1.0360^ea^. so paṇṇasālaṃ gantvā taṃ adisvā vegenāgantvā ``natthi,  sammā''ti āha. ``na te suvaṇṇaṃ aññena gahitaṃ, teneva kuhakatāpasena gahitaṃ, ehi, taṃ  anubandhitvā gaṇhāmā''ti vegena gantvā kūṭatāpasaṃ gaṇhitvā hatthehi ca pādehi ca pothetvā  suvaṇṇaṃ āharāpetvā gaṇhiṃsu. bodhisatto suvaṇṇaṃ disvā ``nikkhasataṃ haramāno asajjitvā  tiṇamatte sattosī''ti vatvā taṃ garahanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 89^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vācāva kira te āsi, saṇhā sakhilabhāṇino. <br/><br/>[22] tiṇamatte asajjittho, no ca nikkhasataṃ hara''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P1.0377^ea^ ^b^vācāva kira te āsi, saṇhā sakhilabhāṇino^eb^ti  ``pabbajitānaṃ tiṇamattampi adinnaṃ ādātuṃ na vaṭṭatī''ti evaṃ sakhilaṃ muduvacanaṃ vadantassa vācā  eva kira te saṇhā āsi, vacanamattameva maṭṭhaṃ ahosīti attho. ^b^tiṇamatte asajjittho^eb^ti  kūṭajaṭila ekissā tiṇasalākāya kukkuccaṃ kurumāno tvaṃ satto āsatto laggo ahosi. ^b^no  ca nikkhasataṃ hara^eb^nti imaṃ pana nikkhasataṃ haranto asatto nillaggova jātosīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto taṃ garahitvā ``mā puna, kūṭajaṭila, evarūpamakāsī''ti ovādaṃ datvā  yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``na, bhikkhave, idānevesa bhikkhu kuhako, pubbepi  kuhakoyevā''ti vatvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā ^a^M1.0400^ea^ kūṭatāpaso kuhakabhikkhu  ahosi, paṇḍitapuriso pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kuhakajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 95
title:
  [] . maṅgalajātakavaṇṇanā^[] . sārambhajātakavaṇṇanā^[] . kuhakajātakavaṇṇanā^[] . akataññujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yo pubbe katakalyāṇo^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikaṃ ārabbha  kathesi. tassa kireko paccantavāsiko seṭṭhi adiṭṭhasahāyo ahosi. so ekadā paccante  uṭṭhānakabhaṇḍassa pañca sakaṭasatāni pūretvā kammantikamanusse āha -- ``gacchatha, bho, imaṃ bhaṇḍaṃ  sāvatthiṃ netvā amhākaṃ sahāyakassa anāthapiṇḍikamahāseṭṭhissa paccagghena vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṃ  ^a^V1.0361^ea^ āharathā''ti. te ``sādhū''ti tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā sāvatthiṃ gantvā  mahāseṭṭhiṃ disvā paṇṇākāraṃ datvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. mahāseṭṭhi ``svāgataṃ vo''ti tesaṃ  āvāsañca paribbayañca dāpetvā sahāyakassa sukhaṃ pucchitvā bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṃ dāpesi.  te paccantaṃ gantvā tamatthaṃ attano seṭṭhissa ārocesuṃ.<br/><br/>[03] aparabhāge anāthapiṇḍikopi tatheva pañca sakaṭasatāni tattha pesesi. manussā tattha  gantvā paṇṇākāraṃ ādāya paccantavāsikaseṭṭhiṃ passiṃsu. so ``kuto āgacchathā''ti pucchitvā  ``sāvatthito tumhākaṃ sahāyakassa anāthapiṇḍikassa santikā''ti vutte ``anāthapiṇḍikoti  kassaci purisassa nāmaṃ bhavissatī''ti parihāsaṃ katvā paṇṇākāraṃ gahetvā ``gacchatha tumhe''ti  uyyojesi, neva nivāsaṃ, na paribbayaṃ dāpesi. te sayameva bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṃ ādāya  sāvatthiṃ āgantvā seṭṭhissa taṃ pavattiṃ ārocesuṃ.<br/><br/>[03] atha so paccantavāsī ^a^P1.0378^ea^ punapi ekavāraṃ tatheva pañca sakaṭasatāni  sāvatthiṃ pesesi, manussā paṇṇākāraṃ ādāya mahāseṭṭhiṃ passiṃsu. te ^a^M1.0401^ea^ pana  disvā anāthapiṇḍikassa manussā ``mayaṃ, sāmi, etesaṃ nivāsañca bhattañca paribbayañca  jānissāmā''ti vatvā tesaṃ sakaṭāni bahinagare tathārūpe ṭhāne mocāpetvā ``tumhe idheva vasatha,  amhākaṃ vo ghare yāgubhattañca paribbayo ca bhavissatī''ti gantvā dāsakammakare sannipātetvā  majjhimayāmasamanantare pañca sakaṭasatāni vilumpitvā nivāsanapārupanānipi nesaṃ acchinditvā  goṇe palāpetvā sakaṭāni vicakkāni katvā bhūmiyaṃ ṭhapetvā cakkānipi gaṇhitvāva agamaṃsu.  paccantavāsino nivāsanamattassapi sāmikā ahutvā bhītā vegena palāyitvā paccantameva gatā.  seṭṭhimanussāpi tamatthaṃ mahāseṭṭhino ārocesuṃ. so ``atthi dānidaṃ kathāpābhata''nti satthu  santikaṃ gantvā ādito paṭṭhāya sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. satthā ``na kho, gahapati, so  paccantavāsī idāneva evaṃsīlo, pubbepi evaṃsīloyeva ahosī''ti vatvā tena yācito atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ mahāvibhavo seṭṭhi ahosi.  tasseko paccantavāsiko seṭṭhi adiṭṭhasahāyo ahosi. sabbaṃ atītavatthu  paccuppannavatthusadisameva bodhisatto pana attano manussehi ``ajja amhehi idaṃ nāma kata''nti  ārocite ``paṭhamaṃ attano kataṃ upakāraṃ ajānantā pacchā evarūpaṃ labhantiyevā''ti vatvā  sampattaparisāya dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 90^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ^a^V1.0362^ea^ pubbe katakalyāṇo, katattho nāvabujjhati. <br/><br/>[22] pacchā kicce samuppanne, kattāraṃ nādhigacchatī''ti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ piṇḍattho -- khattiyādīsu ^b^yo^eb^ koci puriso ^b^pubbe^eb^ paṭhamataraṃ aññena  ^b^katakalyāṇo^eb^ katūpakāro ^b^katattho^eb^ nipphāditakicco hutvā taṃ parena attani kataṃ  kalyāṇañceva atthañca na jānāti, so ^b^pacchā^eb^ attano ^b^kicce samuppanne^eb^ tassa kiccassa  ^b^kattāraṃ nādhigacchati^eb^ na labhatīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto imāya gāthāya dhammaṃ desetvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^P1.0379^ea^ ^a^M1.0402^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi --  ``tadā paccantavāsī idānīpi paccantavāsīyeva, bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] akataññujātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] apāyimhavaggo navamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] surāpānaṃ mittavindaṃ, kāḷakaṇṇī atthadvāraṃ. <br/><br/>[21] kiṃpakkasīlavīmaṃsaṃ, maṅgalañcāpi sārambhaṃ. <br/><br/>[21] kuhakaṃ akataññū cāti.. 


volume: 111
item: 96
title: [] . sārambhajātakavaṇṇanā^[] . kuhakajātakavaṇṇanā^littavaggo^[] . littajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^littaṃ^eb^ ^a^V1.0363^ea^ ^b^paramena tejasā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  apaccavekkhitaparibhogaṃ ārabbha kathesi. tasmiṃ kira kāle bhikkhū cīvarādīni labhitvā  yebhuyyena apaccavekkhitvā paribhuñjanti. te cattāro paccaye apaccavekkhitvā paribhuñjamānā  yebhuyyena nirayatiracchānayonito na muccanti. satthā taṃ kāraṇaṃ ñatvā bhikkhūnaṃ  anekapariyāyena dhammiṃ kathaṃ kathetvā apaccavekkhitaparibhoge ādīnavaṃ dassetvā ``bhikkhave,  bhikkhunā nāma cattāro paccaye labhitvā apaccavekkhitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati, tasmā ito paṭṭhāya  cattāro paccaye paccavekkhitvā paribhuñjeyyāthā''ti paccavekkhanavidhiṃ dassento ``idha pana,  bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevati sītassa paṭighātāyā''tiādinā (ma0  ni0 1.23; a0 ni0  6.58) nayena tantiṃ ṭhapetvā ``bhikkhave, cattāro paccaye evaṃ  paccavekkhitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati, apaccavekkhitvā paribhogo nāma halāhalavisaparibhogasadiso.  porāṇakā hi apaccavekkhitvā dosaṃ ajānitvā visaṃ paribhuñjitvā vipākante mahādukkhaṃ  anubhaviṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M1.0403^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto aññatarasmiṃ  mahābhogakule nibbattitvā vayappatto akkhadhutto ahosi. athāparo kūṭakkhadhutto bodhisattena  saddhiṃ kīḷanto attano jaye vattamāne keḷimaṇḍalaṃ na bhindati, parājayakāle pana akkhaṃ mukhe  pakkhipitvā ``akkho naṭṭho''ti keḷimaṇḍalaṃ bhinditvā pakkamati. bodhisatto ^a^P1.0380^ea^  tassa taṃ kāraṇaṃ ñatvā ``hotu, jānissāmettha patirūpakāraṇa''nti akkhe ādāya  attano ghare halāhalavisena rañjitvā punappunaṃ sukkhāpetvā te ādāya tassa santikaṃ gantvā  ``ehi, samma, akkhehi kīḷāmā''ti āha. so ``sādhu, sammā''ti keḷimaṇḍalaṃ sajjetvā  tena saddhiṃ kīḷanto attano parājayakāle ekaṃ akkhaṃ mukhe pakkhipi. atha naṃ bodhisatto tathā  karontaṃ disvā ``gilāhi tāva, pacchā idaṃ nāmetanti jānissasī''ti codetuṃ imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 91^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``littaṃ ^a^V1.0364^ea^ paramena tejasā, gilamakkhaṃ puriso na bujjhati. <br/><br/>[22] gila re gila pāpadhuttaka, pacchā te kaṭukaṃ bhavissatī''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^litta^eb^nti makkhitaṃ rañjitaṃ. ^b^paramena tejasā^eb^ti uttamatejasampannena  halāhalavisena. ^b^gila^eb^nti gilanto. ^b^akkha^eb^nti guḷakaṃ. ^b^na bujjhatī^eb^ti  ``ayaṃ me gilato idaṃ nāma karissatī''ti na jānāti. ^b^gila re^eb^ti gilāhi are.  ^b^gilā^eb^ti punapi codento vadati. ^b^pacchā te kaṭukaṃ bhavissatī^eb^ti imasmiṃ te akkhe  gilite pacchā etaṃ visaṃ tikhiṇaṃ bhavissatīti attho.<br/><br/>[03] so bodhisattassa kathentasseva visavegena mucchito akkhīni parivattetvā khandhaṃ nāmetvā  pati. bodhisatto ``idānissa jīvitadānaṃ dātuṃ vaṭṭatī''ti osadhaparibhāvitaṃ vamanayogaṃ datvā  vametvā sappiphāṇitamadhusakkarādayo khādāpetvā arogaṃ katvā ``puna evarūpaṃ mā akāsī''ti  ovaditvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``bhikkhave, apaccavekkhitaparibhogo nāma  apaccavekkhitvā katavisaparibhogasadiso hotī''ti vatvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  paṇḍitadhutto ahameva ahosiṃ, kūṭadhutto ^a^M1.0404^ea^ panettha na kathīyati, yathā ca ettha,  evaṃ sabbattha. yo pana imasmiṃ kāle na paññāyati, so na kathīyatevā''ti. <br/><br/>[06] littajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 97
title: [] . kuhakajātakavaṇṇanā^littavaggo^[] . littajātakavaṇṇanā^[] . mahāsārajātakavaṇṇanā^
content:
  [01] ^b^ukkaṭṭhe^eb^ ^a^P1.0381^ea^ ^b^sūramicchantī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  āyasmantaṃ ānandattheraṃ ārabbha kathesi. ekasmiñhi samaye kosalarañño itthiyo cintayiṃsu  ``buddhuppādo nāma dullabho, tathā manussapaṭilābho, paripuṇṇāyatanatā ca. mayañca imaṃ dullabhaṃ  khaṇasamavāyaṃ labhitvāpi attano ruciyā vihāraṃ gantvā dhammaṃ vā sotuṃ buddhapūjaṃ vā kātuṃ dānaṃ  vā dātuṃ na labhāma, mañjūsāya pakkhittā viya vasāma, rañño kathetvā amhākaṃ dhammaṃ desetuṃ  anucchavikaṃ ekaṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā tassa santike dhammaṃ sossāma, tato yaṃ sakkhissāma, taṃ  uggaṇhissāma, dānādīni ca puññāni karissāma. evaṃ no ayaṃ khaṇapaṭilābho saphalo  bhavissatī''ti. tā sabbāpi rājānaṃ upasaṅkamitvā attanā cintitakāraṇaṃ kathayiṃsu. rājā  ``sādhū''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V1.0365^ea^ rājā uyyānakīḷaṃ kīḷitukāmo uyyānapālaṃ pakkosāpetvā  ``uyyānaṃ sodhehī''ti āha. uyyānapālo uyyānaṃ sodhento satthāraṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle  nisinnaṃ disvā rañño santikaṃ gantvā ``suddhaṃ, deva, uyyānaṃ, apicettha aññatarasmiṃ rukkhamūle  bhagavā nisinno''ti āha. rājā ``sādhu, samma, satthu santike dhammampi sossāmā''ti  alaṅkatarathaṃ abhiruhitvā uyyānaṃ gantvā satthu santikaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] tasmiñca samaye chattapāṇi nāmeko anāgāmī upāsako satthu santike dhammaṃ suṇamāno  nisinno hoti. rājā taṃ disvā āsaṅkamāno muhuttaṃ ṭhatvā puna ``sacāyaṃ pāpako bhaveyya, na  satthu santike nisīditvā dhammaṃ suṇeyya, apāpakena iminā bhavitabba''nti cintetvā satthāraṃ  upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. upāsako buddhagāravena rañño ^a^M1.0405^ea^  paccuṭṭhānaṃ vā vandanaṃ vā na akāsi, tenassa rājā anattamano ahosi. satthā tassa  anattamanabhāvaṃ ñatvā upāsakassa guṇaṃ kathesi ``ayaṃ, mahārāja, upāsako bahussuto āgatāgamo  kāmesu vītarāgo''ti rājā ``na iminā orakena bhavitabbaṃ, yassa satthā guṇaṃ vaṇṇetī''ti  cintetvā ``upāsaka, vadeyyāsi yena te attho''ti āha. upāsako ``sādhū''ti sampaṭicchi.  rājā satthu santike dhammaṃ sutvā satthāraṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.<br/><br/>[03] so ekadivasaṃ uparipāsāde mahāvātapānaṃ vivaritvā ṭhito taṃ upāsakaṃ bhuttapātarāsaṃ  chattamādāya jetavanaṃ gacchantaṃ disvā pakkosāpetvā evamāha ``tvaṃ kira, upāsaka, bahussuto,  amhākañca itthiyo dhammaṃ sotukāmā ceva uggahetukāmā ca, sādhu vatassa sace tāsaṃ dhammaṃ  vāceyyāsī''ti. ``deva, gihīnaṃ nāma rājantepure ^a^P1.0382^ea^ dhammaṃ desetuṃ vā vācetuṃ vā  nappatirūpaṃ, ayyānaṃ eva patirūpa''nti. rājā ``saccaṃ esa vadatī''ti uyyojetvā itthiyo  pakkosāpetvā ``bhadde, ahaṃ tumhākaṃ dhammadesanatthāya ca dhammavācanatthāya ca satthu santikaṃ gantvā  ekaṃ bhikkhuṃ yācāmi, asītiyā mahāsāvakesu kataraṃ yācāmī''ti āha. tā sabbāpi mantetvā  dhammabhaṇḍāgārikaṃ ānandattherameva ārocesuṃ. rājā satthu santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ  nisinno evamāha ``bhante, amhākaṃ gehe itthiyo ānandattherassa santike dhammaṃ sotuñca  uggaṇhituñca icchanti, sādhu vata sace thero amhākaṃ gehe dhammaṃ deseyya ceva vāceyya cā''ti.  satthā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā theraṃ āṇāpesi. tato paṭṭhāya rañño itthiyo therassa santike  dhammaṃ suṇanti ceva uggaṇhanti ca.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ rañño cūḷāmaṇi naṭṭho. rājā tassa naṭṭhabhāvaṃ sutvā amacce āṇāpesi  ``sabbe ^a^V1.0366^ea^ antovaḷañjanake manusse gahetvā cūḷāmaṇiṃ āharāpethā''ti. amaccā  mātugāme ādiṃ katvā cūḷāmaṇiṃ paripucchantā adisvā mahājanaṃ kilamenti. taṃ divasaṃ  ānandatthero rājanivesanaṃ paviṭṭho. yathā tā itthiyo pubbe theraṃ disvāva haṭṭhatuṭṭhā dhammaṃ suṇanti  ceva uggaṇhanti ca, tathā akatvā sabbā domanassappattāva ahesuṃ. tato therena ``kasmā tumhe  ajja evarūpā ^a^M1.0406^ea^ jātā''ti pucchitā evamāhaṃsu ``bhante, rañño cūḷāmaṇiṃ  pariyesāmāti amaccā mātugāme upādāya antovaḷañjanake kilamenti, na jānāma kassa `kiṃ  bhavissatī'ti, tenamha domanassappattā''ti. thero ``mā cintayitthā''ti tā samassāsetvā  rañño santikaṃ gantvā paññattāsane nisīditvā ``maṇi kira te, mahārāja, naṭṭho''ti pucchi.  ``āma, bhante''ti. ``asakkhi pana taṃ āharāpetu''nti. ``bhante, sabbaṃ antojanaṃ gahetvā  kilamentopi na sakkomi āharāpetu''nti. ``mahārāja, mahājanaṃ akilametvāva āharaṇūpāyo  atthī''ti. ``kataro, bhante''ti? ``piṇḍadānaṃ, mahārājā''ti. ``kataraṃ piṇḍadānaṃ,  bhante''ti? ``mahārāja, yattakesu āsaṅkā atthi, te gahetvā ekekassa ekekaṃ palālapiṇḍaṃ vā  mattikāpiṇḍaṃ vā datvā `imaṃ paccūsakāle āharitvā asukaṭṭhāne nāma pātethā'ti vattabbaṃ. yena  gahito bhavissati, so tasmiṃ pakkhipitvā āharissati. sace paṭhamadivaseyeva pātenti, iccetaṃ  kusalaṃ. no ce pātenti, dutiyadivasepi tatiyadivasepi tatheva kātabbaṃ. evaṃ mahājano ca na  kilamissati, maṇiñca labhissasī''ti evaṃ vatvā thero agamāsi.<br/><br/>[03] rājā vuttanayeneva tayo divase dāpesi, neva maṇiṃ āhariṃsu. thero ^a^P1.0383^ea^  tatiyadivase āgantvā ``kiṃ, mahārāja, pātito maṇī''ti pucchi. ``na pātenti, bhante''ti.  ``tena hi, mahārāja, mahātalasmiṃyeva paṭicchannaṭṭhāne mahācāṭiṃ ṭhapāpetvā udakassa pūrāpetvā  sāṇiṃ parikkhipāpetvā `sabbe antovaḷañjanakamanussā ca itthiyo ca uttarāsaṅgaṃ katvā ekekova  antosāṇiṃ pavisitvā hatthaṃ dhovitvā āgacchantū'ti vadehī''ti thero imaṃ upāyaṃ ācikkhitvā  pakkāmi. rājā tathā kāresi. maṇicoro cintesi ``dhammabhaṇḍāgāriko imaṃ adhikaraṇaṃ  ādāya maṇiṃ adassetvā osakkissatīti aṭṭhānametaṃ, pātetuṃ dāni vaṭṭatī''ti maṇiṃ paṭicchannaṃ  katvā ādāya antosāṇiṃ pavisitvā cāṭiyaṃ pātetvā nikkhami. sabbesaṃ nikkhantakāle udakaṃ  chaḍḍetvā maṇiṃ addasaṃsu. rājā ``theraṃ nissāya mahājanaṃ akilametvāva me maṇi laddho''ti  tussi, antovaḷañjanakamanussāpi ``theraṃ nissāya mahādukkhato muttamhā''ti tussiṃsu.  ``therassānubhāvena rañño ^a^M1.0407^ea^ cūḷāmaṇi laddho''ti therassānubhāvo sakalanagare ceva  bhikkhusaṅghe ca pākaṭo jāto.<br/><br/>[03] dhammasabhāyaṃ ^a^V1.0367^ea^ sannisinnā bhikkhū therassa guṇaṃ vaṇṇayiṃsu ``āvuso,  ānandatthero attano bahussutatāya paṇḍiccena upāyakusalatāya mahājanaṃ akilametvā upāyeneva  rañño maṇiṃ dassesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāni ānandeneva  parahatthagataṃ bhaṇḍaṃ dassitaṃ, pubbepi paṇḍitā mahājanaṃ akilametvā upāyeneva tiracchānahatthagataṃ  bhaṇḍaṃ dassayiṃsū''ti vatvā atītaṃ āhari. <br/><br/>[01] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sabbasippesu nipphattiṃ patto  tasseva amacco ahosi. athekadivasaṃ rājā mahantena parivārena uyyānaṃ gantvā vanantarāni  vicaritvā udakakīḷaṃ kīḷitukāmo maṅgalapokkharaṇiṃ otaritvā itthāgārampi pakkosi. itthiyo  attano attano sīsūpagagīvūpagādīni ābharaṇāni omuñcitvā uttarāsaṅgesu pakkhipitvā  samuggapiṭṭhesu ṭhapetvā dāsiyo paṭicchāpetvā pokkharaṇiṃ otariṃsu. athekā uyyānamakkaṭī  sākhantare nisinnā deviṃ piḷandhanāni omuñcitvā uttarāsaṅge pakkhipitvā samuggapiṭṭhe ṭhapayamānaṃ  disvā tassā muttāhāraṃ piḷandhitukāmā hutvā dāsiyā ^a^P1.0384^ea^ pamādaṃ olokayamānā  nisīdi, dāsīpi taṃ rakkhamānā tahaṃ tahaṃ oloketvā nisinnāyeva niddāyituṃ ārabhi. makkaṭī  tassā pamādabhāvaṃ ñatvā vātavegena otaritvā mahāmuttāhāraṃ gīvāya paṭimuñcitvā vātavegena  uppatitvā sākhantare nisīditvā aññāsaṃ makkaṭīnaṃ dassanabhayena ekasmiṃ rukkhasusiraṭṭhāne ṭhapetvā  upasantūpasantā viya taṃ rakkhamānā nisīdi.<br/><br/>[03] sāpi kho dāsī paṭibujjhitvā muttāhāraṃ apassantī kampamānā aññaṃ upāyaṃ adisvā  ``puriso deviyā muttāhāraṃ gahetvā palāto''ti mahāviravaṃ viravi. ārakkhamanussā tato tato  sannipatitvā tassā vacanaṃ sutvā rañño ārocayiṃsu. rājā ``coraṃ gaṇhathā''ti āha.  purisā uyyānā ^a^M1.0408^ea^ nikkhamitvā ``coraṃ gaṇhatha, coraṃ gaṇhathā''ti ito cito  ca olokenti. atheko jānapado balikārakapuriso taṃ saddaṃ sutvā kampamāno palāyi. taṃ  disvā rājapurisā ``ayaṃ coro bhavissatī''ti anubandhitvā taṃ gahetvā pothetvā ``are,  duṭṭhacora, evaṃ mahāsāraṃ nāma piḷandhanaṃ avaharissasī''ti paribhāsiṃsu. so cintesi ``sacāhaṃ  `na gaṇhāmī'ti vakkhāmi, ajja me jīvitaṃ natthi, pothentāyeva maṃ māressanti, sampaṭicchāmi  na''nti. so ``āma, sāmi, gahitaṃ me''ti āha. atha naṃ bandhitvā rañño santikaṃ  ānayiṃsu. rājāpi naṃ pucchi ``gahitaṃ te mahāsārapiḷandhana''nti? ``āma, devā''ti  ^a^V1.0368^ea^. ``idāni taṃ kaha''nti. ``deva, mayā mahāsāraṃ nāma mañcapīṭhampi na  diṭṭhapubbaṃ, seṭṭhi pana maṃ mahāsārapiḷandhanaṃ gaṇhāpesi, sohaṃ taṃ gahetvāva tassa adāsiṃ, so naṃ  jānātī''ti. <br/><br/>[01] rājā seṭṭhiṃ pakkosāpetvā ``gahitaṃ te imassa hatthato mahāsārapiḷandhana''nti pucchi.  ``āma, devā''ti. ``kahaṃ ta''nti. ``purohitassa me dinna''nti. purohitampi  pakkosāpetvā tatheva pucchi, sopi sampaṭicchitvā ``gandhabbassa me dinna''nti āha. tampi  pakkosāpetvā ``purohitassa hatthato te mahāsārapiḷandhanaṃ gahita''nti pucchi. ``āma, devā''ti.  ``kahaṃ ta''nti. ``kilesavasena me vaṇṇadāsiyā ^a^P1.0385^ea^ dinna''nti. tampi  pakkosāpetvā pucchi, sā ``na gaṇhāmī''ti āha. te pañca jane pucchantānaññeva sūriyo atthaṃ  gato. rājā ``idāni vikālo jāto, sve jānissāmā''ti te pañca jane amaccānaṃ datvā  nagaraṃ pāvisi.<br/><br/>[03] bodhisatto cintesi -- ``idaṃ piḷandhanaṃ antovaḷañje naṭṭhaṃ, ayañca gahapatiko  bahivaḷañjo, dvārepi balavārakkho, tasmā antovaḷañjanakānampi taṃ gahetvā palāyituṃ na sakkā.  evaṃ neva bahivaḷañjanakānaṃ, na anto, uyyāne vaḷañjanakānaṃ gahaṇūpāyo dissati. iminā  duggatamanussena `seṭṭhissa me dinna'nti kathentena attano mokkhatthāya kathitaṃ bhavissati,  seṭṭhināpi `purohitassa me dinna'nti kathentena `ekato hutvā nittharissāmī'ti cintetvā kathitaṃ  bhavissati, purohitenāpi `gandhabbassa me dinna'nti kathentena `bandhanāgāre gandhabbaṃ nissāya  sukhena vasissāmā'ti cintetvā ^a^M1.0409^ea^ kathitaṃ bhavissati, gandhabbenāpi  `vaṇṇadāsiyā me dinna'nti kathentena `ekantena anukkaṇṭhitā bhavissāmā'ti cintetvā kathitaṃ  bhavissati, imehi pañcahipi corehi na bhavitabbaṃ, uyyāne makkaṭā bahū, piḷandhanena ekissā  makkaṭiyā hatthe āruḷhena bhavitabba''nti. so rājānaṃ upasaṅkamitvā ``mahārāja, core amhākaṃ  niyyādetha, mayaṃ taṃ kiccaṃ sodhessāmā''ti āha. rājā ``sādhu, paṇḍita, sodhehī''ti tassa  niyyādesi.<br/><br/>[03] bodhisatto attano dāsapurise pakkosāpetvā te pañca jane ekasmiṃyeva ṭhāne vasāpetvā  samantā ārakkhaṃ katvā kaṇṇaṃ datvā ``yaṃ te aññamaññaṃ kathenti, taṃ mayhaṃ ārocethā''ti vatvā  pakkāmi. te tathā akaṃsu. tato manussānaṃ sannisinnavelāya seṭṭhi taṃ gahapatikaṃ āha --  ``are, duṭṭhagahapati, tayā ahaṃ, mayā vā tvaṃ kahaṃ diṭṭhapubbo, kadā te mayhaṃ ^a^V1.0369^ea^  piḷandhanaṃ dinna''nti āha. so ``sāmi mahāseṭṭhi, ahaṃ mahāsāraṃ nāma rukkhasārapādakaṃ  mañcapīṭhampi na jānāmi, `taṃ nissāya pana mokkhaṃ labhissāmī'ti evaṃ avacaṃ, mā me kujjha,  sāmī''ti āha. purohitopi ^a^P1.0386^ea^ seṭṭhiṃ āha ``mahāseṭṭhi, tvaṃ iminā attano  adinnakameva mayhaṃ kathaṃ adāsī''ti? ``mayampi dve issarā, amhākaṃ ekato hutvā ṭhitakāle  kammaṃ khippaṃ nipphajjissatī''ti kathesinti. gandhabbopi purohitaṃ āha ``brāhmaṇa, kadā tayā  mayhaṃ piḷandhanaṃ dinna''nti? ``ahaṃ taṃ nissāya vasanaṭṭhāne sukhaṃ vasissāmī''ti kathesinti.  vaṇṇadāsīpi gandhabbaṃ āha ``are duṭṭhagandhabba, ahaṃ kadā tava santikaṃ gatapubbā, tvaṃ vā mama  santikaṃ āgatapubbo, kadā te mayhaṃ piḷandhanaṃ dinna''nti? bhagini kiṃkāraṇā kujjhasi,  ``amhesu pañcasu ekato vasantesu gharāvāso bhavissati, anukkaṇṭhamānā sukhaṃ vasissāmā''ti  kathesinti. bodhisatto payojitamanussānaṃ santikā taṃ kathaṃ sutvā tesaṃ tathato acorabhāvaṃ  ñatvā ``makkaṭiyā gahitapiḷandhanaṃ upāyeneva pātessāmī''ti geṇḍumayāni bahūni piḷandhanāni  kāretvā uyyāne makkaṭiyo gāhāpetvā hatthapādagīvāsu geṇḍupiḷandhanāni piḷandhāpetvā vissajjesi.  itarā makkaṭī piḷandhanaṃ rakkhamānā uyyāne eva nisīdi.<br/><br/>[03] bodhisatto manusse āṇāpesi ``gacchatha tumhe, uyyāne sabbā makkaṭiyo upadhāretha, yassā  taṃ piḷandhanaṃ passatha, taṃ uttāsetvā piḷandhanaṃ gaṇhathā''ti. tāpi kho makkaṭiyo ``piḷandhanaṃ  no laddha''nti tuṭṭhapahaṭṭhā ^a^M1.0410^ea^ uyyāne vicarantiyo tassā santikaṃ gantvā ``passa  amhākaṃ piḷandhana''nti āhaṃsu. sā makkaṭī asahamānā ``kiṃ iminā geṇḍupiḷandhanenā''ti  muttāhāraṃ piḷandhitvā nikkhami. atha naṃ te purisā disvā piḷandhanaṃ chaḍḍāpetvā āharitvā  bodhisattassa adaṃsu. so taṃ ādāya rañño dassetvā ``idaṃ te deva piḷandhanaṃ, te pañcapi  acorā, idaṃ pana uyyāne makkaṭiyā ābhata''nti āha. ``kathaṃ pana te, paṇḍita, makkaṭiyā hatthaṃ  āruḷhabhāvo ñāto, kathaṃ te gahita''nti? so sabbaṃ ācikkhi. rājā tuṭṭhamānaso  ``saṅgāmasīsādīsu ^a^P1.0387^ea^ nāma sūrādayo icchitabbā hontī''ti bodhisattassa thutiṃ  karonto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 92^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ukkaṭṭhe sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ. <br/><br/>[22] piyañca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ukkaṭṭhe^eb^ti upakaṭṭhe, ubhatobyūḷhe saṅgāme sampahāre vattamāneti attho.  ^b^sūramicchantī^eb^ti ^a^V1.0370^ea^ asaniyāpi matthake patamānāya apalāyinaṃ sūraṃ icchanti,  tasmiṃ khaṇe evarūpo saṅgāmayodho patthetabbo hoti. ^b^mantīsu akutūhala^eb^nti  kattabbākattabbakiccaṃ sammantanakāle uppanne mantīsu yo akutūhalo avikiṇṇavāco mantaṃ na  bhindati, taṃ icchanti, tādiso tesu ṭhānesu patthetabbo hoti. ^b^piyañca annapānamhī^eb^ti  madhure annapāne paccupaṭṭhite sahaparibhuñjanatthāya piyapuggalaṃ patthenti, tādiso tasmiṃ kāle  patthetabbo hoti. ^b^atthe jāte ca paṇḍita^eb^nti atthagambhīre dhammagambhīre kismiñcideva  kāraṇe vā pañhe vā uppanne paṇḍitaṃ vicakkhaṇaṃ icchanti. tathārūpo hi tasmiṃ samaye patthetabbo  hotīti.<br/><br/>[03] evaṃ rājā bodhisattaṃ vaṇṇetvā thometvā ghanavassaṃ vassento mahāmegho viya sattāhi ratanehi  pūjetvā tassovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato, bodhisattopi yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā therassa guṇaṃ kathetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  rājā ānando ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mahāsārajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 98
title: littavaggo^[] . littajātakavaṇṇanā^[] . mahāsārajātakavaṇṇanā^[] . vissāsabhojanajātakavaṇṇanā^
content:
  [01] ^b^na^eb^ ^a^M1.0411^ea^ ^b^vissase avissatthe^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto vissāsabhojanaṃ ārabbha kathesi. tasmiṃ kira samaye yebhuyyena bhikkhū ``mātarā no  dinnaṃ, pitarā no dinnaṃ, bhātarā, bhaginiyā, cūḷamātarā, cūḷapitarā, mātulena, mātulāniyā dinnaṃ.  amhākaṃ gihikālepi bhikkhukālepi ete dātuṃ yuttarūpāvā''ti ñātīhi dinne cattāro paccaye  vissatthā hutvā apaccavekkhitvā paribhuñjanti. satthā taṃ kāraṇaṃ ñatvā ``bhikkhūnaṃ mayā  dhammadesanaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti bhikkhū sannipātāpetvā ``bhikkhave, bhikkhunā nāma ñātīhipi  aññātīhipi ^a^P1.0388^ea^ dinnake cattāro paccaye paccavekkhitvāva paribhogo kātabbo.  apaccavekkhitvā paribhogaṃ katvā hi kālaṃ kurumāno bhikkhu yakkhapetāttabhāvato na muccati,  apaccavekkhitaparibhogo nāmesa visaparibhogasadiso. visañhi vissāsikena dinnakampi  avissāsikena dinnakampi māretiyeva. pubbepi vissāsena dinnaṃ visaṃ paribhuñjitvā  jīvitakkhayaṃ pattā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0371^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mahāvibhavo seṭṭhi  ahosi. tasseko gopālako kiṭṭhasambādhasamaye gāvo gahetvā araññaṃ pavisitvā tattha gosālaṃ  katvā rakkhanto vasati. seṭṭhino ca kālena kālaṃ gorasaṃ āharati. athassa gosālāya  avidūre sīho nivāsaṃ gaṇhi. gāvīnaṃ sīhasantāsena milātānaṃ khīraṃ mandaṃ ahosi. atha naṃ  ekadivasaṃ sappiṃ ādāya āgataṃ seṭṭhi pucchi ``kiṃ nu kho, samma gopālaka, mandaṃ sappī''ti?  so taṃ kāraṇaṃ ācikkhi. ``atthi pana, samma, tassa sīhassa katthaci paṭibandho''ti?  ``atthissa sāmi, ekāya migamātukāya saddhiṃ saṃsaggo''ti. ``sakkā pana taṃ gāhāpetu''nti?  ``sakkā, sāmī''ti. ``tena hi taṃ gahetvā tassā nalāṭato paṭṭhāya sarīre lomāni visena  punappunaṃ rajitvā sukkhāpetvā dve tayo divase atikkāmetvā taṃ migamātukaṃ vissajjehi, so tassā  sinehena sarīraṃ lehitvā jīvitakkhayaṃ pāpuṇissati. athassa cammanakhadāṭhā ceva vasañca  maṃsañca gahetvā āgaccheyyāsī''ti halāhalavisaṃ datvā uyyojesi.<br/><br/>[03] so ^a^M1.0412^ea^ gopālako jālaṃ khipitvā upāyena taṃ migamātukaṃ gaṇhitvā tathā  akāsi. sīho taṃ disvāva balavasinehena tassā sarīraṃ lehitvā jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.  gopālakopi cammādīni gahetvā bodhisattassa santikaṃ agamāsi. bodhisatto taṃ kāraṇaṃ ñatvā  ``paresu sineho nāma na kātabbo, evaṃ balasampannopi sīho migarājā kilesavasena saṃsaggaṃ  nissāya migamātukāya sarīraṃ lehanto visaparibhogaṃ katvā jīvitakkhayaṃ patto''ti vatvā  sampattaparisāya dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 93^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^P1.0389^ea^ vissase avissatthe, vissatthepi na vissase. <br/><br/>[22] vissāsā bhayamanveti, sīhaṃva migamātukā''ti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ saṅkhepattho -- yo pubbe sabhayo attani avissattho ahosi, tasmiṃ  ^b^avissatthe,^eb^ yo pubbepi nibbhayo attani vissāsikoyeva, tasmiṃ ^b^vissatthepi na  vissase,^eb^ neva vissāsaṃ kareyya. kiṃkāraṇā? ^b^vissāsā bhayamanveti,^eb^ yo hi mittepi  amittepi vissāso, tato bhayameva āgacchati. kathaṃ? ^b^sīhaṃva migamātukā,^eb^ yathā  mittasanthavavasena katavissāsāya migamātukāya santikā sīhassa bhayaṃ anveti, upagataṃ sampattanti  attho. yathā vā vissāsavasena sīhaṃ migamātukā anvetā upagatātipi attho.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V1.0372^ea^ bodhisatto sampattaparisāya dhammaṃ desetvā dānādīni puññāni katvā  yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā mahāseṭṭhi ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] vissāsabhojanajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 99
title:
  [] . littajātakavaṇṇanā^[] . mahāsārajātakavaṇṇanā^[] . vissāsabhojanajātakavaṇṇanā^[] . lomahaṃsajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sotatto^eb^ ^a^M1.0413^ea^ ^b^sosinno cevā^eb^ti idaṃ satthā vesāliṃ upanissāya  pāṭikārāme viharanto sunakkhattaṃ ārabbha kathesi. ekasmiñhi samaye sunakkhatto satthu  upaṭṭhāko hutvā pattacīvaramādāya vicaramāno korakkhattiyassa dhammaṃ rocento dasabalassa pattacīvaraṃ  niyyādetvā korakkhattiyaṃ nissāya vasati. tassa kālakañjikāsurayoniyaṃ nibbattakāle gihi  hutvā ``natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso,  takkapariyāhataṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ. yassa ca khvāssa  atthāya dhammo desito, na so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā''ti (ma0 ni0  1.146) vesāliyaṃ tiṇṇaṃ pākārānaṃ antare vicaranto satthu avaṇṇaṃ bhāsati.<br/><br/>[03] athāyasmā sāriputto piṇḍāya caranto tassevaṃ avaṇṇaṃ bhāsantassa sutvā piṇḍapātapaṭikkanto  tamatthaṃ bhagavato ārocesi. bhagavā ``kodhano, sāriputta, sunakkhatto moghapuriso,  kodhavasenevamāha, kodhavasenāpi pana `na so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā'ti  vadanto ajānitvāpi mayhaṃ guṇameva bhāsati. na kho pana so moghapuriso mayhaṃ guṇaṃ ^a^P1.0390^ea^  jānāti. mayhañhi, sāriputta, cha abhiññā nāma atthi, ayampi me  uttarimanussadhammova. dasabalañāṇāni atthi, catuvesārajjañāṇaṃ atthi, catuyoniparicchedakañāṇaṃ  atthi, pañcagatiparicchedakañāṇaṃ atthi, ayampi me uttarimanussadhammova. evaṃ  uttarimanussadhammasamannāgataṃ pana maṃ yo evaṃ vadeyya `natthi samaṇassa gotamassa  uttarimanussadhammo'ti, so taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā  yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye''ti evaṃ attano vijjamānaṃ uttarimanussadhammassa guṇaṃ kathetvā  ``sunakkhatto kira, sāriputta, korakkhattiyassa dukkarakārikāya ^a^V1.0373^ea^ micchātape pasanno,  micchātape pasīdantena pana mayi eva pasīdituṃ vaṭṭati. ahañhi ito ekanavutikappamatthake  `atthi nu kho ettha sāro'ti bāhirakaṃ micchātapaṃ vīmaṃsanto caturaṅgasamannāgataṃ brahmacariyavāsaṃ  vasiṃ, tapassī sudaṃ homi paramatapassī, lūkho ^a^M1.0414^ea^ sudaṃ homi paramalūkho,  jegucchī sudaṃ homi paramajegucchī, pavivitto sudaṃ homi paramapavivitto''ti vatvā therena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ekanavutikappamatthake bodhisatto ``bāhirakatapaṃ vīmaṃsissāmī''ti ājīvakapabbajjaṃ  pabbajitvā acelako ahosi rajojalliko, pavivitto ahosi ekavihārī. manusse disvā  migo viya palāyi, mahāvikatibhojano ahosi, vacchakagomayādīni paribhuñji,  appamādavihāratthāya araññe ekasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍe vihāsi. tasmimpi viharanto  himapātasamaye antaraṭṭhake rattiṃ vanasaṇḍā nikkhamitvā abbhokāse viharitvā sūriye uggate  vanasaṇḍaṃ pavisati. so yathā rattiṃ abbhokāse himodakena tinto, tatheva divā vanasaṇḍato  paggharantehi udakabindūhi temayi. evaṃ ahorattaṃ sītadukkhaṃ anubhoti. gimhānaṃ pana pacchime  māse divā abbhokāse viharitvā rattiṃ vanasaṇḍaṃ pavisati. so yathā divā abbhokāse ātapena  pariḷāhappatto, tatheva rattiṃ nivāte vanasaṇḍe pariḷāhaṃ pāpuṇāti, sarīrā sedadhārā muccanti.  athassa pubbe assutapubbā ayaṃ gāthā paṭibhāsi -- <br/><br/>[40] 94^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sotatto sosinno ceva, eko bhiṃsanake vane. <br/><br/>[22] naggo na caggimāsīno, esanāpasuto munī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P1.0391^ea^ ^b^sotatto^eb^ti sūriyasantāpena suṭṭhu tatto. ^b^sosinno^eb^ti  himodakena susinno suṭṭhu tinto. ^b^eko bhiṃsanake vane^eb^ti yattha paviṭṭhānaṃ yebhuyyena lomāni  haṃsanti, tathārūpe bhiṃsanakevanasaṇḍe eko adutiyova ahosinti dīpeti. ^b^naggo na  caggimāsīno^eb^ti naggo ca na ca aggimāsīno. tathā sītena pīḷiyamānopi neva  nivāsanapārupanaṃ vā ādiyiṃ, na ca aggiṃ āgamma nisīdinti dīpeti. ^b^esanāpasuto^eb^ti  abrahmacariyepi tasmiṃ brahmacariyasaññī hutvā ``brahmacariyamevetaṃ esanā gavesanā upāyo  brahmalokassā''ti evaṃ tāya brahmacariyesanāya pasuto anuyutto ussukkaṃ āpanno ahosinti dasseti.  ^b^munī^eb^ti ^a^M1.0415^ea^ ``muni kho esa monatthāya paṭipanno''ti evaṃ lokena  sambhāvito ahosinti dīpeti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^V1.0374^ea^ caturaṅgasamannāgataṃ brahmacariyaṃ caritvā bodhisatto maraṇakāle upaṭṭhitaṃ  nirayanimittaṃ disvā ``idaṃ vatasamādānaṃ niratthaka''nti ñatvā taṅkhaṇaññeva taṃ laddhiṃ bhinditvā  sammādiṭṭhiṃ gahetvā devaloke nibbatti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``ahaṃ tena samayena so  ājīvako ahosi''nti. <br/><br/>[06] lomahaṃsajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 100
title:
  [] . mahāsārajātakavaṇṇanā^[] . vissāsabhojanajātakavaṇṇanā^[] . lomahaṃsajātakavaṇṇanā^[] . mahāsudassanajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^aniccā vata saṅkhārā^eb^ti idaṃ satthā parinibbānamañce nipanno ānandattherassa  ``mā, bhante, bhagavā imasmiṃ khuddakanagarake''tyādivacanaṃ (dī0 ni0 2.210) ārabbha kathesi.  tathāgate hi jetavane viharante sāriputtatthero kattikapuṇṇamāyaṃ nāḷakagāmake jātovarake  parinibbāyi, mahāmoggallāno kattikamāsasseva kāḷapakkhāmāvasiyaṃ. evaṃ parinibbute  aggasāvakayuge ``ahampi kusinārāyaṃ parinibbāyissāmī''ti anupubbena cārikaṃ caramāno tattha  gantvā yamakasālānamantare uttarasīsake mañcake anuṭṭhānaseyyāya nipajji. atha naṃ āyasmā  ānandatthero ``mā, bhante, bhagavā imasmiṃ khuddakanagarake visame ujjaṅgalanagarake, sākhānagarake  parinibbāyi, aññesaṃ campārājagahādīnaṃ mahānagarānaṃ aññatarasmiṃ bhagavā parinibbāyatū''ti yāci.  satthā ``mā, ānanda, imaṃ `khuddakanagarakaṃ, ujjaṅgalanagarakaṃ sākhānagaraka'nti vadehi, ahañhi  pubbe sudassanacakkavattirājakāle imasmiṃ nagare vasiṃ, tadā idaṃ dvādasayojanikena ratanapākārena  parikkhittaṃ ^a^P1.0392^ea^ mahānagaraṃ ahosī''ti vatvā therena yācito atītaṃ āharanto  ^b^mahāsudassanasuttaṃ^eb^ (dī0 ni0 2.241 ādayo) kathesi.<br/><br/>[03] tadā pana mahāsudassanaṃ sudhammapāsādā otaritvā avidūre sattaratanamaye tālavane  paññattasmiṃ kappiyamañcake dakkhiṇena passena ^a^M1.0416^ea^ anuṭṭhānaseyyāya nipannaṃ disvā  ``imāni te, deva, caturāsīti nagarasahassāni kusāvatirājadhānippamukhāni, ettha chandaṃ  karohī''ti subhaddāya deviyā vutte mahāsudassano ``mā devi evaṃ avaca, atha kho `ettha chandaṃ  vinehi, mā apekkhaṃ akāsī'ti evaṃ maṃ ovadā''ti vatvā ``kiṃkāraṇā, devā''ti pucchito  ``ajjāhaṃ kālakiriyaṃ karissāmī''ti. atha naṃ devī rodamānā akkhīni puñchitvā kicchena  ^a^V1.0375^ea^ kasirena tathā vatvā rodi paridevi. sesāpi caturāsītisahassaitthiyo rodiṃsu  parideviṃsu. amaccādīsupi ekopi adhivāsetuṃ nāsakkhi, sabbepi rodiṃsu. bodhisatto  ``alaṃ, bhaṇe, mā saddamakatthā''ti sabbe nivāretvā deviṃ āmantetvā ``mā tvaṃ devi rodi, mā  paridevi. tilaphalamattopi hi saṅkhāro nicco nāma natthi, sabbepi aniccā bhedanadhammā  evā''ti vatvā deviṃ ovadanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 95^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino. <br/><br/>[22] uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aniccā vata saṅkhārā^eb^ti bhadde subhaddādevi, yattakā kehici paccayehi  samāgantvā katā khandhāyatanādayo saṅkhārā, sabbe te aniccāyeva nāma. etesu hi rūpaṃ  aniccaṃ...pe0... viññāṇaṃ aniccaṃ. cakkhu aniccaṃ...pe0... dhammā aniccā. yaṃkiñci  saviññāṇakaṃ aviññāṇakaṃ ratanaṃ, sabbaṃ taṃ aniccameva. iti ``aniccā vata saṅkhārā''ti  gaṇha. kasmā? ^b^uppādavayadhammino^eb^ti, sabbe hete uppādadhammino ceva vayadhammino ca  uppajjanabhijjanasabhāvāyeva, tasmā ``aniccā''ti veditabbā. yasmā ca aniccā, tasmā  ^b^uppajjitvā nirujjhanti,^eb^ uppajjitvā ṭhitiṃ patvāpi nirujjhantiyeva. sabbeva hete  nibbattamānā uppajjanti nāma, bhijjamānā nirujjhanti nāma. tesaṃ uppāde satiyeva ca ṭhiti  nāma hoti, ṭhitiyā satiyeva bhaṅgo nāma hoti, na hi anuppannassa ṭhiti nāma ^a^P1.0393^ea^,  nāpi ṭhitaṃ abhijjanakaṃ nāma atthi. iti sabbepi saṅkhārā tīṇi lakkhaṇāni  patvā tattha tattheva nirujjhanti, tasmā sabbepime aniccā khaṇikā ittarā adhuvā pabhaṅguno  calitā samīritā anaddhaniyā payātā tāvakālikā nissārā, tāvakālikaṭṭhena  māyāmarīcipheṇasadisā. tesu bhadde subhaddādevi, kasmā sukhasaññaṃ uppādesi, evaṃ pana gaṇha  ^b^tesaṃ vūpasamo sukho^eb^ti, sabbavaṭṭavūpasamanato tesaṃ vūpasamo nāma nibbānaṃ, tadevekaṃ ekantato  sukhaṃ, tato aññaṃ sukhaṃ nāma natthīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M1.0417^ea^ mahāsudassano amatamahānibbānena desanāya kūṭaṃ gahetvā  avasesassapi mahājanassa ``dānaṃ detha, sīlaṃ rakkhatha, uposathakammaṃ karothā''ti ovādaṃ datvā  devalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0376^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā subhaddā  devī rāhulamātā ahosi, pariṇāyakaratanaṃ rāhulo, sesaparisā buddhaparisā, mahāsudassano pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mahāsudassanajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 101
title:
  [] . vissāsabhojanajātakavaṇṇanā^[] . lomahaṃsajātakavaṇṇanā^[] . mahāsudassanajātakavaṇṇanā^[] . telapattajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^samatittikaṃ anavasesaka^eb^nti idaṃ satthā sumbharaṭṭhe sedakaṃ nāma nigamaṃ upanissāya  aññatarasmiṃ vanasaṇḍe viharanto janapadakalyāṇisuttaṃ ārabbha kathesi. tatra hi bhagavā -- <br/><br/>[02] ``seyyathāpi, bhikkhave, `janapadakalyāṇī janapadakalyāṇī'ti kho, bhikkhave,  mahājanakāyo sannipateyya, sā kho panassa janapadakalyāṇī paramapāsāvinī nacce, paramapāsāvinī  gīte. `janapadakalyāṇī naccati gāyatī'ti kho, bhikkhave, bhiyyosomattāya mahājanakāyo  sannipateyya. atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikūlo.  tamenaṃ evaṃ vadeyya ``ayaṃ te, ambho purisa, samatittiko telapatto antarena ca mahājanakāyassa  antarena ca janapadakalyāṇiyā pariharitabbo, puriso ca taṃ ukkhittāsiko piṭṭhito piṭṭhito  anubandhissati `yattheva naṃ thokampi chaḍḍessasi, tattheva te sīsaṃ pātessāmī'''ti. ``taṃ kiṃ  maññatha, bhikkhave, api nu so puriso amuṃ telapattaṃ amanasikaritvā bahiddhā pamādaṃ  āhareyyā''ti? ``no hetaṃ, bhante''. upamā kho myāyaṃ, bhikkhave, ^a^P1.0394^ea^ katā  atthassa viññāpanāya. ayamevettha attho -- `samatittiko telapatto'ti kho, bhikkhave,  kāyagatāyetaṃ satiyā adhivacanaṃ. tasmātiha ^a^M1.0418^ea^, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ  `kāyagatā no sati bhāvitā bhavissati susamāraddhā'ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabba''nti  (saṃ0 ni0  5.386) -- <br/><br/>[25] idaṃ janapadakalyāṇisuttaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kathesi.<br/><br/>[03] tatrāyaṃ ^a^V1.0377^ea^ saṅkhepattho -- ^b^janapadakalyāṇī^eb^ti janapadamhi kalyāṇī uttamā  chasarīradosarahitā pañcakalyāṇasamannāgatā. sā hi yasmā nātidīghā, nātirassā, nātikisā,  nātithūlā, nātikāḷā, nāccodātā, atikkantā mānusakavaṇṇaṃ, apattā dibbavaṇṇaṃ, tasmā  chasarīradosarahitā. chavikalyāṇaṃ, maṃsakalyāṇaṃ, nhārukalyāṇaṃ, aṭṭhikalyāṇaṃ, vayokalyāṇanti  imehi pana pañcahi kalyāṇehi samannāgatattā pañcakalyāṇasamannāgatā nāma. tassā hi  āgantukobhāsakiccaṃ nāma natthi, attano sarīrobhāseneva dvādasahatthe ṭhāne ālokaṃ karoti,  piyaṅgusāmā vā hoti suvaṇṇasāmā vā. ayamassā ^b^chavikalyāṇatā^eb^. cattāro panassā  hatthapādā mukhapariyosānañca lākhārasaparikammakataṃ viya rattapavāḷarattakambalasadisaṃ hoti.  ayamassā ^b^maṃsakalyāṇatā^eb^. vīsati nakhapattāni maṃsato amuttaṭṭhāne lākhārasapūritāni  viya, muttaṭṭhāne khīradhārāsadisāni. ayamassā ^b^nhārukalyāṇatā^eb^. dvattiṃsa dantā  suphusitā sudhotavajirapanti viya khāyanti. ayamassā ^b^aṭṭhikalyāṇatā^eb^.  vīsativassasatikāpi pana samānā soḷasavassuddesikā viya hoti nibbalipalitā. ayamassā  ^b^vayokalyāṇatā^eb^.<br/><br/>[03] ^b^paramapāsāvinī^eb^ti ettha pana pasavanaṃ pasavo, pavattīti attho. pasavo eva pāsāvo,  paramo pāsāvo paramapāsāvo, so assā atthīti paramapāsāvinī. nacce ca gīte ca  uttamappavatti seṭṭhakiriyā. uttamameva naccaṃ naccati, gītañca gāyatīti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03] ^b^atha puriso āgaccheyyā^eb^ti na attano ruciyā āgaccheyya, ayaṃ panettha adhippāyo  -- athevaṃ mahājanamajjhe janapadakalyāṇiyā naccamānāya ``sādhu sādhū''ti sādhukāresu  aṅguliphoṭanesu celukkhepesu ca pavattamānesu taṃ pavattiṃ sutvā rājā bandhanāgārato ekaṃ corapurisaṃ  pakkosāpetvā ^a^M1.0419^ea^ nigaḷāni chinditvā samatittikaṃ suparipuṇṇaṃ telapattaṃ tassa hatthe  datvā ubhohi hatthehi daḷhaṃ gāhāpetvā ekaṃ asihatthaṃ purisaṃ āṇāpesi ``etaṃ gahetvā  janapadakalyāṇiyā samajjaṭṭhānaṃ gaccha. yattheva cesa pamādaṃ āgamma ekampi telabinduṃ chaḍḍeti,  tatthevassa sīsaṃ chindā''ti. so puriso asiṃ ukkhipitvā taṃ tajjento tattha nesi. so  maraṇabhayatajjito jīvitukāmatāya pamādavasena taṃ amanasikaritvā sakimpi akkhīni ummīletvā  taṃ janapadakalyāṇiṃ na olokesi. evaṃ bhūtapubbamevetaṃ vatthu, sutte pana parikappavasenetaṃ vuttanti  veditabbaṃ.<br/><br/>[03] ^b^upamā^eb^ ^a^V1.0378^ea^ ^b^kho myāya^eb^nti ettha pana telapattassa tāva kāyagatāsatiyā  opammasaṃsandanaṃ katameva. ettha pana rājā viya kammaṃ daṭṭhabbaṃ, asi viya kilesā,  ukkhittāsikapuriso viya māro, telapattahattho puriso viya kāyagatāsatibhāvako  vipassakayogāvacaro. iti ^a^P1.0395^ea^ bhagavā ``kāyagatāsatiṃ bhāvetukāmena bhikkhunā  telapattahatthena tena purisena viya satiṃ avissajjetvā appamattena kāyagatāsati bhāvetabbā''ti imaṃ  suttaṃ āharitvā dassesi.<br/><br/>[03] bhikkhū imaṃ suttañca atthañca sutvā evamāhaṃsu -- ``dukkaraṃ, bhante, tena purisena kataṃ  tathārūpiṃ janapadakalyāṇiṃ anoloketvā telapattaṃ ādāya gacchantenā''ti. satthā ``na,  bhikkhave, tena dukkaraṃ kataṃ, sukaramevetaṃ. kasmā? ukkhittāsikena purisena santajjetvā  nīyamānatāya. yaṃ pana pubbe paṇḍitā appamādena satiṃ avissajjetvā abhisaṅkhataṃ dibbarūpampi  indriyāni bhinditvā anoloketvāva gantvā rajjaṃ pāpuṇiṃsu, etaṃ dukkara''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa rañño puttasatassa sabbakaniṭṭho  hutvā nibbatti, so anupubbena viññutaṃ pāpuṇi. tadā ca rañño gehe paccekabuddhā bhuñjanti,  bodhisatto tesaṃ veyyāvaccaṃ karoti. so ekadivasaṃ cintesi ``mama bahū bhātaro, lacchāmi nu  kho ahaṃ imasmiṃ nagare kulasantakaṃ rajjaṃ, udāhu no''ti? athassa etadahosi ``paccekabuddhe  pucchitvā jānissāmī''ti. so dutiyadivase paccekabuddhesu āgatesu dhamakaraṇaṃ ādāya pānīyaṃ  parissāvetvā pāde dhovitvā telena makkhetvā tesaṃ antarakhajjakaṃ khāditvā ^a^M1.0420^ea^  nisinnakāle vanditvā ekamantaṃ nisinno tamatthaṃ pucchi. atha naṃ te avocuṃ -- kumāra, na tvaṃ  imasmiṃ nagare rajjaṃ labhissasi, ito pana vīsayojanasatamatthake gandhāraraṭṭhe takkasilānagaraṃ nāma  atthi, tattha gantuṃ sakkonto ito sattame divase rajjaṃ lacchasi. antarāmagge pana  mahāvattaniaṭaviyaṃ paripantho atthi, taṃ aṭaviṃ pariharitvā gacchantassa yojanasatiko maggo  hoti, ujukaṃ gacchantassa paññāsa yojanāni honti. so hi amanussakantāro nāma. tattha  yakkhiniyo antarāmagge gāme ca sālāyo ca māpetvā upari suvaṇṇatārakavicittavitānaṃ  mahārahaseyyaṃ paññāpetvā nānāvirāgapaṭasāṇiyo parikkhipitvā dibbālaṅkārehi attabhāvaṃ maṇḍetvā  sālāsu nisīditvā āgacchante purise madhurāhi vācāhi ^a^P1.0396^ea^ saṅgaṇhitvā  ``kilantarūpā viya paññāyatha, idhāgantvā nisīditvā pānīyaṃ pivitvā gacchathā''ti pakkositvā  āgatāgatānaṃ āsanāni datvā attano rūpalīlāvilāsehi palobhetvā kilesavasike katvā attanā  saddhiṃ ajjhācāre kate tattheva ^a^V1.0379^ea^ ne lohitena paggharantena khāditvā jīvitakkhayaṃ  pāpenti. rūpagocaraṃ sattaṃ rūpeneva gaṇhanti, saddagocaraṃ madhurena gītavāditasaddena, gandhagocaraṃ  dibbagandhehi, rasagocaraṃ dibbena nānaggarasabhojanena, phoṭṭhabbagocaraṃ ubhatolohitakūpadhānehi  dibbasayanehi gaṇhanti. sace indriyāni bhinditvā tā anoloketvā satiṃ paccupaṭṭhāpetvā  gamissasi, sattame divase tattha rajjaṃ lacchasīti.<br/><br/>[03] bodhisatto ``hotu, bhante, tumhākaṃ ovādaṃ gahetvā kiṃ tā olokessāmī''ti paccekabuddhehi  parittaṃ kārāpetvā parittavālukañceva parittasuttañca ādāya paccekabuddhe ca mātāpitaro ca vanditvā  nivesanaṃ gantvā attano purise āha -- ``ahaṃ takkasilāyaṃ rajjaṃ gahetuṃ gacchāmi, tumhe idheva  tiṭṭhathā''ti. atha naṃ pañca janā āhaṃsu ``mayampi anugacchāmā''ti. ``na sakkā tumhehi  anugantuṃ, antarāmagge kira yakkhiniyo rūpādigocare manusse evañcevañca rūpādīhi palobhetvā  gaṇhanti, mahā paripantho, ahaṃ pana attānaṃ takketvā gacchāmī''ti. ``kiṃ pana, deva, mayaṃ  tumhehi saddhiṃ gacchantā attano piyāni rūpādīni olokessāma, mayampi ^a^M1.0421^ea^  tatheva gamissāmā''ti. bodhisatto ``tena hi appamattā hothā''ti te pañca jane ādāya maggaṃ  paṭipajji.<br/><br/>[03] yakkhiniyo gāmādīni māpetvā nisīdiṃsu. tesu rūpagocaro puriso tā yakkhiniyo  oloketvā rūpārammaṇe paṭibaddhacitto thokaṃ ohīyi. bodhisatto ``kiṃ bho, thokaṃ  ohīyasī''ti āha. ``deva, pādā me rujjanti, thokaṃ sālāyaṃ nisīditvā āgacchāmī''ti.  ``ambho, etā yakkhiniyo, mā kho patthesī''ti. ``yaṃ hoti, taṃ hotu, na sakkomi,  devā''ti. ``tena hi paññāyissasī''ti itare cattāro ādāya agamāsi. sopi rūpagocarako  tāsaṃ santikaṃ agamāsi. tā attanā saddhiṃ ^a^P1.0397^ea^ ajjhācāre kate taṃ tattheva  jīvitakkhayaṃ pāpetvā purato gantvā aññaṃ sālaṃ māpetvā nānātūriyāni gahetvā gāyamānā  nisīdiṃsu, tattha saddagocarako ohīyi. purimanayeneva tampi khāditvā purato gantvā  nānappakāre gandhakaraṇḍake pūretvā āpaṇaṃ pasāretvā nisīdiṃsu, tattha gandhagocarako ohīyi.  tampi khāditvā purato gantvā nānaggarasānaṃ dibbabhojanānaṃ bhājanāni pūretvā odanikāpaṇaṃ  pasāretvā nisīdiṃsu, tattha rasagocarako ohīyi. tampi khāditvā purato gantvā  dibbasayanāni paññāpetvā nisīdiṃsu, tattha phoṭṭhabbagocarako ohīyi. tampi khādiṃsu,  bodhisatto ekakova ahosi.<br/><br/>[03] athekā ^a^V1.0380^ea^ yakkhinī ``atikharamanto vatāyaṃ, ahaṃ taṃ khāditvāva  nivattissāmī''ti bodhisattassa pacchato pacchato agamāsi. aṭaviyā parabhāge vanakammikādayo  yakkhiniṃ disvā ``ayaṃ te purato gacchanto puriso kiṃ hotī''ti pucchiṃsu.  ``komārasāmiko me, ayyā''ti. ``ambho, ayaṃ evaṃ sukumālā pupphadāmasadisā suvaṇṇavaṇṇā  kumārikā attano kulaṃ chaḍḍetvā bhavantaṃ takketvā nikkhantā, kasmā etaṃ akilametvā ādāya na  gacchasī''ti? ``nesā, ayyā, mayhaṃ pajāpati, yakkhinī esā, etāya me pañca manussā  khāditā''ti. ``ayyā, purisā nāma kuddhakāle attano pajāpatiyo yakkhiniyopi karonti  petiniyopī''ti. sā gacchamānā gabbhinivaṇṇaṃ dassetvā puna sakiṃ vijātavaṇṇaṃ katvā puttaṃ  aṅkena ādāya bodhisattaṃ anubandhi, diṭṭhadiṭṭhā ^a^M1.0422^ea^ purimanayeneva pucchanti.  bodhisattopi tatheva vatvā gacchanto takkasilaṃ pāpuṇi. sā puttaṃ antaradhāpetvā ekikāva  anubandhi. bodhisatto nagaradvāraṃ gantvā ekissā sālāya nisīdi. sā bodhisattassa tejena  pavisituṃ asakkontī dibbarūpaṃ māpetvā sālādvāre aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye takkasilarājā uyyānaṃ gacchanto taṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā ``gaccha,  imissā sassāmikāssāmikabhāvaṃ jānāhī''ti ^a^P1.0398^ea^ manussaṃ pesesi. so taṃ  upasaṅkamitvā ``sassāmikāsī''ti pucchi. ``āma, ayya, ayaṃ me sālāya nisinno  sāmiko''ti. bodhisatto ``nesā mayhaṃ pajāpati, yakkhinī esā, etāya me pañca manussā  khāditā''ti āha. sāpi ``purisā nāma ayyā kuddhakāle yaṃ icchanti, taṃ vadantī''ti āha.  so ubhinnampi vacanaṃ rañño ārocesi. rājā ``assāmikabhaṇḍaṃ nāma rājasantakaṃ hotī''ti  yakkhiniṃ pakkosāpetvā ekahatthipiṭṭhe nisīdāpetvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā pāsādaṃ abhiruyha taṃ  aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi.<br/><br/>[03] so nhātavilitto sāyamāsaṃ bhuñjitvā sirīsayanaṃ abhiruhi. sāpi yakkhinī attano  upakappanakaṃ āhāraṃ āharitvā alaṅkatapaṭiyattā sirisayane raññā saddhiṃ nipajjitvā rañño  rativasena sukhaṃ samappitassa nipannakāle ekena passena parivattitvā parodi. atha naṃ rājā  ``kiṃ, bhadde, rodasī''ti pucchi. ``deva, ahaṃ tumhehi magge disvā ānītā, tumhākañca gehe  bahū itthiyo, ahaṃ sapattīnaṃ antare vasamānā kathāya uppannāya `ko tuyhaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā  gottaṃ vā jātiṃ vā jānāti, tvaṃ antarāmagge disvā ānītā nāmā'ti sīse gahetvā  nippīḷiyamānā viya maṅku bhavissāmi. sace tumhe sakalarajje issariyañca āṇañca mayhaṃ  dadeyyātha, koci mayhaṃ cittaṃ kopetvā kathetuṃ na sakkhissatī''ti ^a^V1.0381^ea^. ``bhadde, mayhaṃ  sakalaraṭṭhavāsino na kiñci honti, nāhaṃ etesaṃ sāmiko. ye pana rājāṇaṃ kopetvā akattabbaṃ  karonti, tesaññevāhaṃ sāmiko. iminā kāraṇena na sakkā tuyhaṃ sakalaraṭṭhe vā nagare vā  issariyañca āṇañca dātu''nti. ``tena hi, deva, sace raṭṭhe vā nagare vā āṇaṃ dātuṃ na  sakkotha, antonivesane ^a^M1.0423^ea^ antovaḷañjanakānaṃ upari mama vasaṃ vattanatthāya āṇaṃ  dethā''ti. rājā dibbaphoṭṭhabbena baddho tassā vacanaṃ atikkamituṃ asakkonto ``sādhu, bhadde,  antovaḷañjanakesu tuyhaṃ āṇaṃ dammi, tvaṃ ete attano vase vattāpehī''ti ^a^P1.0399^ea^ āha.  sā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā rañño niddaṃ okkantakāle yakkhanagaraṃ gantvā yakkhe  pakkositvā attanā rājānaṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā aṭṭhimattaṃ sesetvā sabbaṃ nhārucammamaṃsalohitaṃ  khādi, avasesā yakkhā mahādvārato paṭṭhāya antonivesane kukkuṭakukkure ādiṃ katvā sabbe  khāditvā aṭṭhimattasese akaṃsu.<br/><br/>[03] punadivase dvāraṃ yathāpihitameva disvā manussā pharasūhi kavāṭāni koṭṭetvā anto  pavisitvā sabbaṃ nivesanaṃ aṭṭhikaparikiṇṇaṃ disvā ``saccaṃ vata so puriso āha `nāyaṃ mayhaṃ  pajāpati, yakkhinī esā'ti. rājā pana kiñci ajānitvā taṃ gahetvā attano bhariyaṃ  akāsi, sā yakkhe pakkositvā sabbaṃ janaṃ khāditvā gatā bhavissatī''ti āhaṃsu. bodhisattopi  taṃ divasaṃ tassāyeva sālāyaṃ parittavālukaṃ sīse katvā parittasuttañca parikkhipitvā khaggaṃ gahetvā  ṭhitakova aruṇaṃ uṭṭhāpesi. manussā sakalarājanivesanaṃ sodhetvā haritūpalittaṃ katvā upari  gandhehi vilimpitvā pupphāni vikiritvā pupphadāmāni osāretvā dhūmaṃ datvā navamālā bandhitvā  sammantayiṃsu ``ambho, yo puriso dibbarūpaṃ māpetvā pacchato āgacchantiṃ yakkhiniṃ indriyāni  bhinditvā olokanamattampi na akāsi, so ativiya uḷārasatto dhitimā ñāṇasampanno, tādise  purise rajjaṃ anusāsante sabbaraṭṭhaṃ sukhitaṃ bhavissati, taṃ rājānaṃ karomā''ti. atha sabbe  amaccā ca nāgarā ca ekacchandā hutvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā ``deva, tumhe imaṃ rajjaṃ  kārethā''ti nagaraṃ pavesetvā ratanarāsimhi ṭhapetvā abhisiñcitvā takkasilarājānaṃ akaṃsu. so  cattāri agatigamanāni vajjetvā dasa rājadhamme akopetvā dhammena rajjaṃ kārento dānādīni  puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 96^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``samatittikaṃ ^a^V1.0382^ea^ ^a^P1.0400^ea^ ^a^M1.0424^ea^ anavasesakaṃ, telapattaṃ  yathā parihareyya. <br/><br/>[22] evaṃ sacittamanurakkhe, patthayāno disaṃ agatapubba''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^samatittika^eb^nti antomukhavaṭṭilekhaṃ pāpetvā samabharitaṃ. ^b^anavasesaka^eb^nti  anavasiñcanakaṃ aparissāvanakaṃ katvā. ^b^telapatta^eb^nti pakkhittatilatelapattaṃ.  ^b^parihareyyā^eb^ti hareyya, ādāya gaccheyya. ^b^evaṃ sacittamanurakkhe^eb^ti taṃ telabharitaṃ pattaṃ  viya attano cittaṃ kāyagatāsatiyā gocare ceva sampayuttasatiyā cāti ubhinnaṃ antare pakkhipitvā  yathā muhuttampi bahiddhā gocare na vikkhipati, tathā paṇḍito yogāvacaro rakkheyya gopeyya.  kiṃkāraṇā? etassa hi -- <br/><br/>[21] ``dunniggahassa lahuno, yatthakāmanipātino. <br/><br/>[22] cittassa damatho sādhu, cittaṃ dantaṃ sukhāvaha''nti.. (dha0 pa0 35). <br/><br/>[25] tasmā -- <br/><br/>[21] ``sududdasaṃ sunipuṇaṃ, yatthakāmanipātinaṃ. <br/><br/>[22] cittaṃ rakkhetha medhāvī, cittaṃ guttaṃ sukhāvahaṃ''.. (dha0 pa0 36). <br/><br/>[25] idañhi -- <br/><br/>[21] ``dūraṅgamaṃ ekacaraṃ, asarīraṃ guhāsayaṃ. <br/><br/>[22] ye cittaṃ saṃyamessanti, mokkhanti mārabandhanā''.. (dha0 pa0 37). <br/><br/>[25] itarassa pana -- <br/><br/>[21] ``anavaṭṭhitacittassa, saddhammaṃ avijānato. <br/><br/>[22] pariplavapasādassa, paññā na paripūrati''.. (dha0 pa0 38). <br/><br/>[25] thirakammaṭṭhānasahāyassa pana -- <br/><br/>[21] ``anavassutacittassa ^a^V1.0383^ea^, ananvāhatacetaso. <br/><br/>[22] puññapāpapahīnassa, natthi jāgarato bhayaṃ''.. (dha0 pa0 39). <br/><br/>[25] tasmā etaṃ -- <br/><br/>[21] ``phandanaṃ capalaṃ cittaṃ, dūrakkhaṃ dunnivārayaṃ. <br/><br/>[22] ujuṃ karoti medhāvī, usukārova tejanaṃ''.. (dha0 pa0 33). <br/><br/>[25] evaṃ ^a^P1.0401^ea^ ujuṃ karonto sacittamanurakkhe.<br/><br/>[03] ^b^patthayāno^eb^ ^a^M1.0425^ea^ ^b^disaṃ agatapubba^eb^nti imasmiṃ  kāyagatāsatikammaṭṭhāne kammaṃ ārabhitvā anamatagge saṃsāre agatapubbaṃ disaṃ patthento pihento  vuttanayena sakaṃ cittaṃ rakkheyyāti attho. kā panesā disā nāma? -- <br/><br/>[21] ``mātāpitā disā pubbā, ācariyā dakkhiṇā disā. <br/><br/>[22] puttadārā disā pacchā, mittāmaccā ca uttarā.. <br/><br/>[21] ``dāsakammakarā heṭṭhā, uddhaṃ samaṇabrāhmaṇā. <br/><br/>[22] etā disā namasseyya, alamatto kule gihī''ti.. (dī0 ni0 3.273) -- <br/><br/>[25] ettha tāva puttadārādayo ``disā''ti vuttā. <br/><br/>[21] ``disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disā imāyo. <br/><br/>[22] katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā, yamaddasā supine chabbisāṇa''nti.. (jā0  1.16.104) -- <br/><br/>[25] ettha puratthimādibhedā disāva ``disā''ti vuttā. <br/><br/>[21] ``agārino ^a^V1.0384^ea^ annadapānavatthadā, avhāyikā tampi disaṃ vadanti. <br/><br/>[22] esā disā paramā setaketu, yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavantī''ti.. (jā0  1.6.9) -- <br/><br/>[25] ettha pana nibbānaṃ ``disā''ti vuttaṃ. idhāpi tadeva adhippetaṃ. tañhi ``khayaṃ  virāga''ntiādīhi dissati apadissati, tasmā ``disā''ti vuccati. anamatagge pana saṃsāre  kenaci bālaputhujjanena supinenapi agatapubbatāya agatapubbā disā nāmāti vuttaṃ. taṃ patthayantena  kāyagatāsatiyā yogo karaṇīyoti.<br/><br/>[03] evaṃ satthā nibbānena desanāya kūṭaṃ gahetvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rājaparisā  buddhaparisā ahosi, rajjappattakumāro pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] telapattajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 102
title:
  [] . lomahaṃsajātakavaṇṇanā^[] . mahāsudassanajātakavaṇṇanā^[] . telapattajātakavaṇṇanā^[] . nāmasiddhijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^jīvakañca^eb^ ^a^M1.0426^ea^ ^b^mataṃ disvā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  nāmasiddhikaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. eko kira kulaputto nāmena pāpako nāma. so sāsane  uraṃ datvā pabbajito bhikkhūhi ^a^P1.0402^ea^ ``ehāvuso, pāpaka, tiṭṭhāvuso, pāpakā''ti  vuccamāno cintesi ``loke pāpakaṃ nāma lāmakaṃ kāḷakaṇṇibhūtaṃ vuccati, aññaṃ maṅgalapaṭisaṃyuttaṃ  nāmaṃ āharāpessāmī''ti. so ācariyupajjhāye upasaṅkamitvā ``bhante, mayhaṃ nāmaṃ avamaṅgalaṃ,  aññaṃ me nāmaṃ karothā''ti āha. atha naṃ te evamāhaṃsu -- ``āvuso, nāmaṃ nāma paṇṇattimattaṃ,  nāmena kāci atthasiddhi nāma natthi, attano nāmeneva santuṭṭho hohī''ti. so punappunaṃ  yāciyeva. tassāyaṃ nāmasiddhikabhāvo bhikkhusaṅghe pākaṭo jāto. athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ  sannisinnā bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, asuko kira bhikkhu nāmasiddhiko maṅgalaṃ nāmaṃ  āharāpetī''ti. atha satthā dhammasabhaṃ āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, so idāneva, pubbepi  nāmasiddhikoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0385^ea^ takkasilāyaṃ bodhisatto disāpāmokkho ācariyo hutvā pañca  māṇavakasatāni mante vācesi. tasseko māṇavo pāpako nāma nāmena. so ``ehi, pāpaka,  yāhi, pāpakā''ti vuccamāno cintesi ``mayhaṃ nāmaṃ avamaṅgalaṃ, aññaṃ nāmaṃ āharāpessāmī''ti.  so ācariyaṃ upasaṅkamitvā ``ācariya, mayhaṃ nāmaṃ avamaṅgalaṃ, aññaṃ me nāmaṃ karothā''ti  āha. atha naṃ ācariyo avoca ``gaccha, tāta, janapadacārikaṃ caritvā attano abhirucitaṃ  ekaṃ maṅgalanāmaṃ gahetvā ehi, āgatassa te nāmaṃ parivattetvā aññaṃ nāmaṃ karissāmī''ti. so  ``sādhū''ti pātheyyaṃ gahetvā nikkhanto gāmena gāmaṃ caranto ekaṃ nagaraṃ pāpuṇi. tattha ceko  puriso kālakato jīvako nāma nāmena. so taṃ ñātijanena āḷāhanaṃ nīyamānaṃ disvā ``kiṃ  nāmako esa puriso''ti pucchi. ``jīvako nāmeso''ti. ``jīvakopi maratī''ti?  ``jīvakopi marati, ajīvakopi marati, nāmaṃ nāma paṇṇattimattaṃ, tvaṃ bālo maññe''ti. so  taṃ kathaṃ sutvā nāme majjhatto hutvā antonagaraṃ pāvisi.<br/><br/>[03] athekaṃ ^a^M1.0427^ea^ dāsiṃ bhatiṃ adadamānaṃ sāmikā dvāre nisīdāpetvā rajjuyā  paharanti, tassā ca ``dhanapālī''ti nāmaṃ hoti. so antaravīthiyā ^a^P1.0403^ea^  gacchanto taṃ pothiyamānaṃ disvā ``kasmā imaṃ pothethā''ti pucchi. ``bhatiṃ dātuṃ na  sakkotī''ti. ``kiṃ panassā nāma''nti? ``dhanapālī nāmā''ti. nāmena dhanapālī  samānāpi bhatimattaṃ dātuṃ na sakkotīti dhanapāliyopi adhanapāliyopi duggatā honti, nāmaṃ nāma  paṇṇattimattaṃ, tvaṃ bālo maññeti. so nāme majjhattataro hutvā nagarā nikkhamma maggaṃ paṭipanno  antarāmagge maggamūḷhapurisaṃ disvā ``ambho kiṃ karonto vicarasī''ti pucchi.  ``maggamūḷhomhi, sāmī''ti. ``kiṃ pana te nāma''nti? ``panthako nāmā''ti.  ``panthakopi maggamūḷho hotī''ti? ``panthakopi apanthakopi maggamūḷho hoti, nāmaṃ nāma  paṇṇattimattaṃ tvaṃ pana bālo maññeti''. so nāme atimajjhatto hutvā bodhisattassa santikaṃ  gantvā ``kiṃ, tāta, nāmaṃ rocetvā āgatosī''ti vutte ``ācariya, jīvakāpi nāma maranti  ajīvakāpi, dhanapāliyopi duggatā honti adhanapāliyopi, panthakāpi maggamūḷhā honti  apanthakāpi, nāmaṃ nāma paṇṇattimattaṃ, nāmena siddhi natthi, kammeneva siddhi. alaṃ mayhaṃ  aññena nāmena, tadeva me nāmaṃ hotū''ti āha. bodhisatto tena diṭṭhañca katañca saṃsandetvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 97^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``jīvakañca ^a^V1.0386^ea^ mataṃ disvā, dhanapāliñca duggataṃ. <br/><br/>[22] panthakañca vane mūḷhaṃ, pāpako punarāgato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^punarāgato^eb^ti imāni tīṇi kāraṇāni disvā puna āgato, ra-kāro  sandhivasena vutto.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa nāmasiddhikoyevā''ti  vatvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā nāmasiddhiko idānipi nāmasiddhikoyeva, ācariyaparisā  buddhaparisā, ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] nāmasiddhijātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 103
title:
  [] . mahāsudassanajātakavaṇṇanā^[] . telapattajātakavaṇṇanā^[] . nāmasiddhijātakavaṇṇanā^[] . kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā^

content:
  [01] ^b^sādhu^eb^ ^a^P1.0404^ea^ ^a^M1.0428^ea^ ^b^kho paṇḍito nāmā^eb^ti idaṃ  satthā jetavane viharanto ekaṃ kūṭavāṇijaṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyañhi dve janā ekato  vaṇijjaṃ karontā bhaṇḍaṃ sakaṭenādāya janapadaṃ gantvā laddhalābhā paccāgamiṃsu. tesu kūṭavāṇijo  cintesi ``ayaṃ bahū divase dubbhojanena dukkhaseyyāya kilanto, idāni attano ghare  nānaggarasehi yāvadatthaṃ subhojanaṃ bhuñjitvā ajīrakena marissati. athāhaṃ imaṃ bhaṇḍaṃ tayo  koṭṭhāse katvā ekaṃ tassa dārakānaṃ dassāmi, dve koṭṭhāse attanā gahessāmī''ti. so ``ajja  bhājessāma, sve bhājessāmā''ti bhaṇḍaṃ bhājetuṃ na icchi. atha naṃ paṇḍitavāṇijo akāmakaṃ  nippīḷetvā bhājāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā katapaṭisanthāro ``atipapañco te kato,  idhāgantvāpi cirena buddhupaṭṭhānaṃ āgatosī''ti vutte taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. satthā ``na  kho so, upāsaka, idāneva kūṭavāṇijo, pubbepi kūṭavāṇijoyeva. idāni pana taṃ vañcetukāmo  jāto, pubbe paṇḍitepi vañcetuṃ ussahī''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0387^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ vāṇijakule  nibbatti, nāmaggahaṇadivase cassa ``paṇḍito''ti nāmaṃ akaṃsu. so vayappatto aññena vāṇijena  saddhiṃ ekato hutvā vaṇijjaṃ karoti, tassa ``atipaṇḍito''ti nāmaṃ ahosi. te bārāṇasito  pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ ādāya janapadaṃ gantvā vaṇijjaṃ katvā laddhalābhā puna bārāṇasiṃ  āgamiṃsu. atha nesaṃ bhaṇḍabhājanakāle atipaṇḍito āha ``mayā dve koṭṭhāsā laddhabbā''ti.  ``kiṃkāraṇā''ti? ``tvaṃ paṇḍito, ahaṃ atipaṇḍito. paṇḍito ekaṃ laddhuṃ arahati,  atipaṇḍito dve''ti. ``nanu amhākaṃ dvinnaṃ bhaṇḍamūlakampi goṇādayopi samasamāyeva, tvaṃ kasmā  dve koṭṭhāse laddhuṃ arahasī''ti. ``atipaṇḍitabhāvenā''ti. evaṃ te kathaṃ vaḍḍhetvā kalahaṃ akaṃsu.<br/><br/>[03] tato atipaṇḍito ``attheko upāyo''ti cintetvā attano pitaraṃ ekasmiṃ susirarukkhe  ^a^P1.0405^ea^ pavesetvā ``tvaṃ amhesu āgatesu ^a^M1.0429^ea^ `atipaṇḍito dve koṭṭhāse  laddhuṃ arahatī'ti vadeyyāsī''ti vatvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā ``samma, mayhaṃ dvinnaṃ koṭṭhāsānaṃ  yuttabhāvaṃ vā ayuttabhāvaṃ vā esā rukkhadevatā jānāti, ehi, taṃ pucchissāmā''ti taṃ tattha netvā  ``ayye rukkhadevate, amhākaṃ aṭṭaṃ pacchindā''ti āha. athassa pitā saraṃ parivattetvā ``tena  hi kathethā''ti āha. ``ayye, ayaṃ paṇḍito, ahaṃ atipaṇḍito. amhehi ekato vohāro  kato, tattha kena kiṃ laddhabbanti. paṇḍitena eko koṭṭhāso, atipaṇḍitena pana dve koṭṭhāsā  laddhabbā''ti. bodhisatto evaṃ vinicchitaṃ aṭṭaṃ sutvā ``idāni devatābhāvaṃ vā adevatābhāvaṃ vā  jānissāmī''ti palālaṃ āharitvā susiraṃ pūretvā aggiṃ adāsi, atipaṇḍitassa pitā jālāya  phuṭṭhakāle aḍḍhajjhāmena sarīrena upari āruyha sākhaṃ gahetvā olambanto bhūmiyaṃ patitvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 98^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sādhu kho paṇḍito nāma, na tveva atipaṇḍito. <br/><br/>[22] atipaṇḍitena puttena, manamhi upakūḷito''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sādhu kho paṇḍito nāmā^eb^ti imasmiṃ loke paṇḍiccena samannāgato  kāraṇākāraṇaññū puggalo sādhu sobhano. ^b^atipaṇḍito^eb^ti nāmamattena atipaṇḍito  kūṭapuriso na tveva varaṃ. ^b^manamhi upakūḷito^eb^ti thokenamhi jhāmo, aḍḍhajjhāmakova  muttoti attho. te ubhopi majjhe bhinditvā samaññeva koṭṭhāsaṃ gaṇhitvā yathākammaṃ gatā.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0388^ea^ ``pubbepi esa kūṭavāṇijoyevā''ti imaṃ atītaṃ āharitvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā kūṭavāṇijo paccuppannepi kūṭavāṇijoyeva, paṇḍitavāṇijo pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 104
title:
  [] . telapattajātakavaṇṇanā^[] . nāmasiddhijātakavaṇṇanā^[] . kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā^[] . parosahassajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^parosahassampi^eb^ ^a^M1.0430^ea^ ^b^samāgatāna^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  puthujjanapucchāpañcakaṃ ārabbha kathesi ^a^P1.0406^ea^. vatthu ^b^sarabhajātake^eb^ (jā0  1.13.134 ādayo) āvi bhavissati. ekasmiṃ pana samaye bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitvā  ``āvuso, dasabalena saṃkhittena kathitaṃ dhammasenāpati sāriputto vitthārena byākāsī''ti therassa  guṇaṃ kathayamānā nisīdiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, sāriputto idāneva mayā  saṃkhittena bhāsitaṃ vitthārena byākaroti, pubbepi byākāsiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā  takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññā aṭṭha  samāpattiyo nibbattetvā himavante vihāsi. parivāropissa pañca tāpasasatāni ahesuṃ. athassa  jeṭṭhantevāsiko vassārattasamaye upaḍḍhaṃ isigaṇaṃ ādāya loṇambilasevanatthāya manussapathaṃ agamāsi.  tadā bodhisattassa kālakiriyāsamayo jāto. atha naṃ antevāsikā ``ācariya, kataro vo  guṇo laddho''ti adhigamaṃ pucchiṃsu. so ``natthi kiñcī''ti vatvā ābhassarabrahmaloke nibbatti.  bodhisattā hi arūpasamāpattilābhino hutvāpi abhabbaṭṭhānattā āruppe na nibbattanti.  antevāsikā ``ācariyassa adhigamo natthī''ti āḷāhane sakkāraṃ na kariṃsu.<br/><br/>[03] jeṭṭhantevāsiko āgantvā ``kahaṃ ācariyo''ti pucchitvā ``kālakato''ti sutvā ``api  ācariyaṃ adhigamaṃ pucchitthā''ti āha. ``āma, pucchimhā''ti. ``kiṃ kathesī''ti?  ``natthi kiñcīti tena vuttaṃ, athassa amhehi sakkāro na kato''ti āhaṃsu. jeṭṭhantevāsiko  ``tumhe ācariyassa vacanatthaṃ na jānātha, ākiñcaññāyatanasamāpattilābhī ācariyo''ti  ^a^V1.0389^ea^ āha. te tasmiṃ punappunaṃ kathentepi na saddahiṃsu. bodhisatto taṃ kāraṇaṃ ñatvā  ``andhabālā mama jeṭṭhantevāsikassa vacanaṃ na saddahanti. imaṃ ^a^M1.0431^ea^ tesaṃ kāraṇaṃ  pākaṭaṃ karissāmī''ti brahmalokā āgantvā assamapadamatthake mahantenānubhāvena ākāse ṭhatvā  jeṭṭhantevāsikassa paññānubhāvaṃ vaṇṇento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 99^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``parosahassampi ^a^P1.0407^ea^ samāgatānaṃ, kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññā. <br/><br/>[22] ekova seyyo puriso sapañño, yo bhāsitassa vijānāti attha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^parosahassampī^eb^ti atirekasahassampi. ^b^samāgatāna^eb^nti sannipatitānaṃ  bhāsitassa atthaṃ jānituṃ asakkontānaṃ bālānaṃ. ^b^kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññā^eb^ti te evaṃ  samāgatā apaññā ime bālatāpasā viya vassasatampi vassasahassampi rodeyyuṃ parideveyyuṃ,  rodamānāpi pana atthaṃ vā kāraṇaṃ vā neva jāneyyunti dīpeti. ^b^ekova seyyo puriso  sapañño^eb^ti evarūpānaṃ bālānaṃ parosahassatopi eko paṇḍitapurisova seyyo varataroti attho.  kīdiso sapaññoti? ^b^yo bhāsitassa vijānāti atthaṃ^eb^ ayaṃ jeṭṭhantevāsiko viyāti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto ākāse ṭhitova dhammaṃ desetvā tāpasagaṇaṃ bujjhāpetvā brahmalokameva gato.  tepi tāpasā jīvitapariyosāne brahmalokaparāyaṇā ahesuṃ.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā jeṭṭhantevāsiko  sāriputto ahosi, mahābrahmā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] parosahassajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 105
title:
  [] . nāmasiddhijātakavaṇṇanā^[] . kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā^[] . parosahassajātakavaṇṇanā^[] . asātarūpajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^asātaṃ sātarūpenā^eb^ti idaṃ satthā kuṇḍiyanagaraṃ upanissāya kuṇḍadhānavane viharanto  koliyarājadhītaraṃ suppavāsaṃ upāsikaṃ ārabbha kathesi. sā hi tasmiṃ samaye satta vassāni  kucchinā gabbhaṃ pariharitvā sattāhaṃ mūḷhagabbhā ahosi, adhimattā vedanā pavattiṃsu. sā ^a^M1.0432^ea^  evaṃ adhimattavedanābhibhūtāpi ``sammāsambuddho vata so bhagavā, yo evarūpassa  dukkhassa pahānāya dhammaṃ deseti. suppaṭipanno vata tassa bhagavato sāvakasaṅgho, yo evarūpassa  dukkhassa ^a^V1.0390^ea^ pahānāya paṭipanno. susukhaṃ vata nibbānaṃ, yattheva rūpaṃ dukkhaṃ natthī''ti  (udā0 18) imehi tīhi vitakkehi adhivāsesi. sā sāmikaṃ pakkosetvā tañca attano pavattiṃ  vandanasāsanañca ārocetuṃ satthu santikaṃ pesesi. satthā vandanasāsanaṃ sutvāva ``sukhinī  ^a^P1.0408^ea^ hotu suppavāsā koliyadhītā, sukhinī arogā arogaṃ puttaṃ vijāyatū''ti āha.  saha vacaneneva pana bhagavato suppavāsā koliyadhītā sukhinī arogā arogaṃ puttaṃ vijāyi.  athassā sāmiko gehaṃ gantvā taṃ vijātaṃ disvā ``acchariyaṃ vata, bho''ti ativiya tathāgatassa  ānubhāvena acchariyabbhutacittajāto ahosi.<br/><br/>[03] suppavāsāpi puttaṃ vijāyitvā sattāhaṃ buddhappamukhassa saṅghassa dānaṃ dātukāmā puna  nimantanatthāya taṃ pesesi. tena kho pana samayena mahāmoggallānassa upaṭṭhākena buddhappamukho  saṅgho nimantito hoti. satthā suppavāsāya dānassa okāsadānatthāya theraṃ tassa santikaṃ  pesetvā taṃ saññāpetvā sattāhaṃ tassā dānaṃ paṭiggahesi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. sattame pana divase  suppavāsā puttaṃ sīvalikumāraṃ maṇḍetvā satthārañceva bhikkhusaṅghañca vandāpesi. tasmiṃ  paṭipāṭiyā sāriputtattherassa santikaṃ nīte thero tena saddhiṃ ``kacci te, sīvali, khamanīya''nti  paṭisanthāramakāsi. so ``kuto me, bhante, sukhaṃ, svāhaṃ satta vassāni lohitakumbhiyaṃ  vasi''nti therena saddhiṃ evarūpaṃ kathaṃ kathesi. suppāvāsā tassa vacanaṃ sutvā ``sattāhajāto me  putto anubuddhena dhammasenāpatinā saddhiṃ mantetī''ti somanassappattā ahosi. satthā ``api nu  suppavāse aññepi evarūpe putte icchasī''ti āha. ``sace, bhante, evarūpe aññe satta putte  labheyyaṃ, iccheyyamevāha''nti. satthā udānaṃ udānetvā anumodanaṃ katvā pakkāmi.  sīvalikumāropi kho sattavassikakāleyeva sāsane uraṃ datvā pabbajitvā paripuṇṇavasso upasampadaṃ  labhitvā puññavā lābhaggappatto hutvā pathaviṃ unnādetvā arahattaṃ patvā puññavantānaṃ antare  etadaggaṭṭhānaṃ pāpuṇi. <br/><br/>[01] athekadivasaṃ ^a^M1.0433^ea^ bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitvā ``āvuso,  sīvalitthero nāma evarūpo mahāpuñño patthitapatthano pacchimabhavikasatto satta vassāni  lohitakumbhiyaṃ vasitvā sattāhaṃ mūḷhagabbhabhāvaṃ āpajji, aho mātāputtā mahantaṃ dukkhaṃ anubhaviṃsu,  kiṃ nu kho kammaṃ akaṃsū''ti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. satthā tatthāgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``bhikkhave, sīvalino  mahāpuññatova satta vassāni ^a^P1.0409^ea^ lohitakumbhiyaṃ nivāso ca sattāhaṃ  mūḷhagabbhabhāvappatti ca attanā katakammamūlakāva, suppavāsāyapi satta vassāni kucchinā  gabbhapariharaṇadukkhañca sattāhaṃ ^a^V1.0391^ea^ mūḷhagabbhadukkhañca attanā katakammamūlakamevā''ti  vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ  paṭisandhiṃ gaṇhitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā pitu accayena rajjaṃ patvā  dhammena rajjaṃ kāresi. tasmiṃ samaye kosalamahārājā mahantena balenāgantvā bārāṇasiṃ gahetvā  rājānaṃ māretvā tasseva aggamahesiṃ attano aggamahesiṃ akāsi. bārāṇasirañño pana putto  pitu maraṇakāle niddhamanadvārena palāyitvā balaṃ saṃharitvā bārāṇasiṃ āgantvā avidūre  nisīditvā tassa rañño paṇṇaṃ pesesi ``rajjaṃ vā detu yuddhaṃ vā''ti. so ``yuddhaṃ demī''ti  paṭipaṇṇaṃ pesesi. rājakumārassa pana mātā taṃ sāsanaṃ sutvā ``yuddhena kammaṃ natthi,  sabbadisāsu sañcāraṃ pacchinditvā bārāṇasinagaraṃ parivāretu, tato dārūdakabhattaparikkhayena  kilantamanussaṃ nagaraṃ vināva yuddhena gaṇhissasī''ti paṇṇaṃ pesesi. so mātu sāsanaṃ sutvā  satta divasāni sañcāraṃ pacchinditvā nagaraṃ rundhi, nāgarā sañcāraṃ alabhamānā sattame divase  tassa rañño sīsaṃ gahetvā kumārassa adaṃsu. kumāro pana nagaraṃ pavisitvā rajjaṃ gahetvā  jīvitapariyosāne yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] so etarahi satta divasāni sañcāraṃ pacchinditvā nagaraṃ rundhitvā gahitakammanissandena  satta vassāni lohitakumbhiyaṃ vasitvā sattāhaṃ mūḷhagabbhabhāvaṃ āpajji. yaṃ pana so padumuttarassa  bhagavato pādamūle ``lābhīnaṃ aggo bhaveyya''nti mahādānaṃ datvā patthanaṃ akāsi, yañca  vipassibuddhakāle ^a^M1.0434^ea^ nāgarehi saddhiṃ sahassagghanakaṃ guḷadadhiṃ ^a^P1.0410^ea^  datvā patthanamakāsi, tassānubhāvena lābhīnaṃ aggo jāto. suppavāsāpi ``nagaraṃ rundhitvā  gaṇha, tātā''ti pesitabhāvena satta vassāni kucchinā gabbhaṃ pariharitvā sattāhaṃ mūḷhagabbhā jātā.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 100^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asātaṃ sātarūpena, piyarūpena appiyaṃ. <br/><br/>[22] dukkhaṃ sukhassa rūpena, pamattamativattatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^asātaṃ sātarūpenā^eb^ti amadhurameva madhurapatirūpakena. ^b^pamattamativattatī^eb^ti  asātaṃ appiyaṃ dukkhanti etaṃ tividhampi etena sātarūpādinā ākārena sativippavāsavasena  pamattaṃ puggalaṃ ^a^V1.0392^ea^ ativattati abhibhavati ajjhottharatīti attho. idaṃ bhagavatā yañca  te mātāputtā iminā gabbhapariharaṇagabbhavāsasaṅkhātena asātādinā pubbe  nagararundhanasātādipatirūpakena ajjhotthaṭā, yañca idāni sā upāsikā punapi sattakkhattuṃ  evarūpaṃ asātaṃ appiyaṃ dukkhaṃ pemavatthubhūtena puttasaṅkhātena sātādipatirūpakena ajjhotthaṭā hutvā  tathā avaca, taṃ sabbampi sandhāya vuttanti veditabbaṃ.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā nagaraṃ rundhitvā  rajjappattakumāro sīvali ahosi, mātā suppavāsā, pitā pana bārāṇasirājā ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] asātarūpajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] littavaggo dasamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] littatejaṃ mahāsāraṃ, vissāsa lomahaṃsanaṃ. <br/><br/>[27] sudassana telapattaṃ, nāmasiddhi kūṭavāṇijaṃ. <br/><br/>[22] parosahassa asātarūpanti.. <br/><br/>[06] majjhimapaṇṇāsako niṭṭhito. 


volume: 111
item: 106
title:
  [] . kūṭavāṇijajātakavaṇṇanā^[] . parosahassajātakavaṇṇanā^parosatavaggo^[] . parosatajātakavaṇṇanā^

content:
  [40] 101^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``parosatañcepi ^a^V1.0393^ea^ ^a^M1.0435^ea^ samāgatānaṃ, jhāyeyyuṃ te vassasataṃ  apaññā. <br/><br/>[22] ekova seyyo puriso sapañño, yo bhāsitassa vijānāti attha''nti.. -- <br/><br/>[25] idaṃ ^a^P1.0411^ea^ jātakaṃ vatthuto ca veyyākaraṇato ca samodhānato ca  parosahassajātakasadisameva. kevalañhettha ``jhāyeyyu''nti padamattameva viseso. tassattho --  vassasatampi apaññā jhāyeyyuṃ olokeyyuṃ upadhāreyyuṃ, evaṃ olokentāpi pana atthaṃ vā kāraṇaṃ vā  na passanti, tasmā yo bhāsitassa atthaṃ jānāti, so ekova sapañño seyyoti. <br/><br/>[06] parosatajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 107
title: [] . parosahassajātakavaṇṇanā^parosatavaggo^[] . parosatajātakavaṇṇanā^[] . paṇṇikajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇa^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ paṇṇikaṃ  upāsakaṃ ārabbha kathesi. so kira sāvatthivāsī upāsako nānappakārāni mūlapaṇṇādīni ceva  lābukumbhaṇḍādīni ca vikkiṇitvā jīvikaṃ kappeti. tassekā dhītā abhirūpā pāsādikā  ācārasīlasampannā hirottappasamannāgatā kevalaṃ niccappahasitamukhā. tassā samānakulesu  vāreyyatthāya āgatesu so cintesi ``imissā vāreyyaṃ vattati, ayañca niccappahasitamukhā.  kumārikādhamme pana asati kumārikāya parakulaṃ gatāya mātāpitūnaṃ garahā hoti, `atthi nu kho  imissā kumārikādhammo, natthī'ti vīmaṃsissāmi na''nti. so ekadivasaṃ dhītaraṃ pacchiṃ  gāhāpetvā paṇṇatthāya araññaṃ gantvā vīmaṃsanavasena kilesasannissito viya hutvā rahassakathaṃ  kathetvā taṃ hatthe gaṇhi. sā gahitamattāva rodantī kandantī ``ayuttametaṃ, tāta, udakato  aggipātubhāvasadisaṃ, mā evarūpaṃ karothā''ti āha. ``amma, mayā vīmaṃsanatthāya ^a^M1.0436^ea^  tvaṃ hatthe gahitā, na ca kilesavasena. vadehi, atthi dāni te kumārikādhammo''ti.  ``āma, tāta, atthi ^a^V1.0394^ea^. mayā hi lobhavasena na koci puriso olokitapubbo''ti.  so dhītaraṃ assāsetvā gharaṃ netvā maṅgalaṃ katvā parakulaṃ pesetvā ``satthāraṃ vandissāmī''ti  gandhamālādihattho jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pūjetvā ekamantaṃ nisīdi,  ``cirassamāgatosī''ti ca vutte tamatthaṃ bhagavato ārocesi. satthā ``upāsaka, kumārikā  ciraṃ paṭṭhāya ācārasīlasampannāva, tvaṃ pana na idāneva evaṃ vīmaṃsasi, pubbepi vīmaṃsiyevā''ti  vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ^a^P1.0412^ea^ araññe  rukkhadevatā hutvā nibbatti. atheko bārāṇasiyaṃ paṇṇikaupāsakoti atītavatthu  paccuppannasadisameva. tena pana sā vīmaṃsanatthāya hatthe gahitamattā paridevamānā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 102^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi vane karoti. <br/><br/>[22] sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ karotī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇa^eb^nti kāyikacetasikehi dukkhehi phuṭṭhāya tāyitā  paritāyitā patiṭṭhā bhaveyya. ^b^so me pitā dubbhi vane karotī^eb^ti so mayhaṃ  dukkhaparitāyako pitāva imasmiṃ vane evarūpaṃ mittadubbhi kammaṃ karoti, attano jātāya dhītari  vītikkamaṃ kātuṃ maññatīti attho. ^b^sā kassa kandāmī^eb^ti kassa rodāmi, ko me patiṭṭhā  bhavissatīti dīpeti. ^b^yo tāyitā so sahasaṃ karotī^eb^ti yo mayhaṃ tāyitā rakkhitā  avassayo bhavituṃ arahati, so pitāyeva sāhasikakammaṃ karotīti attho.<br/><br/>[03] atha naṃ pitā assāsetvā ``amma, rakkhitattāsī''ti pucchi. ``āma, tāta rakkhito  me attā''ti. so taṃ gharaṃ netvā maṇḍetvā maṅgalaṃ katvā parakulaṃ pesesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0437^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi, saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] tadā ^a^V1.0395^ea^ pitā etarahi pitāva, dhītā ca etarahi dhītāva, taṃ kāraṇaṃ paccakkhato  diṭṭharukkhadevatā pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] paṇṇikajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 108
title: parosatavaggo^[] . parosatajātakavaṇṇanā^[] . paṇṇikajātakavaṇṇanā^[] . verijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yattha verī nivisatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikaṃ ārabbha kathesi.  anāthapiṇḍiko kira bhogagāmaṃ gantvā āgacchanto antarāmagge core disvā ``antarāmagge  vasituṃ na yuttaṃ, sāvatthimeva gamissāmī''ti vegena goṇe pājetvā sāvatthimeva ^a^P1.0413^ea^  āgantvā punadivase vihāraṃ gato satthu etamatthaṃ ārocesi. satthā ``pubbepi gahapati paṇḍitā  antarāmagge core disvā antarā avilambamānā attano vasanaṭṭhānameva gamiṃsū''ti vatvā tena  yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mahāvibhavo seṭṭhi hutvā ekaṃ gāmakaṃ  nimantanaṃ bhuñjanatthāya gantvā paccāgacchanto antarāmagge core disvā antarāmagge avasitvāva  vegena goṇe pājento attano gehameva āgantvā nānaggarasehi bhuñjitvā mahāsayane nisinno  ``corānaṃ hatthato muccitvā nibbhayaṭṭhānaṃ attano gehaṃ āgatomhī''ti udānavasena imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 103^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yattha verī nivisati, na vase tattha paṇḍito. <br/><br/>[22] ekarattaṃ dirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisū''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^verī^eb^ti veracetanāsamaṅgipuggalo. ^b^nivisatī^eb^ti patiṭṭhāti. ^b^na vase  tattha paṇḍito^eb^ti so verīpuggalo yasmiṃ ṭhāne patiṭṭhito hutvā vasati, tattha paṇḍito paṇḍiccena  samannāgato na vaseyya. kiṃkāraṇā? ^b^ekarattaṃ dirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisū^eb^ti,  verīnañhi antare vasanto ekāhampi dvīhampi dukkhameva vasatīti attho.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M1.0438^ea^ mahāsatto udānaṃ udānetvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ  gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0396^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā ahameva  bārāṇasiseṭṭhi ahosi''nti. <br/><br/>[06] verijātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 109
title:
  [] . parosatajātakavaṇṇanā^[] . paṇṇikajātakavaṇṇanā^[] . verijātakavaṇṇanā^[] . mittavindakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^catubbhi aṭṭhajjhagamā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ dubbacabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. vatthu heṭṭhā mittavindakajātake vuttanayena vitthāretabbaṃ. idaṃ pana jātakaṃ  kassapabuddhakālikaṃ. tasmiñhi ^a^P1.0414^ea^ kāle uracakkaṃ ukkhipitvā niraye paccamāno  eko nerayikasatto ``bhante, kiṃ nu kho pāpakammaṃ akāsi''nti bodhisattaṃ pucchi. bodhisatto  ``tayā idañcidañca pāpakammaṃ kata''nti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 104^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa. <br/><br/>[27] soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado. <br/><br/>[22] icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^catubbhi aṭṭhajjhagamā^eb^ti samuddantare catasso vimānapetiyo labhitvā tāhi  asantuṭṭho atricchatāya parato gantvā aparā aṭṭha adhigatosīti attho. sesapadadvayepi eseva  nayo. ^b^atricchaṃ cakkamāsado^eb^ti evaṃ sakalābhena asantuṭṭho atra atra icchanto parato parato  lābhaṃ patthento idāni cakkamāsado idaṃ uracakkaṃ pattosi. tassa te evaṃ ^b^icchāhatassa  posassa^eb^ taṇhāya hatassa upahatassa tava ^b^cakkaṃ bhamati matthake^eb^. pāsāṇacakkaṃ, ayacakkanti  imesu dvīsu khuradhāraṃ ayacakkaṃ tassa matthake punappunaṃ patanavasena bhamantaṃ disvā evamāha. vatvā  ca pana attano devalokameva gato. sopi nerayikasatto attano pāpe khīṇe yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0439^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  mittavindako dubbacabhikkhu ahosi, devaputto pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] mittavindakajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 110
title:
  [] . paṇṇikajātakavaṇṇanā^[] . verijātakavaṇṇanā^[] . mittavindakajātakavaṇṇanā^[] . dubbalakaṭṭhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bahumpetaṃ^eb^ ^a^V1.0397^ea^ ^b^vane kaṭṭha^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  uttasitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. so kira sāvatthivāsī eko kulaputto satthu dhammadesanaṃ sutvā  pabbajitvā maraṇabhīruko ahosi, rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu vātassa vā vījantassa sukkhadaṇḍakassa vā  patantassa pakkhicatuppadānaṃ vā saddaṃ sutvā maraṇabhayatajjito mahāravaṃ ravanto palāyati. tassa  hi ``maritabbaṃ mayā''ti satimattampi natthi. sace hi so ``ahaṃ marissāmī''ti jāneyya,  na maraṇaṃ bhāyeyya. maraṇassatikammaṭṭhānassa pana tassa abhāvitattāva bhāyati ^a^P1.0415^ea^.  tassa so maraṇabhīrukabhāvo bhikkhusaṅghe pākaṭo jāto.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, asuko nāma bhikkhu  maraṇabhīruko maraṇaṃ bhāyati, bhikkhunā nāma `avassaṃ mayā maritabba'nti maraṇassatikammaṭṭhānaṃ  bhāvetuṃ vaṭṭatī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā ``saccaṃ kira tvaṃ maraṇabhīruko''ti  pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``bhikkhave, mā etassa bhikkhuno anattamanā hotha, nāyaṃ  idāneva maraṇabhīruko, pubbepi maraṇabhīrukoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavante rukkhadevatā hutvā nibbatti.  tasmiṃ kāle bārāṇasirājā attano maṅgalahatthiṃ āneñjakāraṇaṃ sikkhāpetuṃ hatthācariyānaṃ  adāsi. taṃ āḷāne niccalaṃ bandhitvā tomarahatthā manussā parivāretvā āneñjakāraṇaṃ kārenti.  so taṃ kāraṇaṃ kāriyamāno vedanaṃ adhivāsetuṃ asakkonto āḷānaṃ bhinditvā manusse palāpetvā  himavantaṃ ^a^M1.0440^ea^ pāvisi. manussā taṃ gahetuṃ asakkontā nivattiṃsu. so tattha  maraṇabhīruko ahosi, vātasaddāni sutvā kampamāno maraṇabhayatajjito soṇḍaṃ vidhunitvā vegena  palāyati, āḷāne bandhitvā āneñjakāraṇaṃ karaṇakālo viyassa hoti, kāyassādaṃ vā cittassādaṃ  vā alabhanto kampamāno vicarati.<br/><br/>[03] rukkhadevatā taṃ disvā khandhaviṭape ṭhatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 105^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahumpetaṃ ^a^V1.0398^ea^ vane kaṭṭhaṃ, vāto bhañjati dubbalaṃ. <br/><br/>[22] tassa ce bhāyasi nāga, kiso nūna bhavissasī''ti..<br/><br/>[03] tatthāyaṃ piṇḍattho -- yaṃ etaṃ dubbalaṃ kaṭṭhaṃ puratthimādibhedo vāto bhañjati, taṃ imasmiṃ vane  bahuṃ sulabhaṃ, tattha tattha saṃvijjati. sace tvaṃ tassa bhāyasi, evaṃ sante niccaṃ bhīto  maṃsalohitakkhayaṃ patvā kiso nūna bhavissasi, imasmiṃ pana vane tava bhayaṃ nāma natthi, tasmā  ito paṭṭhāya mā bhāyīti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P1.0416^ea^ devatā tassa ovādaṃ adāsi, sopi tato paṭṭhāya nibbhayo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ``tadā nāgo ayaṃ bhikkhu ahosi, rukkhadevatā pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dubbalakaṭṭhajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 111
title:
  [] . verijātakavaṇṇanā^[] . mittavindakajātakavaṇṇanā^[] . dubbalakaṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . udañcanījātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sukhaṃ vata maṃ jīvanta^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto thullakumārikāpalobhanaṃ ārabbha  kathesi. vatthu terasakanipāte ^b^cūḷanāradakassapajātake^eb^ (jā0 1.13.40 ādayo) āvi  bhavissati. taṃ pana bhikkhuṃ satthā ``saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī''ti pucchitvā  ``saccaṃ, bhagavā''ti vutte ``kattha te cittaṃ paṭibaddha''nti pucchi. so ``ekissā  thullakumārikāyā''ti āha. atha ^a^M1.0441^ea^ naṃ satthā ``ayaṃ te bhikkhu anatthakārikā,  pubbepi tvaṃ etaṃ nissāya sīlabyasanaṃ patvā kampanto vicaramāno paṇḍite nissāya sukhaṃ  labhī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārenteti atītavatthupi cūḷanāradakassapajātakeyeva āvi  bhavissati. tadā pana bodhisatto sāyaṃ phalāphale ādāya āgantvā paṇṇasālādvāraṃ vivaritvā  pavisitvā puttaṃ cūḷatāpasaṃ etadavoca ``tāta, tvaṃ aññesu divasesu dārūni āharasi, pānīyaṃ  paribhojanīyaṃ āharasi, aggiṃ karosi, ajja pana ekampi akatvā kasmā ^a^V1.0399^ea^ dummukho  pajjhāyanto nipannosī''ti? ``tāta, tumhesu phalāphalatthāya gatesu ekā itthī āgantvā maṃ  palobhetvā ādāya gantuṃ ārabhi, ahaṃ pana `tumhehi vissajjito gamissāmī'ti na gacchiṃ,  asukaṭṭhāne pana naṃ nisīdāpetvā āgatomhi, idāni gacchāmahaṃ tātā''ti. bodhisatto ``na  sakkā etaṃ nivattetu''nti ñatvā ``tena hi, tāta, gaccha, esā pana taṃ netvā yadā  macchamaṃsādīni ^a^P1.0417^ea^ vā khāditukāmā bhavissati, sappiloṇataṇḍulādīhi vā  panassā attho bhavissati, tadā `idañcidañcāharā'ti taṃ kilamessati. tadā mayhaṃ guṇaṃ  saritvā palāyitvā idheva āgaccheyyāsī''ti vissajjesi. so tāya saddhiṃ manussapathaṃ agamāsi.  atha naṃ sā attano vasaṃ gametvā ``maṃsaṃ āhara, macchaṃ āharā''ti yena yena atthikā hoti,  taṃ taṃ āharāpeti. tadā so ``ayaṃ maṃ attano dāsaṃ viya kammakāraṃ viya ca katvā  pīḷetī''ti palāyitvā pitu santikaṃ āgantvā pitaraṃ vanditvā ṭhitakova imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 106^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sukhaṃ vata maṃ jīvantaṃ, pacamānā udañcanī. <br/><br/>[22] corī jāyappavādena, telaṃ loṇañca yācatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^sukhaṃ vata maṃ jīvanta^eb^nti tāta, tumhākaṃ santike maṃ sukhaṃ jīvantaṃ.  ^b^pacamānā^eb^ti tāpayamānā pīḷayamānā, yaṃ yaṃ vā khāditukāmā hoti, taṃ taṃ pacamānā.  udakaṃ añcanti etāyāti ^b^udañcanī,^eb^ cāṭito vā kūpato vā udakaussiñcanaghaṭikāyetaṃ nāmaṃ.  sā pana udañcanī viya, udakaṃ viya ghaṭikā, yena yenatthikā hoti, taṃ taṃ ākaḍḍhatiyevāti  attho ^a^M1.0442^ea^. ^b^corī jāyappavādenā^eb^ti ``bhariyā''ti nāmena ekā corī maṃ  madhuravacanena upalāpetvā tattha netvā ^b^telaṃ loṇañca^eb^ yañca aññaṃ icchati, taṃ sabbaṃ  ^b^yācati,^eb^ dāsaṃ viya kammakāraṃ viya ca katvā āharāpetīti tassā aguṇaṃ kathesi.<br/><br/>[03] atha naṃ bodhisatto assāsetvā ``hotu, tāta, ehi tvaṃ mettaṃ bhāvehi, karuṇaṃ bhāvehī''ti  cattāro brahmavihāre ācikkhi, ācikkhitvā kasiṇaparikammaṃ ācikkhi. so na cirasseva  abhiññā ca samāpattiyo ca uppādetvā brahmavihāre bhāvetvā saddhiṃ pitarā brahmaloke nibbatti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi.<br/><br/>[03] ``tadā ^a^V1.0400^ea^ thullakumārikāva etarahi thullakumārikā. cūḷatāpaso ukkaṇṭhitabhikkhu  ahosi, pitā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] udañcanījātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 112
title:
  [] . mittavindakajātakavaṇṇanā^[] . dubbalakaṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . udañcanījātakavaṇṇanā^[] . sālittakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sādhū^eb^ ^a^P1.0418^ea^ ^b^kho sippakaṃ nāmā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ekaṃ haṃsapaharanakaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. so kireko sāvatthivāsī kulaputto sālittakasippe  nipphattiṃ patto. ``sālittakasippa''nti sakkharākhipanasippaṃ vuccati. so ekadivasaṃ dhammaṃ  sutvā sāsane uraṃ datvā pabbajitvā upasampadaṃ labhi, na pana sikkhākāmo, na paṭipattisādhako  ahosi. so ekadivasaṃ ekaṃ daharabhikkhuṃ ādāya aciravatiṃ gantvā nhāyitvā nadītīre aṭṭhāsi.  tasmiṃ samaye dve setahaṃsā ākāsena gacchanti. so taṃ daharaṃ āha ``imaṃ pacchimahaṃsaṃ  sakkharāya akkhimhi paharitvā pādamūle pātemī''ti. itaro ``kathaṃ pātessasi, na  sakkhissasi paharitu''nti āha. itaro ``tiṭṭhatu tāvassa orato akkhi, parato akkhimhi  taṃ paharāmī''ti. idāni pana tvaṃ asantaṃ kathesīti. ``tena hi upadhārehī''ti ekaṃ  tikhiṇasakkharaṃ gahetvā aṅguliyā pariyante katvā tassa ^a^M1.0443^ea^ haṃsassa pacchato  khipi. sā ``ru''nti saddaṃ akāsi, haṃso ``parissayena bhavitabba''nti nivattitvā saddaṃ sotuṃ  ārabhi. itaro tasmiṃ khaṇe ekaṃ vaṭṭasakkharaṃ gahetvā tassa nivattitvā olokentassa parabhāge  akkhiṃ pahari. sakkharā itarampi akkhiṃ vinivijjhitvā gatā. haṃso mahāravaṃ ravanto  pādamūleyeva pati. tato tato bhikkhū āgantvā garahitvā ``ananucchavikaṃ te kata''nti satthu  santikaṃ netvā ``bhante, iminā idaṃ nāma kata''nti tamatthaṃ ārocesuṃ. satthā taṃ bhikkhuṃ  garahitvā ``na, bhikkhave, idānevesa etasmiṃ sippe kusalo, pubbepi kusaloyeva ahosī''ti  vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amacco ahosi. tasmiṃ kāle  rañño purohito atimukharo hoti bahubhāṇī, tasmiṃ kathetuṃ āraddhe aññe okāsameva na labhanti.  rājā cintesi ``kadā nu kho etassa vacanupacchedakaṃ kañci labhissāmī''ti. so tato  paṭṭhāya tathārūpaṃ ekaṃ upadhārento vicarati. tasmiṃ kāle bārāṇasiyaṃ eko pīṭhasappī  sakkharākhipanasippe nipphattiṃ patto hoti. gāmadārakā taṃ rathakaṃ āropetvā ^a^V1.0401^ea^  ākaḍḍhamānā bārāṇasinagaradvāramūle ^a^P1.0419^ea^ eko viṭapasampanno mahānigrodho atthi,  tattha ānetvā samparivāretvā kākaṇikādīni datvā ``hatthirūpakaṃ kara, assarūpakaṃ karā''ti  vadanti. so sakkharā khipitvā khipitvā nigrodhapaṇṇesu nānārūpāni dasseti, sabbāni  paṇṇāni chiddāvachiddāneva ahesuṃ.<br/><br/>[03] atha bārāṇasirājā uyyānaṃ gacchanto taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi. ussāraṇābhayena sabbe dārakā  palāyiṃsu, pīṭhasappī tattheva nipajji. rājā nigrodhamūlaṃ patvā rathe nisinno pattānaṃ chiddatāya  chāyaṃ kabarakabaraṃ disvā olokento sabbesaṃ pattānaṃ chiddabhāvaṃ disvā ``kenetāni evaṃ  katānī''ti pucchi. ``pīṭhasappinā, devā''ti. rājā ``imaṃ nissāya brāhmaṇassa  vacanupacchedaṃ kātuṃ sakkā bhavissatī''ti cintetvā ``kahaṃ, bhaṇe, pīṭhasappī''ti pucchi.  vicinantā mūlantare nipannaṃ disvā ``ayaṃ, devā''ti āhaṃsu. rājā naṃ pakkosāpetvā parisaṃ  ussāretvā pucchi ``amhākaṃ santike eko mukharabrāhmaṇo atthi, sakkhissasi taṃ nissaddaṃ  kātu''nti. nāḷimattā ajalaṇḍikā labhanto sakkhissāmi, devāti. rājā pīṭhasappiṃ gharaṃ  netvā antosāṇiyaṃ nisīdāpetvā sāṇiyaṃ chiddaṃ kāretvā brāhmaṇassa chiddābhimukhaṃ ^a^M1.0444^ea^   āsanaṃ paññapetvā nāḷimattā sukkhā ajalaṇḍikā pīṭhasappissa santike ṭhapāpetvā  brāhmaṇaṃ upaṭṭhānakāle āgataṃ tasmiṃ āsane nisīdāpetvā kathaṃ samuṭṭhāpesi. brāhmaṇo aññesaṃ  okāsaṃ adatvā raññā saddhiṃ kathetuṃ ārabhi. athassa so pīṭhasappī sāṇicchiddena ekekaṃ  ajalaṇḍikaṃ pacchiyaṃ pavesento viya tālutalamhiyeva pāteti, brāhmaṇo āgatāgataṃ nāḷiyaṃ telaṃ  pavesento viya gilati, sabbā parikkhayaṃ gamiṃsu. tassetā nāḷimattā ajalaṇḍikā kucchiṃ  paviṭṭhā aḍḍhāḷhakamattā ahesuṃ.<br/><br/>[03] rājā tāsaṃ parikkhīṇabhāvaṃ ñatvā āha -- ``ācariya, tumhe atimukharatāya nāḷimattā  ajalaṇḍikā gilantā kiñci na jānittha, ito dāni uttari jīrāpetuṃ na sakkhissatha.  gacchatha, piyaṅgudakaṃ pivitvā chaḍḍetvā attānaṃ arogaṃ karothā''ti brāhmaṇo tato paṭṭhāya ^a^P1.0420^ea^  pihitamukho viya hutvā kathentenāpi saddhiṃ akathanasīlo ahosi. rājā ``iminā  me kaṇṇasukhaṃ kata''nti pīṭhasappissa satasahassuṭṭhānake catūsu disāsu cattāro gāme adāsi.  bodhisatto rājānaṃ upasaṅkamitvā ``deva, sippaṃ nāma loke paṇḍitehi uggahitabbaṃ, pīṭhasappinā  sālittakamattenāpi ayaṃ sampatti laddhā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 107^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sādhuṃ ^a^V1.0402^ea^ kho sippakaṃ nāma, api yādisa kīdisaṃ. <br/><br/>[22] passa khañjappahārena, laddhā gāmā catuddisā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^passa khañjappahārenā^eb^ti passa, mahārāja, iminā khañjapīṭhasappinā  ajalaṇḍikāpahārena catuddisā cattāro gāmā laddhā, aññesaṃ sippānaṃ ko ānisaṃsaparicchedoti  sippaguṇaṃ kathesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā pīṭhasappī ayaṃ bhikkhu  ahosi, rājā ānando, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] sālittakajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 113
title:
  [] . dubbalakaṭṭhajātakavaṇṇanā^[] . udañcanījātakavaṇṇanā^[] . sālittakajātakavaṇṇanā^[] . bāhiyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sikkheyya^eb^ ^a^M1.0445^ea^ ^b^sikkhitabbānī^eb^ti idaṃ satthā vesāliṃ  upanissāya mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ viharanto ekaṃ licchaviṃ ārabbha kathesi. so kira  licchavirājā saddho pasanno buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā attano nivesane mahādānaṃ  pavattesi. bhariyā panassa thūlaṅgapaccaṅgā uddhumātakanimittasadisā anākappasampannā ahosi.  satthā bhattakiccāvasāne anumodanaṃ katvā vihāraṃ gantvā bhikkhūnaṃ ovādaṃ datvā gandhakuṭiṃ pāvisi.  bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, tassa nāma licchavirañño tāva abhirūpassa  tādisā bhariyā thūlaṅgapaccaṅgā anākappasampannā, kathaṃ so tāya saddhiṃ abhiramatī''ti. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti  vutte ``na, bhikkhave, esa idāneva, pubbepi thūlasarīrāya eva itthiyā saddhiṃ abhiramī''ti vatvā  tehi yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P1.0421^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amacco  ahosi. athekā janapaditthī thūlasarīrā anākappasampannā bhatiṃ kurumānā rājaṅgaṇassa avidūrena  gacchamānā sarīravaḷañjapīḷitā hutvā nivatthasāṭakena sarīraṃ paṭicchādetvā nisīditvā  sarīravaḷañjaṃ muñcitvā khippameva uṭṭhāsi. tasmiṃ khaṇe bārāṇasirājā vātapānena rājaṅgaṇaṃ  olokento taṃ disvā cintesi ``ayaṃ evarūpe aṅgaṇaṭṭhāne sarīravaḷañjaṃ muñcamānā hirottappaṃ  ^a^V1.0403^ea^ appahāya nivāsaneneva paṭicchannā hutvā sarīravaḷañjaṃ mocetvā khippaṃ uṭṭhitā, imāya  nirogāya bhavitabbaṃ, etissā vatthu visadaṃ bhavissati, visade pana vatthusmiṃ eko putto  labbhamāno visado puññavā bhavissati, imaṃ mayā aggamahesiṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti. so tassā  apariggahitabhāvaṃ ñatvā āharāpetvā aggamahesiṭṭhānaṃ adāsi. sā tassa piyā ahosi manāpā,  na cirasseva ekaṃ puttaṃ vijāyi. so panassā putto cakkavattī rājā ahosi.<br/><br/>[03] bodhisatto tassā sampattiṃ disvā tathārūpaṃ vacanokāsaṃ labhitvā ``deva,  sikkhitabbayuttakaṃ nāma sippaṃ kasmā na sikkhitabbaṃ, yatra hi nāmāyaṃ mahāpuññā hirottappaṃ  appahāya paṭicchannākārena sarīravaḷañjaṃ kurumānā tumhe ^a^M1.0446^ea^ ārādhetvā evarūpaṃ  sampattiṃ pattā''ti vatvā sikkhitabbayuttakānaṃ sippānaṃ vaṇṇaṃ kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 108^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sikkheyya sikkhitabbāni, santi sacchandino janā. <br/><br/>[22] bāhiyā hi suhannena, rājānamabhirādhayī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^santi sacchandino janā^eb^ti tesu tesu sippesu sacchandā janā atthiyeva.  ^b^bāhiyā^eb^ti bahijanapade jātā saṃvaḍḍhā itthī. ^b^suhannenā^eb^ti hirottappaṃ appahāya  paṭicchannenākārena hannaṃ suhannaṃ nāma, tena suhannena. ^b^rājānamabhirādhayī^eb^ti devaṃ  abhirādhayitvā imaṃ sampattiṃ pattāti. evaṃ mahāsatto sikkhitabbayuttakānaṃ sippānaṃ guṇaṃ kathesi.<br/><br/>[03] satthā ^a^P1.0422^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  jayampatikā etarahipi jayampatikāva, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bāhiyajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 114
title:
  [] . udañcanījātakavaṇṇanā^[] . sālittakajātakavaṇṇanā^[] . bāhiyajātakavaṇṇanā^[] . kuṇḍakapūvajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yathanno puriso hotī^eb^ti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto mahāduggataṃ ārabbha kathesi.  sāvatthiyañhi kadāci ekameva kulaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ deti, kadāci tīṇi  cattāri ekato hutvā, kadāci gaṇabandhanena, kadāci vīthisabhāgena, kadāci sakalanagaraṃ chandakaṃ  ^a^V1.0404^ea^ saṃharitvā. tadā pana vīthibhattaṃ nāma ahosi. atha manussā buddhappamukhassa  bhikkhusaṅghassa yāguṃ datvā ``khajjakaṃ āharathā''ti āhaṃsu. tadā paneko paresaṃ bhatikārako  duggatamanusso tassaṃ vīthiyaṃ vasamāno cintesi ``ahaṃ yāguṃ dātuṃ na sakkhissāmi, khajjakaṃ  pana dassāmī''ti saṇhasaṇhaṃ kuṇḍakaṃ vaḍḍhāpetvā udakena temetvā akkapaṇṇena veṭhetvā kukkuḷe  pacitvā ``idaṃ buddhassa dassāmī''ti taṃ ādāya gantvā satthu santike ṭhito ``khajjakaṃ  āharathā''ti ekasmiṃ vacane vuttamatte sabbapaṭhamaṃ gantvā taṃ pūvaṃ satthu patte patiṭṭhāpesi, satthā  aññehi dīyamānaṃ khajjakaṃ aggahetvā tameva pūvakhajjakaṃ paribhuñji.<br/><br/>[03] tasmiṃyeva ^a^M1.0447^ea^ pana khaṇe ``sammāsambuddhena kira mahāduggatassa  kuṇḍakakhajjakaṃ ajigucchitvā amataṃ viya paribhutta''nti sakalanagaraṃ ekakolāhalaṃ ahosi.  rājarājamahāmattādayo antamaso dovārike upādāya sabbeva sannipatitvā satthāraṃ vanditvā  mahāduggataṃ upasaṅkamitvā ``handa bho, sataṃ gahetvā, dve satāni gahetvā, pañca satāni gahetvā  amhākaṃ pattiṃ dehī''ti vadiṃsu. so ``satthāraṃ paṭipucchitvā jānissāmī''ti satthu santikaṃ  gantvā tamatthaṃ ārocesi. satthā ``dhanaṃ gahetvā vā aggahetvā vā sabbasattānaṃ pattiṃ dehī''ti  āha. so dhanaṃ gahetuṃ ārabhi. manussā diguṇacatugguṇāṭṭhaguṇādivasena dadantā nava  hiraññakoṭiyo adaṃsu. satthā anumodanaṃ katvā vihāraṃ gantvā bhikkhūhi vatte dassite  sugatovādaṃ datvā gandhakuṭiṃ pāvisi. rājā sāyanhasamaye mahāduggataṃ pakkosāpetvā seṭṭhiṭṭhānena  pūjesi.<br/><br/>[03] bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, satthā mahāduggatena dinnaṃ kuṇḍakapūvaṃ  ajigucchanto amataṃ viya paribhuñji, mahāduggatopi bahudhanañca seṭṭhiṭṭhānañca ^a^P1.0423^ea^  labhitvā mahāsampattiṃ patto''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva mayā ajigucchantena  tassa kuṇḍakapūvo paribhutto, pubbepi rukkhadevatāya hutvā paribhuttoyeva, tadāpi cesa maṃ nissāya  seṭṭhiṭṭhānaṃ alatthevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ ṭhāne eraṇḍarukkhe  rukkhadevatā hutvā nibbatti. tadā tasmiṃ gāmake manussā devatāmaṅgalikā honti. athekasmiṃ  chaṇe sampatte manussā attano attano rukkhadevatānaṃ balikammaṃ akaṃsu. atheko duggatamanusso te  manusse rukkhadevatā paṭijaggante disvā ekaṃ eraṇḍarukkhaṃ paṭijaggi. te manussā ^a^V1.0405^ea^  attano attano devatānaṃ nānappakārāni mālāgandhavilepanādīni ceva khajjabhojjāni ca ādāya  gacchiṃsu. so pana kuṇḍakapūvañceva uḷuṅkena ca udakaṃ ādāya gantvā eraṇḍarukkhassa avidūre  ṭhatvā cintesi ``devatā nāma dibbakhajjakāni khādanti, mayhaṃ devatā imaṃ ^a^M1.0448^ea^  kuṇḍakapūvaṃ na khādissati, kiṃ imaṃ akāraṇena nāsemi, ahameva naṃ khādissāmī''ti tatova  nivatti. bodhisatto khandhaviṭape ṭhatvā ``bho purisa, sace tvaṃ issaro bhaveyyāsi, mayhaṃ  madhurakhajjakaṃ dadeyyāsi. tvaṃ pana duggato, ahaṃ tava pūvaṃ na khāditvā aññaṃ kiṃ khādissāmi,  mā me koṭṭhāsaṃ nāsehī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 109^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathanno puriso hoti, tathannā tassa devatā. <br/><br/>[22] āharetaṃ kuṇḍapūvaṃ, mā me bhāgaṃ vināsayā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yathanno^eb^ti yathārūpabhojano hoti. ^b^tathannā^eb^ti tassa purisassa devatāpi  tathārūpabhojanāva hoti. ^b^āharetaṃ kuṇḍapūva^eb^nti etaṃ kuṇḍakena pakkapūvaṃ ānehi, mayhaṃ bhāgaṃ  mā vināsehīti.<br/><br/>[03] so nivattitvā bodhisattaṃ oloketvā balikammamakāsi. bodhisatto tato ojaṃ  paribhuñjitvā ``purisa, tvaṃ kimatthaṃ maṃ paṭijaggasī''ti āha. ``duggatomhi, sāmi, taṃ  nissāya duggatabhāvato muccitukāmatāya paṭijaggāmī''ti. ``bho purisa, mā ^a^P1.0424^ea^  cintayi, tayā kataññussa katavedino pūjā katā, imaṃ eraṇḍaṃ parikkhipitvā  nidhikumbhiyo gīvāya gīvaṃ āhaccaṭhitā. tvaṃ rañño ācikkhitvā sakaṭehi dhanaṃ āharāpetvā  rājaṅgaṇe rāsiṃ kārehi, rājā te tussitvā seṭṭhiṭṭhānaṃ dassatī''ti vatvā bodhisatto antaradhāyi.  so tathā akāsi. rājāpi tassa seṭṭhiṭṭhānaṃ adāsi. iti so bodhisattaṃ nissāya  mahāsampattiṃ patvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā duggato etarahi  duggatova, eraṇḍarukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kuṇḍakapūvajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 115
title:
  [] . sālittakajātakavaṇṇanā^[] . bāhiyajātakavaṇṇanā^[] . kuṇḍakapūvajātakavaṇṇanā^[] . sabbasaṃhārakapañhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^sabbasaṃhārako^eb^ ^a^V1.0406^ea^ ^b^natthī^eb^ti ^a^M1.0449^ea^ ayaṃ sabbasaṃhārakapañho  sabbākārena umaṅgajātake āvi bhavissatīti. <br/><br/>[06] sabbasaṃhārakapañhajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] parosatavaggo ekādasamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] parosatampi paṇṇikaṃ, verī ca mittavindakaṃ. <br/><br/>[27] dubbalañca udañcanī, sālittampi ca bāhiyaṃ. <br/><br/>[22] kuṇḍakapūvasabbasaṃhārakanti.. 


volume: 111
item: 116
title: [] . bāhiyajātakavaṇṇanā^[] . kuṇḍakapūvajātakavaṇṇanā^haṃcivaggo^[] . gadrabhapañhajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^haṃci^eb^ ^a^V1.0407^ea^ ^b^tuvaṃ evamaññasī^eb^ti ayampi gadrabhapañho  ^b^mahāumaṅgajātake^eb^yeva (jā0 2.22.590 ādayo) āvi bhavissati. <br/><br/>[06] gadrabhapañhajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 117
title:
  [] . kuṇḍakapūvajātakavaṇṇanā^haṃcivaggo^[] . gadrabhapañhajātakavaṇṇanā^[] . amarādevīpañhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yena sattubilaṅgā cā^eb^ti ayampi amarādevipañho nāma tattheva āvi bhavissati. <br/><br/>[06] amarādevīpañhajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 118
title:
  haṃcivaggo^[] . gadrabhapañhajātakavaṇṇanā^[] . amarādevīpañhajātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^saddahāsi^eb^ ^a^M1.0450^ea^ ^b^siṅgālassā^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto  devadattaṃ ārabbha kathesi. tasmiñhi samaye bhikkhū dhammasabhāyaṃ ^a^P1.0425^ea^ sannipatitvā  ``āvuso, devadattena pañca bhikkhusatāni ādāya gayāsīsaṃ gantvā `yaṃ samaṇo gotamo karoti,  na so dhammo. yamahaṃ karomi, ayameva dhammo'ti te bhikkhū attano laddhiṃ gāhāpetvā ṭhānappattaṃ  musāvādaṃ katvā saṅghaṃ bhinditvā ekasīmāya dve uposathā katā''ti devadattassa aguṇakathaṃ kathentā  nisīdiṃsu. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā  ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, devadatto idāneva musāvādī, pubbepi  musāvādīyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0408^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto susānavane rukkhadevatā  hutvā nibbatti. tadā bārāṇasiyaṃ nakkhattaṃ ghuṭṭhaṃ ahosi. manussā ``yakkhabalikammaṃ  karomā''ti tesu tesu caccararacchādiṭṭhānesu macchamaṃsādīni vippakiritvā kapālakesu bahuṃ suraṃ  ṭhapayiṃsu. atheko siṅgālo aḍḍharattasamaye niddhamanena nagaraṃ pavisitvā macchamaṃsaṃ khāditvā  suraṃ pivitvā punnāgagacchantaraṃ pavisitvā yāva aruṇuggamanā niddaṃ okkami. so pabujjhitvā  ālokaṃ disvā ``idāni nikkhamituṃ na sakkā''ti maggasamīpaṃ gantvā adissamāno nipajjitvā  aññe manusse disvāpi kiñci avatvā ekaṃ brāhmaṇaṃ mukhadhovanatthāya gacchantaṃ disvā cintesi  ``brāhmaṇā nāma dhanalolā honti, imaṃ dhanena palobhetvā yathā maṃ upakacchakantare katvā  uttarāsaṅgena paṭicchādetvā nagarā nīharati, tathā karissāmī''ti. so manussabhāsāya  ``brāhmaṇā''ti āha. so nivattitvā ``ko maṃ pakkosatī''ti āha. ``ahaṃ, brāhmaṇā''ti.  ``kiṃkāraṇā''ti. ``brāhmaṇa, mayhaṃ dve kahāpaṇasatāni atthi. sace maṃ upakacchakantare katvā  uttarāsaṅgena paṭicchādetvā yathā na koci passati, tathā nagarā nikkhāmetuṃ sakkosi, tuyhaṃ te  kahāpaṇe dassāmī''ti. brāhmaṇo dhanalobhena ``sādhū''ti sampaṭicchitvā taṃ tathā katvā ādāya  nagarā nikkhamitvā thokaṃ agamāsi. atha naṃ siṅgālo pucchi ``kataraṭṭhānaṃ, brāhmaṇā''ti?  ``asukaṃ nāmā''ti. ``aññaṃ thokaṃ ṭhānaṃ gacchā''ti. evaṃ punappunaṃ vadanto mahāsusānaṃ patvā  ``idha ^a^P1.0426^ea^ maṃ otārehī''ti ^a^M1.0451^ea^ āha. tattha naṃ otāresi.  atha siṅgālo ``tena hi, brāhmaṇa, uttarisāṭakaṃ pattharā''ti āha. so dhanalobhena ``sādhū''ti  patthari. atha naṃ ``imaṃ rukkhamūlaṃ khaṇāhī''ti pathavikhaṇane yojetvā brāhmaṇassa uttarisāṭakaṃ  abhiruyha catūsu kaṇṇesu ca majjhe cāti pañcasu ṭhānesu sarīranissandaṃ pātetvā makkhetvā ceva  temetvā ca susānavanaṃ pāvisi. bodhisatto rukkhaviṭape ṭhatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 113^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``saddahāsi siṅgālassa, surāpītassa brāhmaṇa. <br/><br/>[22] sippikānaṃ sataṃ natthi, kuto kaṃsasatā duve''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^saddahāsī^eb^ti saddahasi, ayameva vā pāṭho, pattiyāyasīti attho.  ^b^sippikānaṃ sataṃ natthī^eb^ti etassa hi sippikāsatampi natthi. ^b^kuto kaṃsasatā duve^eb^ti  dve kahāpaṇasatāni panassa kuto evāti.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V1.0409^ea^ imaṃ gāthaṃ vatvā ``gaccha, brāhmaṇa, tava sāṭakaṃ dhovitvā  nhāyitvā attano kammaṃ karohī''ti vatvā antaradhāyi. brāhmaṇo tathā katvā ``vañcito  vatamhī''ti domanassappatto pakkāmi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā siṅgālo devadatto  ahosi, rukkhadevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] siṅgālajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 119
title:
  [] . gadrabhapañhajātakavaṇṇanā^[] . amarādevīpañhajātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . mitacintījātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bahucintī appacintī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto dve mahallakatthere ārabbha  kathesi. te kira janapade ekasmiṃ araññāvāse vassaṃ vasitvā ``satthu dassanatthāya  gacchissāmā''ti pātheyyaṃ sajjetvā ``ajja gacchāma, sve gacchāmā''ti māsaṃ atikkāmetvā puna  pātheyyaṃ sajjetvā tatheva māsaṃ, puna māsanti evaṃ attano kusītabhāvena ceva nivāsaṭṭhāne ca  apekkhāya tayo māse atikkāmetvā ^a^M1.0452^ea^ tato nikkhamma jetavanaṃ gantvā sabhāgaṭṭhāne  pattacīvaraṃ paṭisāmetvā satthāraṃ passiṃsu. atha ne bhikkhū pucchiṃsu ``ciraṃ vo, āvuso,  buddhupaṭṭhānaṃ akarontānaṃ, kasmā evaṃ cirāyitthā''ti? te tamatthaṃ ārocesuṃ. atha nesaṃ so  ālasiyakusītabhāvo ^a^P1.0427^ea^ bhikkhusaṅghe pākaṭo jāto. dhammasabhāyampi tesaṃ  bhikkhūnameva ālasiyabhāvaṃ nissāya kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte te pakkosāpetvā ``saccaṃ kira  tumhe, bhikkhave, alasā kusītā''ti pucchitvā ``saccaṃ, bhante''ti vutte ``na, bhikkhave,  idānevete alasā, pubbepi alasā ceva nivāsaṭṭhāne ca sālayā sāpekkhā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasinadiyaṃ tayo macchā ahesuṃ, bahucintī,  appacintī, mitacintīti tesaṃ nāmāni. te araññato manussapathaṃ āgamiṃsu. tattha mitacintī  itare dve evamāha ``ayaṃ manussapatho nāma sāsaṅko sappaṭibhayo, kevaṭṭā nānappakārāni  jālakuminādīni khipitvā macche gaṇhanti, mayaṃ araññameva gacchāmā''ti. itare dve janā  alasatāya ceva āmisagiddhatāya ca ``ajja gacchāma, sve gacchāmā''ti tayo ^a^V1.0410^ea^ māse  atikkāmesuṃ. atha kevaṭṭā nadiyaṃ jālaṃ khipiṃsu. bahucintī ca appacintī ca gocaraṃ gaṇhantā  purato gacchanti. te attano andhabālatāya jālagandhaṃ asallakkhetvā jālakucchimeva pavisiṃsu.  mitacintī pacchato āgacchanto jālagandhaṃ sallakkhetvā tesañca jālakucchiṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā  ``imesaṃ kusītānaṃ andhabālānaṃ jīvitadānaṃ dassāmī''ti cintetvā bahipassena jālakucchiṭṭhānaṃ  gantvā jālakucchiṃ phāletvā nikkhantasadiso hutvā udakaṃ āluḷento jālassa purato patitvā  puna jālakucchiṃ pavisitvā pacchimabhāgena phāletvā nikkhantasadiso udakaṃ āluḷento  pacchimabhāge pati. kevaṭṭā ``macchā jālaṃ phāletvā gatā''ti maññamānā jālakoṭiyaṃ gahetvā  ukkhipiṃsu. te dvepi macchā jālato muccitvā udake patiṃsu. iti tehi mitacintiṃ nissāya  jīvitaṃ laddhaṃ.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0453^ea^ imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 114^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahucintī ^a^P1.0428^ea^ appacintī, ubho jāle abajjhare. <br/><br/>[22] mitacintī pamocesi, ubho tattha samāgatā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bahucintī^eb^ti bahucintanatāya vitakkabahulatāya evaṃladdhanāmo. itaresupi dvīsu  ayameva nayo. ^b^ubho tattha samāgatā^eb^ti mitacintiṃ nissāya laddhajīvitā tattha udake puna  ubhopi janā mitacintinā saddhiṃ samāgatāti attho.<br/><br/>[03] evaṃ satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi,  saccapariyosāne mahallakā bhikkhū sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. tadā bahucintī ca appacintī ca  ime dve ahesuṃ, mitacintī pana ahameva ahosinti. <br/><br/>[06] mitacintījātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 120
title:
  [] . amarādevīpañhajātakavaṇṇanā^[] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . mitacintījātakavaṇṇanā^[] . anusāsikajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yāyaññe manusāsatī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anusāsikaṃ bhikkhuniṃ  ārabbha kathesi. sā kira sāvatthivāsinī ekā kuladhītā pabbajitvā upasampannakālato paṭṭhāya  samaṇadhamme ananuyuttā āmisagiddhā hutvā yattha aññā bhikkhuniyo na gacchanti, tādise  ^a^V1.0411^ea^ nagarassa ekadese piṇḍāya carati. athassā manussā paṇītapiṇḍapātaṃ denti. sā  rasataṇhāya bajjhitvā ``sace imasmiṃ padese aññāpi bhikkhuniyo piṇḍāya carissanti, mayhaṃ  lābho parihāyissati. yathā etaṃ padesaṃ aññā nāgacchanti, evaṃ mayā kātuṃ vaṭṭatī''ti  cintetvā bhikkhunūpassayaṃ gantvā ``ayye, asukaṭṭhāne caṇḍo hatthī, caṇḍo asso, caṇḍo meṇḍo,  caṇḍo kukkuro carati, saparissayaṭṭhānaṃ, mā tattha piṇḍāya caritthā''ti bhikkhuniyo anusāsati.  tassā vacanaṃ sutvā ekā bhikkhunīpi taṃ padesaṃ gīvaṃ parivattetvā na olokesi. tassā  ekasmiṃ divase tasmiṃ padese piṇḍāya carantiyā vegenekaṃ ^a^M1.0454^ea^ gehaṃ pavisantiyā  caṇḍo meṇḍako paharitvā ūruṭṭhikaṃ bhindi. manussā vegena upadhāvitvā dvidhā bhinnaṃ ūruṭṭhikaṃ  ekato bandhitvā taṃ bhikkhuniṃ mañcenādāya bhikkhunūpassayaṃ nayiṃsu. bhikkhuniyo ``ayaṃ aññā  bhikkhuniyo anusāsitvā sayaṃ tasmiṃ padese carantī ūruṭṭhikaṃ bhindāpetvā āgatā''ti parihāsaṃ  akaṃsu. tampi tāya katakāraṇaṃ na cirasseva bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ ahosi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū ^a^P1.0429^ea^ ``āvuso, asukā anusāsikā  bhikkhunī aññaṃ anusāsitvā sayaṃ tasmiṃ padese caramānā caṇḍena meṇḍakena ūruṃ bhindāpesī''ti  tassā aguṇakathaṃ kathesuṃ. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepesā aññe  anusāsatiyeva, sayaṃ pana na vattati, niccakālaṃ dukkhameva anubhotī''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññe sakuṇayoniyaṃ nibbattitvā  vayappatto sakuṇajeṭṭhako hutvā anekasakuṇasahassaparivāro himavantaṃ pāvisi. tassa tattha  vasanakāle ekā caṇḍasakuṇikā mahāvattanimaggaṃ gantvā gocaraṃ gaṇhāti. sā tattha sakaṭehi  patitāni vīhimuggabījādīni labhitvā ``yathā idāni imaṃ padesaṃ aññe sakuṇā nāgacchanti,  tathā karissāmī''ti cintetvā sakuṇasaṅghassa ovādaṃ deti ``vattanimahāmaggo nāma  sappaṭibhayo, hatthiassādayo ceva caṇḍagoṇayuttayānādīni ca sañcaranti, sahasā uppatitumpi na  sakkā hoti, na tattha gantabba''nti. sakuṇasaṅgho tassā ``anusāsikā''teva nāmaṃ akāsi.<br/><br/>[03] sā ekadivasaṃ vattanimahāmagge carantī atimahāvegena āgacchantassa yānassa saddaṃ sutvā  ^a^V1.0412^ea^ nivattitvā oloketvā ``dūre tāvā''ti caratiyeva. atha naṃ yānaṃ vātavegena  sīghameva sampāpuṇi, sā uṭṭhātuṃ nāsakkhi, cakkena dvidhā chinditvā gatā. sakuṇajeṭṭhako sakuṇe  samānento taṃ adisvā ``anusāsikā na dissati, upadhāretha na''nti āha. sakuṇā  upadhārentā taṃ mahāmagge dvidhā chinnaṃ disvā sakuṇajeṭṭhakassa ārocesuṃ. sakuṇajeṭṭhako ``sā  aññā sakuṇikā vāretvā sayaṃ tattha caramānā dvidhā chinnā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 115^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yāyaññe ^a^M1.0455^ea^ manusāsati, sayaṃ loluppacārinī. <br/><br/>[22] sāyaṃ vipakkhikā seti, hatā cakkena sāsikā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P1.0430^ea^ ^b^yāyaññe manusāsatī^eb^ti yakāro padasandhikaro, yā aññe  anusāsatīti attho. ^b^sayaṃ loluppacārinī^eb^ti attanā loluppacārinī samānā. ^b^sāyaṃ  vipakkhikā setī^eb^ti sā esā vihatapakkhā hutvā mahāmagge sayati. ^b^hatā cakkena  sāsikā^eb^ti yānacakkena hatā sāsikā sakuṇikāti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā anusāsikā sakuṇikā  ayaṃ anusāsikā bhikkhunī ahosi, sakuṇajeṭṭhako pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] anusāsikajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 121
title:
  [] . siṅgālajātakavaṇṇanā^[] . mitacintījātakavaṇṇanā^[] . anusāsikajātakavaṇṇanā^[] . dubbacajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^atikaramakarācariyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ dubbacabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. tassa vatthu navakanipāte ^b^gijjhajātake^eb^ (jā0 1.9.1 ādayo) āvi bhavissati.  satthā pana taṃ bhikkhuṃ āmantetvā ``bhikkhu na tvaṃ idāneva dubbaco, pubbepi dubbacoyeva.  dubbacabhāveneva paṇḍitānaṃ ovādaṃ akaronto sattippahārena jīvitakkhayaṃ pattosī''ti vatvā atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto laṅghanaṭakayoniyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā  vayappatto paññavā upāyakusalo ahosi. so ekassa laṅghanakassa santike sattilaṅghanasippaṃ  sikkhitvā ācariyena saddhiṃ sippaṃ dassento vicarati. ācariyo panassa catunnaṃyeva  ^a^V1.0413^ea^ sattīnaṃ laṅghanasippaṃ jānāti, na pañcannaṃ. so ekadivasaṃ ekasmiṃ gāmake sippaṃ  dassento surāmadamatto ``pañca sattiyo laṅghissāmī''ti paṭipāṭiyā ṭhapesi. atha naṃ  bodhisatto āha ``ācariya, tvaṃ pañcasattilaṅghanasippaṃ na jānāsi, ekaṃ sattiṃ hara. sace  laṅghissasi, pañcamāya sattiyā viddho marissasī''ti. so suṭṭhu mattatāya ``tvañhi mayhaṃ  pamāṇaṃ na jānāsī''ti tassa vacanaṃ anādiyitvā catasso laṅghitvā pañcamāya ^a^M1.0456^ea^  sattiyā daṇḍake madhukapupphaṃ viya āvuto paridevamāno nipajji. atha naṃ bodhisatto  ``paṇḍitānaṃ vacanaṃ akatvā imaṃ byasanaṃ pattosī''ti imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 116^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``atikaramakarācariya ^a^P1.0431^ea^, mayhampetaṃ na ruccati. <br/><br/>[22] catutthe laṅghayitvāna, pañcamāyasi āvuto''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^atikaramakarācariyā^eb^ti ācariya ajja tvaṃ atikaraṃ akari, attano karaṇato  atirekaṃ karaṇaṃ akarīti attho. ^b^mayhampetaṃ na ruccatī^eb^ti mayhaṃ antevāsikassapi  samānassa etaṃ tava karaṇaṃ na ruccati, tena te ahaṃ paṭhamameva kathesinti dīpeti. ^b^catutthe  laṅghayitvānā^eb^ti catutthe sattithale apatitvā attānaṃ laṅghayitvā. ^b^pañcamāyasi  āvuto^eb^ti paṇḍitānaṃ vacanaṃ aggaṇhanto idāni pañcamāya sattiyā āvutosīti. idaṃ vatvā  ācariyaṃ sattito apanetvā kattabbayuttakaṃ akāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā ācariyo ayaṃ dubbaco  ahosi, antevāsiko pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dubbacajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 122
title:
  [] . mitacintījātakavaṇṇanā^[] . anusāsikajātakavaṇṇanā^[] . dubbacajātakavaṇṇanā^[] . tittirajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^accuggatātibalatā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kokālikaṃ ārabbha kathesi.  tassa vatthu terasakanipāte ^b^takkāriyajātake^eb^ (jā0 1.13.104 ādayo) āvi bhavissati.  satthā pana ``na, bhikkhave, kokāliko idāneva attano vācaṃ nissāya naṭṭho, pubbepi  naṭṭhoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0414^ea^ ^a^M1.0457^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto  udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā kāme pahāya  isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattesi. himavantappadese sabbo  isigaṇo sannipatitvā taṃ ovādācariyaṃ katvā parivāresi. so pañcannaṃ isisatānaṃ  ovādācariyo hutvā jhānakīḷaṃ kīḷanto himavante vasati. tadā eko cettha paṇḍurogī tāpaso  kuṭhāriṃ gahetvā kaṭṭhaṃ phāleti. atheko mukharatāpaso tassa santike nisīditvā ``idha pahāraṃ  dehi, idha pahāraṃ dehī''ti ^a^P1.0432^ea^ taṃ tāpasaṃ rosesi. so kujjhitvā ``na dāni  me tvaṃ dāruphālanasippaṃ sikkhāpanakācariyo''ti tiṇhaṃ kuṭhāriṃ ukkhipitvā naṃ ekappahāreneva  jīvitakkhayaṃ pāpesi. bodhisatto tassa sarīrakiccaṃ kāresi. tadā assamato avidūre  ekasmiṃ vammikapāde eko tittiro vasati. so sāyaṃ pātaṃ tasmiṃ vammikamatthake ṭhatvā  mahāvassitaṃ vassati. taṃ sutvā eko luddako ``tittirena bhavitabba''nti cintetvā saddasaññāya  tattha gantvā taṃ vadhitvā ādāya gato. <br/><br/>[01] bodhisatto tassa saddaṃ asuṇanto ``asukaṭṭhāne tittiro vasati, kiṃ nu kho tassa  saddo na sūyatī''ti tāpase pucchi. te tassa tamatthaṃ ārocesuṃ. so ubhopi tāni kāraṇāni  saṃsandetvā isigaṇamajjhe imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 117^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``accuggatātibalatā, ativelaṃ pabhāsitā. <br/><br/>[22] vācā hanati dummedhaṃ, tittiraṃ vātivassita''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^accuggatā^eb^ti atiuggatā. ^b^atibalatā^eb^ti punappunaṃ bhāsanena  atibalasabhāvā. ^b^ativelaṃ pabhāsitā^eb^ti atikkantavelā pamāṇātikkamena bhāsitā.  ^b^tittiraṃ vātivassita^eb^nti yathā tittiraṃ ativassitaṃ hanati, tathā evarūpā vācā dummedhaṃ  bālapuggalaṃ hanatīti. <br/><br/>[01] evaṃ bodhisatto isigaṇassa ovādaṃ datvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā  brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0458^ea^ ``na, bhikkhave, kokāliko idāneva attano vacanaṃ nissāya  naṭṭho, pubbepi naṭṭhoyevā''ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  mukharatāpaso kokāliko ahosi, isigaṇo buddhaparisā, gaṇasatthā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] tittirajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 123
title:
  [] . anusāsikajātakavaṇṇanā^[] . dubbacajātakavaṇṇanā^[] . tittirajātakavaṇṇanā^[] . vaṭṭajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nācintayanto^eb^ ^a^V1.0415^ea^ ^b^puriso^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  uttaraseṭṭhiputtaṃ ārabbha kathesi. sāvatthiyaṃ kira uttaraseṭṭhi nāma ahosi mahāvibhavo. tassa  bhariyāya kucchiyaṃ eko puññavā satto brahmalokā cavitvā paṭisandhiṃ gahetvā vayappatto abhirūpo  pāsādiko ahosi ^a^P1.0433^ea^ brahmavaṇṇī. atha ekadivasaṃ sāvatthiyaṃ kattikachaṇe  nakkhatte ghuṭṭhe sabbo loko nakkhattanissito ahosi. tassa sahāyakā aññe seṭṭhiputtā  sapajāpatikā ahesuṃ. uttaraseṭṭhiputtassa pana dīgharattaṃ brahmaloke vasitattā kilesesu cittaṃ na  allīyati. athassa sahāyakā ``uttaraseṭṭhiputtassapi ekaṃ itthiṃ ānetvā nakkhattaṃ  kīḷissāmā''ti sammantayitvā taṃ upasaṅkamitvā ``samma, imasmiṃ nagare kattikachaṇo ghuṭṭho,  tuyhampi ekaṃ itthiṃ ānetvā nakkhattaṃ kīḷissāmā''ti āhaṃsu. ``na me attho itthiyā''ti ca  vuttepi punappunaṃ nibandhitvā sampaṭicchāpetvā ekaṃ vaṇṇadāsiṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ katvā tassa  gharaṃ netvā ``tvaṃ seṭṭhiputtassa santikaṃ gacchā''ti sayanigharaṃ pesetvā nikkhamiṃsu. taṃ sayanigharaṃ  paviṭṭhampi seṭṭhiputto neva oloketi, nālapati. sā cintesi ``ayaṃ evaṃ rūpasobhaggappattaṃ  uttamavilāsasampannaṃ maṃ neva oloketi, nālapati, idāni naṃ attano itthikuttalīlāya  olokāpessāmī''ti itthilīlaṃ dassentī pahaṭṭhākārena aggadante vivaritvā hasitaṃ akāsi.  seṭṭhiputto oloketvā dantaṭṭhike nimittaṃ gaṇhi. athassa aṭṭhikasaññā uppajji, sakalampi taṃ  sarīraṃ aṭṭhikasaṅkhalikā viya paññāyi. so tassā paribbayaṃ datvā ``gacchā''ti uyyojesi.<br/><br/>[03] taṃ tassa gharā otiṇṇaṃ eko issaro antaravīthiyaṃ disvā paribbayaṃ datvā attano gharaṃ  nesi, sattāhe vītivatte nakkhattaṃ ositaṃ. vaṇṇadāsiyā ^a^M1.0459^ea^ mātā dhītu āgamanaṃ  adisvā seṭṭhiputtānaṃ santikaṃ gantvā ``kahaṃ sā''ti pucchi. te uttaraseṭṭhiputtassa gharaṃ gantvā  ``kahaṃ sā''ti pucchiṃsu. ``taṅkhaṇaññeva tassā paribbayaṃ datvā uyyojesi''nti. athassā  mātā rodantī ``dhītaraṃ me na passāmi, dhītaraṃ me samānethā''ti uttaraseṭṭhiputtaṃ ādāya rañño  santikaṃ agamāsi. rājā aṭṭaṃ vinicchinanto ``ime te seṭṭhiputtā vaṇṇadāsiṃ ānetvā tuyhaṃ  adaṃsū''ti pucchi. ``āma, devā''ti. ``idāni sā kaha''nti? ``na jānāmi,  taṅkhaṇaññeva naṃ uyyojesi''nti. ``idāni taṃ samānetuṃ sakkosī''ti? ``na sakkomi,  devā''ti. rājā ``sace samānetuṃ na sakkoti, rājāṇamassa karothā''ti āha. atha naṃ  pacchābāhaṃ bandhitvā ``rājāṇaṃ karissāmā''ti gahetvā pakkamiṃsu. ``seṭṭhiputtaṃ kira vaṇṇadāsiṃ  ^a^V1.0416^ea^ samānetuṃ asakkontaṃ rājā rājāṇaṃ kāretī''ti sakalanagaraṃ ekakolāhalaṃ ahosi.  mahājano ure hatthe ṭhapetvā ``kiṃ nāmetaṃ, sāmi, attano te ananucchavikaṃ laddha''nti paridevati.  seṭṭhipi puttassa pacchato pacchato paridevanto gacchati.<br/><br/>[03] seṭṭhiputto cintesi ``idaṃ mayhaṃ evarūpaṃ ^a^P1.0434^ea^ dukkhaṃ agāre vasanabhāvena  uppannaṃ. sace ito muccissāmi, mahāgotamasammāsambuddhassa santike pabbajissāmī''ti. sāpi  kho vaṇṇadāsī taṃ kolāhalasaddaṃ sutvā ``kiṃsaddo nāmeso''ti pucchitvā taṃ pavattiṃ sutvā vegena  otaritvā ``ussaratha, ussaratha, sāmī, maṃ rājapurisānaṃ daṭṭhuṃ dethā''ti attānaṃ dassesi.  rājapurisā taṃ disvā mātaraṃ paṭicchāpetvā seṭṭhiputtaṃ muñcitvā pakkamiṃsu. so sahāyakaparivutova  nadiṃ gantvā sasīsaṃ nhāyitvā gehaṃ gantvā bhuttapātarāso mātāpitaro vanditvā pabbajjaṃ  anujānāpetvā cīvarasāṭake ādāya mahantena parivārena satthu santikaṃ gantvā vanditvā pabbajjaṃ  yācitvā pabbajjañca upasampadañca labhitvā avissaṭṭhakammaṭṭhāno vipassanaṃ vaḍḍhetvā na cirasseva  arahatte patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū ``āvuso, uttaraseṭṭhiputto attano bhaye  uppanne sāsanassa guṇaṃ jānitvā `imamhā dukkhā muccamāno pabbajissāmī'ti cintetvā tena  sucintitena maraṇamutto ceva, pabbajito ca aggaphale patiṭṭhito''ti tassa guṇakathaṃ kathesuṃ.  satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti ^a^M1.0460^ea^  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, uttaraseṭṭhiputtova attano bhaye uppanne  `iminā upāyena imamhā dukkhā muccissāmī'ti cintetvā maraṇabhayā mutto, atīte paṇḍitāpi  attano bhaye uppanne `iminā upāyena imamhā dukkhā muccissāmā'ti cintetvā maraṇabhayato  mucciṃsuyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto cutipaṭisandhivasena parivattanto  vaṭṭakayoniyaṃ nibbatti. tadā eko vaṭṭakaluddako araññā bahū vaṭṭake āharitvā gehe ṭhapetvā  gocaraṃ datvā mūlaṃ gahetvā āgatāgatānaṃ hatthe vaṭṭake vikkiṇanto jīvikaṃ kappeti. so ekadivasaṃ  bahūhi vaṭṭakehi saddhiṃ bodhisattampi gahetvā ānesi. bodhisatto cintesi ``sacāhaṃ iminā  dinnaṃ gocarañca pānīyañca paribhuñjissāmi, ayaṃ maṃ gahetvā āgatānaṃ manussānaṃ dassati. sace  pana na paribhuñjissāmi, ahaṃ milāyissāmi, atha maṃ milāyantaṃ disvā manussā na  gaṇhissanti. evaṃ me sotthi bhavissati, imaṃ upāyaṃ karissāmī''ti. so ^a^V1.0417^ea^ tathā  karonto milāyitvā aṭṭhicammamatto ahosi. manussā taṃ disvā na gaṇhiṃsu. luddako  bodhisattaṃ ṭhapetvā ^a^P1.0435^ea^ sesesu vaṭṭakesu parikkhīṇesu pacchiṃ nīharitvā dvāre ṭhapetvā  bodhisattaṃ hatthatale katvā ``kiṃ nu kho ayaṃ vaṭṭako''ti cintetvā oloketuṃ āraddho. athassa  pamattabhāvaṃ ñatvā bodhisatto pakkhe pasāretvā uppatitvā araññameva gato. aññe vaṭṭakā taṃ  disvā ``kiṃ nu kho na paññāyasi, kahaṃ gatosī''ti pucchitvā ``luddakena gahitomhī''ti vutte  ``kinti katvā muttosī''ti pucchiṃsu. bodhisatto ``ahaṃ tena dinnaṃ gocaraṃ aggahetvā pānīyaṃ  apivitvā upāyacintāya mutto''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 118^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nācintayanto puriso, visesamadhigacchati. <br/><br/>[22] cintitassa phalaṃ passa, muttosmi vadhabandhanā''ti..<br/><br/>[03] tatthāyaṃ piṇḍattho -- ^b^puriso^eb^ dukkhaṃ patvā ``iminā nāma upāyena imamhā dukkhā  muccissāmī''ti ^b^acintayanto^eb^ attano dukkhā mokkhasaṅkhātaṃ visesaṃ ^b^nādhigacchati^eb^.  idāni pana mayā ^b^cintita^eb^kammassa ^b^phalaṃ passa^eb^. teneva upāyena ^a^M1.0461^ea^  ^b^muttosmi vadhabandhanā,^eb^ maraṇato ca bandhanato ca muttosmi ahanti. evaṃ bodhisatto attanā  katakāraṇaṃ ācikkhi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā maraṇamutto vaṭṭako  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] vaṭṭajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 124
title:
  [] . dubbacajātakavaṇṇanā^[] . tittirajātakavaṇṇanā^[] . vaṭṭajātakavaṇṇanā^[] . akālarāvijātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^amātāpitarasaṃvaddho^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ akālarāviṃ bhikkhuṃ ārabbha  kathesi. so kira sāvatthivāsī kulaputto sāsane pabbajitvā vattaṃ vā sikkhaṃ vā na uggaṇhi.  so ``imasmiṃ kāle mayā vattaṃ kātabbaṃ, imasmiṃ kāle upaṭṭhātabbaṃ, imasmiṃ kāle uggahetabbaṃ,  imasmiṃ kāle sajjhāyitabba''nti na jānāti, paṭhamayāmepi majjhimayāmepi pacchimayāmepi  pabuddhapabuddhakkhaṇeyeva mahāsaddaṃ karoti, bhikkhū niddaṃ na labhanti. dhammasabhāyaṃ bhikkhū  ``āvuso, asuko nāma bhikkhu evarūpe ratanasāsane pabbajitvā vattaṃ vā sikkhaṃ vā kālaṃ vā  akālaṃ vā na jānātī''ti tassa aguṇakathaṃ kathesuṃ. satthā āgantvā ``kāya nuttha  ^a^V1.0418^ea^, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte  ``na, bhikkhave, idānevesa akālarāvī, pubbepi akālarāvīyeva, kālākālaṃ ajānanabhāvena ca  gīvāya vaṭṭitāya jīvitakkhayaṃ patto''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P1.0436^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto sabbasippesu pāraṃ gantvā bārāṇasiyaṃ disāpāmokkho ācariyo hutvā  pañcasate māṇave sippaṃ vāceti. tesaṃ māṇavānaṃ eko kālarāvī kukkuṭo atthi, te tassa  vassitasaddena uṭṭhāya sippaṃ sikkhanti. so kālamakāsi. te aññaṃ kukkuṭaṃ pariyesantā caranti.  atheko māṇavako susānavane dārūni uddharanto ekaṃ kukkuṭaṃ disvā ānetvā pañjare ṭhapetvā  paṭijaggati. so susāne vaḍḍhitattā ``asukavelāya nāma vassitabba''nti ajānanto kadāci  atirattiṃ vassati, kadāci aruṇuggamane. māṇavā ^a^M1.0462^ea^ tassa atirattiṃ  vassitakāle sippaṃ sikkhantā yāva aruṇuggamanā sikkhituṃ na sakkonti, niddāyamānā  gahitaṭṭhānampi na passanti. atipabhāte vassitakāle sajjhāyassa okāsameva na labhanti.  māṇavā ``ayaṃ atirattiṃ vā vassati atipabhāte vā, imaṃ nissāya amhākaṃ sippaṃ na  niṭṭhāyissatī''ti taṃ gahetvā gīvaṃ vaṭṭetvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā ``akālarāvī kukkuṭo amhehi  ghātito''ti ācariyassa kathesuṃ. ācariyo ``ovādaṃ aggahetvā saṃvaḍḍhitabhāvena maraṇaṃ  patto''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 119^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``amātāpitara-saṃvaddho, anācerakule vasaṃ. <br/><br/>[22] nāyaṃ kālaṃ akālaṃ vā, abhijānāti kukkuṭo''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^amātāpitarasaṃvaddho^eb^ti mātāpitaro nissāya tesaṃ ovādaṃ aggahetvā saṃvaḍḍho.  ^b^anācerakule vasa^eb^nti ācariyakulepi avasamāno, ācārasikkhāpakaṃ kañci nissāya  avasitattāti attho. ^b^nāyaṃ kālaṃ akālaṃ vā^eb^ti ``imasmiṃ kāle vassitabbaṃ, imasmiṃ na  vassitabba''nti evaṃ vassitabbayuttakaṃ kālaṃ vā akālaṃ vā esa kukkuṭo na jānāti,  ajānanabhāveneva jīvitakkhayaṃ pattoti. idaṃ kāraṇaṃ dassetvā bodhisatto yāvatāyukaṃ ṭhatvā  yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0419^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā akālarāvī  kukkuṭo ayaṃ bhikkhu ahosi, antevāsikā buddhaparisā, ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] akālarāvijātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 125
title:
  [] . tittirajātakavaṇṇanā^[] . vaṭṭajātakavaṇṇanā^[] . akālarāvijātakavaṇṇanā^[] . bandhanamokkhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^abaddhā^eb^ ^a^P1.0437^ea^ ^b^tattha bajjhantī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ciñcamāṇavikaṃ ārabbha kathesi. tassā vatthu dvādasakanipāte ^b^mahāpadumajātake^eb^ (jā0  1.12.106 ādayo) āvi bhavissati. tadā pana satthā ``na, bhikkhave, ciñcamāṇavikā  idāneva maṃ abhūtena abbhācikkhati, pubbepi abbhācikkhiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M1.0463^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto purohitassa gehe  nibbattitvā vayappatto pitu accayena tasseva purohito ahosi. tena aggamahesiyā varo dinno  hoti ``bhadde, yaṃ icchasi, taṃ vadeyyāsī''ti. sā evamāha ``na mayhaṃ añño varo nāma  dullabho, ito pana te paṭṭhāya aññā itthī kilesavasena na oloketabbā''ti. so  paṭikkhipitvā punappunaṃ nippīḷiyamāno tassā vacanaṃ atikkamituṃ asakkonto sampaṭicchitvā tato  paṭṭhāya soḷasasu nāṭakitthisahassesu kilesavasena ekitthimpi na olokesi.<br/><br/>[03] athassa paccanto kuppi, paccante ṭhitā yodhā corehi saddhiṃ dve tayo saṅgāme katvā ``ito  uttari mayaṃ na sakkomā''ti rañño paṇṇaṃ pesesuṃ. rājā tattha gantukāmo balakāyaṃ saṃharitvā taṃ  pakkosāpetvā ``bhadde, ahaṃ paccantaṃ gacchāmi, tattha nānappakārāni yuddhāni honti, jayaparājayopi  anibaddho, tādisesu ṭhānesu mātugāmo dupparihāro, tvaṃ idheva nivattāhī''ti āha. sā ``na  sakkā, deva, mayā nivattitu''nti punappunaṃ raññā paṭikkhittā āha ``tena hi ekekaṃ yojanaṃ  gantvā mayhaṃ sukhadukkhajānanatthaṃ ekekaṃ manussaṃ peseyyāthā''ti. rājā ``sādhū''ti  sampaṭicchitvā bodhisattaṃ nagare ṭhapetvā mahantena balakāyena nikkhamitvā gacchanto yojane yojane  ekekaṃ purisaṃ ``amhākaṃ ārogyaṃ ārocetvā deviyā sukhadukkhaṃ jānitvā āgacchā''ti pesesi.  sā āgatāgataṃ purisaṃ ``rājā kimatthaṃ taṃ pesetī''ti pucchitvā ``tumhākaṃ  sukhadukkhajānanatthāyā''ti vutte ``tena hi ehī''ti tena saddhiṃ ^a^V1.0420^ea^ asaddhammaṃ  paṭisevati. rājā dvattiṃsayojanamaggaṃ gacchanto dvattiṃsa jane pesesi, sā ^a^P1.0438^ea^  sabbehipi tehi saddhiṃ tatheva akāsi.<br/><br/>[03] rājā paccantaṃ vūpasametvā janapadaṃ samassāsetvā puna āgacchantopi tatheva dvattiṃsa jane  pesesi, sā tehipi saddhiṃ tatheva vippaṭipajjiyeva. rājā āgantvā jayakkhandhāvāraṭṭhāne ṭhatvā  ``nagaraṃ paṭijaggāpetū''ti bodhisattassa paṇṇaṃ pesesi. bodhisatto sakalanagaraṃ paṭijaggāpetvā  rājanivesanaṃ paṭijaggāpento deviyā vasanaṭṭhānaṃ agamāsi. sā bodhisattassa rūpasobhaggappattaṃ  kāyaṃ disvā saṇṭhātuṃ asakkontī ``ehi ^a^M1.0464^ea^, brāhmaṇa, sayanaṃ abhiruhā''ti āha.  bodhisatto ``mā evaṃ avaca, rājāpi garu, akusalampi bhāyāmi, na sakkā mayā evaṃ  kātu''nti āha. ``catusaṭṭhiyā pādamūlikānaṃ neva rājā garu, na akusalaṃ bhāyanti. taveva  rājā garu, tvaṃyeva ca akusalaṃ bhāyasī''ti. ``āma, devi, sace tesampi evaṃ bhaveyya, na  evarūpaṃ kareyyuṃ''. ``ahaṃ pana jānamāno evarūpaṃ sāhasiyakammaṃ na karissāmī''ti. ``kiṃ  bahuṃ vippalapasi, sace me vacanaṃ na karosi, sīsaṃ te chindāpessāmī''ti. ``tiṭṭhatu tāva  ekasmiṃ attabhāve sīsaṃ, attabhāvasahassepi sīse chijjante na sakkā mayā evarūpaṃ kātu''nti.  sā ``hotu, jānissāmī''ti bodhisattaṃ tajjetvā attano gabbhaṃ pavisitvā sarīre nakhavaḷañjaṃ  dassetvā telena gattāni abbhañjitvā kiliṭṭhavatthaṃ nivāsetvā gilānālayaṃ katvā dāsiyo  āṇāpesi `raññā kahaṃ devī'ti vutte `gilānā'ti katheyyāthā''ti.<br/><br/>[03] bodhisattopi rañño paṭipathaṃ agamāsi. rājā nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā pāsādaṃ āruyha  deviṃ apassanto ``kahaṃ, devī''ti pucchi. ``gilānā, devā''ti. sopi sirigabbhaṃ  pavisitvā tassā piṭṭhiṃ parimajjanto ``kiṃ te, bhadde, aphāsuka''nti pucchi. sā tuṇhī ahosi.  tatiyavāre rājānaṃ oloketvā ``tvampi, mahārāja, jīvasi nāma, mādisāpi itthiyo  sassāmikāyeva nāmā''ti āha. ``kiṃ etaṃ, bhadde''ti? tumhehi nagaraṃ rakkhanatthāya ṭhapito  purohito ``tumhākaṃ nivesanaṃ paṭijaggāmī''ti idhāgantvā attano vacanaṃ akarontiṃ ^a^P1.0439^ea^  maṃ paharitvā attano manaṃ pūretvā gatoti. rājā aggimhi pakkhittaloṇasakkharā  viya kodhena taṭataṭāyanto sirigabbhā nikkhamitvā dovārikapādamūlikādayo pakkosāpetvā  ``gacchatha, bhaṇe, purohitaṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vajjhabhāvappattaṃ katvā nagarā nīharitvā āghātanaṃ  netvā sīsamassa chindathā''ti āha. te vegena gantvā taṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vajjhabheriṃ  carāpesuṃ.<br/><br/>[03] bodhisatto ^a^V1.0421^ea^ cintesi -- ``addhā tāya duṭṭhadeviyā rājā puretarameva paribhinno,  ajja dānāhaṃ attano baleneva attānaṃ mocessāmī''ti. so te purise āha ``bho, tumhe maṃ  mārentā rañño dassetvāva mārethā''ti. ``kiṃkāraṇā''ti? ``ahaṃ rājakammiko, bahu me  kammaṃ kataṃ, bahūni mahānidhiṭṭhānāni jānāmi, rājakuṭumbaṃ mayā vicāritaṃ. sace maṃ rañño  ^a^M1.0465^ea^ na dassessatha, bahudhanaṃ nassissati, mayā rañño sāpateyye ācikkhite pacchā  kātabbaṃ karothā''ti. te taṃ rañño dassayiṃsu. rājā taṃ disvāva ``kasmā bho, brāhmaṇa, mayi  lajjaṃ na akāsi, kasmā te evarūpaṃ pāpakammaṃ kata''nti āha. ``mahārāja, ahaṃ sotthiyakule  jāto, mayā kunthakipillikamattopi pāṇātipāto na katapubbo, tiṇasalākamattampi adinnaṃ  nādinnapubbaṃ, lobhavasena paresaṃ itthī akkhīni ummīletvāpi na olokitapubbā, hassavasenāpi  musā na bhāsitapubbā, kusaggenāpi majjaṃ na pītapubbaṃ, ahaṃ tumhesu niraparādho. sā pana bālā  lobhavasena maṃ hatthe gahetvā mayā paṭikkhittā maṃ tajjetvā attanā kataṃ pāpaṃ uttānaṃ katvā mama  ācikkhitvā antogabbhaṃ paviṭṭhā. ahaṃ niraparādho, paṇṇaṃ gahetvā pana āgatā catusaṭṭhi janā  sāparādhā, te pakkosāpetvā ``tāya vo vacanaṃ kataṃ, na kata''nti puccha, devāti. rājā te  catusaṭṭhi jane bandhāpetvā deviṃ pakkosāpetvā ``tayā etehi saddhiṃ pāpaṃ kataṃ, na kata''nti pucchi.  ``kataṃ, devā''ti vutte te pacchābāhaṃ bandhāpetvā ``imesaṃ catusaṭṭhijanānaṃ sīsāni  chindathā''ti āṇāpesi.<br/><br/>[03] atha naṃ ^a^P1.0440^ea^ bodhisatto āha -- ``natthi, mahārāja, etesaṃ doso, devī  attano ruciṃ kārāpesi. niraparādhā ete, tasmā nesaṃ khamatha. tassāpi doso natthi,  itthiyo nāma methunadhammena atittā. jātisabhāvo hi esa. etāsaṃ khamitabbayuttameva hoti.  tasmā etissāpi khamathā''ti nānappakārena rājānaṃ saññāpetvā te catusaṭṭhipi jane tañca bālaṃ  mocāpetvā sabbesaṃ yathāsakāni ṭhānāni dāpesi. evaṃ te sabbe mocetvā sakaṭṭhāne patiṭṭhāpetvā  bodhisatto rājānaṃ upasaṅkamitvā ``mahārāja, andhabālānaṃ nāma avatthukena vacanena  abandhitabbayuttakāpi paṇḍitā pacchābāhaṃ baddhā, paṇḍitānaṃ kāraṇayuttena vacanena pacchābāhaṃ baddhāpi  muttā. evaṃ bālā nāma abandhitabbayuttakepi bandhāpenti, paṇḍitā baddhepi mocentī''ti vatvā  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 120^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``abaddhā tattha bajjhanti, yattha bālā pabhāsare. <br/><br/>[22] baddhāpi tattha muccanti, yattha dhīrā pabhāsare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0422^ea^ ^a^M1.0466^ea^ ^b^abaddhā^eb^ti abandhitabbayuttā. ^b^pabhāsare^eb^ti  pabhāsanti vadanti kathenti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto imāya gāthāya rañño dhammaṃ desetvā ``mayā imaṃ dukkhaṃ agāre vasanabhāvena  laddhaṃ, idāni me agārena kiccaṃ natthi, pabbajjaṃ me anujāna, devā''ti pabbajjaṃ anujānāpetvā  assumukhaṃ ñātijanaṃ mahantañca vibhavaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto abhiññā  ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā duṭṭhadevī ciñcamāṇavikā  ahosi, rājā ānando, purohito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] bandhanamokkhajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] haṃcivaggo dvādasamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] gadrabhapañhā amarā, siṅgālaṃ mitacinti ca. <br/><br/>[27] anusāsikadubbacaṃ, tittiraṃ vaṭṭakaṃ puna. <br/><br/>[22] akālarāvi bandhananti.. 


volume: 111
item: 126
title: [] . vaṭṭajātakavaṇṇanā^[] . akālarāvijātakavaṇṇanā^kusanāḷivaggo^[] . kusanāḷijātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^kare^eb^ ^a^V1.0423^ea^ ^a^P1.0441^ea^ ^b^sarikkho^eb^ti idaṃ satthā jetavane  viharanto anāthapiṇḍikassa mittaṃ ārabbha kathesi. anāthapiṇḍikassa hi  mittasuhajjañātibandhavā ekato hutvā ``mahāseṭṭhi ayaṃ tayā jātigottadhanadhaññādīhi neva  sadiso, na uttaritaro, kasmā etena saddhiṃ santhavaṃ karosi, mā karohī''ti punappunaṃ nivāresuṃ.  anāthapiṇḍiko pana ``mittasanthavo nāma hīnehipi samehipi atirekehipi kattabboyevā''ti  tesaṃ ^a^M1.0467^ea^ vacanaṃ aggahetvā bhogagāmaṃ gacchanto taṃ kuṭumbarakkhakaṃ katvā agamāsīti  sabbaṃ kāḷakaṇṇivatthusmiṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. idha pana anāthapiṇḍikena attano ghare  pavattiyā ārocitāya satthā ``gahapati, mitto nāma khuddako natthi, mittadhammaṃ rakkhituṃ  samatthabhāvovettha pamāṇaṃ, mitto nāma attanā samopi hīnopi seṭṭhopi gahetabbo. sabbepi hete  attano pattabhāraṃ nittharantiyeva, idāni tāva tvaṃ attano nīcamittaṃ nissāya kuṭumbassa sāmiko  jāto, porāṇā pana nīcamittaṃ nissāya vimānasāmikā jātā''ti vatvā tena yācito atītaṃ  āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto rañño uyyāne kusanāḷigacche devatā  hutvā nibbatti. tasmiṃyeva ca uyyāne maṅgalasilaṃ nissāya ujugatakkhandho  parimaṇḍalasākhāviṭapasampanno rañño santikā laddhasammāno rucamaṅgalarukkho atthi,  ``mukhako''tipi vuccati. tasmiṃ eko mahesakkho devarājā nibbatti. bodhisattassa tena  saddhiṃ mittasanthavo ahosi. tadā rājā ekasmiṃ ekatthambhake pāsāde vasati, tassa so thambho  cali. athassa calitabhāvaṃ rañño ārocesuṃ. rājā vaḍḍhakī pakkosāpetvā ``tātā, mama  ekatthambhakassa maṅgalapāsādassa thambho calito, ekaṃ sāratthambhaṃ āharitvā taṃ niccalaṃ  karothā''ti āha. te ``sādhu, devā''ti rañño vacanaṃ sampaṭicchitvā tadanucchavikaṃ ^a^P1.0442^ea^  rukkhaṃ pariyesamānā aññattha adisvā uyyānaṃ pavisitvā taṃ mukhakarukkhaṃ disvā  rañño santikaṃ gantvā ``kiṃ, tātā, diṭṭho vo tadanucchaviko rukkho''ti vutte ``diṭṭho, deva,  apica taṃ chindituṃ na visahāmā''ti āhaṃsu. ``kiṃkāraṇā''ti? mayañhi aññattha rukkhaṃ  apassantā uyyānaṃ ^a^V1.0424^ea^ pavisimha, tatrapi ṭhapetvā maṅgalarukkhaṃ aññaṃ na passāma. iti  naṃ maṅgalarukkhatāya chindituṃ na visahāmāti. gacchatha, taṃ chinditvā pāsādaṃ thiraṃ karotha, mayaṃ  aññaṃ maṅgalarukkhaṃ karissāmāti. te ``sādhū''ti balikammaṃ gahetvā uyyānaṃ gantvā ``sve  chindissāmā''ti rukkhassa balikammaṃ katvā nikkhamiṃsu.<br/><br/>[03] rukkhadevatā taṃ kāraṇaṃ ñatvā ``sve mayhaṃ vimānaṃ nāsessanti, dārake gahetvā kuhiṃ  gamissāmī''ti gantabbaṭṭhānaṃ apassantī puttake gīvāya ^a^M1.0468^ea^ gahetvā parodi. tassā  sandiṭṭhasambhattā rukkhadevatā āgantvā ``kiṃ eta''nti pucchitvā taṃ kāraṇaṃ sutvā sayampi  vaḍḍhakīnaṃ paṭikkamanūpāyaṃ apassantiyo taṃ parissajitvā rodituṃ ārabhiṃsu. tasmiṃ samaye  bodhisatto ``rukkhadevataṃ passissāmī''ti tattha gantvā taṃ kāraṇaṃ sutvā ``hotu, mā  cintayittha, ahaṃ rukkhaṃ chindituṃ na dassāmi, sve vaḍḍhakīnaṃ āgatakāle mama kāraṇaṃ  passathā''ti tā devatā samassāsetvā punadivase vaḍḍhakīnaṃ āgatavelāya kakaṇṭakavesaṃ gahetvā  vaḍḍhakīnaṃ purato gantvā maṅgalarukkhassa mūlantaraṃ pavisitvā taṃ rukkhaṃ susiraṃ viya katvā  rukkhamajjhena abhiruhitvā khandhamatthakena nikkhamitvā sīsaṃ kampayamāno nipajji. mahāvaḍḍhakī  taṃ kakaṇṭakaṃ disvā rukkhaṃ hatthena paharitvā ``susirarukkho eso nissāro, hiyyo  anupadhāretvāva balikammaṃ karimhā''ti ekaghanaṃ mahārukkhaṃ garahitvā pakkāmi. rukkhadevatā  bodhisattaṃ nissāya vimānassa sāminī jātā.<br/><br/>[03] tassā paṭisanthāratthāya sandiṭṭhasambhattā ^a^P1.0443^ea^ bahū devatā sannipatiṃsu.  rukkhadevatā ``vimānaṃ me laddha''nti tuṭṭhacittā tāsaṃ devatānaṃ majjhe bodhisattassa guṇaṃ  kathayamānā ``bho, devatā, mayaṃ mahesakkhā hutvāpi dandhapaññatāya imaṃ upāyaṃ na jānimha,  kusanāḷidevatā pana attano ñāṇasampattiyā amhe vimānasāmike akāsi, mitto nāma sadisopi  adhikopi hīnopi kattabbova. sabbepi hi attano thāmena sahāyakānaṃ uppannaṃ dukkhaṃ nittharitvā  sukhe patiṭṭhāpentiyevā''ti mittadhammaṃ vaṇṇetvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 121^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kare sarikkho atha vāpi seṭṭho, nihīnako vāpi kareyya eko. <br/><br/>[22] kareyyumete byasane uttamatthaṃ, yathā ahaṃ kusanāḷi rucāya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0425^ea^ ^b^kare sarikkho^eb^ti jātiādīhi sadisopi mittadhammaṃ kareyya.  ^b^atha vāpi seṭṭho^eb^ti jātiādīhi adhikopi kareyya. ^b^nihīnako vāpi kareyya  eko^eb^ti eko jātiādīhi hīnopi mittadhammaṃ kareyya. tasmā sabbepi ete mittā  kātabbāyevāti dīpeti. kiṃkāraṇā? ^b^kareyyumete^eb^ ^a^M1.0469^ea^ ^b^byasane  uttamattha^eb^nti sabbepete sahāyassa byasane uppanne attano attano pattabhāraṃ vahamānā uttamatthaṃ  kareyyuṃ, kāyikacetasikadukkhato taṃ sahāyakaṃ moceyyumevāti attho. tasmā hīnopi mitto  kātabboyeva, pageva itare. tatridaṃ opammaṃ -- ^b^yathā ahaṃ kusanāḷi rucāya^eb^nti, yathā ahaṃ  rucāyaṃ nibbattadevatā ayañca kusanāḷidevatā, appesakkhāpi mittasanthavaṃ karimha, tatrapāhaṃ  mahesakkhāpi samānā attano uppannadukkhaṃ bālatāya anupāyakusalatāya harituṃ nāsakkhiṃ, imaṃ pana  appesakkhampi samānaṃ paṇḍitadevataṃ nissāya dukkhato muttomhi. tasmā aññehipi dukkhā  muccitukāmehi samavisiṭṭhabhāvaṃ anoloketvā hīnopi paṇḍito mitto kātabboti.<br/><br/>[03] rucādevatā imāya gāthāya devasaṅghassa dhammaṃ desetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā saddhiṃ  kusanāḷidevatāya yathākammaṃ gatā.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā rucādevatā ānando  ahosi, kusanāḷidevatā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kusanāḷijātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 127
title: [] . akālarāvijātakavaṇṇanā^kusanāḷivaggo^[] . kusanāḷijātakavaṇṇanā^[] . dummedhajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^yasaṃ^eb^ ^a^P1.0444^ea^ ^b^laddhāna dummedho^eb^ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto  devadattaṃ ārabbha kathesi. dhammasabhāyañhi bhikkhū ``āvuso devadatto, tathāgatassa  puṇṇacandasassirikamukhaṃ asītānubyañjanadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ byāmappabhāparikkhittaṃ  āveḷāveḷābhūtā yamakayamakabhūtā ghanabuddharasmiyo vissajjentaṃ paramasobhaggappattaṃ attabhāvañca  oloketvā cittaṃ pasādetuṃ na sakkoti, usūyameva karoti. `buddhā nāma evarūpena sīlena  samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena samannāgatā'ti vuccamāne vaṇṇaṃ sahituṃ na  sakkoti, usūyameva karotī''ti devadattassa aguṇakathaṃ kathayiṃsu. satthā āgantvā ^a^M1.0470^ea^  ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave ^a^V1.0426^ea^, idāneva devadatto mama vaṇṇe bhaññamāne usūyaṃ  karoti, pubbepi akāsiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte magadharaṭṭhe rājagahanagare ekasmiṃ magadharāje rajjaṃ kārente bodhisatto hatthiyoniyaṃ  nibbattitvā sabbaseto ahosi heṭṭhā vaṇṇitasadisāya rūpasampattiyā samannāgato. atha naṃ  ``lakkhaṇasampanno aya''nti so rājā maṅgalahatthiṃ akāsi. athekasmiṃ chaṇadivase sakalanagaraṃ  devanagaraṃ viya alaṅkārāpetvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ maṅgalahatthiṃ abhiruhitvā mahantena  rājānubhāvena nagaraṃ padakkhiṇaṃ akāsi. mahājano tattha tattha ṭhatvā maṅgalahatthino  rūpasobhaggappattaṃ sarīraṃ disvā ``aho rūpaṃ, aho gati, aho līḷā, aho lakkhaṇasampatti,  evarūpo nāma sabbasetavaravāraṇo cakkavattirañño anucchaviko''ti maṅgalahatthimeva vaṇṇesi.<br/><br/>[03] rājā maṅgalahatthissa vaṇṇaṃ sutvā sahituṃ asakkonto usūyaṃ uppādetvā ``ajjeva taṃ  pabbatapāde pātetvā jīvitakkhayaṃ pāpessāmī''ti hatthācariyaṃ pakkosāpetvā ``kinti katvā tayā  ayaṃ nāgo sikkhāpito''ti āha. ``susikkhāpito, devā''ti. ``na susikkhito,  dusikkhito''ti. ``susikkhito, devā''ti. ``yadi susikkhito ^a^P1.0445^ea^,  sakkhissasi naṃ vepullapabbatamatthakaṃ āropetu''nti. ``āma, devā''ti. ``tena hi ehī''ti  sayaṃ otaritvā hatthācariyaṃ āropetvā pabbatapādaṃ gantvā hatthācariyena hatthipiṭṭhiyaṃ nisīditvāva  hatthimhi vepullapabbatamatthakaṃ āropite sayampi amaccagaṇaparivuto pabbatamatthakaṃ abhiruhitvā hatthiṃ  papātābhimukhaṃ kāretvā ``tvaṃ `mayā esa susikkhāpito'ti vadesi, tīhiyeva tāva naṃ pādehi  ṭhapehī''ti āha. hatthācariyo piṭṭhiyaṃ nisīditvāva ``bho tīhi pādehi tiṭṭhā''ti hatthissa  paṇhikāya saññaṃ adāsi, mahāsatto tathā akāsi. puna rājā ``dvīhi purimapādehiyeva  ṭhapehī''ti āha, mahāsatto dve pacchimapāde ukkhipitvā purimapādehi aṭṭhāsi.  ``pacchimapādehiyevā''ti vuttepi dve purimapāde ukkhipitvā pacchimapādehi aṭṭhāsi, ``ekenā''ti  vuttepi tayo pāde ukkhipitvā ekeneva ^a^M1.0471^ea^ aṭṭhāsi. athassa apatanabhāvaṃ ñatvā  ``sace pahosi, ākāse naṃ ṭhapehī''ti āha.<br/><br/>[03] ācariyo cintesi -- ``sakalajambudīpe iminā sadiso susikkhito hatthī nāma  natthi, nissaṃsayaṃ panetaṃ esa papāte pātetvā māretukāmo bhavissatī''ti. so tassa kaṇṇamūle  mantesi ``tāta, ayaṃ rājā taṃ papāte pātetvā māretukāmo, na tvaṃ etassa anucchaviko. sace  te ākāsena gantuṃ balaṃ atthi, maṃ yathānisinnaṃyeva ādāya vehāsaṃ abbhuggantvā bārāṇasiṃ  ^a^V1.0427^ea^ gacchā''ti. puññiddhiyā samannāgato mahāsatto taṅkhaṇaññeva ākāse aṭṭhāsi.  hatthācariyo ``mahārāja, ayaṃ hatthī puññiddhiyā samannāgato, na tādisassa mandapuññassa  dubbuddhino anucchaviko, paṇḍitassa puññasampannassa rañño anucchaviko, tādisā nāma mandapuññā  evarūpaṃ vāhanaṃ labhitvā tassa guṇaṃ ajānantā tañceva vāhanaṃ avasesañca yasasampattiṃ  nāsentiyevā''ti vatvā hatthikkhandhe nisinnova imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 122^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yasaṃ laddhāna dummedho, anatthaṃ carati attano. <br/><br/>[22] attano ca paresañca, hiṃsāya paṭipajjatī''ti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ ^a^P1.0446^ea^ saṅkhepattho -- mahārāja, tādiso dummedho nippañño puggalo  parivārasampattiṃ labhitvā attano anatthaṃ carati. kiṃkāraṇā? so hi yasamadamatto  kattabbākattabbaṃ ajānanto attano ca paresañca hiṃsāya paṭipajjati. hiṃsā vuccati kilamanaṃ  dukkhuppādanaṃ, tadatthāya eva paṭipajjatīti.<br/><br/>[03] evaṃ imāya gāthāya rañño dhammaṃ desetvā ``tiṭṭha dāni tva''nti vatvā ākāse uppatitvā  bārāṇasinagaraṃ gantvā rājaṅgaṇe ākāse aṭṭhāsi. sakalanagaraṃ saṅkhubhitvā ``amhākaṃ rañño  ākāsena setavaravāraṇo āgantvā rājaṅgaṇe ṭhito''ti ekakolāhalaṃ ahosi. vegena raññopi  ārocesuṃ. rājā nikkhamitvā ``sace mayhaṃ upabhogatthāya āgatosi, bhūmiyaṃ patiṭṭhāhī''ti  āha. bodhisatto bhūmiyaṃ patiṭṭhāsi, ācariyo otaritvā rājānaṃ vanditvā ``kuto āgatosi,  tātā''ti vutte ``rājagahato''ti vatvā sabbaṃ pavattiṃ ārocesi. rājā ``manāpaṃ te, tāta, kataṃ  idhāgacchantenā''ti tuṭṭhahaṭṭho ^a^M1.0472^ea^ nagaraṃ sajjāpetvā vāraṇaṃ maṅgalahatthiṭṭhāne ṭhapetvā  sakalarajjaṃ tayo koṭṭhāse katvā ekaṃ bodhisattassa adāsi, ekaṃ ācariyassa, ekaṃ attanā  aggahesi. bodhisattassa āgatakālato paṭṭhāyeva pana rañño sakalajambudīpe rajjaṃ hatthagatameva  jātaṃ. so jambudīpe aggarājā hutvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā magadharājā devadatto  ahosi, bārāṇasirājā sāriputto, hatthācariyo ānando, hatthī pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] dummedhajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 128
title: kusanāḷivaggo^[] . kusanāḷijātakavaṇṇanā^[] . dummedhajātakavaṇṇanā^[] . naṅgalīsajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^asabbatthagāmiṃ^eb^ ^a^V1.0428^ea^ ^b^vāca^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto  lāḷudāyittheraṃ ārabbha kathesi. so kira dhammaṃ kathento ``imasmiṃ ṭhāne idaṃ kathetabbaṃ,  imasmiṃ ṭhāne idaṃ na kathetabba''nti yuttāyuttaṃ na jānāti, maṅgale avamaṅgalaṃ vadanto  ``tirokuṭṭesu tiṭṭhanti, sandhisiṅghāṭakesu cā''ti idaṃ avamaṅgalaṃ maṅgalaṃ katvā anumodanaṃ  katheti. avamaṅgalesu anumodanaṃ karonto ``bahū devā manussā ca, maṅgalāni acintayu''nti  vatvā ``evarūpānaṃ maṅgalānaṃ satampi ^a^P1.0447^ea^ sahassampi kātuṃ samatthā hothā''ti  vadati. athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū ``āvuso, lāḷudāyī yuttāyuttaṃ na jānāti, sabbattha  abhāsitabbavācaṃ bhāsatī''ti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave,  etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, lāḷudāyī  idāneva dandhaparisakkano yuttāyuttaṃ na jānāti, pubbepi evarūpo ahosi, niccaṃ lāḷakoyeva  eso''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā  vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā bārāṇasiyaṃ disāpāmokkho ācariyo hutvā  pañca ^a^M1.0473^ea^ māṇavakasatāni sippaṃ vācesi. tadā tesu māṇavesu eko  dandhaparisakkano lāḷako māṇavo dhammantevāsiko hutvā sippaṃ uggaṇhāti, dandhabhāvena pana  uggaṇhituṃ na sakkoti. bodhisattassa pana upakāro hoti, dāso viya sabbakiccāni karoti.  athekadivasaṃ bodhisatto sāyamāsaṃ bhuñjitvā sayane nipanno taṃ māṇavaṃ hatthapādapiṭṭhiparikammāni  katvā gacchantaṃ āha ``tāta, mañcapāde upatthambhetvā yāhī''ti. māṇavo ekaṃ pādaṃ upatthambhetvā  ekassa upatthambhakaṃ alabhanto attano ūrumhi ṭhapetvā rattiṃ khepesi.<br/><br/>[03] bodhisatto paccūsasamaye uṭṭhāya taṃ disvā ``kiṃ, tāta, nisinnosī''ti pucchi.  ``ācariya, ekassa mañcapādassa upatthambhakaṃ alabhanto ūrumhi ṭhapetvā nisinnomhī''ti.  bodhisatto saṃviggamānaso hutvā ``ayaṃ ati viya mayhaṃ upakāro, ettakānaṃ pana māṇavakānaṃ  antare ayameva dandho sippaṃ sikkhituṃ na sakkoti, kathaṃ nu kho ahaṃ imaṃ paṇḍitaṃ kareyya''nti  cintesi. athassa etadahosi ``attheko upāyo, ahaṃ imaṃ māṇavaṃ dāruatthāya paṇṇatthāya ca  vanaṃ gantvā āgataṃ `ajja te kiṃ diṭṭhaṃ, kiṃ kata'nti pucchissāmi. atha me `idaṃ nāma ajja  mayā diṭṭhaṃ, idaṃ kata'nti ācikkhissati. atha naṃ ^a^V1.0429^ea^ `tayā diṭṭhañca katañca  kīdisa'nti pucchissāmi, so `evarūpaṃ nāmā'ti ^a^P1.0448^ea^ upamāya ca kāraṇena ca  kathessati. iti naṃ navaṃ navaṃ upamañca kāraṇañca kathāpetvā iminā upāyena paṇḍitaṃ  karissāmī''ti. so taṃ pakkosāpetvā ``tāta māṇava, ito paṭṭhāya dāruatthāya vā paṇṇatthāya  vā gataṭṭhāne yaṃ te tattha diṭṭhaṃ vā sutaṃ vā bhuttaṃ vā pītaṃ vā khāditaṃ vā hoti, taṃ āgantvā  mayhaṃ āroceyyāsī''ti āha.<br/><br/>[03] so ``sādhū''ti paṭissuṇitvā ekadivasaṃ māṇavehi saddhiṃ dāruatthāya araññaṃ gato tattha  sappaṃ disvā āgantvā ``ācariya, sappo me diṭṭho''ti ārocesi. ``sappo nāma, tāta,  kīdiso hotī''ti? ``seyyathāpi naṅgalīsā''ti. ``sādhu, tāta, manāpā te upamā āhaṭā,  sappā nāma naṅgalīsasadisāva hontī''ti. atha bodhisatto ``māṇavakena manāpā upamā āhaṭā,  sakkhissāmi naṃ paṇḍitaṃ kātu''nti cintesi. māṇavo puna ekadivasaṃ araññe hatthiṃ disvā  ``hatthī me ācariya diṭṭho''ti āha. ``hatthī nāma, tāta, kīdiso''ti? ``seyyathāpi,  naṅgalīsā''ti. bodhisatto ``hatthissa ^a^M1.0474^ea^ soṇḍā naṅgalīsasadisā honti,  dantādayo evarūpā ca evarūpā ca. ayaṃ pana bālatāya vibhajitvā kathetuṃ asakkonto soṇḍaṃ  sandhāya kathesi maññe''ti tuṇhī ahosi. athekadivasaṃ nimantane ucchuṃ labhitvā ``ācariya,  ajja mayaṃ ucchu khādimhā''ti āha. ``ucchu nāma kīdiso''ti vutte ``seyyathāpi  naṅgalīsā''ti āha. ācariyo ``thokaṃ patirūpaṃ kāraṇaṃ kathesī''ti tuṇhī jāto.<br/><br/>[03] punekadivasaṃ nimantane ekacce māṇavā guḷaṃ dadhinā bhuñjiṃsu, ekacce khīrena. so  āgantvā ``ācariya, ajja mayaṃ dadhinā khīrena ca bhuñjimhā''ti vatvā ``dadhikhīraṃ nāma  kīdisaṃ hotī''ti vutte ``seyyathāpi naṅgalīsā''ti āha. ācariyo ``ayaṃ māṇavo `sappo  naṅgalīsasadiso'ti kathento tāva sukathitaṃ kathesi, `hatthī naṅgalīsasadiso'ti kathentenāpi  soṇḍaṃ sandhāya lesena kathitaṃ. `ucchu naṅgalīsasadisa'nti kathanepi leso atthi,  `dadhikhīrāni pana niccaṃ paṇḍarāni pakkhittabhājanasaṇṭhānānī'ti idha ^a^P1.0449^ea^ sabbena  sabbaṃ upamaṃ na kathesi, na sakkā imaṃ lāḷakaṃ sikkhāpetu''nti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 123^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asabbatthagāmiṃ vācaṃ, bālo sabbattha bhāsati. <br/><br/>[22] nāyaṃ dadhiṃ vedi na naṅgalīsaṃ, dadhippayaṃ maññati naṅgalīsa''nti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ ^a^V1.0430^ea^ saṅkhepattho -- yā vācā opammavasena sabbattha na gacchati, taṃ  ^b^asabbatthagāmiṃ vācaṃ bālo^eb^ dandhapuggalo ^b^sabbattha bhāsati,^eb^ ``dadhi nāma kīdisa''nti  puṭṭhopi ``seyyathāpi, naṅgalīsā''ti vadateva. evaṃ vadanto ^b^nāyaṃ dadhiṃ vedi na naṅgalīsaṃ^eb^.  kiṃkāraṇā? ^b^dadhippayaṃ maññati naṅgalīsaṃ,^eb^ yasmā ayaṃ dadhimpi naṅgalīsameva maññati.  atha vā ^b^dadhī^eb^ti dadhimeva, ^b^paya^eb^nti khīraṃ, dadhi ca payañca dadhippayaṃ. yasmā  dadhikhīrānipi ayaṃ naṅgalīsameva maññati, ediso cāyaṃ bālo, kiṃ imināti antevāsikānaṃ  dhammakathaṃ kathetvā paribbayaṃ datvā taṃ uyyojesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā lāḷakamāṇavo  lāḷudāyī ahosi, disāpāmokkho ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] naṅgalīsajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 129
title:
  [] . kusanāḷijātakavaṇṇanā^[] . dummedhajātakavaṇṇanā^[] . naṅgalīsajātakavaṇṇanā^[] . ambajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^vāyametheva^eb^ ^a^M1.0475^ea^ ^b^puriso^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  vattasampannaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. so kira sāvatthivāsī kulaputto sāsane uraṃ datvā  pabbajito vattasampanno ahosi, ācariyupajjhāyavattāni  pānīyaparibhojanīyauposathāgārajantāgharādivattāni ca sādhukaṃ karoti, cuddasasu mahāvattesu  asītikhandhakavattesu ca paripūrakārīyeva hoti, vihāraṃ sammajjati, pariveṇaṃ vitakkamāḷakaṃ  vihāramaggaṃ sammajjati, manussānaṃ pānīyaṃ deti. manussā tassa vattasampattiyaṃ pasīditvā  pañcasatamattāni dhuvabhattāni adaṃsu, mahālābhasakkāro uppajji. taṃ nissāya bahūnaṃ phāsuvihāro  jāto. athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, asuko nāma bhikkhu  attano vattasampattiyā mahantaṃ lābhasakkāraṃ nibbattesi, etaṃ ekaṃ nissāya bahūnaṃ phāsuvihāro  jāto''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave ^a^P1.0450^ea^, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepāyaṃ bhikkhu  vattasampanno, pubbepetaṃ ekaṃ nissāya pañca isisatāni phalāphalatthāya araññaṃ agantvā eteneva  ānītaphalāphalehi yāpesu''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^V1.0431^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule  nibbattitvā vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcasataisiparivāro pabbatapāde vihāsi. tadā  himavante caṇḍo nidāgho ahosi, tattha tattha pānīyāni chijjiṃsu, tiracchānā pānīyaṃ  alabhamānā kilamanti. atha tesu tāpasesu eko tāpaso tesaṃ pipāsadukkhaṃ disvā ekaṃ rukkhaṃ  chinditvā doṇiṃ katvā pānīyaṃ ussiñcitvā doṇiṃ pūretvā tesaṃ pānīyaṃ adāsi. bahūsu  sannipatitvā pānīyaṃ pivantesu tāpasassa phalāphalatthāya gamanokāso nāhosi. so nirāhāropi  pānīyaṃ detiyeva. migagaṇā cintesuṃ ``ayaṃ amhākaṃ pānīyaṃ dento phalāphalatthāya gantuṃ okāsaṃ  na labhati, nirāhāratāya ativiya kilamati, handamayaṃ katikaṃ karomā''ti. te katikaṃ akaṃsu  ``ito paṭṭhāya pānīyaṃ pivanatthāya āgacchantena attano balānurūpena phalāphalaṃ gahetvāva  āgantabba''nti. te tato paṭṭhāya ekeko tiracchāno ^a^M1.0476^ea^ attano attano  balānurūpena madhuramadhurāni ambajambupanasādīnigahetvāva āgacchati. ekassa atthāya ābhataṃ  phalāphalaṃ aḍḍhateyyasakaṭabhārappamāṇaṃ ahosi. pañcasatatāpasā tadeva paribhuñjanti. atirekaṃ  chaḍḍiyittha.<br/><br/>[03] bodhisatto taṃ disvā ``ekaṃ nāma vattasampannaṃ nissāya ettakānaṃ tāpasānaṃ phalāphalatthāya  agantvā yāpanaṃ uppannaṃ, vīriyaṃ nāma kātabbamevā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 124^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito. <br/><br/>[22] vāyāmassa phalaṃ passa, bhuttā ambā anītiha''nti..<br/><br/>[03] tatrāyaṃ saṅkhepattho -- paṇḍito attano vattapūraṇādike kammasmiṃ vāyametheva, na ukkaṇṭheyya.  kiṃkāraṇā? vāyāmassa nipphalatāya abhāvato. iti mahāsatto ^a^P1.0451^ea^  ``vāyāmo nāmesa saphalova hotī''ti isigaṇaṃ ālapanto ^b^``vāyāmassa phalaṃ passā''^eb^ti  āha. kīdisaṃ? ^b^bhuttā ambā anītihaṃ^eb^. tattha ^b^ambā^eb^ti desanāmattaṃ, tehi pana  nānappakārāni phalāphalāni ābhatāni. tesu sampannatarānaṃ ussannatarānaṃ vā vasena ``ambā''ti  vuttaṃ. ye imehi pañcahi isisatehi sayaṃ araññaṃ agantvā ekassa atthāya ānītā ambā bhuttā,  idaṃ vāyāmassa phalaṃ. tañca kho pana anītihaṃ, ``iti āha iti āhā''ti evaṃ itihītihena  gahetabbaṃ na hoti, paccakkhameva taṃ phalaṃ passāti. evaṃ mahāsatto isigaṇassa ovādaṃ adāsi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0432^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā vattasampanno  tāpaso ayaṃ bhikkhu ahosi, gaṇasatthā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] ambajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 130
title:
  [] . dummedhajātakavaṇṇanā^[] . naṅgalīsajātakavaṇṇanā^[] . ambajātakavaṇṇanā^[] . kaṭāhakajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^bahumpi^eb^ ^a^M1.0477^ea^ ^b^so vikattheyyā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ekaṃ vikatthakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. tassa vatthu heṭṭhā kathitasadisameva. <br/><br/>[01] atīte pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mahāvibhavo seṭṭhi ahosi.  tassa bhariyā puttaṃ vijāyi, dāsīpissa taṃ divasaññeva puttaṃ vijāyi. te ekatova vaḍḍhiṃsu.  seṭṭhiputte lekhaṃ sikkhante dāsopissa phalakaṃ vahamāno gantvā teneva saddhiṃ lekhaṃ sikkhi,  gaṇanaṃ sikkhi, dve tayo vohāre akāsi. so anukkamena vacanakusalo vohārakusalo yuvā  abhirūpo ahosi, nāmena kaṭāheko nāma. so seṭṭhighare bhaṇḍāgārikakammaṃ karonto cintesi  ``na maṃ ime sabbakālaṃ bhaṇḍāgārikakammaṃ kāressanti, kiñcideva dosaṃ disvā tāḷetvā  bandhitvā lakkhaṇena aṅketvā dāsaparibhogenapi paribhuñjissanti. paccante kho pana seṭṭhissa  sahāyako seṭṭhi atthi, yaṃnūnāhaṃ seṭṭhissa vacanena lekhaṃ ādāya tattha gantvā `ahaṃ seṭṭhiputto'ti  vatvā taṃ seṭṭhiṃ vañcetvā tassa dhītaraṃ gahetvā sukhaṃ vaseyya''nti. so sayameva paṇṇaṃ gahetvā  ^a^P1.0452^ea^ ``ahaṃ asukaṃ nāma mama puttaṃ tava santikaṃ pahiṇiṃ, āvāhavivāhasambandho  nāma mayhañca tayā, tuyhañca mayā saddhiṃ patirūpo, tasmā tvaṃ imassa dārakassa attano dhītaraṃ  datvā etaṃ tattheva vasāpehi, ahampi okāsaṃ labhitvā āgamissāmī''ti likhitvā seṭṭhisseva  muddikāya lañjetvā yathārucitaṃ paribbayañceva gandhavatthādīni ca gahetvā paccantaṃ gantvā seṭṭhiṃ  disvā vanditvā aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ seṭṭhi ``kuto āgatosi, tātā''ti pucchi. ``bārāṇasito''ti. ``kassa  puttosī''ti? ``bārāṇasiseṭṭhissā''ti. ``kenatthenāgatosī''ti? tasmiṃ khaṇe kaṭāhako  ``idaṃ disvā jānissathā''ti paṇṇaṃ adāsi. seṭṭhi paṇṇaṃ vācetvā ``idānāhaṃ jīvāmi  nāmā''ti tuṭṭhacitto dhītaraṃ datvā patiṭṭhāpesi. tassa parivāro mahanto ahosi. so  yāgukhajjakādīsu vā vatthagandhādīsu ^a^V1.0433^ea^ vā upanītesu ``evampi nāma yāguṃ ^a^M1.0478^ea^  pacanti, evaṃ khajjakaṃ, evaṃ bhattaṃ, aho paccantavāsikā nāmā''ti yāguādīni garahati.  ``ime paccantavāsibhāveneva ahatasāṭake vaḷañjituṃ na jānanti, gandhe pisituṃ, pupphāni ganthituṃ  na jānantī''ti vatthakammantikādayo garahati.<br/><br/>[03] bodhisattopi dāsaṃ apassanto ``kaṭāhako na dissati, kahaṃ gato, pariyesatha na''nti  samantā manusse payojesi. tesu eko tattha gantvā taṃ disvā sañjānitvā attānaṃ ajānāpetvā  āgantvā bodhisattassa ārocesi. bodhisatto taṃ pavattiṃ sutvā ``ayuttaṃ tena kataṃ, gantvā naṃ  gahetvā āgacchissāmī''ti rājānaṃ āpucchitvā mahantena parivārena nikkhami. ``seṭṭhi kira  paccantaṃ gacchatī''ti sabbattha pākaṭo jāto. kaṭāhako ``seṭṭhi kira āgacchatī''ti sutvā  cintesi ``na so aññena kāraṇena āgacchissati, maṃ nissāyevassa āgamanena bhavitabbaṃ.  sace panāhaṃ palāyissāmi, puna āgantuṃ na sakkā bhavissati. atthi panesa upāyo. mama  sāmikassa paṭipathaṃ gantvā dāsakammaṃ katvā tameva ārādhessāmī''ti. so tato paṭṭhāya  parisamajjhe evaṃ bhāsati ``aññe bālamanussā attano bālabhāvena mātāpitūnaṃ ^a^P1.0453^ea^  guṇaṃ ajānantā tesaṃ bhojanavelāya apacitikammaṃ akatvā tehi saddhiṃyeva bhuñjanti, mayaṃ pana  mātāpitūnaṃ bhojanakāle paṭiggahaṃ upanema, kheḷamallakaṃ upanema, bhājanāni upanema, pānīyampi  bījanimpi gahetvā upatiṭṭhāmā''ti yāva sarīravaḷañjanakāle udakakalasaṃ ādāya  paṭicchannaṭṭhānagamanā sabbaṃ dāsehi sāmikānaṃ kattabbakiccaṃ pakāsesi.<br/><br/>[03] so evaṃ parisaṃ uggaṇhāpetvā bodhisattassa paccantasamīpaṃ āgatakāle sasuraṃ avoca  ``tāta, mama kira pitā tumhākaṃ dassanatthāya āgacchati, tumhe khādanīyabhojanīyaṃ paṭiyādāpetha,  ahaṃ paṇṇākāraṃ gahetvā paṭipathaṃ gamissāmī''ti. so ``sādhu, tātā''ti sampaṭicchi.  kaṭāhako bahuṃ paṇṇākāramādāya mahantena parivārena gantvā bodhisattaṃ vanditvā paṇṇākāraṃ adāsi.  bodhisattopi paṇṇākāraṃ gahetvā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā pātarāsakāle khandhāvāraṃ  nivāsetvā sarīravaḷañjanatthāya paṭicchannaṭṭhānaṃ pāvisi. kaṭāhako attano parivāraṃ ^a^M1.0479^ea^  nivattetvā kalasaṃ ādāya bodhisattassa santikaṃ gantvā udakakiccapariyosāne pādesu  patitvā ``sāmi, ahaṃ tumhākaṃ yattakaṃ icchatha, tattakaṃ dhanaṃ dassāmi, mā me yasaṃ  antaradhāpayitthā''ti āha. bodhisatto tassa vattasampadāya pasīditvā ``mā bhāyi, natthi te  mama santikā antarāyo''ti samassāsetvā paccantanagaraṃ pāvisi. mahanto ^a^V1.0434^ea^ sakkāro  ahosi, kaṭāhakopissa nirantaraṃ dāsena kattabbakiccaṃ karoti. atha naṃ ekāya velāya  sukhanisinnaṃ paccantaseṭṭhi āha ``mahāseṭṭhi, mayā tumhākaṃ paṇṇaṃ disvāva tumhākaṃ puttassa dārikā  dinnā''ti bodhisatto kaṭāhakaṃ puttameva katvā tadanucchavikaṃ piyavacanaṃ vatvā seṭṭhiṃ tosesi.  tato paṭṭhāya kaṭāhakassa mukhaṃ ulloketuṃ samattho nāma nāhosi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ mahāsatto seṭṭhidhītaraṃ pakkositvā ``ehi, amma, sīse me ūkā  vicināhī''ti vatvā taṃ āgantvā ūkā gahetvā ṭhitaṃ piyavacanaṃ vatvā ``kathehi, amma, kacci te  mama putto sukhadukkhesu appamatto ^a^P1.0454^ea^, ubho janā sammodamānā samaggavāsaṃ  vasathā''ti pucchi. ``tāta, mahāseṭṭhi tumhākaṃ puttassa añño doso natthi, kevalaṃ āhāraṃ  garahatī''ti. ``amma, niccakālamesa dukkhasīlova, apica te ahaṃ tassa mukhabandhanamantaṃ  dassāmi, taṃ tvaṃ sādhukaṃ uggaṇhitvā mama puttassa bhojanakāle garahantassa uggahitaniyāmeneva  purato ṭhatvā vadeyyāsī''ti gāthaṃ uggaṇhāpetvā katipāhaṃ vasitvā bārāṇasimeva agamāsi.  kaṭāhakopi bahuṃ khādanīyabhojanīyaṃ ādāya anumaggaṃ gantvā bahudhanaṃ datvā vanditvā nivatti.  so bodhisattassa gatakālato paṭṭhāya atirekamānī ahosi. so ekadivasaṃ seṭṭhidhītāya  nānaggarasabhojanaṃ upanetvā kaṭacchuṃ ādāya parivisantiyā bhattaṃ garahituṃ ārabhi. seṭṭhidhītā  bodhisattassa santike uggahitaniyāmeneva imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 125^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahumpi so vikattheyya, aññaṃ janapadaṃ gato. <br/><br/>[22] anvāgantvāna dūseyya, bhuñja bhoge kaṭāhakā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bahumpi so vikattheyya, aññaṃ janapadaṃ gato^eb^ti yo attano jātibhūmito aññaṃ  janapadaṃ gato hoti, yatthassa jātiṃ na jānanti, so ^a^M1.0480^ea^ bahumpi vikattheyya,  vambhanavacanaṃ vañcanavacanaṃ vadeyya. ^b^anvāgantvāna dūseyyā^eb^ti imaṃ tāva vāraṃ sāmikassa  paṭipathaṃ gantvā dāsakiccassa katattā kasāhi paharitvā piṭṭhicammuppāṭanato ca lakkhaṇāhananato ca  muttosi. sace anācāraṃ karosi, puna aññasmiṃ āgamanavāre tava sāmiko anvāgantvāna  dūseyya, imaṃ gehaṃ anuāgantvā kasābhighātehi ceva lakkhaṇāhananena ca jātippakāsanena ca taṃ  dūseyya upahaneyya. tasmā imaṃ anācāraṃ pahāya ^b^bhuñja bhoge kaṭāhaka,^eb^ mā pacchā attano  dāsabhāvaṃ pākaṭaṃ kāretvā vippaṭisārī ahosīti ayamettha seṭṭhino adhippāyo.<br/><br/>[03] seṭṭhidhītā ^a^V1.0435^ea^ pana etamatthaṃ ajānantī uggahitaniyāmena byañjanameva  payirudāhāsi. kaṭāhako ``addhā seṭṭhinā mama kulaṃ ācikkhitvā etissā sabbaṃ kathitaṃ  bhavissatī''ti tato paṭṭhāya puna bhattaṃ garahituṃ na visahi, nihatamāno yathāladdhaṃ bhuñjitvā  yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^P1.0455^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā  kaṭāhako vikatthakabhikkhu ahosi, bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kaṭāhakajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 131
title:
  [] . naṅgalīsajātakavaṇṇanā^[] . ambajātakavaṇṇanā^[] . kaṭāhakajātakavaṇṇanā^[] . asilakkhaṇajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^tathevekassa kalyāṇa^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño  asilakkhaṇapāṭhakaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. so kira kammārehi rañño asīnaṃ āhaṭakāle asiṃ  upasiṅghitvā asilakkhaṇaṃ udāharati. so yesaṃ hatthato lābhaṃ labhati, tesaṃ asiṃ  ``lakkhaṇasampanno maṅgalasaṃyutto''ti vadati. yesaṃ hatthato lābhaṃ na labhati, tesaṃ asiṃ  ``avalakkhaṇo''ti garahati. atheko kammāro asiṃ katvā kosiyaṃ sukhumaṃ maricacuṇṇaṃ  pakkhipitvā rañño asiṃ āhari. rājā brāhmaṇaṃ pakkosāpetvā ``asiṃ vīmaṃsā''ti āha.  brāhmaṇassa asiṃ ākaḍḍhitvā upasiṅghantassa maricacuṇṇāni nāsaṃ pavisitvā ^a^M1.0481^ea^  khipitukāmataṃ uppādesuṃ. tassa khipantassa nāsikā asidhārāya paṭihatā dvidhā chijji.  tassevaṃ nāsikāya chinnabhāvo bhikkhusaṅghe pākaṭo jāto. athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū  kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, rañño kira asilakkhaṇapāṭhako asiṃ upasiṅghanto nāsikaṃ  chindāpesī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva so brāhmaṇo asiṃ upasiṅghanto  nāsikāchedaṃ patto, pubbepi pattoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tassa asilakkhaṇapāṭhako brāhmaṇo ahosīti  sabbaṃ paccuppannavatthusadisameva. rājā pana tassa vejje datvā nāsikākoṭiṃ phāsukaṃ kārāpetvā  lākhāya paṭināsikaṃ kāretvā puna taṃ upaṭṭhākameva akāsi. bārāṇasirañño pana putto natthi,  ekā dhītā ceva bhāgineyyo ca ahesuṃ. so ubhopi te attano santikeyeva vaḍḍhāpesi. te  ekato vaḍḍhantā aññamaññaṃ paṭibaddhacittā ahesuṃ. rājāpi ^a^V1.0436^ea^ amacce pakkosāpetvā  ``mayhaṃ bhāgineyyopi imassa rajjassa sāmikova, dhītaraṃ etasseva datvā abhisekamassa  karomī''ti vatvā puna cintesi ^a^P1.0456^ea^ ``mayhaṃ bhāgineyyo sabbathāpi ñātakoyeva,  etassa aññaṃ rājadhītaraṃ ānetvā abhisekaṃ katvā dhītaraṃ aññassa rañño dassāmi, evaṃ no  ñātakā bahū bhavissanti, dvinnampi rajjānaṃ mayameva sāmikā bhavissāmā''ti. so amaccehi  saddhiṃ sammantetvā ``ubhopete visuṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti bhāgineyyaṃ aññasmiṃ nivesane, dhītaraṃ  aññasmiṃ vāsesi.<br/><br/>[03] te soḷasavassuddesikabhāvaṃ pattā ativiya paṭibaddhacittā ahesuṃ. rājakumāro ``kena nu  kho upāyena mātuladhītaraṃ rājagehā nīharāpetuṃ sakkā bhaveyyā''ti cintento ``attheko upāyo''ti  mahāikkhaṇikaṃ pakkosāpetvā tassā sahassabhaṇḍikaṃ datvā ``kiṃ mayā kattabba''nti vutte ``amma,  tayi karontiyā anipphatti nāma natthi, kiñcideva kāraṇaṃ vatvā yathā mama mātulo rājā  dhītaraṃ antogehā nīharāpeti, tathā karohī''ti āha. sādhu, sāmi, ahaṃ rājānaṃ upasaṅkamitvā  evaṃ vakkhāmi ``deva, rājadhītāya upari kāḷakaṇṇī atthi, ettakaṃ kālaṃ nivattitvā  olokentopi natthi, ahaṃ rājadhītaraṃ asukadivase ^a^M1.0482^ea^ nāma rathaṃ āropetvā  bahuāvudhahatthe purise ādāya mahantena parivārena susānaṃ gantvā maṇḍalapīṭhikāya heṭṭhāmañce  matamanussaṃ nipajjāpetvā uparimañce rājadhītaraṃ ṭhapetvā gandhodakaghaṭānaṃ aṭṭhuttarasatena nhāpetvā  kāḷakaṇṇiṃ pavāhessāmī''ti evaṃ vatvā rājadhītaraṃ susānaṃ nessāmi, tvaṃ amhākaṃ tattha  gamanadivase amhehi puretarameva thokaṃ maricacuṇṇaṃ ādāya āvudhahatthehi attano manussehi parivuto  rathaṃ abhiruyha susānaṃ gantvā rathaṃ susānadvāre ekapadese ṭhapetvā āvudhahatthe manusse susānavanaṃ  pesetvā sayaṃ susāne maṇḍalapīṭhikaṃ pasāretvā matako viya paṭikujjo hutvā nipajja. ahaṃ tattha  āgantvā tava upari mañcakaṃ attharitvā rājadhītaraṃ ukkhipitvā mañce sayāpessāmi, tvaṃ tasmiṃ  khaṇe maricacuṇṇaṃ nāsikāya pakkhipitvā dve tayo vāre khipeyyāsi. tayā khipitakāle  ^a^P1.0457^ea^ mayaṃ rājadhītaraṃ pahāya palāyissāma. atha tvaṃ rājadhītaraṃ sīsaṃ nhāpetvā  sayampi sīsaṃ nhāyitvā taṃ ādāya attano nivesanaṃ gaccheyyāsīti. so ``sādhu sundaro  upāyo''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] sāpi gantvā rañño tamatthaṃ ārocesi, rājāpi sampaṭicchi. rājadhītāyapi taṃ antaraṃ  ācikkhi, sāpi sampaṭicchi. sā nikkhamanadivase kumārassa saññaṃ datvā mahantena parivārena  susānaṃ gacchantī ārakkhamanussānaṃ bhayajananatthaṃ āha -- ``mayā rājadhītāya mañce ṭhapitakāle  heṭṭhāmañce matapuriso khipissati, khipitvā ca heṭṭhāmañcā nikkhamitvā yaṃ paṭhamaṃ passissati  ^a^V1.0437^ea^, tameva gahessati, appamattā bhaveyyāthā''ti. rājakumāro puretaraṃ gantvā vuttanayeneva  tattha nipajji. mahāikkhaṇikā rājadhītaraṃ ukkhipitvā maṇḍalapīṭhikāṭhānaṃ gacchantī ``mā  bhāyī''ti saññāpetvā mañce ṭhapesi. tasmiṃ khaṇe kumāro maricacuṇṇaṃ nāsāya pakkhipitvā  khipi. tena khipitamatteyeva mahāikkhaṇikā rājadhītaraṃ pahāya mahāravaṃ ravamānā sabbapaṭhamaṃ  palāyi, tassā palātakālato paṭṭhāya ekopi ṭhātuṃ samattho nāma nāhosi, gahitagahitāni  āvudhāni chaḍḍetvā sabbe palāyiṃsu. kumāro yathāsammantitaṃ sabbaṃ katvā rājadhītaraṃ ādāya  attano nivesanaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] ikkhaṇikā ^a^M1.0483^ea^ gantvā taṃ kāraṇaṃ rañño ārocesi. rājā ``pakatiyāpi  sā mayā tassevatthāya puṭṭhā, pāyāse chaḍḍitasappi viya jāta''nti sampaṭicchitvā aparabhāge  bhāgineyyassa rajjaṃ datvā dhītaraṃ mahādeviṃ kāresi. so tāya saddhiṃ samaggavāsaṃ vasamāno  dhammena rajjaṃ kāresi. sopi asilakkhaṇapāṭhako tasseva upaṭṭhāko ahosi. tassekadivasaṃ  rājūpaṭṭhānaṃ āgantvā paṭisūriyaṃ ṭhatvā upaṭṭhahantassa lākhā vilīyi, paṭināsikā bhūmiyaṃ pati.  so lajjāya adhomukho aṭṭhāsi. atha naṃ rājā parihasanto ``ācariya, mā cintayittha,  khipitaṃ nāma ekassa kalyāṇaṃ hoti, ekassa pāpakaṃ. tumhehi khipitena nāsikā ^a^P1.0458^ea^  chijjīyittha, mayaṃ pana khipantā mātuladhītaraṃ labhitvā rajjaṃ pāpuṇimhā''ti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 126^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``tathevekassa kalyāṇaṃ, tathevekassa pāpakaṃ. <br/><br/>[22] tasmā sabbaṃ na kalyāṇaṃ, sabbaṃ vāpi na pāpaka''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tathevekassā^eb^ti tadevekassa. ayameva vā pāṭho. dutiyapadepi eseva nayo.<br/><br/>[03] iti so imāya gāthāya taṃ kāraṇaṃ āharitvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imāya desanāya lokasammatānaṃ kalyāṇapāpakānaṃ anekaṃsikabhāvaṃ pakāsetvā jātakaṃ  samodhānesi -- ``tadā asilakkhaṇapāṭhakova etarahi asilakkhaṇapāṭhako, bhāgineyyarājā pana  ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] asilakkhaṇajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 132
title:
  [] . ambajātakavaṇṇanā^[] . kaṭāhakajātakavaṇṇanā^[] . asilakkhaṇajātakavaṇṇanā^[] . kalaṇḍukajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^te^eb^ ^a^V1.0438^ea^ ^b^desā tāni vatthūnī^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ  vikatthakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. tattha dvepi vatthūni kaṭāhakajātakasadisāneva.<br/><br/>[03] idha ^a^M1.0484^ea^ panesa bārāṇasiseṭṭhino dāso kalaṇḍuko nāma ahosi. tassa  palāyitvā paccantavāsiseṭṭhino dhītaraṃ gahetvā mahantena parivārena vasanakāle bārāṇasiseṭṭhi  pariyesāpetvāpi tassa gataṭṭhānaṃ ajānanto ``gaccha, kalaṇḍukaṃ pariyesā''ti attanā puṭṭhaṃ  sukapotakaṃ pesesi. sukapotako ito cito ca vicaranto taṃ nagaraṃ pāpuṇi. tasmiñca kāle  kalaṇḍuko nadīkīḷaṃ kīḷitukāmo bahuṃ mālāgandhavilepanañceva khādanīyabhojanīyāni ca  gāhāpetvā nadiṃ gantvā seṭṭhidhītāya saddhiṃ nāvaṃ āruyha udake kīḷati. tasmiñca padese  nadīkīḷaṃ kīḷantā issarajātikā tikhiṇabhesajjaparibhāvitaṃ khīraṃ pivanti, tena tesaṃ  divasabhāgampi udake kīḷantānaṃ sītaṃ na ^a^P1.0459^ea^ bādhati. ayaṃ pana kalaṇḍuko  khīragaṇḍūsaṃ gahetvā mukhaṃ vikkhāletvā taṃ khīraṃ nuṭṭhubhati. nuṭṭhubhantopi udake anuṭṭhubhitvā  seṭṭhidhītāya sīse nuṭṭhubhati. sukapotakopi nadītīraṃ gantvā ekissā udumbarasākhāya  nisīditvā oloketvā kalaṇḍukaṃ sañjānitvā seṭṭhidhītāya sīse nuṭṭhubhantaṃ disvā ``are,  kalaṇḍuka dāsa, attano jātiñca vasanaṭṭhānañca anussara, khīragaṇḍūsaṃ gahetvā mukhaṃ vikkhāletvā  jātisampannāya sukhasaṃvaḍḍhāya seṭṭhidhītāya sīse mā nuṭṭhubhi, attano pamāṇaṃ na jānāsī''ti  vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 127^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``te desā tāni vatthūni, ahañca vanagocaro. <br/><br/>[22] anuvicca kho taṃ gaṇheyyuṃ, piva khīraṃ kalaṇḍukā''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^te desā tāni vatthūnī^eb^ti mātukucchiṃ sandhāya vadati.  ayametthādhippāyo -- yattha te vasitaṃ, na te khattiyadhītādīnaṃ kucchidesā. yattha vāsi  patiṭṭhito, na tāni khattiyadhītādīnaṃ kucchivatthūni. atha kho dāsikucchiyaṃ tvaṃ vasi ceva  patiṭṭhito cāti. ^b^ahañca vanagocaro^eb^ti tiracchānabhūtopi etamatthaṃ jānāmīti dīpeti.  ^b^anuvicca kho taṃ gaṇheyyu^eb^nti evaṃ anācāraṃ caramānaṃ mayā gantvā ārocite anuvicca  jānitvā tava sāmikā tāḷetvā ceva lakkhaṇāhatañca katvā taṃ gaṇheyyuṃ, gahetvā gamissanti,  tasmā attano pamāṇaṃ ñatvā seṭṭhidhītāya sīse anuṭṭhubhitvā piva khīraṃ. ^b^kalaṇḍukā^eb^ti taṃ  nāmenālapati.<br/><br/>[03] kalaṇḍukopi ^a^V1.0439^ea^ ^a^M1.0485^ea^ suvapotakaṃ sañjānitvā ``maṃ pākaṭaṃ  kareyyā''ti bhayena ``ehi, sāmi, kadā āgatosī''ti āha. suko ``na esa maṃ  hitakāmatāya pakkosati, gīvaṃ pana me vaṭṭetvā māretukāmo''ti ñatvāva ``na me tayā attho''ti  tato uppatitvā bārāṇasiṃ gantvā yathādiṭṭhaṃ seṭṭhino vitthārena kathesi. seṭṭhi ``ayuttaṃ tena  kata''nti vatvā gantvā tassa āṇaṃ kāretvā bārāṇasimeva naṃ ānetvā dāsaparibhogena paribhuñji.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kalaṇḍuko ayaṃ bhikkhu  ahosi, bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kalaṇḍukajātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 133
title:
  [] . kaṭāhakajātakavaṇṇanā^[] . asilakkhaṇajātakavaṇṇanā^[] . kalaṇḍukajātakavaṇṇanā^[] . biḷāravatajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yo^eb^ ^a^P1.0460^ea^ ^b^ve dhammaṃ dhajaṃ katvā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ekaṃ kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. tadā hi satthā tassa kuhakabhāve ārocite ``na, bhikkhave,  idāneva, pubbepesa kuhakoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mūsikayoniyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā  vuḍḍhimanvāya mahāsarīro sūkaracchāpakasadiso hutvā anekasatamūsikāhi parivuto araññe viharati.  atheko siṅgālo ito cito ca vicaranto taṃ mūsikayūthaṃ disvā ``imā mūsikā vañcetvā  khādissāmī''ti cintetvā mūsikānaṃ āsayassa avidūre sūriyābhimukho vātaṃ pivanto ekena  pādena aṭṭhāsi. bodhisatto gocarāya caramāno taṃ disvā ``sīlavā eso bhavissatī''ti tassa  santikaṃ gantvā ``bhante, tvaṃ ko nāmo''ti pucchi. ``dhammiko nāmā''ti. ``cattāro pāde  bhūmiyaṃ aṭhapetvā kasmā ekeneva ṭhitosī''ti. ``mayi cattāro pāde pathaviyaṃ ṭhapente pathavī  vahituṃ na sakkoti, tasmā ekeneva tiṭṭhāmī''ti. ``mukhaṃ vivaritvā kasmā ṭhitosī''ti?  ``mayaṃ aññaṃ na bhakkhayāma, vātameva bhakkhayāmā''ti. ``atha kasmā sūriyābhimukho ^a^M1.0486^ea^  tiṭṭhasī''ti? ``sūriyaṃ namassāmī''ti. bodhisatto tassa vacanaṃ sutvā ``sīlavā  eso bhavissatī''ti tato paṭṭhāya mūsikagaṇena saddhiṃ sāyaṃ pātaṃ tassa upaṭṭhānaṃ gacchati.<br/><br/>[03] athassa ^a^V1.0440^ea^ upaṭṭhānaṃ katvā gamanakāle siṅgālo sabbapacchimaṃ mūsikaṃ gahetvā maṃsaṃ  khāditvā ajjhoharitvā mukhaṃ puñchitvā tiṭṭhati. anupubbena mūsikagaṇo tanuko jāto.  mūsikā ``pubbe amhākaṃ ayaṃ āsayo nappahoti, nirantarā tiṭṭhāma. idāni sithilā, evampi  āsayo na pūrateva, kiṃ nu kho eta''nti bodhisattassa taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. bodhisatto  ``kena nu kho kāraṇena musikā tanuttaṃ gatā''ti cintento siṅgāle āsaṅkaṃ ṭhapetvā  ``vīmaṃsissāmi ^a^P1.0461^ea^ na''nti upaṭṭhānakāle sesamūsikā purato katvā sayaṃ pacchato  ahosi. siṅgālo tassa upari pakkhandi, bodhisatto attano gahaṇatthāya taṃ pakkhandantaṃ disvā  nivattitvā ``bho siṅgāla, idaṃ te vatasamādānaṃ na dhammasudhammatāya, paresaṃ pana vihiṃsanatthāya  dhammaṃ dhajaṃ katvā carasī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 128^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ve dhammaṃ dhajaṃ katvā, nigūḷho pāpamācare. <br/><br/>[22] vissāsayitvā bhūtāni, biḷāraṃ nāma taṃ vata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yo ve^eb^ti khattiyādīsu yo kocideva. ^b^dhammaṃ dhajaṃ katvā^eb^ti  dasakusalakammapathadhammaṃ dhajaṃ karitvā, kūṭaṃ karonto viya ussāpetvā dassentoti attho.  ^b^vissāsayitvā^eb^ti ``sīlavā aya''nti saññāya sañjātavissāsāni katvā. ^b^biḷāraṃ  nāma taṃ vata^eb^nti taṃ evaṃ dhammaṃ dhajaṃ katvā raho pāpāni karontassa vataṃ kerāṭikavataṃ nāma  hotīti attho.<br/><br/>[03] mūsikarājā kathentova uppatitvā tassa gīvāyaṃ patitvā hanukassa heṭṭhā antogalanāḷiyaṃ  ḍaṃsitvā galanāḷiṃ phāletvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. mūsikagaṇo nivattitvā siṅgālaṃ ``muru  murū''ti khāditvā agamāsi. paṭhamāgatāva kirassa maṃsaṃ labhiṃsu, pacchā āgatā na labhiṃsu.  tato paṭṭhāya mūsikagaṇo nibbhayo jāto.<br/><br/>[03] satthā ^a^M1.0487^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  siṅgālo kuhakabhikkhu ahosi, mūsikarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] biḷāravatajātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


volume: 111
item: 134
title:
  [] . asilakkhaṇajātakavaṇṇanā^[] . kalaṇḍukajātakavaṇṇanā^[] . biḷāravatajātakavaṇṇanā^[] . aggikabhāradvājajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^nāyaṃ^eb^ ^a^V1.0441^ea^ ^b^sikhā puññahetū^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kuhakaññeva  bhikkhuṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] atītasmiñhi bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mūsikarājā hutvā araññe  vasati. atheko siṅgālo davaḍāhe uṭṭhite palāyituṃ asakkonto ekasmiṃ rukkhe sīsaṃ ^a^P1.0462^ea^  āhacca aṭṭhāsi. tassa sakalasarīre lomāni jhāyiṃsu, rukkhaṃ āhacca ṭhitaṭṭhāne pana  matthake cūḷā viya thokāni lomāni aṭṭhaṃsu. so ekadivasaṃ soṇḍiyaṃ pānīyaṃ pivanto chāyaṃ  olokento cūḷaṃ disvā ``uppannaṃ dāni me bhaṇḍamūla''nti araññe vicaranto taṃ mūsikādariṃ  disvā ``imā mūsikā vañcetvā khādissāmī''ti heṭṭhā vuttanayeneva avidūre aṭṭhāsi. atha naṃ  bodhisatto gocarāya caranto disvā ``sīlavā aya''nti saññāya upasaṅkamitvā ``tvaṃ  kinnāmosī''ti pucchi. ``ahaṃ aggikabhāradvājo nāmā''ti. ``atha kasmā āgatosī''ti?  ``tumhākaṃ rakkhanatthāyā''ti. ``kinti katvā amhe rakkhissasī''ti? ``ahaṃ aṅguṭṭhagaṇanaṃ  nāma jānāmi, tumhākaṃ pātova nikkhamitvā gocarāya gamanakāle `ettakā'ti gaṇetvā  paccāgamanakālepi gaṇessāmi, evaṃ sāyaṃ pātaṃ gaṇento rakkhissāmī''ti. ``tena hi rakkha  mātulā''ti. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā nikkhamanakāle ``eko dve tayo''ti gaṇetvā  paccāgamanakālepi tatheva gaṇetvā sabbapacchimaṃ gahetvā khādati. sesaṃ purimasadisameva.<br/><br/>[03] idha pana mūsikarājā nivattitvā ṭhito ``bho aggikabhāradvāja, nāyaṃ tava dhammasudhammatāya  matthake cūḷā ṭhapitā, kucchikāraṇā pana ṭhapitā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 129^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``nāyaṃ ^a^M1.0488^ea^ sikhā puññahetu, ghāsahetu ayaṃ sikhā. <br/><br/>[22] nāguṭṭhigaṇanaṃ yāti, alaṃ te hotu aggikā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nāguṭṭhigaṇanaṃ yātī^eb^ti ``aṅguṭṭhigaṇanā''ti aṅguṭṭhagaṇanā vuccati, ayaṃ  mūsikagaṇo aṅguṭṭhagaṇanaṃ na gacchati na upeti na pūreti, parikkhayaṃ gacchatīti attho. ^b^alaṃ  te hotu aggikā^eb^ti siṅgālaṃ nāmena ālapanto āha. ettāvatā te alaṃ hotu, na ito paraṃ  mūsike khādissasi ^a^V1.0442^ea^. amhehi vā tayā saddhiṃ saṃvāso alaṃ hotu, na mayaṃ idāni  tayā saddhiṃ vasissāmātipi attho. sesaṃ purimasadisameva.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ``tadā siṅgālo ayaṃ bhikkhu  ahosi, mūsikarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] aggikabhāradvājajātakavaṇṇanā navamā. 


volume: 111
item: 135
title:
  [] . kalaṇḍukajātakavaṇṇanā^[] . biḷāravatajātakavaṇṇanā^[] . aggikabhāradvājajātakavaṇṇanā^[] . kosiyajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yathā^eb^ ^a^P1.0463^ea^ ^b^vācā ca bhuñjassū^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  ekaṃ sāvatthiyaṃ mātugāmaṃ ārabbha kathesi. sā kirekassa saddhāsampannassa upāsakabrāhmaṇassa  brāhmaṇī dussīlā pāpadhammā rattiṃ aticaritvā divā kiñci kammaṃ akatvā gilānālayaṃ dassetvā  nitthunamānā nipajjati. atha naṃ brāhmaṇo ``kiṃ te bhadde aphāsuka''nti pucchi. ``vātā me  vijjhantī''ti. ``atha kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti? ``siniddhamadhurāni paṇītapaṇītāni  yāgubhattatelādīnī''ti. brāhmaṇo yaṃ yaṃ sā icchati, taṃ taṃ āharitvā deti, dāso viya  sabbakiccāni karoti. sā pana brāhmaṇassa gehaṃ paviṭṭhakāle nipajjati, bahi nikkhantakāle  jārehi saddhiṃ vītināmeti.<br/><br/>[03] atha brāhmaṇo ``imissā sarīre vijjhanavātānaṃ pariyanto na paññāyatī''ti ekadivasaṃ  gandhamālādīni ādāya jetavanaṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā ``kiṃ,  brāhmaṇa, na paññāyasī''ti vutte ``bhante, brāhmaṇiyā kira me sarīre vātā vijjhanti, svāhaṃ  tassā ^a^M1.0489^ea^ sappitelādīni ceva paṇītapaṇītabhojanāni ca pariyesāmi, sarīramassā  ghanaṃ vippasannacchavivaṇṇaṃ jātaṃ, vātarogassa pana pariyanto na paññāyati. ahaṃ taṃ  paṭijaggantova idhāgamanassa okāsaṃ na labhāmī''ti āha. satthā brāhmaṇiyā pāpabhāvaṃ ñatvā  ``brāhmaṇa, `evaṃ nipannassa mātugāmassa roge avūpasamante idañcidañca bhesajjaṃ kātuṃ vaṭṭatī'ti  pubbepi te paṇḍitehi kathitaṃ, bhavasaṅkhepagatattā pana na sallakkhesī''ti vatvā tena yācito  atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā  vayappatto ^a^V1.0443^ea^ takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā bārāṇasiyaṃ disāpāmokkho  ācariyo ahosi. ekasatarājadhānīsu khattiyakumārā ca brāhmaṇakumārā ca yebhuyyena tasseva  santike sippaṃ uggaṇhanti. atheko janapadavāsī brāhmaṇamāṇavo bodhisattassa santike tayo vede  aṭṭhārasa ca vijjāṭṭhānāni uggaṇhitvā bārāṇasiyaṃyeva kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā divase divase dvattikkhattuṃ  bodhisattassa santikaṃ āgacchati ^a^P1.0464^ea^. tassa brāhmaṇī dussīlā ahosi  pāpadhammāti sabbaṃ paccuppannavatthusadisameva.<br/><br/>[03] bodhisatto pana ``iminā kāraṇena ovādagahaṇāya okāsaṃ na labhāmī''ti vutte ``sā  māṇavikā imaṃ vañcetvā nipajjatī''ti ñatvā ``tassā rogānucchavikaṃ bhesajjaṃ  ācikkhissāmī''ti cintetvā āha ``tāta, tvaṃ ito paṭṭhāya tassā sappikhīrarasādīni mā  adāsi, gomutte pana pañcapaṇṇāni phalādīni ca pakkhipitvā koṭṭetvā navatambalohabhājane  pakkhipitvā lohagandhaṃ gāhāpetvā rajjuṃ vā yottaṃ vā rukkhaṃ vā lataṃ vā gahetvā `idaṃ te rogassa  anucchavikabhesajjaṃ, idaṃ vā piva, uṭṭhāya vā tayā bhuttabhattassa anucchavikaṃ kammaṃ karohī''ti  vatvā imaṃ gāthaṃ vadeyyāsi. ``sace bhesajjaṃ na pivati, atha naṃ rajjuyā vā yottena vā rukkhena  vā latāya vā katici pahāre paharitvā kesesu gahetvā ākaḍḍhitvā kapparena potheyyāsi, sā  taṅkhaṇaññeva uṭṭhāya kammaṃ karissatī''ti. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā vuttaniyāmeneva  bhesajjaṃ katvā ``bhadde, imaṃ bhesajjaṃ pivā''ti āha. ``kena te idaṃ ācikkhita''nti?  ^a^M1.0490^ea^ ``ācariyena, bhadde''ti. ``apanehi taṃ, na pivissāmī''ti. māṇavo  ``na tvaṃ attano ruciyā pivissasī''ti rajjuṃ gahetvā ``attano rogassa anucchavikaṃ bhesajjaṃ  vā piva, yāgubhattānucchavikaṃ kammaṃ vā karohī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 130^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathāvācā ca bhuñjassu, yathābhuttañca byāhara. <br/><br/>[22] ubhayaṃ te na sameti, vācā bhuttañca kosiye''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yathāvācā ca bhuñjassū^eb^ti yathā te vācā, tathā bhuñjassu, ``vātā me  vijjhantī''ti vācāya anucchavikameva katvā bhuñjassūti attho. ``yathāvācaṃ vā''tipi pāṭho  yujjati, ``yathāvācāyā''tipi paṭhanti, sabbattha ayameva attho. ^b^yathābhuttañca byāharā^eb^ti  yaṃ yathā te bhuttaṃ, tassa anucchavikameva ^a^P1.0465^ea^ byāhara, ``arogamhī''ti vatvā gehe  kattabbaṃ karosīti attho. ``yathābhūtañcā''tipi pāṭho, atha vā arogamhīti yathābhūtameva vatvā  kammaṃ karohīti ^a^V1.0444^ea^ attho. ^b^ubhayaṃ te na sameti, vācābhuttañca kosiye^eb^ti yā ca  te ayaṃ vācā ``vātā maṃ vijjhantī''ti yañca te idaṃ paṇītabhojanaṃ bhuttaṃ, idaṃ ubhayampi tuyhaṃ na  sameti, tasmā uṭṭhāya kammaṃ karohi. ``kosiye''ti taṃ gottenālapati.<br/><br/>[03] evaṃ vutte kosiyabrāhmaṇadhītā ``ācariyena ussukkaṃ āpannakālato paṭṭhāya na sakkā mayā  esa vañcetuṃ, uṭṭhāya kammaṃ karissāmī''ti uṭṭhāya kammaṃ akāsi. ``ācariyena me  dussīlabhāvo ñāto, idāni na sakkā ito paṭṭhāya puna evarūpaṃ kātu''nti ācariye gāravena  pāpakammatopi viramitvā sīlavatī ahosi. sāpi brāhmaṇī ``sammāsambuddhena kiramhi  ñātā''ti sattharipi gāravena na puna anācāraṃ akāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā jayampatikā idāni  jayampatikāva, ācariyo pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] kosiyajātakavaṇṇanā dasamā. <br/><br/>[06] kusanāḷivaggo terasamo. <br/><br/>[01] tassuddānaṃ -- <br/><br/>[21] kusanāḷi ^a^M1.0491^ea^ ca dummedhaṃ, naṅgalīsambakaṭāhaṃ. <br/><br/>[22] asilakkhaṇakalaṇḍukaṃ, biḷāraggikakosiyanti.. 


volume: 111
item: 136
title:
  [] . biḷāravatajātakavaṇṇanā^[] . aggikabhāradvājajātakavaṇṇanā^asampadānavaggo^[] . asampadānajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^asampadānenitarītarassā^eb^ti ^a^V1.0445^ea^ idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ  ārabbha kathesi. tasmiñhi kāle bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso devadatto,  akataññū tathāgatassa guṇaṃ na jānātī''ti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva devadatto  akataññū, pubbepi akataññūyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^P1.0466^ea^ magadharaṭṭhe rājagahe ekasmiṃ magadharaññe rajjaṃ kārente bodhisatto  tasseva seṭṭhi ahosi asītikoṭivibhavo saṅkhaseṭṭhīti nāmena. bārāṇasiyaṃ pīḷiyaseṭṭhi nāma  asītikoṭivibhavova ahosi. te aññamaññaṃ sahāyakā ahesuṃ. tesu bārāṇasiyaṃ  pīḷiyaseṭṭhissa kenacideva kāraṇena mahantaṃ bhayaṃ uppajji, sabbaṃ sāpateyyaṃ parihāyi. so  daliddo appaṭisaraṇo hutvā bhariyaṃ ādāya saṅkhaseṭṭhiṃ paccayaṃ katvā bārāṇasito nikkhamitvā  padasāva rājagahaṃ patvā saṅkhaseṭṭhissa nivesanaṃ agamāsi. so taṃ disvāva ``sahāyo me  āgato''ti parissajitvā sakkārasammānaṃ katvā katipāhaṃ vītināmetvā ekadivasaṃ ``samma,  kenaṭṭhena āgatosī''ti pucchi. ``bhayaṃ me, samma, uppannaṃ, sabbaṃ dhanaṃ parikkhīṇaṃ, upatthambho me  hohī''ti. ``sādhu samma, mā bhāyī''ti bhaṇḍāgāraṃ vivarāpetvā cattālīsa hiraññakoṭiyo  dāpetvā sesampi paricchadaparivāraṃ sabbaṃ attano santakaṃ saviññāṇakaṃ aviññāṇakaṃ majjhe  bhinditvā upaḍḍhameva adāsi. so taṃ vibhavaṃ ādāya puna bārāṇasiṃ gantvā nivāsaṃ kappesi.<br/><br/>[03] aparabhāge ^a^M1.0492^ea^ saṅkhaseṭṭhissapi tādisameva bhayaṃ uppajji. so attano  paṭisaraṇaṃ upadhārento ``sahāyassa me mahāupakāro kato, upaḍḍhavibhavo dinno. na so maṃ  disvā pariccajissati, tassa santikaṃ gamissāmī''ti cintetvā bhariyaṃ ādāya padasāva  bārāṇasiṃ gantvā bhariyaṃ āha ``bhadde, tava mayā saddhiṃ antaravīthiyā gamanaṃ nāma na yuttaṃ, mayā  pesitayānamāruyha ^a^V1.0446^ea^ mahantena parivārena pacchā āgamissasi. yāva yānaṃ pesemi,  tāva idheva hohī''ti vatvā taṃ sālāya ṭhapetvā sayaṃ nagaraṃ pavisitvā seṭṭhissa gharaṃ gantvā  ``rājagahanagarato tumhākaṃ sahāyo saṅkhaseṭṭhi nāma āgato''ti ārocāpesi. so  ``āgacchatū''ti pakkosāpetvā taṃ disvā neva āsanā vuṭṭhāsi, na paṭisanthāraṃ akāsi, kevalaṃ  ``kimatthaṃ āgatosī''ti pucchi. ``tumhākaṃ dassanatthaṃ āgatomhī''ti. ``nivāso ^a^P1.0467^ea^  te kahaṃ gahito''ti? ``na tāva nivāsaṭṭhānaṃ atthi, seṭṭhigharaṇimpi sālāya ṭhapetvāva  āgatomhī''ti. ``tumhākaṃ idha nivāsaṭṭhānaṃ natthi, nivāpaṃ gahetvā ekasmiṃ ṭhāne pacāpetvā  bhuñjitvā gacchatha, puna amhākaṃ gharaṃ mā pavisathā''ti vatvā ``mayhaṃ sahāyassa dussante bandhitvā  ekaṃ bahalapalāpatumbaṃ dehī''ti dāsaṃ āṇāpesi. taṃ divasaṃ kira so rattasālīnaṃ  sakaṭasahassamattaṃ ophunāpetvā koṭṭhāgāraṃ pūrāpesi, cattālīsakoṭidhanaṃ gahetvā āgato akataññū  mahācoro sahāyakassa tumbamatte palāpe dāpesi. dāso pacchiyaṃ ekaṃ palāpatumbaṃ pakkhipitvā  bodhisattassa santikaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] bodhisatto cintesi -- ``ayaṃ asappuriso mama santikā cattālīsakoṭidhanaṃ labhitvā  idāni palāpatumbaṃ dāpesi, gaṇhāmi nu kho, na gaṇhāmī''ti? athassa etadahosi ``ayaṃ tāva  akataññū mittadubbhī katavināsakabhāvena mayā saddhiṃ mittabhāvaṃ bhindi. sacāhaṃ etena dinnaṃ  palāpatumbaṃ lāmakattā na gaṇhissāmi, ahampi mittabhāvaṃ bhindissāmi. andhabālā parittakaṃ  laddhaṃ aggaṇhantā mittabhāvaṃ vināsenti, ahaṃ pana etena dinnaṃ palāpatumbaṃ gahetvā mama vasena  mittabhāvaṃ patiṭṭhāpessāmī''ti. so palāpatumbaṃ dussante bandhitvā pāsādā oruyha sālaṃ  agamāsi. atha naṃ bhariyā ``kiṃ te, ayya, laddha''nti pucchi. ``bhadde amhākaṃ sahāyo  pīḷiyaseṭṭhi palāpatumbaṃ datvā amhe ajjeva ^a^M1.0493^ea^ vissajjesī''ti. sā ``ayya,  kimatthaṃ aggahesi, kiṃ etaṃ cattālīsakoṭidhanassa anucchavika''nti rodituṃ ārabhi.  bodhisattopi ``bhadde, mā rodi, ahaṃ tena saddhiṃ mittabhāvabhedanabhayena mama vasena mittabhāvaṃ  patiṭṭhāpetuṃ gaṇhiṃ, tvaṃ kiṃkāraṇā rodasī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 131^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asampadānenitarītarassa, bālassa mittāni kalībhavanti. <br/><br/>[22] tasmā ^a^P1.0468^ea^ harāmi bhusaṃ aḍḍhamānaṃ, mā me mitti jīyittha  sassatāya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0447^ea^ ^b^asampadānenā^eb^ti asampādānena. akāralope sandhi,  aggahaṇenāti attho. ^b^itarītarassā^eb^ti yassa kassaci lāmakālāmakassa. ^b^bālassa  mittāni kalībhavantī^eb^ti dandhassa apaññassa mittāni kalīni kāḷakaṇṇisadisāni honti,  bhijjantīti attho. ^b^tasmā harāmi bhusaṃ aḍḍhamāna^eb^nti tena kāraṇena ahaṃ sahāyena dinnaṃ  ekapalāpatumbaṃ harāmi gaṇhāmīti dasseti. ``māna''nti hi aṭṭhannaṃ nāḷīnaṃ nāmaṃ, catunnaṃ  aḍḍhamānaṃ, catasso ca nāḷiyo tumbo nāma. tena vuttaṃ ``palāpatumba''nti. ^b^mā me mitti  jīyittha sassatāya^eb^nti mama sahāyena saddhiṃ mitti mā bhijjittha, sassatāva ayaṃ hotūti attho.<br/><br/>[03] evaṃ vuttepi seṭṭhibhariyā rodateva. tasmiṃ khaṇe saṅkhaseṭṭhinā pīḷiyaseṭṭhissa dinno  kammantadāso sālādvārena āgacchanto seṭṭhibhariyāya rodanasaddaṃ sutvā sālaṃ pavisitvā attano  sāmike disvā pādesu nipatitvā roditvā kanditvā ``kimatthaṃ idhāgatattha, sāmī''ti pucchi.  seṭṭhi sabbaṃ ārocesi. kammantadāso ``hotu, sāmi, mā cintayitthā''ti ubhopi assāsetvā  attano gehaṃ netvā gandhodakena nhāpetvā bhojetvā ``sāmikā, vo āgatā''ti sesadāse  sannipātetvā dassetvā katipāhaṃ vītināmetvā sabbe dāse gahetvā rājaṅgaṇaṃ gantvā uparavaṃ akāsi.  rājā pakkosāpetvā ``kiṃ eta''nti pucchi, te sabbaṃ taṃ pavattiṃ rañño ārocesuṃ.<br/><br/>[03] rājā ^a^M1.0494^ea^ tesaṃ vacanaṃ sutvā ubhopi seṭṭhī pakkosāpetvā saṅkhaseṭṭhiṃ pucchi  ``saccaṃ kira tayā mahāseṭṭhi pīḷiyaseṭṭhissa cattālīsakoṭidhanaṃ dinna''nti? ``āma, mahārāja,  mama sahāyassa maṃ takketvā rājagahaṃ āgatassa na kevalaṃ dhanaṃ, sabbaṃ vibhavajātaṃ saviññāṇakaṃ  aviññāṇakaṃ dve koṭṭhāse katvā samabhāge adāsinti. rājā ``saccameta''nti pīḷiyaseṭṭhiṃ pucchi.  ``āma, devā''ti. ``tayā panassa taññeva takketvā āgatassa atthi koci sakkāro vā  sammāno vā kato''ti. so tuṇhī ahosi. api pana te etassa palāpatumbamattaṃ dussante  pakkhipāpetvā dāpitaṃ ^a^P1.0469^ea^ atthīti. tampi sutvā tuṇhīyeva ahosi. rājā  ``kiṃ kātabba''nti amaccehi saddhiṃ mantetvā taṃ paribhāsitvā ``gacchatha, pīḷiyaseṭṭhissa ghare  sabbaṃ vibhavaṃ saṅkhaseṭṭhissa dethā''ti āha. bodhisatto ``mahārāja, mayhaṃ parasantakena attho  natthi, mayā dinnamattameva pana dāpethā''ti āha. rājā bodhisattassa santakaṃ dāpesi.  bodhisatto sabbaṃ attano dinnavibhavaṃ paṭilabhitvā dāsaparivuto rājagahameva gantvā kuṭumbaṃ  saṇṭhapetvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0448^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  pīḷiyaseṭṭhi devadatto ahosi, saṅkhaseṭṭhi pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] asampadānajātakavaṇṇanā paṭhamā. 


volume: 111
item: 137
title:
  [] . aggikabhāradvājajātakavaṇṇanā^asampadānavaggo^[] . asampadānajātakavaṇṇanā^[] . bhīrukajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kusalūpadese dhitiyā daḷhāya cā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ajapālanigrodhe  māradhītānaṃ palobhanasuttantaṃ ārabbha kathesi. bhagavatā hi ādito paṭṭhāya vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``daddallamānā āgañchuṃ, taṇhā ca aratī ragā. <br/><br/>[22] tā tattha panudī satthā, tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto''ti.. (saṃ0 ni0  1.161).<br/><br/>[03] evaṃ yāva pariyosānā tassa suttantassa kathitakāle dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū kathaṃ  samuṭṭhāpesuṃ ``āvuso, sammāsambuddho māradhītaro ^a^M1.0495^ea^ anekasatānipi dibbarūpāni  māpetvā palobhanatthāya upasaṅkamantiyo akkhīnipi ummīletvā na olokesi, aho buddhabalaṃ  nāma acchariya''nti. satthā āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva mayhaṃ sabbāsave khepetvā sabbaññutaṃ  sampattassa māradhītānaṃ anolokanaṃ nāma acchariyaṃ, ahañhi pubbe bodhiñāṇaṃ pariyesamāno  sakilesakālepi abhisaṅkhataṃ dibbarūpaṃ indriyāni bhinditvā kilesavasena anoloketvāva gantvā  mahārajjaṃ pāpuṇi''nti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bhātikasatassa kaniṭṭho ahosīti  sabbaṃ heṭṭhā takkasilājātake ^a^P1.0470^ea^ vuttanayeneva vitthāretabbaṃ. tadā pana  takkasilānagaravāsīhi bahinagare sālāyaṃ bodhisattaṃ upasaṅkamitvā yācitvā rajjaṃ paṭicchāpetvā  abhiseke kate takkasilānagaravāsino nagaraṃ devanagaraṃ viya, rājabhavanañca indabhavanaṃ viya  alaṅkariṃsu. tadā bodhisatto nagaraṃ pavisitvā rājabhavane pāsāde mahātale samussitasetacchattaṃ  ratanavarapallaṅkaṃ abhiruyha devarājalīlāya nisīdi, amaccā ca brāhmaṇagahapatikādayo ca  khattiyakumārā ca sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā parivāretvā aṭṭhaṃsu, devaccharāpaṭibhāgā  soḷasasahassanāṭakitthiyo naccagītavāditakusalā uttamavilāsasampannā naccagītavāditāni  ^a^V1.0449^ea^ payojesuṃ. gītavāditasaddena rājabhavanaṃ meghatthanitapūritā mahāsamuddakucchi viya  ekaninnādaṃ ahosi. bodhisatto taṃ attano sirisobhaggaṃ olokayamānova cintesi ``sacāhaṃ  tāsaṃ yakkhinīnaṃ abhisaṅkhataṃ dibbarūpaṃ olokessaṃ, jīvitakkhayaṃ patto abhavissaṃ, imaṃ  sirisobhaggaṃ na olokessaṃ. paccekabuddhānaṃ pana ovāde ṭhitabhāvena idaṃ mayā sampatta''nti.  evañca pana cintetvā udānaṃ udānento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 132^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kusalūpadese dhitiyā daḷhāya ca, anivattitattā bhayabhīrutāya ca. <br/><br/>[22] na rakkhasīnaṃ vasamāgamimhase, sa sotthibhāvo mahatā bhayena me''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0496^ea^ ^b^kusalūpadese^eb^ti kusalānaṃ upadese, paccekabuddhānaṃ ovādeti  attho. ^b^dhitiyā daḷhāya cā^eb^ti daḷhāya dhitiyā ca, thirena abbocchinnanirantaravīriyena  cāti attho. ^b^anivattitattā bhayabhīrutāya cā^eb^ti bhayabhīrutāya anivattitatāya ca. tattha  ^b^bhaya^eb^nti cittutrāsamattaṃ parittabhayaṃ. ^b^bhīrutā^eb^ti sarīrakampanappattaṃ mahābhayaṃ. idaṃ  ubhayampi mahāsattassa ``yakkhiniyo nāmetā manussakhādikā''ti bheravārammaṇaṃ disvāpi nāhosi.  tenāha ``anivattitattā bhayabhīrutāya cā''ti. bhayabhīrutāya abhāveneva bheravārammaṇaṃ disvāpi  anivattanabhāvenāti attho. ^b^na rakkhasīnaṃ vasamāgamimhase^eb^ti yakkhakantāre tāsaṃ  rakkhasīnaṃ vasaṃ na agamimha. yasmā amhākaṃ kusalūpadese dhiti ca daḷhā ahosi,  bhayabhīrutābhāvena ca anivattanasabhāvā ahumhā, tasmā rakkhasīnaṃ vasaṃ ^a^P1.0471^ea^ na  agamimhāti vuttaṃ hoti. ^b^sa sotthibhāvo mahatā bhayena me^eb^ti so mayhaṃ ayaṃ ajja mahatā  bhayena rakkhasīnaṃ santikā pattabbena dukkhadomanassena sotthibhāvo khemabhāvo  pītisomanassabhāvoyeva jātoti.<br/><br/>[03] evaṃ mahāsatto imāya gāthāya dhammaṃ desetvā dhammena rajjaṃ kāretvā dānādīni puññāni  katvā yathākammaṃ gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``ahaṃ tena samayena takkasilaṃ  gantvā rajjappattakumāro ahosi''nti. <br/><br/>[06] bhīrukajātakavaṇṇanā dutiyā. 


volume: 111
item: 138
title: asampadānavaggo^[] . asampadānajātakavaṇṇanā^[] . bhīrukajātakavaṇṇanā^[] . ghatāsanajātakavaṇṇanā^
content:
  [03] ^b^khemaṃ^eb^ ^a^V1.0450^ea^ ^b^yahi^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ  ārabbha kathesi. so hi bhikkhu satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā paccantaṃ gantvā ekaṃ gāmakaṃ  upanissāya araññasenāsane vassaṃ upagañchi. tassa paṭhamamāseyeva piṇḍāya paviṭṭhassa paṇṇasālā  jhāyittha. so vasanaṭṭhānābhāvena kilamanto upaṭṭhākānaṃ ācikkhi. te ``hotu, bhante,  paṇṇasālaṃ karissāma, kasāma tāva, vapāma tāvā''tiādīni vadantā ^a^M1.0497^ea^ temāsaṃ  vītināmesuṃ. so senāsanasappāyābhāvena kammaṭṭhānaṃ matthakaṃ pāpetuṃ nāsakkhi. so  nimittamattampi anuppādetvā vutthavasso jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi.  satthā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ``kiṃ nu kho te, bhikkhu, kammaṭṭhānaṃ sappāyaṃ jāta''nti  pucchi. so ādito paṭṭhāya asappāyabhāvaṃ kathesi. satthā ``pubbe kho, bhikkhu, tiracchānāpi  attano sappāyāsappāyaṃ ñatvā sappāyakāle vasitvā asappāyakāle vasanaṭṭhānaṃ pahāya aññattha  agamaṃsu, tvaṃ kasmā attano sappāyāsappāyaṃ na aññāsī''ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakuṇayoniyaṃ nibbattitvā viññutaṃ  patvā sobhaggappatto sakuṇarājā hutvā ekasmiṃ araññāyatane jātassaratīre sākhāviṭapasampannaṃ  bahalapattapalāsaṃ mahārukkhaṃ upanissāya saparivāro vāsaṃ kappesi. bahū sakuṇā tassa rukkhassa  ^a^P1.0472^ea^ udakamatthake patthaṭasākhāsu vasantā sarīravaḷañjaṃ udake pātenti. tasmiñca  jātassare caṇḍo nāgarājā vasati. tassa etadahosi ``ime sakuṇā mayhaṃ nivāse jātassare  sarīravaḷañjaṃ pātenti, yaṃnūnāhaṃ udakato aggiṃ uṭṭhāpetvā rukkhaṃ jhāpetvā ete palāpeyya''nti.  so kuddhamānaso rattibhāge sabbesaṃ sakuṇānaṃ sannipatitvā rukkhasākhāsu nipannakāle paṭhamaṃ tāva  uddhanāropitaṃ viya udakaṃ pakkudhāpetvā dutiyavāre dhūmaṃ uṭṭhāpetvā tatiyavāre tālakkhandhappamāṇaṃ  jālaṃ uṭṭhāpesi. bodhisatto udakato jālaṃ uṭṭhahamānaṃ disvā ``bho, sakuṇā, agginā ādittaṃ  nāma udakena nibbāpenti, idāni pana udakameva ādittaṃ. na sakkā amhehi idha vasituṃ,  aññattha gamissāmā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 133^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``khemaṃ yahiṃ tattha arī udīrito, dakassa majjhe jalate ghatāsano. <br/><br/>[22] na ajja vāso mahiyā mahīruhe, disā bhajavho saraṇājja nobhaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0451^ea^ ^b^khemaṃ yahiṃ tattha arī udīrito^eb^ti yasmiṃ udakapiṭṭhe khemabhāvo  nibbhayabhāvo, tasmiṃ attapaccatthiko sapatto uṭṭhito. ^b^dakassā^eb^ti udakassa.  ^b^ghatāsano^eb^ti aggi. so hi ghataṃ asnāti, tasmā ``ghatāsano''ti ^a^M1.0498^ea^  vuccati. ^b^na ajja vāso^eb^ti ajja no vāso natthi. ^b^mahiyā mahīruhe^eb^ti mahiruho  vuccati rukkho, tasmiṃ imissā mahiyā jāte rukkheti attho. ^b^disā bhajavho^eb^ti disā  bhajatha gacchatha. ^b^saraṇājja no bhaya^eb^nti ajja amhākaṃ saraṇato bhayaṃ jātaṃ, paṭisaraṇaṭṭhānato  bhayaṃ uppannanti attho.<br/><br/>[03] evaṃ vatvā bodhisatto attano vacanakare sakuṇe ādāya uppatitvā aññattha gato.  bodhisattassa vacanaṃ aggahetvā ṭhitasakuṇā jīvitakkhayaṃ pattā.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne  so bhikkhu arahatte patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] tadā bodhisattassa vacanakarā sakuṇā buddhaparisā ahesuṃ, sakuṇarājā pana ahameva  ahosinti. <br/><br/>[06] ghatāsanajātakavaṇṇanā tatiyā. 


volume: 111
item: 139
title:
  [] . asampadānajātakavaṇṇanā^[] . bhīrukajātakavaṇṇanā^[] . ghatāsanajātakavaṇṇanā^[] . jhānasodhanajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^ye^eb^ ^a^P1.0473^ea^ ^b^saññino^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto  saṅkassanagaradvāre attanā saṃkhittena pucchitapañhassa dhammasenāpatino vitthārabyākaraṇaṃ ārabbha  kathesi. tatridaṃ atītavatthu -- atīte kira bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto  araññāyatane kālaṃ karonto antevāsikehi pucchito ``nevasaññīnāsaññī''ti āha...pe0...  tāpasā jeṭṭhantevāsikassa kathaṃ na gaṇhiṃsu. bodhisatto ābhassarato āgantvā ākāse ṭhatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[40] 134^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ye saññino tepi duggatā, yepi asaññino tepi duggatā. <br/><br/>[22] etaṃ ubhayaṃ vivajjaya, taṃ samāpattisukhaṃ anaṅgaṇa''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0452^ea^ ^b^ye saññino^eb^ti ṭhapetvā nevasaññānāsaññāyatanalābhino avasese  sacittakasatte dasseti. ^b^tepi duggatā^eb^ti tassā samāpattiyā alābhato tepi duggatā nāma.  ^b^yepi asaññino^eb^ti asaññabhave ^a^M1.0499^ea^ nibbatte acittakasatte dasseti. ^b^tepi  duggatā^eb^ti tepi imissāyeva samāpattiyā alābhato duggatāyeva nāma. ^b^etaṃ ubhayaṃ  vivajjayā^eb^ti etaṃ ubhayampi saññibhavañca asaññibhavañca vivajjaya pajahāti antevāsikaṃ  ovadati. ^b^taṃ samāpattisukhaṃ anaṅgaṇa^eb^nti taṃ nevasaññānāsaññāyatanasamāpattilābhino  santaṭṭhena ``sukha''nti saṅkhaṃ gataṃ jhānasukhaṃ anaṅgaṇaṃ niddosaṃ balavacittekaggatāsabhāvenapi taṃ  anaṅgaṇaṃ nāma jātaṃ.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto dhammaṃ desetvā antevāsikassa guṇaṃ kathetvā brahmalokameva agamāsi. tadā  sesatāpasā jeṭṭhantevāsikassa saddahiṃsu.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā jeṭṭhantevāsiko  sāriputto, mahābrahmā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] jhānasodhanajātakavaṇṇanā catutthā. 


volume: 111
item: 140
title:
  [] . bhīrukajātakavaṇṇanā^[] . ghatāsanajātakavaṇṇanā^[] . jhānasodhanajātakavaṇṇanā^[] . candābhajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^candābha^eb^nti ^a^P1.0474^ea^ idaṃ satthā jetavane viharanto saṅkassanagaradvāre  therasseva pañhabyākaraṇaṃ ārabbha kathesi. atīte kira bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente  bodhisatto araññāyatane kālaṃ karonto antevāsikehi pucchito ``candābhaṃ sūriyābha''nti vatvā  ābhassare nibbatto. tāpasā jeṭṭhantevāsikassa na saddahiṃsu. bodhisatto ābhassarato āgantvā  ākāse ṭhito imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 135^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``candābhaṃ sūriyābhañca, yodha paññāya gādhati. <br/><br/>[22] avitakkena jhānena, hoti ābhassarūpago''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^candābha^eb^nti odātakasiṇaṃ dasseti. ^b^sūriyābha^eb^nti pītakasiṇaṃ.  ^b^yodha paññāya gādhatī^eb^ti yo puggalo idha sattaloke idaṃ kasiṇadvayaṃ paññāya gādhati,  ārammaṇaṃ katvā anupavisati, tattheva patiṭṭhahati ^a^M1.0500^ea^. atha vā ^b^candābhaṃ  sūriyābhañca, yodha paññāya gādhatī^eb^ti yattakaṃ ^a^V1.0453^ea^ ṭhānaṃ candābhā ca sūriyābhā ca  patthaṭā, tatthake ṭhāne paṭibhāgakasiṇaṃ vaḍḍhetvā taṃ ārammaṇaṃ katvā jhānaṃ nibbattento ubhayampetaṃ  ābhaṃ paññāya gādhati nāma. tasmā ayampettha atthoyeva. ^b^avitakkena jhānena, hoti  ābhassarūpago^eb^ti so puggalo tathā katvā paṭiladdhena dutiyena jhānena ābhassarabrahmalokūpago  hotīti.<br/><br/>[03] evaṃ bodhisatto tāpase bodhetvā jeṭṭhantevāsikassa guṇaṃ kathetvā brahmalokameva gato.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā jeṭṭhantevāsiko  sāriputto, mahābrahmā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] candābhajātakavaṇṇanā pañcamā. 


volume: 111
item: 141
title:
  [] . ghatāsanajātakavaṇṇanā^[] . jhānasodhanajātakavaṇṇanā^[] . candābhajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇahaṃsajātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yaṃ laddhaṃ tena tuṭṭhabba^eb^nti idaṃ satthā jetavane viharanto thullanandaṃ bhikkhuniṃ ārabbha  kathesi. sāvatthiyañhi aññataro upāsako bhikkhunisaṅghaṃ lasuṇena pavāretvā khettapālaṃ  āṇāpesi ``sace bhikkhuniyo āgacchanti, ekekāya bhikkhuniyā dve tayo bhaṇḍike dehī''ti.  tato paṭṭhāya bhikkhuniyo tassa gehampi ^a^P1.0475^ea^ khettampi lasuṇatthāya gacchanti.  athekasmiṃ ussavadivase tassa gehe lasuṇaṃ parikkhayaṃ agamāsi. thullanandā bhikkhunī saparivārā  gehaṃ gantvā ``lasuṇenāvuso attho''ti vatvā ``natthayye, yathābhataṃ lasuṇaṃ parikkhīṇaṃ, khettaṃ  gacchathā''ti vuttā khettaṃ gantvā na mattaṃ jānitvā lasuṇaṃ āharāpesi. khettapālo ujjhāyi  ``kathañhi nāma bhikkhuniyo na mattaṃ jānitvā lasuṇaṃ harāpessantī''ti? tassa kathaṃ sutvā yā  tā bhikkhuniyo appicchā, tāpi, tāsaṃ sutvā bhikkhūpi, ujjhāyiṃsu. ujjhāyitvā ca pana  bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. bhagavā thullanandaṃ bhikkhaniṃ garahitvā ``bhikkhave, mahiccho  puggalo nāma vijātamātuyāpi appiyo hoti amanāpo, appasanne pasādetuṃ, pasannānaṃ vā  bhiyyosomattāya pasādaṃ janetuṃ, anuppannaṃ vā lābhaṃ uppādetuṃ, uppannaṃ vā ^a^M1.0501^ea^ pana  lābhaṃ thiraṃ kātuṃ na sakkoti. appiccho pana puggalo appasanne pasādetuṃ, pasannānaṃ vā  bhiyyosomattāya pasādaṃ janetuṃ, anuppannaṃ vā lābhaṃ uppādetuṃ, uppannaṃ vā pana lābhaṃ thiraṃ kātuṃ  sakkotī''tiādinā nayena bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ ^a^V1.0454^ea^ dhammaṃ kathetvā ``na, bhikkhave,  thullanandā idāneva mahicchā, pubbepi mahicchāyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto aññatarasmiṃ brāhmaṇakule nibbatti.  tassa vayappattassa samānajātikā kulā pajāpatiṃ āhariṃsu. tassā nandā nandāvatī  sundarīnandāti tisso dhītaro ahesuṃ. tāsu patikulaṃ agatāsuyeva bodhisatto kālaṃ katvā  suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbatti, jātissarañāṇañcassa uppajji. so vayappatto suvaṇṇasañchannaṃ  sobhaggappattaṃ mahantaṃ attabhāvaṃ disvā ``kuto nu kho cavitvā ahaṃ idhūpapanno''ti āvajjento  ``manussalokato''ti ñatvā puna ``kathaṃ nu kho me brāhmaṇī ca dhītaro ca jīvantī''ti  upadhārento ``paresaṃ bhatiṃ katvā kicchena jīvantī''ti ñatvā cintesi ``mayhaṃ sarīre  sovaṇṇamayāni pattāni koṭṭanaghaṭṭanakhamāni, ito tāsaṃ ekekaṃ pattaṃ dassāmi, tena me pajāpati ca  dhītaro ca sukhaṃ jīvissantī''ti. so tattha gantvā piṭṭhivaṃsakoṭiyaṃ nilīyi, brāhmaṇī ca  dhītaro ca bodhisattaṃ disvā ``kuto ^a^P1.0476^ea^ āgatosi, sāmī''ti pucchiṃsu.  ``ahaṃ tumhākaṃ pitā kālaṃ katvā suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbatto tumhe daṭṭhuṃ āgato. ito paṭṭhāya  tumhākaṃ paresaṃ bhatiṃ katvā dukkhajīvikāya jīvanakiccaṃ natthi, ahaṃ vo ekekaṃ pattaṃ dassāmi, taṃ  vikkiṇitvā sukhena jīvathā''ti ekaṃ pattaṃ datvā agamāsi. so eteneva niyāmena antarantarā  āgantvā ekekaṃ pattaṃ deti, brāhmaṇī ca dhītaro ca aḍḍhā sukhitā ahesuṃ.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ sā brāhmaṇī dhītaro āmantesi ``ammā, tiracchānānaṃ nāma cittaṃ dujjānaṃ.  kadāci vo pitā idha nāgaccheyya, idānissa āgatakāle sabbāni pattānipi luñcitvā  gaṇhāmā''ti. tā ``evaṃ no pitā kilamissatī''ti na sampaṭicchiṃsu. brāhmaṇī pana  mahicchatāya puna ekadivasaṃ suvaṇṇahaṃsarājassa āgatakāle ``ehi tāva, sāmī''ti vatvā taṃ  attano santikaṃ upagataṃ ubhohi hatthehi gahetvā ^a^M1.0502^ea^ sabbapattāni luñci. tāni  pana bodhisattassa ruciṃ vinā balakkārena gahitattā sabbāni bakapattasadisāni ahesuṃ. bodhisatto  pakkhe pasāretvā gantuṃ nāsakkhi. atha naṃ sā mahācāṭiyaṃ pakkhipitvā posesi. tassa puna  uṭṭhahantāni pattāni setāni sampajjiṃsu. so sañjātapatto uppatitvā attano vasanaṭṭhānameva gantvā  na puna āgamāsi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā ``na, bhikkhave, thullanandā idāneva mahicchā, pubbepi  mahicchāyeva ^a^V1.0455^ea^, mahicchatāya ca pana suvaṇṇamhā parihīnā. idāni pana attano  mahicchatāya eva lasuṇamhāpi parihāyissati, tasmā ito paṭṭhāya lasuṇaṃ khādituṃ na labhissati.  yathā ca thullanandā, evaṃ taṃ nissāya sesabhikkhuniyopi. tasmā bahuṃ labhitvāpi pamāṇameva  jānitabbaṃ, appaṃ labhitvā pana yathāladdheneva santoso kātabbo, uttari na patthetabba''nti vatvā  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 136^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yaṃ laddhaṃ tena tuṭṭhabbaṃ, atilobho hi pāpako. <br/><br/>[22] haṃsarājaṃ gahetvāna, suvaṇṇā parihāyathā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^tuṭṭhabba^eb^nti tussitabbaṃ.<br/><br/>[03] idaṃ pana vatvā satthā anekapariyāyena garahitvā ``yā pana bhikkhunī lasuṇaṃ khādeyya,  pācittiya''nti (pāci0 794) sikkhāpadaṃ paññāpetvā jātakaṃ ^a^P1.0477^ea^ samodhānesi  -- ``tadā brāhmaṇī ayaṃ thullanandā ahosi, tisso dhītaro idāni tissoyeva bhaginiyo,  suvaṇṇahaṃsarājā pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] suvaṇṇahaṃsajātakavaṇṇanā chaṭṭhā. 


volume: 111
item: 142
title:
  [] . jhānasodhanajātakavaṇṇanā^[] . candābhajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇahaṃsajātakavaṇṇanā^[] . babbujātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^yattheko labhate babbū^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto kāṇamātusikkhāpadaṃ (pāci0  230 ādayo) ārabbha kathesi. sāvatthiyañhi kāṇamātā nāma ^a^M1.0503^ea^ dhītuvasena  pākaṭanāmā upāsikā ahosi sotāpannā ariyasāvikā. sā dhītaraṃ kāṇaṃ aññatarasmiṃ gāmake  samānajātikassa purisassa adāsi. kāṇā kenacideva karaṇīyena mātu gharaṃ agamāsi.  athassā sāmiko katipāhaccayena dūtaṃ pāhesi ``āgacchatu kāṇā, icchāmi kāṇāya  āgamana''nti. kāṇā dūtassa vacanaṃ sutvā ``amma, gamissāmī''ti mātaraṃ āpucchi.  kāṇamātā ``ettakaṃ kālaṃ vasitvā kathaṃ tucchahatthāva gamissasī''ti pūvaṃ paci. tasmiṃyeva khaṇe  eko piṇḍacāriko bhikkhu tassā nivesanaṃ agamāsi, upāsikā taṃ nisīdāpetvā pattapūraṃ pūvaṃ  dāpesi. so bhikkhu nikkhamitvā aññassa ācikkhi, tassapi tatheva dāpesi. sopi  nikkhamitvā aññassa ācikkhi, tassapi tathevāti evaṃ catunnaṃ janānaṃ dāpesi ^a^V1.0456^ea^.  yathāpaṭiyattaṃ pūvaṃ parikkhayaṃ agamāsi, kāṇāya gamanaṃ na sampajji. athassā sāmiko  dutiyampi, tatiyampi dūtaṃ pāhesi. tatiyaṃ pāhento ca ``sace kāṇā nāgacchissati, ahaṃ aññaṃ  pajāpatiṃ ānessāmī''ti pāhesi. tayopi vāre teneva upāyena gamanaṃ na sampajji, kāṇāya  sāmiko aññaṃ pajāpatiṃ ānesi. kāṇā taṃ pavattiṃ sutvā rodamānā aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] satthā taṃ kāraṇaṃ ñatvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kāṇamātāya nivesanaṃ  gantvā paññattāsane nisīditvā kāṇamātaraṃ pucchi ``kissāyaṃ kāṇā rodatī''ti? ``iminā  nāma kāraṇenā''ti ca sutvā kāṇamātaraṃ samassāsetvā dhammiṃ kathaṃ kathetvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ  agamāsi. atha tesaṃ catunnaṃ bhikkhūnaṃ tayo vāre yathāpaṭiyattapūvaṃ gahetvā kāṇāya gamanassa  upacchinnabhāvo bhikkhusaṅghe pākaṭo jāto. athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ  ``āvuso, catūhi nāma bhikkhūhi tayo vāre kāṇamātāya pakkapūvaṃ khāditvā kāṇāya gamanantarāyaṃ  katvā sāmikena pariccattaṃ dhītaraṃ nissāya mahāupāsikāya domanassaṃ uppādita''nti. satthā  āgantvā ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya ^a^P1.0478^ea^ sannisinnā''ti pucchitvā  ``imāya nāmā''ti vutte ``na, bhikkhave, idāneva te cattāro bhikkhū kāṇamātāya santakaṃ  khāditvā tassā domanassaṃ uppādesuṃ, pubbepi uppādesuṃyevā''ti vatvā atītaṃ āhari.<br/><br/>[03] atīte ^a^M1.0504^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto pāsāṇakoṭṭakakule  nibbattitvā vayappatto pariyodātasippo ahosi. kāsiraṭṭhe ekasmiṃ nigame eko mahāvibhavo  seṭṭhi ahosi, tassa nidhānagatāyeva cattālīsa hiraññakoṭiyo ahesuṃ. athassa bhariyā kālaṃ  katvā dhanasinehena gantvā dhanapiṭṭhiyaṃ mūsikā hutvā nibbatti. evaṃ anukkamena sabbampi taṃ kulaṃ  abbhatthaṃ agamāsi, vaṃso upacchijji. so gāmopi chaḍḍito apaṇṇattikabhāvaṃ agamāsi. tadā  bodhisatto tasmiṃ purāṇagāmaṭṭhāne pāsāṇe uppāṭetvā koṭṭeti. atha sā mūsikā gocarāya  caramānā bodhisattaṃ punappunaṃ passantī uppannasinehā hutvā cintesi ``mayhaṃ dhanaṃ bahu nikkāraṇena  nassissati, iminā saddhiṃ ekato hutvā idaṃ dhanaṃ datvā maṃsaṃ vikkiṇāpetvā khādissāmī''ti.  sā ekadivasaṃ ekaṃ kahāpaṇaṃ mukhena ḍaṃsitvā bodhisattassa santikaṃ agamāsi. so taṃ disvā  piyavācāya samālapanto ``kiṃ nu kho, amma, kahāpaṇaṃ gahetvā āgatāsī''ti āha. tāta, imaṃ  gahetvā attanāpi paribhuñja, mayhampi maṃsaṃ āharāti. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā kahāpaṇaṃ  ādāya gharaṃ gantvā ekena māsakena maṃsaṃ ^a^V1.0457^ea^ kiṇitvā āharitvā tassā adāsi.  sā taṃ gahetvā attano nivāsaṭṭhānaṃ gantvā yathāruciyā khādi. tato paṭṭhāya imināva niyāmena  divase divase bodhisattassa kahāpaṇaṃ deti, sopissā maṃsaṃ āharati.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ taṃ mūsikaṃ biḷāro aggahesi. atha naṃ sā evamāha ``mā, samma, maṃ  māresī''ti. kiṃkāraṇā na māressāmi? ahañhi chāto maṃsaṃ khāditukāmo, na sakkā mayā na  māretunti. kiṃ pana ekadivasameva maṃsaṃ khāditukāmosi, udāhu niccakālanti? ``labhamāno  niccakālampi khāditukāmomhī''ti. ``yadi evaṃ ahaṃ te niccakālaṃ maṃsaṃ dassāmi, vissajjehi  ^a^P1.0479^ea^ ma''nti. atha naṃ biḷāro ``tena hi appamattā hohī''ti vissajjesi.  tato paṭṭhāya sā attano ābhataṃ maṃsaṃ dve koṭṭhāse katvā ekaṃ biḷārassa deti, ekaṃ sayaṃ khādati.  atha naṃ ekadivasaṃ aññopi biḷāro aggahesi, tampi tatheva saññāpetvā attānaṃ vissajjāpesi.  tato paṭṭhāya tayo koṭṭhāse katvā khādanti. puna añño aggahesi, tampi tatheva saññāpetvā  ^a^M1.0505^ea^ attānaṃ mocāpesi. tato paṭṭhāya cattāro koṭṭhāse katvā khādanti. puna  añño aggahesi, tampi tatheva saññāpetvā attānaṃ mocāpesi. tato paṭṭhāya pañca koṭṭhāse katvā  khādanti. sā pañcamaṃ koṭṭhāsaṃ khādamānā appāhāratāya kilantā kisā ahosi  appamaṃsalohitā<br/><br/>[03] bodhisatto taṃ disvā ``amma, kasmā milātāsī''ti vatvā ``iminā nāma  kāraṇenā''ti vutte ``tvaṃ ettakaṃ kālaṃ kasmā mayhaṃ nācikkhi, ahamettha kātabbaṃ  jānissāmī''ti taṃ samassāsetvā suddhaphalikapāsāṇena guhaṃ katvā āharitvā ``amma, tvaṃ imaṃ  guhaṃ pavisitvā nipajjitvā āgatāgatānaṃ pharusāhi vācāhi santajjeyyāsī''ti āha. sā guhaṃ  pavisitvā nipajji. atheko biḷāro āgantvā ``dehi, ajja me maṃsa''nti āha. atha naṃ  mūsikā ``are, duṭṭhabiḷāra, kiṃ te ahaṃ maṃsahārikā, attano puttānaṃ maṃsaṃ khādā''ti tajjesi.  biḷāro phalikaguhāya nipannabhāvaṃ ajānanto kodhavasena mūsikaṃ gaṇhissāmī''ti sahasāva  pakkhanditvā hadayena phalikaguhāyaṃ pahari. tāvadevassa hadayaṃ bhijji, akkhīni  nikkhamanākārappattāni jātāni. so tattheva jīvitakkhayaṃ patvā ekamantaṃ paṭicchannaṭṭhāne pati.  etenūpāyena aparopi aparopīti cattāropi janā jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu. tato paṭṭhāya  mūsikā nibbhayā hutvā bodhisattassa devasikaṃ dve tayo kahāpaṇe deti. evaṃ anukkamena sabbampi  dhanaṃ bodhisattasseva adāsi. te ubhopi yāvajīvaṃ mettiṃ abhinditvā yathākammaṃ gatā.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0458^ea^ imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 137^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yattheko ^a^P1.0480^ea^ labhate babbu, dutiyo tattha jāyati. <br/><br/>[22] tatiyo ca catuttho ca, idaṃ te babbukā bila''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^yatthā^eb^ti yasmiṃ ṭhāne. ^b^babbū^eb^ti biḷāro. ^b^dutiyo tattha  jāyatī^eb^ti yattha eko mūsikaṃ vā maṃsaṃ vā labhati, dutiyopi tattha biḷāro jāyati uppajjati,  tathā tatiyo ca catuttho ca. evaṃ te tadā cattāro biḷārā ahesuṃ. hutvā ca pana divase  divase maṃsaṃ khādantā te babbukā idaṃ phalikamayaṃ bilaṃ urena paharitvā sabbepi jīvitakkhayaṃ  pattāti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M1.0506^ea^ satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā  cattāro biḷārā cattāro bhikkhū ahesuṃ, mūsikā kāṇamātā, pāsāṇakoṭṭakamaṇikāro pana ahameva  ahosi''nti. <br/><br/>[06] babbujātakavaṇṇanā sattamā. 


volume: 111
item: 143
title:
  [] . candābhajātakavaṇṇanā^[] . suvaṇṇahaṃsajātakavaṇṇanā^[] . babbujātakavaṇṇanā^[] . godhājātakavaṇṇanā^

content:
  [03] ^b^kiṃ te jaṭāhi dummedhā^eb^ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuhakabhikkhuṃ ārabbha  kathesi. paccuppannavatthu heṭṭhā kathitasadisameva.<br/><br/>[03] atīte pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto godhāyoniyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi.  tadā eko pañcābhiñño uggatapo tāpaso ekaṃ paccantagāmaṃ nissāya araññāyatane paṇṇasālāyaṃ  vasati, gāmavāsino tāpasaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahanti. bodhisatto tassa caṅkamanakoṭiyaṃ ekasmiṃ  vammike vasati, vasanto ca pana divase divase dve tayo vāre tāpasaṃ upasaṅkamitvā dhammūpasaṃhitaṃ  atthūpasaṃhitañca vacanaṃ sutvā tāpasaṃ vanditvā vasanaṭṭhānameva gacchati. aparabhāge tāpaso  gāmavāsino āpucchitvā pakkāmi. pakkamante ca pana tasmiṃ sīlavatasampanne tāpase añño  kūṭatāpaso āgantvā tasmiṃ assamapade vāsaṃ kappesi. bodhisatto ``ayampi sīlavā''ti  sallakkhetvā purimanayeneva tassa santikaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^V1.0459^ea^ nidāghasamaye akālameghe vuṭṭhe vammikehi makkhikā nikkhamiṃsu,  tāsaṃ khādanatthaṃ godhā āhiṇḍiṃsu. gāmavāsino nikkhamitvā makkhikākhādakā godhā ^a^P1.0481^ea^  gahetvā siniddhasambhārasaṃyuttaṃ ambilānambilaṃ godhāmaṃsaṃ sampādetvā tāpasassa adaṃsu.  tāpaso godhāmaṃsaṃ khāditvā rasataṇhāya baddho ``idaṃ maṃsaṃ atimadhuraṃ, kissa maṃsaṃ nāmeta''nti  pucchitvā ``godhāmaṃsa''nti sutvā ``mama santikaṃ mahāgodhā āgacchati, taṃ māretvā maṃsaṃ  khādissāmī''ti cintesi. cintetvā ca pana bhājanañca sappiloṇādīni ca āharāpetvā  ekamante ṭhapetvā muggaramādāya kāsāvena paṭicchādetvā paṇṇasālādvāre bodhisattassa āgamanaṃ  olokayamāno upasantūpasanto viya hutvā nisīdi ^a^M1.0507^ea^ bodhisatto sāyanhasamaye  ``tāpasassa santikaṃ gamissāmī''ti nikkhamitvā upasaṅkamantova tassa indriyavippakāraṃ disvā  cintesi ``nāyaṃ tāpaso aññesu divasesu nisīdanākārena nisinno, ajjesa maṃ olokentopi  duṭṭhindriyo hutvā oloketi, pariggaṇhissāmi na''nti. so tāpasassa heṭṭhāvāte ṭhatvā  godhāmaṃsagandhaṃ ghāyitvā ``iminā kūṭatāpasena ajja godhāmaṃsaṃ khāditaṃ bhavissati, tenesa  rasataṇhāya baddho ajja maṃ attano santikaṃ upasaṅkamantaṃ muggarena paharitvā maṃsaṃ pacitvā  khāditukāmo bhavissatī''ti tassa santikaṃ anupagantvāva paṭikkamitvā vicarati.<br/><br/>[03] tāpaso bodhisattassa anāgamanabhāvaṃ ñatvā ``iminā `ayaṃ maṃ paharitukāmo'ti ñātaṃ  bhavissati, tena kāraṇena nāgacchati, anāgacchantassāpissa kuto muttī''ti muggaraṃ nīharitvā  khipi. so tassa agganaṅguṭṭhameva āsādesi. bodhisatto vegena vammikaṃ pavisitvā aññena  chiddena sīsaṃ ukkhipitvā ``ambho kūṭajaṭila, ahaṃ tava santikaṃ upasaṅkamanto `sīlavā'ti  saññāya upasaṅkamiṃ, idāni pana te mayā kūṭabhāvo ñāto, tādisassa mahācorassa kiṃ iminā  pabbajjāliṅgenā''ti vatvā taṃ garahanto imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[40] 138^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā. <br/><br/>[22] abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P1.0482^ea^ ^b^kiṃ te jaṭāhi dummedhā^eb^ti ambho dummedha, nippañña etā  pabbajitena dhāretabbā jaṭā, pabbajjāguṇarahitassa kiṃ te tāhi jaṭāhīti attho. ^b^kiṃ te  ajinasāṭiyā^eb^ti ajinasāṭiyā anucchavikassa saṃvarassa abhāvakālato paṭṭhāya kiṃ te  ajinasāṭiyā. ^b^abbhantaraṃ te gahana^eb^nti tava abbhantaraṃ hadayaṃ rāgadosamohagahanena gahanaṃ  paṭicchannaṃ. ^b^bāhiraṃ parimajjasī^eb^ti so tvaṃ abbhantare gahane nhānādīhi ceva liṅgagahanena ca  bāhiraṃ parimajjasi, taṃ ^a^V1.0460^ea^ parimajjanto kañjikapūritalābu viya visapūritacāṭi viya  āsīvisapūritavammiko viya gūthapūritacittaghaṭo viya ca bahimaṭṭhova hosi, kiṃ tayā corena idha  vasantena, sīghaṃ ito palāyāhi, no ^a^M1.0508^ea^ ce palāyasi, gāmavāsīnaṃ te  ācikkhitvā niggahaṃ kārāpessāmīti. <br/><br/>[01] evaṃ bodhisatto kūṭatāpasaṃ tajjetvā vammikameva pāvisi, kūṭatāpasopi tato pakkāmi. <br/><br/>[01] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi -- ``tadā kūṭatāpaso ayaṃ  kuhako ahosi, purimo sīlavantatāpaso sāriputto, godhāpaṇḍito pana ahameva ahosi''nti. <br/><br/>[06] godhājātakavaṇṇanā aṭṭhamā. 


