# pali

volume: 88
item: 3
title: yamakavaggo^cakkhupālattheravatthu^maṭṭhakuṇḍalīvatthu^tissattheravatthu^
content:
  [03] ^b^akkocchi ma^eb^nti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto  tissattheraṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] so kirāyasmā tissatthero bhagavato pitucchāputto ahosi,  mahallakakāle pabbajitvā buddhānaṃ uppannalābhasakkāraṃ paribhuñjanto  thūlasarīro ākoṭitapaccākoṭitehi cīvarehi nivāsetvā yebhuyyena  vihāramajjhe upaṭṭhānasālāyaṃ nisīdati. tathāgataṃ dassanatthāya  āgatā āgantukabhikkhū taṃ disvā ``eko mahāthero bhavissatī''ti  saññāya tassa santikaṃ gantvā vattaṃ āpucchanti, pādasambāhanādīni  āpucchanti. so tuṇhī ahosi. atha naṃ eko daharabhikkhu  ``kativassā tumhe''ti pucchitvā ``vassaṃ natthi, mahallakakāle  pabbajitā maya''nti vutte, ``āvuso, dubbinīta, mahallaka ^a^P1.0038^ea^,  attano pamāṇaṃ na jānāsi, ettake mahāthere disvā  sāmīcikammamattampi na karosi, vatte āpucchiyamāne tuṇhī hosi,  kukkuccamattampi te natthī''ti accharaṃ pahari. so khattiyamānaṃ  janetvā ``tumhe kassa santikaṃ āgatā''ti pucchitvā ``satthu  santika''nti vutte ``maṃ pana `ko eso'ti sallakkhetha, mūlameva vo  chindissāmī''ti vatvā rudanto dukkhī dummano satthu santikaṃ  agamāsi ^a^V1.0026^ea^. atha naṃ satthā ``kiṃ nu tvaṃ tissa dukkhī dummano  assumukho rodamāno āgatosī''ti pucchi. tepi bhikkhū ``esa  gantvā kiñci āloḷaṃ kareyyā''ti teneva ^a^M1.0026^ea^ saddhiṃ gantvā satthāraṃ  vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. so satthārā pucchito ``ime maṃ,  bhante, bhikkhū akkosantī''ti āha. ``kahaṃ pana tvaṃ  nisinnosī''ti? ``vihāramajjhe upaṭṭhānasālāyaṃ, bhante''ti.  ``ime te bhikkhū āgacchantā diṭṭhā''ti? ``āma, diṭṭhā, bhante''ti.  ``kiṃ uṭṭhāya te paccuggamanaṃ kata''nti? ``na kataṃ, bhante''ti.  ``parikkhāraggahaṇaṃ āpucchita''nti? ``nāpucchitaṃ, bhante''ti.  ``vattaṃ vā pānīyaṃ vā āpucchita''nti. ``nāpucchitaṃ bhante''ti?  ``āsanaṃ nīharitvā abhivādetvā pādasambāhanaṃ kata''nti? ``na  kataṃ, bhante''ti. ``tissa mahallakabhikkhūnaṃ sabbaṃ etaṃ vattaṃ kātabbaṃ,  etaṃ vattaṃ akarontena vihāramajjhe nisīdituṃ na vaṭṭati, taveva doso,  ete bhikkhū khamāpehī''ti? ``ete maṃ, bhante, akkosiṃsu ^a^P1.0039^ea^,  nāhaṃ ete khamāpemī''ti. ``tissa mā evaṃ kari, taveva  doso, khamāpehi ne''ti? ``na khamāpemi, bhante''ti. atha satthā  ``dubbaco esa, bhante''ti bhikkhūhi vutte ``na, bhikkhave, idāneva  dubbaco esa, pubbepi esa dubbacoyevā''ti vatvā ``idāni tāvassa,  bhante, dubbacabhāvo amhehi ñāto, atīte esa kiṃ akāsī''ti vutte  ``tena hi, bhikkhave, suṇāthā''ti vatvā atītamāhari.<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ bārāṇasiraññe rajjaṃ kārente devilo nāma  tāpaso aṭṭha māse himavante vasitvā loṇambilasevanatthāya cattāro  māse nagaramupanissāya vasitukāmo himavantato āgantvā nagaradvāre  dārake disvā pucchi -- ``imaṃ nagaraṃ sampattapabbajitā kattha  vasantī''ti? ``kumbhakārasālāyaṃ, bhante''ti. tāpaso  kumbhakārasālaṃ gantvā dvāre ṭhatvā ``sace te bhaggava agaru, vaseyyāma  ekarattiṃ sālāya''nti āha. kumbhakāro ``mayhaṃ rattiṃ sālāyaṃ  kiccaṃ natthi, mahatī sālā, yathāsukhaṃ vasatha, bhante''ti sālaṃ  niyyādesi. tasmiṃ pavisitvā nisinne aparopi nārado nāma  tāpaso himavantato āgantvā kumbhakāraṃ ekarattivāsaṃ yāci.  kumbhakāro ``paṭhamaṃ āgato iminā saddhiṃ ekato vasitukāmo bhaveyya  vā no vā, attānaṃ parimocessāmī''ti ^a^P1.0040^ea^ cintetvā  ``sace, bhante, paṭhamaṃ upagato rocessati, tassa ruciyā vasathā''ti  āha. so tamupasaṅkamitvā ``sace te, ācariya agaru, mayañcettha  ekarattiṃ vaseyyāmā''ti yāci. ``mahatī sālā, pavisitvā  ^a^M1.0027^ea^ ekamante vasāhī''ti vutte pavisitvā puretaraṃ paviṭṭhassa devilassa  aparabhāge nisīdi. ubhopi sāraṇīyakathaṃ kathetvā nipajjiṃsu. <br/><br/>[01] sayanakāle ^a^V1.0027^ea^ nārado devilassa nipajjanaṭṭhānañca dvārañca  sallakkhetvā nipajji. so pana devilo nipajjamāno attano  nipajjanaṭṭhāne anipajjitvā dvāramajjhe tiriyaṃ nipajji. nārado rattiṃ  nikkhamanto tassa jaṭāsu akkami. ``ko maṃ akkamī''ti ca vutte,  ``ācariya, aha''nti āha. ``kūṭajaṭila, araññato āgantvā  mama jaṭāsu akkamasī''ti. ``ācariya, tumhākaṃ idha nipannabhāvaṃ na  jānāmi, khamatha me''ti vatvā tassa kandantasseva bahi nikkhami.  itaro ``ayaṃ pavisantopi maṃ akkameyyā''ti parivattetvā pādaṭṭhāne  sīsaṃ katvā nipajji. nāradopi pavisanto ``paṭhamaṃpāhaṃ ācariye  aparajjhiṃ, idānissa pādapassena pavisissāmī''ti cintetvā  āgacchanto gīvāya akkami. ``ko eso''ti ca vutte ``ahaṃ,  ācariyā''ti vatvā ``kūṭajaṭila, paṭhamaṃ mama jaṭāsu akkamitvā  idāni gīvāya akkamasi, abhisapissāmi ta''nti vutte, ``ācariya,  mayhaṃ doso natthi, ahaṃ tumhākaṃ evaṃ nipannabhāvaṃ na jānāmi,  `paṭhamampi me aparaddhaṃ, idāni pādapassena ^a^P1.0041^ea^  pavisissāmī'ti paviṭṭhomhi, khamatha me''ti āha. ``kūṭajaṭila,  abhisapissāmi ta''nti. ``mā evaṃ karittha ācariyā''ti. so  tassa vacanaṃ anādiyitvā -- <br/><br/>[21] ``sahassaraṃsī satatejo, sūriyo tamavinodano. <br/><br/>[22] pātodayante sūriye, muddhā te phalatu sattadhā''ti.. -- <br/><br/>[25] taṃ abhisapi eva. nārado, ``ācariya, mayhaṃ doso  natthīti mama vadantasseva tumhe abhisapatha, yassa doso atthi, tassa  muddhā phalatu, mā niddosassā''ti vatvā -- <br/><br/>[21] ``sahassaraṃsī satatejo, sūriyo tamavinodano. <br/><br/>[22] pātodayante sūriye, muddhā te phalatu sattadhā''ti.. -- <br/><br/>[25] abhisapi. so pana mahānubhāvo atīte cattālīsa,  anāgate cattālīsāti asītikappe anussarati. tasmā ``kassa nu  kho upari abhisapo patissatī''ti upadhārento ``ācariyassā''ti  ñatvā tasmiṃ anukampaṃ paṭicca iddhibalena aruṇuggamanaṃ nivāreti.<br/><br/>[03] nāgarā ^a^M1.0028^ea^ aruṇe anuggacchante rājadvāraṃ gantvā, ``deva, tayi rajjaṃ  kārente aruṇo na uṭṭhahati, aruṇaṃ no uṭṭhāpehī''ti kandiṃsu. rājā  attano kāyakammādīni olokento kiñci ayuttaṃ adisvā ``kiṃ  nu kho kāraṇa''nti cintetvā ``pabbajitānaṃ vivādena bhavitabba''nti  ^a^V1.0028^ea^ parisaṅkamāno ``kacci imasmiṃ nagare pabbajitā atthī''ti pucchi.  ``hiyyo sāyaṃ kumbhakārasālāyaṃ āgatā atthi devā''ti vutte  taṃkhaṇaññeva rājā ^a^P1.0042^ea^ ukkāhi dhāriyamānāhi tattha  gantvā nāradaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno āha -- <br/><br/>[21] ``kammantā nappavattanti, jambudīpassa nārada. <br/><br/>[22] kena loko tamobhūto, taṃ me akkhāhi pucchito''ti..<br/><br/>[03] nārado sabbaṃ taṃ pavattiṃ ācikkhitvā iminā kāraṇena ahaṃ  iminā abhisapito, athāhaṃ ``mayhaṃ doso natthi, yassa doso  atthi, tasseva upari abhisapo patatū''ti vatvā abhisapiṃ.  abhisapitvā ca pana ``kassa nu kho upari abhisapo patissatī''ti  upadhārento ``sūriyuggamanavelāya ācariyassa muddhā sattadhā  phalissatī''ti disvā etasmiṃ anukampaṃ paṭicca aruṇassa uggamanaṃ na  demīti. ``kathaṃ pana assa, bhante, antarāyo na bhaveyyā''ti.  ``sace maṃ khamāpeyya, na bhaveyyā''ti. ``tena hi khamāpehī''ti  vutte ``eso, mahārāja, maṃ jaṭāsu ca gīvāya ca akkami, nāhaṃ etaṃ  kūṭajaṭilaṃ khamāpemī''ti. ``khamāpehi, bhante, mā evaṃ  karitthā''ti. ``na khamāpemī''ti. ``muddhā te sattadhā  phalissatī''ti vuttepi na khamāpetiyeva. atha naṃ rājā ``na tvaṃ  attano ruciyā khamāpessasī''ti hatthapādakucchigīvāsu gāhāpetvā  nāradassa pādamūle onamāpesi. nāradopi ``uṭṭhehi, ācariya,  khamāmi te''ti vatvā, ``mahārāja, nāyaṃ yathāmanena khamāpeti,  nagarassa avidūre ^a^P1.0043^ea^ eko saro atthi, tattha naṃ sīse  mattikāpiṇḍaṃ katvā galappamāṇe udake ṭhapāpehī''ti āha. rājā  tathā kāresi. nārado devilaṃ āmantetvā, ``ācariya, mayā  iddhiyā vissaṭṭhāya sūriyasantāpe uṭṭhahante udake nimujjitvā aññena  ṭhānena uttaritvā gaccheyyāsī''ti āha. ``tassa sūriyaraṃsīhi  saṃphuṭṭhamattova mattikāpiṇḍo sattadhā phali, so nimujjitvā aññena  ṭhānena palāyī''ti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ``tadā, bhikkhave, rājā  ānando ahosi, devilo tisso, nārado ahamevāti evaṃ tadāpesa  dubbacoyevā''ti ^a^M1.0029^ea^ vatvā tissattheraṃ āmantetvā, ``tissa, bhikkhuno  nāma `asukenāhaṃ akkuṭṭho, asukena pahaṭo, asukena jito, asuko  kho me bhaṇḍaṃ ahāsī'ti cintentassa veraṃ nāma na vūpasammati, evaṃ  pana anupanayhantasseva upasammatī''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 3^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akkocchi ^a^V1.0029^ea^ maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me. <br/><br/>[22] ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati.. <br/><br/>[03] 4^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me. <br/><br/>[22] ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^akkocchī^eb^ti akkosi. ^b^avadhī^eb^ti pahari.  ^b^ajinī^eb^ti ^a^P1.0044^ea^ kūṭasakkhiotāraṇena vā  vādapaṭivādena vā karaṇuttariyakaraṇena vā ajesi. ^b^ahāsi  me^eb^ti mama santakaṃ pattādīsu kiñcideva avahari. ^b^ye ca  ta^eb^nti ye keci devatā vā manussā vā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā taṃ  ``akkocchi ma''ntiādivatthukaṃ kodhaṃ sakaṭadhuraṃ viya naddhinā  pūtimacchādīni viya ca kusādīhi punappunaṃ veṭhetvā upanayhanti, tesaṃ  sakiṃ uppannaṃ veraṃ ^b^na sammatī^eb^ti vūpasammati. ^b^ye ca taṃ  nupanayhantī^eb^ti asatiyā amanasikāravasena vā  kammapaccavekkhaṇādivasena vā ye taṃ akkosādivatthukaṃ kodhaṃ tayāpi  koci niddoso purimabhave akkuṭṭho bhavissati, pahaṭo bhavissati,  kūṭasakkhiṃ otāretvā jito bhavissati, kassaci te pasayha kiñci  acchinnaṃ bhavissati, tasmā niddoso hutvāpi akkosādīni  pāpuṇāsīti evaṃ na upanayhanti. tesu pamādena uppannampi veraṃ  iminā anupanayhanena nirindhano viya jātavedo vūpasammatīti.<br/><br/>[03] desanāpariyosāne satasahassabhikkhū sotāpattiphalādīni ^a^P1.0045^ea^  pāpuṇiṃsu. dhammadesanā mahājanassa sātthikā ahosi.  dubbacopi subbacoyeva jātoti. <br/><br/>[06] tissattheravatthu tatiyaṃ. 


volume: 88
item: 4
title: cakkhupālattheravatthu^maṭṭhakuṇḍalīvatthu^tissattheravatthu^kāḷayakkhinīvatthu^
content:
  [03] ^b^na hi verenā^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto  aññataraṃ vañjhitthiṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] eko ^a^M1.0030^ea^ kira kuṭumbikaputto pitari kālakate khette ca ghare ca  sabbakammāni attanāva karonto mātaraṃ paṭijaggi. athassa mātā  ``kumārikaṃ te, tāta, ānessāmī''ti āha. ``amma ^a^V1.0030^ea^, mā evaṃ  vadetha, ahaṃ yāvajīvaṃ tumhe paṭijaggissāmī''ti. ``tāta, khette ca  ghare ca kiccaṃ tvameva karosi, tena mayhaṃ cittasukhaṃ nāma na hoti,  ānessāmī''ti. so punappunaṃ paṭikkhipitvā tuṇhī ahosi. sā  ekaṃ kulaṃ gantukāmā gehā nikkhami. atha naṃ putto ``kataraṃ kulaṃ  gacchathā''ti pucchitvā ``asukakulaṃ nāmā''ti vutte tattha gamanaṃ  paṭisedhetvā attano abhirucitaṃ kulaṃ ācikkhi. sā tattha gantvā  kumārikaṃ vāretvā divasaṃ vavatthapetvā taṃ ānetvā tassa ghare akāsi.  sā vañjhā ahosi. atha naṃ mātā, putta, tvaṃ attano ruciyā  kumārikaṃ āṇāpesi, sā idāni vañjhā jātā, aputtakañca nāma kulaṃ  vinassati ^a^P1.0046^ea^, paveṇī na ghaṭīyati, tena aññaṃ te  kumārikaṃ ānemīti. tena ``alaṃ, ammā''ti vuccamānāpi punappunaṃ  kathesi. vañjhitthī taṃ kathaṃ sutvā ``puttā nāma mātāpitūnaṃ vacanaṃ  atikkamituṃ na sakkonti, idāni aññaṃ vijāyiniṃ itthiṃ ānetvā maṃ  dāsibhogena bhuñjissati. yaṃnūnāhaṃ sayameva ekaṃ kumārikaṃ  āneyya''nti cintetvā ekaṃ kulaṃ gantvā tassatthāya kumārikaṃ vāretvā  ``kiṃ nāmetaṃ, amma, vadesī''ti tehi paṭikkhittā ``ahaṃ vañjhā,  aputtakaṃ nāma kulaṃ vinassati, tumhākaṃ pana dhītā puttaṃ vā dhītaraṃ vā  labhitvā kuṭumbikassa sāminī bhavissati, mayhaṃ sāmikassa naṃ  dethā''ti yācitvā sampaṭicchāpetvā ānetvā sāmikassa ghare akāsi.<br/><br/>[03] athassā etadahosi -- ``sacāyaṃ puttaṃ vā dhītaraṃ vā  labhissati, ayameva kuṭumbassa sāminī bhavissati. yathā dārakaṃ  na labhati, tatheva naṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti. atha naṃ sā āha --  ``amma, yadā te kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhāti, atha me  āroceyyāsī''ti. sā ``sādhū''ti paṭissuṇitvā gabbhe patiṭṭhite  tassā ārocesi. itarissā pana sā sayameva niccaṃ yāgubhattaṃ deti,  athassā ^a^P1.0047^ea^ āhāreneva saddhiṃ gabbhapātanabhesajjamadāsi,  gabbho pati. dutiyampi gabbhe patiṭṭhite ārocesi ^a^M1.0031^ea^, itarā dutiyampi  tatheva pātesi. atha naṃ paṭivissakitthiyo pucchiṃsu -- ``kacci te  sapatti antarāyaṃ karotī''ti? sā tamatthaṃ ārocetvā ``andhabāle,  kasmā evamakāsi, ayaṃ tava issariyabhayena gabbhassa pātanabhesajjaṃ  yojetvā deti, tena te gabbho patati, mā puna evamakatthā''ti vuttā  tatiyavāre na kathesi. atha sā itarissā udaraṃ disvā ``kasmā  mayhaṃ gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ na kathesī''ti vatvā ``tvaṃ maṃ ānetvā  vañcetvā dve vāre gabbhaṃ pātesi, kimatthaṃ tuyhaṃ kathemī''ti vutte  ``naṭṭhā dānimhī''ti cintetvā tassā pamādaṃ olokentī pariṇate  gabbhe okāsaṃ labhitvā bhesajjaṃ yojetvā adāsi. gabbho pariṇatattā  patituṃ asakkonto tiriyaṃ nipati, kharā vedanā uppajji,  jīvitasaṃsayaṃ pāpuṇi. sā ``nāsitamhi tayā, tvameva maṃ ānetvā  tvameva tayopi vāre ^a^V1.0031^ea^ dārake nāsesi, idāni ahampi nassāmi, ito  dāni cutā yakkhinī hutvā tava dārake khādituṃ samatthā hutvā  nibbatteyya''nti patthanaṃ paṭṭhapetvā kālaṃ katvā tasmiṃyeva ^a^P1.0048^ea^  gehe majjārī hutvā nibbatti. itarampi sāmiko gahetvā  ``tayā me kulūpacchedo kato''ti kapparajaṇṇukādīhi supothitaṃ  pothesi. sā tenevābādhena kālaṃ katvā tattheva kukkuṭī hutvā  nibbattā.<br/><br/>[03] kukkuṭī na cirasseva aṇḍāni vijāyi, majjārī āgantvā tāni  aṇḍāni khādi. dutiyampi tatiyampi khādiyeva. kukkuṭī cintesi  -- ``tayo vāre mama aṇḍāni khāditvā idāni mampi  khāditukāmāsī''ti. ``ito cutā saputtakaṃ taṃ khādituṃ  labheyya''nti patthanaṃ katvā tato cutā araññe dīpinī hutvā nibbatti.  itarā migī hutvā nibbatti. tassā vijātakāle dīpinī  āgantvā tayo vāre puttake khādi. migī maraṇakāle ``ayaṃ me  tikkhattuṃ puttake khāditvā idāni mampi khādissati, ito dāni  cutā etaṃ saputtakaṃ khādituṃ labheyya''nti patthanaṃ katvā ito cutā  yakkhinī hutvā nibbatti. dīpinīpi tatheva tato cutā sāvatthiyaṃ  kuladhītā hutvā nibbatti, sā vuddhippattā dvāragāmake patikulaṃ  agamāsi, aparabhāge ca puttaṃ vijāyi. yakkhinīpi tassā  piyasahāyikāvaṇṇena āgantvā ``kuhiṃ me sahāyikā''ti  ``antogabbhe vijātā''ti vutte ``puttaṃ nu kho vijātā, udāhu  dhītaranti passissāmi na''nti gabbhaṃ pavisitvā passantī viya  dārakaṃ gahetvā ^a^M1.0032^ea^ khāditvā gatā. puna dutiyavārepi tatheva khādi.  tatiyavāre itarā garubhārā hutvā sāmikaṃ āmantetvā, ``sāmi,  imasmiṃ ṭhāne ekā yakkhinī mama dve putte khāditvā gatā, idāni  ^a^P1.0049^ea^ mama kulagehaṃ gantvā vijāyissāmī''ti kulagehaṃ  gantvā vijāyi.<br/><br/>[03] tadā sā yakkhinī udakavāraṃ gatā hoti. vessavaṇassa hi  yakkhiniyo vārena anotattadahato sīsaparamparāya udakamāharanti.  tā catumāsaccayenapi pañcamāsaccayenapi muccanti. aparā  yakkhiniyo kilantakāyā jīvitakkhayampi pāpuṇanti. sā pana  udakavārato muttamattāva vegena taṃ gharaṃ gantvā ``kuhiṃ me  sahāyikā''ti pucchi. ``kuhiṃ naṃ passissasi, tassā imasmiṃ  ṭhāne jātajātadārake yakkhinī āgantvā khādati, tasmā kulagehaṃ  gatā''ti. sā ``yattha vā tattha vā gacchatu, na me muccissatī''ti  veravegasamussāhitamānasā nagarābhimukhī pakkhandi. itarāpi  nāmaggahaṇadivase naṃ dārakaṃ nhāpetvā nāmaṃ katvā, ``sāmi, idāni  sakagharaṃ gacchāmā''ti puttamādāya sāmikena saddhiṃ vihāramajjhe  gatamaggena gacchantī puttaṃ sāmikassa datvā vihārapokkharaṇiyā  nhātvā sāmike nhāyante ^a^V1.0032^ea^ uttaritvā puttassa thaññaṃ pāyamānā ṭhitā  yakkhiniṃ āgacchantiṃ disvā sañjānitvā, ``sāmi, vegena ehi,  ayaṃ sā yakkhinī, vegena ehi, ayaṃ sā yakkhinī''ti uccāsaddaṃ  katvā yāva tassa āgamanaṃ ^a^P1.0050^ea^ saṇṭhātuṃ asakkontī  nivattetvā antovihārābhimukhī pakkhandi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye satthā parisamajjhe dhammaṃ desesi. sā puttaṃ  tathāgatassa pādapiṭṭhe nipajjāpetvā ``tumhākaṃ mayā esa dinno,  puttassa me jīvitaṃ dethā''ti āha. dvārakoṭṭhake adhivattho sumanadevo  nāma yakkhiniyā anto pavisituṃ nādāsi. satthā ānandattheraṃ  āmantetvā ``gaccha, ānanda, taṃ yakkhiniṃ pakkosāhī''ti āha.  thero pakkosi. itarā ``ayaṃ, bhante, āgacchatī''ti āha. satthā  ``etu, mā saddamakāsī''ti vatvā taṃ āgantvā ṭhitaṃ ``kasmā evaṃ  karosi, sace tumhe mādisassa buddhassa sammukhībhāvaṃ nāgamissatha,  ahinakulānaṃ viya acchaphandanānaṃ viya kākolūkānaṃ viya ca  kappaṭṭhitikaṃ vo veraṃ abhavissa ^a^M1.0033^ea^, kasmā veraṃ paṭiveraṃ karotha. verañhi  averena upasammati, no verenā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 5^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ. <br/><br/>[22] averena ca sammanti, esa dhammo sanantano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^na hi verenā^eb^ti yathā hi kheḷasiṅghāṇikādīhi  asucīhi makkhitaṃ ṭhānaṃ teheva asucīhi dhovantā suddhaṃ ^a^P1.0051^ea^  niggandhaṃ kātuṃ na sakkonti, atha kho taṃ ṭhānaṃ  bhiyyosomattāya asuddhatarañceva duggandhatarañca hoti; evameva  akkosantaṃ paccakkosanto paharantaṃ paṭipaharanto verena veraṃ vūpasametuṃ na  sakkoti, atha kho bhiyyo bhiyyo verameva karoti. iti verāni  nāma verena kismiñci kāle na sammanti, atha kho vaḍḍhantiyeva.  ^b^averena ca sammantī^eb^ti yathā pana tāni kheḷādīni asucīni  vippasannena udakena dhoviyamānāni nassanti, taṃ ṭhānaṃ suddhaṃ hoti  sugandhaṃ; evameva averena khantimettodakena yoniso manasikārena  paccavekkhaṇena verāni vūpasammanti paṭippassambhanti abhāvaṃ gacchanti.  ^b^esa dhammo sanantano^eb^ti esa averena verūpasamanasaṅkhāto  porāṇako dhammo; sabbesaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ gatamaggoti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne yakkhinī sotāpattiphale patiṭṭhahi.  sampattaparisāyapi dhammadesanā sātthikā ahosi.<br/><br/>[03] satthā ^a^V1.0033^ea^ taṃ itthiṃ āha -- ``etissā tava puttaṃ dehī''ti.  ``bhāyāmi, bhante''ti. ``mā bhāyi, natthi te etaṃ nissāya  paripantho''ti āha. sā tassā puttamadāsi. sā taṃ cumbitvā  āliṅgetvā puna mātuyeva datvā rodituṃ ārabhi. atha naṃ satthā  ``kimeta''nti pucchi. ``bhante, ahaṃ pubbe yathā vā tathā vā  jīvikaṃ kappentīpi kucchipūraṃ nālatthaṃ, idāni kathaṃ jīvissāmī''ti.  atha naṃ satthā ``mā cintayī''ti samassāsetvā taṃ itthimāha --  ``imaṃ netvā ^a^P1.0052^ea^ attano gehe nivāsāpetvā  aggayāgubhattehi paṭijaggāhī''ti. sā taṃ netvā piṭṭhivaṃse patiṭṭhāpetvā  aggayāgubhattehi paṭijaggi, tassā vīhipaharaṇakāle musalaggena muddhaṃ  paharantaṃ viya upaṭṭhāsi. sā sahāyikaṃ āmantetvā ``imasmiṃ ṭhāne  vasituṃ na sakkomi, aññattha maṃ patiṭṭhāpehī''ti vatvā musalasālāya  udakacāṭiyaṃ uddhane nibbakose saṅkārakūṭe gāmadvāre cāti etesu  ṭhānesu ^a^M1.0034^ea^ patiṭṭhāpitāpi idha me musalena sīsaṃ bhindantaṃ viya upaṭṭhāti,  idha dārakā ucchiṭṭhodakaṃ otārenti, idha sunakhā nipajjanti, idha  dārakā asuciṃ karonti, idha kacavaraṃ chaḍḍenti, idha gāmadārakā  lakkhayoggaṃ karontīti sabbāni tāni paṭikkhipi. atha naṃ  bahigāme vivittokāse patiṭṭhāpetvā tattha tassā aggayāgubhattādīni  haritvā paṭijaggi. sā yakkhinī evaṃ cintesi -- ``ayaṃ me  sahāyikā idāni bahūpakārā, handāhaṃ kiñci paṭiguṇaṃ karomī''ti.  sā ``imasmiṃ saṃvacchare subbuṭṭhikā bhavissati, thalaṭṭhāne sassaṃ  karohi, imasmiṃ saṃvacchare dubbuṭṭhikā bhavissati, ninnaṭṭhāneyeva sassaṃ  karohī''ti sahāyikāya āroceti. sesajanehi katasassaṃ  atiudakena vā anodakena vā nassati, tassā ativiya sampajjati.  atha naṃ sesajanā, ``amma, tayā katasassaṃ neva accodakena, na  anudakena nassati, subbuṭṭhidubbuṭṭhibhāvaṃ ñatvā kammaṃ karosi, kiṃ nu  kho eta''nti pucchiṃsu. ``amhākaṃ sahāyikā yakkhinī  subbuṭṭhidubbuṭṭhibhāvaṃ ^a^P1.0053^ea^ ācikkhati, mayaṃ tassā vacanena  thalesu ninnesu sassāni karoma, tena no sampajjati. kiṃ na  passatha? nibaddhaṃ amhākaṃ gehato yāgubhattādīni hariyamānāni, tāni  etissā harīyanti, tumhepi etissā aggayāgubhattādīni haratha,  tumhākampi kammante olokessatī''ti. athassā sakalanagaravāsino  sakkāraṃ kariṃsu. sāpi tato paṭṭhāya sabbesaṃ kammante olokentī  lābhaggappattā ahosi mahāparivārā. sā aparabhāge aṭṭha  salākabhattāni paṭṭhapesi. tāni yāvajjakālā dīyantiyevāti. <br/><br/>[06] kāḷayakkhinīvatthu catutthaṃ. 


volume: 88
item: 5
title: maṭṭhakuṇḍalīvatthu^tissattheravatthu^kāḷayakkhinīvatthu^kosambakavatthu^
content:
  [03] ^b^pare^eb^ ^a^V1.0034^ea^ ^b^ca na vijānantī^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane  viharanto kosambake bhikkhū ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] kosambiyañhi ghositārāme pañcasatapañcasataparivārā dve bhikkhū  vihariṃsu vinayadharo ca dhammakathiko ca. tesu dhammakathiko  ekadivasaṃ ^a^M1.0035^ea^ sarīravalañjaṃ katvā udakakoṭṭhake ācamanaudakāvasesaṃ bhājane  ṭhapetvāva nikkhami. pacchā vinayadharo tattha ^a^P1.0054^ea^  paviṭṭho taṃ udakaṃ disvā nikkhamitvā itaraṃ pucchi, ``āvuso, tayā  udakaṃ ṭhapita''nti? ``āma, āvuso''ti. ``kiṃ panettha  āpattibhāvaṃ na jānāsī''ti? ``āma, na jānāmī''ti.  ``hoti, āvuso, ettha āpattī''ti. ``tena hi paṭikarissāmi  na''nti. ``sace pana te, āvuso, asañcicca assatiyā kataṃ,  natthi āpattī''ti. so tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi ahosi.  vinayadharopi attano nissitakānaṃ ``ayaṃ dhammakathiko āpattiṃ  āpajjamānopi na jānātī''ti ārocesi. te tassa nissitake  disvā ``tumhākaṃ upajjhāyo āpattiṃ āpajjitvāpi āpattibhāvaṃ na  jānātī''ti āhaṃsu. te gantvā attano upajjhāyassa ārocesuṃ.  so evamāha -- ``ayaṃ vinayadharo pubbe anāpattīti vatvā idāni  āpattīti vadati, musāvādī eso''ti. te gantvā ``tumhākaṃ  upajjhāyo musāvādī''ti āhaṃsu. te evaṃ aññamaññaṃ kalahaṃ  vaḍḍhayiṃsu. kato vinayadharo okāsaṃ labhitvā dhammakathikassa  āpattiyā adassane ukkhepanīyakammamakāsi. tato paṭṭhāya tesaṃ  paccayadāyakā upaṭṭhākāpi dve koṭṭhāsā ahesuṃ, ovādapaṭiggāhakā  bhikkhuniyopi ārakkhadevatāpi tāsaṃ sandiṭṭhasambhattā  ākāsaṭṭhadevatāpīti yāva brahmalokā sabbepi puthujjanā dve pakkhā  ahesuṃ. cātumahārājikaṃ ādiṃ katvā yāva akaniṭṭhabhāvanā pana  ekaninnādaṃ kolāhalaṃ agamāsi.<br/><br/>[03] atheko aññataro bhikkhu tathāgatamupasaṅkamitvā ukkhepakānaṃ  vinayadharāntevāsikānaṃ ``dhammikenevāyaṃ vinayakammena ukkhitto''ti  laddhiñca, ukkhittānuvattakānaṃ ^a^P1.0055^ea^  dhammakathikāntevāsikānaṃ pana ``adhammikeneva kammena ukkhitto''ti  laddhiñca, ukkhepakehi vāriyamānānampi ca tesaṃ taṃ anuparivāretvā  vicaraṇabhāvañca ārocesi bhagavā ``samaggā kira hontū''ti dve vāre  pesetvā ``na icchanti, bhante, samaggā bhavitu''nti sutvā tatiyavāre  ``bhinno bhikkhusaṅgho, bhinno bhikkhusaṅgho''ti tesaṃ santikaṃ  gantvā ukkhepakānaṃ ukkhepane, itaresañca āpattiyā adassane  ādīnavaṃ kathetvā puna tesaṃ tattheva ^a^M1.0036^ea^ ekasīmāyaṃ uposathādīni  ^a^V1.0035^ea^ anujānitvā bhattaggādīsu bhaṇḍanajātānaṃ ``āsanantarikāya  nisīditabba''nti (mahāva0 456) bhattagge vattaṃ paññāpetvā  ``idānipi bhaṇḍanajātāva viharantī''ti sutvā tattha gantvā ``alaṃ,  bhikkhave, mā bhaṇḍana''ntiādīni vatvā, ``bhikkhave,  bhaṇḍanakalahaviggahavivādā nāmete anatthakārakā. kalahaṃ nissāya hi  laṭukikāpi sakuṇikā hatthināgaṃ jīvitakkhayaṃ pāpesī''ti  ^b^laṭukikajātakaṃ^eb^ (jā0 1.5.39 ādayo) kathetvā, ``bhikkhave,  samaggā hotha, mā vivadatha. vivādaṃ nissāya hi anekasatasahassā  vaṭṭakāpi jīvitakkhayaṃ pattā''ti ^b^vaṭṭakajātakaṃ^eb^ (jā0  1.1.118) kathesi. evampi tesu bhagavato vacanaṃ anādiyantesu  aññatarena dhammavādinā tathāgatassa vihesaṃ anicchantena ``āgametu,  bhante bhagavā, dhammasāmi, appossukko, bhante bhagavā,  diṭṭhadhammasukhavihāramanuyutto ^a^P1.0056^ea^ viharatu, mayameva tena  bhaṇḍanena kalahena viggahena vivādena paññāyissāmā''ti (mahāva0  457; ma0 ni0 3.236) vutte atītaṃ āhari --<br/><br/>[03] bhūtapubbaṃ, bhikkhave, bārāṇasiyaṃ brahmadatto nāma kāsirājā  ahosi. brahmadattena dīghītissa kosalarañño rajjaṃ acchinditvā  aññātakavesena vasantassa pituno māritabhāvañceva dīghāvukumārena  attano jīvite dinne tato paṭṭhāya tesaṃ samaggabhāvañca kathetvā  ``tesañhi nāma, bhikkhave, rājūnaṃ ādinnadaṇḍānaṃ ādinnasatthānaṃ  evarūpaṃ khantisoraccaṃ bhavissati. idha kho taṃ, bhikkhave, sobhetha,  yaṃ tumhe evaṃ svākhāte dhammavinaye pabbajitā samānā khamā ca  bhaveyyātha soratā cā''ti ovaditvāpi neva te samagge kātuṃ  asakkhi. so tāya ākiṇṇavihāratāya ukkaṇṭhito ``ahaṃ kho  idāni ākiṇṇo dukkhaṃ viharāmi, ime ca bhikkhū mama vacanaṃ na  karonti. yaṃnūnāhaṃ ekakova gaṇamhā vūpakaṭṭho vihareyya''nti  cintetvā kosambiyaṃ piṇḍāya caritvā anapaloketvā bhikkhusaṅghaṃ  ekakova attano pattacīvaramādāya bālakaloṇakagāmaṃ gantvā tattha  bhaguttherassa ekacārikavattaṃ kathetvā pācinavaṃsamigadāye tiṇṇaṃ  kulaputtānaṃ sāmaggiyānisaṃsaṃ kathetvā yena ^a^M1.0037^ea^ pālileyyakaṃ ^a^P1.0057^ea^  atthi, tadavasari. tatra sudaṃ bhagavā pālileyyakaṃ  upanissāya rakkhitavanasaṇḍe bhaddasālamūle pālileyyakena hatthinā  upaṭṭhiyamāno phāsukaṃ vassāvāsaṃ vasi.<br/><br/>[03] kosambivāsinopi kho upāsakā vihāraṃ gantvā satthāraṃ  apassantā ``kuhiṃ, bhante, satthā''ti pucchitvā  ``pālileyyakavanasaṇḍaṃ gato''ti. ``kiṃ kāraṇā''ti? ``amhe  samagge kātuṃ vāyami, mayaṃ pana na samaggā ahumhā''ti. ``kiṃ,  bhante, tumhe satthu santike pabbajitvā tasmiṃ sāmaggiṃ karonte  samaggā nāhuvatthā''ti? ``evamāvuso''ti. ``manussā ime   ^a^V1.0036^ea^ satthu santike pabbajitvā tasmiṃ sāmaggiṃ karontepi samaggā na jātā,  mayaṃ ime nissāya satthāraṃ daṭṭhuṃ na labhimhā, imesaṃ neva āsanaṃ  dassāma, na abhivādanādīni karissāmā''ti tato paṭṭhāya tesaṃ  sāmīcimattampi na kariṃsu. te appāhāratāya sussamānā  katipāheneva ujukā hutvā aññamaññaṃ accayaṃ desetvā khamāpetvā  ``upāsakā mayaṃ samaggā jātā, tumhepi no purimasadisā hothā''ti  āhaṃsu. ``khamāpito pana vo, bhante, satthā''ti. ``na  khamāpito, āvuso''ti. ``tena hi satthāraṃ khamāpetha, satthu  khamāpitakāle mayampi tumhākaṃ purimasadisā bhavissāmā''ti. te  antovassabhāvena satthu santikaṃ gantuṃ avisahantā dukkhena taṃ  antovassaṃ vītināmesuṃ. satthā pana tena hatthinā upaṭṭhiyamāno  sukhaṃ vasi. sopi hi hatthināgo gaṇaṃ pahāya phāsuvihāratthāyeva  ^a^P1.0058^ea^ taṃ vanasaṇḍaṃ pāvisi.<br/><br/>[03] yathāha -- ``ahaṃ kho ākiṇṇo viharāmi hatthīhi hatthīnīhi  hatthikalabhehi hatthicchāpehi, chinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi,  obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ khādanti, āvilāni ca pānīyāni  pivāmi, ogāhā cassa me uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ  upanighaṃsantiyo gacchanti, yaṃnūnāhaṃ ekova gaṇamhā vūpakaṭṭho  vihareyya''nti (mahāva0 467; udā0 35). atha kho so  hatthināgo yūthā apakkamma yena pālileyyakaṃ rakkhitavanasaṇḍaṃ  bhaddasālamūlaṃ, yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā pana bhagavantaṃ  vanditvā olokento aññaṃ kiñci adisvā bhaddasālamūlaṃ pādeneva  paharanto tacchetvā soṇḍāya sākhaṃ gahetvā sammajji. tato paṭṭhāya  soṇḍāya ^a^M1.0038^ea^ ghaṭaṃ gahetvā pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpeti, uṇhodakena  atthe sati uṇhodakaṃ paṭiyādeti. kathaṃ? hatthena kaṭṭhāni ghaṃsitvā  aggiṃ sampādeti, tattha dārūni pakkhipanto aggiṃ jāletvā tattha  pāsāṇe pakkhipitvā pacitvā dārudaṇḍakena pavaṭṭetvā paricchinnāya  khuddakasoṇḍikāya khipati, tato hatthaṃ otāretvā udakassa tattabhāvaṃ  jānitvā gantvā satthāraṃ vandati. satthā ``udakaṃ te tāpitaṃ  pālileyyakā''ti vatvā tattha gantvā nhāyati ^a^P1.0059^ea^.  athassa nānāvidhāni phalāni āharitvā deti. yadā pana satthā  gāmaṃ piṇḍāya pavisati, tadā satthu pattacīvaramādāya kumbhe patiṭṭhapetvā  satthārā saddhiṃyeva gacchati. satthā gāmūpacāraṃ patvā ``pālileyyaka  ito paṭṭhāya tayā gantuṃ na sakkā, āhāra me pattacīvara''nti  āharāpetvā gāmaṃ piṇḍāya pāvisi. sopi yāva satthu nikkhamanā  tattheva ṭhatvā āgamanakāle paccuggamanaṃ katvā purimanayeneva pattacīvaraṃ  gahetvā vasanaṭṭhāne otāretvā vattaṃ dassetvā sākhāya bījati, rattiṃ  vāḷamigaparipanthanivāraṇatthaṃ mahantaṃ daṇḍaṃ soṇḍāya gahetvā ``satthāraṃ  rakkhissāmī''ti yāva aruṇuggamanā vanasaṇḍassa antarantarena  vicarati, tato ^a^V1.0037^ea^ paṭṭhāyayeva kira so vanasaṇḍo  pālileyyakarakkhitavanasaṇḍo nāma jāto. aruṇe uggate  mukhodakadānaṃ ādiṃ katvā tenevūpāyena sabbavattāni karoti.<br/><br/>[03] atheko makkaṭo taṃ hatthiṃ uṭṭhāya samuṭṭhāya divase divase  tathāgatassa ābhisamācārikaṃ karontaṃ disvā ``ahampi kiñcideva  karissāmī''ti vicaranto ekadivasaṃ nimmakkhikaṃ daṇḍakamadhuṃ disvā  daṇḍakaṃ bhañjitvā daṇḍakeneva saddhiṃ madhupaṭalaṃ satthu santikaṃ āharitvā  kadalipattaṃ chinditvā tattha ṭhapetvā adāsi ^a^P1.0060^ea^.  satthā gaṇhi. makkaṭo ``karissati nu kho paribhogaṃ na  karissatī''ti olokento gahetvā nisinnaṃ disvā ``kiṃ nu  kho''ti cintetvā daṇḍakoṭiyaṃ gahetvā parivattetvā upadhārento  aṇḍakāni disvā tāni saṇikaṃ apanetvā puna adāsi. satthā  paribhogamakāsi. so tuṭṭhamānaso taṃ taṃ sākhaṃ gahetvā naccantova  aṭṭhāsi. athassa gahitasākhāpi akkantasākhāpi bhijjiṃsu. so  ekasmiṃ khāṇumatthake patitvā niviṭṭhagatto satthari pasanneneva cittena  ^a^M1.0039^ea^ kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne nibbatti,  accharāsahassaparivāro makkaṭadevaputto nāma ahosi.<br/><br/>[03] tathāgatassa tattha hatthināgena upaṭṭhiyamānassa vasanabhāvo  sakalajambudīpe pākaṭo ahosi. sāvatthinagarato ``anāthapiṇḍiko  visākhā ca mahāupāsikā''tievamādīni mahākulāni ānandattherassa  sāsanaṃ pahiṇiṃsu ``satthāraṃ no, bhante, dassethā''ti.  disāvāsinopi pañcasatā bhikkhū vuṭṭhavassā ānandattheraṃ upasaṅkamitvā  ``cirassutā no, āvuso ānanda, bhagavato sammukhā dhammī kathā,  sādhu mayaṃ, āvuso ānanda, labheyyāma bhagavato sammukhā dhammiṃ kathaṃ  savanāyā''ti yāciṃsu. thero te bhikkhū ādāya tattha gantvā  ``temāsaṃ ekavihārino tathāgatassa santikaṃ ettakehi bhikkhūhi  saddhiṃ upasaṅkamituṃ ^a^P1.0061^ea^ ayutta''nti cintetvā te bhikkhū  bahi ṭhapetvā ekakova satthāraṃ upasaṅkami. pālileyyako taṃ disvā  daṇḍamādāya pakkhandi. satthā oloketvā apehi ``apehi  pālileyyaka, mā nivārayi, buddhupaṭṭhāko eso''ti āha. so tattheva  daṇḍaṃ chaḍḍetvā pattacīvarapaṭiggahaṇaṃ āpucchi. thero nādāsi. nāgo  ``sace uggahitavatto bhavissati, satthu nisīdanapāsāṇaphalake attano  parikkhāraṃ na ṭhapessatī''ti cintesi. thero pattacīvaraṃ bhūmiyaṃ  ṭhapesi. vattasampannā hi garūnaṃ āsane vā sayane vā attano  parikkhāraṃ na ṭhapenti.<br/><br/>[03] thero satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi.  satthā ``ānanda, ekova āgatosī''ti pucchitvā pañcasatehi  bhikkhūhi saddhiṃ āgatabhāvaṃ sutvā ``kahaṃ panete''ti vatvā ^a^V1.0038^ea^ ``tumhākaṃ  cittaṃ ajānanto bahi ṭhapetvā āgatomhī''ti vutte ``pakkosāhi  ne''ti āha. thero tathā akāsi. te bhikkhū āgantvā satthāraṃ  vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. satthā tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā  tehi bhikkhūhi, ``bhante bhagavā, hi buddhasukhumālo ceva  khattiyasukhumālo ca, tumhehi temāsaṃ ekakehi tiṭṭhantehi nisīdantehi  ca dukkaraṃ kataṃ, vattapaṭivattakārakopi mukhodakādidāyakopi nāhosi  maññe''ti vutte, ``bhikkhave, pālileyyakahatthinā mama sabbakiccāni  katāni. evarūpañhi sahāyaṃ labhantena ^a^M1.0040^ea^ ekatova vasituṃ yuttaṃ,  alabhantassa ekacārikabhāvova ^a^P1.0062^ea^ seyyo''ti vatvā  imā nāgavagge tisso gāthā abhāsi -- <br/><br/>[21] ``sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, <br/><br/>[27] saddhiṃcaraṃ sādhuvihāri dhīraṃ. <br/><br/>[26] abhibhuyya sabbāni parissayāni, <br/><br/>[22] careyya tenattamano satīmā.. <br/><br/>[21] ``no ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, <br/><br/>[27] saddhiṃcaraṃ sādhuvihāri dhīraṃ. <br/><br/>[26] rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, <br/><br/>[22] eko care mātaṅgaraññeva nāgo.. <br/><br/>[21] ``ekassa caritaṃ seyyo, <br/><br/>[27] natthi bāle sahāyatā. <br/><br/>[26] eko care na ca pāpāni kayirā, <br/><br/>[22] appossukko mātaṅgaraññeva nāgo''ti.. (mahāva0  464; ma0 ni0 3.237; dha0 pa0 328-330; su0 ni0  45-46). <br/><br/>[01] gāthāpariyosāne pañcasatāpi te bhikkhū arahatte  patiṭṭhahiṃsu. ānandattheropi anāthapiṇḍikādīhi pesitasāsanaṃ  ārocetvā, ``bhante, anāthapiṇḍikappamukhā te pañca  ariyasāvakakoṭiyo tumhākaṃ āgamanaṃ paccāsīsantī''ti āha.  satthā ``tena hi gaṇhāhi pattacīvara''nti pattacīvaraṃ gāhāpetvā  nikkhami. nāgo gantvā gatamagge tiriyaṃ aṭṭhāsi. ``kiṃ  karoti, bhante, nāgo''ti? ``tumhākaṃ, bhikkhave, bhikkhaṃ dātuṃ  paccāsīsati, dīgharattaṃ kho panāyaṃ ^a^V1.0039^ea^ mayhaṃ upakārako, nāssa cittaṃ  kopetuṃ vaṭṭati, nivattatha, bhikkhave''ti satthā bhikkhū gahetvā ^a^P1.0063^ea^  nivatti. hatthīpi vanasaṇḍaṃ pavisitvā  panasakadaliphalādīni nānāphalāni saṃharitvā rāsiṃ katvā punadivase  bhikkhūnaṃ adāsi. pañcasatā bhikkhū sabbāni khepetuṃ nāsakkhiṃsu.  bhattakiccapariyosāne satthā pattacīvaraṃ gāhetvā nikkhami. nāgo  bhikkhūnaṃ antarantarena gantvā satthu purato tiriyaṃ aṭṭhāsi. ``kiṃ  karoti, bhante, nāgo''ti? ``ayañhi bhikkhave, tumhe pesetvā maṃ  nivattetukāmo''ti. atha naṃ satthā ``pālileyyaka, idaṃ pana   ^a^M1.0041^ea^ mama anivattagamanaṃ, tava iminā attabhāvena jhānaṃ vā vipassanaṃ vā  maggaphalaṃ vā natthi, tiṭṭha tva''nti āha. taṃ sutvā nāgo mukhe  soṇḍaṃ pakkhipitvā rodanto pacchato pacchato agamāsi. so hi  satthāraṃ nivattetuṃ labhanto teneva niyāmena yāvajīvaṃ paṭijaggeyya,  satthā pana taṃ gāmūpacāraṃ patvā ``pālileyyaka ito paṭṭhāya tava  abhūmi, manussāvāso saparipantho, tiṭṭha tva''nti āha. so  rodamāno tattheva ṭhatvā satthari cakkhupathaṃ vijahante hadayena phalitena  kālaṃ katvā satthari pasādena tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike  kanakavimāne accharāsahassamajjhe nibbatti, pālileyyakadevaputtoyevassa  nāmaṃ ahosi.<br/><br/>[03] satthāpi anupubbena jetavanaṃ agamāsi. kosambakā bhikkhū  ^a^P1.0064^ea^ ``satthā kira sāvatthiṃ āgato''ti sutvā satthāraṃ  khamāpetuṃ tattha agamaṃsu. kosalarājā ``te kira kosambakā  bhaṇḍanakārakā bhikkhū āgacchantī''ti sutvā satthāraṃ upasaṅkamitvā  ``ahaṃ, bhante, tesaṃ mama vijitaṃ pavisituṃ na dassāmī''ti āha.  ``mahārāja, sīlavantā ete bhikkhū, kevalaṃ aññamaññaṃ vivādena mama  vacanaṃ na gaṇhiṃsu, idāni maṃ khamāpetuṃ āgacchanti, āgacchantu  mahārājā''ti. anāthapiṇḍikopi ``ahaṃ, bhante, tesaṃ vihāraṃ  pavisituṃ na dassāmī''ti vatvā tatheva bhagavatā paṭikkhitto tuṇhī  ahosi. sāvatthiyaṃ anuppattānaṃ pana tesaṃ bhagavā ekamante vivittaṃ  kārāpetvā senāsanaṃ dāpesi. aññe bhikkhū tehi saddhiṃ neva ekato  nisīdanti, na tiṭṭhanti, āgatāgatā satthāraṃ pucchanti --  ``katamete, bhante, bhaṇḍanakārakā kosambakā bhikkhū''ti? satthā  ``ete''ti dasseti. ``ete kira te, ete kira te''ti  āgatāgatehi aṅgulikā dassiyamānā lajjāya sīsaṃ ukkhipituṃ  asakkontā bhagavato pādamūle nipajjitvā bhagavantaṃ khamāpesuṃ. satthā  ``bhāriyaṃ vo, bhikkhave, kataṃ, tumhe hi nāma mādisassa buddhassa  santike pabbajitvā mayi sāmaggiṃ karonte mama vacanaṃ na karittha,  porāṇakapaṇḍitāpi vajjhappattānaṃ mātāpitūnaṃ ovādaṃ ^a^P1.0065^ea^  sutvā tesu jīvitā voropiyamānesupi taṃ anatikkamitvā pacchā dvīsu  raṭṭhesu rajjaṃ kārayiṃsū''ti vatvā punadeva ^a^M1.0042^ea^ ^b^kosambikajātakaṃ^eb^ (jā0  1.9.10 ādayo) kathetvā ``evaṃ, bhikkhave, dīghāvukumāro  mātāpitūsu ^a^V1.0040^ea^ jīvitā voropiyamānesupi tesaṃ ovādaṃ anatikkamitvā  pacchā brahmadattassa dhītaraṃ labhitvā dvīsu kāsikosalaraṭṭhesu rajjaṃ  kāresi, tumhehi pana mama vacanaṃ akarontehi bhāriyaṃ kata''nti vatvā  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 6^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase. <br/><br/>[22] ye ca tattha vijānanti, tato sammanti medhagā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pare^eb^ti paṇḍite ṭhapetvā tato aññe bhaṇḍanakārakā pare  nāma. te tattha saṅghamajjhe kolāhalaṃ karontā ``mayaṃ yamāmase  uparamāma vinassāma satataṃ samitaṃ maccusantikaṃ gacchāmā''ti na  vijānanti. ^b^ye ca tattha vijānantī^eb^ti ye tattha paṇḍitā  ``mayaṃ maccusantikaṃ gacchāmā''ti vijānanti. ^b^tato sammanti  medhagā^eb^ti evañhi te jānantā yonisomanasikāraṃ uppādetvā  medhagānaṃ kalahānaṃ vūpasamāya paṭipajjanti. atha nesaṃ tāya  paṭipattiyā te medhagā sammantīti. atha vā ^b^pare cā^eb^ti pubbe  mayā ``mā, bhikkhave, bhaṇḍana''ntiādīni vatvā ovadiyamānāpi  mama ovādassa apaṭiggahaṇena atikkamanena amāmakā ^a^P1.0066^ea^  pare nāma. ``mayaṃ chandādivasena micchāgāhaṃ gahetvā ettha  saṅghamajjhe yamāmase bhaṇḍanādīnaṃ vuddhiyā vāyamāmā''ti na  vijānanti. idāni pana yoniso paccavekkhamānā tattha tumhākaṃ  antare ye ca paṇḍitapurisā ``pubbe mayaṃ chandādivasena vāyamantā  ayoniso paṭipannā''ti vijānanti, tato tesaṃ santikā te  paṇḍitapurise nissāya ime dāni kalahasaṅkhātā medhagā sammantīti  ayamettha atthoti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne sampattabhikkhū sotāpattiphalādīsu patiṭṭhahiṃsūti. <br/><br/>[06] kosambakavatthu pañcamaṃ. 


volume: 88
item: 6
title: tissattheravatthu^kāḷayakkhinīvatthu^kosambakavatthu^mahākāḷattheravatthu^
content:
  [03] ^b^subhānupassi^eb^nti imaṃ dhammadesanaṃ satthā setabyanagaraṃ  upanissāya siṃsapāvane viharanto cūḷakāḷamahākāḷe ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] setabyanagaravāsino ^a^M1.0043^ea^ hi cūḷakāḷo, majjhimakāḷo, mahākāḷoti  tayo bhātaro kuṭumbikā ^a^V1.0041^ea^. tesu jeṭṭhakaniṭṭhā disāsu vicaritvā  pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ āharanti, majjhimakāḷo ābhataṃ  vikkiṇāti. athekasmiṃ samaye te ubhopi bhātaro ^a^P1.0067^ea^  pañcahi sakaṭasatehi nānābhaṇḍaṃ gahetvā sāvatthiṃ gantvā sāvatthiyā ca  jetavanassa ca antare sakaṭāni mocayiṃsu. tesu mahākāḷo  sāyanhasamaye mālāgandhādihatthe sāvatthivāsino ariyasāvake  dhammassavanāya gacchante disvā ``kuhiṃ ime gacchantī''ti pucchitvā  tamatthaṃ sutvā ``ahampi gamissāmī''ti cintetvā kaniṭṭhaṃ  āmantetvā, ``tāta, tesu sakaṭesu appamatto hohi, ahaṃ dhammaṃ sotuṃ  gacchāmī''ti vatvā gantvā tathāgataṃ vanditvā parisapariyante nisīdi.  satthā taṃ disvā tassa ajjhāsayavasena anupubbiṃ kathaṃ kathento  ^b^dukkhakkhandhasuttā^eb^divasena (ma0 ni0 1.163 ādayo)  anekapariyāyena kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesañca kathesi. taṃ  sutvā mahākāḷo ``sabbaṃ kira pahāya gantabbaṃ, paralokaṃ gacchantaṃ neva  bhogā, na ñātakā ca anugacchanti, kiṃ me gharāvāsena  pabbajissāmī''ti cintetvā mahājane satthāraṃ vanditvā pakkante  satthāraṃ pabbajjaṃ yācitvā satthārā ``natthi te koci  apaloketabbo''ti vutte, ``kaniṭṭho me, bhante, atthī''ti vatvā tena  hi ``apalokehi na''nti vutte, ``sādhu, bhante''ti vatvā gantvā  kaniṭṭhaṃ pakkosāpetvā, ``tāta, imaṃ sabbaṃ sāpateyyaṃ paṭipajjāhī''ti  āha. ``tumhe ^a^P1.0068^ea^ pana kiṃ karissatha bhātikā''ti?  ``ahaṃ satthu santike pabbajissāmī''ti. so taṃ nānappakārehi  yācitvā nivattetuṃ asakkonto ``sādhu, sāmi, yathā ajjhāsayaṃ  karothā''ti āha. mahākāḷo gantvā satthu santike pabbaji.  ``ahaṃ bhātikaṃ gahetvāva uppabbajissāmī''ti cūḷakāḷopi pabbaji.  aparabhāge mahākāḷo upasampadaṃ labhitvā satthāraṃ upasaṅkamitvā sāsane  dhurāni pucchitvā satthārā dvīsu dhuresu kathitesu ``ahaṃ, bhante,  mahallakakāle pabbajitattā ganthadhuraṃ pūretuṃ na sakkhissāmi,  vipassanādhuraṃ pana pūressāmī''ti yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā  sosānikadhutaṅgaṃ samādāya paṭhamayāmātikkante sabbesu niddaṃ okkantesu  susānaṃ gantvā paccūsakāle sabbesu anuṭṭhitesuyeva vihāraṃ āgacchati.<br/><br/>[03] athekā ^a^M1.0044^ea^ susānagopikā kālī nāma chavaḍāhikā therassa ṭhitaṭṭhānaṃ  nisinnaṭṭhānaṃ caṅkamitaṭṭhānañca disvā ``ko nu kho idhāgacchati,  pariggaṇhissāmi na''nti pariggaṇhituṃ asakkontī ekadivasaṃ  susānakuṭikāyameva dīpaṃ jāletvā puttadhītaro ādāya gantvā ekamante  nilīyamānā majjhimayāme theraṃ āgacchantaṃ disvā gantvā vanditvā,  ``ayyo, no, bhante, imasmiṃ ṭhāne viharatī''ti āha. ``āma,  upāsike''ti. ``bhante, susāne viharantehi ^a^P1.0069^ea^ nāma  vattaṃ uggaṇhituṃ vaṭṭatī''ti. thero ``kiṃ pana mayaṃ tayā kathitavatte  vattissāmā''ti avatvā ``kiṃ kātuṃ vaṭṭati upāsike''ti āha.  ``bhante, sosānikehi nāma ^a^V1.0042^ea^ susāne vasanabhāvo susānagopakānañca  vihāre mahātherassa ca gāmabhojakassa ca kathetuṃ vaṭṭatī''ti. ``thero  kiṃ kāraṇā''ti? ``katakammā corā dhanasāmikehi padānupadaṃ  anubaddhā susāne bhaṇḍakaṃ chaḍḍetvā palāyanti, atha manussā  sosānikānaṃ paripanthaṃ karonti, etesaṃ pana kathite `mayaṃ imassa  bhaddantassa ettakaṃ nāma kālaṃ ettha vasanabhāvaṃ jānāma, acoro  eso'ti upaddavaṃ nivārenti. tasmā etesaṃ kathetuṃ vaṭṭatī''ti.<br/><br/>[03] ``thero aññaṃ kiṃ kātabba''nti? ``bhante, susāne vasantena  nāma ayyena macchamaṃsatilapiṭṭhatelaguḷādīni vajjetabbāni, divā na  niddāyitabbaṃ, kusītena na bhavitabbaṃ, āraddhavīriyena bhavitabbaṃ,  asaṭhena amāyāvinā hutvā kalyāṇajjhāsayena bhavitabbaṃ, sāyaṃ sabbesu  suttesu vihārato āgantabbaṃ, paccūsakāle sabbesu anuṭṭhitesuyeva vihāraṃ  gantabbaṃ. sace, bhante, ayyo imasmiṃ ṭhāne evaṃ viharanto  pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pāpetuṃ sakkhissati, sace matasarīraṃ ānetvā  chaḍḍenti, ahaṃ kambalakūṭāgāraṃ āropetvā gandhamālādīhi sakkāraṃ katvā  sarīrakiccaṃ karissāmi. no ce sakkhissati, citakaṃ āropetvā  aggiṃ jāletvā saṅkunā ākaḍḍhitvā bahi ^a^P1.0070^ea^  khipitvā pharasunā koṭṭetvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā aggimhi  pakkhipitvā jhāpessāmī''ti āha. atha naṃ thero ``sādhu bhadde,  ekaṃ pana rūpārammaṇaṃ disvā mayhaṃ katheyyāsī''ti āha. sā  ``sādhū''ti paccassosi. thero yathājjhāsayena susāne samaṇadhammaṃ  karoti. cūḷakāḷatthero ^a^M1.0045^ea^ pana uṭṭhāya samuṭṭhāya gharāvāsaṃ cinteti,  puttadāraṃ anussarati. ``bhātiko me atibhāriyaṃ kammaṃ karotī''ti  cinteti.<br/><br/>[03] athekā kuladhītā taṃmuhuttasamuṭṭhitena byādhinā sāyanhasamaye  amilātā akilantā kālamakāsi. tamenaṃ ñātakādayo  dārutelādīhi saddhiṃ sāyaṃ susānaṃ netvā susānagopikāya ``imaṃ  jhāpehī''ti bhatiṃ datvā niyyādetvā pakkamiṃsu. sā tassā pārutavatthaṃ  apanetvā taṃmuhuttamataṃ pīṇitapīṇitaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ disvā,  ``imaṃ ayyassa dassetuṃ patirūpaṃ ārammaṇa''nti cintetvā gantvā theraṃ  vanditvā, ``bhante, evarūpaṃ nāma ārammaṇaṃ atthi, oloketha  ayyā''ti āha. thero ``sādhū''ti vatvā pārupanaṃ nīharāpetvā  pādatalato yāva kesaggā oloketvā ``atipīṇitametaṃ ^a^P1.0071^ea^  rūpaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ aggimhi naṃ pakkhipitvā mahājālāhi  gahitamattakāle mayhaṃ āroceyyāsī''ti vatvā sakaṭṭhānameva gantvā  nisīdi. sā tathā katvā therassa ārocesi. thero gantvā  olokesi. jālāya pahaṭapahaṭaṭṭhānaṃ kabaragāviyā viya sarīravaṇṇaṃ  ahosi, pādā namitvā olambiṃsu, hatthā paṭikuṭiṃsu, ūrunalāṭaṃ  niccammaṃ ahosi ^a^V1.0043^ea^. thero ``idaṃ sarīraṃ idāneva olokentānaṃ  apariyantakaraṃ hutvā idāneva khayaṃ pattaṃ vayaṃ patta''nti rattiṭṭhānaṃ  gantvā nisīditvā khayavayaṃ sampassamāno -- <br/><br/>[21] ``aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino. <br/><br/>[22] uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho''ti..  (dī0 ni0 2.221, 272; saṃ0 ni0  1.186;  2.143;  jā0 1.1.95) -- <br/><br/>[25] gāthaṃ vatvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi  arahattaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] tasmiṃ arahattaṃ patte satthā bhikkhusaṅghaparivuto cārikaṃ caramāno  setabyaṃ gantvā siṃsapāvanaṃ pāvisi. cūḷakāḷassa bhariyāyo  ``satthā kira anuppatto siṃsapāvana''nti sutvā ``amhākaṃ sāmikaṃ  gaṇhissāmā''ti pesetvā satthāraṃ nimantāpesuṃ. buddhānaṃ pana  apariciṇṇaṭṭhāne āsanapaññattiṃ ācikkhantena ekena bhikkhunā  paṭhamataraṃ gantuṃ vaṭṭati. buddhānañhi majjhimaṭṭhāne āsanaṃ paññāpetvā  tassa dakkhiṇato ^a^P1.0072^ea^ sāriputtattherassa, vāmato  ^a^M1.0046^ea^ mahāmoggallānattherassa, tato paṭṭhāya ubhosu passesu bhikkhusaṅghassa  āsanaṃ paññāpetabbaṃ hoti. tasmā mahākāḷatthero cīvarapārupanaṭṭhāne  ṭhatvā, ``cūḷakāḷa, tvaṃ purato gantvā āsanapaññattiṃ ācikkhā''ti  cūḷakāḷaṃ pesesi. tassa diṭṭhakālato paṭṭhāya gehajanā tena saddhiṃ  parihāsaṃ karontā nīcāsanāni saṅghattherassa koṭiyaṃ attharanti,  uccāsanāni saṅghanavakassa koṭiyaṃ. itaro ``mā evaṃ karotha,  nīcāsanāni upari mā paññāpetha, uccāsanāni upari paññāpetha,  nīcāsanāni heṭṭhā''ti āha. itthiyo tassa vacanaṃ asuṇantiyo  viya ``tvaṃ kiṃ karonto vicarasi, kiṃ tava āsanāni paññāpetuṃ na  vaṭṭati, tvaṃ kaṃ āpucchitvā pabbajito, kena pabbajitosi, kasmā  idhāgatosī''ti vatvā nivāsanapārupanaṃ acchinditvā setakāni  nivāsetvā sīse ca mālācumbuṭakaṃ ṭhapetvā, ``gaccha satthāraṃ ānehi,  mayaṃ āsanāni paññāpessāmā''ti pahiṇiṃsu. na ciraṃ bhikkhubhāve  ṭhatvā avassikova uppabbajitattā lajjituṃ na jānāti, tasmā so  tena ākappena nirāsaṅkova gantvā satthāraṃ vanditvā buddhappamukhaṃ  bhikkhusaṅghaṃ ādāya āgato. bhikkhusaṅghassa pana bhattakiccāvasāne  mahākāḷassa bhariyāyo ``imāhi attano sāmiko gahito, mayampi  amhākaṃ sāmikaṃ gaṇhissāmā''ti ^a^P1.0073^ea^ cintetvā  punadivase satthāraṃ nimantayiṃsu. tadā pana āsanapaññāpanatthaṃ añño  bhikkhu agamāsi. tā tasmiṃ khaṇe okāsaṃ alabhitvā buddhappamukhaṃ  bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā bhikkhaṃ adaṃsu. cūḷakāḷassa pana dve  bhariyāyo, majjhimakāḷassa ^a^V1.0044^ea^ catasso, mahākāḷassa pana aṭṭha.  bhikkhūpi bhattakiccaṃ kātukāmā nisīditvā bhattakiccamakaṃsu, bahi  gantukāmā uṭṭhāya agamaṃsu. satthā pana nisīditvā bhattakiccaṃ kari.  tassa bhattakiccapariyosāne tā itthiyo, ``bhante, mahākāḷo  amhākaṃ anumodanaṃ katvā āgacchissati, tumhe purato gacchathā''ti  vadiṃsu. satthā ``sādhū''ti vatvā purato agamāsi. gāmadvāraṃ  patvā bhikkhū ujjhāyiṃsu ``kiṃ nāmetaṃ satthārā kataṃ, ñatvā nu kho  kataṃ, udāhu ajānitvā. hiyyo cūḷakāḷassa purato gatattā  pabbajjantarāyo jāto, ajja aññassa purato gatattā antarāyo  nāhosi. idāni mahākāḷaṃ ṭhapetvā āgato, sīlavā kho pana  bhikkhu ācārasampanno, karissati nu kho tassa pabbajjantarāya''nti.  satthā tesaṃ vacanaṃ sutvā nivattitvā ṭhito ``kiṃ kathetha,  bhikkhave''ti pucchi ^a^M1.0047^ea^. te tamatthaṃ ārocesuṃ. ``kiṃ pana tumhe,  bhikkhave, cūḷakāḷaṃ viya mahākāḷaṃ sallakkhethā''ti? ``āma,  bhante''. tassa hi dve pajāpatiyo, imassa aṭṭha. ``aṭṭhahi  parikkhipitvā gahito kiṃ karissati, bhante''ti? satthā ``mā,  bhikkhave, evaṃ avacuttha, cūḷakāḷo uṭṭhāya samuṭṭhāya subhārammaṇabahulo  viharati, papāte ṭhito dubbalarukkhasadiso. mayhaṃ pana putto  mahākāḷo ^a^P1.0074^ea^ asubhānupassī viharati, ghanaselapabbato  viya acalo''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 7^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``subhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu asaṃvutaṃ. <br/><br/>[27] bhojanamhi cāmattaññuṃ, kusītaṃ hīnavīriyaṃ. <br/><br/>[22] taṃ ve pasahati māro, vāto rukkhaṃva dubbalaṃ.. <br/><br/>[03] 8^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asubhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu susaṃvutaṃ. <br/><br/>[27] bhojanamhi ca mattaññuṃ, saddhaṃ āraddhavīriyaṃ. <br/><br/>[22] taṃ ve nappasahatī māro, vāto selaṃva pabbata''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^subhānupassiṃ viharanta^eb^nti sutaṃ anupassantaṃ,  iṭṭhārammaṇe mānasaṃ vissajjetvā viharantanti attho. yo hi puggalo  nimittaggāhaṃ anubyañjanaggāhaṃ gaṇhanto ``nakhā sobhanā''ti gaṇhāti,  ``aṅguliyo sobhanā''ti gaṇhāti, ``hatthapādā, jaṅghā, ūru,  kaṭi, udaraṃ, thanā, gīvā, oṭṭhā, dantā, mukhaṃ, nāsā, akkhīni,  kaṇṇā, bhamukā, nalāṭaṃ, kesā, sobhanā''ti gaṇhāti, ``kesā,  lomā, nakhā, dantā, taco, sobhanā''ti ^a^P1.0075^ea^ gaṇhāti,  vaṇṇo subho, saṇṭhānaṃ subhanti, ayaṃ subhānupassī nāma. evaṃ taṃ  subhānupassiṃ viharantaṃ. ^b^indriyesū^eb^ti ^a^V1.0045^ea^ cakkhādīsu chasu  indriyesu. ^b^asaṃvuta^eb^nti cakkhudvārādīni arakkhantaṃ.  pariyesanamattā paṭiggahaṇamattā paribhogamattāti imissā mattāya  ajānanato ^b^bhojanamhi cāmattaññuṃ^eb^. apica paccavekkhaṇamattā  vissajjanamattāti imissāpi mattāya ajānanato amattaññuṃ, idaṃ  bhojanaṃ dhammikaṃ, idaṃ adhammikantipi ajānantaṃ.  kāmacchandabyāpādavihiṃsāvitakkavasitāya ^b^kusītaṃ.  hīnavīriya^eb^nti nibbīriyaṃ catūsu iriyāpathesu vīriyakaraṇarahitaṃ.  ^b^pasahatī^eb^ti abhibhavati ajjhottharati. ^b^vāto rukkhaṃva  dubbala^eb^nti balavavāto chinnapapāte jātaṃ dubbalarukkhaṃ viya. yathā  hi so vāto tassa dubbalarukkhassa pupphaphalapallavādīnipi pāteti,  khuddakasākhāpi bhañjati, mahāsākhāpi ^a^M1.0048^ea^ bhañjati, samūlakampi taṃ rukkhaṃ  uppāṭetvā uddhaṃmūlaṃ adhosākhaṃ katvā gacchati, evameva evarūpaṃ puggalaṃ  anto uppanno kilesamāro pasahati, balavavāto dubbalarukkhassa  ^a^P1.0076^ea^ pupphaphalapallavādipātanaṃ viya  khuddānukhuddakāpattiāpajjanampi karoti, khuddakasākhābhañjanaṃ viya  nissaggiyādiāpattiāpajjanampi karoti, mahāsākhābhañjanaṃ viya  terasasaṅghādisesāpattiāpajjanampi karoti, uppāṭetvā uddhaṃ, mūlakaṃ  heṭṭhāsākhaṃ katvā pātanaṃ viya pārājikāpattiāpajjanampi karoti,  svākkhātasāsanā nīharitvā katipāheneva gihibhāvaṃ pāpetīti evaṃ  evarūpaṃ puggalaṃ kilesamāro attano vase vattetīti attho.<br/><br/>[03] ^b^asubhānupassi^eb^nti dasasu asubhesu aññataraṃ asubhaṃ passantaṃ  paṭikūlamanasikāre yuttaṃ kese asubhato passantaṃ lome nakhe dante tacaṃ  vaṇṇaṃ saṇṭhānaṃ asubhato passantaṃ. ^b^indriyesū^eb^ti chasu indriyesu.  ^b^susaṃvuta^eb^nti nimittādiggāharahitaṃ pihitadvāraṃ.  amattaññutāpaṭikkhepena ^b^bhojanamhi ca mattaññuṃ. saddha^eb^nti  kammassa ceva phalassa ca saddahanalakkhaṇāya lokikāya saddhāya ceva  tīsu vatthūsu aveccappasādasaṅkhātāya lokuttarasaddhāya ca samannāgataṃ.  ^b^āraddhavīriya^eb^nti paggahitavīriyaṃ paripuṇṇavīriyaṃ. ^b^taṃ  ve^eb^ti evarūpaṃ taṃ puggalaṃ yathā dubbalavāto saṇikaṃ paharanto  ekagghanaṃ selaṃ cāletuṃ na sakkoti, tathā ^a^P1.0077^ea^ abbhantare  uppajjamānopi dubbalakilesamāro nappasahati, khobhetuṃ vā cāletuṃ vā  na sakkotīti attho.<br/><br/>[03] tāpi kho tassa purāṇadutiyikāyo theraṃ parivāretvā ``tvaṃ kaṃ  āpucchitvā pabbajito, idāni gihī bhavissasi na  bhavissasī''tiādīni vatvā kāsāvaṃ nīharitukāmā ahesuṃ. thero  tāsaṃ ākāraṃ sallakkhetvā nisinnāsanā vuṭṭhāya iddhiyā uppattitvā  kūṭāgārakaṇṇikaṃ dvidhā bhinditvā ākāsenāgantvā satthari gāthā  pariyosāpenteyeva satthu suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ abhitthavanto ākāsato  otaritvā tathāgatassa pāde vandi.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne ^a^V1.0046^ea^ sampattabhikkhū sotāpattiphalādīsu patiṭṭhahiṃsūti. <br/><br/>[06] mahākāḷattheravatthu chaṭṭhaṃ. 


volume: 88
item: 7
title: kāḷayakkhinīvatthu^kosambakavatthu^mahākāḷattheravatthu^devadattavatthu^
content:
  [03] ^b^anikkasāvo^eb^ti ^a^M1.0049^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto  rājagahe devadattassa kāsāvalābhaṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] ekasmiñhi samaye dve aggasāvakā pañcasate pañcasate attano  attano parivāre ādāya satthāraṃ āpucchitvā vanditvā jetavanato  rājagahaṃ agamaṃsu. rājagahavāsino dvepi tayopi bahūpi ekato hutvā  āgantukadānaṃ adaṃsu. athekadivasaṃ āyasmā sāriputto anumodanaṃ  karonto ^a^P1.0078^ea^ ``upāsakā eko sayaṃ dānaṃ deti, paraṃ  na samādapeti, so nibbattanibbattaṭṭhāne bhogasampadaṃ labhati, no  parivārasampadaṃ. eko sayaṃ na deti, paraṃ samādapeti, so  nibbattanibbattaṭṭhāne parivārasampadaṃ labhati, no bhogasampadaṃ. eko  sayampi na deti, parampi na samādapeti, so nibbattanibbattaṭṭhāne  kañjikamattampi kucchipūraṃ na labhati, anātho hoti nippaccayo.  eko sayampi deti, parampi samādapeti, so nibbattanibbattaṭṭhāne  attabhāvasatepi attabhāvasahassepi attabhāvasatasahassepi bhogasampadañceva  parivārasampadañca labhatī''ti evaṃ dhammaṃ desesi.<br/><br/>[03] tameko paṇḍitapuriso dhammaṃ sutvā ``acchariyā vata bho,  abbhutā vata bho dhammadesanā, sukāraṇaṃ kathitaṃ, mayā imāsaṃ dvinnaṃ  sampattīnaṃ nipphādakaṃ kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti cintetvā -- ``bhante,  sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā''ti theraṃ nimantesi. ``kittakehi te  bhikkhūhi attho upāsakā''ti. ``kittakā pana vo, bhante,  parivārā''ti? ``sahassamattā upāsakā''ti. ``sabbehi saddhiṃyeva  sve bhikkhaṃ gaṇhatha, bhante''ti. ``thero adhivāsesi''. upāsako  nagaravīthiyaṃ caranto -- ``ammā, tātā, mayā bhikkhusahassaṃ  nimantitaṃ, tumhe kittakānaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhaṃ dātuṃ sakkhissatha, tumhe  kittakāna''nti samādapesi. manussā attano attano  pahonakaniyāmena ^a^P1.0079^ea^ -- ``mayaṃ dasannaṃ dassāma, mayaṃ  vīsatiyā, mayaṃ satassā''ti āhaṃsu. upāsako -- ``tena hi  ekasmiṃ ṭhāne samāgamaṃ katvā ekatova parivisissāma ^a^V1.0047^ea^, sabbe  tilataṇḍulasappimadhuphāṇitādīni samāharathā''ti ekasmiṃ ṭhāne  samāharāpesi.<br/><br/>[03] athassa ^a^M1.0050^ea^ eko kuṭumbiko satasahassagghanikaṃ gandhakāsāvavatthaṃ  datvā -- ``sace te dānavattaṃ nappahoti, idaṃ vissajjetvā yaṃ ūnaṃ, taṃ  pūreyyāsi. sace pahoti, yassicchasi, tassa bhikkhuno  dadeyyāsī''ti āha. tadā tassa sabbaṃ dānavattaṃ pahosi, kiñci  ūnaṃ nāma nāhosi. so manusse pucchi -- ``idaṃ, ayyā, kāsāvaṃ  ekena kuṭumbikena evaṃ nāma vatvā dinnaṃ atirekaṃ jātaṃ, kassa naṃ  demā''ti. ekacce ``sāriputtattherassā''ti āhaṃsu. ekacce ``thero  sassapākasamaye āgantvā gamanasīlo, devadatto amhākaṃ  maṅgalāmaṅgalesu sahāyo udakamaṇiko viya niccaṃ patiṭṭhito, tassa taṃ  demā''ti āhaṃsu. sambahulikāya kathāyapi ``devadattassa  dātabba''nti vattāro bahutarā ahesuṃ, atha naṃ devadattassa adaṃsu. so  taṃ chinditvā sibbitvā rajitvā nivāsetvā pārupitvā vicarati.  taṃ disvā manussā ``nayidaṃ devadattassa anucchavikaṃ,  sāriputtattherassa anucchavikaṃ. devadatto attano ananucchavikaṃ  nivāsetvā pārupitvā vicaratī''ti vadiṃsu. atheko ^a^P1.0080^ea^  disāvāsiko bhikkhu rājagahā sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ  vanditvā katapaṭisanthāro satthārā dvinnaṃ aggasāvakānaṃ phāsuvihāraṃ  pucchito ādito paṭṭhāya sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi. satthā ``na  kho bhikkhu idāneveso attano ananucchavikaṃ vatthaṃ dhāreti, pubbepi  dhāresiyevā''ti vatvā atītaṃ āhari --<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasivāsī eko  hatthimārako hatthiṃ māretvā māretvā dante ca nakhe ca antāni ca  ghanamaṃsañca āharitvā vikkiṇanto jīvitaṃ kappeti. athekasmiṃ  araññe anekasahassā hatthino gocaraṃ gahetvā gacchantā paccekabuddhe  disvā tato paṭṭhāya gacchamānā gamanāgamanakāle jaṇṇukehi nipatitvā  vanditvā pakkamanti. ekadivasañhi hatthimārako taṃ kiriyaṃ disvā  -- ``ahaṃ ime kicchena māremi, ime ca gamanāgamanakāle paccekabuddhe  vandanti, kiṃ nu kho disvā vandantī''ti cintento --  ``kāsāva''nti sallakkhetvā, ``mayāpi idāni kāsāvaṃ laddhuṃ  vaṭṭatī''ti cintetvā ekassa paccekabuddhassa jātassaraṃ oruyha  nhāyantassa tīre ṭhapitesu kāsāvesu cīvaraṃ thenetvā ^a^M1.0051^ea^ tesaṃ hatthīnaṃ  gamanāgamanamagge sattiṃ gahetvā sasīsaṃ pārupitvā nisīdati.  hatthino taṃ disvā -- ``paccekabuddho''ti saññāya vanditvā pakkamanti.  so tesaṃ sabbapacchato gacchantaṃ sattiyā paharitvā māretvā  dantādīni gahetvā sesaṃ bhūmiyaṃ ^a^P1.0081^ea^ nikhaṇitvā  gacchati. aparabhāge bodhisatto ^a^V1.0048^ea^ hatthiyoniyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā  hatthijeṭṭhako yūthapati ahosi. tadāpi so tatheva karoti.  mahāpuriso attano parisāya parihāniṃ ñatvā, ``kuhiṃ ime hatthī  gatā, mandā jātā''ti pucchitvā, ``na jānāma, sāmī''ti vutte,  ``kuhiñci gacchantā maṃ anāpucchitvā na gamissanti, paripanthena  bhavitabba''nti vatvā, ``ekasmiṃ ṭhāne kāsāvaṃ pārupitvā nisinnassa  santikā paripanthena bhavitabba''nti parisaṅkitvā, ``taṃ pariggaṇhituṃ  vaṭṭatī''ti sabbe hatthī purato pesetvā sayaṃ pacchato vilambamāno  āgacchati. so sesahatthīsu vanditvā gatesu mahāpurisaṃ āgacchantaṃ  disvā cīvaraṃ saṃharitvā sattiṃ vissajji. mahāpuriso satiṃ  uppaṭṭhapetvā āgacchanto pacchato paṭikkamitvā sattiṃ vivajjesi. atha  naṃ ``iminā ime hatthī nāsitā''ti gaṇhituṃ pakkhandi. itaro  ekaṃ rukkhaṃ purato katvā nilīyi. atha ``naṃ rukkhena saddhiṃ  soṇḍāya parikkhipitvā gahetvā bhūmiyaṃ pothessāmī''ti tena  nīharitvā dassitaṃ kāsāvaṃ disvā -- ``sacāhaṃ imasmiṃ  dubbhissāmi, anekasahassesu me buddhapaccekabuddhakhīṇāsavesu lajjā nāma  bhinnā bhavissatī''ti adhivāsetvā -- ``tayā me ettakā ñātakā  nāsitā''ti pucchi. ``āma, sāmī''ti. ``kasmā evaṃ  bhāriyakammamakāsi, attano ananucchavikaṃ vītarāgānaṃ anucchavikaṃ  vatthaṃ paridahitvā evarūpaṃ kammaṃ karontena bhāriyaṃ tayā kata''nti.  evañca pana vatvā uttaripi naṃ niggaṇhanto ``anikkasāvo ^a^P1.0082^ea^  kāsāvaṃ...pe0... sa ve kāsāvamarahatī''ti gāthaṃ vatvā --  ``ayuttaṃ te kata''nti vatvā taṃ vissajjesi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā, ``tadā hatthimārako devadatto  ahosi, tassa niggāhako hatthināgo ahamevā''ti jātakaṃ  samodhānetvā, ``na, bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto attano  ananucchavikaṃ vatthaṃ dhāresiyevā''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 9^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anikkasāvo ^a^M1.0052^ea^ kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati. <br/><br/>[22] apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati.. <br/><br/>[03] 10^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito. <br/><br/>[22] upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahatī''ti..<br/><br/>[03] ^b^chaddantajātakenā^eb^pi (jā0 1.16.122-123) ca  ayamattho dīpetabbo.<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0049^ea^ ^b^anikkasāvo^eb^ti rāgādīhi kasāvehi sakasāvo.  ^b^paridahissatī^eb^ti nivāsanapārupanāttharaṇavasena paribhuñjissati.  paridhassatītipi pāṭho. ^b^apeto damasaccenā^eb^ti indriyadamena ceva  paramatthasaccapakkhikena vacīsaccena ca apeto, viyutto pariccatthoti  attho. ^b^na so^eb^ti so evarūpo puggalo kāsāvaṃ paridahituṃ  nārahati. ^b^vantakasāvassā^eb^ti catūhi maggehi vantakasāvo  chaḍḍitakasāvo pahīnakasāvo assa. ^b^sīlesū^eb^ti  catupārisuddhisīlesu. ^b^susamāhito^eb^ti suṭṭhu samāhito suṭṭhito.  ^b^upeto^eb^ti indriyadamena ceva vuttappakārena ca saccena upagato.  ^b^sa ve^eb^ti so evarūpo puggalo taṃ gandhakāsāvavatthaṃ arahatīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne ^a^P1.0083^ea^ so disāvāsiko bhikkhu  sotāpanno ahosi, aññepi bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu.  desanā mahājanassa sātthikā ahosīti. <br/><br/>[06] devadattavatthu sattamaṃ. 


volume: 88
item: 8
title: kosambakavatthu^mahākāḷattheravatthu^devadattavatthu^sāriputtattheravatthu^
content:
  [03] ^b^asāre sāramatino^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane  viharanto aggasāvakehi niveditaṃ sañcayassa anāgamanaṃ ārabbha  kathesi.<br/><br/>[03] tatrāyaṃ anupubbikathā -- amhākañhi satthā ito  kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake amaravatiyā  nāma nagare sumedho nāma brāhmaṇakumāro hutvā sabbasippesu nipphattiṃ  patvā mātāpitūnaṃ ^a^M1.0053^ea^ accayena anekakoṭisaṅkhyaṃ dhanaṃ pariccajitvā  isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto jhānābhiññā nibbattetvā  ākāsena gacchanto dīpaṅkaradasabalassa sudassanavihārato  rammavatīnagaraṃ pavisanatthāya maggaṃ sodhayamānaṃ janaṃ disvā sayampi  ekaṃ padesaṃ gahetvā maggaṃ sodheti. tasmiṃ asodhiteyeva āgatassa  satthuno attānaṃ setuṃ katvā kalale ajinacammaṃ attharitvā ``satthā  sasāvakasaṅgho kalalaṃ anakkamitvā maṃ akkamanto gacchatū''ti nipanno.  satthārā taṃ disvāva ``buddhaṅkuro esa, anāgate  kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ ^a^P1.0084^ea^ asaṅkhyeyyānaṃ  pariyosāne gotamo nāma buddho bhavissatī''ti byākato. tassa  satthuno aparabhāge ``koṇḍañño maṅgalo sumano revato sobhito  anomadassī padumo nārado padumuttaro sumedho sujāto piyadassī  atthadassī dhammadassī siddhattho tisso phusso vipassī sikhī  vessabhū kakusandho koṇāgamano kassapo''ti lokaṃ obhāsetvā  uppannānaṃ imesampi tevīsatiyā ^a^V1.0050^ea^ buddhānaṃ santike laddhabyākaraṇo,  ``dasa pāramiyo, dasa upapāramiyo, dasa paramatthapāramiyo''ti  samattiṃsa pāramiyo pūretvā vessantarattabhāve ṭhito pathavikampanāni  mahādānāni datvā puttadāraṃ pariccajitvā āyupariyosāne tusitapure  nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā dasa sahassacakkavāḷadevatāhi  sannipatitvā -- <br/><br/>[21] ``kālo deva mahāvīra, uppajja mātukucchiyaṃ. <br/><br/>[22] sadevakaṃ tārayanto, bujjhassu amataṃ pada''nti.. (bu0  vaṃ0 1.67) -- <br/><br/>[25] vutte -- <br/><br/>[21] ``kālaṃ desañca dīpañca, kulaṃ mātarameva ca. <br/><br/>[22] ime pañca viloketvā, uppajjati mahāyaso''ti.. -- <br/><br/>[25] pañca mahāvilokanāni viloketvā tato cuto  sakyarājakule paṭisandhiṃ gahetvā dasamāsaccayena mātukucchito vijāyi.  soḷasavassakāle tattha mahāsampattiyā parihariyamāno anukkamena  bhadrayobbanaṃ patvā tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikesu tīsu pāsādesu  devalokasiriṃ ^a^M1.0054^ea^ viya rajjasiriṃ anubhavanto uyyānakīḷāya gamanasamaye  anukkamena jiṇṇabyādhimatasaṅkhāte tayo ^a^P1.0085^ea^ devadūte  disvā sañjātasaṃvego nivattitvā catutthavāre pabbajitaṃ disvā,  ``sādhu pabbajjā''ti pabbajjāya ruciṃ uppādetvā uyyānaṃ gantvā tattha  divasaṃ khepetvā maṅgalapokkharaṇītīre nisinno kappakavesaṃ gahetvā  āgatena vissakammena devaputtena alaṅkatapaṭiyatto rāhulakumārassa  jātasāsanaṃ sutvā puttasinehassa balavabhāvaṃ ñatvā, ``yāva idaṃ  bandhanaṃ na vaḍḍhati, tāvadeva naṃ chindissāmī''ti cintetvā sāyaṃ  nagaraṃ pavisanto -- <br/><br/>[21] ``nibbutā nūna sā mātā, nibbuto nūna so pitā. <br/><br/>[22] nibbutā nūna sā nārī, yassāyaṃ īdiso patī''ti..  -- <br/><br/>[25] kisāgotamiyā nāma pitucchādhītāya bhāsitaṃ imaṃ gāthaṃ  sutvā, ``ahaṃ imāya nibbutapadaṃ sāvito''ti muttāhāraṃ omuñcitvā  tassā pesetvā attano bhavanaṃ pavisitvā sirisayane nisinno  niddopagatānaṃ nāṭakitthīnaṃ vippakāraṃ disvā nibbinnahadayo channaṃ  uṭṭhāpetvā kaṇḍakaṃ āharāpetvā taṃ āruyha channasahāyo  dasasahassacakkavāḷadevatāhi parivuto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā  ^a^V1.0051^ea^ anomānadītīre pabbajitvā anukkamena rājagahaṃ gantvā tattha piṇḍāya  caritvā paṇḍavapabbatapabbhāre nisinno magadharaññā rajjena  nimantiyamāno taṃ paṭikkhipitvā sabbaññutaṃ patvā attano vijitaṃ  āgamanatthāya tena gahitapaṭiñño āḷārañca udakañca upasaṅkamitvā  tesaṃ santike adhigatavisesaṃ analaṅkaritvā chabbassāni mahāpadhānaṃ  padahitvā visākhapuṇṇamadivase ^a^P1.0086^ea^ pātova sujātāya  dinnapāyasaṃ paribhuñjitvā nerañjarāya nadiyā suvaṇṇapātiṃ pavāhetvā  nerañjarāya nadiyā tīre mahāvanasaṇḍe nānāsamāpattīhi divasabhāgaṃ  vītināmetvā sāyanhasamaye sottiyena dinnaṃ tiṇaṃ gahetvā kāḷena  nāgarājena abhitthutaguṇo bodhimaṇḍaṃ āruyha tiṇāni santharitvā  ``na tāvimaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi, yāva me anupādāya ^a^M1.0055^ea^ āsavehi  cittaṃ na muccissatī''ti paṭiññaṃ katvā puratthābhimukho nisīditvā  sūriye anatthaṅgamiteyeva mārabalaṃ vidhamitvā paṭhamayāme  pubbenivāsañāṇaṃ, majjhimayāme cutūpapātañāṇaṃ patvā pacchimayāmāvasāne  paccayākāre ñāṇaṃ otāretvā aruṇuggamane  dasabalacatuvesārajjādisabbaguṇapaṭimaṇḍitaṃ sabbaññutaññāṇaṃ  paṭivijjhitvā sattasattāhaṃ bodhimaṇḍe vītināmetvā aṭṭhame sattāhe  ajapālanigrodhamūle nisinno dhammagambhīratāpaccavekkhaṇena appossukkataṃ  āpajjamāno dasasahassacakkavāḷamahābrahmaparivārena sahampatibrahmunā  āyācitadhammadesano buddhacakkhunā lokaṃ voloketvā brahmuno ajjhesanaṃ  adhivāsetvā, ``kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya''nti  olokento āḷārudakānaṃ kālakatabhāvaṃ ñatvā pañcavaggiyānaṃ  bhikkhūnaṃ bahūpakārataṃ anussaritvā uṭṭhāyāsanā kāsipuraṃ ^a^P1.0087^ea^  gacchanto antarāmagge upakena saddhiṃ mantetvā  āsāḷhipuṇṇamadivase isipatane migadāye pañcavaggiyānaṃ vasanaṭṭhānaṃ  patvā te ananucchavikena samudācārena samudācarante saññāpetvā  aññātakoṇḍaññappamukhe aṭṭhārasa brahmakoṭiyo amatapānaṃ pāyento  dhammacakkaṃ pavattetvā pavattitavaradhammacakko pañcamiyaṃ pakkhassa sabbepi  te bhikkhū arahatte patiṭṭhāpetvā taṃ divasameva yasakulaputtassa  upanissayasampattiṃ disvā taṃ rattibhāge nibbinditvā gehaṃ pahāya  nikkhantaṃ disvā, ``ehi yasā''ti pakkositvā tasmiṃyeva rattibhāge  sotāpattiphalaṃ pāpetvā punadivase arahattaṃ pāpetvā aparepi tassa  sahāyake catupaṇṇāsa jane ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā arahattaṃ  pāpesi.<br/><br/>[03] evaṃ loke ekasaṭṭhiyā arahantesu jātesu vuṭṭhavasso pavāretvā,  ``caratha, bhikkhave, cārika''nti saṭṭhi bhikkhū disāsu pesetvā sayaṃ  uruvelaṃ gacchanto antarāmagge kappāsikavanasaṇḍe tiṃsa jane  bhaddavaggiyakumāre vinesi. tesu sabbapacchimako sotāpanno  sabbuttamo anāgāmī ahosi. te sabbepi ehibhikkhubhāveneva  pabbājetvā disāsu pesetvā sayaṃ ^a^V1.0052^ea^ uruvelaṃ gantvā aḍḍhuḍḍhāni  pāṭihāriyasahassāni dassetvā uruvelakassapādayo ^a^P1.0088^ea^  sahassajaṭilaparivāre tebhātikajaṭile vinetvā ehibhikkhubhāveneva  pabbājetvā gayāsīse ^a^M1.0056^ea^ nisīdāpetvā ^b^ādittapariyāyadesanāya^eb^  (mahāva0 54; saṃ0 ni0  4.28) arahatte patiṭṭhāpetvā tena  arahantasahassena parivuto ``bimbisārarañño dinnaṃ paṭiññaṃ  mocessāmī''ti rājagahanagarūpacāre laṭṭhivanuyyānaṃ gantvā, ``satthā  kira āgato''ti sutvā dvādasanahutehi brāhmaṇagahapatikehi saddhiṃ  āgatassa rañño madhuradhammakathaṃ kathento rājānaṃ ekādasahi nahutehi  saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā ekanahutaṃ saraṇesu patiṭṭhāpetvā  punadivase sakkena devarājena māṇavakavaṇṇaṃ gahetvā abhitthutaguṇo  rājagahanagaraṃ pavisitvā rājanivesane katabhattakicco veḷuvanārāmaṃ  paṭiggahetvā tattheva vāsaṃ kappesi. tattha naṃ sāriputtamoggallānā  upasaṅkamiṃsu.<br/><br/>[03] tatrāyaṃ anupubbikathā -- anuppanneyeva hi buddhe rājagahato  avidūre upatissagāmo kolitagāmoti dve brāhmaṇagāmā ahesuṃ. tesu  upatissagāme sāriyā nāma brāhmaṇiyā gabbhassa patiṭṭhitadivaseyeva  kolitagāme moggaliyā nāma brāhmaṇiyāpi gabbho patiṭṭhāsi. tāni  kira dvepi kulāni yāva sattamā kulaparivaṭṭā  ābaddhapaṭibaddhasahāyakāneva ahesuṃ, tāsaṃ dvinnampi ekadivasameva  gabbhaparihāraṃ adaṃsu. tā ubhopi dasamāsacceyena putte vijāyiṃsu.  nāmaggahaṇadivase sāriyā brāhmaṇiyā puttassa upatissagāmake  jeṭṭhakulassa puttattā ^b^upatisso^eb^ti nāmaṃ kariṃsu ^a^P1.0089^ea^,  itarassa kolitagāme jeṭṭhakulassa puttattā ^b^kolito^eb^ti nāmaṃ  kariṃsu. te ubhopi vuḍḍhimanvāya sabbasippānaṃ pāraṃ agamaṃsu.  upatissamāṇavassa kīḷanatthāya nadiṃ vā uyyānaṃ vā gamanakāle pañca  suvaṇṇasivikasatāni parivārāni honti, kolitamāṇavassa pañca  ājaññayuttarathasatāni. dvepi janā pañcapañcamāṇavakasataparivārā  honti. rājagahe ca anusaṃvaccharaṃ giraggasamajjo nāma ahosi.  tesaṃ dvinnampi ekaṭṭhāneyeva mañcaṃ bandhanti. dvepi ekato nisīditvā  samajjaṃ passantā hasitabbaṭṭhāne hasanti, saṃvegaṭṭhāne saṃvejenti, dāyaṃ  dātuṃ yuttaṭṭhāne dāyaṃ denti. tesaṃ imināva niyāmena ekadivasaṃ  samajjaṃ passantānaṃ paripākagatattā ñāṇassa purimadivasesu viya  hasitabbaṭṭhāne hāso vā saṃvegaṭṭhāne saṃvego vā dātuṃ yuttaṭṭhāne dānaṃ vā  nāhosi ^a^M1.0057^ea^. dvepi pana janā evaṃ cintayiṃsu -- ``kimettha  oloketabbaṃ atthi, sabbepime appatte vassasate appaṇṇattikabhāvaṃ  gamissanti, amhehi pana ekaṃ mokkhadhammaṃ pariyesituṃ vaṭṭatī''ti  ārammaṇaṃ gahetvā nisīdiṃsu. tato kolito upatissaṃ āha --  ``samma upatissa, na tvaṃ aññesu divasesu viya haṭṭhapahaṭṭho, idāni  anattamanadhātukosi, kiṃ te sallakkhita''nti? ``samma kolita,  etesaṃ volokane sāro natthi ^a^V1.0053^ea^ ^a^P1.0090^ea^, niratthakametaṃ, attano  mokkhadhammaṃ gavesituṃ vaṭṭatī''ti idaṃ cintayanto nisinnomhi. tvaṃ  pana kasmā anattamanosīti? sopi tatheva āha. athassa attanā  saddhiṃ ekajjhāsayataṃ ñatvā upatisso āha -- ``amhākaṃ ubhinnampi  sucintikaṃ, mokkhadhammaṃ pana gavesantehi ekā pabbajjā laddhuṃ vaṭṭati.  kassa santike pabbajāmā''ti?<br/><br/>[03] tena kho pana samayena sañcayo nāma paribbājako rājagahe  paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ. te ``tassa  santike pabbajissāmā''ti pañcamāṇavakasatāni ``sivikāyo ca  rathe ca gahetvā gacchathā''ti uyyojetvā ekāya sivikāya ekena  rathena gantvā sañcayassa santike pabbajiṃsu. tesaṃ pabbajitakālato  paṭṭhāya sañcayo atirekalābhaggayasaggappatto ahosi. te katipāheneva  sabbaṃ sañcayassa samayaṃ parimadditvā, ``ācariya, tumhākaṃ  jānanasamayo ettakova, udāhu uttarimpi atthī''ti pucchiṃsu.  ``ettakova sabbaṃ tumhehi ñāta''nti vutte cintayiṃsu -- ``evaṃ sati  imassa santike brahmacariyavāso niratthako, mayaṃ yaṃ mokkhadhammaṃ  gavesituṃ nikkhantā, so imassa santike uppādetuṃ na sakkā, mahā  kho pana jambudīpo, gāmanigamarājadhāniyo carantā addhā  mokkhadhammadesakaṃ kañci ācariyaṃ labhissāmā''ti. tato paṭṭhāya,  ``yattha yattha paṇḍitā samaṇabrāhmaṇā atthī''ti vadanti, tattha tattha  gantvā sākacchaṃ karonti. tehi puṭṭhaṃ pañhaṃ aññe kathetuṃ ^a^P1.0091^ea^  na sakkonti, te pana tesaṃ pañhaṃ vissajjenti. evaṃ  sakalajambudīpaṃ pariggaṇhitvā nivattitvā sakaṭṭhānameva āgantvā,  ``samma kolita, amhesu yo paṭhamaṃ amataṃ adhigacchati, so itarassa  ārocetū''ti katikaṃ akaṃsuṃ.<br/><br/>[03] evaṃ tesu katikaṃ katvā viharantesu satthā vuttānukkamena rājagahaṃ  patvā veḷuvanaṃ paṭiggahetvā veḷuvane viharati. tadā ``caratha,  bhikkhave, cārikaṃ ^a^M1.0058^ea^ bahujanahitāyā''ti ratanattayaguṇapakāsanatthaṃ  uyyojitānaṃ ekasaṭṭhiyā arahantānaṃ antare pañcavaggiyānaṃ abbhantaro  assajitthero paṭinivattitvā rājagahaṃ āgato, punadivase pātova  pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. tasmiṃ samaye  upatissaparibbājakopi pātova bhattakiccaṃ katvā paribbājakārāmaṃ  gacchanto theraṃ disvā cintesi -- ``mayā evarūpo pabbajito nāma  na diṭṭhapubboyeva, ye loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā,  ayaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ aññataro, yaṃnūnāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā  puccheyyaṃ -- `kaṃsi tvaṃ, āvuso, uddissa pabbajito, ko vā te  satthā, kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesī'''ti? athassa etadahosi --  ``akālo kho imaṃ bhikkhuṃ pañhaṃ pucchituṃ, antaragharaṃ paviṭṭho  piṇḍāya carati, yaṃnūnāhaṃ imaṃ ^a^V1.0054^ea^ bhikkhuṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandheyyaṃ,  atthikehi upaññātaṃ magga''nti. so theraṃ laddhapiṇḍapātaṃ aññataraṃ  okāsaṃ gacchantaṃ disvā nisīditukāmatañcassa ñatvā attano  ^a^P1.0092^ea^ paribbājakapīṭhakaṃ paññāpetvā adāsi, so  bhattakiccapariyosānepissa attano kuṇḍikāya udakaṃ adāsi.<br/><br/>[03] evaṃ ācariyavattaṃ katvā katabhattakiccena therena saddhiṃ  madhurapaṭisanthāraṃ katvā evamāha -- ``vippasannāni kho pana te,  āvuso, indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, kaṃsi tvaṃ,  āvuso, uddissa pabbajito, ko vā te satthā, kassa vā tvaṃ dhammaṃ  rocesī''ti pucchi. thero cintesi -- ``ime paribbājakā nāma  sāsanassa paṭipakkhabhūtā, imassa sāsanassa gambhīrataṃ  dassessāmī''ti. attano navakabhāvaṃ dassento āha -- ``ahaṃ kho,  āvuso, navo acirapabbajito, adhunāgato imaṃ dhammavinayaṃ, na  tāvāhaṃ sakkhissāmi vitthārena dhammaṃ desetu''nti. paribbājako --  ``ahaṃ upatisso nāma, tvaṃ yathāsattiyā appaṃ vā bahuṃ vā vada, etaṃ  nayasatena nayasahassena paṭivijjhituṃ mayhaṃ bhāro''ti cintetvā āha  -- <br/><br/>[21] ``appaṃ vā bahuṃ vā bhāsassu, atthaṃyeva me brūhi. <br/><br/>[22] attheneva me attho, kiṃ kāhasi byañjanaṃ bahu''nti..  (mahāva0 60).<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M1.0059^ea^ vutte thero -- ``ye dhammā hetuppabhavā''ti (mahāva0 60;  apa0 thera 1.1.286) gāthamāha. paribbājako paṭhamapadadvayameva  sutvā sahassanayapaṭimaṇḍite sotāpattiphale patiṭṭhahi, itaraṃ padadvayaṃ  ^a^P1.0093^ea^ sotāpannakāle niṭṭhāpesi. so sotāpanno hutvā  uparivisese appavattante ``bhavissati ettha kāraṇa''nti sallakkhetvā  theraṃ āha -- ``bhante, mā upari dhammadesanaṃ vaḍḍhayittha, ettakameva  hotu, kuhiṃ amhākaṃ satthā vasatī''ti? ``veḷuvane, āvuso''ti.  ``tena hi, bhante, tumhe purato yātha, mayhaṃ eko sahāyako atthi,  amhehi ca aññamaññaṃ katikā katā `amhesu yo amataṃ paṭhamaṃ  adhigacchati, so itarassa ārocetū'ti. ahaṃ taṃ paṭiññaṃ mocetvā  sahāyakaṃ gahetvā tumhākaṃ gatamaggeneva satthu santikaṃ āgamissāmīti  pañcapatiṭṭhitena therassa pādesu nipatitvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā  theraṃ uyyojetvā paribbājakārāmābhimukho agamāsi''.<br/><br/>[03] atha kho kolitaparibbājako taṃ dūratova āgacchantaṃ disvā,  ``ajja mayhaṃ sahāyakassa ^a^V1.0055^ea^ mukhavaṇṇo na aññadivasesu viya, addhā  tena amataṃ adhigataṃ bhavissatī''ti amatādhigamaṃ pucchi. sopissa  ``āmāvuso, amataṃ adhigata''nti paṭijānitvā tameva gāthaṃ abhāsi.  gāthāpariyosāne kolito sotāpattiphale patiṭṭhahitvā āha --  ``kuhiṃ kira, samma, amhākaṃ satthā vasatī''ti? ``veḷuvane kira,  samma, evaṃ no ācariyena assajittherena kathita''nti. ``tena hi,  samma, āyāma, satthāraṃ passissāmā''ti. sāriputtatthero ca nāmesa  sadāpi ācariyapūjakova, tasmā sahāyaṃ evamāha -- ``samma, amhehi  adhigataṃ amataṃ amhākaṃ ācariyassa sañcayaparibbājakassāpi  kathessāma, bujjhamāno ^a^P1.0094^ea^ paṭivijjhissati,  appaṭivijjhanto amhākaṃ saddahitvā satthu, santikaṃ gamissati,  buddhānaṃ desanaṃ sutvā maggaphalapaṭivedhaṃ karissatī''ti. tato dvepi  janā sañcayassa santikaṃ agamaṃsu.<br/><br/>[03] sañcayo te disvāva -- ``kiṃ, tātā, koci vo  amatamaggadesako laddho''ti pucchi. ``āma, ācariya, laddho,  buddho loke uppanno, dhammo loke uppanno, saṅgho loke uppanno,  tumhe tucche asāre vicaratha, tasmā etha, satthu santikaṃ  gamissāmā''ti. ``gacchatha tumhe, nāhaṃ sakkhissāmī''ti   ^a^M1.0060^ea^. ``kiṃ kāraṇāhi''? ``ahaṃ mahājanassa ācariyo hutvā vicariṃ,  vicarantassa me antevāsikavāso cāṭiyā udañcanabhāvappatti viya  hoti, na sakkhissāmahaṃ antevāsikavāsaṃ vasitu''nti. ``mā evaṃ  karittha, ācariyā''ti. ``hotu, tātā, gacchatha tumhe, nāhaṃ  sakkhissāmī''ti. ācariya, loke buddhassa uppannakālato paṭṭhāya  mahājano gandhamālādihattho gantvā tameva pūjessati, mayampi tattheva  gamissāma. ``tumhe kiṃ karissathā''ti? ``tātā, kiṃ nu kho  imasmiṃ loke dandhā bahū, udāhu paṇḍitā''ti. ``dandhā, ācariya,  bahū, paṇḍitā ca nāma katipayā eva hontī''ti. ``tena hi,  tātā, paṇḍitā paṇḍitassa samaṇassa gotamassa santikaṃ gamissanti,  dandhā dandhassa mama santikaṃ āgamissanti ^a^P1.0095^ea^,  gacchatha tumhe, nāhaṃ gamissāmī''ti. te ``paññāyissatha tumhe,  ācariyā''ti pakkamiṃsu. tesu gacchantesu sañcayassa parisā bhijji,  tasmiṃ khaṇe ārāmo tuccho ahosi. so tucchaṃ ārāmaṃ disvā  uṇhaṃ lohitaṃ chaḍḍesi. tehipi saddhiṃ gacchantesu pañcasu  paribbājakasatesu sañcayassa aḍḍhateyyasatāni nivattiṃsu, atha kho te  attano antevāsikehi aḍḍhateyyehi paribbājakasatehi saddhiṃ veḷuvanaṃ  agamaṃsu.<br/><br/>[03] satthā catuparisamajjhe nisinno dhammaṃ desento te dūratova  disvā bhikkhū āmantesi -- ``ete, bhikkhave, dve sahāyakā  āgacchanti kolito ca upatisso ca, etaṃ me sāvakayugaṃ bhavissati  aggaṃ bhaddayuga''nti. te satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu,  nisīditvā ca pana ^a^V1.0056^ea^ bhagavantaṃ etadavocuṃ -- ``labheyyāma mayaṃ, bhante,  bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada''nti. ``etha,  bhikkhavo''ti bhagavā avoca -- ``svākkhāto dhammo, caratha  brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā''ti. sabbepi  iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassikattherā viya ahesuṃ.<br/><br/>[03] atha nesaṃ parisāya caritavasena satthā dhammadesanaṃ vaḍḍhesi.  ṭhapetvā dve aggasāvake avasesā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, aggasāvakānaṃ pana  uparimaggattayakiccaṃ na niṭṭhāsi. kiṃ kāraṇā?  sāvakapāramiñāṇassa mahantatāya. athāyasmā mahāmoggallāno  pabbajitadivasato ^a^M1.0061^ea^ ^a^P1.0096^ea^ sattame divase magadharaṭṭhe  kallavālagāmakaṃ upanissāya viharanto thinamiddhe okkamante satthārā  saṃvejito thinamiddhaṃ vinodetvā tathāgatena dinnaṃ dhātukammaṭṭhānaṃ  suṇantova uparimaggattayakiccaṃ niṭṭhāpetvā sāvakapāramiñāṇassa matthakaṃ  patto. sāriputtattheropi pabbajitadivasato aḍḍhamāsaṃ atikkamitvā  satthārā saddhiṃ tameva rājagahaṃ upanissāya sūkarakhataleṇe viharanto  attano bhāgineyyassa dīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasuttante  desiyamāne suttānusārena ñāṇaṃ pesetvā parassa vaḍḍhitabhattaṃ  paribhuñjanto viya sāvakapāramiñāṇassa matthakaṃ patto. nanu cāyasmā  mahāpañño, atha kasmā mahāmoggallānato ciratarena sāvakapāramiñāṇaṃ  pāpuṇīti? parikammamahantatāya. yathā hi duggatamanussā yattha  katthaci gantukāmā khippameva nikkhamanti, rājūnaṃ pana  hatthivāhanakappanādiṃ mahantaṃ parikammaṃ laddhuṃ vaṭṭati, evaṃsampadamidaṃ  veditabbaṃ.<br/><br/>[03] taṃ divasaññeva pana satthā vaḍḍhamānakacchāyāya veḷuvane  sāvakasannipātaṃ katvā dvinnaṃ therānaṃ aggasāvakaṭṭhānaṃ datvā pātimokkhaṃ  uddisi. bhikkhū ujjhāyiṃsu -- ``satthā mukholokanena bhikkhaṃ  deti, aggasāvakaṭṭhānaṃ dadantena nāma paṭhamaṃ pabbajitānaṃ pañcavaggiyānaṃ  dātuṃ vaṭṭati, ete anolokentena yasatherappamukhānaṃ  pañcapaṇṇāsabhikkhūnaṃ dātuṃ vaṭṭati, ete anolokentena bhaddavaggiyānaṃ  ^a^P1.0097^ea^ tiṃsajanānaṃ, ete anolokentena uruvelakassapādīnaṃ  tebhātikānaṃ, ete pana ettake mahāthere pahāya sabbapacchā pabbajitānaṃ  aggasāvakaṭṭhānaṃ dadantena mukhaṃ oloketvā dinna''nti. satthā,  ``kiṃ kathetha, bhikkhave''ti pucchitvā, ``idaṃ nāmā''ti vutte  ``nāhaṃ, bhikkhave, mukhaṃ oloketvā bhikkhaṃ demi, etesaṃ pana attanā  attanā patthitapatthitameva demi. aññātakoṇḍañño hi ekasmiṃ sasse  nava vāre aggasassadānaṃ dadanto aggasāvakaṭṭhānaṃ patthetvā nādāsi,  aggadhammaṃ pana arahattaṃ sabbapaṭhamaṃ paṭivijjhituṃ patthetvā adāsī''ti.  ``kadā pana bhagavā''ti? ``suṇissatha, bhikkhave''ti.  ``āma, bhante''ti, bhagavā atītaṃ āhari --<br/><br/>[03] bhikkhave ^a^V1.0057^ea^, ito ekanavutikappe vipassī nāma bhagavā loke  udapādi. tadā mahākāḷo cūḷakāḷoti dvebhātikā kuṭumbikā mahantaṃ  sālikkhettaṃ ^a^M1.0062^ea^ vapāpesuṃ. athekadivasaṃ cūḷakāḷo sālikkhettaṃ gantvā  ekaṃ sāligabbhaṃ phāletvā khādi, taṃ atimadhuraṃ ahosi. so  buddhappamukhassa saṅghassa sāligabbhadānaṃ dātukāmo hutvā jeṭṭhabhātikaṃ  upasaṅkamitvā, ``bhātika, sāligabbhaṃ phāletvā buddhānaṃ anucchavikaṃ  katvā pacāpetvā dānaṃ demā''ti āha. ``kiṃ vadesi, tāta,  sāligabbhaṃ phāletvā dānaṃ nāma neva atīte bhūtapubbaṃ, na anāgatepi  bhavissati, mā sassaṃ nāsayī''ti; vuttopi so punappunaṃ yāciyeva  ^a^P1.0098^ea^. atha naṃ bhātā, ``tena hi sālikkhettaṃ dve  koṭṭhāse katvā mama koṭṭhāsaṃ anāmasitvā attano koṭṭhāse khette yaṃ  icchasi, taṃ karohī''ti āha. so ``sādhū''ti khettaṃ vibhajitvā  bahū manusse hatthakammaṃ yācitvā sāligabbhaṃ phāletvā nirudakena  khīrena pacāpetvā sappimadhusakkharādīhi yojetvā buddhappamukhassa  bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā bhattakiccapariyosāne -- ``idaṃ, bhante,  mama aggadānaṃ aggadhammassa sabbapaṭhamaṃ paṭivedhāya saṃvattatū''ti āha.  satthā ``evaṃ hotū''ti anumodanamakāsi.<br/><br/>[03] so khettaṃ gantvā olokento sakalakkhettaṃ kaṇṇikabaddhehi viya  sālisīsehi sañchannaṃ disvā pañcavidhapītiṃ paṭilabhitvā, ``lābhā  vata me''ti cintetvā puthukakāle puthukaggaṃ nāma adāsi, gāmavāsīhi  saddhiṃ aggasassadānaṃ nāma adāsi, lāyane lāyanaggaṃ, veṇikaraṇe  veṇaggaṃ, kalāpādīsu kalāpaggaṃ, khalaggaṃ, khalabhaṇḍaggaṃ, koṭṭhagganti.  evaṃ ekasasse nava vāre aggadānaṃ adāsi. tassa sabbavāresu  gahitagahitaṭṭhānaṃ paripūri, sassaṃ atirekaṃ uṭṭhānasampannaṃ ahosi.  dhammo hi nāmesa attānaṃ rakkhantaṃ rakkhati. tenāha bhagavā -- <br/><br/>[21] ``dhammo ^a^P1.0099^ea^ have rakkhati dhammacāriṃ, <br/><br/>[27] dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti. <br/><br/>[26] esānisaṃso dhamme suciṇṇe, <br/><br/>[22] na duggatiṃ gacchati dhammacārī''ti.. (theragā0 303;  jā0 1.10.102) -- <br/><br/>[25] ``evamesa ^a^M1.0063^ea^ vipassīsammāsambuddhakāle aggadhammaṃ paṭhamaṃ  paṭivijjhituṃ patthento nava vāre aggadānāni adāsi. ito  satasahassakappamatthake pana haṃsavatīnagare padumuttarasambuddhakālepi sattāhaṃ  mahādānaṃ datvā tassa bhagavato pādamūle nipajjitvā aggadhammassa  paṭhamaṃ paṭivijjhanatthameva ^a^V1.0058^ea^ patthanaṃ ṭhapesi. iti iminā patthitameva  mayā dinnaṃ, nāhaṃ, bhikkhave, mukhaṃ oloketvā demī''ti.<br/><br/>[03] ``yasakulaputtappamukhā pañcapaññāsa janā kiṃ kammaṃ kariṃsu,  bhante''ti? ``etepi ekassa buddhassa santike arahattaṃ patthentā bahuṃ  puññakammaṃ katvā aparabhāge anuppanne buddhe sahāyakā hutvā  vaggabandhanena puññāni karontā anāthamatasarīrāni paṭijaggantā  vicariṃsu. te ekadivasaṃ sagabbhaṃ itthiṃ kālakataṃ disvā,  `jhāpessāmā'ti susānaṃ hariṃsu. tesu pañca jane `tumhe jhāpethā'ti  susāne ṭhapetvā sesā gāmaṃ paviṭṭhā. yasadārako taṃ matasarīraṃ sūlehi  vijjhitvā parivattetvā parivattetvā jhāpento asubhasaññaṃ paṭilabhi,  itaresampi catunnaṃ janānaṃ -- `passatha, bho, imaṃ sarīraṃ tattha tattha  viddhaṃsitacammaṃ, kabaragorūpaṃ viya asuciṃ duggandhaṃ paṭikūla'nti  ^a^P1.0100^ea^ dassesi. tepi tattha asubhasaññaṃ paṭilabhiṃsu.  te pañcapi janā gāmaṃ gantvā sesasahāyakānaṃ kathayiṃsu. yaso pana  dārako gehaṃ gantvā mātāpitūnañca bhariyāya ca kathesi. te sabbepi  asubhaṃ bhāvayiṃsu. idametesaṃ pubbakammaṃ. teneva yasassa itthāgāre  susānasaññā uppajji, tāya ca upanissayasampattiyā sabbesampi  visesādhigamo nibbatti. evaṃ imepi attanā patthitameva labhiṃsu.  nāhaṃ mukhaṃ oloketvā dammī''ti.<br/><br/>[03] ``bhaddavaggiyasahāyakā pana kiṃ kammaṃ kariṃsu, bhante''ti?  ``etepi pubbabuddhānaṃ santike arahattaṃ patthetvā puññāni katvā  aparabhāge anuppanne buddhe tiṃsa dhuttā hutvā tuṇḍilovādaṃ sutvā  saṭṭhivassasahassāni pañca sīlāni rakkhiṃsu. evaṃ imepi attanā  patthitameva labhiṃsu. nāhaṃ mukhaṃ oloketvā dammī''ti.<br/><br/>[03] ``uruvelakassapādayo pana kiṃ kammaṃ kariṃsu, bhante''ti?  ``tepi arahattameva patthetvā puññāni kariṃsu. ito hi dvenavutikappe  tisso ^a^M1.0064^ea^ phussoti dve buddhā uppajjiṃsu. phussabuddhassa mahindo nāma  rājā pitā ahosi. tasmiṃ pana sambodhiṃ patte rañño kaniṭṭhaputto  paṭhamāggasāvako purohitaputto dutiyāggasāvako ahosi. rājā  satthu santikaṃ gantvā -- `jeṭṭhaputto me buddho, kaniṭṭhaputto  paṭhamāggasāvako, purohitaputto dutiyāggasāvako'ti te oloketvā,  `mameva buddho, mameva dhammo, mameva saṅgho, namo tassa bhagavato  arahato sammāsambuddhassā'ti tikkhattuṃ udānaṃ udānetvā satthu pādamūle  nipajjitvā ^a^P1.0101^ea^, `bhante, idāni me  navutivassasahassaparimāṇassa āyuno koṭiyaṃ nisīditvā  niddāyanakālo viya aññesaṃ gehadvāraṃ agantvā yāvāhaṃ jīvāmi, tāva  me cattāro paccaye adhivāsethā'ti ^a^V1.0059^ea^ paṭiññaṃ gahetvā nibaddhaṃ buddhupaṭṭhānaṃ  karoti. rañño pana aparepi tato puttā ahesuṃ. tesu jeṭṭhassa pañca  yodhasatāni parivārāni, majjhimassa tīṇi, kaniṭṭhassa dve. te  `mayampi bhātikaṃ bhojessāmā'ti pitaraṃ okāsaṃ yācitvā alabhamānā  punappunaṃ yācantāpi alabhitvā paccante kupite tassa vūpasamanatthāya  pesitā paccantaṃ vūpasametvā pitu santikaṃ āgamiṃsu. atha ne pitā  āliṅgitvā sīse cumbitvā, `varaṃ vo, tātā, dammī'ti āha.<br/><br/>[03] ``te `sādhu devā'ti varaṃ gahitakaṃ katvā puna katipāhaccayena  pitarā `gaṇhatha, tātā, vara'nti vuttā, ``deva, amhākaṃ aññena  kenaci attho natthi, ito paṭṭhāya mayaṃ bhātikaṃ bhojessāma, imaṃ no  varaṃ dehī''ti āhaṃsu. `na demi, tātā'ti. `niccakālaṃ adento  satta saṃvaccharāni detha, devā'ti. `na demi, tātā'ti. `tena hi  cha pañca cattāri tīṇi dve ekaṃ saṃvaccharaṃ detha, devā'ti. `na demi,  tātā'ti. `tena hi, deva, satta māse dethā'ti. `cha māse pañca  māse cattāro māse tayo māse detha, devā'ti. `na demi, tātā'ti.  `hotu, deva, ekekassa no ekekaṃ māsaṃ katvā tayo māse dethā'ti.  `sādhu, tātā, tena hi tayo māse bhojethā'ti āha. te tuṭṭhā  rājānaṃ vanditvā sakaṭṭhānameva gatā. tesaṃ pana tiṇṇampi ekova  koṭṭhāgāriko, ekova āyuttako, tassa dvādasanahutā purisaparivārā.  te te pakkosāpetvā ^a^P1.0102^ea^, `mayaṃ imaṃ temāsaṃ dasa  sīlāni gahetvā dve kāsāvāni ^a^M1.0065^ea^ nivāsetvā satthārā sahavāsaṃ  vasissāma, tumhe ettakaṃ nāma dānavattaṃ gahetvā devasikaṃ  navutisahassānaṃ bhikkhūnaṃ yodhasahassassa ca sabbaṃ khādanīyabhojanīyaṃ  pavatteyyātha. mayañhi ito paṭṭhāya na kiñci vakkhāmā'ti vadiṃsu.<br/><br/>[03] ``te tayopi janā parivārasahassaṃ gahetvā dasa sīlāni  samādāya kāsāyavatthāni nivāsetvā vihāreyeva vasiṃsu.  koṭṭhāgāriko ca āyuttako ca ekato hutvā tiṇṇaṃ bhātikānaṃ  koṭṭhāgārehi vārena vārena dānavattaṃ gahetvā dānaṃ denti, kammakārānaṃ  pana puttā yāgubhattādīnaṃ atthāya rodanti. te tesaṃ bhikkhusaṅghe  anāgateyeva yāgubhattādīni denti. bhikkhusaṅghassa bhattakiccāvasāne  kiñci atirekaṃ na bhūtapubbaṃ. te `aparabhāge dārakānaṃ demā'ti  attanāpi gahetvā khādiṃsu. manuññaṃ āhāraṃ disvā adhivāsetuṃ  nāsakkhiṃsu. te pana caturāsītisahassā ahesuṃ. te saṅghassa  dinnadānavattaṃ khāditvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisaye  nibbattiṃsu. tebhātikā pana purisasahassena saddhiṃ kālaṃ katvā  devaloke nibbattitvā devalokā manussalokaṃ, manussalokā devalokaṃ  saṃsarantā dvenavutikappe khepesuṃ. `evaṃ ^a^V1.0060^ea^ te tayo bhātaro arahattaṃ  patthentā tadā kalyāṇakammaṃ kariṃsu. te attanā patthitameva labhiṃsu.  nāhaṃ mukhaṃ oloketvā dammī'''ti.<br/><br/>[03] tadā pana ^a^P1.0103^ea^ tesaṃ āyuttako bimbisāro rājā  ahosi, koṭṭhāgāriko visākho upāsako. tayo rājakumārā tayo  jaṭilā ahesuṃ. tesaṃ kammakārā tadā petesu nibbattitvā  sugatiduggativasena saṃsarantā imasmiṃ kappe cattāri buddhantarāni  petalokeyeva nibbattiṃsu. te imasmiṃ kappe sabbapaṭhamaṃ uppannaṃ  cattālīsavassasahassāyukaṃ kakusandhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā,  ``amhākaṃ āhāraṃ labhanakālaṃ ācikkhathā''ti pucchiṃsu. so  ``mama tāva kāle na labhissatha, mama pacchato mahāpathaviyā  yojanamattaṃ abhiruḷhāya koṇāgamano nāma buddho uppajjissati, taṃ  puccheyyāthā''ti āha. te tattakaṃ kālaṃ khepetvā tasmiṃ uppanne taṃ  pucchiṃsu. sopi ``mama kāle na labhissatha, mama pacchato  mahāpathaviyā yojanamattaṃ abhiruḷhāya kassapo nāma ^a^M1.0066^ea^ buddho  uppajjissati, taṃ puccheyyāthā''ti āha. te tattakaṃ kālaṃ khepetvā  tasmiṃ uppanne taṃ pucchiṃsu. sopi ``mama kāle na labhissatha, mama  pana pacchato mahāpathaviyā yojanamattaṃ abhiruḷhāya gotamo nāma  buddho uppajjissati, tadā tumhākaṃ ñātako bimbisāro nāma rājā  bhavissati, so satthu dānaṃ datvā tumhākaṃ pattiṃ pāpessati, tadā  labhissathā''ti āha. tesaṃ ekaṃ buddhantaraṃ svedivasasadisaṃ ahosi.  te tathāgate uppanne bimbisāraraññā paṭhamadivasaṃ dāne dinne pattiṃ  alabhitvā rattibhāge bheravasaddaṃ katvā rañño attānaṃ dassayiṃsu. so  punadivase veḷuvanaṃ gantvā tathāgatassa ^a^P1.0104^ea^ taṃ pavattiṃ  ārocesi.<br/><br/>[03] satthā, ``mahārāja, ito dvenavutikappamatthake phussabuddhakāle ete  tava ñātakā, bhikkhusaṅghassa dinnadānavattaṃ khāditvā petaloke  nibbattitvā saṃsarantā kakusandhādayo buddhe pucchitvā tehi  idañcidañca vuttā ettakaṃ kālaṃ tava dānaṃ paccāsīsamānā hiyyo tayā  dāne dinne pattiṃ alabhamānā evamakaṃsū''ti āha. ``kiṃ pana,  bhante, idānipi dinne labhissantī''ti? ``āma, mahārājā''ti.  rājā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā punadivase mahādānaṃ datvā,  ``bhante, ito tesaṃ petānaṃ dibbānnapānaṃ sampajjatū''ti pattiṃ adāsi,  tesaṃ tatheva nibbatti. punadivase naggā hutvā attānaṃ dassesuṃ.  rājā ``ajja, bhante, naggā hutvā attānaṃ dassesu''nti ārocesi.  ``vatthāni te na dinnāni, mahārājā''ti. rājāpi punadivase  buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa cīvaradānaṃ datvā, ``ito tesaṃ petānaṃ  dibbavatthāni hontū''ti pāpesi. taṅkhaṇaññeva tesaṃ dibbavatthāni  uppajjiṃsu. te petattabhāvaṃ ^a^V1.0061^ea^ vijahitvā dibbattabhāve saṇṭhahiṃsu. satthā  anumodanaṃ karonto ``tirokuṭṭesu tiṭṭhantī''tiādinā (khu0 pā0  7.1; pe0 va0 14) tirokuṭṭānumodanaṃ akāsi. anumodanāvasāne  caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. iti satthā  tebhātikajaṭilānaṃ vatthuṃ kathetvā imampi dhammadesanaṃ āhari.<br/><br/>[03] aggasāvakā pana, ``bhante, kiṃ kariṃsū''ti?  ``aggasāvakabhāvāya patthanaṃ kariṃsu''. ito kappasatasahassādhikassa  hi kappānaṃ asaṅkhyeyyassa matthake sāriputto brāhmaṇamahāsālakule  nibbatti, nāmena saradamāṇavo ^a^M1.0067^ea^ nāma ahosi. moggallāno  gahapatimahāsālakule ^a^P1.0105^ea^ nibbatti, nāmena  sirivaḍḍhanakuṭumbiko nāma ahosi. te ubhopi sahapaṃsukīḷakā  sahāyakā ahesuṃ. tesu saradamāṇavo pitu accayena kusalantakaṃ  mahādhanaṃ paṭipajjitvā ekadivasaṃ rahogato cintesi -- ``ahaṃ  idhalokattabhāvameva jānāmi, no paralokattabhāvaṃ. jātasattānañca  maraṇaṃ nāma dhuvaṃ, mayā ekaṃ pabbajjaṃ pabbajitvā mokkhadhammagavesanaṃ  kātuṃ vaṭṭatī''ti. so sahāyakaṃ upasaṅkamitvā āha -- ``samma  sirivaḍḍhana, ahaṃ pabbajitvā mokkhadhammaṃ gavesissāmi, tvaṃ mayā  saddhiṃ pabbajituṃ sakkhissasi, na sakkhissasī''ti? ``na  sakkhissāmi, samma, tvaṃyeva pabbajāhī''ti. so cintesi --  ``paralokaṃ gacchanto sahāye vā ñātimitte vā gahetvā gato nāma  natthi, attanā kataṃ attanova hotī''ti. tato ratanakoṭṭhāgāraṃ  vivarāpetvā kapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ mahādānaṃ datvā pabbatapādaṃ  pavisitvā isipabbajjaṃ pabbaji. tassa eko dve tayoti evaṃ  anupabbajjaṃ pabbajitā catusattatisahassamattā jaṭilā ahesuṃ. so  pañca abhiññā, aṭṭha ca samāpattiyo nibbattetvā tesaṃ jaṭilānaṃ  kasiṇaparikammaṃ ācikkhi. tepi sabbe pañca abhiññā aṭṭha ca  samāpattiyo nibbattesuṃ.<br/><br/>[03] tena samayena anomadassī nāma sammāsambuddho loke udapādi.  nagaraṃ candavatī nāma ahosi, pitā yasavā nāma khattiyo, mātā  yasodharā nāma devī, bodhi ajjunarukkho, nisabho ca anomo ca dve  aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko, sundarā ca sumanā ca dve  aggasāvikā ahesuṃ. āyu vassasatasahassaṃ ahosi, sarīraṃ  aṭṭhapaññāsahatthubbedhaṃ ^a^P1.0106^ea^, sarīrappabhā dvādasayojanaṃ  phari, bhikkhusatasahassaparivāro ahosi. so ekadivasaṃ paccūsakāle  mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento saradatāpasaṃ disvā,  ``ajja mayhaṃ saradatāpasassaṃ santikaṃ gatapaccayena dhammadesanā ca  mahatī bhavissati, so ca aggasāvakaṭṭhānaṃ patthessati, tassa sahāyako  sirivaḍḍhanakuṭumbiko dutiyasāvakaṭṭhānaṃ, desanāpariyosāne ^a^V1.0062^ea^ cassa  parivārā catusattatisahassamattā jaṭilā arahattaṃ pāpuṇissanti, mayā  tattha gantuṃ vaṭṭatī''ti attano pattacīvaramādāya aññaṃ kañci  anāmantetvā sīho viya ekacaro hutvā saradatāpasassa ^a^M1.0068^ea^ antevāsikesu  phalāphalatthāya gatesu ``buddhabhāvaṃ me jānātū''ti adhiṭṭhahitvā  passantasseva saradatāpasassa ākāsato otaritvā pathaviyaṃ patiṭṭhāsi.  saradatāpaso buddhānubhāvañceva sarīranipphattiñcassa disvā  lakkhaṇamante sammasitvā ``imehi lakkhaṇehi samannāgato nāma  agāramajjhe vasanto rājā hoti cakkavattī, pabbajanto loke  vivaṭṭacchado sabbaññubuddho hoti. ayaṃ puriso nissaṃsayaṃ buddho''ti  jānitvā paccuggamanaṃ katvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā aggāsanaṃ  paññāpetvā adāsi. nisīdi bhagavā paññatte aggāsane.  saradatāpasopi attano anucchavikaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye catusattatisahassajaṭilā paṇītapaṇītāni  ojavantāni phalāphalāni gahetvā ācariyassa santikaṃ sampattā  buddhānañceva ācariyassa ca nisinnāsanaṃ oloketvā āhaṃsu --  ``ācariya ^a^P1.0107^ea^, mayaṃ `imasmiṃ loke tumhehi  mahantataro natthī'ti vicarāma, ayaṃ pana puriso tumhehi mahantataro  maññe''ti? ``tātā, kiṃ vadetha, sāsapena saddhiṃ  aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassubbedhaṃ sineruṃ samaṃ kātuṃ icchatha, sabbaññubuddhena  saddhiṃ mamaṃ upamaṃ mā karittha puttakā''ti. atha te tāpasā,  ``sacāyaṃ ittarasatto abhavissa, amhākaṃ ācariyo na evarūpaṃ upamaṃ  āharissa, yāva mahā vatāyaṃ puriso''ti sabbeva pādesu nipatitvā  sirasā vandiṃsu. atha ne ācariyo āha -- ``tātā, amhākaṃ  buddhānaṃ anucchaviko deyyadhammo natthi, satthā ca bhikkhācāravelāyaṃ  idhāgato, mayaṃ yathāsatti yathābalaṃ deyyadhammaṃ dassāma, tumhe yaṃ yaṃ  paṇītaṃ phalāphalaṃ, taṃ taṃ āharathā''ti āharāpetvā hatthe dhovitvā sayaṃ  tathāgatassa patte patiṭṭhāpesi. satthārā phalāphale paṭiggahitamatte  devatā dibbojaṃ pakkhipiṃsu. so tāpaso udakampi sayameva  parissāvetvā adāsi. tato bhattakiccaṃ katvā nisinne satthari sabbe  antevāsike pakkositvā satthu santike sāraṇīyakathaṃ kathento  nisīdi. satthā ``dve aggasāvakā bhikkhusaṅghena saddhiṃ  āgacchantū''ti cintesi. te satthu cittaṃ ñatvā  satasahassakhīṇāsavaparivārā āgantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ  aṭṭhaṃsu.<br/><br/>[03] tato ^a^M1.0069^ea^ saradatāpaso ^a^P1.0108^ea^ antevāsike āmantesi  -- ``tātā, buddhānaṃ nisinnāsanampi nīcaṃ, samaṇasatasahassānampi  āsanaṃ natthi, ajja tumhehi uḷāraṃ buddhasakkāraṃ kātuṃ vaṭṭati,  pabbatapādato vaṇṇagandhasampannāni pupphāni āharathā''ti. kathanakālo  papañco viya hoti, iddhimato ^a^V1.0063^ea^ pana iddhivisayo acinteyyoti  muhuttamatteneva te tāpasā vaṇṇagandhasampannāni pupphāni āharitvā  buddhānaṃ yojanappamāṇaṃ pupphāsanaṃ paññāpesuṃ. ubhinnaṃ aggasāvakānaṃ  tigāvutaṃ, sesabhikkhūnaṃ aḍḍhayojanikādibhedaṃ, saṅghanavakassa  usabhamattaṃ ahosi. ``kathaṃ ekasmiṃ assamapade tāva mahantāni  āsanāni paññattānī''ti na cintetabbaṃ. iddhivisayo hesa. evaṃ  paññattesu āsanesu saradatāpaso tathāgatassa purato añjaliṃ paggayha  ṭhito, ``bhante, mayhaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya imaṃ pupphāsanaṃ  abhiruhathā''ti āha. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[21] ``nānāpupphañca gandhañca, sampādetvāna ekato. <br/><br/>[22] pupphāsanaṃ paññāpetvā, idaṃ vacanamabravi.. <br/><br/>[21] ``idaṃ me āsanaṃ vīra, paññattaṃ tavanucchaviṃ. <br/><br/>[22] mama cittaṃ pasādento, nisīda pupphamāsane.. <br/><br/>[21] ``sattarattindivaṃ buddho, nisīdi pupphamāsane. <br/><br/>[22] mama cittaṃ pasādetvā, hāsayitvā sadevake''ti..<br/><br/>[03] evaṃ nisinne satthari dve aggasāvakā sesabhikkhū ca ^a^P1.0109^ea^  attano attano pattāsane nisīdiṃsu. saradatāpaso mahantaṃ  pupphacchattaṃ gahetvā tathāgatassa matthake dhārento aṭṭhāsi. satthā  ``jaṭilānaṃ ayaṃ sakkāro mahapphalo hotū''ti nirodhasamāpattiṃ  samāpajji. satthu samāpattiṃ samāpannabhāvaṃ ñatvā dve aggasāvakāpi  sesabhikkhūpi samāpattiṃ samāpajjiṃsu. tathāgate sattāhaṃ  nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisinne antevāsikā bhikkhācārakāle  sampatte vanamūlaphalāphalaṃ paribhuñjitvā sesakāle buddhānaṃ añjaliṃ  paggayha tiṭṭhanti. saradatāpaso pana bhikkhācārampi agantvā  pupphacchattaṃ dhārayamānova sattāhaṃ pītisukhena vītināmesi. satthā  nirodhato vuṭṭhāya dakkhiṇapasse nisinnaṃ paṭhamāggasāvakaṃ nisabhattheraṃ  āmantesi -- ``nisabha, sakkārakārakānaṃ ^a^M1.0070^ea^ tāpasānaṃ pupphāsanānumodanaṃ  karohī''ti. thero cakkavattirañño santikā paṭiladdhamahālābho  mahāyodho viya tuṭṭhamānaso sāvakapāramiñāṇe ṭhatvā pupphāsanānumodanaṃ  ārabhi. tassa desanāvasāne dutiyasāvakaṃ āmantesi -- ``tvampi  bhikkhu dhammaṃ desehī''ti. anomatthero tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ  sammasitvā dhammaṃ kathesi. dvinnaṃ aggasāvakānaṃ desanāya ekassāpi  abhisamayo nāhosi. atha satthā aparimāṇe buddhavisaye ṭhatvā  dhammadesanaṃ ārabhi. desanāpariyosāne ṭhapetvā saradatāpasaṃ sabbepi  catusattatisahassajaṭilā arahattaṃ pāpuṇiṃsu ^a^V1.0064^ea^, satthā ``etha,  bhikkhavo''ti hatthaṃ pasāresi. tesaṃ tāvadeva kesamassūni  antaradhāyiṃsu, aṭṭhaparikkhārā kāye paṭimukkāva ahesuṃ.<br/><br/>[03] saradatāpaso ``kasmā arahattaṃ na patto''ti? vikkhittacittattā.  so kira buddhānaṃ dutiyāsane ^a^P1.0110^ea^ nisīditvā  sāvakapāramiñāṇe ṭhatvā dhammaṃ desayato aggasāvakassa dhammadesanaṃ  sotuṃ āraddhakālato paṭṭhāya, ``aho vatāhampi anāgate  uppajjanakabuddhassa sāsane iminā sāvakena paṭiladdhadhuraṃ labheyya''nti  cittaṃ uppādesi. so tena parivitakkena maggaphalapaṭivedhaṃ kātuṃ  nāsakkhi. tathāgataṃ pana vanditvā sammukhe ṭhatvā āha -- ``bhante,  tumhākaṃ anantarāsane nisinno bhikkhu tumhākaṃ sāsane ko nāma  hotī''ti? ``mayā pavattitaṃ dhammacakkaṃ anupavattento  sāvakapāramiñāṇassa koṭippatto soḷasa paññā paṭivijjhitvā ṭhito  mayhaṃ sāsane aggasāvako nisabho nāma eso''ti. ``bhante, yvāyaṃ  mayā sattāhaṃ pupphacchattaṃ dhārentena sakkāro kato, ahaṃ imassa phalena  aññaṃ sakkattaṃ vā brahmattaṃ vā na patthemi, anāgate pana ayaṃ  nisabhatthero viya ekassa buddhassa aggasāvako bhaveyya''nti patthanaṃ  akāsinti. satthā ``samajjhissati nu kho imassa purisassa  patthanā''ti anāgataṃsañāṇaṃ pesetvā olokento kappasatasahassādhikaṃ  ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā samijjhanabhāvaṃ addasa. disvāna  saradatāpasaṃ āha -- ``na te ayaṃ patthanā moghā bhavissati,  anāgate pana kappasatasahassādhikaṃ ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā  gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa mātā mahāmāyā ^a^M1.0071^ea^ nāma devī  bhavissati, pitā suddhodano nāma mahārājā, putto rāhulo nāma,  upaṭṭhāko ānando nāma, dutiyāggasāvako moggallāno nāma, tvaṃ  panassa paṭhamāggasāvako dhammasenāpati sāriputto nāma  bhavissasī''ti ^a^P1.0111^ea^. evaṃ tāpasaṃ byākaritvā  dhammakathaṃ kathetvā bhikkhusaṅghaparivuto ākāsaṃ pakkhandi.<br/><br/>[03] saradatāpasopi antevāsikattherānaṃ santikaṃ gantvā sahāyakassa  sirivaḍḍhanakuṭumbikassa sāsanaṃ pesesi, ``bhante, mama sahāyakassa  vadetha, sahāyakena te saradatāpasena anomadassībuddhassa pādamūle  anāgate uppajjanakassa gotamabuddhassa sāsane paṭhamāggasāvakaṭṭhānaṃ  patthitaṃ, tvaṃ dutiyāggasāvakaṭṭhānaṃ patthehī''ti. evañca pana vatvā  therehi puretarameva ekapassena gantvā sirivaḍḍhanassa nivesanadvāre  aṭṭhāsi. sirivaḍḍhano ``cirassaṃ vata me ayyo āgato''ti  āsane nisīdāpetvā attanā nīcāsane nisinno,  ``antevāsikaparisā pana vo, bhante, na paññāyatī''ti pucchi.  ``āma, samma, amhākaṃ assamaṃ anomadassī buddho āgato, mayaṃ  tassa attano balena sakkāraṃ akarimhā, satthā sabbesaṃ ^a^V1.0065^ea^ dhammaṃ desesi,  desanāpariyosāne ṭhapetvā maṃ sesā arahattaṃ patvā pabbajiṃsu. ahaṃ  satthu paṭhamāggasāvakaṃ nisabhattheraṃ disvā anāgate uppajjanakassa  gotamabuddhassa nāma sāsane paṭhamāggasāvakaṭṭhānaṃ patthesiṃ, tvampi tassa  sāsane dutiyāggasāvakaṭṭhānaṃ patthehī''ti. ``mayhaṃ buddhehi saddhiṃ  paricayo natthi, bhante''ti. ``buddhehi saddhiṃ kathanaṃ mayhaṃ bhāro  hotu, tvaṃ mahantaṃ sakkāraṃ sajjehī''ti.<br/><br/>[03] sirivaḍḍhano tassa vacanaṃ sutvā attano nivesanadvāre rājamānena  aṭṭhakarīsamattaṃ ṭhānaṃ samatalaṃ kāretvā vālukaṃ okirāpetvā ^a^P1.0112^ea^  lājapañcamānipupphāni vikirāpetvā nīluppalacchadanaṃ maṇḍapaṃ  kāretvā buddhāsanaṃ paññāpetvā sesabhikkhūnampi āsanāni paṭiyādetvā  mahantaṃ sakkārasammānaṃ sajjetvā buddhānaṃ nimantanatthāya saradatāpasassa  saññaṃ adāsi. tāpaso buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā tassa  nivesanaṃ agamāsi. sirivaḍḍhanopi paccuggamanaṃ katvā tathāgatassa  hatthato pattaṃ gahetvā maṇḍapaṃ pavesetvā paññattāsanesu nisinnassa  buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dakkhiṇodakaṃ ^a^M1.0072^ea^ datvā paṇītena bhojanena  parivisitvā bhattakiccapariyosāne buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ mahārahehi  vatthehi acchādetvā, ``bhante, nāyaṃ ārabbho appamattakaṭṭhānatthāya,  imināva niyāmena sattāhaṃ anukampaṃ karothā''ti āha. satthā  adhivāsesi. so teneva niyāmena sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā  bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha ṭhito āha -- ``bhante, mama  sahāyo saradatāpaso yassa satthussa paṭhamāggasāvako bhaveyya''nti  patthesi, ahampi ``tasseva dutiyāggasāvako bhaveyya''nti patthemīti.<br/><br/>[03] satthā anāgataṃ oloketvā tassa patthanāya samijjhanabhāvaṃ  disvā byākāsi -- ``tvaṃ ito kappasatasahassādhikaṃ asaṅkhyeyyaṃ  atikkamitvā gotamabuddhassa dutiyāggasāvako bhavissasī''ti.  buddhānaṃ byākaraṇaṃ sutvā sirivaḍḍhano haṭṭhapahaṭṭho ahosi. satthāpi  bhattānumodanaṃ katvā saparivāro vihārameva gato. ``ayaṃ, bhikkhave,  mama puttehi tadā patthitapatthanā. te yathāpatthitameva labhiṃsu. nāhaṃ  mukhaṃ oloketvā demī''ti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P1.0113^ea^ vutte dve aggasāvakā bhagavantaṃ vanditvā,  ``bhante, mayaṃ agāriyabhūtā samānā giraggasamajjaṃ dassanāya gatā''ti  yāva assajittherassa santikā sotāpattiphalapaṭivedhā sabbaṃ  paccuppannavatthuṃ kathetvā, ``te mayaṃ, bhante, ācariyassa sañcayassa  santikaṃ gantvā taṃ tumhākaṃ pādamūle ānetukāmā tassa laddhiyā  nissārabhāvaṃ kathetvā idhāgamane ānisaṃsaṃ kathayimhā. so idāni  mayhaṃ antevāsikavāso nāma cāṭiyā udañcanabhāvappattisadiso, na  sakkhissāmi ^a^V1.0066^ea^ antevāsivāsaṃ vasitu''nti vatvā, ``ācariya, idāni  mahājano gandhamālādihattho gantvā satthārameva pūjessati, tumhe kathaṃ  bhavissathā''ti vutte ``kiṃ pana imasmiṃ loke paṇḍitā bahū, udāhu  dandhā''ti? ``dandhā''ti kathite ``tena hi paṇḍitā paṇḍitassa  samaṇassa gotamassa santikaṃ gamissanti, dandhā dandhassa mama  santikaṃ āgamissanti, gacchatha tumhe''ti vatvā ``āgantuṃ na icchi,  bhante''ti. taṃ sutvā satthā, ``bhikkhave, sañcayo attano  micchādiṭṭhitāya asāraṃ sāroti, sārañca asāroti gaṇhi. tumhe  pana attano paṇḍitatāya sārañca sārato, asārañca asārato ñatvā  asāraṃ pahāya sārameva gaṇhitthā''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 11^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``asāre ^a^M1.0073^ea^ sāramatino, sāre cāsāradassino. <br/><br/>[22] te sāraṃ nādhigacchanti, micchāsaṅkappagocarā.. <br/><br/>[03] 12^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sārañca ^a^P1.0114^ea^ sārato ñatvā, asārañca  asārato. <br/><br/>[22] te sāraṃ adhigacchanti, sammāsaṅkappagocarā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^asāre sāramatino^eb^ti cattāro paccayā, dasavatthukā  micchādiṭṭhi, tassā upanissayabhūtā dhammadesanāti ayaṃ asāro nāma,  tasmiṃ sāradiṭṭhinoti attho. ^b^sāre cāsāradassino^eb^ti  dasavatthukā sammādiṭṭhi, tassā upanissayabhūtā dhammadesanāti ayaṃ  sāro nāma, tasmiṃ ``nāyaṃ sāro''ti asāradassino. ^b^te  sāra^eb^nti te pana taṃ micchādiṭṭhiggahaṇaṃ gahetvā ṭhitā kāmavitakkādīnaṃ  vasena micchāsaṅkappagocarā hutvā sīlasāraṃ, samādhisāraṃ, paññāsāraṃ,  vimuttisāraṃ, vimuttiñāṇadassanasāraṃ, ``paramatthasāraṃ, nibbānañca  nādhigaccha''nti. ^b^sārañcā^eb^ti tameva sīlasārādisāraṃ ``sāro  nāmāya''nti, vuttappakārañca asāraṃ ``asāro aya''nti ñatvā.  ^b^te sāra^eb^nti te paṇḍitā evaṃ sammādassanaṃ gahetvā ṭhitā  nekkhammasaṅkappādīnaṃ vasena sammāsaṅkappagocarā hutvā taṃ vuttappakāraṃ  sāraṃ adhigacchantīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu.  sannipatitānaṃ sātthikā dhammadesanā ahosīti. <br/><br/>[06] sāriputtattheravatthu aṭṭhamaṃ. 


volume: 88
item: 9
title: mahākāḷattheravatthu^devadattavatthu^sāriputtattheravatthu^nandattheravatthu^
content:
  [03] ^b^yathā^eb^ ^a^V1.0067^ea^ ^a^P1.0115^ea^ ^b^agāra^eb^nti imaṃ dhammadesanaṃ  satthā jetavane viharanto āyasmantaṃ nandaṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] satthā hi pavattitavaradhammacakko rājagahaṃ gantvā veḷuvane  viharanto -- ``puttaṃ me ānetvā dassethā''ti suddhodanamahārājena  pesitānaṃ sahassasahassaparivārānaṃ dasannaṃ dūtānaṃ sabbapacchato gantvā  arahattappattena kāḷudāyittherena gamanakālaṃ ñatvā maggavaṇṇaṃ vaṇṇetvā  vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto ^a^M1.0074^ea^ kapilapuraṃ nīto ñātisamāgame  pokkharavassaṃ atthuppattiṃ katvā ^b^vessantarajātakaṃ^eb^ (jā0  2.22.1655 ādayo) kathetvā punadivase piṇḍāya paviṭṭho,  ``uttiṭṭhe nappamajjeyyā''ti (dha0 pa0 168) gāthāya pitaraṃ  sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā, ``dhammañcare''ti (dha0 pa0 169)  gāthāya mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale, rājānañca sakadāgāmiphale  patiṭṭhāpesi. bhattakiccāvasāne pana rāhulamātuguṇakathaṃ nissāya  ^b^candakinnarījātakaṃ^eb^ (jā0 1.14.18 ādayo) kathetvā tato  tatiyadivase nandakumārassa abhisekagehappavesanavivāhamaṅgalesu  pavattamānesu piṇḍāya pavisitvā nandakumārassa hatthe pattaṃ datvā  maṅgalaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkamanto nandakumārassa hatthato pattaṃ na  gaṇhi. sopi tathāgatagāravena ``pattaṃ vo, bhante, gaṇhathā''ti vattuṃ  nāsakkhi. evaṃ pana cintesi -- ``sopānasīse pattaṃ  gaṇhissatī''ti. satthā tasmimpi ṭhāne na gaṇhi. itaro  ``sopānapādamūle gaṇhissatī''ti cintesi. satthā tatthāpi na  ^a^P1.0116^ea^ gaṇhi. itaro ``rājaṅgaṇe gaṇhissatī''ti  cintesi. satthā tatthāpi na gaṇhi. kumāro nivattitukāmo  aruciyā gacchanto satthugāravena ``pattaṃ gaṇhathā''ti vattuṃ na sakkoti.  ``idha gaṇhissati, ettha gaṇhissatī''ti cintento gacchati.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe aññā itthiyo taṃ disvā janapadakalyāṇiyā  ācikkhiṃsu -- ``ayye, bhagavā nandakumāraṃ gahetvā gato, tumhehi taṃ  vinā karissatī''ti. sā udakabindūhi paggharanteheva  aḍḍhullikhitehi kesehi vegena gantvā, ``tuvaṭaṃ kho, ayyaputta,  āgaccheyyāsī''ti āha. taṃ tassā vacanaṃ tassa hadaye tiriyaṃ  patitvā viya ṭhitaṃ. satthāpissa hatthato pattaṃ aggaṇhitvāva taṃ  vihāraṃ netvā, ``pabbajissasi nandā''tiāha. so buddhagāravena  ``na pabbajissāmī''ti avatvā, ``āma, pabbajissāmī''ti āha.  satthā ``tena hi nandaṃ pabbājethā''ti āha. satthā kapilapuraṃ  gantvā tatiyadivase nandaṃ pabbājesi.<br/><br/>[03] sattame ^a^V1.0068^ea^ divase rāhulamātā kumāraṃ alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ  pesesi -- ``passa, tāta, etaṃ vīsatisahassasamaṇaparivutaṃ  suvaṇṇavaṇṇaṃ brahmarūpivaṇṇaṃ samaṇaṃ, ayaṃ te pitā, etassa mahantā  nidhikumbhiyo ahesuṃ. tyāssa nikkhamanato paṭṭhāya na passāma,  gaccha naṃ dāyajjaṃ yācassu -- `ahaṃ ^a^M1.0075^ea^, tāta, kumāro, abhisekaṃ patvā  cakkavattī bhavissāmi, dhanena me attho, dhanaṃ me dehi. sāmiko hi  putto pitusantakassā'''ti. kumāro bhagavato santikaṃ gantvāva  pitusinehaṃ paṭilabhitvā haṭṭhacitto ``sukhā te, samaṇa, chāyā''ti  vatvā aññampi ^a^P1.0117^ea^ bahuṃ attano anurūpaṃ vadanto  aṭṭhāsi. bhagavā katabhattakicco anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.  kumāropi ``dāyajjaṃ me, samaṇa, dehi, dāyajjaṃ me, samaṇa,  dehī''ti bhagavantaṃ anubandhi. bhagavāpi kumāraṃ na nivattāpesi.  parijanopi bhagavatā saddhiṃ gacchantaṃ nivattetuṃ nāsakkhi. iti so  bhagavatā saddhiṃ ārāmameva agamāsi.<br/><br/>[03] tato bhagavā cintesi -- ``yaṃ ayaṃ pitusantakaṃ dhanaṃ icchati,  taṃ vaṭṭānugataṃ savighātaṃ, handassa bodhitale paṭiladdhaṃ sattavidhaṃ  ariyadhanaṃ demi, lokuttaradāyajjassa naṃ sāmikaṃ karomī''ti. atha  kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi -- ``tena hi tvaṃ,  sāriputta, rāhulakumāraṃ pabbājehī''ti. thero kumāraṃ pabbājesi.  pabbajite ca pana kumāre rañño adhimattaṃ dukkhaṃ uppajji. taṃ  adhivāsetuṃ asakkonto bhagavato nivedetvā, ``sādhu, bhante, ayyā,  mātāpitūhi ananuññātaṃ puttaṃ na pabbājeyyu''nti varaṃ yāci. bhagavā  tassa taṃ varaṃ datvā punekadivasaṃ rājanivesane katapātarāso ekamantaṃ  nisinnena raññā, ``bhante, tumhākaṃ dukkarakārikakāle ekā devatā maṃ  upasaṅkamitvā, `putto te kālakato'ti āha. ahaṃ tassā vacanaṃ  asaddahanto `na mayhaṃ putto bodhiṃ appatvā kālaṃ karotī'ti  paṭikkhipi''nti vutte -- ``idāni kiṃ saddahissatha, pubbepi  aṭṭhikāni dassetvā, `putto te mato'ti vutte na saddahitvā''ti  imissā atthuppattiyā ^b^mahādhammapālajātakaṃ^eb^ (jā0 1.10.92  ādayo) kathesi. gāthāpariyosāne rājā anāgāmiphale patiṭṭhahi.  iti bhagavā pitaraṃ tīsu phalesu patiṭṭhāpetvā bhikkhusaṅghaparivuto  ^a^P1.0118^ea^ punadeva rājagahaṃ gantvā tato anāthapiṇḍikena  sāvatthiṃ āgamanatthāya gahitapaṭiñño niṭṭhite jetavane vihāre tattha  gantvā vāsaṃ kappesi.<br/><br/>[03] evaṃ satthari jetavane viharante āyasmā nando ukkaṇṭṭhitvā  bhikkhūnaṃ etamatthaṃ ārocesi -- ``anabhirato ahaṃ, āvuso,  brahmacariyaṃ carāmi, na ^a^M1.0076^ea^ sakkomi brahmacariyaṃ sandhāretuṃ, sikkhaṃ  paccakkhāya hīnāyāvattissāmī''ti. bhagavā taṃ pavattiṃ sutvā  āyasmantaṃ nandaṃ pakkosāpetvā etadavoca -- ``saccaṃ kira tvaṃ, nanda,  sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ evaṃ ārocesi ^a^V1.0069^ea^ -- `anabhirato, āvuso,  brahmacariyaṃ carāmi, na sakkomi brahmacariyaṃ sandhāretuṃ, sikkhaṃ  paccakkhāya hīnāyāvattissāmī'''ti? ``evaṃ, bhante''ti.  ``kissa pana tvaṃ, nanda, anabhirato brahmacariyaṃ carasi, na sakkosi  brahmacariyaṃ sandhāretuṃ, sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissasī''ti?  ``sākiyānī maṃ, bhante, janapadakalyāṇī gharā nikkhamantassa  aḍḍhullikhitehi kesehi apaloketvā maṃ etadavoca -- `tuvaṭaṃ kho,  ayyaputta, āgaccheyyāsī'ti, so kho ahaṃ, bhante, taṃ anussaramāno  anabhirato brahmacariyaṃ carāmi, na sakkomi brahmacariyaṃ sandhāretuṃ,  sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī''ti.<br/><br/>[03] atha kho bhagavā āyasmantaṃ nandaṃ bāhāyaṃ gahetvā iddhibalena  tāvatiṃsadevalokaṃ ānento antarāmagge ekasmiṃ jhāmakkhette  jhāmakhāṇuke nisinnaṃ chinnakaṇṇanāsanaṅguṭṭhaṃ ekaṃ paluṭṭhamakkaṭiṃ dassetvā  tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño upaṭṭhānaṃ āgatāni kakuṭapādāni  pañca accharāsatāni dassesi. ^b^kakuṭapādānī^eb^ti ^a^P1.0119^ea^  rattavaṇṇatāya pārevatapādasadisapādāni. dassetvā ca  panāha -- ``taṃ kiṃ maññasi, nanda, katamā nu kho abhirūpatarā vā  dassanīyatarā vā pāsādikatarā vā sākiyānī vā janapadakalyāṇī,  imāni vā pañca accharāsatāni kakuṭapādānī''ti? taṃ sutvā āha  -- ``seyyathāpi sā, bhante, chinnakaṇṇanāsanaṅguṭṭhā paluṭṭhamakkaṭī,  evameva kho, bhante, sākiyānī janapadakalyāṇī, imesaṃ pañcannaṃ  accharāsatānaṃ upanidhāya saṅkhyampi na upeti, kalampi na upeti,  kalabhāgampi na upeti. atha kho imāneva pañca accharāsatāni  abhirūpatarāni ceva dassanīyatarāni ca pāsādikatarāni cā''ti.  ``abhirama, nanda, abhirama, nanda, ahaṃ te pāṭibhogo pañcannaṃ  accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādāna''nti. ``sace me, bhante  bhagavā, pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādānaṃ,  abhiramissāmahaṃ, bhante, bhagavati brahmacariye''ti.<br/><br/>[03] atha ^a^M1.0077^ea^ kho bhagavā āyasmantaṃ nandaṃ gahetvā tattha antarahito  jetavaneyeva pāturahosi. assosuṃ kho bhikkhū, ``āyasmā kira  nando bhagavato bhātā mātucchāputto accharānaṃ hetu brahmacariyaṃ carati.  bhagavā kirassa pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya  kakuṭapādāna''nti. atha kho āyasmato nandassa sahāyakā bhikkhū  āyasmantaṃ nandaṃ bhatakavādena ca upakkitakavādena ca samudācaranti,  ``bhatako kirāyasmā nando, upakkitako kirāyasmā nando,  accharānaṃ hetu brahmacariyaṃ carati. bhagavā kirassa pāṭibhogo pañcannaṃ  accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādāna''nti. atha kho āyasmā  nando sahāyakānaṃ bhikkhūnaṃ ^a^P1.0120^ea^ bhatakavādena ca  upakkitakavādena ca aṭṭiyamāno harāyamāno jigucchamāno ^a^V1.0070^ea^ eko  vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto na cirasseva  yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti,  tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā  sacchikatvā upasampajja vihāsi, ``khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ,  kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā''ti abbhaññāsi. aññataro ca kho  panāyasmā nando arahataṃ ahosi.<br/><br/>[03] athekā devatā rattibhāge sakalaṃ jetavanaṃ obhāsetvā satthāraṃ  upasaṅkamitvā vanditvā ārocesi -- ``āyasmā, bhante, nando  bhagavato bhātā mātucchāputto āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ  paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja  viharatī''ti. bhagavatopi kho ñāṇaṃ udapādi ``nando āsavānaṃ  khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā  sacchikatvā upasampajja viharatī''ti. sopāyasmā nando tassā  rattiyā accayena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā etadavoca -- ``yaṃ  me, bhante, bhagavā pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya  kakuṭapādānaṃ, muñcāmahaṃ, bhante, bhagavantaṃ etasmā paṭissavā''ti.  ``mayāpi kho te, nanda, cetasā ceto paricca vidito `nando  āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ ^a^P1.0121^ea^  paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja  viharatī'ti. devatāpi me etamatthaṃ ārocesi -- `āyasmā, bhante,  nando āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva  dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī'ti. yadeva  kho te, nanda, anupādāya āsavehi ^a^M1.0078^ea^ cittaṃ vimuttaṃ, athāhaṃ mutto  etasmā paṭissavā''ti. atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ  velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi -- <br/><br/>[21] ``yassa nittiṇṇo paṅko, maddito kāmakaṇṭako. <br/><br/>[22] mohakkhayaṃ anuppatto, sukhadukkhesu na vedhatī sa  bhikkhū''ti.. (udā0 22).<br/><br/>[03] athekadivasaṃ bhikkhū taṃ āyasmantaṃ nandaṃ pucchiṃsu -- ``āvuso  nanda, pubbe tvaṃ `ukkaṇṭhitomī'ti vadesi, idāni te katha''nti?  ``natthi me, āvuso, gihibhāvāya ālayo''ti. taṃ sutvā bhikkhū  -- ``abhūtaṃ āyasmā nando katheti, aññaṃ byākaroti,  atītadivasesu `ukkaṇṭhitomhī'ti vatvā idāni `natthi me  gihibhāvāya ālayo'ti kathetī''ti gantvā bhagavato etamatthaṃ  ārocesuṃ. bhagavā ``bhikkhave, atītadivasesu nandassa attabhāvo  ducchannagehasadiso ahosi, idāni succhannagehasadiso jāto.  ayañhi dibbaccharānaṃ ^a^V1.0071^ea^ diṭṭhakālato paṭṭhāya pabbajitakiccassa matthakaṃ  pāpetuṃ ^a^P1.0122^ea^ vāyamanto taṃ kiccaṃ patto''ti vatvā imā  gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 13^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā agāraṃ ducchannaṃ, vuṭṭhī samativijjhati. <br/><br/>[22] evaṃ abhāvitaṃ cittaṃ, rāgo samativijjhati.. <br/><br/>[03] 14^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``yathā agāraṃ succhannaṃ, vuṭṭhī na samativijjhati. <br/><br/>[22] evaṃ subhāvitaṃ cittaṃ, rāgo na samativijjhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^agāra^eb^nti yaṃkiñci gehaṃ. ^b^ducchanna^eb^nti  viraḷacchannaṃ chiddāvachiddaṃ. ^b^samativijjhatī^eb^ti vassavuṭṭhi  vinivijjhati. ^b^abhāvita^eb^nti taṃ agāraṃ vuṭṭhi viya bhāvanāya  rahitattā abhāvitaṃ cittaṃ rāgo samati vijjhati. na kevalaṃ rāgova,  dosamohamānādayo sabbakilesā tathārūpaṃ cittaṃ ativiya  vijjhantiyeva. ^b^subhāvita^eb^nti samathavipassanābhāvanāhi  subhāvitaṃ. evarūpaṃ cittaṃ succhannaṃ gehaṃ vuṭṭhi viya rāgādayo kilesā  ativijjhituṃ na sakkontīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu.  mahājanassa desanā sātthikā ahosi.<br/><br/>[03] atha kho bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, ``āvuso, buddhā  nāma acchariyā, janapadakalyāṇiṃ nissāya ukkaṇṭhito nāmāyasmā  nando ^a^M1.0079^ea^ satthārā devaccharā āmisaṃ katvā vinīto''ti. satthā  āgantvā -- ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā, ``imāya nāmā''ti vutte, ``na,  bhikkhave, idāneva ^a^P1.0123^ea^, pubbepesa mayā mātugāmena  palobhetvā vinītoyevā''ti vatvā atītaṃ āhari --<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasivāsī kappaṭo  nāma vāṇijo ahosi. tasseko gadrabho kumbhabhāraṃ vahati,  ekadivasena satta yojanāni gacchati. so ekasmiṃ samaye  gadrabhabhārakehi saddhiṃ takkasilaṃ gantvā yāva bhaṇḍassa vissajjanaṃ, tāva  gadrabhaṃ carituṃ vissajjesi. athassa so gadrabho parikhāpiṭṭhe caramāno  ekaṃ gadrabhiṃ disvā upasaṅkami. sā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karontī  āha -- ``kuto āgatosī''ti? ``bārāṇasito''ti. ``kena  kammenā''ti? ``vāṇijjakammenā''ti. ``kittakaṃ bhāraṃ vahasī''ti  ^a^V1.0072^ea^? ``kumbhabhāra''nti? ``ettakaṃ bhāraṃ vahanto kati yojanāni  gacchasī''ti? ``satta yojanānī''ti. ``gatagataṭṭhāne te kāci  pādaparikammapiṭṭhiparikammakarā atthī''ti? ``natthī''ti. ``evaṃ  sante mahādukkhaṃ nāma anubhosī''ti? ``kiñcāpi hi  tiracchānagatānaṃ pādaparikammādikārakā nāma natthi,  kāmasaṃyojanaghaṭṭanatthāya pana evarūpaṃ kathaṃ kathesi''? so tassā  kathāya ukkaṇṭhi. kappaṭopi bhaṇḍaṃ vissajjetvā tassa santikaṃ  āgantvā -- ``ehi, tāta, gamissāmā''ti āha. ``gacchatha tumhe,  nāhaṃ gamissāmī''ti. atha naṃ ^a^P1.0124^ea^ punappunaṃ  yācitvā, ``anicchantaṃ paribhāsetvā naṃ nessāmī''ti cintetvā  gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``patodaṃ te karissāmi, sāḷasaṅgulikaṇṭakaṃ. <br/><br/>[22] sañchindissāmi te kāyaṃ, evaṃ jānāhi gadrabhā''ti.. <br/><br/>[01] taṃ sutvā gadrabho ``evaṃ sante ahampi te kattabbaṃ  jānissāmī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``patodaṃ me karissasi, soḷasaṅgulikaṇṭakaṃ. <br/><br/>[27] purato patiṭṭhahitvāna, uddharitvāna pacchato. <br/><br/>[22] dantaṃ te pātayissāmi, evaṃ jānāhi kappaṭā''ti..<br/><br/>[03] taṃ ^a^M1.0080^ea^ sutvā vāṇijo -- ``kena nu kho kāraṇena esa evaṃ  vadatī''ti cintetvā, ito cito ca olokento taṃ gadrabhiṃ disvā,  ``imāyesa evaṃ sikkhāpito bhavissati, `evarūpiṃ nāma te gadrabhiṃ  ānessāmī'ti mātugāmena naṃ palobhetvā nessāmī''ti imaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[21] ``catuppadiṃ saṅkhamukhiṃ, nāriṃ sabbaṅgasobhiniṃ. <br/><br/>[22] bhariyaṃ te ānayissāmi, evaṃ jānāhi gadrabhā''ti..<br/><br/>[03] taṃ sutvā tuṭṭhacitto gadrabho imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``catuppadiṃ saṅkhamukhiṃ, nāriṃ sabbaṅgasobhiniṃ. <br/><br/>[27] bhariyaṃ me ānayissasi, evaṃ jānāhi kappaṭa. <br/><br/>[22] kappaṭa bhiyyo gamissāmi, yojanāni catuddasā''ti..<br/><br/>[03] atha ^a^V1.0073^ea^ ^a^P1.0125^ea^ naṃ kappaṭo, ``tena hi ehī''ti  gahetvā sakaṭṭhānaṃ agamāsi. so katipāhaccayena naṃ āha -- ``nanu  maṃ tumhe `bhariyaṃ te ānayissāmī'ti avocutthā''ti? ``āma,  vuttaṃ, nāhaṃ attano kathaṃ bhindissāmi, bhariyaṃ te ānessāmi, vetanaṃ  pana tuyhaṃ ekakasseva dassāmi, tuyhaṃ vetanaṃ dutiyassa pahotu vā mā  vā, tvameva jāneyyāsi. ubhinnaṃ pana vo saṃvāsamanvāya puttā  vijāyissanti, tehipi bahūhi saddhiṃ tuyhaṃ taṃ pahotu vā mā vā,  tvameva jāneyyāsī''ti. gadrabho tasmiṃ kathenteyeva anapekkho  ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā, ``tadā, bhikkhave, gadrabhī  janapadakalyāṇī ahosi, gadrabho nando, vāṇijo ahameva. evaṃ  pubbepesa mayā mātugāmena palobhetvā vinīto''ti jātakaṃ niṭṭhāpesīti. <br/><br/>[06] nandattheravatthu navamaṃ. 


volume: 88
item: 10
title: devadattavatthu^sāriputtattheravatthu^nandattheravatthu^cundasūkarikavatthu^
content:
  [03] ^b^idha socetī^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto  cundasūkarikaṃ nāma purisaṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] so ^a^M1.0081^ea^ kira pañcapaṇṇāsa vassāni sūkare vadhitvā khādanto ca  vikkiṇanto ca jīvikaṃ kappesi. chātakāle sakaṭena vīhiṃ ādāya  janapadaṃ gantvā ekanāḷidvenāḷimattena gāmasūkarapotake ^a^P1.0126^ea^  kiṇitvā sakaṭaṃ pūretvā āgantvā pacchānivesane vajaṃ viya  ekaṃ ṭhānaṃ parikkhipitvā tattheva tesaṃ nivāpaṃ ropetvā, tesu  nānāgacche ca sarīramalañca khāditvā vaḍḍhitesu yaṃ yaṃ māretukāmo  hoti, taṃ taṃ āḷāne niccalaṃ bandhitvā sarīramaṃsassa uddhumāyitvā  bahalabhāvatthaṃ caturassamuggarena pothetvā, ``bahalamaṃso jāto''ti ñatvā  mukhaṃ vivaritvā antare daṇḍakaṃ datvā lohathāliyā pakkuthitaṃ uṇhodakaṃ  mukhe āsiñcati. taṃ kucchiṃ pavisitvā pakkuthitaṃ karīsaṃ ādāya  adhobhāgena nikkhamati, yāva thokampi karīsaṃ atthi, tāva āvilaṃ  hutvā nikkhamati, suddhe udare acchaṃ anāvilaṃ hutvā nikkhamati.  athassa avasesaṃ udakaṃ piṭṭhiyaṃ āsiñcati. taṃ kāḷacammaṃ uppāṭetvā  gacchati. tato tiṇukkāya lomāni jhāpetvā tikhiṇena asinā  sīsaṃ chindati. paggharaṇataṃ lohitaṃ bhājanena paṭiggahetvā maṃsaṃ  lohitena madditvā pacitvā puttadāramajjhe nisinno khāditvā sesaṃ  vikkiṇāti. tassa imināva niyāmena jīvikaṃ kappentassa  pañcapaṇṇāsa vassāni atikkantāni ^a^V1.0074^ea^. tathāgate dhuravihāre vasante  ekadivasampi pupphamuṭṭhimattena pūjā vā kaṭacchumattaṃ bhikkhadānaṃ vā  aññaṃ vā kiñci puññaṃ nāma nāhosi. athassa sarīre rogo  uppajji, jīvantasseva ^a^P1.0127^ea^ avīcimahānirayasantāpo  upaṭṭhahi. avīcisantāpo nāma yojanasate ṭhatvā olokentassa  akkhīnaṃ bhijjanasamattho pariḷāho hoti. vuttampi cetaṃ -- <br/><br/>[21] ``tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasāyutā. <br/><br/>[22] samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā''ti..  (ma0 ni0 3.267; a0 ni0  3.36).<br/><br/>[03] nāgasenattherena panassa pākatikaggisantāpato adhimattatāya ayaṃ  upamā vuttā -- ``yathā, mahārāja, kūṭāgāramatto pāsāṇopi  nerayikaggimhi pakkhitto khaṇena vilayaṃ gacchati, nibbattasattā  panettha kammabalena ^a^M1.0082^ea^ mātukucchigatā viya na vilīyantī''ti (mi0 pa0  2.4.6). tassa tasmiṃ santāpe upaṭṭhite kammasarikkhako ākāro  uppajji. gehamajjheyeva sūkararavaṃ ravitvā jaṇṇukehi vicaranto  puratthimavatthumpi pacchimavatthumpi gacchati. athassa gehamānusakā taṃ  daḷhaṃ gahetvā mukhaṃ pidahanti. kammavipāko nāma na sakkā kenaci  paṭibāhituṃ. so viravantova ito cito ca vicarati. samantā  sattasu gharesu manussā niddaṃ na labhanti. maraṇabhayena tajjitassa pana  bahinikkhamanaṃ nivāretuṃ asakkonto sabbo gehajano yathā antoṭhito  bahi vicarituṃ na sakkoti, tathā gehadvārāni thaketvā bahigehaṃ  parivāretvā rakkhanto acchati. itaro antogeheyeva nirayasantāpena  viravanto ito cito ca vicarati. evaṃ sattadivasāni vicaritvā  aṭṭhame divase kālaṃ katvā avīcimahāniraye nibbatti.  avīcimahānirayo ^b^devadūtasuttena^eb^ (ma0 ni0 3.261 ādayo;  a0 ni0  3.36) vaṇṇetabboti.<br/><br/>[03] bhikkhū tassa gharadvārena gacchantā ^a^P1.0128^ea^ taṃ saddaṃ  sutvā, ``sūkarasaddo''ti saññino hutvā vihāraṃ gantvā satthu  santike nisinnā evamāhaṃsu -- ``bhante, cundasūkaritassa gehadvāraṃ  pidahitvā sūkarānaṃ māriyamānānaṃ ajja sattamo divaso, gehe kāci  maṅgalakiriyā bhavissati maññe. ettake nāma, bhante, sūkare  mārentassa ekampi mettacittaṃ vā kāruññaṃ vā natthi, na vata no  evarūpo kakkhaḷo pharuso satto diṭṭhapubbo''ti. satthā -- ``na,  bhikkhave, so ime sattadivase sūkare māreti, kammasarikkhakaṃ panassa  vipākaṃ udapādi, jīvantasseva avīcimahānirayasantāpo upaṭṭhāsi.  so tena santāpena satta divasāni sūkararavaṃ ^a^V1.0075^ea^ ravanto antonivesane  vicaritvā ajja kālaṃ katvā avīcimhi nibbatto''ti vatvā,  ``bhante, idha loke evaṃ socitvā puna gantvā socanaṭṭhāneyeva  nibbatto''ti vutte, ``āma, bhikkhave, pamattā nāma gahaṭṭhā vā hontu  pabbajitā vā, ubhayattha socantiyevā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 15^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idha socati pecca socati, <br/><br/>[27] pāpakārī ubhayattha socati. <br/><br/>[26] so socati so vihaññati. <br/><br/>[22] disvā kammakiliṭṭhamattano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0083^ea^ ^b^pāpakārī^eb^ti nānappakārassa pāpakammassa kārako  puggalo ``akataṃ vata me kalyāṇaṃ, kataṃ pāpa''nti ekaṃseneva  maraṇasamaye idha ^b^socati,^eb^ idamassa kammasocanaṃ. vipākaṃ  anubhavanto pana ^b^pecca socati^eb^. idamassa paraloke  vipākasocanaṃ. evaṃ so ^b^ubhayattha socati^eb^yeva. teneva  kāraṇena jīvamānoyeva ^b^so^eb^ cundasūkarikopi ^b^socati.  disvā kammakiliṭṭha^eb^nti ^a^P1.0129^ea^ attano kiliṭṭhakammaṃ  passitvā nānappakārakaṃ vilapanto vihaññatīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. mahājanassa  sātthikā dhammadesanā jātāti. <br/><br/>[06] cundasūkarikavatthu dasamaṃ. 


volume: 88
item: 11
title: sāriputtattheravatthu^nandattheravatthu^cundasūkarikavatthu^dhammikaupāsakavatthu^
content:
  [03] ^b^idha modatī^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto  dhammikaupāsakaṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] sāvatthiyaṃ kira pañcasatā dhammikaupāsakā nāma ahesuṃ. tesu  ekekassa pañca pañca upāsakasatāni parivārā. yo tesaṃ jeṭṭhako,  tassa satta puttā satta dhītaro. tesu ekekassa ekekā salākayāgu  salākabhattaṃ pakkhikabhattaṃ nimantanabhattaṃ uposathikabhattaṃ āgantukabhattaṃ  saṅghabhattaṃ vassāvāsikaṃ ahosi. tepi sabbeva anujātaputtā nāma  ahesuṃ. iti cuddasannaṃ puttānaṃ bhariyāya upāsakassāti soḷasa  salākayāguādīni pavattanti. iti so saputtadāro sīlavā  ^a^V1.0076^ea^ kalyāṇadhammo dānasaṃvibhāgarato ahosi. athassa aparabhāge rogo  uppajji, āyusaṅkhāro parihāyi. so dhammaṃ ^a^P1.0130^ea^  sotukāmo ``aṭṭha vā me soḷasa vā bhikkhū pesethā''ti satthu  santikaṃ pahiṇi. satthā pesesi. te gantvā tassa mañcaṃ  parivāretvā paññattesu āsanesu nisinnā. ``bhante, ayyānaṃ me  dassanaṃ dullabhaṃ bhavissati, dubbalomhi, ekaṃ me suttaṃ sajjhāyathā''ti  vutte ``kataraṃ suttaṃ sotukāmo upāsakā''ti? ``sabbabuddhānaṃ  avijahitaṃ satipaṭṭhānasutta''nti vutte -- ``ekāyano ayaṃ, bhikkhave,  maggo sattānaṃ visuddhiyā''ti ^a^M1.0084^ea^ (dī0 ni0 2.373; ma0 ni0  1.106) suttantaṃ paṭṭhapesuṃ. tasmiṃ khaṇe chahi devalokehi  sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā sahassasindhavayuttā diyaḍḍhayojanasatikā cha  rathā āgamiṃsu. tesu ṭhitā devatā ``amhākaṃ devalokaṃ nessāma,  amhākaṃ devalokaṃ nessāma, ambho mattikabhājanaṃ bhinditvā  suvaṇṇabhājanaṃ gaṇhanto viya amhākaṃ devaloke abhiramituṃ idha  nibbattāhi, amhākaṃ devaloke abhiramituṃ idha nibbattāhī''ti vadiṃsu.  upāsako dhammassavanantarāyaṃ anicchanto -- ``āgametha  āgamethā''ti āha. bhikkhū ``amhe vāretī''ti saññāya tuṇhī  ahesuṃ.<br/><br/>[03] athassa puttadhītaro ``amhākaṃ pitā pubbe dhammassavanena atitto  ahosi, idāni pana bhikkhū pakkosāpetvā sajjhāyaṃ kāretvā sayameva  vāreti, maraṇassa abhāyanakasatto nāma natthī''ti viraviṃsu.  bhikkhū ``idāni anokāso''ti uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. upāsako  thokaṃ vītināmetvā satiṃ paṭilabhitvā putte pucchi -- ``kasmā  kandathā''ti? ``tāta, tumhe bhikkhū pakkosāpetvā dhammaṃ suṇantā  sayameva vārayittha, atha mayaṃ `maraṇassa abhāyanakasatto nāma  natthī'ti kandimhā''ti ^a^P1.0131^ea^. ``ayyā pana  kuhi''nti? ```anokāso'ti uṭṭhāyāsanā pakkantā, tātā''ti.  ``nāhaṃ, ayyehi saddhiṃ kathemī''ti vutte ``atha kena saddhiṃ  kathethā''ti. ``chahi devalokehi devatā cha rathe alaṅkaritvā  ādāya ākāse ṭhatvā `amhāhi devaloke abhirama, amhākaṃ devaloke  abhiramā'ti saddaṃ karonti, tāhi saddhiṃ kathemī''ti. ``kuhiṃ,  tāta, rathā, na mayaṃ passāmā''ti? ``atthi pana mayhaṃ ganthitāni  pupphānī''ti? ``atthi, tātā''ti. ``kataro devaloko  ramaṇīyo''ti? ``sabbabodhisattānaṃ buddhamātāpitūnañca vasitaṭṭhānaṃ  tusitabhavanaṃ ramaṇīyaṃ, tātā''ti. ``tena hi `tusitabhavanato  āgatarathe laggatū'ti pupphadāmaṃ khipathā''ti. te khipiṃsu. taṃ  rathadhure laggitvā ākāse olambi. mahājano tadeva passati, rathaṃ  na passati. upāsako ``passathetaṃ pupphadāma''nti vatvā, ``āma,  passāmā''ti vutte -- ``etaṃ tusitabhavanato āgatarathe olambati,  ahaṃ tusitabhavanaṃ gacchāmi ^a^V1.0077^ea^, tumhe mā cintayittha, mama santike  nibbattitukāmā hutvā mayā kataniyāmeneva puññāni karothā''ti vatvā  kālaṃ katvā rathe patiṭṭhāsi.<br/><br/>[03] tāvadevassa ^a^M1.0085^ea^ tigāvutappamāṇo saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍito  attabhāvo nibbatti, accharāsahassaṃ parivāresi, pañcavīsatiyojanikaṃ  kanakavimānaṃ pāturahosi. tepi bhikkhū vihāraṃ anuppatte satthā  pucchi -- ``sutā, bhikkhave, upāsakena dhammadesanā''ti? ``āma,  bhante, antarāyeva pana `āgamethā'ti vāresi. athassa puttadhītaro  kandiṃsu ^a^P1.0132^ea^. mayaṃ `idāni anokāso'ti  uṭṭhāyāsanā nikkhantā''ti. ``na so, bhikkhave, tumhehi saddhiṃ  kathesi, chahi devalokehi devatā cha rathe alaṅkaritvā āharitvā taṃ  upāsakaṃ pakkosiṃsu. so dhammadesanāya antarāyaṃ anicchanto tāhi  saddhiṃ kathesī''ti. ``evaṃ, bhante''ti. ``evaṃ, bhikkhave''ti.  ``idāni kuhiṃ nibbatto''ti? ``tusitabhavane, bhikkhave''ti.  ``bhante, idāni idha ñātimajjhe modamāno vicaritvā idāneva  gantvā puna modanaṭṭhāneyeva nibbatto''ti. ``āma, bhikkhave,  appamattā hi gahaṭṭhā vā pabbajitā vā sabbattha modantiyevā''ti vatvā  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 16^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idha modati pecca modati, <br/><br/>[27] katapuñño ubhayattha modati. <br/><br/>[26] so modati so pamodati, <br/><br/>[22] disvā kammavisuddhimattano''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^katapuñño^eb^ti nānappakārassa kusalassa kārako  puggalo ``akataṃ vata me pāpaṃ, kataṃ me kalyāṇa''nti idha  kammamodanena, pecca vipākamodanena modati. evaṃ ^b^ubhayattha  modati^eb^ nāma. ^b^kammavisuddhi^eb^nti dhammikaupāsakopi attano  kammavisuddhiṃ puññakammasampattiṃ disvā kālakiriyato pubbe  idhalokepi modati, kālaṃ katvā idāni paralokepi  atimodatiyevāti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ mahājanassa sātthikā  dhammadesanā jātāti. <br/><br/>[06] dhammikaupāsakavatthu ekādasamaṃ. 


volume: 88
item: 12
title: nandattheravatthu^cundasūkarikavatthu^dhammikaupāsakavatthu^devadattavatthu^
content:
  [03] ^b^idha^eb^ ^a^V1.0078^ea^ ^a^M1.0086^ea^ ^a^P1.0133^ea^ ^b^tappatī^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ  satthā jetavane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] devadattassa vatthu pabbajitakālato paṭṭhāya yāva pathavippavesanā  devadattaṃ ārabbha bhāsitāni sabbāni jātakāni vitthāretvā kathitaṃ.  ayaṃ panettha saṅkhepo -- satthari anupiyaṃ nāma mallānaṃ nigamo  atthi. taṃ nissāya anupiyambavane viharanteyeva tathāgatassa  lakkhaṇapaṭiggahaṇadivaseyeva asītisahassehi ñātikulehi ``rājā vā  hotu, buddho vā, khattiyaparivārova vicarissatī''ti  asītisahassaputtā paṭiññātā. tesu yebhuyyena pabbajitesu bhaddiyaṃ  nāma rājānaṃ, anuruddhaṃ, ānandaṃ, bhaguṃ, kimilaṃ, devadattanti ime cha  sakye apabbajante disvā, ``mayaṃ attano putte pabbājema, ime cha  sakyā na ñātakā maññe, kasmā na pabbajantī''ti? kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ.  atha kho mahānāmo sakyo anuruddhaṃ upasaṅkamitvā, ``tāta,  amhākaṃ kulā pabbajito natthi, tvaṃ vā pabbaja, ahaṃ vā  pabbajissāmī''ti āha. so pana sukhumālo hoti sampannabhogo,  ``natthī''ti vacanampi tena na sutapubbaṃ. ekadivasañhi tesu chasu  khattiyesu guḷakīḷaṃ kīḷantesu anuruddho pūvena parājito pūvatthāya  pahiṇi, athassa mātā pūve sajjetvā pahiṇi ^a^P1.0134^ea^. te  khāditvā puna kīḷiṃsu. punappunaṃ tasseva parājayo hoti. mātā  panassa pahite pahite tikkhattuṃ pūve pahiṇitvā catutthavāre ``pūvā  natthī''ti pahiṇi. so ``natthī''ti vacanassa asukapubbattā  ``esāpekā pūvavikati bhavissatī''ti maññamāno ``natthipūvaṃ me  āharathā''ti pesesi. mātā panassa ``natthipūvaṃ kira, ayye,  dethā''ti vutte, ``mama puttena `natthī'ti padaṃ na sutapubbaṃ, iminā  pana upāyena naṃ etamatthaṃ jānāpessāmī''ti tucchaṃ suvaṇṇapātiṃ  aññāya suvaṇṇapātiyā paṭikujjitvā pesesi. nagarapariggāhikā  devatā cintesuṃ -- ``anuruddhasakyena annabhārakāle attano bhāgabhattaṃ  upariṭṭhapaccekabuddhassa datvā ```natthī'ti me vacanassa savanaṃ mā  hotu, bhojanuppattiṭṭhānajānanaṃ mā `hotū'ti patthanā katā, sacāyaṃ  tucchapātiṃ passissati, devasamāgamaṃ pavisituṃ na labhissāma,  sīsampi no sattadhā phaleyyā''ti. atha ^a^M1.0087^ea^ naṃ pātiṃ dibbapūvehi puṇṇaṃ  akaṃsu. kassā guḷamaṇḍale ṭhapetvā ugghāṭitamattāya pūvagandho  sakalanagare chādetvā ṭhito. pūvakhaṇḍaṃ mukhe ṭhapitamattameva  sattarasaharaṇīsahassāni anuphari.<br/><br/>[03] so cintesi -- ``nāhaṃ mātu piyo, ettakaṃ me kālaṃ imaṃ  natthipūvaṃ ^a^P1.0135^ea^ nāma na paci, ito paṭṭhāya aññaṃ pūvaṃ  nāma na khādissāmī''ti, so gehaṃ gantvāva mātaraṃ pucchi --  ``amma ^a^V1.0079^ea^, tumhākaṃ ahaṃ piyo, appiyo''ti? ``tāta, ekakkhino  akkhi viya ca hadayaṃ viya ca ativiya piyo me ahosī''ti.  ``atha kasmā ettakaṃ kālaṃ mayhaṃ natthi pūvaṃ na pacittha, ammā''ti?  sā cūḷūpaṭṭhākaṃ pucchi -- ``atthi kiñci pātiyaṃ, tātā''ti?  ``paripuṇṇā, ayye, pāti pūvehi, evarūpā pūvā nāma me na  diṭṭhapubbā''ti ārocesi. sā cintesi -- ``mayhaṃ putto puññavā  katābhinīhāro bhavissati, devatāhi pātiṃ pūretvā pūvā pahitā  bhavissantī''ti. ``atha naṃ putto, amma, ito paṭṭhāyāhaṃ aññaṃ pūvaṃ  nāma na khādissāmi, natthipūvameva paceyyāsī''ti. sāpissa tato  paṭṭhāya ``pūvaṃ khāditukāmomhī''ti vutte tucchapātimeva aññāya  pātiyā paṭikucchitvā pesesi. yāva agāramajjhe vasi, tāvassa  devatāva pūve pahiṇiṃsu.<br/><br/>[03] so ettakampi ajānanto pabbajjaṃ nāma kiṃ jānissati?  tasmā ``kā esā pabbajjā nāmā''ti bhātaraṃ pucchitvā  ``ohāritakesamassunā kāsāyanivatthena kaṭṭhattharake vā bidalamañcake  vā nipajjitvā piṇḍāya carantena viharitabbaṃ. esā pabbajjā  nāmā''ti vutte, ``bhātika, ahaṃ sukhumālo. nāhaṃ sakkhissāmi  pabbajitu''nti ^a^P1.0136^ea^ āha. ``tena hi, tāta, kammantaṃ  uggahetvā gharāvāsaṃ vasa. na hi sakkā amhesu ekena  apabbajitu''nti. atha naṃ ``ko esa kammanto nāmā''ti pucchi.  ``bhattuṭṭhānaṭṭhānampi ajānanto kulaputto kammantaṃ nāma kiṃ  jānissatī''ti? ekadivasañhi tiṇṇaṃ khattiyānaṃ kathā udapādi --  ``bhattaṃ nāma kuhiṃ uṭṭhahatī''ti? kimilo āha -- ``koṭṭhe  uṭṭhahatī''ti. atha naṃ bhaddiyo ``tvaṃ bhattassa uṭṭhānaṭṭhānaṃ na  jānāsi, bhattaṃ nāma ukkhaliyaṃ uṭṭhahatī''ti āha. anuruddho  ``tumhe dvepi na jānātha, bhattaṃ nāma ratanamakuḷāya suvaṇṇapātiyaṃ  uṭṭhahatī''ti āha.<br/><br/>[03] tesu ^a^M1.0088^ea^ kira ekadivasaṃ kimilo koṭṭhato vīhī otāriyamāne  disvā, ``ete koṭṭheyeva jātā''ti saññī ahosi. bhaddiyo  ekadivasaṃ ukkhalito bhattaṃ vaḍḍhiyamānaṃ disvā ``ukkhaliyaññeva  uppanna''nti saññī ahosi. anuruddhena pana neva vīhī koṭṭentā, na  bhattaṃ pacantā, na vaḍḍhentā diṭṭhapubbā, vaḍḍhetvā pana purato ṭhapitameva  passati. so bhuñjitukāmakāle ``bhattaṃ pātiyaṃ uṭṭhahatī''ti  saññamakāsi. evaṃ tayopi te bhattuṭṭhānaṭṭhānaṃ na jānanti. tenāyaṃ  ``ko esa kammanto nāmā''ti pucchitvā, ``paṭhamaṃ khettaṃ  kasāpetabba''ntiādikaṃ saṃvacchare saṃvacchare kattabbaṃ kiccaṃ sutvā,  ``kadā kammantānaṃ anto paññāyissati, kadā mayaṃ appossukkā  bhoge bhuñjissāmā''ti vatvā kammantānaṃ apariyantatāya akkhātāya  ``tena hi tvaññeva gharāvāsaṃ vasa, na mayhaṃ etenattho''ti mātaraṃ  upasaṅkamitvā ^a^V1.0080^ea^ ^a^P1.0137^ea^, ``anujānāhi maṃ, amma,  pabbajissāmī''ti vatvā tāya nānappakārehi tikkhattuṃ paṭikkhipitvā,  ``sace te sahāyako bhaddiyarājā pabbajissati, tena saddhiṃ  pabbajāhī''ti vutte taṃ upasaṅkamitvā, ``mama kho, samma, pabbajjā  tava paṭibaddhā''ti vatvā taṃ nānappakārehi saññāpetvā sattame divase  attanā saddhiṃ pabbajanatthāya paṭiññaṃ gaṇhi.<br/><br/>[03] tato bhaddiyo sakyarājā anuruddho ānando bhagu kimilo  devadattoti ime cha khattiyā upālikappakasattamā devā viya  dibbasampattiṃ sattāhaṃ sampattiṃ anubhavitvā uyyānaṃ gacchantā viya  caturaṅginiyā senāya nikkhamitvā paravisayaṃ patvā rājāṇāya senaṃ  nivattāpetvā paravisayaṃ okkamiṃsu. tattha cha khattiyā attano attano  ābharaṇāni omuñcitvā bhaṇḍikaṃ katvā, ``handa bhaṇe, upāli,  nivattassu, alaṃ te ettakaṃ jīvikāyā''ti tassa adaṃsu. so tesaṃ  pādamūle parivattitvā paridevitvā tesaṃ āṇaṃ atikkamituṃ asakkonto  uṭṭhāya taṃ gahetvā nivatti. tesaṃ dvidhā jātakāle, vanaṃ ārodanappattaṃ  viya pathavīkampamānākārappattā viya ahosi. upāli kappakopi  thokaṃ gantvā nivattitvā ``caṇḍā kho sākiyā, `iminā kumārā  nippātitā'ti ghāteyyumpi maṃ. ime hi nāma sakyakumārā evarūpaṃ  sampattiṃ pahāya imāni anagghāni ābharaṇāni kheḷapiṇḍaṃ viya  chaḍḍetvā pabbajissanti, kimaṅgaṃ ^a^M1.0089^ea^ ^a^P1.0138^ea^ panāha''nti  bhaṇḍikaṃ omuñcitvā tāni ābharaṇāni rukkhe laggetvā ``atthikā  gaṇhantū''ti vatvā tesaṃ santikaṃ gantvā tehi ``kasmā nivattosī''ti  puṭṭho tamatthaṃ ārocesi. atha naṃ te ādāya satthu santikaṃ gantvā,  ``mayaṃ, bhante, sākiyā nāma mānanissitā, ayaṃ amhākaṃ dīgharattaṃ  paricārako, imaṃ paṭhamataraṃ pabbājetha, mayamassa abhivādanādīni  karissāma, evaṃ no māno nimmānāyissatī''ti vatvā taṃ paṭhamataraṃ  pabbājetvā pacchā sayaṃ pabbajiṃsu. tesu āyasmā bhaddiyo teneva  antaravassena tevijjo ahosi. āyasmā anuruddho dibbacakkhuko  hutvā pacchā ^b^mahāvitakkasuttaṃ^eb^ (a0 ni0  8.30) sutvā  arahattaṃ pāpuṇi. āyasmā ānando sotāpattiphale patiṭṭhahi.  bhagutthero ca kimilatthero ca aparabhāge vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ  pāpuṇiṃsu. devadatto pothujjanikaṃ iddhiṃ patto.<br/><br/>[03] aparabhāge satthari kosambiyaṃ viharante sasāvakasaṅghassa  tathāgatassa mahanto lābhasakkāro nibbatti. vatthabhesajjādihatthā  manussā vihāraṃ pavisitvā ``kuhiṃ satthā, kuhiṃ sāriputtatthero, kuhiṃ  mahāmoggallānatthero, kuhiṃ mahākassapatthero, kuhiṃ bhaddiyatthero, kuhiṃ  anuruddhatthero, kuhiṃ ānandatthero, kuhiṃ bhagutthero, kuhiṃ  kimilatthero''ti asītimahāsāvakānaṃ nisinnaṭṭhānaṃ ^a^V1.0081^ea^ olokentā  vicaranti. ``devadattatthero kuhiṃ nisinno vā, ṭhito vā''ti  pucchanto nāma natthi. so cintesi -- ``ahampi etehi  saddhiññeva pabbajito, etepi khattiyapabbajitā, ahampi  khattiyapabbajito, lābhasakkārahatthā ^a^P1.0139^ea^ manussā  eteyeva pariyesanti, mama nāmaṃ gahetāpi natthi. kena nu kho saddhiṃ  ekato hutvā kaṃ pasādetvā mama lābhasakkāraṃ nibbatteyya''nti.  athassa etadahosi -- ``ayaṃ kho rājā bimbisāro paṭhamadassaneneva  ekādasahi nahutehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhito, na sakkā etena  saddhiṃ ekato bhavituṃ, kosalaraññāpi saddhiṃ na sakkā bhavituṃ. ayaṃ  kho pana rañño putto ajātasattu kumāro kassaci guṇadose na  jānāti, etena saddhiṃ ekato bhavissāmī''ti. so kosambito  rājagahaṃ gantvā kumārakavaṇṇaṃ abhinimminitvā cattāro āsīvise  catūsu hatthapādesu ekaṃ gīvāya pilandhitvā ^a^M1.0090^ea^ ekaṃ sīse cumbaṭakaṃ katvā  ekaṃ ekaṃsaṃ karitvā imāya ahimekhalāya ākāsato oruyha  ajātasattussa ucchaṅge nisīditvā tena bhītena ``kosi tva''nti  vutte ``ahaṃ devadatto''ti vatvā tassa bhayavinodanatthaṃ taṃ attabhāvaṃ  paṭisaṃharitvā saṅghāṭipattacīvaradharo purato ṭhatvā taṃ pasādetvā  lābhasakkāraṃ nibbattesi. so lābhasakkārābhibhūto ``ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ  pariharissāmī''ti pāpakaṃ cittaṃ uppādetvā saha cittuppādena iddhito  parihāyitvā satthāraṃ veḷuvanavihāre sarājikāya parisāya dhammaṃ  desentaṃ vanditvā uṭṭhāyāsanā añjaliṃ paggayha -- ``bhagavā, bhante,  etarahi jiṇṇo vuḍḍho mahallako, appossukko diṭṭhadhammasukhavihāraṃ  anuyuñjatu, ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmi, niyyādetha me  bhikkhusaṅgha''nti ^a^P1.0140^ea^ vatvā satthārā kheḷāsakavādena  apasādetvā paṭikkhitto anattamano imaṃ paṭhamaṃ tathāgate āghātaṃ  bandhitvā pakkāmi.<br/><br/>[03] athassa bhagavā rājagahe pakāsanīyakammaṃ kāresi. so  ``pariccatto dāni ahaṃ samaṇena gotamena, idānissa anatthaṃ  karissāmī''ti ajātasattuṃ upasaṅkamitvā, ``pubbe kho, kumāra,  manussā dīghāyukā, etarahi appāyukā. ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati,  yaṃ tvaṃ kumārova samāno kālaṃ kareyyāsi, tena hi tvaṃ, kumāra,  pitaraṃ hantvā rājā hohi, ahaṃ bhagavantaṃ hantvā buddho bhavissāmī''ti  vatvā tasmiṃ rajje patiṭṭhite tathāgatassa vadhāya purise payojetvā tesu  sotāpattiphalaṃ patvā nivattesu sayaṃ gijjhakūṭapabbataṃ abhiruhitvā,  ``ahameva samaṇaṃ gotamaṃ jīvitā voropessāmī''ti silaṃ  pavijjhitvā ruhiruppādakakammaṃ katvā imināpi upāyena māretuṃ  asakkonto puna nāḷāgiriṃ vissajjāpesi. tasmiṃ āgacchante  ānandatthero attano jīvitaṃ satthu pariccajitvā purato aṭṭhāsi.  satthā nāgaṃ dametvā nagarā nikkhamitvā vihāraṃ gantvā  anekasahassehi upāsakehi abhihaṭaṃ mahādānaṃ paribhuñjitvā tasmiṃ  ^a^V1.0082^ea^ divase sannipatitānaṃ aṭṭhārasakoṭisaṅkhātānaṃ rājagahavāsīnaṃ  anupubbiṃ kathaṃ kathetvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamaye  jāte ``aho āyasmā ānando mahāguṇo, tathārūpe nāma hatthināge  āgacchante attano jīvitaṃ pariccajitvā ^a^M1.0091^ea^ ^a^P1.0141^ea^ satthu  puratova aṭṭhāsī''ti therassa guṇakathaṃ sutvā ``na, bhikkhave, idāneva,  pubbepesa mamatthāya jīvitaṃ pariccajiyevā''ti vatvā bhikkhūhi  yācito ^b^cūḷahaṃsa^eb^ (jā0 1.15.133 ādayo; 2.21.1  ādayo) -- ^b^mahāhaṃsa^eb^ (jā0 2.21.89 ādayo) --  ^b^kakkaṭakajātakāni^eb^ (jā0 1.3.49 ādayo) kathesi.  devadattassāpi kammaṃ neva pākaṭaṃ, tathā rañño mārāpitattā, na  vadhakānaṃ payojitattā na silāya paviddhattā pākaṭaṃ ahosi, yathā  nāḷāgirihatthino vissajjitattā. tadā hi mahājano ``rājāpi  devadatteneva mārāpito, vadhakopi payojito, silāpi apaviddhā.  idāni pana tena nāḷāgiri vissajjāpito, evarūpaṃ nāma pāpakaṃ  gahetvā rājā vicaratī''ti kolāhalamakāsi.<br/><br/>[03] rājā mahājanassa kathaṃ sutvā pañca thālipākasatāni  nīharāpetvā na puna tassūpaṭṭhānaṃ agamāsi, nāgarāpissa kulaṃ  upagatassa bhikkhāmattampi na adaṃsu. so parihīnalābhasakkāro  kohaññena jīvitukāmo satthāraṃ upasaṅkamitvā pañca vatthūni yācitvā  bhagavato ``alaṃ, devadatta, yo icchati, so āraññako hotū''ti  paṭikkhitto kassāvuso, vacanaṃ sobhanaṃ, kiṃ tathāgatassa udāhu mama,  ahañhi ukkaṭṭhavasena evaṃ vadāmi, ``sādhu, bhante, bhikkhū yāvajīvaṃ  āraññakā assu, piṇḍapātikā, paṃsukūlikā, rukkhamūlikā, macchamaṃsaṃ  na khādeyyu''nti. ``yo dukkhā muccitukāmo, so mayā saddhiṃ  āgacchatū''ti vatvā pakkāmi. tassa vacanaṃ ^a^P1.0142^ea^  sutvā ekacce navakapabbajitā mandabuddhino ``kalyāṇaṃ devadatto āha,  etena saddhiṃ vicarissāmā''ti tena saddhiṃ ekato ahesuṃ. iti so  pañcasatehi bhikkhūhi saddhiṃ tehi pañcahi vatthūhi lūkhappasannaṃ janaṃ  saññāpento kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjanto saṅghabhedāya  parakkami. so bhagavatā, ``saccaṃ kira tvaṃ, devadatta, saṅghabhedāya  parakkamasi cakkabhedāyā''ti puṭṭho ``saccaṃ bhagavā''ti vatvā, ``garuko  kho, devadatta, saṅghabhedo''tiādīhi ovaditopi satthu vacanaṃ  anādiyitvā pakkanto āyasmantaṃ ānandaṃ rājagahe piṇḍāya carantaṃ  disvā, ``ajjatagge dānāhaṃ, āvuso ānanda, aññatreva bhagavatā,  aññatra, bhikkhusaṅghā uposathaṃ karissāmi, saṅghakammaṃ  karissāmī''ti āha. thero tamatthaṃ bhagavato ārocesi. taṃ  viditvā satthā uppannadhammasaṃvego hutvā, ``devadatto ^a^M1.0092^ea^ sadevakassa  lokassa anatthanissitaṃ attano avīcimhi paccanakakammaṃ karotī''ti  vitakketvā -- <br/><br/>[21] ``sukarāni ^a^V1.0083^ea^ asādhūni, attano ahitāni ca. <br/><br/>[22] yaṃ ve hitañca sādhuñca, taṃ ve paramadukkara''nti.. (dha0  pa0 163) -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthaṃ vatvā puna imaṃ udānaṃ udānesi -- <br/><br/>[21] ``sukaraṃ sādhunā sādhu, sādhu pāpena dukkaraṃ. <br/><br/>[22] pāpaṃ pāpena sukaraṃ, pāpamariyehi dukkara''nti.. (udā0  48; cūḷava0 343).<br/><br/>[03] atha kho devadatto uposathadivase attano parisāya saddhiṃ  ekamantaṃ nisīditvā, ``yassimāni pañca vatthūni khamanti ^a^P1.0143^ea^,  so salākaṃ gaṇhatū''ti vatvā pañcasatehi vajjiputtakehi  navakehi appakataññūhi salākāya gahitāya saṅghaṃ bhinditvā te  bhikkhū ādāya gayāsīsaṃ agamāsi. tassa tattha gatabhāvaṃ sutvā  satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ ānayanatthāya dve aggasāvake pesesi. te tattha  gantvā ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā ceva  iddhipāṭihāriyānusāsaniyā ca anusāsantā te amataṃ pāyetvā ādāya  ākāsena āgamiṃsu. kokālikopi kho ``uṭṭhehi, āvuso devadatta,  nītā te bhikkhū sāriputtamoggallānehi, nanu tvaṃ mayā vutto `mā,  āvuso, sāriputtamoggallāne vissāsī'ti. pāpicchā  sāriputtamoggallānā, pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gatā''ti vatvā jaṇṇukena  hadayamajjhe pahari, tassa tattheva uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggañchi.  āyasmantaṃ pana sāriputtaṃ bhikkhusaṅghaparivutaṃ ākāsena āgacchantaṃ  disvā bhikkhū āhaṃsu -- ``bhante, āyasmā sāriputto gamanakāle  attadutiyo gato, idāni mahāparivāro āgacchanto sobhatī''ti.  satthā ``na, bhikkhave, idāneva sāriputto sobhati, pubbe  tiracchānayoniyaṃ nibbattakālepi mayhaṃ putto mama santikaṃ āgacchanto  sobhiyevā''ti vatvā -- <br/><br/>[21] ``hoti sīlavataṃ attho, paṭisanthāravuttinaṃ. <br/><br/>[27] lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ, ñātisaṅghapurakkhataṃ. <br/><br/>[22] atha passasimaṃ kāḷaṃ, suvihīnaṃva ñātibhī''ti..  (jā0 1.1.11) -- <br/><br/>[25] idaṃ ^a^M1.0093^ea^ ^a^P1.0144^ea^ jātakaṃ kathesi. puna  bhikkhūhi, ``bhante, devadatto kira dve aggasāvake ubhosu passesu  nisīdāpetvā `buddhalīḷāya dhammaṃ desessāmī'ti tumhākaṃ anukiriyaṃ  karotī''ti vutte, ``na ^a^V1.0084^ea^, bhikkhave, idāneva, pubbepesa mama anukiriyaṃ  kātuṃ vāyami, na pana sakkhī''ti vatvā -- <br/><br/>[21] ``api vīraka passesi, sakuṇaṃ mañjubhāṇakaṃ. <br/><br/>[22] mayūragīvasaṅkāsaṃ, patiṃ mayhaṃ saviṭṭhakaṃ.. <br/><br/>[21] ``udakathalacarassa pakkhino, <br/><br/>[27] niccaṃ āmakamacchabhojino. <br/><br/>[26] tassānukaraṃ saviṭṭhako, <br/><br/>[22] sevāle paliguṇṭhito mato''ti.. (jā0  1.2.107-108) -- <br/><br/>[25] ādinā jātakaṃ vatvā aparāparesupi divasesu  tathānurūpameva kathaṃ ārabbha -- <br/><br/>[21] ``acāri vatāyaṃ vitudaṃ vanāni, <br/><br/>[27] kaṭṭhaṅgarukkhesu asārakesu. <br/><br/>[26] athāsadā khadiraṃ jātasāraṃ, <br/><br/>[22] yatthabbhidā garuḷo uttamaṅga''nti.. (jā0 1.2.120). <br/><br/>[21] ``lasī ^a^P1.0145^ea^ ca te nipphalikā, matthako  ca padālito. <br/><br/>[22] sabbā te phāsukā bhaggā, ajja kho tvaṃ virocasī''ti..  (jā0 1.1.143) -- <br/><br/>[25] evamādīni jātakāni kathesi. puna ``akataññū  devadatto''ti kathaṃ ārabbha -- <br/><br/>[21] ``akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase. <br/><br/>[22] migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase.. <br/><br/>[21] ``mama lohitabhakkhassa, niccaṃ luddāni kubbato. <br/><br/>[22] dantantaragato santo, taṃ bahuṃ yampi jīvasī''ti..  (jā0 1.4.29-30) -- <br/><br/>[25] ādīni ^a^V1.0085^ea^ jātakāni kathesi. puna vadhāya  parisakkanamassa ārabbha -- <br/><br/>[21] ``ñātametaṃ kuruṅgassa, yaṃ tvaṃ sepaṇṇi siyyasi. <br/><br/>[22] aññaṃ sepaṇṇi gacchāmi, na me te ruccate phala''nti..  (jā0 1.1.21) -- <br/><br/>[25] ādīni ^a^M1.0094^ea^ jātakāni kathesi. punadivase ``ubhato  parihīno devadatto lābhasakkārato ca sāmaññato cā''ti kathāsu  pavattamānāsu ``na, bhikkhave, idāneva devadatto parihīno, pubbepesa  parihīnoyevā''ti vatvā -- <br/><br/>[21] ``akkhī ^a^P1.0146^ea^ bhinnā paṭo naṭṭho,  sakhigehe ca bhaṇḍanaṃ. <br/><br/>[22] ubhato paduṭṭhā kammantā, udakamhi thalamhi cā''ti..  (jā0 1.1.139) -- <br/><br/>[25] ādīni jātakāni kathesi. evaṃ rājagahe viharantova  devadattaṃ ārabbha bahūni jātakāni kathetvā rājagahato sāvatthiṃ gantvā  jetavane vihāre vāsaṃ kappesi. devadattopi kho nava māse gilāno  pacchime kāle satthāraṃ daṭṭhukāmo hutvā attano sāvake āha -- ``ahaṃ  satthāraṃ daṭṭhukāmo, taṃ me dassethā''ti. ``tvaṃ samatthakāle satthārā  saddhiṃ verī hutvā acari, na mayaṃ tattha nessāmā''ti vutte, ``mā maṃ  nāsetha, mayā satthari āghāto kato, satthu pana mayi kesaggamattopi  āghāto natthi''. so hi bhagavā -- <br/><br/>[21] ``vadhake devadattamhi, core aṅgulimālake. <br/><br/>[22] dhanapāle rāhule ca, sabbattha samamānaso''ti.. (apa0  thera 1.1.585; mi0 pa0 6.6.5) -- <br/><br/>[25] ``dassetha me bhagavanta''nti punappunaṃ yāci. atha naṃ  te mañcakenādāya nikkhamiṃsu. tassa āgamanaṃ sutvā bhikkhū satthu  ārocesuṃ -- ``bhante, devadatto kira tumhākaṃ dassanatthāya  āgacchatī''ti. ``na, bhikkhave, so tenattabhāvena maṃ passituṃ  labhissatī''ti. devadatto kira pañcannaṃ vatthūnaṃ āyācitakālato  paṭṭhāya puna buddhaṃ daṭṭhuṃ na labhati, ayaṃ ^a^P1.0147^ea^ dhammatā.  ``asukaṭṭhānañca asukaṭṭhānañca āgato, bhante''ti. ``yaṃ icchati,  taṃ karotu, na so maṃ passituṃ labhissatī''ti. ``bhante, ito  yojanamattaṃ āgato, aḍḍhayojanaṃ, gāvutaṃ, jetavanapokkharaṇīsamīpaṃ  āgato, bhante''ti. ``sacepi antojetavanaṃ pavisati, neva maṃ  passituṃ ^a^V1.0086^ea^ labhissatī''ti. devadattaṃ gahetvā āgatā  jetavanapokkharaṇītīre mañcaṃ otāretvā pokkharaṇiṃ nhāyituṃ otariṃsu.  devadattopi kho mañcato vuṭṭhāya ubho pāde bhūmiyaṃ ṭhapetvā nisīdi.  pādā pathaviṃ pavisiṃsu ^a^M1.0095^ea^. so anukkamena yāva gopphakā, yāva  jaṇṇukā, yāva kaṭito, yāva thanato, yāva gīvato pavisitvā  hanukaṭṭhikassa bhūmiyaṃ paviṭṭhakāle -- <br/><br/>[21] ``imehi aṭṭhīhi tamaggapuggalaṃ, <br/><br/>[27] devātidevaṃ naradammasārathiṃ. <br/><br/>[26] samantacakkhuṃ satapuññalakkhaṇaṃ, <br/><br/>[22] pāṇehi buddhaṃ saraṇaṃ upemī''ti.. (mi0 pa0 4.1.3)  -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthamāha. idaṃ kira ṭhānaṃ disvā tathāgato devadattaṃ  pabbājesi. sace hi na so pabbajissa, gihī hutvā kammañca  bhāriyaṃ akarissa, āyatiṃ bhavanissaraṇapaccayaṃ kātuṃ na sakkhissa,  pabbajitvā ca pana kiñcāpi kammaṃ bhāriyaṃ karissati, āyatiṃ  bhavanissaraṇapaccayaṃ kātuṃ ^a^P1.0148^ea^ sakkhissatīti taṃ satthā  pabbājesi. so hi ito satasahassakappamatthake aṭṭhissaro nāma  paccekabuddho bhavissati, so pathaviṃ pavisitvā avīcimhi nibbatti.  niccale buddhe aparajjhabhāvena pana niccalova hutvā paccatūti  yojanasatike anto avīcimhi yojanasatubbedhamevassa sarīraṃ  nibbatti. sīsaṃ yāva kaṇṇasakkhalito upari ayakapallaṃ pāvisi,  pādā yāva gopphakā heṭṭhā ayapathaviyaṃ paviṭṭhā, mahātālakkhandhaparimāṇaṃ  ayasūlaṃ pacchimabhittito nikkhamitvā piṭṭhimajjhaṃ bhinditvā urena  nikkhamitvā purimabhittiṃ pāvisi, aparaṃ dakkhiṇabhittito  nikkhamitvā dakkhiṇapassaṃ bhinditvā vāmapassena nikkhamitvā  uttarabhittiṃ pāvisi, aparaṃ upari kapallato nikkhamitvā matthakaṃ  bhinditvā adhobhāgena nikkhamitvā ayapathaviṃ pāvisi. evaṃ so  tattha niccalova pacci.<br/><br/>[03] bhikkhū ``ettakaṃ ṭhānaṃ devadatto āgacchanto satthāraṃ daṭṭhuṃ  alabhitvāva pathaviṃ paviṭṭho''ti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. satthā ``na,  bhikkhave, devadatto idāneva mayi aparajjhitvā pathaviṃ pāvisi,  pubbepi paviṭṭhoyevā''ti vatvā hatthirājakāle maggamūḷhaṃ purisaṃ  samassāsetvā attano piṭṭhiṃ āropetvā khemantaṃ pāpitassa puna  tikkhattuṃ āgantvā aggaṭṭhāne majjhimaṭṭhāne ^a^M1.0096^ea^ mūlehi evaṃ dante  chinditvā tatiyavāre mahāpurisassa cakkhupathaṃ atikkamantassa tassa  pathaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ dīpetuṃ -- <br/><br/>[21] ``akataññussa ^a^V1.0087^ea^ ^a^P1.0149^ea^ posassa, niccaṃ  vivaradassino. <br/><br/>[22] sabbaṃ ce pathaviṃ dajjā, neva naṃ abhirādhaye''ti..  (jā0 1.1.72; 1.9.107) -- <br/><br/>[25] idaṃ jātakaṃ kathetvā punapi tatheva kathāya samuṭṭhitāya  khantivādibhūte attani aparajjhitvā kalāburājabhūtassa tassa pathaviṃ  paviṭṭhabhāvaṃ dīpetuṃ ^b^khantivādijātakañca^eb^ (jā0 1.4.49  ādayo), cūḷadhammapālabhūte attani aparajjhitvā mahāpatāparājabhūtassa  tassa pathaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ dīpetuṃ ^b^cūḷadhammapālajātakañca^eb^ (jā0  1.5.44 ādayo) kathesi.<br/><br/>[03] pathaviṃ paviṭṭhe pana devadatte mahājano haṭṭhatuṭṭho dhajapaṭākakadaliyo  ussāpetvā puṇṇaghaṭe ṭhapetvā ``lābhā vata no''ti mahantaṃ chaṇaṃ  anubhoti. tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. bhagavā ``na, bhikkhave,  idāneva devadatte mate mahājano tussati, pubbepi tussiyevā''ti vatvā  sabbajanassa appiye caṇḍe pharuse bārāṇasiyaṃ piṅgalaraññe nāma mate  mahājanassa tuṭṭhabhāvaṃ dīpetuṃ -- <br/><br/>[21] ``sabbo jano hiṃsito piṅgalena, <br/><br/>[27] tasmiṃ mate paccayā vedayanti. <br/><br/>[26] piyo nu te āsi akaṇhanetto, <br/><br/>[22] kasmā tuvaṃ rodasi dvārapāla.. <br/><br/>[21] ``na ^a^P1.0150^ea^ me piyo āsi akaṇhanetto, <br/><br/>[27] bhāyāmi paccāgamanāya tassa. <br/><br/>[26] ito gato hiṃseyya maccurājaṃ, <br/><br/>[22] so hiṃsito āneyya puna idhā''ti.. (jā0  1.2.179-180) -- <br/><br/>[25] idaṃ ^b^piṅgalajātakaṃ^eb^ kathesi. bhikkhū satthāraṃ  pucchiṃsu -- ``idāni, bhante, devadatto kuhiṃ nibbatto''ti?  ``avīcimahāniraye, bhikkhave''ti. ``bhante, idha tappanto  vicaritvā puna gantvā tappanaṭṭhāneyeva nibbatto''ti. ``āma,  bhikkhave, pabbajitā vā hontu gahaṭṭhā vā, pamādavihārino ubhayattha  tappantiyevā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 17^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idha ^a^V1.0088^ea^ ^a^M1.0097^ea^ tappati pecca tappati, pāpakārī ubhayattha tappati. <br/><br/>[22] pāpaṃ me katanti tappati, bhiyyo tappati duggatiṃ  gato''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^idha tappatī^eb^ti idha kammatappanena domanassamattena  tappati. ^b^peccā^eb^ti paraloke pana vipākatappanena atidāruṇena  apāyadukkhena tappati. ^b^pāpakārī^eb^ti nānappakārassa pāpassa  kattā. ^b^ubhayatthā^eb^ti iminā vuttappakārena tappanena ubhayattha  tappati nāma. ^b^pāpaṃ me^eb^ti so hi kammatappanena kappanto  ``pāpaṃ me kata''nti tappati. taṃ appamattakaṃ tappanaṃ, vipākatappanena  pana tappanto ^b^bhiyyo tappati duggatiṃ gato^eb^ atipharusena tappanena  ativiya tappatīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. desanā mahājanassa  sātthikā jātāti. <br/><br/>[06] devadattavatthu dvādasamaṃ. 


volume: 88
item: 13
title: cundasūkarikavatthu^dhammikaupāsakavatthu^devadattavatthu^sumanādevīvatthu^
content:
  [03] ^b^idha^eb^ ^a^P1.0151^ea^ ^b^nandatī^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ  satthā jetavane viharanto sumanādeviṃ ārabbha kathesi. <br/><br/>[01] sāvatthiyañhi devasikaṃ anāthapiṇḍikassa gehe dve  bhikkhūsahassāni bhuñjanti, tathā visākhāya mahāupāsikāya.  sāvatthiyaṃ yo yo dānaṃ dātukāmo hoti, so so tesaṃ ubhinnaṃ  okāsaṃ labhitvāva karoti. kiṃ kāraṇā? ``tumhākaṃ dānaggaṃ  anāthapiṇḍiko vā visākhā vā āgatā''ti pucchitvā,  ``nāgatā''ti vutte satasahassaṃ vissajjetvā katadānampi ``kiṃ dānaṃ  nāmeta''nti garahanti. ubhopi hi te bhikkhusaṅghassa ruciñca  anucchavikakiccāni ca ativiya jānanti, tesu vicārentesu bhikkhū  cittarūpaṃ bhuñjanti. tasmā sabbe dānaṃ dātukāmā te gahetvāva  gacchanti. iti te attano attano ghare bhikkhū parivisituṃ na  labhanti. tato visākhā, ``ko nu kho mama ṭhāne ṭhatvā  bhikkhusaṅghaṃ parivisissatī''ti upadhārentī puttassa dhītaraṃ disvā taṃ  attano ṭhāne ṭhapesi. sā tassā nivesane bhikkhusaṅghaṃ parivisati.  anāthapiṇḍikopi mahāsubhaddaṃ nāma jeṭṭhadhītaraṃ ṭhapesi. sā  bhikkhūnaṃ ^a^M1.0098^ea^ veyyāvaccaṃ karontī dhammaṃ suṇantī sotāpannā hutvā patikulaṃ  agamāsi. tato cūḷasubhaddaṃ ṭhapesi. sāpi tatheva karontī  sotāpannā hutvā patikulaṃ gatā. atha sumanadeviṃ nāma kaniṭṭhadhītaraṃ  ṭhapesi. sā pana dhammaṃ sutvā sakadāgāmiphalaṃ patvā kumārikāva  hutvā tathārūpena ^a^P1.0152^ea^ aphāsukena āturā āhārupacchedaṃ  katvā ^a^V1.0089^ea^ pitaraṃ daṭṭhukāmā hutvā pakkosāpesi. so ekasmiṃ dānagge  tassā sāsanaṃ sutvāva āgantvā, ``kiṃ, amma sumane''ti āha.  sāpi naṃ āha -- ``kiṃ, tāta kaniṭṭhabhātikā''ti? ``vilapasi  ammā''ti? ``na vilapāmi, kaniṭṭhabhātikā''ti. ``bhāyasi,  ammā''ti? ``na bhāyāmi, kaniṭṭhabhātikā''ti. ettakaṃ vatvāyeva  pana sā kālamakāsi. so sotāpannopi samāno seṭṭhidhītari  uppannasokaṃ adhivāsetuṃ asakkonto dhītu sarīrakiccaṃ kāretvā rodanto  satthu santikaṃ gantvā, ``kiṃ, gahapati, dukkhī dummano assumukho  rodamāno āgatosī''ti vutte, ``dhītā me, bhante, sumanadevī  kālakatā''ti āha. ``atha kasmā socasi, nanu sabbesaṃ ekaṃsikaṃ  maraṇa''nti? ``jānāmetaṃ, bhante, evarūpā nāma me  hiriottappasampannā dhītā, sā maraṇakāle satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ  asakkontī vilapamānā matā, tena me anappakaṃ domanassaṃ  uppajjatī''ti. ``kiṃ pana tāya kathitaṃ mahāseṭṭhī''ti? ``ahaṃ  taṃ, bhante, `amma, sumane'ti āmantesiṃ. atha maṃ āha -- `kiṃ,  tāta, kaniṭṭhabhātikā'ti? `vilapasi, ammā'ti? `na vilapāmi,  kaniṭṭhabhātikā'ti. `bhāyasi, ammā'ti? `na bhāyāmi  kaniṭṭhabhātikā'ti. ettakaṃ vatvā kālamakāsī''ti. atha naṃ bhagavā  āha -- ``na te mahāseṭṭhi dhītā vilapatī''ti. ``atha kasmā  bhante evamāhā''ti? ``kaniṭṭhattāyeva ^a^P1.0153^ea^. dhītā  hi te, gahapati, maggaphalehi tayā mahallikā. tvañhi sotāpanno,  dhītā pana te sakadāgāminī. sā maggaphalehi tayā mahallikattā taṃ  evamāhā''ti. ``evaṃ, bhante''ti? ``evaṃ, gahapatī''ti.  ``idāni kuhiṃ nibbattā, bhante''ti? ``tusitabhavane, gahapatī''ti.  ``bhante, mama dhītā idha ñātakānaṃ antare nandamānā vicaritvā  ito gantvāpi nandanaṭṭhāneyeva nibbattā''ti. atha naṃ satthā ``āma,  gahapati, appamattā nāma gahaṭṭhā vā pabbajitā vā idha loke ca  paraloke ca nandantiyevā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 18^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``idha ^a^M1.0099^ea^ nandati pecca nandati, katapuñño ubhayattha  nandati. <br/><br/>[22] puññaṃ me katanti nandati, bhiyyo nandati suggatiṃ  gato''ti.. <br/><br/>[01] tattha ^b^idhā^eb^ti idha loke kammanandanena nandati.  ^b^peccā^eb^ti paraloke vipākanandanena nandati. ^b^katapuñño^eb^ti  nānappakārassa puññassa kattā. ^b^ubhayatthā^eb^ti idha ``kataṃ me  kusalaṃ, akataṃ me pāpa''nti nandati, parattha vipākaṃ anubhavanto  nandati. ^b^puññaṃ me^eb^ti idha nandanto pana ``puññaṃ me kata''nti  somanassamatteneva kammanandanaṃ upādāya nandati. ^b^bhiyyo^eb^ti  vipākanandanena pana sugatiṃ gato sattapaññāsavassakoṭiyo  saṭṭhivassasatasahassāni dibbasampattiṃ anubhavanto tusitapure ativiya  nandatīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne ^a^V1.0090^ea^ ^a^P1.0154^ea^ bahū sotāpannādayo ahesuṃ.  mahājanassa sātthikā dhammadesanā jātāti. <br/><br/>[06] sumanādevīvatthu terasamaṃ. 


volume: 88
item: 14
title: dhammikaupāsakavatthu^devadattavatthu^sumanādevīvatthu^dvesahāyakabhikkhuvatthu^
content:
  [03] ^b^bahumpi ce^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto dve  sahāyake ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] sāvatthivāsino hi dve kulaputtā sahāyakā vihāraṃ gantvā satthu  dhammadesanaṃ sutvā kāme pahāya sāsane uraṃ datvā pabbajitvā pañca  vassāni ācariyupajjhāyānaṃ santike vasitvā satthāraṃ upasaṅkamitvā  sāsane dhuraṃ pucchitvā vipassanādhurañca ganthadhurañca vitthārato sutvā  eko tāva ``ahaṃ, bhante, mahallakakāle pabbajito na sakkhissāmi  ganthadhuraṃ pūretuṃ, vipassanādhuraṃ pana pūressāmī''ti yāva arahattā  vipassanādhuraṃ kathāpetvā ghaṭento vāyamanto saha paṭisambhidāhi  arahattaṃ pāpuṇi. itaro pana ``ahaṃ ganthadhuraṃ pūressāmī''ti  anukkamena tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhitvā gatagataṭṭhāne dhammaṃ katheti,  sarabhaññaṃ bhaṇati, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ dhammaṃ vācento vicarati.  aṭṭhārasannaṃ mahāgaṇānaṃ ācariyo ahosi. bhikkhū satthu santike  kammaṭṭhānaṃ gahetvā ^a^M1.0100^ea^ itarassa therassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā tassa ovāde  ṭhatvā arahattaṃ patvā theraṃ vanditvā, ``satthāraṃ daṭṭhukāmamhā''ti  ^a^P1.0155^ea^ vadanti. thero ``gacchatha, āvuso, mama  vacanena satthāraṃ vanditvā asīti mahāthere vandatha, sahāyakattherampi  me `amhākaṃ ācariyo tumhe vandatī'ti vadathā''ti peseti. te  bhikkhū vihāraṃ gantvā satthārañceva asīti mahāthere ca vanditvā  ganthikattherassa santikaṃ gantvā, ``bhante, amhākaṃ ācariyo tumhe  vandatī''ti vadanti. itarena ca ``ko nāma so''ti vutte,  ``tumhākaṃ sahāyakabhikkhu, bhante''ti vadanti. evaṃ there punappunaṃ  sāsanaṃ pahiṇante so bhikkhu thokaṃ kālaṃ sahitvā aparabhāge sahituṃ  asakkonto ``amhākaṃ ācariyo tumhe vandatī''ti vutte, ``ko  eso''ti vatvā ``tumhākaṃ sahāyakabhikkhū''ti vutte, ``kiṃ pana  tumhehi tassa santike uggahitaṃ, kiṃ dīghanikāyādīsu aññataro  nikāyo, kiṃ tīsu piṭakesu ekaṃ piṭaka''nti vatvā ``catuppadikampi  gāthaṃ na jānāti, paṃsukūlaṃ gahetvā pabbajitakāleyeva araññaṃ paviṭṭho,  bahū vata antevāsike labhi, tassa āgatakāle mayā pañhaṃ pucchituṃ  vaṭṭatī''ti cintesi.<br/><br/>[03] atha aparabhāge thero satthāraṃ daṭṭhuṃ āgato. sahāyakassa therassa  santike pattacīvaraṃ ṭhapetvā ^a^V1.0091^ea^ gantvā satthārañceva asīti mahāthere ca  vanditvā sahāyakassa vasanaṭṭhānaṃ paccāgami. athassa so vattaṃ  kāretvā samappamāṇaṃ āsanaṃ gahetvā, ``pañhaṃ pucchissāmī''ti  nisīdi. tasmiṃ khaṇe satthā ``esa evarūpaṃ mama puttaṃ viheṭhetvā  niraye nibbatteyyā''ti tasmiṃ anukampāya vihāracārikaṃ caranto viya  tesaṃ nisinnaṭṭhānaṃ gantvā paññattavarabuddhāsane nisīdi. tattha tattha  nisīdantā hi bhikkhū buddhāsanaṃ paññāpetvāva nisīdanti. tena  ^a^P1.0156^ea^ satthā pakatipaññatteyeva āsane nisīdi.  nisajja kho pana ganthikabhikkhuṃ paṭhamajjhāne pañhaṃ pucchitvā tasmiṃ  akathite dutiyajjhānaṃ ādiṃ katvā aṭṭhasupi samāpattīsu rūpārūpesu  ca pañhaṃ pucchi. ganthikatthero ekampi kathetuṃ nāsakkhi. itaro taṃ  sabbaṃ kathesi. atha naṃ sotāpattimagge pañhaṃ pucchi. ganthikatthero  kathetuṃ nāsakkhi. tato khīṇāsavattheraṃ pucchi. thero kathesi.  satthā ``sādhu sādhu, bhikkhū''ti abhinanditvā sesamaggesupi  paṭipāṭiyā ^a^M1.0101^ea^ pañhaṃ pucchi. ganthiko ekampi kathetuṃ nāsakkhi,  khīṇāsavo pucchitaṃ pucchitaṃ kathesi. satthā catūsupi ṭhānesu tassa  sādhukāraṃ adāsi. taṃ sutvā bhummadeve ādiṃ katvā yāva brahmalokā  sabbā devatā ceva nāgasupaṇṇā ca sādhukāraṃ adaṃsu. taṃ sādhukāraṃ  sutvā tassa antevāsikā ceva saddhivihārino ca satthāraṃ ujjhāyiṃsu  -- ``kiṃ nāmetaṃ satthārā kataṃ, kiñci ajānantassa mahallakattherassa  catūsu ṭhānesu sādhukāraṃ adāsi, amhākaṃ panācariyassa  sabbapariyattidharassa pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ pāmokkhassa pasaṃsāmattampi  na karī''ti. atha ne satthā ``kiṃ nāmetaṃ, bhikkhave, kathethā''ti  pucchitvā tasmiṃ atthe ārocite, ``bhikkhave, tumhākaṃ ācariyo  mama sāsane bhatiyā gāvo rakkhaṇasadiso, mayhaṃ pana putto  yathāruciyā pañca gorase paribhuñjanakasāmisadiso''ti vatvā imā  gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 19^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``bahumpi ^a^P1.0157^ea^ ce saṃhita bhāsamāno, <br/><br/>[27] na takkaro hoti naro pamatto. <br/><br/>[26] gopova gāvo gaṇayaṃ paresaṃ, <br/><br/>[22] na bhāgavā sāmaññassa hoti.. <br/><br/>[03] 20^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appampi ce saṃhita bhāsamāno, <br/><br/>[27] dhammassa hoti anudhammacārī. <br/><br/>[26] rāgañca dosañca pahāya mohaṃ, <br/><br/>[27] sammappajāno suvimuttacitto.. <br/><br/>[26] ``anupādiyāno ^a^V1.0092^ea^ idha vā huraṃ vā, <br/><br/>[22] sa bhāgavā sāmaññassa hotī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^saṃhita^eb^nti tepiṭakassa buddhavacanassetaṃ nāmaṃ. taṃ  ācariye upasaṅkamitvā uggaṇhitvā bahumpi paresaṃ ^b^bhāsamāno^eb^  vācento taṃ dhammaṃ sutvā yaṃ kārakena puggalena kattabbaṃ, takkaro na  hoti. kukkuṭassa pakkhapaharaṇamattampi aniccādivasena  yonisomanasikāraṃ nappavatteti. eso yathā nāma divasaṃ bhatiyā  gāvo rakkhanto gopo pātova niravasesaṃ sampaṭicchitvā sāyaṃ gahetvā  sāmikānaṃ niyyādetvā divasabhatimattaṃ gaṇhāti, yathāruciyā pana  pañca gorase paribhuñjituṃ ^a^M1.0102^ea^ na labhati, evameva kevalaṃ antevāsikānaṃ  santikā vattapaṭivattakaraṇamattassa bhāgī hoti, sāmaññassa pana bhāgī  na hoti. yathā pana gopālakena niyyāditānaṃ ^a^P1.0158^ea^  gunnaṃ gorasaṃ sāmikāva paribhuñjanti, tathā tena kathitaṃ dhammaṃ sutvā  kārakapuggalā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjitvā keci paṭhamajjhānādīni  pāpuṇanti, keci vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggaphalāni pāpuṇanti,  goṇasāmikā gorasasseva sāmaññassa bhāgino honti.<br/><br/>[03] iti satthā sīlasampannassa bahussutassa pamādavihārino  aniccādivasena yonisomanasikāre pamattassa bhikkhuno vasena paṭhamaṃ  gāthaṃ kathesi, na dussīlassa. dutiyagāthā pana appassutassapi  yonisomanasikāre kammaṃ karontassa kārakapuggalassa vasena kathitā.<br/><br/>[03] tattha ^b^appampī ce^eb^ti thokaṃ ekavaggadvivaggamattampi.  ^b^dhammassa hoti anudhammacārī^eb^ti atthamaññāya dhammamaññāya  navalokuttaradhammassa anurūpaṃ dhammaṃ pubbabhāgapaṭipadāsaṅkhātaṃ  catupārisuddhisīladhutaṅgāsubhakammaṭṭhānādibhedaṃ caranto anudhammacārī  hoti. so ``ajja ajjevā''ti paṭivedhaṃ ākaṅkhanto vicarati.  so imāya sammāpaṭipattiyā rāgañca dosañca pahāya mohaṃ sammā  hetunā nayena parijānitabbe dhamme parijānanto  tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttīnaṃ vasena  suvimuttacitto, ^b^anupādiyāno idha vā huraṃ vā^eb^ti  idhalokaparalokapariyāpannā vā ajjhattikabāhirā vā  khandhāyatanadhātuyo catūhi upādānehi anupādiyanto mahākhīṇāsavo  maggasaṅkhātassa sāmaññassa vasena āgatassa phalasāmaññassa  ^a^P1.0159^ea^ ceva pañcāsekkhadhammakkhandhassa ca bhāgavā  hotīti ratanakūṭena viya agārassa arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne ^a^V1.0093^ea^ bahū sotāpannādayo ahesuṃ. desanā mahājanassa  sātthikā jātāti. <br/><br/>[06] dvesahāyakabhikkhuvatthu cuddasamaṃ. <br/><br/>[06] yamakavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. <br/><br/>[06] paṭhamo vaggo. 


volume: 88
item: 15
title: devadattavatthu^sumanādevīvatthu^appamādavaggo^sāmāvatīvatthu^
content:
  [03] ^b^appamādo^eb^ ^a^M1.0103^ea^ ^a^V1.0094^ea^ ^a^P1.0161^ea^ ^b^amatapada^eb^nti   imaṃ dhammadesanaṃ satthā kosambiṃ upanissāya ghositārāme viharanto  sāmāvatippamukhānaṃ pañcannaṃ itthisatānaṃ, māgaṇḍiyappamukhānañca  etissā pañcannaṃ ñātisatānaṃ maraṇabyasanaṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] tatrāyaṃ anupubbikathā -- atīte allakapparaṭṭhe allakapparājā nāma,  veṭhadīpakaraṭṭhe veṭhadīpakarājā nāmāti ime dve daharakālato paṭṭhāya  sahāyakā hutvā ekācariyakule sippaṃ uggaṇhitvā attano attano  pitūnaṃ accayena chattaṃ ussāpetvā āyāmena dasadasayojanike raṭṭhe  rājāno ahesuṃ. te kālena kālaṃ samāgantvā ekato tiṭṭhantā  nisīdantā nipajjantā mahājanaṃ jāyamānañca jīyamānañca  mīyamānañca disvā ``paralokaṃ gacchantaṃ anugacchanto nāma natthi,  antamaso ^a^P1.0162^ea^ attano sarīrampi nānugacchati, sabbaṃ  pahāya gantabbaṃ, kiṃ no gharāvāsena, pabbajissāmā''ti mantetvā  rajjāni puttadārānaṃ niyyādetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantappadese  vasantā mantayiṃsu -- ``mayaṃ rajjaṃ pahāya pabbajitā, na jīvituṃ  asakkontā. te mayaṃ ekaṭṭhāne vasantā apabbajitasadisāyeva homa,  tasmā visuṃ vasissāma. tvaṃ etasmiṃ pabbate vasa, ahaṃ imasmiṃ  pabbate vasissāmi. anvaḍḍhamāsaṃ pana uposathadivase ekato  bhavissāmā''ti. atha kho nesaṃ etadahosi -- ``evampi no  gaṇasaṅgaṇikāva bhavissati, tvaṃ pana tava pabbate aggiṃ jāleyyāsi,  ahaṃ mama pabbate aggiṃ jālessāmi, tāya saññāya atthibhāvaṃ  jānissāmā''ti. te tathā kariṃsu.<br/><br/>[03] atha aparabhāge veṭhadīpakatāpaso kālaṃ katvā mahesakkho devarājā  hutvā nibbatto. tato aḍḍhamāse sampatte aggiṃ adisvāva itaro  ``sahāyako me kālakato''ti aññāsi. itaropi nibbattakkhaṇeyeva  attano devasiriṃ oloketvā kammaṃ upadhārento nikkhamanato paṭṭhāya  attano tapacariyaṃ disvā ``gantvā mama sahāyakaṃ passissāmī''ti  ^a^M1.0104^ea^ taṃ attabhāvaṃ vijahitvā maggikapuriso viya tassa santikaṃ gantvā  vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. atha naṃ so ^a^V1.0095^ea^ āha -- ``kuto  āgatosī''ti? ``maggikapuriso ^a^P1.0163^ea^ ahaṃ, bhante,  dūratova āgatomhi. kiṃ pana, bhante, ayyo imasmiṃ ṭhāne ekakova  vasati, aññopi koci atthī''ti? ``atthi me eko  sahāyako''ti. ``kuhiṃ so''ti? ``etasmiṃ pabbate vasati,  uposathadivase pana aggiṃ na jāleti, mato nūna bhavissatī''ti.  ``evaṃ, bhante''ti? ``evamāvuso''ti. ``ahaṃ so, bhante''ti.  ``kuhiṃ nibbattosī''ti? ``devaloke mahesakkho devarājā hutvā  nibbattosmi, bhante, `ayyaṃ passissāmī'ti puna āgatomhi. api  nu kho ayyānaṃ imasmiṃ ṭhāne vasantānaṃ koci upaddavo atthī''ti?  ``āma, āvuso, hatthī nissāya kilamāmī''ti. ``kiṃ vo,  bhante, hatthī karontī''ti? ``sammajjanaṭṭhāne laṇḍaṃ pātenti, pādehi  bhūmiyaṃ paharitvā paṃsuṃ uddharanti, svāhaṃ laṇḍaṃ chaḍḍento paṃsuṃ samaṃ  karonto kilamāmī''ti. ``kiṃ pana tesaṃ anāgamanaṃ icchathā''ti?  ``āmāvuso''ti. ``tena hi tesaṃ anāgamanaṃ karissāmī''ti  tāpasassa hatthikantavīṇañceva hatthikantamantañca adāsi. dadanto ca  pana vīṇāya tisso tantiyo dassetvā tayo mante uggaṇhāpetvā  ``imaṃ tantiṃ paharitvā imasmiṃ mante vutte nivattitvā oloketumpi  asakkontā hatthī palāyanti, imaṃ tantiṃ paharitvā imasmiṃ mante vutte  nivattitvā pacchato olokentā olokentā palāyanti, imaṃ tantiṃ  paharitvā imasmiṃ mante vutte hatthiyūthapati piṭṭhiṃ upanāmento  āgacchatī''ti ācikkhitvā, ``yaṃ vo ruccati, taṃ kareyyāthā''ti  ^a^P1.0164^ea^ vatvā tāpasaṃ vanditvā pakkāmi. tāpaso  palāyanamantaṃ vatvā palāyanatantiṃ paharitvā hatthī palāpetvā vasi.<br/><br/>[03] tasmiṃ samaye kosambiyaṃ pūrantappo nāma rājā hoti. so  ekadivasaṃ gabbhiniyā deviyā saddhiṃ bālasūriyatapaṃ tappamāno  abbhokāsatale nisīdi. devī rañño pārupanaṃ satasahassagghanikaṃ  rattakambalaṃ pārupitvā nisinnā raññā saddhiṃ samullapamānā rañño  aṅgulito satasahassagghanikaṃ rājamuddikaṃ nīharitvā attano aṅguliyaṃ  pilandhi. tasmiṃ samaye hatthiliṅgasakuṇo ākāsena gacchanto  dūrato rattakambalapārupanaṃ deviṃ disvā ``maṃsapesī''ti saññāya pakkhe  vissajjetvā otari. rājā ^a^M1.0105^ea^ tassa otaraṇasaddena bhīto uṭṭhāya  antonivesanaṃ pāvisi. devī garugabbhatāya ceva bhīrukajātikatāya  ca vegena gantuṃ nāsakkhi. atha naṃ so sakuṇo ajjhappatto  nakhapañjare nisīdāpetvā ākāsaṃ pakkhandi. te kira sakuṇā pañcannaṃ  hatthīnaṃ balaṃ dhārenti. tasmā ākāsena netvā yathārucitaṭṭhāne  nisīditvā maṃsaṃ khādanti. sāpi tena nīyamānā maraṇabhayabhītā  cintesi -- ``sacāhaṃ viravissāmi, manussasaddo nāma  tiracchānagatānaṃ ubbejanīyo, taṃ sutvā maṃ chaḍḍessati. evaṃ sante  ^a^V1.0096^ea^ saha gabbhena jīvitakkhayaṃ pāpuṇissāmi, yasmiṃ pana ṭhāne  nisīditvā maṃ khādituṃ ārabhissati, tatra naṃ saddaṃ katvā  palāpessāmī''ti. sā attano paṇḍitatāya adhivāsesi.<br/><br/>[03] tadā ca himavantapadese thokaṃ vaḍḍhitvā maṇḍapākārena ^a^P1.0165^ea^  ṭhito eko mahānigrodho hoti. so sakuṇo  migarūpādīni tattha netvā khādati, tasmā tampi tattheva netvā  viṭapabbhantare ṭhapetvā āgatamaggaṃ olokesi. āgatamaggolokanaṃ  kira tesaṃ dhammatā. tasmiṃ khaṇe devī, ``idāni imaṃ palāpetuṃ  vaṭṭatī''ti cintetvā ubho hatthe ukkhipitvā pāṇisaddañceva  mukhasaddañca katvā taṃ palāpesi. athassā sūriyatthaṅgamanakāle gabbhe  kammajavātā caliṃsu. sabbadisāsu gajjanto mahāmegho uṭṭhahi.  sukhedhitāya rājamahesiyā ``mā bhāyi, ayye''ti vacanamattampi  alabhamānāya dukkhaparetāya sabbarattiṃ niddā nāma nāhosi.  vibhātāya pana rattiyā valāhakavigamo ca aruṇuggamanañca tassā  gabbhavuṭṭhānañca ekakkhaṇeyeva ahosi. sā meghautuñca pabbatautuñca  aruṇautuñca gahetvā jātattā puttassa utenoti nāmaṃ akāsi.<br/><br/>[03] allakappatāpasassapi kho tato avidūre vasanaṭṭhānaṃ hoti. so  pakatiyāva vassadivase sītabhayena phalāphalatthāya vanaṃ na pavisati,  taṃ rukkhamūlaṃ gantvā sakuṇehi khāditamaṃsānaṃ aṭṭhiṃ āharitvā koṭṭetvā  rasaṃ katvā pivati. tasmā taṃ divasaṃ ``aṭṭhiṃ āharissāmī''ti  tattha gantvā rukkhamūle aṭṭhiṃ pariyesento ^a^P1.0166^ea^ upari  dārakasaddaṃ sutvā ullokento deviṃ disvā ``kāsi tva''nti vatvā  ``mānusitthimhī''ti. ``kathaṃ āgatāsī''ti?  ``hatthiliṅgasakuṇenānītāmhī''ti vutte ``otarāhī''ti āha  ^a^M1.0106^ea^. ``jātisambhedato bhāyāmi, ayyā''ti. ``kāsi tva''nti?  ``khattiyāmhī''ti. ``ahampi khattiyoyevā''ti. ``tena hi  khattiyamāyaṃ kathehī''ti. so khattiyamāyaṃ kathesi. ``tena hi  āruyha puttaṃ me otārehī''ti. so ekena passena abhiruhanamaggaṃ  katvā abhiruhitvā dārakaṃ gaṇhi. ``mā maṃ hatthena chupī''ti ca  vutte taṃ achupitvāva dārakaṃ otāresi. devīpi otari. atha naṃ  assamapadaṃ netvā sīlabhedaṃ akatvāva anukampāya paṭijaggi,  nimmakkhikamadhuṃ āharitvā sayaṃjātasāliṃ āharitvā yāguṃ pacitvā  adāsi. evaṃ tasmiṃ paṭijaggante sā aparabhāge cintesi -- ``ahaṃ  neva āgatamaggaṃ jānāmi, na gamanamaggaṃ jānāmi, imināpi me saddhiṃ  vissāsamattampi natthi. sace panāyaṃ amhe pahāya katthaci  gamissati, ubhopi idheva maraṇaṃ pāpuṇissāma, yaṃkiñci katvā  imassa sīlaṃ bhinditvā yathā maṃ ^a^V1.0097^ea^ na muñcati, tathā taṃ kātuṃ  vaṭṭatī''ti. atha naṃ dunnivatthaduppārutadassanena palobhetvā  sīlavināsaṃ pāpesi. tato paṭṭhāya dvepi samaggavāsaṃ vasiṃsu.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ tāpaso nakkhattayogaṃ ullokento pūrantappassa  nakkhattamilāyanaṃ disvā ``bhadde kosambiyaṃ pūrantapparājā ^a^P1.0167^ea^  mato''ti āha. ``kasmā, ayya, evaṃ vadesi? kiṃ te  tena saddhiṃ āghāto atthī''ti? ``natthi, bhadde,  nakkhattamilāyanamassa disvā evaṃ vadāmī''ti, sā parodi. atha naṃ  ``kasmā rodasī''ti pucchitvā tāya tassa attano sāmikabhāve  akkhāte āha -- ``mā, bhadde, rodi, jātassa nāma niyato  maccū''ti. ``jānāmi, ayyā''ti vutte ``atha kasmā rodasī''ti?  ``putto me kulasantakassa rajjassa anucchaviko, `sace tatra  abhavissa, setacchattaṃ ussāpayissa. idāni mahājāniko vata  jāto'ti sokena rodāmi, ayyā''ti. ``hotu, bhadde, mā cintayi,  sacassa rajjaṃ patthesi, ahamassa rajjalabhanākāraṃ karissāmī''ti.  athassa hatthikantavīṇañceva hatthikantamante ca adāsi. tadā  anekāni hatthisahassāni āgantvā vaṭarukkhamūle nisīdanti. atha  naṃ āha -- ``hatthīsu anāgatesuyeva rukkhaṃ abhiruhitvā tesu  āgatesu imaṃ mantaṃ vatvā imaṃ tantiṃ pahara, sabbe nivattitvā  oloketumpi asakkontā palāyissanti, atha otaritvā  āgaccheyyāsī''ti. so tathā katvā āgantvā taṃ pavattiṃ ārocesi.  atha naṃ dutiyadivase āha -- ``ajja imaṃ mantaṃ vatvā imaṃ tantiṃ  pahareyyāsi ^a^M1.0107^ea^, sabbe nivattitvā olokentā palāyissantī''ti.  tadāpi tathā katvā āgantvā ārocesi ^a^P1.0168^ea^. atha  naṃ tatiyadivase āha -- ``ajja imaṃ mantaṃ vatvā imaṃ tantiṃ  pahareyyāsi, yūthapati piṭṭhiṃ upanāmento āgamissatī''ti. tadāpi  tathā katvā ārocesi.<br/><br/>[03] athassa mātaraṃ āmantetvā, ``bhadde, puttassa te sāsanaṃ vadehi,  ettova gantvā rājā bhavissatī''ti āha. sā puttaṃ āmantetvā,  ``tāta, tvaṃ kosambiyaṃ pūrantapparañño putto, maṃ sagabbhaṃ  hatthiliṅgasakuṇo ānesī''ti vatvā senāpatiādīnaṃ nāmāni  ācikkhitvā ``asaddahantānaṃ imaṃ pitu pārupanakambalañceva  pilandhanamuddikañca dasseyyāsī''ti vatvā uyyojesi. kumāro  tāpasaṃ ``idāni kiṃ karomī''ti āha. ``rukkhassa heṭṭhimasākhāya  nisīditvā imaṃ mantaṃ vatvā imaṃ tantiṃ pahara, jeṭṭhakahatthī te piṭṭhiṃ  upanāpetvā upasaṅkamissati, tassa piṭṭhiyaṃ nisinnova raṭṭhaṃ gantvā  rajjaṃ gaṇhāhī''ti. so mātāpitaro vanditvā tathā katvā āgatassa  hatthino piṭṭhiyaṃ nisīditvā kaṇṇe mantayi -- ``ahaṃ kosambiyaṃ  pūrantapparañño putto, pettikaṃ me rajjaṃ gaṇhitvā dehi sāmī''ti. so  taṃ sutvā ``anekāni ^a^V1.0098^ea^ hatthisahassāni sannipatantū''ti hatthiravaṃ ravi,  anekāni hatthisahassāni sannipatiṃsu. puna ``jiṇṇā hatthī  paṭikkamantū''ti hatthiravaṃ ravi, jiṇṇā hatthī paṭikkamiṃsu. puna  ``atitaruṇā hatthī nivattantū''ti hatthiravaṃ ravi, tepi nivattiṃsu.  so anekehi yūthahatthisahasseheva parivuto paccantagāmaṃ patvā ``ahaṃ  rañño putto, sampattiṃ ^a^P1.0169^ea^ patthayamānā mayā saddhiṃ  āgacchantū''ti āha. ``tato paṭṭhāya manussānaṃ saṅgahaṃ karonto  gantvā nagaraṃ parivāretvā `yuddhaṃ vā me detu, rajjaṃ vā'''ti sāsanaṃ  pesesi. nāgarā āhaṃsu -- ``mayaṃ dvepi na dassāma. amhākañhi  devī garugabbhā hatthiliṅgasakuṇena nītā, tassā atthibhāvaṃ vā  natthibhāvaṃ vā mayaṃ na jānāma. yāva tassā pavattiṃ na suṇāma.  tāva neva yuddhaṃ dassāma, na rajja''nti. tadā kira taṃ paveṇirajjaṃ  ahosi. tato kumāro ``ahaṃ tassā putto''ti vatvā  senāpatiādīnaṃ nāmāni kathetvā tathāpi asaddahantānaṃ kambalañca  muddikañca dassesi. te kambalañca muddikañca sañjānitvā nikkaṅkhā  hutvā dvāraṃ vivaritvā taṃ rajje abhisiñciṃsu. ayaṃ tāva utenassa  uppatti.<br/><br/>[03] allakapparaṭṭhe ^a^M1.0108^ea^ pana dubbhikkhe jīvituṃ asakkonto eko  kotuhaliko nāma manusso kāpiṃ nāma taruṇaputtañca kāḷiṃ nāma  bhariyañca ādāya ``kosambiṃ gantvā jīvissāmī''ti pātheyyaṃ  gahetvā nikkhami. ``ahivātarogena mahājane marante disvā  nikkhamī''tipi vadantiyeva. te gacchantā pātheyye parikkhīṇe  khudābhibhūtā dārakaṃ vahituṃ nāsakkhiṃsu. atha sāmiko pajāpatiṃ  āha -- ``bhadde, mayaṃ jīvantā puna puttaṃ labhissāma, chaḍḍetvā naṃ  gacchāmā''ti. mātu hadayaṃ nāma mudukaṃ hoti. tasmā sā āha --  ``nāhaṃ jīvantameva puttaṃ chaḍḍetuṃ sakkhissāmī''ti. ``atha kiṃ  karomā''ti? ``vārena naṃ vahāmā''ti. mātā attano vāre  pupphadāmaṃ viya naṃ ukkhipitvā ure nipajjāpetvā ^a^P1.0170^ea^  aṅkena vahitvā pituno deti. tassa taṃ gahetvā gamanakāle  chātakatopi balavatarā vedanā uppajji. so punappunaṃ āha --  ``bhadde, mayaṃ jīvantā puttaṃ labhissāma, chaḍḍema na''nti. sāpi  punappunaṃ paṭikkhipitvā paṭivacanaṃ nādāsi. dārako vārena  parivattiyamāno kilanto pitu hatthe niddāyi. so tassa  niddāyanabhāvaṃ ñatvā mātaraṃ purato katvā ekassa gacchassa heṭṭhā  paṇṇasanthare taṃ nipajjāpetvā pāyāsi. mātā nivattitvā olokentī  puttaṃ adisvā, ``sāmi, kuhiṃ me putto''ti pucchi. ``ekassa me  gacchassa heṭṭhā nipajjāpito''ti. ``sāmi, mā maṃ nāsayi, puttaṃ  vinā jīvituṃ na sakkhissāmi, ānehi me putta''nti uraṃ paharitvā  paridevi. atha naṃ nivattitvā ānesi. puttopi antarāmagge mato  hoti. iti so ettake ṭhāne puttaṃ chaḍḍetvā tassa nissandena  bhavantare satta vāre chaḍḍito. ``pāpakammaṃ nāmetaṃ appaka''nti na  avamaññitabbaṃ.<br/><br/>[03] te ^a^V1.0099^ea^ gacchantā ekaṃ gopālakulaṃ pāpuṇiṃsu. taṃ divasañca  gopālakassa dhenumaṅgalaṃ hoti. gopālakassa gehe nibaddhaṃ eko  paccekabuddho bhuñjati. so taṃ bhojetvā maṅgalamakāsi. bahu pāyāso  paṭiyatto hoti. gopālako te āgate disvā, ``kuto  āgatatthā''ti pucchitvā sabbaṃ pavattiṃ sutvā mudujātiko kulaputto  tesu anukampaṃ katvā bahukena sappinā pāyāsaṃ dāpesi. bhariyā  ``sāmi, tayi jīvante ahampi jīvāmi nāma, dīgharattaṃ  ūnodarosi, yāvadatthaṃ bhuñjāhī''ti sappiñca dadhiñca tadabhimukhaññeva  katvā attanā mandasappinā ^a^M1.0109^ea^ thokameva bhuñji. itaro bahuṃ bhuñjitvā  sattaṭṭhadivase chātatāya āhārataṇhaṃ chindituṃ nāsakkhi. gopālako  tesaṃ pāyāsaṃ dāpetvā sayaṃ ^a^P1.0171^ea^ bhuñjituṃ ārabhi.  kotuhaliko taṃ olokento nisīditvā heṭṭhāpīṭhe nipannāya sunakhiyā  gopālakena vaḍḍhetvā diyyamānaṃ pāyāsapiṇḍaṃ disvā ``puññā vatāyaṃ  sunakhī, nibaddhaṃ evarūpaṃ bhojanaṃ labhatī''ti cintesi. so  rattibhāge taṃ pāyāsaṃ jīrāpetuṃ asakkonto kālaṃ katvā tassā  sunakhiyā kucchimhi nibbatti.<br/><br/>[03] athassa bhariyā sarīrakiccaṃ katvā tasmiṃyeva gehe bhatiṃ katvā  taṇḍulanāḷiṃ labhitvā pacitvā paccekabuddhassa patte patiṭṭhāpetvā,  ``dāsassa vo pāpuṇātū''ti vatvā cintesi -- ``mayā idheva  vasituṃ vaṭṭati, nibaddhaṃ, ayyo, idhāgacchati, deyyadhammo hotu vā, mā  vā, devasikaṃ vandantī veyyāvaccaṃ karontī cittaṃ pasādentī bahuṃ puññaṃ  pasavissāmī''ti. sā tattheva bhatiṃ karontī vasi. sāpi sunakhī  chaṭṭhe vā sattame vā māse ekameva kukkuraṃ vijāyi. gopālako tassa  ekadhenuyā khīraṃ dāpesi. so na cirasseva vaḍḍhi. athassa  paccekabuddho bhuñjanto nibaddhaṃ ekaṃ bhattapiṇḍaṃ deti. so bhattapiṇḍaṃ  nissāya paccekabuddhe sinehamakāsi. gopālakopi nibaddhaṃ dve vāre  paccekabuddhassupaṭṭhānaṃ yāti. gacchantopi antarāmagge vāḷamigaṭṭhāne  daṇḍena gacche ca bhūmiñca paharitvā ``susū''ti tikkhattuṃ saddaṃ katvā  vāḷamige palāpeti. sunakhopi tena saddhiṃ gacchati.<br/><br/>[03] so ekadivasaṃ paccekabuddhaṃ āha -- ``bhante, yadā me okāso  na bhavissati, tadā imaṃ sunakhaṃ pesessāmi, tena saññāṇena  āgaccheyyāthā''ti. tato paṭṭhāya anokāsadivase, ``gaccha, tāta,  ayyaṃ ānehī''ti sunakhaṃ pesesi. so ekavacaneneva pakkhanditvā  sāmikassa gacchapothanabhūmipothanaṭṭhāne tikkhattuṃ bhussitvā tena saddena  vāḷamigānaṃ palātabhāvaṃ ñatvā ^a^P1.0172^ea^ pātova  sarīrapaṭijagganaṃ katvā paṇṇasālaṃ pavisitvā nisinnassa  paccekabuddhassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā paṇṇasāladvāre tikkhattuṃ bhussitvā  attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā ekamante nipajjati, paccekabuddhe velaṃ  sallakkhetvā nikkhante bhussanto purato gacchati. antarantarā  paccekabuddho ^a^V1.0100^ea^ taṃ vīmaṃsanto aññaṃ maggaṃ paṭipajjati. athassa purato  ^a^M1.0110^ea^ tiriyaṃ ṭhatvā bhussitvā itaramaggameva naṃ āropeti. athekadivasaṃ  aññaṃ maggaṃ paṭipajjitvā tena purato tiriyaṃ ṭhatvā vāriyamānopi  anivattitvā sunakhaṃ pādena paharitvā pāyāsi. sunakho tassa  anivattanabhāvaṃ ñatvā nivāsanakaṇṇe ḍaṃsitvā ākaḍḍhanto  itaramaggameva naṃ āropesi. evaṃ so tasmiṃ balavasinehaṃ uppādesi. <br/><br/>[01] tato aparabhāge paccekabuddhassa cīvaraṃ jīri. athassa  gopālako cīvaravatthāni adāsi. tamenaṃ paccekabuddho āha --  ``āvuso, cīvaraṃ nāma ekakena kātuṃ dukkaraṃ, phāsukaṭṭhānaṃ gantvā  kāressāmī''ti. ``idheva, bhante, karothā''ti. ``na sakkā,  āvuso''ti. ``tena hi, bhante, mā ciraṃ bahi vasitthā''ti.  sunakho tesaṃ kathaṃ suṇantova aṭṭhāsi, paccekabuddhopi ``tiṭṭha,  upāsakā''ti gopālakaṃ nivattāpetvā vehāsaṃ abbhuggantvā  gandhamādanābhimukho pāyāsi. sunakhassa taṃ ākāsena gacchantaṃ  ^a^P1.0173^ea^ disvā bhukkaritvā ṭhitassa tasmiṃ cakkhupathaṃ  vijahante hadayaṃ phalitvā mato. tiracchānā kira nāmete  ujujātikā honti akuṭilā. manussā pana aññaṃ hadayena  cintenti, aññaṃ mukhena kathenti. tenevāha -- ``gahanañhetaṃ, bhante,  yadidaṃ manussā, uttānakañhetaṃ, bhante, yadidaṃ pasavo''ti (ma0 ni0  2.3).<br/><br/>[03] iti so tāya ujucittatāya akuṭilatāya kālaṃ katvā  tāvatiṃsabhavane nibbatto accharāsahassaparivuto mahāsampattiṃ anubhosi.  tassa kaṇṇamūle mantayantassa saddo soḷasayojanaṭṭhānaṃ pharati,  pakatikathāsaddo pana sakalaṃ dasayojanasahassaṃ devanagaraṃ chādeti.  tenevassa ``ghosakadevaputto''ti nāmaṃ ahosi. ``kissa panesa  nissando''ti. paccekabuddhe pemena bhukkaraṇassa nissando. so tattha  na ciraṃ ṭhatvā cavi. devalokato hi devaputtā āyukkhayena  puññakkhayena āhārakkhayena kopenāti catūhi kāraṇehi cavanti.<br/><br/>[03] tattha yena bahuṃ puññakammaṃ kataṃ hoti, so devaloke uppajjitvā  yāvatāyukaṃ ṭhatvā uparūpari nibbattati. evaṃ ^b^āyukkhayena^eb^  cavati nāma. yena parittaṃ puññaṃ kataṃ hoti, tassa rājakoṭṭhāgāre  pakkhittaṃ ticatunāḷimattaṃ dhaññaṃ viya antarāva taṃ puññaṃkhīyati,  antarāva kālaṃ karoti ^a^M1.0111^ea^. evaṃ ^b^puññakkhayena^eb^ cavati nāma.  aparopi kāmaguṇe paribhuñjamāno satisammosena āhāraṃ aparibhuñjitvā  kilantakāyo kālaṃ karoti. evaṃ ^b^āhārakkhayena^eb^ cavati nāma.  aparopi parassa sampattiṃ asahanto ^a^P1.0174^ea^ kujjhitvā  kālaṃ karoti. evaṃ ^b^kopena^eb^ cavati nāma.<br/><br/>[03] ayaṃ ^a^V1.0101^ea^ pana kāmaguṇe paribhuñjanto muṭṭhassati hutvā āhārakkhayena  cavi, cavitvā ca pana kosambiyaṃ nagarasobhiniyā kucchimhi  paṭisandhiṃ gaṇhi. sāpi jātadivase ``kiṃ eta''nti dāsiṃ  pucchitvā, ``putto, ayye''ti vutte -- ``handa, je, imaṃ dārakaṃ  kattarasuppe āropetvā saṅkārakūṭe chaḍḍehī''ti chaḍḍāpesi.  nagarasobhiniyo hi dhītaraṃ paṭijagganti, na puttaṃ. dhītarā hi tāsaṃ  paveṇī ghaṭīyati. dārakaṃ kākāpi sunakhāpi parivāretvā nisīdiṃsu.  paccekabuddhe sinehappabhavassa bhukkaraṇassa nissandena ekopi upagantuṃ  na visahi. tasmiṃ khaṇe eko manusso bahi nikkhanto taṃ  kākasunakhasannipātaṃ disvā, ``kiṃ nu kho eta''nti gantvā dārakaṃ  disvā puttasinehaṃ paṭilabhitvā ``putto me laddho''ti gehaṃ nesi.  tadā kosambakaseṭṭhi rājakulaṃ gacchanto rājanivesanato āgacchantaṃ  purohitaṃ disvā, ``kiṃ, ācariya, ajja te tithikaraṇanakkhattayogo  olokito''ti pucchi. ``āma, mahāseṭṭhi, amhākaṃ kiṃ aññaṃ  kiccanti? janapadassa kiṃ bhavissatī''ti? ``aññaṃ natthi,  imasmiṃ pana nagare ajja jātadārako jeṭṭhakaseṭṭhi bhavissatī''ti.  tadā seṭṭhino bhariyā garugabbhā hoti. tasmā so sīghaṃ gehaṃ purisaṃ  pesesi -- ``gaccha bhaṇe, jānāhi naṃ vijātā vā, no vā''ti.  ``na vijāyatī''ti sutvā rājānaṃ disvāva vegena gehaṃ gantvā kāḷiṃ  nāma dāsiṃ pakkositvā sahassaṃ datvā, ``gaccha ^a^P1.0175^ea^  je, imasmiṃ nagare upadhāretvā sahassaṃ datvā ajja jātadārakaṃ  gaṇhitvā ehī''ti. sā upadhārentī taṃ gehaṃ gantvā dārakaṃ disvā,  ``ayaṃ dārako kadā jāto''ti gahapatāniṃ pucchitvā ``ajja  jāto''ti vutte, ``imaṃ mayhaṃ dehī''ti ekakahāpaṇaṃ ādiṃ katvā mūlaṃ  vaḍḍhentī sahassaṃ datvā taṃ ānetvā seṭṭhino dassesi. seṭṭhi ``sace  me dhītā vijāyissati, tāya naṃ saddhiṃ nivesetvā seṭṭhiṭṭhānassa  sāmikaṃ karissāmi. sace me putto vijāyissati, māressāmi  na''nti cintetvā taṃ gehe kāresi.<br/><br/>[03] athassa ^a^M1.0112^ea^ bhariyā katipāhaccayena puttaṃ vijāyi. seṭṭhi  ``imasmiṃ asati mama puttova seṭṭhiṭṭhānaṃ labhissati, idāneva taṃ  māretuṃ vaṭṭatī''ti cintetvā kāḷiṃ āmantetvā, ``gaccha, je, vajato  gunnaṃ nikkhamanavelāya vajadvāramajjhe imaṃ tiriyaṃ nipajjāpehi, gāviyo  naṃ madditvā māressanti, madditāmadditabhāvaṃ panassa ñatvā ehī''ti  āha. sā gantvā gopālakena vajadvāre vivaṭamatteyeva taṃ tathā  nipajjāpesi. gogaṇajeṭṭhako usabho aññasmiṃ kāle sabbapacchā  nikkhamantopi taṃ divasaṃ sabbapaṭhamaṃ nikkhamitvā dārakaṃ catunnaṃ  pādānaṃ antare katvā aṭṭhāsi. anekasatagāviyo usabhassa dve  passāni ghaṃsantiyo nikkhamiṃsu. gopālakopi ``ayaṃ usabho pubbe  sabbapacchā nikkhamati, ajja pana sabbapaṭhamaṃ nikkhamitvā  ^a^V1.0102^ea^ vajadvāramajjhe niccalova ṭhito, kiṃ nu kho eta''nti cintetvā  gantvā tassa heṭṭhā nipannaṃ dārakaṃ disvā puttasinehaṃ paṭilabhitvā,  ``putto me laddho''ti gehaṃ nesi.<br/><br/>[03] kāḷī gantvā seṭṭhinā pucchitā tamatthaṃ ārocetvā, ``gaccha, naṃ  puna sahassaṃ datvā ānehī''ti vuttā sahassaṃ datvā puna ānetvā  adāsi. atha ^a^P1.0176^ea^ naṃ āha -- ``amma, kāḷi  imasmiṃ nagare pañca sakaṭasatāni paccūsakāle uṭṭhāya vāṇijjāya  gacchanti, tvaṃ imaṃ netvā cakkamagge nipajjāpehi, goṇā vā naṃ  maddissanti, cakkā vā chindissanti, pavattiṃ cassa ñatvāva  āgaccheyyāsī''ti. sā taṃ netvā cakkamagge nipajjāpesi. tadā  sākaṭikajeṭṭhako purato ahosi. athassa goṇā taṃ ṭhānaṃ patvā dhuraṃ  chaḍḍesuṃ, punappunaṃ āropetvā pājiyamānāpi purato na gacchiṃsu. evaṃ  tassa tehi saddhiṃ vāyamantasseva aruṇaṃ uṭṭhahi. so ``kiṃ nāmetaṃ  goṇā kariṃsū''ti maggaṃ olokento dārakaṃ disvā, ``bhāriyaṃ vata  me kamma''nti cintetvā, ``putto me laddho''ti tuṭṭhamānaso taṃ gehaṃ  nesi.<br/><br/>[03] kāḷī gantvā seṭṭhinā pucchitā taṃ pavattiṃ ācikkhitvā,  ``gaccha, naṃ puna sahassaṃ datvā ānehī''ti vuttā tathā akāsi.  atha naṃ so āha -- ``idāni naṃ āmakasusānaṃ netvā gacchantare  nipajjāpehi, tattha sunakhādīhi vā khādito, amanussehi vā pahaṭo  marissati, mātāmatabhāvañcassa jānitvāva āgaccheyyāsī''ti. sā  taṃ netvā tattha nipajjāpetvā ekamante aṭṭhāsi. taṃ sunakho vā  kāko vā amanusso vā upasaṅkamituṃ ^a^M1.0113^ea^ nāsakkhi. ``nanu cassa neva  mātā na pitā na bhātikādīsu koci rakkhitā nāma atthi, ko taṃ  rakkhatī''ti? sunakhakāle paccekabuddhe sinehena  pavattitabhukkaraṇamattameva taṃ rakkhati. atheko ajapālako  anekasahassā ajā gocaraṃ nento susānapassena gacchati. ekā  ajā paṇṇāni khādamānā gacchantaraṃ paviṭṭhā dārakaṃ disvā jaṇṇukehi  ṭhatvā dārakassa thanaṃ adāsi, ajapālakena ``he he''ti sadde katepi  na nikkhami. so ``yaṭṭhiyā naṃ paharitvā nīharissāmī''ti  gacchantaraṃ paviṭṭho jaṇṇukehi ^a^P1.0177^ea^ ṭhatvā dārakaṃ khīraṃ  pāyantiṃ ajiṃ disvā dārake puttasinehaṃ paṭilabhitvā, ``putto me  laddho''ti ādāya pakkāmi.<br/><br/>[03] kāḷī gantvā seṭṭhinā pucchitā taṃ pavattiṃ ācikkhitvā,  ``gaccha, taṃ puna sahassaṃ datvā ānehī''ti vuttā tathā akāsi.  atha naṃ āha -- ``amma kāḷi, imaṃ ādāya corapapātapabbataṃ  abhiruhitvā papāte khipa, pabbatakucchiyaṃ paṭihaññamāno  khaṇḍākhaṇḍiko hutvā bhūmiyaṃ patissati, matāmatabhāvañcassa ñatvāva  āgaccheyyāsī''ti. sā taṃ tattha netvā pabbatamatthake ^a^V1.0103^ea^ ṭhatvā khipi.  taṃ kho pana pabbatakucchiṃ nissāya mahāveḷugumbo pabbatānusāreneva  vaḍḍhi, tassa matthakaṃ ghanajāto jiñjukagumbo avatthari. dārako  patanto kojavake viya tasmiṃ pati. taṃ divasañca naḷakārajeṭṭhakassa  veḷubali patto hoti. so puttena saddhiṃ gantvā taṃ veḷugumbaṃ chindituṃ  ārabhi. tasmiṃ calante dārako saddamakāsi. so ``dārakasaddo  viyā''ti ekena passena abhiruhitvā taṃ disvā, ``putto me  laddho''ti tuṭṭhacitto ādāya gato.<br/><br/>[03] kāḷī seṭṭhissa santikaṃ gantvā tena pucchitā taṃ pavattiṃ  ācikkhitvā, ``gaccha, naṃ puna sahassaṃ datvā ānehī''ti vuttā  tathā akāsi. seṭṭhino idañcidañca karontasseva dārako vaḍḍhito  ``ghosako''tvevassa nāmaṃ ahosi. so seṭṭhino akkhimhi kaṇṭako  viya khāyi, ujukaṃ taṃ oloketumpi na visati. athassa  māraṇūpāyaṃ cintento attano sahāyakassa kumbhakārassa santikaṃ  gantvā, ``kadā tvaṃ āvāpaṃ ālimpessasī''ti pucchitvā --  ``sve''ti vutte, ``tena ^a^P1.0178^ea^ hi idaṃ sahassaṃ gahetvā  mama ekaṃ ^a^M1.0114^ea^ kammaṃ karohī''ti āha. ``kiṃ, sāmī''ti? ``eko  me avajātaputto atthi, taṃ tava santikaṃ pesessāmi, atha naṃ gahetvā  gabbhaṃ pavesetvā tikhiṇāya vāsiyā khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā cāṭiyaṃ  pakkhipitvā āvāpe paceyyāsi, idaṃ te sahassaṃ saccakārasadisaṃ.  uttariṃ pana te kattabbayuttakaṃ pacchā karissāmī''ti. kumbhakāro  ``sādhū''ti sampaṭicchi. seṭṭhi punadivase ghosakaṃ pakkositvā,  ``hiyyo mayā kumbhakāro ekaṃ kammaṃ āṇatto, ehi, tvaṃ tassa  santikaṃ gantvā evaṃ vadehi -- `hiyyo kira me pitarā āṇattaṃ kammaṃ  nipphādehī'''ti pahiṇi. so ``sādhū''ti agamāsi. taṃ tattha  gacchantaṃ itaro seṭṭhino putto dārakehi saddhiṃ guḷaṃ kīḷanto disvā taṃ  pakkositvā, ``kuhiṃ gacchasi bhātikā''ti pucchitvā ``pitu sāsanaṃ  gahetvā kumbhakārassa santika''nti vutte ``ahaṃ tattha gamissāmi.  ime maṃ dārakā bahuṃ lakkhaṃ jiniṃsu, taṃ me paṭijinitvā dehī''ti  āha. ``ahaṃ pitu bhāyāmī''ti. ``mā bhāyi, bhātika, ahaṃ taṃ  sāsanaṃ harissāmi. bahūhi jito, yāvāhaṃ āgacchāmi, tāva me  lakkhaṃ paṭijinā''ti.<br/><br/>[03] ghosako kira guḷakīḷāya cheko, tena naṃ evaṃ nibandhi.  sopi taṃ ``tena hi gantvā kumbhakāraṃ vadehi -- `pitarā kira me  hiyyo ekaṃ kammaṃ āṇattaṃ, taṃ nipphādehī'''ti vatvā uyyojesi.  so tassa santikaṃ gantvā tathā avaca. atha naṃ kumbhakāro seṭṭhinā  vuttaniyāmeneva māretvā āvāpe khipi. ghosakopi divasabhāgaṃ  kīḷitvā sāyanhasamaye gehaṃ gantvā ^a^V1.0104^ea^ ^a^P1.0179^ea^ ``kiṃ, tāta,  na gatosī''ti vutte attano agatakāraṇañca kaniṭṭhassa gatakāraṇañca  ārocesi. taṃ sutvā seṭṭhi ``ahaṃ dhī''ti mahāviravaṃ viravitvā  sakalasarīre pakkuthitalohito viya hutvā, ``ambho, kumbhakāra, mā  maṃ nāsayi, mā maṃ nāsayī''ti bāhā paggayha kandanto tassa  santikaṃ agamāsi. kumbhakāro taṃ tathā āgacchantaṃ disvā,  ``sāmi, mā saddaṃ kari, kammaṃ te nipphanna''nti āha. so  pabbatena viya mahantena sokena avatthaṭo hutvā anappakaṃ domanassaṃ  paṭisaṃvedesi. yathā taṃ appaduṭṭhassa padussamāno. tenāha bhagavā -- <br/><br/>[21] ``yo ^a^M1.0115^ea^ daṇḍena adaṇḍesu, appaduṭṭhesu dussati. <br/><br/>[22] dasannamaññataraṃ ṭhānaṃ, khippameva nigacchati.. <br/><br/>[21] ``vedanaṃ pharusaṃ jāniṃ, sarīrassa ca bhedanaṃ. <br/><br/>[22] garukaṃ vāpi ābādhaṃ, cittakkhepañca pāpuṇe.. <br/><br/>[21] ``rājato vā upasaggaṃ, abbhakkhānañca dāruṇaṃ. <br/><br/>[22] parikkhayañca ñātīnaṃ, bhogānañca pabhaṅguraṃ.. <br/><br/>[21] ``atha vāssa agārāni, aggi ḍahati pāvako. <br/><br/>[22] kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjatī''ti..  (dha0 pa0 137-140).<br/><br/>[03] evaṃ ^a^P1.0180^ea^ santepi puna naṃ seṭṭhi ujukaṃ oloketuṃ  na sakkoti. ``kinti naṃ māreyya''nti cintento, ``mama gāmasate  āyuttakassa santikaṃ pesetvā māressāmī''ti upāyaṃ disvā, ``ayaṃ  me avajātaputto, imaṃ māretvā vaccakūpe khipatu, evaṃ kate ahaṃ  mātulassa kattabbayuttakaṃ pacchā jānissāmī''ti tassa paṇṇaṃ  likhitvā, ``tāta ghosaka, amhākaṃ gāmasate āyuttako atthi, imaṃ  paṇṇaṃ haritvā tassa dehī''ti vatvā paṇṇaṃ tassa dussante bandhi.  so pana akkharasamayaṃ na jānāti. daharakālato paṭṭhāya hi naṃ  mārāpentova seṭṭhi māretuṃ nāsakkhi, kiṃ akkharasamayaṃ sikkhāpessati?  iti so attano mārāpanapaṇṇameva dussante bandhitvā nikkhamanto  āha -- ``pātheyyaṃ me, tāta, natthī''ti. ``pātheyyena te kammaṃ  natthi, antarāmagge `asukagāme nāma mamasahāyako seṭṭhi atthi,  tassa ghare pātarāsaṃ katvā purato gacchāhī'''ti. so ``sādhū''ti  pitaraṃ vanditvā nikkhanto taṃ gāmaṃ patvā seṭṭhissa gharaṃ ^a^V1.0105^ea^ pucchitvā  gantvā seṭṭhijāyaṃ passi. ``tvaṃ kuto āgatosī''ti ca vutte,  ``antonagarato''ti āha. ``kassa puttosī''ti? ``tumhākaṃ  sahāyakaseṭṭhino, ammā''ti. ``tvaṃsi ghosako nāmā''ti?  ``āma, ammā''ti. tassā saha dassaneneva tasmiṃ puttasineho  uppajji. seṭṭhino panekā dhītā atthi pannarasasoḷasavassuddesikā  abhirūpā pāsādikā, taṃ rakkhituṃ ekameva pesanakārikaṃ dāsiṃ datvā  sattabhūmikassa pāsādassa uparimatale sirigabbhe vasāpenti.  seṭṭhidhītā tasmiṃ ^a^P1.0181^ea^ khaṇe taṃ dāsiṃ antarāpaṇaṃ  pesesi. atha naṃ seṭṭhijāyā disvā, ``kuhiṃ gacchasī''ti ^a^M1.0116^ea^ pucchitvā,  ``ayyadhītāya pesanenā''ti vutte ``ito tāva ehi, tiṭṭhatu pesanaṃ,  puttassa me pīṭhakaṃ attharitvā pāde dhovitvā telaṃ makkhitvā sayanaṃ  attharitvā dehi, pacchā pesanaṃ karissasī''ti āha. sā tathā  akāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ cirenāgataṃ seṭṭhidhītā santajjesi. atha naṃ sā āha  -- ``mā me kujjhi, seṭṭhiputto ghosako āgato, tassa idañcidañca  katvā tattha gantvā āgatāmhī''ti. seṭṭhidhītāya ``seṭṭhiputto  ghosako''ti nāmaṃ sutvāva pemaṃ chaviyādīni chinditvā aṭṭhimiñjaṃ  āhacca ṭhitaṃ. kotuhalakālasmiñhi sā tassa pajāpatī hutvā  nāḷikodanaṃ paccekabuddhassa adāsi, tassānubhāvenāgantvā imasmiṃ  seṭṭhikule nibbattā. iti taṃ so pubbasineho avattharitvā gaṇhi.  tenāha bhagavā -- <br/><br/>[21] ``pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā. <br/><br/>[22] evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodake''ti.. (jā0  1.2.174).<br/><br/>[03] atha naṃ pucchi -- ``kuhiṃ so, ammā''ti? ``sayane nipanno  niddāyatī''ti. ``atthi panassa hatthe kiñcī''ti? ``dussante  paṇṇaṃ atthī''ti. sā ``kiṃ paṇṇaṃ nu kho eta''nti tasmiṃ  niddāyante mātāpitūnaṃ aññavihitatāya apassantānaṃ otaritvā samīpaṃ  gantvā taṃ paṇṇaṃ mocetvā ādāya attano gabbhaṃ pavisitvā dvāraṃ  pidhāya vātapānaṃ vivaritvā akkharasamaye kusalatāya paṇṇaṃ vācetvā,  ``aho vata bālo, attano maraṇapaṇṇaṃ dussante bandhitvā ^a^P1.0182^ea^  vicarati, sace mayā na diṭṭhaṃ assa, natthissa  jīvita''nti taṃ paṇṇaṃ phāletvā seṭṭhissa vacanena aparaṃ paṇṇaṃ likhi  -- ``ayaṃ mama putto ghosako nāma, gāmasatato paṇṇākāraṃ  āharāpetvā imassa janapadaseṭṭhino dhītarā saddhiṃ maṅgalaṃ katvā attano  vasanagāmassa majjhe dvibhūmakaṃ gehaṃ kāretvā pākāraparikkhepena ceva  purisaguttiyā ca susaṃvihitārakkhaṃ karotu, mayhañca `idañcidañca  mayā kata'nti sāsanaṃ pesetu, evaṃ kate ahaṃ ^a^V1.0106^ea^ mātulassa kattabbayuttakaṃ  pacchā jānissāmī''ti, likhitvā ca pana saṅgharitvā otaritvā  dussanteyevassa bandhi.<br/><br/>[03] so ^a^M1.0117^ea^ divasabhāgaṃ niddāyitvā uṭṭhāya bhuñjitvā pakkāmi.  punadivase pātova taṃ gāmaṃ gantvā āyuttakaṃ gāmakiccaṃ karontaṃyeva  passi. so taṃ disvā, ``kiṃ, tātā''ti pucchi. ``pitarā me  tumhākaṃ paṇṇaṃ pesita''nti. ``kiṃ paṇṇaṃ, tāta, āharā''ti paṇṇaṃ  gahetvā vācetvā tuṭṭhamānaso ``passatha, bho, mama sāmino mayi  sinehaṃ katvā jeṭṭhaputtassa me maṅgalaṃ karotū''ti mama santikaṃ pahiṇi.  ``sīghaṃ dāruādīni āharathā''ti gahapatike vatvā gāmamajjhe  vuttapakāraṃ gehaṃ kārāpetvā gāmasatato paṇṇākāraṃ āharāpetvā  janapadaseṭṭhino santikā dhītaraṃ ānetvā maṅgalaṃ katvā seṭṭhissa  sāsanaṃ pahiṇi ``idañcidañca mayā kata''nti.<br/><br/>[03] taṃ sutvā seṭṭhino ``yaṃ kāremi, taṃ na hoti; yaṃ na kāremi,  tadeva hotī''ti mahantaṃ domanassaṃ uppajji. puttasokena saddhiṃ so  soko ekato hutvā kucchiḍāhaṃ uppādetvā atisāraṃ janesi.  seṭṭhidhītāpi ``sace koci seṭṭhino santikā āgacchati, mama  akathetvā seṭṭhiputtassa paṭhamataraṃ mā kathayitthā''ti ^a^P1.0183^ea^  jane āṇāpesi. seṭṭhipi kho ``dāni taṃ duṭṭhaputtaṃ mama sāpateyyassa  sāmikaṃ na karissāmī''ti cintetvā ekaṃ āyuttakaṃ āha --  ``mātula, puttaṃ me daṭṭhukāmomhi, ekaṃ pādamūlikaṃ pesetvā mama puttaṃ  pakkosāpehī''ti. so ``sādhū''ti vatvā paṇṇaṃ datvā ekaṃ purisaṃ  pesesi. seṭṭhidhītāpi tassa āgantvā dvāre ṭhitabhāvaṃ sutvā taṃ  pakkosāpetvā, ``kiṃ, tātā''ti pucchi. so āha -- ``seṭṭhi  gilāno, puttaṃ passituṃ pakkosāpesi, ayye''ti. ``kiṃ, tāta,  balavā, dubbalo''ti? ``balavā tāva, āhāraṃ bhuñjatiyeva, ayye''ti.  sā seṭṭhiputtaṃ ajānāpetvāva tassa nivesanañca paribbayañca dāpetvā  ``mayā pesitakāle gamissasi, acchassu tāvā''ti āha. seṭṭhi  puna āyuttakaṃ avaca, ``kiṃ, mātula, na te mama puttassa santikaṃ  pahita''nti? ``pahitaṃ, sāmi, gatapuriso na tāva etī''ti.  ``tena hi puna aparaṃ pesehī''ti. so pesesi. seṭṭhidhītā  tasmimpi tatheva paṭipajji. atha seṭṭhino rogo balavā jāto, ekaṃ  bhājanaṃ pavisati, ekaṃ nikkhamati. puna seṭṭhi āyuttakaṃ pucchi --  ``kiṃ, mātula, na te mama puttassa santikaṃ pahita''nti? ``pahitaṃ,  sāmi, gatapuriso na tāva ^a^M1.0118^ea^ etī''ti. ``tena hi puna aparaṃ  pesehī''ti. so pesesi. seṭṭhidhītā tatiyavāre āgatampi taṃ  pavattiṃ pucchi. so ``bāḷhagilāno, ayye, seṭṭhi āhāraṃ  pacchinditvā maccuparāyaṇo jāto, ekaṃ bhājanaṃ nikkhamati ^a^V1.0107^ea^, ekaṃ  pavisatī''ti āha. seṭṭhidhītā ``idāni gantuṃ kālo''ti  seṭṭhiputtassa ``pitā te kira gilāno''ti ārocetvā ``kiṃ vadesi  bhadde''ti vutte ``aphāsukamassa, sāmī''ti āha. ``idāni kiṃ  kātabba''nti. sāmi? ``gāmasatato vuṭṭhānakapaṇṇākāraṃ ^a^P1.0184^ea^  ādāya gantvā passissāma na''nti. so ``sādhū''ti  paṇṇākāraṃ āharāpetvā sakaṭehi ādāya pakkāmi.<br/><br/>[03] atha naṃ sā ``pitā te dubbalo, ettakaṃ paṇṇākāraṃ gahetvā  gacchantānaṃ papañco bhavissati, etaṃ nivattāpehī''ti vatvā taṃ sabbaṃ  attano kulagehaṃ pesetvā puna taṃ āha -- ``sāmi, tvaṃ attano pitu  pādapasse tiṭṭheyyāsi, ahaṃ ussīsakapasse ṭhassāmī''ti. gehaṃ  pavisamānāyeva ca ``gehassa purato ca pacchato ca ārakkhaṃ  gaṇhathā''ti attano purise āṇāpesi. paviṭṭhakāle pana seṭṭhiputto  pitu pādapasse aṭṭhāsi, itarā ussīsakapasse.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe seṭṭhi uttānako nipanno hoti. āyuttako pana  tassa pāde parimajjanto ``putto te, sāmi, āgato''ti āha.  ``kuhiṃ so''ti? ``esa pādamūle ṭhito''ti. atha naṃ disvā  āyakammikaṃ pakkosāpetvā, ``mama gehe kittakaṃ dhana''nti pucchi.  ``sāmi, dhanasseva cattālīsakoṭiyo, upabhogaparibhogabhaṇḍānaṃ pana  vanagāmakkhettadvipadacatuppadayānavāhanānañca ayañca ayañca  paricchedo''ti vutte, ``ahaṃ ettakaṃ dhanaṃ mama puttassa ghosakassa na  demī''ti vattukāmo ``demī''ti āha. taṃ sutvā seṭṭhidhītā ``ayaṃ  puna kathento aññaṃ kiñci katheyyā''ti cintetvā sokāturā viya  kese vikiritvā rodamānā ``kiṃ nāmetaṃ, tāta, vadetha, idampi nāma  vo vacanaṃ suṇoma, alakkhikā vatamhā''ti vatvā matthakena naṃ  uramajjhe paharantī patitvā yathā puna vattuṃ na sakkoti, tathāssa  uramajjhe matthakena ghaṃsentī ārodanaṃ dassesi. seṭṭhi taṃkhaṇaññeva  kālamakāsi. ``seṭṭhi mato''ti gantvā ^a^M1.0119^ea^ ^a^P1.0185^ea^  utenassa rañño ārocayiṃsu. rājā tassa sarīrakiccaṃ kārāpetvā,  ``atthi panassa putto vā dhītā vā''ti pucchi. ``atthi, deva,  ghosako nāma tassa putto, sabbaṃ sāpateyyaṃ tassa niyyādetvāva mato,  devā''ti.<br/><br/>[03] rājā aparabhāge seṭṭhiputtaṃ pakkosāpesi. tasmiñca divase devo  vassi. rājaṅgaṇe tattha tattha udakaṃ saṇṭhāti. seṭṭhiputto ``rājānaṃ  passissāmī''ti pāyāsi. rājā vātapānaṃ vivaritvā taṃ āgacchantaṃ  olokento rājaṅgaṇe udakaṃ laṅghitvā āgacchantaṃ disvā āgantvā  vanditvā ṭhitaṃ ``tvaṃ ghosako nāma, tātā''ti pucchitvā ``āma,  devā''ti vutte ``pitā me ^a^V1.0108^ea^ matoti mā soci, tava pettikaṃ seṭṭhiṭṭhānaṃ  tuyhameva dassāmī''ti taṃ samassāsetvā ``gaccha, tātā''ti  uyyojesi. rājā gacchantañca naṃ olokentova aṭṭhāsi. so  āgamanakāle laṅghitaṃ udakaṃ gamanakāle otaritvā saṇikaṃ agamāsi.  atha naṃ rājā tatova pakkosāpetvā, ``kiṃ nu kho, tāta, tvaṃ mama  santikaṃ āgacchanto udakaṃ laṅghitvā āgamma gacchanto otaritvā  saṇikaṃ gacchasī''ti pucchi. ``āma, deva, ahaṃ tasmiṃ khaṇe  kumārako, kīḷanakālo nāma, so idāni pana me devena ṭhānantaraṃ  paṭissutaṃ. tasmā yathā pure acaritvā idāni sannisinnena hutvā  carituṃ vaṭṭatī''ti. taṃ sutvā rājā ``dhitimāyaṃ puriso,  idānevassa ṭhānantaraṃ dassāmī''ti pitarā bhuttaṃ bhogaṃ datvā sabbasatena  seṭṭhiṭṭhānaṃ adāsi.<br/><br/>[03] so rathe ṭhatvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ akāsi.  olokitolokitaṭṭhānaṃ kampati. seṭṭhidhītā kāḷidāsiyā saddhiṃ  mantayamānā nisinnā ^a^P1.0186^ea^ ``amma kāḷi, puttassa te  ettikā sampatti maṃ nissāya uppannā''ti āha. ``kiṃ kāraṇā,  ammā''ti? ``ayañhi attano maraṇapaṇṇaṃ dussante bandhitvā  amhākaṃ gharaṃ āgato, athassa mayā taṃ paṇṇaṃ phāletvā mayā saddhiṃ  maṅgalakaraṇatthāya aññaṃ paṇṇaṃ likhitvā ettakaṃ kālaṃ tattha ārakkho  kato''ti. ``amma, tvaṃ ettakaṃ passasi, imaṃ pana seṭṭhi  daharakālato paṭṭhāya māretukāmo māretuṃ nāsakkhi, kevalaṃ imaṃ  nissāya bahuṃ dhanaṃ khīyī''ti. ``amma, atibhāriyaṃ vata seṭṭhinā  kata''nti. nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā gehaṃ pavisantaṃ pana naṃ disvā,  ``ayaṃ ettikā sampatti maṃ nissāya ^a^M1.0120^ea^ uppannā''ti hasitaṃ akāsi.  atha naṃ seṭṭhiputto disvā, ``kiṃ kāraṇā hasī''ti pucchi. ``ekaṃ  kāraṇaṃ nissāyā''ti. ``kathehi na''nti? ``sā na kathesi''.  so ``sace na kathessasi, dvidhā taṃ chindissāmī''ti tajjetvā asiṃ  nikkaḍḍhi. sā ``ayaṃ ettikā sampatti tayā maṃ nissāya laddhāti  cintetvā hasita''nti āha. ``yadi mama pitarā attano santakaṃ  mayhaṃ niyyāditaṃ, tvaṃ ettha kiṃ hosī''ti? so kira ettakaṃ kālaṃ  kiñci na jānāti, tenassā vacanaṃ na saddahi. athassa sā  ``tumhākaṃ pitarā maraṇapaṇṇaṃ datvā pesitā, tumhe mayā idañcidañca  katvā rakkhitā''ti sabbaṃ kathesi. ``tvaṃ abhūtaṃ kathesī''ti  asaddahanto ``mātaraṃ kāḷiṃ pucchissāmī''ti cintetvā ``evaṃ kira,  ammā''ti. ``āma, tāta, daharakālato paṭṭhāya taṃ māretukāmo  māretuṃ asakkonto taṃ nissāya bahuṃ dhanaṃ khīyi, sattasu ṭhānesu tvaṃ  maraṇato mutto, idāni bhogagāmato āgamma ^a^P1.0187^ea^  sabbasatena saddhiṃ seṭṭhiṭṭhānaṃ patto''ti. so taṃ sutvā ``bhāriyaṃ vata  kammaṃ, evarūpā kho pana maraṇā muttassa mama pamādajīvitaṃ jīvituṃ  ayuttaṃ, appamatto bhavissāmī''ti cintetvā devasikaṃ sahassaṃ  ^a^V1.0109^ea^ vissajjetvā addhikakapaṇādīnaṃ dānaṃ paṭṭhapesi. mitto nāmassa  kuṭumbiko dānabyāvaṭo ahosi. ayaṃ ghosakaseṭṭhino uppatti.<br/><br/>[03] tasmiṃ pana kāle bhaddavatīnagare bhaddavatiyaseṭṭhi nāma  ghosakaseṭṭhino adiṭṭhapubbasahāyako ahosi. bhaddavatīnagarato  āgatānaṃ vāṇijānaṃ santike ghosakaseṭṭhi bhaddavatiyaseṭṭhino sampattiñca  vayappadesañca sutvā tena saddhiṃ sahāyakabhāvaṃ icchanto paṇṇākāraṃ  pesesi. bhaddavatiyaseṭṭhipi kosambito āgatānaṃ vāṇijānaṃ santike  ghosakaseṭṭhino sampattiñca vayappadesañca sutvā tena saddhiṃ sahāyakabhāvaṃ  icchanto paṇṇākāraṃ pesesi. evaṃ te aññamaññaṃ adiṭṭhapubbasahāyakā  hutvā vasiṃsu. aparabhāge bhaddavatiyaseṭṭhino gehe ahivātarogo patito.  tasmiṃ patite paṭhamaṃ makkhikā maranti, tato anukkameneva kīṭā  mūsikā kukkuṭā sūkarā gāvo dāsī dāsā sabbapacchā gharamānusakāpi  maranti. tesu ye bhittiṃ bhinditvā palāyanti, te jīvitaṃ labhanti,  tadā pana seṭṭhi ca bhariyā ca dhītā cassa tathā palāyitvā  ^a^M1.0121^ea^ ghosakaseṭṭhiṃ passituṃ patthentā kosambimaggaṃ ^a^P1.0188^ea^  paṭipajjiṃsu. te antarāmaggeyeva khīṇapātheyyā vātātapena ceva  khuppipāsāhi ca kilantasarīrā kicchena kosambiṃ patvā  udakaphāsukaṭṭhāne ṭhatvā nhatvā nagaradvāre ekaṃ sālaṃ pavisiṃsu.<br/><br/>[03] tato seṭṭhi bhariyaṃ āha -- ``bhadde, iminā nīhārena gacchantā  vijātamātuyāpi amanāpā honti, sahāyako kira me  addhikakapaṇādīnaṃ devasikaṃ sahassaṃ vissajjetvā dānaṃ dāpesi. tattha  dhītaraṃ pesetvā āhāraṃ āharāpetvā ekāhaṃ dvīhaṃ idheva sarīraṃ  santappetvā sahāyakaṃ passissāmā''ti. sā ``sādhu, sāmī''ti.  te sālāyameva vasiṃsu. punadivase kāle ārocite kapaṇaddhikādīsu  āhāratthāya gacchantesu mātāpitaro, ``amma, gantvā amhākaṃ āhāraṃ  āharā''ti dhītaraṃ pesayiṃsu. mahābhogakulassa dhītā vipattiyā  acchinnalajjitāya alajjamānā pātiṃ gahetvā kapaṇajanena saddhiṃ  āhāratthāya gantvā ``kati paṭivīse gaṇhissasi, ammā''ti puṭṭhā ca  pana ``tayo''ti āha. athassā tayo paṭivīse adāsi. tāya  bhatte āhaṭe tayopi ekato bhuñjituṃ nisīdiṃsu.<br/><br/>[03] atha mātādhītaro seṭṭhiṃ āhaṃsu -- ``sāmi, vipatti nāma  mahākulānampi uppajjati, mā amhe oloketvā bhuñja, mā  cintayī''ti. iti naṃ nānappakārehi yācitvā bhojesuṃ. so  bhuñjitvā āhāraṃ jīrāpetuṃ asakkonto aruṇe uggacchante kālamakāsi.  mātādhītaro nānappakārehi paridevitvā rodiṃsu. kumārikā  punadivase rodamānā āhāratthāya gantvā, ``kati ^a^V1.0110^ea^ paṭivīse  gaṇhissasī''ti ^a^P1.0189^ea^ vuttā, ``dve''ti vatvā āhāraṃ  āharitvā mātaraṃ yācitvā bhojesi. sāpi tāya yāciyamānā  bhuñjitvā āhāraṃ jīrāpetuṃ asakkontī taṃ divasameva kālamakāsi.  kumārikā ekikāva roditvā paridevitvā tāya dukkhuppattiyā  ativiya sañjātachātakadukkhā punadivase yācakehi saddhiṃ rodantī  āhāratthāya gantvā, ``kati paṭivīse gaṇhissasi, ammā''ti vuttā  ``eka''nti āha. mittakuṭumbiko taṃ tayo divase bhattaṃ gaṇhantiṃ  sañjānāti, tena taṃ ``apehi nassa, vasali, ajja tava kucchippamāṇaṃ  aññāsī''ti āha. hirottappasampannā kuladhītā ^a^M1.0122^ea^ paccorasmiṃ  sattipahāraṃ viya vaṇe khārodakasecanakaṃ viya ca patvā ``kiṃ,  sāmī''ti āha. ``tayā pure tayo koṭṭhāsā gahitā, hiyyo dve,  ajja ekaṃ gaṇhāsi. ajja te attano kucchippamāṇaṃ ñāta''nti.  ``mā maṃ, sāmi, `attanova atthāya gaṇhī'ti maññitthā''ti.  ``atha kasmā evaṃ gaṇhī''ti? ``pure tayo janā ahumha, sāmi,  hiyyo dve, ajja ekikāva jātāmhī''ti. so ``kena kāraṇenā''ti  pucchitvā ādito paṭṭhāya tāya kathitaṃ sabbaṃ pavattiṃ sutvā assūni  sandhāretuṃ asakkonto sañjātabalavadomanasso hutvā, ``amma, evaṃ  sante mā cintayi, tvaṃ bhaddavatiyaseṭṭhino dhītā ajjakālato paṭṭhāya  mama dhītāyeva nāmā''ti vatvā sīse cumbitvā gharaṃ netvā attano  jeṭṭhadhītuṭṭhāne ṭhapesi.<br/><br/>[03] sā dānagge uccāsaddaṃ mahāsaddaṃ sutvā, ``tāta, kasmā etaṃ janaṃ  nissaddaṃ katvā dānaṃ na dethā''ti āha. ``na sakkā kātuṃ,  ammā''ti. ``sakkā, tātā''ti. ``kathaṃ sakkā, ammā''ti?  ``tāta dānaggaṃ parikkhipitvā ^a^P1.0190^ea^ ekekasseva  pavesanappamāṇena dve dvārāni yojetvā, `ekena dvārena pavisitvā  ekena nikkhamathā'ti vadetha, evaṃ nissaddā hutvāva gaṇhissantī''ti.  so taṃ sutvā, ``bhaddakova, amma, upāyo''ti tathā kāresi.  sāpi pubbe sāmā nāma. vatiyā pana kāritattā ^b^sāmāvatī^eb^  nāma jātā. tato paṭṭhāya dānagge kolāhalaṃ pacchindī.  ghosakaseṭṭhi pubbe taṃ saddaṃ suṇanto ``mayhaṃ dānagge saddo''ti tussati.  dvīhatīhaṃ pana saddaṃ asuṇanto mittakuṭumbikaṃ attano upaṭṭhānaṃ āgataṃ  pucchi -- ``diyyati kapaṇaddhikādīnaṃ dāna''nti? ``āma,  sāmī''ti. ``atha kiṃ dvīhatīhaṃ saddo na suyyatī''ti? ``yathā  nissaddā hutvā gaṇhanti, tathā me upāyo kato''ti. ``atha pubbeva  kasmā nākāsī''ti? ``ajānanatāya, sāmī''ti. ``idāni  kathaṃ te ñāto''ti? ``dhītarā me akkhāto, sāmī''ti. mayhaṃ  aviditā ``tava dhītā nāma atthī''ti. so ahivātaroguppattito  paṭṭhāya sabbaṃ bhaddavatiyaseṭṭhino pavattiṃ ācikkhitvā tassā attano  jeṭṭhadhītuṭṭhāne ṭhapitabhāvaṃ ārocesi. atha naṃ seṭṭhi ``evaṃ sante mama  kasmā na kathesi, mama sahāyakassa ^a^V1.0111^ea^ dhītā mama dhītā nāmā''ti taṃ  pakkosāpetvā pucchi -- ``amma, seṭṭhino dhītāsī''ti? ``āma,  tātā''ti. ``tena hi mā cintayi, tvaṃ mama ^a^M1.0123^ea^ dhītāsī''ti taṃ sīse  cumbitvā parivāratthāya tassā pañca itthisatāni datvā taṃ attano  jeṭṭhadhītuṭṭhāne ṭhapesi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ tasmiṃ nagare nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ hoti. tasmiṃ pana  nakkhatte bahi anikkhamanakā kuladhītaropi attano parivārena saddhiṃ  padasāva ^a^P1.0191^ea^ nadiṃ gantvā nhāyanti. tasmā taṃ  divasaṃ sāmāvatīpi pañcahi itthisatehi parivāritā rājaṅgaṇeneva  nhāyituṃ agamāsi. uteno sīhapañjare ṭhito taṃ disvā ``kassimā  nāṭakitthiyo''ti pucchi. ``na kassaci nāṭakitthiyo, devā''ti.  ``atha kassa dhītaro''ti? ``ghosakaseṭṭhino dhītā deva,  sāmāvatī nāmesā''ti. so disvāva uppannasineho seṭṭhino sāsanaṃ  pāhesi -- ``dhītaraṃ kira me pesetū''ti. ``na pesemi, devā''ti.  ``mā kira evaṃ karotu, pesetuyevā''ti. ``mayaṃ gahapatikā nāma  kumārikānaṃ pothetvā viheṭhetvā kaḍḍhanabhayena na dema, devā''ti.  rājā kujjhitvā gehaṃ lañchāpetvā seṭṭhiñca bhariyañca hatthe gahetvā  bahi kārāpesi. sāmāvatī, nhāyitvā āgantvā gehaṃ pavisituṃ  okāsaṃ alabhantī, ``kiṃ etaṃ, tātā''ti pucchi. ``amma, rājā  tava kāraṇā pahiṇi. atha `na mayaṃ dassāmā'ti vutte gharaṃ  lañchāpetvā amhe bahi kārāpesī''ti. ``tāta, bhāriyaṃ vo kammaṃ  kataṃ, raññā nāma pahite `na, demā'ti avatvā `sace me dhītaraṃ  saparivāraṃ gaṇhatha, demā'ti vattabbaṃ bhaveyya, tātā''ti. ``sādhu,  amma, tava ruciyā sati evaṃ karissāmī''ti rañño tathā sāsanaṃ  pāhesi. rājā ``sādhū''ti sampaṭicchitvā taṃ saparivāraṃ ānetvā  abhisiñcitvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. sesā tassāyeva  parivāritthiyo ahesuṃ. ayaṃ sāmāvatiyā uppatti.<br/><br/>[03] utenassa pana aparāpi vāsuladattā nāma devī ahosi ^a^P1.0192^ea^  caṇḍapajjotassa dhītā. ujjeniyañhi caṇḍapajjoto nāma  rājā ahosi. so ekadivasaṃ uyyānato āgacchanto attano  sampattiṃ oloketvā, ``atthi nu kho aññassapi kassaci evarūpā  sampattī''ti vatvā taṃ sutvā manussehi ``kiṃ sampatti nāmesā,  kosambiyaṃ utenassa rañño atimahatī sampatī''ti vutte rājā āha  -- ``tena hi gaṇhissāma na''nti? ``na sakkā so gahetu''nti.  ``kiñci katvā gaṇhissāmayevā''ti? ``na sakkā devā''ti.  ``kiṃ kāraṇā''ti? ``so hatthikantaṃ nāma sippaṃ jānāti, mantaṃ  ^a^M1.0124^ea^ parivattetvā hatthikantavīṇaṃ vādento nāge palāpetipi gaṇhātipi.  hatthivāhanasampanno tena sadiso nāma natthī''ti. ``na sakkā mayā  so gahetu''nti. ``sace te, deva, ekantena ayaṃ nicchayo, tena hi  dāruhatthiṃ kāretvā ^a^V1.0112^ea^ tassāsannaṭṭhānaṃ pesehi. so hatthivāhanaṃ vā  assavāhanaṃ vā sutvā dūrampi gacchati. tattha naṃ āgataṃ gahetuṃ sakkā  bhavissatī''ti.<br/><br/>[03] rājā ``attheso upāyo''ti dārumayaṃ yantahatthiṃ kārāpetvā  bahi pilotikāhi veṭhetvā katacittakammaṃ katvā tassa vijite  āsannaṭṭhāne ekasmiṃ saratīre vissajjāpesi. hatthino antokucchiyaṃ  saṭṭhi purisā aparāparaṃ caṅkamanti, hatthilaṇḍaṃ āharitvā tattha tattha  chaḍḍesuṃ. eko vanacarako hatthiṃ disvā, ``amhākaṃ rañño  anucchaviko''ti cintetvā, gantvā rañño ārocesi -- ``deva,  mayā sabbaseto kelāsakūṭapaṭibhāgo tumhākaññeva anucchaviko  varavāraṇo diṭṭho''ti. uteno tameva maggadesakaṃ katvā hatthiṃ  abhiruyha saparivāro nikkhami. tassa āgamanaṃ ñatvā ^a^P1.0193^ea^  carapurisā gantvā caṇḍapajjotassa ārocesuṃ. so āgantvā  majjhe tucchaṃ katvā ubhosu passesu balakāyaṃ payojesi. uteno  tassāgamanaṃ ajānanto hatthiṃ anubandhi. anto ṭhitamanussā vegena  palāpesuṃ. kaṭṭhahatthī rañño mantaṃ parivattetvā vīṇaṃ vādentassa  tantisaddaṃ asuṇanto viya palāyatiyeva. rājā hatthināgaṃ pāpuṇituṃ  asakkonto assaṃ āruyha anubandhi. tasmiṃ vegena anubandhante  balakāyo ohīyi. rājā ekakova ahosi. atha naṃ ubhosu  passesu payuttā caṇḍapajjotassa purisā gaṇhitvā attano rañño adaṃsu.  athassa balakāyo amittavasaṃ gatabhāvaṃ ñatvā bahinagareva khandhāvāraṃ  nivesetvā acchi.<br/><br/>[03] caṇḍapajjotopi utenaṃ jīvaggāhameva gāhāpetvā ekasmiṃ coragehe  pakkhipitvā dvāraṃ pidahāpetvā tayo divase jayapānaṃ pivi. uteno  tatiyadivase ārakkhake pucchi -- ``kahaṃ vo, tāta, rājā''ti?  ```paccāmitto me gahito'ti jayapānaṃ pivatī''ti. ``kā nāmesā  mātugāmassa viya tumhākaṃ rañño kiriyā, nanu paṭirājūnaṃ gahetvā  ^a^M1.0125^ea^ vissajjetuṃ vā māretuṃ vā vaṭṭati, amhe dukkhaṃ nisīdāpetvā jayapānaṃ  kira pivatī''ti. te gantvā tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. so  āgantvā ``saccaṃ kira tvaṃ evaṃ vadasī''ti pucchi. ``āma,  mahārājā''ti. ``sādhu taṃ vissajjessāmi, evarūpo kira te manto  atthi, taṃ mayhaṃ dassasī''ti. ``sādhu dassāmi, gahaṇasamaye maṃ  vanditvā taṃ gaṇhāhi. kiṃ pana tvaṃ vandissasī''ti? ``kyāhaṃ taṃ  vandissāmi, na vandissāmī''ti? ``ahampi te na dassāmī''ti  ^a^P1.0194^ea^. ``evaṃ sante rājāṇaṃ te karissāmī''ti.  ``karohi, sarīrassa me issaro, na pana cittassā''ti. rājā  tassa sūragajjitaṃ sutvā, ``kathaṃ nu kho imaṃ mantaṃ gaṇhissāmī''ti  cintetvā, ``imaṃ mantaṃ aññaṃ jānāpetuṃ na sakkā, mama dhītaraṃ etassa  santike ^a^V1.0113^ea^ uggaṇhāpetvā ahaṃ tassā santike gaṇhissāmī''ti. atha  naṃ āha -- ``aññassa vanditvā gaṇhantassa dassasī''ti.  ``āma, mahārājā''ti. ``tena hi amhākaṃ ghare ekā khujjā  atthi tassā antosāṇiyaṃ vanditvā nisinnāya tvaṃ bahisāṇiyaṃ  ṭhitova mantaṃ vācehī''ti. ``sādhu, mahārāja, khujjā vā hotu  pīṭhasappi vā, vandantiyā dassāmī''ti. tato rājā gantvā dhītaraṃ  vāsuladattaṃ āha -- ``amma, eko saṅkhakuṭṭhī anagghamantaṃ jānāti,  taṃ aññaṃ jānāpetuṃ na sakkā. tvaṃ antosāṇiyaṃ nisīditvā taṃ  vanditvā mantaṃ gaṇha, so bahisāṇiyaṃ ṭhatvā tuyhaṃ vācessati. tava  santikā ahaṃ taṃ gaṇhissāmī''ti.<br/><br/>[03] evaṃ so tesaṃ aññamaññaṃ santhavakaraṇabhayena dhītaraṃ khujjaṃ, itaraṃ  saṅkhakuṭṭhiṃ katvā kathesi. so tassā antosāṇiyaṃ vanditvā  nisinnāya bahi ṭhito mantaṃ vācesi. atha naṃ ekadivasaṃ punappunaṃ  vuccamānampi mantapadaṃ vattuṃ asakkontiṃ ``are khujje  atibahaloṭṭhakapolaṃ te mukhaṃ, evaṃ nāma vadehī''ti āha. ``sā  kujjhitvā are duṭṭhasaṅkhakuṭṭhi ^a^P1.0195^ea^ kiṃ vadesi, kiṃ  mādisā khujjā nāma hotī''ti? sāṇikaṇṇaṃ ukkhipitvā ``kāsi  tva''nti vutte, ``rañño dhītā vāsuladattā nāmāha''nti āha.  ``pitā te taṃ mayhaṃ kathento `khujjā'ti kathesī''ti. ``mayhampi  kathento taṃ saṅkhakuṭṭhiṃ katvā kathesī''ti. te ubhopi ``tena hi  amhākaṃ santhavakaraṇabhayena kathitaṃ bhavissatī''ti antosāṇiyaññeva  santhavaṃ kariṃsu.<br/><br/>[03] tato paṭṭhāya mantaggahaṇaṃ vā sippaggahaṇaṃ vā natthi. rājāpi  dhītaraṃ niccaṃ pucchati -- ``sippaṃ gaṇhasi, ammā''ti?  ``gaṇhāmi, tātā''ti. atha naṃ ekadivasaṃ uteno ^a^M1.0126^ea^ āha -- ``bhadde,  sāmikena kattabbaṃ nāma neva mātāpitaro na bhātubhaginiyo kātuṃ  sakkonti, sace mayhaṃ jīvitaṃ dassasi, pañca te itthisatāni parivāraṃ  datvā aggamahesiṭṭhānaṃ dassāmī''ti. ``sace imasmiṃ vacane patiṭṭhātuṃ  sakkhissatha, dassāmi vo jīvita''nti. ``sakkhissāmi,  bhadde''ti. sā ``sādhu, sāmī''ti pitu santikaṃ gantvā vanditvā  ekamantaṃ aṭṭhāsi. atha naṃ so pucchi -- ``amma, niṭṭhitaṃ  sippa''nti? ``na tāva niṭṭhitaṃ, tāta, sippa''nti. atha naṃ so  pucchi -- ``kiṃ, ammā''ti? ``amhākaṃ ekaṃ dvārañca ekaṃ  vāhanañca laddhuṃ vaṭṭati, tātā''ti. ``idaṃ kiṃ, ammā''ti?  ``tāta, rattiṃ kira tārakasaññāya mantassa upacāratthāya ekaṃ osadhaṃ  gahetabbaṃ atthi. tasmā amhākaṃ velāya ^a^P1.0196^ea^ vā  avelāya vā nikkhamanakāle ekaṃ dvārañceva ekaṃ vāhanañca laddhuṃ  vaṭṭatī''ti. rājā ``sādhū''ti sampaṭicchi. te attano  abhirucitaṃ ekaṃ dvāraṃ hatthagataṃ kariṃsu. rañño pana pañca vāhanāni  ahesuṃ. bhaddavatī nāma kareṇukā ^a^V1.0114^ea^ ekadivasaṃ paññāsa yojanāni  gacchati, kāko nāma dāso saṭṭhi yojanāni gacchati, celakaṭṭhi ca  muñcakesī cāti dve assā yojanasataṃ gacchanti, nāḷāgiri hatthī  vīsati yojanasatanti.<br/><br/>[03] so kira rājā anuppanne buddhe ekassa issarassa upaṭṭhāko  ahosi. athekadivasaṃ issare bahinagaraṃ gantvā nhatvā āgacchante  eko paccekabuddho nagaraṃ piṇḍāya pavisitvā sakalanagaravāsīnaṃ mārena  āvaṭṭitattā ekaṃ bhikkhāmpi alabhitvā yathādhotena pattena nikkhami.  atha naṃ nagaradvāraṃ pattakāle māro aññātakavesena upasaṅkamitvā,  ``api, bhante, vo kiñci laddha''nti pucchi. ``kiṃ pana me tvaṃ  alabhanākāraṃ karī''ti? ``tena hi nivattitvā puna pavisatha,  idāni na karissāmī''ti. ``nāhaṃ puna nivattissāmī''ti. sace  hi nivatteyya, puna so sakalanagaravāsīnaṃ sarīre adhimuñcitvā pāṇiṃ  paharitvā hasanakeḷiṃ kareyya. paccekabuddhe anivattitvā gate māro  tattheva antaradhāyi. atha so issaro yathādhoteneva pattena ^a^P1.0197^ea^  āgacchantaṃ paccekabuddhaṃ disvā vanditvā, ``api, bhante,  kiñci laddha''nti pucchi. ``caritvā nikkhantamhāvuso''ti. so  cintesi -- ``ayyo, mayā pucchitaṃ akathetvā aññaṃ vadati, na  kiñci laddhaṃ bhavissatī''ti. athassa pattaṃ olokento tucchaṃ  disvā gehe bhattassa ^a^M1.0127^ea^ niṭṭhitāniṭṭhitabhāvaṃ ajānanatāya sūro hutvā pattaṃ  gahetuṃ avisahanto ``thokaṃ, bhante, adhivāsethā''ti vatvā vegena gharaṃ  gantvā ``amhākaṃ bhattaṃ niṭṭhita''nti pucchitvā, ``niṭṭhita''nti vutte  taṃ upaṭṭhākaṃ āha -- ``tāta, añño tayā sampannavegataro nāma natthi,  sīghena javena bhadantaṃ patvā `pattaṃ me, bhante, dethā'ti vatvā pattaṃ  gahetvā vegena ehī''ti. so ekavacaneneva pakkhanditvā pattaṃ gahetvā  āhari. issaropi attano bhojanassa pattaṃ pūretvā ``imaṃ sīghaṃ  gantvā ayyassa sampādehi, ahaṃ te ito pattiṃ dammī''ti āha.<br/><br/>[03] sopi taṃ gahetvā javena gantvā paccekabuddhassa pattaṃ datvā  pañcapatiṭṭhitena vanditvā, ``bhante, `velā upakaṭṭhā'ti ahaṃ  atisīghena javena āgato ca gato ca, etassa me javassa phalena  yojanānaṃ paṇṇāsasaṭṭhisatavīsasatagamanasamatthāni pañca vāhanāni  nibbattantu, āgacchantassa ca me gacchantassa ca sarīraṃ sūriyatejena  tatthaṃ, tassa me phalena nibbattanibbattaṭṭhāne āṇā sūriyatejasadisā  hotu, imasmiṃ me piṇḍapāte sāminā patti dinnā, tassā me  nissandena tumhehi diṭṭhadhammassa ^a^P1.0198^ea^ bhāgī homī''ti  āha. paccekabuddho ``evaṃ hotū''ti vatvā -- <br/><br/>[21] ``icchitaṃ ^a^V1.0115^ea^ patthitaṃ tuyhaṃ, sabbameva samijjhatu. <br/><br/>[22] sabbe pūrentu saṅkappā, cando pannaraso yathā.. (dī0  ni0 aṭṭha0 2.95 pubbūpanissayasampattikathā; a0 ni0 aṭṭha0 1.1.  192). <br/><br/>[21] ``icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, khippameva samijjhatu. <br/><br/>[22] sabbe pūrentu saṅkappā, maṇijotiraso yathā''ti.. -- <br/><br/>[25] anumodanaṃ akāsi. paccekabuddhānaṃ kira idhāva dve gāthā  anumodanagāthā nāma honti. tattha ^b^jotiraso^eb^ti sabbakāmadadaṃ  maṇiratanaṃ vuccati. idaṃ tassa pubbacaritaṃ. so etarahi  caṇḍapajjoto ahosi. tassa ca kammassa nissandena imāni pañca  vāhanāni nibbattiṃsu. athekadivasaṃ rājā uyyānakīḷāya nikkhami.  uteno ``ajja palāyitabba''nti mahantāmahante cammapasibbake  hiraññasuvaṇṇassa pūretvā kareṇukāpiṭṭhe ṭhapetvā vāsuladattaṃ ādāya  palāyi. antepurapālakā palāyantaṃ taṃ disvā gantvā rañño ārocesuṃ.  rājā ``sīghaṃ gacchathā''ti balaṃ pahiṇi. uteno ^a^M1.0128^ea^ balassa  pakkhandabhāvaṃ ñatvā kahāpaṇapasibbakaṃ mocetvā pātesi, manussā  kahāpaṇe uccinitvā puna pakkhandiṃsu. itaro suvaṇṇapasibbakaṃ  mocetvā pātetvā nesaṃ suvaṇṇalobhena papañcentānaññeva ^a^P1.0199^ea^  bahi nivuṭṭhaṃ attano khandhāvāraṃ pāpuṇi. atha naṃ  āgacchantaṃ disvāva attano balakāyo parivāretvā nagaraṃ pavesesi.  so patvāva vāsuladattaṃ abhisiñcitvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesīti.  ayaṃ vāsuladattāya uppatti.<br/><br/>[03] aparā pana māgaṇḍiyā nāma rañño santikā aggamahesiṭṭhānaṃ  labhi. sā kira kururaṭṭhe māgaṇḍiyabrāhmaṇassa dhītā. mātāpissā  māgaṇḍiyāyeva nāmaṃ. cūḷapitāpissā māgaṇḍiyova, sā abhirūpā  ahosi devaccharapaṭibhāgā. pitā panassā anucchavikaṃ sāmikaṃ  alabhanto mahantehi mahantehi kulehi yācitopi ``na mayhaṃ dhītu  tumhe anucchavikā''ti tajjetvā uyyojesi. athekadivasaṃ satthā  paccūsasamaye lokaṃ volokento māgaṇḍiyabrāhmaṇassa sapajāpatikassa  anāgāmiphalūpanissayaṃ disvā attano pattacīvaramādāya tassa  bahinigame aggiparicaraṇaṭṭhānaṃ agamāsi. so tathāgatassa  rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ oloketvā, ``imasmiṃ loke iminā  purisena sadiso añño puriso nāma natthi, ayaṃ mayhaṃ dhītu  anucchaviko, imassa posāpanatthāya dhītaraṃ dassāmī''ti cintetvā,  ``samaṇa, ekā me dhītā atthi, ahaṃ ettakaṃ kālaṃ tassā  anucchavikaṃ purisaṃ na passāmi, tumhe tassā anucchavikā, sā ca  tumhākaññeva anucchavikā. tumhākañhi ^a^P1.0200^ea^  pādaparicārikā, tassā ca bhattā ^a^V1.0116^ea^ laddhuṃ vaṭṭati, taṃ vo ahaṃ dassāmi,  yāva mamāgamanā idheva tiṭṭhathā''ti āha. satthā kiñci avatvā  tuṇhī ahosi. brāhmaṇo vegena gharaṃ gantvā, ``bhoti, bhoti dhītu  me anucchaviko puriso diṭṭho, sīghaṃ sīghaṃ naṃ alaṅkarohī''ti taṃ  alaṅkārāpetvā saddhiṃ brāhmaṇiyā ādāya satthu santikaṃ pāyāsi.  sakalanagaraṃ saṅkhubhi. ayaṃ ``ettakaṃ kālaṃ mayhaṃ dhītu  anucchaviko natthī''ti kassaci adatvā ``ajja me dhītu  anucchaviko diṭṭho''ti kira vadeti, ``kīdiso nu kho so  puriso, passissāma na''nti mahājano teneva saddhiṃ nikkhami.<br/><br/>[03] tasmiṃ ^a^M1.0129^ea^ dhītaraṃ gahetvā āgacchante satthā tena vuttaṭṭhāne aṭṭhatvā  tattha padacetiyaṃ dassetvā gantvā aññasmiṃ ṭhāne aṭṭhāsi. buddhānañhi  padacetiyaṃ adhiṭṭhahitvā akkantaṭṭhāneyeva paññāyati, na aññattha.  yesañcatthāya adhiṭṭhitaṃ hoti, teyeva naṃ passanti. tesaṃ pana  adassanakaraṇatthaṃ hatthiādayo vā akkamantu, mahāmegho vā pavassatu,  verambhavātā vā paharantu, na taṃ koci makkhetuṃ sakkoti. atha  brāhmaṇī brāhmaṇaṃ āha -- ``kuhiṃ so puriso''ti. ```imasmiṃ  ṭhāne tiṭṭhāhī'ti naṃ avacaṃ, kuhiṃ nu kho so gato''ti ito cito  olokento padacetiyaṃ disvā ``ayamassa padavalañjo''ti ^a^P1.0201^ea^  āha. brāhmaṇī salakkhaṇamantānaṃ tiṇṇaṃ vedānaṃ paguṇatāya  lakkhaṇamante parivattetvā padalakkhaṇaṃ upadhāretvā, ``nayidaṃ, brāhmaṇa,  pañcakāmaguṇasevino pada''nti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``rattassa hi ukkuṭikaṃ padaṃ bhave, <br/><br/>[27] duṭṭhassa hoti sahasānupīḷitaṃ. <br/><br/>[26] mūḷhassa hoti avakaḍḍhitaṃ padaṃ, <br/><br/>[22] vivaṭṭacchadassa idamīdisaṃ pada''nti.. (a0 ni0  aṭṭha0 1.1.260-261; visuddhi0 1.45).<br/><br/>[03] atha naṃ brāhmaṇo evamāha -- ``bhoti tvaṃ udakapātiyaṃ kumbhīlaṃ,  gehamajjhe ca pana coraṃ viya mante passanasīlā, tuṇhī hohī''ti.  brāhmaṇa, yaṃ icchasi, taṃ vadehi, nayidaṃ pañcakāmaguṇasevino padanti.  tato ito cito ca olokento satthāraṃ disvā, ``ayaṃ so  puriso''ti vatvā brāhmaṇo gantvā, ``samaṇa, dhītaraṃ me tava  posāpanatthāya demī''ti āha. satthā ``dhītarā te mayhaṃ attho  atthi vā natthi vā''ti avatvāva, ``brāhmaṇa, ekaṃ te kāraṇaṃ  kathemī''ti vatvā, ``kathehi samaṇā''ti vutte mahābhinikkhamanato  paṭṭhāya yāva ajapālanigrodhamūlā ^a^V1.0117^ea^ mārena anubaddhabhāvaṃ  ajapālanigrodhamūle ca pana ``atīto dāni me esa visaya''nti  tassa sokāturassa sokavūpasamanatthaṃ āgatāhi māradhītāhi  kumārikavaṇṇādivasena ^a^P1.0202^ea^ payojitaṃ palobhanaṃ  ācikkhitvā, ``tadāpi mayhaṃ chando nāhosī''ti vatvā -- <br/><br/>[21] ``disvāna ^a^M1.0130^ea^ taṇhaṃ aratiṃ ragañca, <br/><br/>[27] nāhosi chando api methunasmiṃ. <br/><br/>[26] kimevidaṃ muttakarīsapuṇṇaṃ, <br/><br/>[22] pādāpi naṃ samphusituṃ na icche''ti.. (a0 ni0  aṭṭha0 1.1.260-261; su0 ni0 841) -- <br/><br/>[25] imaṃ gāthamāha. gāthāpariyosāne brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca  anāgāmiphale patiṭṭhahiṃsu. māgaṇḍiyāpi kho ``sacassa mayā attho  natthi, anatthikabhāvova vattabbo, ayaṃ pana maṃ muttakarīsapuṇṇaṃ  karoti, pādāpi naṃ samphusituṃ na iccheti, hotu, attano  jātikulapadesabhogayasavayasampattiṃ āgamma tathārūpaṃ bhattāraṃ labhitvā  samaṇassa gotamassa kattabbayuttakaṃ jānissāmī''ti satthari āghātaṃ  bandhi. ``kiṃ pana satthā tāya attani āghātuppattiṃ jānāti,  no''ti? ``jānātiyeva. jānanto kasmā gāthamāhā''ti?  itaresaṃ dvinnaṃ vasena. buddhā hi āghātaṃ agaṇetvā  maggaphalādhigamārahānaṃ vasena dhammaṃ desentiyeva. mātāpitaro taṃ  netvā cūḷamāgaṇḍiyaṃ kaniṭṭhaṃ paṭicchāpetvā pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu.  cūḷamāgaṇḍiyopi ^a^P1.0203^ea^ cintesi -- ``mama dhītā  omakasattassa na anucchavikā, ekassa raññova anucchavikā''ti.  taṃ ādāya kosambiṃ gantvā sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā, ``imaṃ  itthiratanaṃ devassa anucchavika''nti utenassa rañño adāsi. so  taṃ disvāva uppannabalavasineho abhisekaṃ katvā  pañcasatamātugāmaparivāraṃ datvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. ayaṃ  māgaṇḍiyāya uppatti. <br/><br/>[01] evamassa diyaḍḍhasahassanāṭakitthiparivārā tisso  aggamahesiyo ahesuṃ. tasmiṃ kho pana samaye ghosakaseṭṭhi kukkuṭaseṭṭhi  pāvārikaseṭṭhīti kosambiyaṃ tayo seṭṭhino honti. te upakaṭṭhāya  vassūpanāyikāya pañcasatatāpase himavantato āgantvā nagare bhikkhāya  carante disvā pasīditvā nisīdāpetvā bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā  cattāro māse attano santike vasāpetvā puna vassāratte āgamanatthāya  paṭijānāpetvā uyyojesuṃ. tāpasāpi tato paṭṭhāya aṭṭha māse himavante  vasitvā cattāro māse tesaṃ santike ^a^M1.0131^ea^ vasiṃsu. te aparabhāge  himavantato āgacchantā ^a^V1.0118^ea^ araññāyatane ekaṃ mahānigrodhaṃ disvā tassa  mūle nisīdiṃsu. tesu jeṭṭhakatāpaso cintesi -- ``imasmiṃ rukkhe  adhivatthā devatā oramattikā na bhavissati, mahesakkhenevettha  devarājena bhavitabbaṃ ^a^P1.0204^ea^, sādhu vata sacāyaṃ  isigaṇassa pānīyaṃ dadeyyā''ti. sopi pānīyaṃ adāsi. tāpaso  nhānodakaṃ cintesi, tampi adāsi. tato bhojanaṃ cintesi, tampi  adāsi. athassa etadahosi -- ``ayaṃ devarājā amhehi cintitaṃ  cintitaṃ sabbaṃ deti, aho vata naṃ passeyyāmā''ti. so  rukkhakkhandhaṃ padāletvā attānaṃ dassesi. atha naṃ tāpasā,  ``devarāja, mahatī te sampatti, kiṃ nu kho katvā ayaṃ te laddhā''ti  pucchiṃsu. ``mā pucchatha, ayyā''ti. ``ācikkha, devarājā''ti.  so attanā katakammassa parittakattā lajjamāno kathetuṃ na visahi.  tehi punappunaṃ nippīḷiyamāno pana ``tena hi suṇāthā''ti vatvā  kathesi.<br/><br/>[03] so kireko duggatamanusso hutvā bhatiṃ pariyesanto  anāthapiṇḍikassa santike bhatikammaṃ labhitvā taṃ nissāya jīvikaṃ  kappesi. athekasmiṃ uposathadivase sampatte anāthapiṇḍiko vihārato  āgantvā pucchi -- ``tassa bhatikassa ajjuposathadivasabhāvo kenaci  kathito''ti? ``na kathito, sāmī''ti. ``tena hissa sāyamāsaṃ  pacathā''ti. athassa patthodanaṃ paciṃsu. so divasaṃ araññe kammaṃ  katvā sāyaṃ āgantvā bhatte vaḍḍhetvā dinne ``chātomhī''ti sahasā  abhuñjitvāva ``aññesu divasesu imasmiṃ gehe `bhattaṃ detha, sūpaṃ detha,  byañjanaṃ dethā'ti mahākolāhalaṃ ahosi, ajja te sabbe nissaddā  nipajjiṃsu, mayhameva ekassāhāraṃ vaḍḍhayiṃsu, kiṃ nu kho eta''nti  cintetvā pucchi -- ``avasesā bhuñjiṃsu, na bhuñjiṃsū''ti? ``na  bhuñjiṃsu, tātā''ti. ``kiṃ kāraṇā''ti? imasmiṃ gehe  uposathadivasesu sāyamāsaṃ ^a^P1.0205^ea^ na bhuñjanti, sabbeva  uposathikā honti. antamaso thanapāyinopi dārake mukhaṃ  vikkhālāpetvā catumadhuraṃ mukhe pakkhipāpetvā mahāseṭṭhi uposathike  kāreti. gandhatelappadīpe jālante khuddakamahallakadārakā sayanagatā  dvattiṃsākāraṃ sajjhāyanti. tuyhaṃ pana uposathadivasabhāvaṃ kathetuṃ satiṃ  na karimhā. tasmā taveva bhattaṃ pakkaṃ, naṃ bhuñjassūti. sace idāni  uposathikena ^a^M1.0132^ea^ bhavituṃ vaṭṭati, ahampi bhaveyyanti. ``idaṃ seṭṭhi  jānātī''ti. ``tena hi naṃ pucchathā''ti. te gantvā seṭṭhiṃ  pucchiṃsu. so evamāha -- ``idāni pana abhuñjitvā mukhaṃ  vikkhāletvā uposathaṅgāni adhiṭṭhahanto upaḍḍhaṃ uposathakammaṃ  labhissatī''ti. itaro taṃ sutvā tathā akāsi. <br/><br/>[01] tassa sakaladivasaṃ kammaṃ katvā chātassa sarīre vātā  kuppiṃsu. so yottena uraṃ bandhitvā yottakoṭiyaṃ gahetvā parivattati.  seṭṭhi taṃ pavattiṃ sutvā ukkāhi dhāriyamānāhi catumadhuraṃ gāhāpetvā  ^a^V1.0119^ea^ tassa santikaṃ āgantvā, ``kiṃ, tātā''ti pucchi. ``sāmi, vātā  me kuppitā''ti. ``tena hi uṭṭhāya idaṃ bhesajjaṃ khādāhī''ti.  ``tumhepi khādatha, sāmī''ti. ``amhākaṃ aphāsukaṃ natthi, tvaṃ  khādāhī''ti. ``sāmi, ahaṃ uposathakammaṃ karonto ^a^P1.0206^ea^  sakalaṃ kātuṃ nāsakkhiṃ, upaḍḍhakammampi me vikalaṃ mā  ahosī''ti na icchi. ``mā evaṃ kari, tātā''ti vuccamānopi  anicchitvā aruṇe uṭṭhahante milātamālā viya kālaṃ katvā tasmiṃ  nigrodharukkhe devatā hutvā nibbatti. tasmā imamatthaṃ kathetvā ``so  seṭṭhi buddhamāmako, dhammamāmako, saṅghamāmako, taṃ nissāya katassa  upaḍḍhuposathakammassa nissandenesā sampatti mayā laddhā''ti āha. <br/><br/>[01] ``buddho''ti vacanaṃ sutvāva pañcasatā tāpasā uṭṭhāya  devatāya añjaliṃ paggayha ``buddhoti vadesi, buddhoti vadesī''ti  pucchitvā, ``buddhoti vadāmi, buddhoti vadāmī''ti tikkhattuṃ  paṭijānāpetvā ``ghosopi kho eso dullabho lokasmi''nti udānaṃ  udānetvā ``devate anekesu kappasatasahassesu asutapubbaṃ saddaṃ tayā  suṇāpitamhā''ti āhaṃsu. atha antevāsino ācariyaṃ etadavocuṃ --  ``tena hi satthu santikaṃ gacchāmā''ti. ``tātā, tayo seṭṭhino  amhākaṃ bahūpakārā, sve tesaṃ nivesane bhikkhaṃ gaṇhitvā tesampi  ācikkhitvā gamissāma, adhivāsetha, tātā''ti. te adhivāsayiṃsu.  punadivase seṭṭhino yāgubhattaṃ sampādetvā āsanāni paññāpetvā  ``ajja no ayyānaṃ āgamanadivaso''ti ñatvā paccuggamanaṃ katvā te  ādāya nivesanaṃ gantvā nisīdāpetvā bhikkhaṃ adaṃsu. te  katabhattakiccā mahāseṭṭhino ``mayaṃ gamissāmā''ti vadiṃsu. ``nanu,  bhante, tumhehi cattāro ^a^P1.0207^ea^ vassike māse amhākaṃ  gahitāva paṭiññā, idāni kuhiṃ gacchathā''ti? ``loke ^a^M1.0133^ea^ kira buddho  uppanno, dhammo uppanno, saṅgho uppanno, tasmā satthu santikaṃ  gamissāmā''ti. ``kiṃ pana tassa satthuno santikaṃ tumhākaññeva  gantuṃ vaṭṭatī''ti? ``aññesampi avāritaṃ, āvuso''ti. ``tena  hi, bhante, āgametha, mayampi gamanaparivacchaṃ katvā gacchāmā''ti.  ``tumhesu parivacchaṃ karontesu amhākaṃ papañco hoti, mayaṃ purato  gacchāma, tumhe pacchā āgaccheyyāthā''ti vatvā te puretaraṃ gantvā  sammāsambuddhaṃ disvā abhitthavitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.  atha nesaṃ satthā anupubbiṃ kathaṃ kathetvā dhammaṃ desesi.  desanāpariyosāne sabbepi saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā pabbajjaṃ  yācitvā ``etha, bhikkhavo''ti vacanasamanantaraṃyeva  iddhimayapattacīvaradharā ehibhikkhū ahesuṃ.<br/><br/>[03] tepi kho tayo seṭṭhino pañcahi pañcahi sakaṭasatehi  bhattacchādanasappimadhuphāṇitādīni dānūpakaraṇāni ādāya sāvatthiṃ  patvā satthāraṃ vanditvā dhammakathaṃ sutvā kathāpariyosāne  sotāpattiphale ^a^V1.0120^ea^ patiṭṭhāya addhamāsamattampi dānaṃ dadamānā satthu santike  vasitvā kosambiṃ āgamanatthāya satthāraṃ yācitvā satthārā paṭiññaṃ  dadantena ^a^P1.0208^ea^ ``suññāgāre kho gahapatayo tathāgatā  abhiramantī''ti vutte, ``aññātaṃ, bhante, amhehi pahitasāsanena  āgantuṃ vaṭṭatī''ti vatvā kosambiṃ gantvā ghosakaseṭṭhi ghositārāmaṃ,  kukkuṭaseṭṭhi kukkuṭārāmaṃ, pāvārikaseṭṭhi pāvārikārāmanti tayo  mahāvihāre kāretvā satthu āgamanatthāya sāsanaṃ pahiṇiṃsu. satthā  tesaṃ sāsanaṃ sutvā tattha agamāsi. te paccuggantvā satthāraṃ vihāraṃ  pavesetvā vārena vārena paṭijagganti. satthā devasikaṃ ekekasmiṃ  vihāre vasati. yassa vihāre vuṭṭho hoti, tasseva gharadvāre piṇḍāya  carati. tesaṃ pana tiṇṇaṃ seṭṭhīnaṃ upaṭṭhāko sumano nāma mālākāro  ahosi. so te seṭṭhino evamāha -- ``ahaṃ tumhākaṃ dīgharattaṃ  upakārako, satthāraṃ bhojetukāmomhi, mayhampi ekadivasaṃ satthāraṃ  dethā''ti. ``tena hi bhaṇe sve bhojehī''ti. ``sādhu, sāmī''ti  so satthāraṃ nimantetvā sakkāraṃ paṭiyādesi.<br/><br/>[03] tadā ^a^M1.0134^ea^ rājā sāmāvatiyā devasikaṃ pupphamūle aṭṭha kahāpaṇe deti.  tassā khujjuttarā nāma dāsī sumanamālākārassa santikaṃ gantvā  nibaddhaṃ pupphāni gaṇhāti. atha naṃ tasmiṃ divase āgataṃ mālākāro  āha -- ``mayā satthā nimantito, ajja pupphehi satthāraṃ  pūjessāmi, tiṭṭha tāva, tvaṃ parivesanāya sahāyikā hutvā dhammaṃ sutvā  avasesāni pupphāni gahetvā gamissasī''ti ^a^P1.0209^ea^.  sā ``sādhū''ti adhivāsesi. sumano buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ  parivisitvā anumodanakaraṇatthāya pattaṃ aggahesi. satthā  anumodanadhammadesanaṃ ārabhi. khujjuttarāpi satthu dhammakathaṃ  suṇantīyeva sotāpattiphale patiṭṭhahi. sā aññesu divasesu cattāro  kahāpaṇe attano gahetvā catūhi pupphāni gahetvā gacchati, taṃ divasaṃ  aṭṭhahipi pupphāni gahetvā gatā. atha naṃ sāmāvatī āha -- ``kiṃ  nu kho, amma, ajja amhākaṃ raññā dviguṇaṃ pupphamūlaṃ dinna''nti?  ``no, ayye''ti. ``atha kasmā bahūni pupphānī''ti?  ``aññesu divasesu ahaṃ cattāro kahāpaṇe attano gahetvā catūhi  pupphāni āharāmī''ti. ``ajja kasmā na gaṇhī''ti?  ``sammāsambuddhassa dhammakathaṃ sutvā dhammassa adhigatattā''ti. atha  naṃ ``are, duṭṭhadāsi ettakaṃ kālaṃ tayā gahitakahāpaṇe me dehī''ti  atajjetvā, ``amma, tayā pivitaṃ amataṃ amhepi pāyehī''ti vatvā  ``tena hi maṃ nhāpehī''ti vutte soḷasahi gandhodakaghaṭehi nhāpetvā dve  maṭṭhasāṭake dāpesi. sā ekaṃ nivāsetvā ekaṃ ekaṃsaṃ pārupitvā  āsanaṃ paññāpetvā ekaṃ bījaniṃ āharāpetvā āsane nisīditvā  citrabījaniṃ ādāya pañca mātugāmasatāni āmantetvā tāsaṃ satthārā  desitaniyāmeneva dhammaṃ desesi. tassā dhammakathaṃ sutvā tā sabbāpi  sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. <br/><br/>[01] tā ^a^V1.0121^ea^ sabbāpi khujjuttaraṃ vanditvā, ``amma ^a^P1.0210^ea^,  ajjato paṭṭhāya tvaṃ kiliṭṭhakammaṃ mā kari, amhākaṃ  mātuṭṭhāne ca ācariyaṭṭhāne ca ṭhatvā satthu santikaṃ gantvā satthārā  desitaṃ dhammaṃ sutvā amhākaṃ kathehī''ti vadiṃsu. sā tathā karontī  aparabhāge tipiṭakadharā jātā. atha naṃ satthā ``etadaggaṃ,  bhikkhave, mama sāvikānaṃ upāsikānaṃ bahussutānaṃ dhammakathikānaṃ  yadidaṃ khujjuttarā''ti etadagge ṭhapesi. tāpi kho pañcasatā itthiyo  taṃ evamāhaṃsu -- ``amma, satthāraṃ daṭṭhukāmāmhā, taṃ no dassehi,  gandhamālādīhi ^a^M1.0135^ea^ taṃ pūjessāmā''ti. ``ayye, rājakulaṃ nāma bhāriyaṃ,  tumhe gahetvā bahi gantuṃ na sakkā''ti. ``amma, no mā nāsehi,  dasseheva amhākaṃ satthāra''nti. ``tena hi tumhākaṃ vasanagabbhānaṃ  bhittīsu yattakena oloketuṃ sakkā hoti, tattakaṃ chiddaṃ katvā  gandhamālādīni āharāpetvā satthāraṃ tiṇṇaṃ seṭṭhīnaṃ gharadvāraṃ gacchantaṃ  tumhe tesu tesu ṭhānesu ṭhatvā oloketha ceva, hatthe ca pasāretvā  vandatha, pūjetha cā''ti. tā tathā katvā satthāraṃ gacchantañca  āgacchantañca oloketvā vandiṃsu ceva pūjesuñca. <br/><br/>[01] athekadivasaṃ māgaṇḍiyā attano pāsādatalato  nikkhamitvā caṅkamamānā tāsaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā gabbhesu chiddaṃ  disvā, ``idaṃ ki''nti pucchitvā, tāhi tassā satthari  āghātabaddhabhāvaṃ ajānantīhi ``satthā ^a^P1.0211^ea^ imaṃ nagaraṃ  āgato, mayaṃ ettha ṭhatvā satthāraṃ vandāma ceva pūjema cā''ti vutte,  ``āgato nāma imaṃ nagaraṃ samaṇo gotamo, idānissa kattabbaṃ  jānissāmi, imāpi tassa upaṭṭhāyikā, imāsampi kattabbaṃ  jānissāmī''ti cintetvā gantvā rañño ārocesi -- ``mahārāja,  sāmāvatimissikānaṃ bahiddhā patthanā atthi, katipāheneva te jīvitaṃ  māressantī''ti. rājā ``na tā evarūpaṃ karissantī''ti na saddahi.  punappunaṃ vuttepi na saddahi eva. atha naṃ evaṃ tikkhattuṃ vuttepi  asaddahantaṃ ``sace me na saddahasi, tāsaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā upacārehi,  mahārājā''ti āha. rājā gantvā gabbhesu chiddaṃ disvā, ``idaṃ  ki''nti pucchitvā, tasmiṃ atthe ārocite tāsaṃ akujjhitvā,  kiñci avatvāva chiddāni pidahāpetvā sabbagabbhesu  uddhacchiddakavātapānāni kāresi. uddhacchiddakavātapānāni kira tasmiṃ  kāle uppannāni. māgaṇḍiyā tāsaṃ kiñci kātuṃ asakkuṇitvā,  ``samaṇassa gotamasseva kattabbaṃ karissāmī''ti nāgarānaṃ lañjaṃ  datvā, ``samaṇaṃ gotamaṃ antonagaraṃ pavisitvā vicarantaṃ  dāsakammakaraporisehi akkosetvā paribhāsetvā palāpethā''ti āṇāpesi.  micchādiṭṭhikā tīsu ratanesu appasannā antonagaraṃ paviṭṭhaṃ satthāraṃ  anubandhitvā ^a^M1.0136^ea^, ``corosi ^a^P1.0212^ea^, bālosi, mūḷhosi,  oṭṭhosi, goṇosi, gadrabhosi, nerayikosi, tiracchānagatosi, natthi  tuyhaṃ sugati, duggatiyeva tuyhaṃ pāṭikaṅkhā''ti dasahi akkosavatthūhi  akkosanti paribhāsanti.<br/><br/>[03] taṃ ^a^V1.0122^ea^ sutvā āyasmā ānando satthāraṃ etadavoca -- ``bhante, ime  nāgarā amhe akkosanti paribhāsanti, ito aññattha gacchāmā''ti.  ``kuhiṃ, ānandoti''? ``aññaṃ nagaraṃ, bhante''ti. ``tattha  manussesu akkosantesu puna kattha gamissāma, ānando''ti?  ``tatopi aññaṃ nagaraṃ, bhante''ti. ``tatthāpi manussesu  akkosantesu kuhiṃ gamissāmā''ti? ``tatopi aññaṃ nagaraṃ,  bhante''ti. ``ānanda, evaṃ kātuṃ na vaṭṭati. yattha adhikaraṇaṃ  uppannaṃ, tattheva tasmiṃ vūpasante aññattha gantuṃ vaṭṭati. ke pana te,  ānanda, akkosantī''ti? ``bhante, dāsakammakare upādāya sabbe  akkosantī''ti. ``ahaṃ, ānanda, saṅgāmaṃ otiṇṇahatthisadiso,  saṅgāmaṃ otiṇṇahatthino hi catūhi disāhi āgate sare sahituṃ  bhāro, tatheva bahūhi dussīlehi kathitakathānaṃ sahanaṃ nāma mayhaṃ  bhāro''ti vatvā attānaṃ ārabbha dhammaṃ desento imā nāgavagge tisso  gāthā abhāsi -- <br/><br/>[21] ``ahaṃ nāgova saṅgāme, cāpato patitaṃ saraṃ. <br/><br/>[22] ativākyaṃ titikkhissaṃ, dussīlo hi bahujjano.. <br/><br/>[21] ``dantaṃ ^a^P1.0213^ea^ nayanti samitiṃ, dantaṃ  rājābhirūhati. <br/><br/>[22] danto seṭṭho manussesu, yotivākyaṃ titikkhati.. <br/><br/>[21] ``varamassatarā dantā, ājānīyā ca sindhavā. <br/><br/>[22] kuñjarā ca mahānāgā, attadanto tato vara''nti..  (dha0 pa0 320-322). <br/><br/>[01] dhammakathā sampattamahājanassa sātthikā ahosi. evaṃ  dhammaṃ desetvā mā cintayi, ānanda, ete sattāhamattameva  akkosissanti, aṭṭhame divase tuṇhī bhavissanti, buddhānañhi uppannaṃ  adhikaraṇaṃ sattāhato uttari na gacchati. māgaṇḍiyā satthāraṃ  akkosāpetvā palāpetuṃ asakkontī, ``kiṃ nu kho karissāmī''ti  cintetvā, ``imā etassa upatthambhabhūtā, etāsampi byasanaṃ  karissāmī''ti ekadivasaṃ rañño surāpānaṭṭhāne upaṭṭhānaṃ karontī  cūḷapitu sāsanaṃ pahiṇi ``attho me kira kukkuṭehi ^a^M1.0137^ea^, aṭṭha matakukkuṭe,  aṭṭha sajīvakukkuṭe ca gahetvā āgacchatu, āgantvā ca sopānamatthake  ṭhatvā āgatabhāvaṃ nivedetvā `pavisatū'ti vuttepi apavisitvā paṭhamaṃ  aṭṭha sajīvakukkuṭe pahiṇatu, `pacchā itare'''ti. cūḷāpaṭṭhākassa ca  ``mama vacanaṃ kareyyāsī''ti lañjaṃ adāsi. māgaṇḍiyo āgantvā,  rañño nivedāpetvā, ``pavisatū''ti vutte, ``rañño āpānabhūmiṃ na  pavisissāmī''ti āha. itarā cūḷupaṭṭhākaṃ ^a^P1.0214^ea^  pahiṇi ^a^V1.0123^ea^ -- ``gaccha, tāta, mama cūḷapitu santika''nti. so gantvā  tena dinne aṭṭha sajīvakukkuṭe ānetvā, ``deva, purohitena paṇṇākāro  pahito''ti āha. rājā ``bhaddako vata no uttaribhaṅgo uppanno,  ko nu kho paceyyā''ti āha. māgaṇḍiyā, ``mahārāja,  sāmāvatippamukhā pañcasatā itthiyo nikkammikā vicaranti, tāsaṃ  pesehi, tā pacitvā āharissantī''ti āha. rājā ``gaccha, tāsaṃ  datvā aññassa kira hatthe adatvā sayameva māretvā pacantū''ti pesesi.  cūḷupaṭṭhāko ``sādhu devā''ti gantvā tathā vatvā tāhi ``mayaṃ  pāṇātipātaṃ na karomā''ti paṭikkhitto āgantvā tamatthaṃ rañño  ārocesi. māgaṇḍiyā ``diṭṭhaṃ te, mahārāja, idāni tāsaṃ  pāṇātipātassa karaṇaṃ vā akaraṇaṃ vā jānissasi, `samaṇassa  gotamassa pacitvā pesentū'ti vadehi devā''ti āha. rājā tathā  vatvā pesesi. itaro te gahetvā gacchanto viya hutvā gantvā te  kukkuṭe purohitassa datvā matakukkuṭe tāsaṃ santikaṃ netvā, ``ime kira  kukkuṭe pacitvā satthu santikaṃ pahiṇathā''ti āha. tā, ``sāmi,  āhara, idaṃ nāma amhākaṃ kicca''nti paccuggantvā gaṇhiṃsu. so  rañño santikaṃ gantvā, ``kiṃ, tātā''ti puṭṭho, ``samaṇassa  gotamassa pacitvā pesethāti vuttamatteyeva paṭimaggaṃ āgantvā  gaṇhiṃsū''ti ācikkhi. māgaṇḍiyā ``passa, mahārāja, na tā  tumhādisānaṃ karonti, bahiddhā patthanā tāsaṃ atthīti vutte na  saddahasī''ti āha. rājā taṃ sutvāpi adhivāsetvā ^a^P1.0215^ea^  tuṇhīyeva ahosi. māgaṇḍiyā ``kiṃ nu kho  karissāmī''ti cintesi.<br/><br/>[03] tadā pana rājā ``sāmāvatiyā vāsuladattāya māgaṇḍiyāya  cā''ti tissannampi etāsaṃ pāsādatale vārena vārena sattāhaṃ sattāhaṃ  vītināmeti ^a^M1.0138^ea^. atha naṃ ``sve vā parasuve vā sāmāvatiyā  pāsādatalaṃ gamissatī''ti ñatvā māgaṇḍiyā cūḷapitu sāsanaṃ pahiṇi  -- ``agadena kira dāṭhā dhovitvā ekaṃ sappaṃ pesetū''ti. so tathā  katvā pesesi. rājā attano gamanaṭṭhānaṃ hatthikantavīṇaṃ ādāyayeva  gacchati, tassā pokkhare ekaṃ chiddaṃ atthi. māgaṇḍiyā tena chiddena  sappaṃ pavesetvā chiddaṃ mālāguḷena thakesi. sappo dvīhatīhaṃ  antovīṇāyameva ahosi. māgaṇḍiyā rañño gamanadivase ``ajja  katarissitthiyā pāsādaṃ gamissasi devā''ti pucchitvā  ``sāmāvatiyā''ti vutte, ``ajja mayā, mahārāja, amanāpo supino  diṭṭho. na sakkā tattha gantuṃ, devā''ti? ``gacchāmevā''ti. sā  yāva tatiyaṃ vāretvā, ``evaṃ sante ahampi tumhehi saddhiṃ  gamissāmi, devā''ti vatvā nivattiyamānāpi anivattitvā, ``na  jānāmi, kiṃ bhavissati devā''ti raññā saddhiṃyeva agamāsi.<br/><br/>[03] rājā sāmāvatimissikāhi dinnāni vatthapupphagandhābharaṇāni  dhāretvā subhojanaṃ bhuñjitvā vīṇaṃ ^a^V1.0124^ea^ ussīsake ṭhapetvā sayane nipajji.  māgaṇḍiyā aparāparaṃ vicarantī viya hutvā vīṇāchiddato pupphaguḷaṃ  apanesi. sappo dvīhatīhaṃ nirāhāro tena chiddena nikkhamitvā  passasanto phaṇaṃ katvā sayanapiṭṭhe nipajji ^a^P1.0216^ea^.  māgaṇḍiyā taṃ disvā, ``dhī dhī, deva, sappo''ti mahāsaddaṃ katvā  rājānañca tā ca akkosantī, ``ayaṃ andhabālarājā alakkhiko  mayhaṃ vacanaṃ na suṇāti, imāpi nissirīkā dubbinītā, kiṃ nāma  rañño santikā na labhanti, kiṃ nu tumhe imasmiṃ mateyeva sukhaṃ  jīvissatha, jīvante dukkhaṃ jīvatha, `ajja mayā pāpasupino diṭṭho,  sāmāvatiyā pāsādaṃ gantuṃ na vaṭṭatī'ti vārentiyāpi me vacanaṃ na  suṇasi, devā''ti āha. rājā sappaṃ disvā maraṇabhayatajjito  ``evarūpampi nāma imā karissanti, aho pāpā, ahaṃ imāsaṃ  pāpabhāvaṃ ācikkhantiyāpi imissā vacanaṃ na saddahiṃ, paṭhamaṃ attano  gabbhesu chiddāni katvā nisinnā, puna mayā pesite kukkuṭe  paṭipahiṇiṃsu, ajja sayane sappaṃ vissajjiṃsū''ti kodhena sampajjalito  viya ahosi.<br/><br/>[03] sāmāvatīpi ^a^M1.0139^ea^ pañcannaṃ itthisatānaṃ ovādaṃ adāsi -- ``ammā,  amhākaṃ aññaṃ paṭisaraṇaṃ natthi, narinde ca deviyā ca attani ca  samameva mettacittaṃ pavattetha, mā kassaci kopaṃ karitthā''ti. rājā  sahassathāmaṃ siṅgadhanuṃ ādāya jiyaṃ pothetvā visapītaṃ saraṃ  sannayhitvā sāmāvatiṃ dhure katvā sabbā ^a^P1.0217^ea^ tā  paṭipāṭiyā ṭhapāpetvā sāmāvatiyā ure saraṃ vissajjesi. so tassā  mettānubhāvena paṭinivattitvā āgatamaggābhimukhova hutvā rañño hadayaṃ  pavisanto viya aṭṭhāsi. rājā cintesi -- ``mayā khitto saro  silampi vinivijjhitvā gacchati, ākāse paṭihananakaṭṭhānaṃ natthi,  atha ca panesa nivattitvā mama hadayābhimukho jāto, ayañhi nāma  nissatto nijjīvo saropi etissā guṇaṃ jānāti, ahaṃ  manussabhūtopi na jānāmī''ti, so dhanuṃ chaḍḍetvā añjaliṃ paggayha  sāmāvatiyā pādamūle ukkuṭikaṃ nisīditvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``sammuyhāmi pamuyhāmi, sabbā muyhanti me disā. <br/><br/>[22] sāmāvati maṃ tāyassu, tvañca me saraṇaṃ bhavā''ti.. <br/><br/>[01] sā tassa vacanaṃ sutvā, ``sādhu, deva, maṃ saraṇaṃ  gacchā''ti avatvā, ``yamahaṃ, mahārāja, saraṇaṃ gatā, tameva tvampi  saraṇaṃ gacchāhī''ti idaṃ vatvā sāmāvatī sammāsambuddhasāvikā -- <br/><br/>[21] ``mā ^a^V1.0125^ea^ maṃ tvaṃ saraṇaṃ gaccha, yamahaṃ saraṇaṃ gatā. <br/><br/>[21] esa buddho mahārāja, esa buddho anuttaro. <br/><br/>[22] saraṇaṃ gaccha taṃ buddhaṃ, tvañca me saraṇaṃ bhavā''ti.. -- <br/><br/>[25] āha ^a^P1.0218^ea^. rājā tassa vacanaṃ sutvā,  ``idānāhaṃ atirekataraṃ bhāyāmī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``esa bhiyyo pamuyhāmi, sabbā muyhanti me disā. <br/><br/>[22] sāmāvati maṃ tāyassu, tvañca me saraṇaṃ bhavā''ti..<br/><br/>[03] atha naṃ sā purimanayeneva puna paṭikkhipitvā, ``tena hi  tvañca saraṇaṃ gacchāmi, satthārañca saraṇaṃ gacchāmi, varañca te  dammī''ti vutte, ``varo gahito hotu, mahārājā''ti āha. so  satthāraṃ upasaṅkamitvā saraṇaṃ gantvā nimantetvā buddhappamukhassa  bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ mahādānaṃ datvā ^a^M1.0140^ea^ sāmāvatiṃ āmantetvā,  ``uṭṭhehi, varaṃ gaṇhā''ti āha. ``mahārāja, mayhaṃ hiraññādīhi  attho natthi, imaṃ pana me varaṃ dehi, tathā karohi, yathā satthā  nibaddhaṃ pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ idhāgacchati, dhammaṃ  suṇissāmī''ti. rājā satthāraṃ vanditvā, ``bhante, pañcahi  bhikkhusatehi saddhiṃ nibaddhaṃ idhāgacchatha, sāmāvatimissikā `dhammaṃ  suṇissāmā'ti vadantī''ti āha. ``mahārāja, buddhānaṃ nāma  ekasmiṃ ṭhāne nibaddhaṃ gantuṃ na vaṭṭati, mahājano satthāraṃ  āgamanatthāya paccāsīsatī''ti. ``tena hi, bhante, ekaṃ bhikkhuṃ  āṇāpethā''ti. satthā ānandattheraṃ āṇāpesi. so tato paṭṭhāya  pañca bhikkhusatāni ādāya nibaddhaṃ rājakulaṃ gacchati. tāpi  deviyo nibaddhaṃ theraṃ saparivāraṃ bhojenti, dhammaṃ suṇanti. tā  ekadivasaṃ therassa dhammakathaṃ sutvā pasīditvā, pañcahi  uttarāsaṅgasatehi dhammapūjaṃ akaṃsu ^a^P1.0219^ea^. ekeko  uttarāsaṅgo pañca satāni pañca satāni agghati.<br/><br/>[03] tā ekavatthā disvā rājā pucchi -- ``kuhiṃ vo  uttarāsaṅgo''ti. ``ayyassa no dinnā''ti. ``tena sabbe  gahitā''ti? ``āma, gahitā''ti. rājā theraṃ upasaṅkamitvā  vanditvā tāhi uttarāsaṅgānaṃ dinnabhāvaṃ pucchitvā tāhi dinnabhāvañca  therena gahitabhāvañca sutvā, ``nanu, bhante, atibahūni vatthāni,  ettakehi kiṃ karissathā''ti pucchi. ``amhākaṃ pahonakāni  vatthāni gaṇhitvā sesāni jiṇṇacīvarikānaṃ bhikkhūnaṃ dassāmi,  mahārājā''ti. ``te attano jiṇṇacīvarāni kiṃ karissantī''ti?  ``jiṇṇataracīvarikānaṃ dassantī''ti. ``te ^a^V1.0126^ea^ attano  jiṇṇataracīvarāni kiṃ karissantī''ti? ``paccattharaṇāni  karissantī''ti. ``purāṇapaccattharaṇāni kiṃ karissantī''ti?  ``bhūmattharaṇāni karissantī''ti. ``purāṇabhūmattharaṇāni kiṃ  karissantī''ti? ``pādapuñchanāni karissanti, mahārājā''ti.  ``purāṇapādapuñchanāni kiṃ karissantī''ti? ``khaṇḍākhaṇḍikaṃ  koṭṭetvā mattikāya madditvā bhittiṃ limpissantī''ti. ``bhante,  ettakāni katvāpi ayyānaṃ dinnāni na nassantī''ti? ``āma,  mahārājā''ti. rājā pasanno aparānipi pañca vatthasatāni  āharāpetvā therassa pādamūle ṭhapāpesi. thero kira  pañcasatagghanakāneva vatthāni pañcasatabhāgena ^a^P1.0220^ea^  pādamūle ṭhapetvā dinnāni pañcasatakkhattuṃ labhi, sahassagghanakāni  sahassabhāgena pādamūle ṭhapetvā dinnāni ^a^M1.0141^ea^ sahassakkhattuṃ labhi,  satasahassagghanakāni satasahassabhāgena pādamūle ṭhapetvā dinnāni  satasahassakkhattuṃ labhi. ekaṃ dve tīṇi cattāri pañca dasātiādinā  nayena laddhānaṃ pana gaṇanā nāma natthi. tathāgate kira parinibbute  thero sakalajambudīpaṃ vicaritvā sabbavihāresu bhikkhūnaṃ attano  santakāneva pattacīvarāni adāsi.<br/><br/>[03] tadā māgaṇḍiyāpi ``yamahaṃ karomi. taṃ tathā ahutvā  aññathāva hoti, idāni kiṃ nu kho karissāmī''ti cintetvā,  ``attheso upāyo''ti raññe uyyānakīḷaṃ gacchante cūḷapitu sāsanaṃ  pahiṇi -- ``sāmāvatiyā pāsādaṃ gantvā, dussakoṭṭhāgārāni ca  telakoṭṭhāgārāni ca vivarāpetvā, dussāni telacāṭīsu temetvā temetvā  thambhe veṭhetvā tā sabbāpi ekato katvā dvāraṃ pidahitvā bahi yantakaṃ  datvā daṇḍadīpikāhi gehe aggiṃ dadamāno otaritvā gacchatū''ti.  so pāsādaṃ abhiruyha koṭṭhāgārāni ^a^P1.0221^ea^ vivaritvā  vatthāni telacāṭīsu temetvā temetvā thambhe veṭhetuṃ ārabhi. atha naṃ  sāmāvatippamukhā itthiyo ``kiṃ etaṃ cūḷapitā''ti vadantiyo  upasaṅkamiṃsu. ``ammā, rājā daḷhikammatthāya ime thambhe  telapilotikāhi veṭhāpeti, rājagehe nāma suyuttaṃ duyuttaṃ dujjānaṃ, mā  me santike hotha, ammā''ti evaṃ vatvā tā āgatā gabbhe pavesetvā  dvārāni pidahitvā bahi yantakaṃ datvā ādito paṭṭhāya aggiṃ dento  otari. sāmāvatī tāsaṃ ovādaṃ adāsi -- ``amhākaṃ anamatagge  saṃsāre vicarantīnaṃ evameva agginā jhāyamānānaṃ attabhāvānaṃ  paricchedo buddhañāṇenapi na sukaro, appamattā hothā''ti. tā gehe  jhāyante vedanāpariggahakammaṭṭhānaṃ manasikarontiyo kāci dutiyaphalaṃ,  kāci tatiyaphalaṃ pāpuṇiṃsu. tena vuttaṃ -- ``atha kho sambahulā  bhikkhū pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu,  upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu, ekamantaṃ  nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ -- `idha, bhante, rañño  utenassa uyyānagatassa antepuraṃ daḍḍhaṃ, pañca ca itthisatāni  kālakatāni ^a^V1.0127^ea^ sāmāvatippamukhāni. tāsaṃ, bhante, upāsikānaṃ kā  gati, ko abhisamparāyo'ti? santettha, bhikkhave, upāsikāyo  sotāpannā ^a^P1.0222^ea^, santi sakadāgāmiyo, santi  anāgāmiyo, sabbā tā, bhikkhave ^a^M1.0142^ea^, upāsikāyo anipphalā  kālakatā''ti. atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ  udānaṃ udānesi -- <br/><br/>[21] ``mohasambandhano loko, bhabbarūpova dissati. <br/><br/>[27] upadhībandhano bālo, tamasā parivārito. <br/><br/>[22] sassatoriva khāyati, passato natthi kiñcana''nti..  (udā0 70).<br/><br/>[03] evañca pana vatvā, ``bhikkhave, sattā nāma vaṭṭe vicarantā  niccakālaṃ appamattā hutvā puññakammameva na karonti, pamādino hutvā  pāpakammampi karonti. tasmā vaṭṭe vicarantā sukhampi dukkhampi  anubhavantī''ti dhammaṃ desesi.<br/><br/>[03] rājā ``sāmāvatiyā gehaṃ kira jhāyatī''ti sutvā  vegenāgacchantopi adaḍḍhe sampāpuṇituṃ nāsakkhi. āgantvā pana gehaṃ  nibbāpento uppannabalavadomanasso amaccagaṇaparivuto nisīditvā  sāmāvatiyā guṇe anussaranto, ``kassa nu kho idaṃ kamma''nti  cintetvā -- ``māgaṇḍiyāya kāritaṃ bhavissatī''ti ñatvā,  ``tāsetvā pucchiyamānā na kathessati, saṇikaṃ upāyena  pucchissāmī''ti cintetvā amacce ^a^P1.0223^ea^ āha --  ``ambho, ahaṃ ito pubbe uṭṭhāya samuṭṭhāya āsaṅkitaparisaṅkitova  homi, sāmāvatī me niccaṃ otārameva gavesati, idāni pana me cittaṃ  nibbutaṃ bhavissati, sukhena ca vasituṃ labhissāmī''ti, te ``kena  nu kho, deva, idaṃ kata''nti āhaṃsu. ``mayi sinehena kenaci kataṃ  bhavissatī''ti. māgaṇḍiyāpi samīpe ṭhitā taṃ sutvā, ``nāñño  koci kātuṃ sakkhissati, mayā kataṃ, deva, ahaṃ cūḷapitaraṃ āṇāpetvā  kāresi''nti āha. ``taṃ ṭhapetvā añño mayi sineho satto nāma  natthi, pasannosmi, varaṃ te dammi, attano ñātigaṇaṃ pakkosāpehī''ti.  sā ñātakānaṃ sāsanaṃ pahiṇi -- ``rājā me pasanno varaṃ deti,  sīghaṃ āgacchantū''ti. rājā āgatāgatānaṃ mahantaṃ sakkāraṃ kāresi.  taṃ disvā tassā aññātakāpi lañjaṃ datvā ``mayaṃ māgaṇḍiyāya  ñātakā''ti āgacchiṃsu. rājā te sabbe gāhāpetvā rājaṅgaṇe  nābhippamāṇe āvāṭe khaṇāpetvā te tattha nisīdāpetvā paṃsūhi pūretvā  upari palāle vikirāpetvā aggiṃ dāpesi. cammassa daḍḍhakāle  ayanaṅgalena ^a^P1.0224^ea^ kasāpetvā khaṇḍākhaṇḍaṃ hīrāhīraṃ  kāresi. māgaṇḍiyāya ^a^M1.0143^ea^ sarīratopi tikhiṇena ^a^V1.0128^ea^ satthena ghanaghanaṭṭhānesu  maṃsaṃ uppāṭetvā telakapālaṃ uddhanaṃ āropetvā pūve viya pacāpetvā tameva  khādāpesi.<br/><br/>[03] dhammasabhāyampi bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, ``ananucchavikaṃ vata,  āvuso, evarūpāya saddhāya pasannāya upāsikāya evarūpaṃ maraṇa''nti.  satthā āgantvā, ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya  sannisinnā''ti pucchitvā, ``imāya nāmā''ti vutte ``bhikkhave,  imasmiṃ attabhāve sāmāvatippamukhānaṃ itthīnaṃ etaṃ ayuttaṃ sampattaṃ.  pubbe katakammassa pana yuttameva etāhi laddha''nti vatvā, ``kiṃ,  bhante, etāhi pubbe kataṃ, taṃ ācikkhathā''ti tehi yācito atītaṃ  āhari --<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente rājagehe nibaddhaṃ aṭṭha  paccekabuddhā bhuñjanti. pañcasatā itthiyo te upaṭṭhahanti. tesu satta  paccekabuddhā himavantaṃ gacchanti, eko nadītīre ekaṃ tiṇagahanaṃ atthi,  tattha jhānaṃ samāpajjitvā nisīdi. athekadivasaṃ rājā paccekabuddhesu  gatesu tā itthiyo ādāya nadiyaṃ udakakīḷaṃ ^a^P1.0225^ea^  kīḷituṃ gato. tattha tā itthiyo divasabhāgaṃ udake kīḷitvā  uttaritvā sītapīḷitā aggiṃ visibbetukāmā ``amhākaṃ  aggikaraṇaṭṭhānaṃ olokethā''ti aparāparaṃ vicarantiyo taṃ tiṇagahanaṃ  disvā, ``tiṇarāsī''ti saññāya taṃ parivāretvā ṭhitā aggiṃ adaṃsu.  tiṇesu jhāyitvā patantesu paccekabuddhaṃ disvā, ``naṭṭhāmhā, amhākaṃ  rañño paccekabuddho jhāyati, rājā ñatvā amhe nāsessati, sudaḍḍhaṃ naṃ  karissāmā''ti sabbā tā itthiyo ito cito ca dārūni āharitvā  tassa upari dārurāsiṃ kariṃsu. mahādārurāsi ahosi. atha naṃ  ālimpetvā, ``idāni jhāyissatī''ti pakkamiṃsu. tā paṭhamaṃ  asañcetanikā hutvā kammunā na bajjhiṃsu, idāni pacchā sañcetanāya  kammunā bajjhiṃsu. paccekabuddhaṃ pana antosamāpattiyaṃ sakaṭasahassehi  dārūni āharitvā ālimpentāpi usmākāramattampi gahetuṃ na sakkonti.  tasmā so sattame divase uṭṭhāya yathāsukhaṃ agamāsi. tā tassa  kammassa katattā bahūni vassasatasahassāni niraye paccitvā tasseva  kammassa vipākāvasesena attabhāvasate imināva niyāmena gehe  jhāyamāne jhāyiṃsu. idaṃ etāsaṃ pubbakammanti.<br/><br/>[03] evaṃ ^a^M1.0144^ea^ vutte bhikkhū satthāraṃ paṭipucchiṃsu -- ``khujjuttarā pana,  bhante, kena kammena khujjā jātā, kena kammena mahāpaññā, kena  kammena sotāpattiphalaṃ adhigatā, kena kammena paresaṃ pesanakāritā  ^a^P1.0226^ea^ jātā''ti? bhikkhave, tasseva rañño bārāṇasiyaṃ  rajjaṃ karaṇakāle sveva ^a^V1.0129^ea^ paccekabuddho thokaṃ khujjadhātuko ahosi.  athekā upaṭṭhāyikā itthī kambalaṃ pārupitvā suvaṇṇasaraṇaṃ gahetvā,  ``amhākaṃ paccekabuddho evañca evañca vicaratī''ti khujjā hutvā  tassa vicaraṇākāraṃ dassesi. tassa nissandena khujjā jātā. te  pana paccekabuddhe paṭhamadivase rājagehe nisīdāpetvā patte gāhāpetvā  pāyāsassa pūretvā dāpesi. uṇhapāyāsassa pūre patte paccekabuddhā  parivattetvā parivattetvā gaṇhanti. sā itthī te tathā karonte disvā  attano santakāni aṭṭha dantavalayāni datvā, ``idha ṭhapetvā  gaṇhathā''ti āha. tesu tathā katvā taṃ oloketvā ṭhitesu tesaṃ  adhippāyaṃ ñatvā, ``natthi, bhante, amhākaṃ etehi attho.  tumhākaññeva etāni pariccattāni, gahetvā gacchathā''ti āha. te  gahetvā nandamūlakapabbhāraṃ agamaṃsu. ajjatanāpi tāni valayāni  arogāneva. sā tassa kammassa nissandena idāni tipiṭakadharā  mahāpaññā jātā. paccekabuddhānaṃ kataupaṭṭhānassa nissandena pana  sotāpattiphalaṃ pattā. idamassā buddhantare pubbakammaṃ. <br/><br/>[01] kassapasammāsambuddhakāle pana ekā bārāṇasiseṭṭhino  dhītā vaḍḍhamānakacchāyāya ādāsaṃ gahetvā attānaṃ alaṅkarontī  nisīdi. athassā vissāsikā ekā khīṇāsavā ^a^P1.0227^ea^  bhikkhunī taṃ daṭṭhuṃ agamāsi. bhikkhuniyo hi  khīṇāsavāpi sāyanhasamaye upaṭṭhākakulāni daṭṭhukāmā honti. tasmiṃ  pana khaṇe seṭṭhidhītāya santike kāci pesanakārikā natthi, sā  ``vandāmi, ayye, etaṃ tāva me pasādhanapeḷakaṃ gahetvā dethā''ti āha.  therī cintesi -- ``sacassā imaṃ gaṇhitvā na dassāmi, mayi  āghātaṃ katvā niraye nibbattissati. sace pana dassāmi, parassa  pesanakārikā hutvā nibbattissati. nirayasantāpato kho pana  parassa pesanabhāvova seyyo''ti. ``sā anudayaṃ paṭicca taṃ gahetvā  tassā adāsi. tassa kammassa nissandena paresaṃ pesanakārikā  jātā''ti.<br/><br/>[03] atha ^a^M1.0145^ea^ punekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ  ``sāmāvatippamukhā pañcasatā itthiyo gehe agginā jhāyiṃsu,  māgaṇḍiyāya ñātakā upari palālaggiṃ datvā ayanaṅgalehi bhinnā,  māgaṇḍiyā pakkuthitatele pakkā, ke nu kho ettha jīvanti nāma, ke  matā nāmā''ti. satthā āgantvā, ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi  kathāya sannisinnā''ti pucchitvā, ``imāya nāmā''ti vutte,  ``bhikkhave, ye keci pamattā, te vassasataṃ jīvantāpi matāyeva nāma.  ye appamattā, te matāpi jīvantiyeva. tasmā māgaṇḍiyā  jīvantīpi matāyeva nāma, sāmāvatippamukhā pañcasatā itthiyo  matāpi jīvantiyeva nāma. na hi, bhikkhave, appamattā maranti  nāmā''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 21^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appamādo ^a^V1.0130^ea^ ^a^P1.0228^ea^ amatapadaṃ, pamādo  maccuno padaṃ. <br/><br/>[22] appamattā na mīyanti, ye pamattā yathā matā.. <br/><br/>[03] 22^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``evaṃ visesato ñatvā, appamādamhi paṇḍitā. <br/><br/>[22] appamāde pamodanti, ariyānaṃ gocare ratā.. <br/><br/>[03] 23^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``te jhāyino sātatikā, niccaṃ daḷhaparakkamā. <br/><br/>[22] phusanti dhīrā nibbānaṃ, yogakkhemaṃ anuttara''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^appamādo^eb^ti padaṃ mahantaṃ atthaṃ dīpeti, mahantaṃ atthaṃ  gahetvā tiṭṭhati. sakalampi hi tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ āharitvā  kathiyamānaṃ appamādapadameva otarati. tena vuttaṃ -- <br/><br/>[02] ``seyyathāpi, bhikkhave, yāni kānici jaṅgalānaṃ  pāṇānaṃ padajātāni, sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti,  hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati yadidaṃ mahantattena. evameva kho,  bhikkhave, ye keci kusalā dhammā, sabbete appamādamūlakā  appamādasamosaraṇā, appamādo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyatī''ti  (saṃ0 ni0  5.140).<br/><br/>[03] so panesa atthato satiyā avippavāso nāma. niccaṃ  upaṭṭhitāya satiyā cetaṃ nāmaṃ. ^b^amatapada^eb^nti amataṃ vuccati  nibbānaṃ. tañhi ajātattā nu jīyati na mīyati, tasmā amatanti  vuccati. pajjanti imināti padaṃ, amataṃ ^a^M1.0146^ea^ pāpuṇantīti attho.  amatassa padaṃ amatapadaṃ, amatassa adhigamūpāyoti vuttaṃ hoti,  ^b^pamādo^eb^ti pamajjanabhāvo, muṭṭhassatisaṅkhātassa satiyā  vosaggassetaṃ nāmaṃ. ^b^maccuno^eb^ti ^a^P1.0229^ea^ maraṇassa.  ^b^pada^eb^nti upāyo maggo. pamatto hi jātiṃ nātivattati, jāto  jīyati ceva mīyati cāti pamādo maccuno padaṃ nāma hoti, maraṇaṃ  upeti. ^b^appamattā na mīyantī^eb^ti satiyā samannāgatā hi  appamattā na maranti. ajarā amarā hontīti na sallakkhetabbaṃ.  na hi koci satto ajaro amaro nāma atthi, pamattassa pana vaṭṭaṃ  nāma aparicchinnaṃ, appamattassa paricchinnaṃ. tasmā pamattā  jātiādīhi aparimuttattā jīvantāpi matāyeva nāma. appamattā pana  appamādalakkhaṇaṃ vaḍḍhetvā khippaṃ maggaphalāni sacchikatvā  dutiyatatiyāttabhāvesu na nibbattanti. tasmā te jīvantāpi matāpi  na mīyantiyeva nāma. ^b^ye pamattā yathā matā^eb^ti ye pana sattā  pamattā, te pamādamaraṇena matattā, yathā hi jīvitindriyupacchedena matā  dārukkhandhasadisā apagataviññāṇā ^a^V1.0131^ea^, tatheva honti. tesampi hi  matānaṃ viya gahaṭṭhānaṃ tāva ``dānaṃ dassāma, sīlaṃ rakkhissāma,  uposathakammaṃ karissāmā''ti ekacittampi na uppajjati,  pabbajitānampi ``ācariyupajjhāyavattādīni pūressāma, dhutaṅgāni  samādiyissāma, bhāvanaṃ vaḍḍhessāmā''ti na uppajjatīti matena te kiṃ  nānākaraṇāva honti. tena vuttaṃ -- ``ye pamattā yathā matā''ti.<br/><br/>[03] ^b^evaṃ visesato ñatvā^eb^ti pamattassa vaṭṭato nissaraṇaṃ natthi,  appamattassa atthīti evaṃ ^a^P1.0230^ea^ visesatova jānitvā.  ke panetaṃ visesaṃ jānantīti? ^b^appamādamhi paṇḍitā^eb^ti ye  paṇḍitā medhāvino sappaññā attano appamāde ṭhatvā appamādaṃ  vaḍḍhenti, te evaṃ visesakāraṇaṃ jānanti. ^b^appamāde  pamodantī^eb^ti te evaṃ ñatvā tasmiṃ attano appamāde pamodanti,  pahaṃsitamukhā tuṭṭhapahaṭṭhā honti. ^b^ariyānaṃ gocare ratā^eb^ti te  evaṃ appamāde pamodantā taṃ appamādaṃ vaḍḍhetvā ariyānaṃ  buddhapaccekabuddhabuddhasāvakānaṃ gocarasaṅkhāte catusatipaṭṭhānādibhede  sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme navavidhalokuttaradhamme ca ratā niratā,  abhiratā hontīti attho.<br/><br/>[03] ^b^te^eb^ ^a^M1.0147^ea^ ^b^jhāyino^eb^ti te appamattā paṇḍitā  aṭṭhasamāpattisaṅkhātena ārammaṇūpanijjhānena  vipassanāmaggaphalasaṅkhātena lakkhaṇūpanijjhānena cāti duvidhenapi  jhānena jhāyino. ^b^sātatikā^eb^ti abhinikkhamanakālato paṭṭhāya  yāva arahattamaggā satataṃ pavattakāyikacetasikavīriyā. ^b^niccaṃ  daḷhaparakkamā^eb^ti yaṃ taṃ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena  pattabbaṃ, na taṃ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṃ bhavissatīti evarūpena  vīriyena antarā anosakkitvā niccappavattena daḷhaparakkamena  samannāgatā. ^b^phusantī^eb^ti ettha dve phusanā ñāṇaphusanā ca,  vipākaphusanā ca. tattha cattāro maggā ñāṇaphusanā nāma, cattāri  phalāni vipākaphusanā nāma. tesu idha vipākaphusanā adhippetā.  ariyaphalena nibbānaṃ sacchikaronto ^a^P1.0231^ea^ dhīrā  paṇḍitā tāya vipākaphusanāya phusanti, nibbānaṃ sacchikaronti.  ^b^yogakkhemaṃ anuttara^eb^nti ye cattāro yogā mahājanaṃ vaṭṭe  osīdāpenti, tehi khemaṃ nibbhayaṃ sabbehi lokiyalokuttaradhammehi  seṭṭhattā anuttaranti.<br/><br/>[03] desanāpariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. desanā  mahājanassa sātthikā jātāti. <br/><br/>[06] sāmāvatīvatthu paṭhamaṃ. 


volume: 88
item: 16
title: sumanādevīvatthu^appamādavaggo^sāmāvatīvatthu^kumbhaghosakaseṭṭhivatthu^
content:
  [03] ^b^uṭṭhānavato^eb^ti ^a^V1.0132^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto  kumbhaghosakaṃ ārabbha kathesi. rājagahanagarasmiñhi rājagahaseṭṭhino  gehe ahivātarogo uppajji, tasmiṃ uppanne makkhikā ādiṃ katvā  yāva gāvā paṭhamaṃ tiracchānagatā maranti, tato dāsakammakaro,  sabbapacchā gehasāmikā, tasmā so rogo sabbapacchā seṭṭhiñca jāyañca  gaṇhi. te rogena phuṭṭhā puttaṃ santike ṭhitaṃ oloketvā assupuṇṇehi  nettehi taṃ āhaṃsu -- ``tāta, imasmiṃ kira roge uppanne bhittiṃ  bhinditvā palāyantāva jīvitaṃ labhanti, tvaṃ amhe anoloketvā  palāyitvā jīvanto punāgantvā amhākaṃ asukaṭṭhāne nāma cattālīsa  dhanakoṭiyo ^a^M1.0148^ea^ nidahitvā ṭhapitā, tā uddharitvā jīvikaṃ  kappeyyāsī''ti. so ^a^P1.0232^ea^ tesaṃ vacanaṃ sutvā  rudamāno mātāpitaro vanditvā maraṇabhayabhīto bhittiṃ bhinditvā  palāyitvā pabbatagahanaṃ gantvā dvādasa vassāni tattha vasitvā  mātāpituvasanaṭṭhānaṃ paccāgañchi.<br/><br/>[03] atha naṃ daharakāle gantvā parūḷhakesamassukāle āgatattā na  koci sañjāni. so mātāpitūhi dinnasaññāvasena dhanaṭṭhānaṃ gantvā  dhanassa arogabhāvaṃ ñatvā cintesi -- ``maṃ na koci sañjānāti,  sacāhaṃ dhanaṃ uddharitvā valañjissāmi, `ekena duggatena nidhi  uddhaṭo'ti maṃ gahetvā viheṭheyyuṃ, yaṃnūnāhaṃ bhatiṃ katvā jīveyya''nti.  athekaṃ pilotikaṃ nivāsetvā, ``atthi koci bhatakena atthiko''ti  pucchanto bhatakavīthiṃ pāpuṇi. atha naṃ bhatakā disvā, ``sace  amhākaṃ ekaṃ kammaṃ karissasi, bhattavetanaṃ te dassāmā''ti āhaṃsu.  ``kiṃ kammaṃ nāmā''ti? ``pabodhanacodanakammaṃ. sace ussahasi,  pātova uṭṭhāya `tātā, uṭṭhahatha, sakaṭāni sannayhatha, goṇe yojetha,  hatthiassānaṃ tiṇatthāya gamanavelā; ammā, tumhepi uṭṭhahatha, yāguṃ  pacatha, bhattaṃ pacathā'ti vicaritvā ārocehī''ti. so ``sādhū''ti  sampaṭicchi. athassa vasanatthāya ekaṃ gharaṃ adaṃsu. so devasikaṃ  taṃ kammaṃ akāsi.<br/><br/>[03] athassa ekadivasaṃ rājā bimbisāro saddamassosi. so pana  sabbaravaññū ahosi. tasmā ``mahādhanassa purisassesa saddo''ti  āha. athassa santike ṭhitā ekā paricārikā ``rājā yaṃ vā  ^a^P1.0233^ea^ taṃ vā na kathessati, idaṃ mayā ñātuṃ vaṭṭatī''ti  cintetvā -- ``gaccha, tāta, etaṃ jānāhī''ti ekaṃ purisaṃ pahiṇi.  so vegena gantvā taṃ disvā āgantvā, ``eko bhatakānaṃ bhatikārako  kapaṇamanusso eso''ti ārocesi. rājā tassa vacanaṃ sutvā tuṇhī  hutvā dutiyadivasepi tatiyadivasepi taṃ tassa saddaṃ sutvā tatheva āha.  sāpi paricārikā ^a^V1.0133^ea^ tatheva cintetvā punappunaṃ pesetvā,  ``kapaṇamanusso eso''ti vutte cintesi -- ``rājā `kapaṇamanusso  eso'ti vacanaṃ sutvāpi na saddahati, punappunaṃ `mahādhanassa  purisassesa saddo'ti vadati, bhavitabbamettha kāraṇena, yathāsabhāvato  etaṃ ñātuṃ vaṭṭatī''ti. sā rājānaṃ āha, ``deva ^a^M1.0149^ea^, ahaṃ sahassaṃ  labhamānā dhītaraṃ ādāya gantvā etaṃ dhanaṃ rājakulaṃ pavesessāmī''ti.  rājā tassā sahassaṃ dāpesi.<br/><br/>[03] sā taṃ gahetvā dhītaraṃ ekaṃ malinadhātukaṃ vatthaṃ nivāsāpetvā  tāya saddhiṃ rājagehato nikkhamitvā maggapaṭipannā viya bhatakavīthiṃ  gantvā ekaṃ gharaṃ pavisitvā, ``amma, mayaṃ maggapaṭipannā, ekāhadvīhaṃ  idha vissamitvā gamissāmā''ti āha. ``amma, bahūni  gharamānusakāni, na sakkā idha vasituṃ, etaṃ kumbhaghosakassa gehaṃ  tucchaṃ, tattha gacchathā''ti. sā tattha gantvā, ``sāmi, mayaṃ  maggapaṭipannakā, ekāhadvīhaṃ idha vasissāmā''ti vatvā tena punappunaṃ  paṭikkhittāpi, ``sāmi, ajjekadivasamattaṃ vasitvā pātova  gamissāmā''ti nikkhamituṃ na icchi. sā tattheva vasitvā  punadivase tassa araññagamanavelāya, ``sāmi, tava nivāpaṃ datvā  yāhi ^a^P1.0234^ea^, āhāraṃ te pacissāmī''ti vatvā, ``alaṃ,  amma, ahameva pacitvā bhuñjissāmī''ti vutte punappunaṃ nibandhitvā  tena dinne gahitamattakeyeva katvā antarāpaṇato bhājanāni ceva  parisuddhataṇḍulādīni ca āharāpetvā rājakule pacananiyāmena  suparisuddhaṃ odanaṃ, sādhurasāni ca dve tīṇi sūpabyañjanāni pacitvā  tassa araññato āgatassa adāsi. atha naṃ bhuñjitvā muducittataṃ  āpannaṃ ñatvā, ``sāmi, kilantamha, ekāhadvīhaṃ idheva homā''ti āha.  so ``sādhū''ti sampaṭicchi.<br/><br/>[03] athassa sāyampi punadivasepi madhurabhattaṃ pacitvā adāsi. atha  muducittataṃ tassa ñatvā ``sāmi, katipāhaṃ idheva vasissāmā''ti.  tattha vasamānā tikhiṇena satthena tassa mañcavāṇaṃ heṭṭhāaṭaniyaṃ tahaṃ  tahaṃ chindi. mañco tasmiṃ āgantvā nisinnamatteyeva heṭṭhā olambi.  so ``kasmā ayaṃ mañco evaṃ chijjitvā gato''ti āha.  ``sāmi, daharadārake vāretuṃ na sakkomi, ettheva sannipatantī''ti.  ``amma, idaṃ me dukkhaṃ tumhe nissāya jātaṃ. ahañhi pubbe  katthaci gacchanto dvāraṃ pidahitvā gacchāmī''ti. ``kiṃ karomi,  tāta, vāretuṃ na sakkomī''ti. sā imināva niyāmena dve tayo  divase chinditvā tena ujjhāyitvā khīyitvā vuccamānāpi tatheva  vatvā puna ekaṃ dve rajjuke ṭhapetvā sese chindi. taṃ divasaṃ ^a^P1.0235^ea^  tasmiṃ nisinnamatteyeva sabbaṃ vāṇaṃ bhūmiyaṃ pati, sīsaṃ  jaṇṇukehi saddhiṃ ekato ahosi, so uṭṭhāya, ``kiṃ karomi, idāni  kuhiṃ gamissāmi ^a^M1.0150^ea^, nipajjanamañcassapi tumhehi asāmiko  ^a^V1.0134^ea^ viya katomhī''ti āha. ``tāta, kiṃ karomi, paṭivissakadārake vāretuṃ  na sakkomi, hotu, mā cintayi, imāya nāma velāya kuhiṃ  gamissasī''ti dhītaraṃ āmantetvā, ``amma, tava bhātikassa  nipajjanokāsaṃ karohī''ti āha. sā ekapasse sayitvā  ``idhāgaccha, sāmī''ti āha. itaropi naṃ ``gaccha, tāta,  bhaginiyā saddhiṃ nipajjā''ti vadesi. so tāya saddhiṃ ekamañce  nipajjitvā taṃ divasaññeva santhavaṃ akāsi, kumārikā parodi. atha  naṃ mātā pucchi -- ``kiṃ, amma, rodasī''ti? ``amma, idaṃ  nāma jāta''nti. ``hotu, amma, kiṃ sakkā kātuṃ, tayāpi ekaṃ  bhattāraṃ imināpekaṃ pādaparicārikaṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti taṃ jāmātaraṃ  akāsi. te samaggavāsaṃ vasiṃsu.<br/><br/>[03] sā katipāhaccayena rañño sāsanaṃ pesesi -- ``bhatakavīthiyaṃ  chaṇaṃ karontu. yassa pana ghare chaṇo na karīyati, tassa ettako  nāma daṇḍoti ghosanaṃ kāretū''ti. rājā tathā kāresi. atha naṃ  sassu āha -- ``tāta, bhatakavīthiyaṃ rājāṇāya chaṇo kattabbo  jāto, kiṃ karomā''ti? ``amma, ahaṃ bhatiṃ karontopi jīvituṃ na  sakkomi, kiṃ karissāmī''ti? ``tāta, gharāvāsaṃ vasantā nāma  iṇampi gaṇhanti, rañño ^a^P1.0236^ea^ āṇā akātuṃ na labbhā.  iṇato nāma yena kenaci upāyena muccituṃ sakkā, gaccha, kutoci  ekaṃ vā dve vā kahāpaṇe āharā''ti āha. so ujjhāyanto  khīyanto gantvā cattālīsakoṭidhanaṭṭhānato ekameva kahāpaṇaṃ āhari.  sā taṃ kahāpaṇaṃ rañño pesetvā attano kahāpaṇena chaṇaṃ katvā puna  katipāhaccayena tatheva sāsanaṃ pahiṇi. puna rājā tatheva ``chaṇaṃ  karontu, akarontānaṃ ettako daṇḍo''ti āṇāpesi. punapi so tāya  tatheva vatvā nippīḷiyamāno gantvā tayo kahāpaṇe āhari. sā  tepi kahāpaṇe rañño pesetvā puna katipāhaccayena tatheva sāsanaṃ pahiṇi  -- ``idāni purise pesetvā imaṃ pakkosāpetū''ti. rājā pesesi.  purisā gantvā, ``kumbhaghosako nāma kataro''ti pucchitvā  pariyesantā taṃ disvā ``ehi, bho rājā, taṃ pakkosatī''ti āhaṃsu.  so bhīto ``na maṃ rājā jānātī''tiādīni vatvā gantuṃ na icchi.  atha naṃ balakkārena hatthādīsu gahetvā ^a^M1.0151^ea^ ākaḍḍhiṃsu. sā itthī te  disvā, ``are, dubbinītā, tumhe mama jāmātaraṃ hatthādīsu gahetuṃ  ananucchavikā''ti tajjetvā, ``ehi, tāta, mā bhāyi, rājānaṃ  disvā tava hatthādigāhakānaṃ hattheyeva chindāpessāmī''ti dhītaraṃ  ādāya purato hutvā rājagehaṃ patvā vesaṃ parivattetvā  sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā ekamantaṃ aṭṭhāsi. itarampi parikaḍḍhitvā  ānayiṃsuyeva.<br/><br/>[03] atha naṃ vanditvā ṭhitaṃ rājā āha -- ``tvaṃ kumbhaghosako  nāmā''ti? ``āma, devā''ti ^a^V1.0135^ea^. ``kiṃ kāraṇā mahādhanaṃ vañcetvā  khādasī''ti ^a^P1.0237^ea^? ``kuto me, deva, dhanaṃ bhatiṃ  katvā jīvantassā''ti? ``mā evaṃ kari, kiṃ amhe vañcesī''ti?  ``na vañcemi, deva, natthi me dhana''nti. athassa rājā te  kahāpaṇe dassetvā, ``ime kassa kahāpaṇā''ti āha. so  sañjānitvā, ``aho bālomhi, kathaṃ nu kho ime rañño hatthaṃ  pattā''ti ito cito ca olokento tā dvepi paṭimaṇḍitapasādhanā  gabbhadvāramūle ṭhitā disvā, ``bhāriyaṃ vatidaṃ kammaṃ, imāhi raññā  payojitāhi bhavitabba''nti cintesi. atha naṃ rājā ``vadehi, bho,  kasmā evaṃ karosī''ti āha. ``nissayo me natthi, devā''ti.  ``mādiso nissayo bhavituṃ na vaṭṭatī''ti. ``kalyāṇaṃ, deva, sace  me devo avassayo hotī''ti. ``homi, bho, kittakaṃ te dhana''nti?  ``cattālīsakoṭiyo, devā''ti. ``kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī''ti?  ``sakaṭāni devā''ti? rājā anekasatāni sakaṭāni yojāpetvā  pahiṇitvā taṃ dhanaṃ āharāpetvā rājaṅgaṇe rāsiṃ kārāpetvā  rājagahavāsino sannipātāpetvā, ``atthi kassaci imasmiṃ nagare  ``ettakaṃ dhana''nti pucchitvā ``natthi, devā''ti. ``kiṃ panassa  kātuṃ vaṭṭatī''ti? ``sakkāraṃ, devā''ti vutte mahantena sakkārena taṃ  seṭṭhiṭṭhāne ṭhapetvā dhītaraṃ tasseva datvā tena saddhiṃ satthu santikaṃ  gantvā vanditvā ``bhante, passathimaṃ purisaṃ, evarūpo dhitimā nāma  natthi, cattālīsakoṭivibhavo hontopi uppilāvitākāraṃ vā  asmimānamattaṃ vā na karoti, kapaṇo viya pilotikaṃ ^a^P1.0238^ea^  nivāsetvā bhatakavīthiyaṃ bhatiṃ katvā jīvanto mayā iminā  nāma upāyena ñāto. jānitvā ca pana pakkosāpetvā sadhanabhāvaṃ  sampaṭicchāpetvā taṃ dhanaṃ āharāpetvā ^a^M1.0152^ea^ seṭṭhiṭṭhāne ṭhapito, dhītā cassa  mayā dinnā. bhante, mayā ca evarūpo dhitimā na diṭṭhapubbo''ti  āha.<br/><br/>[03] taṃ sutvā satthā ``evaṃ jīvantassa jīvikaṃ dhammikajīvikaṃ  nāma, mahārāja, corikādikammaṃ pana idhaloke ceva pīḷeti hiṃseti,  paraloke ca, tatonidānaṃ sukhaṃ nāma natthi. purisassa hi  dhanapārijuññakāle kasiṃ vā bhatiṃ vā katvā jīvikameva  dhammikajīvikaṃ nāma. evarūpassa hi vīriyasampannassa  satisampannassa kāyavācāhi parisuddhakammassa paññāya nisammakārino  kāyādīhi saññatassa dhammajīvikaṃ jīvantassa satiavippavāse  ṭhitassa issariyaṃ vaḍḍhatiyevā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 24^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uṭṭhānavato satīmato, <br/><br/>[27] sucikammassa nisammakārino. <br/><br/>[26] saññatassa ^a^V1.0136^ea^ dhammajīvino, <br/><br/>[22] appamattassa yasobhivaḍḍhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^uṭṭhānavato^eb^ti uṭṭhānavīriyavantassa.  ^b^satimato^eb^ti satisampannassa. ^b^sucikammassā^eb^ti niddosehi  niraparādhehi kāyakammādīhi samannāgatassa. ^b^nisammakārino^eb^ti  evañce bhavissati, evaṃ karissāmīti vā, imasmiṃ kamme evaṃ kate  idaṃ nāma bhavissatīti vā evaṃ nidānaṃ sallakkhetvā rogatikicchanaṃ  ^a^P1.0239^ea^ viya sabbakammāni nisāmetvā upadhāretvā  karontassa. ^b^saññatassā^eb^ti kāyādīhi saññatassa nicchiddassa.  ^b^dhammajīvino^eb^ti agārikassa tulākūṭādīni vajjetvā  kasigorakkhādīhi, anagārikassa vejjakammadūtakammādīni vajjetvā  dhammena samena bhikkhācariyāya jīvikaṃ kappentassa.  ^b^appamattassā^eb^ti avippavutthasatino. ^b^yasobhivaḍḍhatī^eb^ti  issariyabhogasampannasaṅkhāto ceva kittivaṇṇabhaṇanasaṅkhāto ca yaso  abhivaḍḍhatīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne kumbhaghosako sotāpattiphale patiṭṭhahi. aññepi  bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. evaṃ mahājanassa sātthikā  dhammadesanā jātāti. <br/><br/>[06] kumbhaghosakaseṭṭhivatthu dutiyaṃ. 


volume: 88
item: 17
title: appamādavaggo^sāmāvatīvatthu^kumbhaghosakaseṭṭhivatthu^cūḷapanthakattheravatthu^
content:
  [03] ^b^uṭṭhānenappamādenā^eb^ti ^a^M1.0153^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane  viharanto cūḷapanthakattheraṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] rājagahe kira dhanaseṭṭhikulassa dhītā vayappattakāle mātāpitūhi  sattabhūmikassa pāsādassa uparimatale ativiya rakkhiyamānā  yobbanamadamattatāya purisalolā hutvā attano ^a^P1.0240^ea^  dāseneva saddhiṃ santhavaṃ katvā, ``aññepi me idaṃ kammaṃ jāneyyu''nti  bhītā evamāha -- ``amhehi imasmiṃ ṭhāne na sakkā vasituṃ. sace  me mātāpitaro imaṃ dosaṃ jānissanti, khaṇḍākhaṇḍikaṃ maṃ  karissanti. videsaṃ gantvā vasissāmā''ti. te hatthasāraṃ gahetvā  aggadvārena nikkhamitvā, ``yattha vā tattha vā aññehi ajānanaṭṭhānaṃ  gantvā vasissāmā''ti ubhopi agamaṃsu. tesaṃ ekasmiṃ ṭhāne  vasantānaṃ saṃvāsamanvāya tassā kucchismiṃ gabbho patiṭṭhāsi. sā  gabbhaparipākaṃ āgamma tena saddhiṃ mantesi, ``gabbho me paripākaṃ  gato, ñātibandhuvirahite ^a^V1.0137^ea^ ṭhāne gabbhavuṭṭhānaṃ nāma ubhinnampi amhākaṃ  dukkhāvahaṃ, kulagehameva gacchāmā''ti. so ``sacāhaṃ tattha  gamissāmi, jīvitaṃ me natthī''ti bhayena ``ajja gacchāma, sve  gacchāmā''ti divase atikkāmesi. sā cintesi -- ``ayaṃ bālo  attano dosamahantatāya gantuṃ na ussahati, mātāpitaro nāma  ekantahitāva, ayaṃ gacchatu vā, mā vā, ahaṃ gamissāmī''ti. sā  tasmiṃ gehā nikkhante gehaparikkhāraṃ paṭisāmetvā attano kulagharaṃ  gatabhāvaṃ anantaragehavāsīnaṃ ārocetvā maggaṃ paṭipajji.<br/><br/>[03] sopi gharaṃ āgantvā taṃ adisvā paṭivissake pucchitvā, ``sā  kulagharaṃ gatā''ti sutvā vegena anubandhitvā antarāmagge sampāpuṇi.  tassāpi tattheva gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. so ``kiṃ idaṃ, bhadde''ti  ^a^P1.0241^ea^ pucchi. ``sāmi, me eko putto jāto''ti.  ``idāni kiṃ karissāmā''ti? ``yassatthāya mayaṃ kulagharaṃ  gaccheyyāma, taṃ kammaṃ antarāmaggeva nipphannaṃ, tattha gantvā kiṃ  karissāma, nivattissāmā''ti dvepi ekacittā hutvā nivattiṃsu.  tassa ca dārakassa panthe jātattā ^b^panthako^eb^ti nāmaṃ kariṃsu.  tassā nacirasseva aparopi gabbho patiṭṭhahi. sabbaṃ ^a^M1.0154^ea^ purimanayeneva  vitthāretabbaṃ. tassapi dārakassa panthe jātattā paṭhamajātassa  ^b^mahāpanthako^eb^ti nāmaṃ katvā itarassa ^b^cūḷapanthako^eb^ti nāmaṃ  kariṃsu. te dvepi dārake gahetvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. tesaṃ  tattha vasantānaṃ mahāpanthakadārako aññe dārake ``cūḷapitā  mahāpitāti, ayyako ayyikā''ti ca vadante sutvā mātaraṃ pucchi --  ``amma, aññe dārakā `ayyako ayyikā'tipi, `mahāpitā  cūḷapitā'tipi vadanti, kacci amhākaññeva ñātakā natthī''ti?  ``āma, tāta, amhākaṃ ettha ñātakā natthi. rājagahanagare pana vo  dhanaseṭṭhi nāma ayyako, tattha amhākaṃ bahū ñātakā''ti. ``kasmā  tattha na gacchatha, ammā''ti? sā attano agamanakāraṇaṃ puttassa  akathetvā puttesu punappunaṃ kathentesu sāmikaṃ āha -- ``ime dārakā  ^a^P1.0242^ea^ maṃ ativiya kilamenti, kiṃ no mātāpitaro  disvā maṃsaṃ khādissanti, ehi, dārakānaṃ ayyakakulaṃ  dassessāmā''ti? ``ahaṃ sammukhā bhavituṃ na sakkhissāmi, te pana  nayissāmī''ti. ``sādhu yena kenaci upāyena dārakānaṃ  ayyakakulameva daṭṭhuṃ vaṭṭatī''ti. dvepi janā dārake ādāya anupubbena  rājagahaṃ patvā nagaradvāre ekissā sālāya pavisitvā dārakamātā dve  dārake gahetvā attano āgatabhāvaṃ mātāpitūnaṃ ārocāpesi. te taṃ  sāsanaṃ sutvā, ``saṃsāre vicarantānaṃ na putto na dhītā bhūtapubbā  nāma natthi, te amhākaṃ mahāparādhikā, na sakkā tehi amhākaṃ  cakkhupathe ṭhātuṃ, ettakaṃ nāma dhanaṃ gahetvā dvepi janā phāsukaṭṭhānaṃ  gantvā jīvantu, dārake pana idha pesentū''ti dhanaṃ datvā dūtaṃ pāhesuṃ.<br/><br/>[03] tehi ^a^V1.0138^ea^ pesitaṃ dhanaṃ gahetvā dārake āgatadūtānaññeva hatthe datvā  pahiṇiṃsu. dārakā ayyakakule vaḍḍhanti. tesu cūḷapanthako  atidaharo, mahāpanthako pana ayyakena saddhiṃ dasabalassa dhammakathaṃ  sotuṃ gacchati. tassa niccaṃ satthu santikaṃ gacchantassa pabbajjāya  cittaṃ nami. so ayyakaṃ āha -- ``sace maṃ anujāneyyātha, ahaṃ  pabbajeyya''nti ^a^P1.0243^ea^. ``kiṃ vadesi, tāta, sakalassa  lokassapi me pabbajjāto tava pabbajjā bhaddikā. sace sakkosi  pabbajāhī''ti. taṃ ^a^M1.0155^ea^ satthu santikaṃ netvā, ``kiṃ, gahapati, dārako  te laddho''ti vutte, ``āma, bhante, ayaṃ me nattā tumhākaṃ santike  pabbajitukāmo''ti āha. satthā aññataraṃ piṇḍapātacārikaṃ bhikkhuṃ  ``imaṃ dārakaṃ pabbājehī''ti āṇāpesi. thero tassa  tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitvā pabbājesi. so bahuṃ buddhavacanaṃ  uggaṇhitvā paripuṇṇavasso upasampadaṃ labhitvā yonisomanasikārena  kammaṭṭhānaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi. so jhānasukhena phalasukhena  vītināmento cintesi -- ``sakkā nu kho idaṃ sukhaṃ cūḷapanthakassa  dātu''nti! tato ayyakaseṭṭhissa santikaṃ gantvā evamāha --  ``mahāseṭṭhi, sace anujāneyyātha, ahaṃ cūḷapanthakaṃ pabbājeyya''nti.  ``pabbājetha, bhante''ti. seṭṭhi kira sāsane ca suppasanno,  ``kataradhītāya vo ete puttā''ti pucchiyamāno ca  ``palātadhītāyā''ti vattuṃ lajjati, tasmā sukheneva tesaṃ pabbajjaṃ  anujāni. thero cūḷapanthakaṃ pabbājetvā ^a^P1.0244^ea^ sīlesu  patiṭṭhāpesi. so pabbajitvāva dandho ahosi. <br/><br/>[21] ``padmaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ, <br/><br/>[27] pāto siyā phullamavītagandhaṃ. <br/><br/>[26] aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ, <br/><br/>[22] tapantamādiccamivantalikkhe''ti.. (saṃ0 ni0   1.123; a0 ni0  5.195) -- <br/><br/>[25] imaṃ ekaṃ gāthaṃ catūhi māsehi uggaṇhituṃ nāsakkhi.  so kira kassapasammāsambuddhakāle pabbajitvā paññavā hutvā  aññatarassa dandhabhikkhuno uddesaggahaṇakāle parihāsakeḷiṃ akāsi.  so bhikkhu tena parihāsena lajjito neva uddesaṃ gaṇhi, na  sajjhāyamakāsi. tena kammena ayaṃ pabbajitvāva dandho jāto,  gahitagahitaṃ padaṃ uparūparipadaṃ gaṇhantassa nassati. tassa imameva  gāthaṃ uggahetuṃ vāyamantassa cattāro māsā atikkantā. atha naṃ  mahāpanthako, ``cūḷapanthaka, tvaṃ imasmiṃ sāsane abhabbo, catūhi  māsehi ekaṃ gāthampi gaṇhituṃ ^a^V1.0139^ea^ na sakkosi, pabbajitakiccaṃ pana kathaṃ  matthakaṃ pāpessasi, nikkhama ito''ti vihārā nikkaḍḍhi.  cūḷapanthako buddhasāsane sinehena gihibhāvaṃ na pattheti.<br/><br/>[03] tasmiñca kāle mahāpanthako bhattuddesako ahosi. jīvako  komārabhacco bahuṃ mālāgandhavilepanaṃ ādāya attano ambavanaṃ   ^a^M1.0156^ea^ gantvā satthāraṃ pūjetvā dhammaṃ sutvā uṭṭhāyāsanā dasabalaṃ vanditvā mahāpanthakaṃ  upasaṅkamitvā, ``kittakā ^a^P1.0245^ea^, bhante, satthu santike  bhikkhū''ti pucchi. ``pañcamattāni bhikkhusatānī''ti. ``sve,  bhante, buddhappamukhāni pañca bhikkhusatāni ādāya amhākaṃ nivesane  bhikkhaṃ gaṇhathā''ti. ``upāsaka, cūḷapanthako nāma bhikkhu dandho  aviruḷhidhammo, taṃ ṭhapetvā sesānaṃ nimantanaṃ sampaṭicchāmī''ti thero  āha. taṃ sutvā cūḷapanthako cintesi -- ``thero ettakānaṃ  bhikkhūnaṃ nimantanaṃ sampaṭicchanto maṃ bāhiraṃ katvā sampaṭicchati,  nissaṃsayaṃ mayhaṃ bhātikassa mayi cittaṃ bhinnaṃ bhavissati, kiṃ dāni  mayhaṃ iminā sāsanena, gihī hutvā dānādīni puññāni karonto  jīvissāmī''ti? so punadivase pātova vibbhamituṃ pāyāsi.<br/><br/>[03] satthā paccūsakāleyeva lokaṃ volokento imaṃ kāraṇaṃ disvā  paṭhamataraṃ gantvā cūḷapanthakassa gamanamagge dvārakoṭṭhake caṅkamanto  aṭṭhāsi. cūḷapanthako gacchanto satthāraṃ disvā upasaṅkamitvā  vanditvā aṭṭhāsi. atha naṃ satthā ``kuhiṃ pana tvaṃ, cūḷapanthaka,  imāya velāya gacchasī''ti āha. ``bhātā maṃ, bhante, nikkaḍḍhati,  tenāhaṃ vibbhamituṃ gacchāmī''ti. ``cūḷapanthaka, tava pabbajjā nāma  mama santakā, bhātarā nikkaḍḍhito kasmā mama santikaṃ nāgañchi,  ehi, kiṃ te gihibhāvena, mama santike bhavissasī''ti  cakkaṅkitatalena pāṇinā taṃ sirasi parāmasitvā ādāya gantvā  gandhakuṭippamukhe nisīdāpetvā, ``cūḷapanthaka, puratthābhimukho hutvā  imaṃ pilotikaṃ `rajoharaṇaṃ rajoharaṇa'nti parimajjanto idheva  hohī''ti iddhiyā abhisaṅkhataṃ parisuddhaṃ ^a^P1.0246^ea^  pilotikaṃ datvā kāle ārocite bhikkhusaṅghaparivuto jīvakassa gehaṃ  gantvā paññattāsane nisīdi. cūḷapanthakopi sūriyaṃ olokento taṃ  pilotikaṃ ``rajoharaṇaṃ rajoharaṇa''nti parimajjanto nisīdi.  tassa taṃ pilotikakhaṇḍaṃ parimajjantassa kiliṭṭhaṃ ahosi. tato  cintesi -- ``idaṃ pilotikakhaṇḍaṃ ativiya parisuddhaṃ, imaṃ pana  attabhāvaṃ nissāya purimapakatiṃ vijahitvā evaṃ kiliṭṭhaṃ jātaṃ,  aniccā vata saṅkhārā''ti khayavayaṃ paṭṭhapento vipassanaṃ vaḍḍhesi.  satthā ``cūḷapanthakassa cittaṃ vipassanaṃ āruḷha''nti ñatvā,  ``cūḷapanthaka, tvaṃ pilotikakhaṇḍameva saṃkiliṭṭhaṃ `rajaṃ raja'nti   ^a^V1.0140^ea^ mā saññaṃ kari, abbhantare pana te rāgarajādayo atthi, te harāhī''ti  ^a^M1.0157^ea^ vatvā obhāsaṃ vissajjetvā purato nisinno viya paññāyamānarūpo  hutvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[21] ``rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati, <br/><br/>[27] rāgassetaṃ adhivacanaṃ rajoti. <br/><br/>[26] etaṃ rajjaṃ vippajahitva bhikkhavo, <br/><br/>[22] viharanti te vigatarajassa sāsane.. <br/><br/>[21] ``doso rajo na ca pana reṇu vuccati, <br/><br/>[27] dosassetaṃ adhivacanaṃ rajoti. <br/><br/>[26] etaṃ rajaṃ vippajahitva bhikkhavo, <br/><br/>[22] viharanti te vigatarajassa sāsane.. <br/><br/>[21] ``moho rajo na ca pana reṇu vuccati, <br/><br/>[27] mohassetaṃ adhivacanaṃ rajoti. <br/><br/>[26] etaṃ rajaṃ vippajahitva bhikkhavo, <br/><br/>[22] viharanti te vigatarajassa sāsane''ti.. (mahāni0  209).<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne ^a^P1.0247^ea^ cūḷapanthako saha  paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. saha paṭisambhidāhiyevassa tīṇi  piṭakāni āgamiṃsu.<br/><br/>[03] so kira pubbe rājā hutvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto nalāṭato  sede muccante parisuddhena sāṭakena nalāṭantaṃ puñchi, sāṭako kiliṭṭho  ahosi. so ``imaṃ sarīraṃ nissāya evarūpo parisuddho sāṭako  pakatiṃ jahitvā kiliṭṭho jāto, aniccā vata saṅkhārā''ti  aniccasaññaṃ paṭilabhi. te kāraṇenassa rajoharaṇameva paccayo jāto.<br/><br/>[03] jīvakopi kho komārabhacco dasabalassa dakkhiṇodakaṃ  upanāmesi. satthā ``nanu, jīvaka, vihāre bhikkhū atthī''ti  hatthena pattaṃ pidahi. mahāpanthako ``nanu, bhante, vihāre bhikkhū  natthī''ti āha. satthā ``atthi, jīvakā''ti āha. jīvako  ``tena hi bhaṇe gaccha, vihāre bhikkhūnaṃ atthibhāvaṃ vā natthibhāvaṃ vā  tvaññeva jānāhī''ti purisaṃ pesesi. tasmiṃ ^a^V1.0141^ea^ khaṇe cūḷapanthako  ``mayhaṃ bhātiko `vihāre bhikkhū natthī'ti bhaṇati ^a^M1.0158^ea^, vihāre bhikkhūnaṃ  atthibhāvamassa pakāsessāmī''ti sakalaṃ ambavanaṃ bhikkhūnaññeva  pūresi. ekacce bhikkhū cīvarakammaṃ karonti, ekacce rajanakammaṃ  karonti, ekacce sajjhāyaṃ karonti. evaṃ aññamaññāsadisaṃ  bhikkhusahassaṃ māpesi. so puriso vihāre bahū bhikkhū disvā  nivattitvā, ``ayya, sakalaṃ ambavanaṃ bhikkhūhi paripuṇṇa''nti  jīvakassa ārocesi. theropi kho tattheva -- <br/><br/>[21] ``sahassakkhattumattānaṃ ^a^P1.0248^ea^,  nimminitvāna panthako. <br/><br/>[22] nisīdambavane ramme, yāva kālappavedanā''ti.. <br/><br/>[01] atha satthā taṃ purisaṃ āha -- ``vihāraṃ gantvā `satthā  cūḷapanthakaṃ nāma pakkosatī'ti vadehī''ti. tena gantvā tathā vutte,  ``ahaṃ cūḷapanthako, ahaṃ cūḷapanthako''ti mukhasahassaṃ uṭṭhahi. so  puriso puna gantvā, ``sabbepi kira, bhante, cūḷapanthakāyeva  nāmā''ti āha. ``tena hi gantvā yo `ahaṃ cūḷapanthako'ti paṭhamaṃ  vadati, taṃ hatthe gaṇha, avasesā antaradhāyissantī''ti. so tathā  akāsi. tāvadeva sahassamattā bhikkhū antaradhāyiṃsu. theropi tena  purisena saddhiṃ agamāsi. satthā bhattakiccapariyosāne jīvakaṃ  āmantesi -- ``jīvaka, cūḷapanthakassa pattaṃ gaṇhāhi, ayaṃ te  anumodanaṃ karissatī''ti. jīvako tathā akāsi. thero sīhanādaṃ  nadanto taruṇasīho viya tīhi piṭakehi saṅkhobhetvā  anumodanamakāsi. satthā uṭṭhāyāsanā bhikkhusaṅghaparivuto vihāraṃ  gantvā bhikkhūhi vatte dassite gandhakuṭippamukhe ṭhatvā bhikkhusaṅghassa  sugatovādaṃ datvā kammaṭṭhānaṃ kathetvā bhikkhusaṅghaṃ uyyojetvā  surabhigandhavāsitaṃ gandhakuṭiṃ pavisitvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ  upagato. atha sāyanhasamaye bhikkhū ito cito ca samosaritvā  rattakambalasāṇiyā parikkhittā viya ^a^P1.0249^ea^ nisīditvā  satthu guṇakathaṃ ārabhiṃsu, ``āvuso, mahāpanthako cūḷapanthakassa  ajjhāsayaṃ ajānanto catūhi māsehi ekaṃ gāthaṃ uggaṇhāpetuṃ na  sakkoti, `dandho aya'nti vihārā nikkaḍḍhi, sammāsambuddho pana  attano anuttaradhammarājatāya ekasmiṃyevassa antarabhatte saha  paṭisambhidāhi arahattaṃ adāsi, tīṇi piṭakāni saha  paṭisambhidāhiyeva āgatāni, aho buddhānaṃ balaṃ nāma mahanta''nti.<br/><br/>[03] atha ^a^M1.0159^ea^ bhagavā dhammasabhāyaṃ imaṃ kathāpavattiṃ ñatvā, ``ajja mayā  gantuṃ vaṭṭatī''ti buddhaseyyāya uṭṭhāya surattadupaṭṭaṃ nivāsetvā vijjulataṃ  viya kāyabandhanaṃ bandhitvā rattakambalasadisaṃ sugatamahācīvaraṃ  pārupitvā surabhigandhakuṭito nikkhamma  mattavaravāraṇasīhavijambhitavilāsena ^a^V1.0142^ea^ anantāya buddhalīḷāya dhammasabhaṃ  gantvā alaṅkatamaṇḍalamāḷamajjhe supaññattavarabuddhāsanaṃ abhiruyha  chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjento aṇṇavakucchiṃ khobhayamāno  yugandharamatthake bālasūriyo viya āsanamajjhe nisīdi.  sammāsambuddhe pana āgatamatte bhikkhusaṅgho kathaṃ pacchinditvā tuṇhī  ahosi. satthā mudukena mettacittena ^a^P1.0250^ea^ parisaṃ  oloketvā, ``ayaṃ parisā ativiya sobhati, ekassapi hatthakukkuccaṃ  vā pādakukkuccaṃ vā ukkāsitasaddo vā khipitasaddo vā natthi, sabbepi  ime buddhagāravena sagāravā, buddhatejena tajjitā. mayi āyukappampi  akathetvā nisinne paṭhamaṃ kathaṃ samuṭṭhāpetvā na kathessanti.  kathāsamuṭṭhāpanavattaṃ nāma mayāva jānitabbaṃ, ahameva paṭhamaṃ  kathessāmī''ti madhurena brahmassarena bhikkhū āmantetvā, ``kāya  nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo  antarākathā vippakatā''ti pucchitvā, ``imāya nāmā''ti vutte,  ``na, bhikkhave, cūḷapanthako idāneva dandho, pubbepi dandhoyeva. na  kevalañcassāhaṃ idāneva avassayo jāto, pubbepi avassayo  ahosimeva. pubbe panāhaṃ imaṃ lokiyakuṭumbassa sāmikaṃ akāsiṃ,  idāni lokuttarakuṭumbassā''ti vatvā tamatthaṃ vitthārato sotukāmehi  bhikkhūhi āyācito atītaṃ āhari --<br/><br/>[03] ``atīte, bhikkhave, bārāṇasinagaravāsī eko māṇavo  takkasilaṃ gantvā sippuggahaṇatthāya disāpāmokkhassa ācariyassa  dhammantevāsiko hutvā pañcannaṃ māṇavakasatānaṃ antare ativiya  ācariyassa upakārako ahosi, pādaparikammādīni sabbakiccāni  karoti. dandhatāya pana kiñci uggaṇhituṃ na sakko''ti.  ācariyo ``ayaṃ mama bahūpakāro, sikkhāpessāmi na''nti  vāyamantopi kiñci sikkhāpetuṃ ^a^P1.0251^ea^ na sakkoti.  so ciraṃ vasitvā ekagāthampi uggaṇhituṃ asakkonto ukkaṇṭhitvā  ``gamissāmī''ti ācariyaṃ āpucchi. ācariyo cintesi --  ``ayaṃ mayhaṃ upakārako, paṇḍitabhāvamassa paccāsīsāmi, na naṃ kātuṃ  sakkomi ^a^M1.0160^ea^, avassaṃ mayā imassa paccupakāro kātabbo, ekamassa mantaṃ  bandhitvā dassāmī''ti so taṃ araññaṃ netvā ``ghaṭṭesi ghaṭṭesi, kiṃ  kāraṇā ghaṭṭesi? ahampi taṃ jānāmi jānāmī''ti imaṃ mantaṃ  bandhitvā uggaṇhāpento anekasatakkhattuṃ parivattāpetvā, ``paññāyati  te''ti pucchitvā, ``āma, paññāyatī''ti vutte ``dandhena nāma  vāyāmaṃ katvā paguṇaṃ kataṃ sippaṃ na palāyatī''ti cintetvā  maggaparibbayaṃ datvā, ``gaccha, imaṃ mantaṃ nissāya jīvissasi,  apalāyanatthāya panassa niccaṃ sajjhāyaṃ kareyyāsī''ti vatvā taṃ  uyyojesi. athassa mātā bārāṇasiyaṃ sampattakāle ``putto me  sippaṃ sikkhitvā āgato''ti mahāsakkārasammānaṃ akāsi.<br/><br/>[03] tadā ^a^V1.0143^ea^ bārāṇasirājā ``atthi nu kho me kāyakammādīsu koci  doso''ti paccavekkhanto attano aruccanakaṃ kiñci kammaṃ adisvā  ``attano vajjaṃ nāma attano na paññāyati, paresaṃ paññāyati,  nāgarānaṃ pariggaṇhissāmī''ti cintetvā sāyaṃ aññātakavesena  nikkhamitvā, ``sāyamāsaṃ bhuñjitvā nisinnamanussānaṃ kathāsallāpo  nāma nānappakārako hoti, `sacāhaṃ adhammena rajjaṃ kāremi, pāpena  adhammikena raññā daṇḍabaliādīhi hatamhā'ti vakkhanti. `sace  dhammena rajjaṃ kāremi, dīghāyuko hotu no rājā'tiādīni ^a^P1.0252^ea^  vatvā mama guṇaṃ kathessantī''ti tesaṃ tesaṃ gehānaṃ  bhittianusāreneva vicarati.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe umaṅgacorā dvinnaṃ gehānaṃ antare umaṅgaṃ bhindanti  ekaumaṅgeneva dve gehāni pavisanatthāya. rājā te disvā gehacchāyāya  aṭṭhāsi. tesaṃ umaṅgaṃ bhinditvā gehaṃ pavisitvā bhaṇḍakaṃ  olokitakāle māṇavo pabujjhitvā taṃ mantaṃ sajjhāyanto ``ghaṭṭesi  ghaṭṭesi, kiṃ kāraṇā ghaṭṭesi? ahampi taṃ jānāmi jānāmī''ti āha.  te taṃ sutvā, ``iminā kiramhā ñātā, idāni no  nāsessatī''ti nivatthavatthānipi chaḍḍetvā bhītā  sammukhasammukhaṭṭhāneneva palāyiṃsu. rājā te palāyante disvā  itarassa ca mantasajjhāyanasaddaṃ sutvā gehaññeva vavatthapetvā nāgarānaṃ  pariggaṇhitvā nivesanaṃ pāvisi. so vibhātāya pana rattiyā  pātovekaṃ purisaṃ pakkositvā āha -- ``gaccha bhaṇe, asukavīthiyaṃ  nāma yasmiṃ gehe umaṅgo bhinno, tattha takkasilato sippaṃ uggaṇhitvā  āgatamāṇavo atthi, taṃ ānehī''ti. so ^a^M1.0161^ea^ gantvā ``rājā taṃ  pakkosatī''ti vatvā māṇavaṃ ānesi. atha naṃ rājā āha -- ``tvaṃ,  tāta, takkasilato sippaṃ uggaṇhitvā āgatamāṇavo''ti? ``āma,  devā''ti. ``amhākampi taṃ sippaṃ dehī''ti. ``sādhu, deva,  samānāsane nisīditvā gaṇhāhī''ti. rājāpi tathā katvā mantaṃ  gahetvā ``ayaṃ te ^a^P1.0253^ea^ ācariyabhāgo''ti sahassaṃ  adāsi.<br/><br/>[03] tadā senāpati rañño kappakaṃ āha -- ``kadā rañño massuṃ  karissasī''ti? ``sve vā parasuve vā''ti. so tassa sahassaṃ  datvā ``kiccaṃ me atthī''ti vatvā, ``kiṃ, sāmī''ti vutte  ``rañño massukammaṃ karonto viya hutvā khuraṃ ativiya pahaṃsitvā  galanāḷiṃ chinda, tvaṃ senāpati bhavissasi, ahaṃ rājā''ti. so  ``sādhū''ti sampaṭicchitvā rañño massukammakaraṇadivase gandhodakena  massuṃ temetvā khuraṃ pahaṃsitvā nalāṭante gahetvā, ``khuro thokaṃ  kuṇṭhadhāro, ekappahāreneva galanāḷiṃ chindituṃ vaṭṭatī''ti puna ekamantaṃ  ṭhatvā khuraṃ pahaṃsi. tasmiṃ khaṇe rājā attano mantaṃ saritvā  sajjhāyaṃ karonto ``ghaṭṭesi ghaṭṭesi, kiṃ kāraṇā ^a^V1.0144^ea^ ghaṭṭesi? ahampi  taṃ jānāmi jānāmī''ti āha. nhāpitassa nalāṭato sedā mucciṃsu.  so ``jānāti mama kāraṇaṃ rājā''ti bhīto khuraṃ bhūmiyaṃ  khipitvā pādamūle urena nipajji. rājāno nāma chekā honti, tena  taṃ evamāha -- ``are, duṭṭha, nhāpita, `na maṃ rājā jānātī'ti  saññaṃ karosī''ti. ``abhayaṃ me dehi, devā''ti. ``hotu, mā  bhāyi, kathehī''ti. senāpati me, deva, sahassaṃ datvā, ``rañño  massuṃ karonto viya galanāḷiṃ chinda, ahaṃ rājā hutvā taṃ senāpatiṃ  karissāmī''ti āhāti. rājā taṃ sutvā ``ācariyaṃ me nissāya  jīvitaṃ laddha''nti cintetvā senāpatiṃ ^a^P1.0254^ea^  pakkosāpetvā, ``ambho, senāpati, kiṃ nāma tayā mama santikā na  laddhaṃ, idāni taṃ daṭṭhuṃ na sakkomi, mama raṭṭhā nikkhamāhī''ti taṃ raṭṭhā  pabbājetvā ācariyaṃ pakkosāpetvā, ``ācariya, taṃ nissāya mayā  jīvitaṃ laddha''nti vatvā mahantaṃ sakkāraṃ karitvā tassa senāpatiṭṭhānaṃ  adāsi. ``so tadā cūḷapanthako ahosi, satthā disāpāmokkho  ācariyo''ti.<br/><br/>[03] satthā imaṃ atītaṃ āharitvā, ``evaṃ, bhikkhave, pubbepi  cūḷapanthako dandhoyeva ahosi, tadāpissāhaṃ avassayo hutvā taṃ  lokiyakuṭumbe ^a^M1.0162^ea^ patiṭṭhāpesi''nti vatvā puna ekadivasaṃ ``aho satthā  cūḷapanthakassa avassayo jāto''ti kathāya samuṭṭhitāya  ^b^cūḷaseṭṭhijātake^eb^ atītavatthuṃ kathetvā -- <br/><br/>[21] ``appakenāpi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo. <br/><br/>[22] samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhama''nti.. (jā0  1.1.4) -- <br/><br/>[25] gāthaṃ vatvā, ``na, bhikkhave, idānevāhaṃ imassa  avassayo jāto, pubbepi avassayo ahosimeva. pubbe panāhaṃ imaṃ  lokiyakuṭumbassa sāmikaṃ akāsiṃ, idāni lokuttarakuṭumbassa. tadā  hi cūḷantevāsiko cūḷapanthako ahosi, cūḷaseṭṭhi pana paṇḍito byatto  nakkhattakovido ahamevā''ti jātakaṃ samodhānesi.<br/><br/>[03] punekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, ``āvuso,  cūḷapanthako catūhi māsehi catuppadaṃ gāthaṃ gahetuṃ asakkontopi vīriyaṃ  anossajjitvāva arahatte patiṭṭhito ^a^P1.0255^ea^, idāni  lokuttaradhammakuṭumbassa sāmiko jāto''ti. satthā āgantvā,  ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā,  ``imāya nāmā''ti vutte, ``bhikkhave, mama sāsane āraddhavīriyo  bhikkhu lokuttaradhammassa sāmiko hotiyevā''ti vatvā imaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[03] 25^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``uṭṭhānenappamādena ^a^V1.0145^ea^, saṃyamena damena ca. <br/><br/>[22] dīpaṃ kayirātha medhāvī, yaṃ ogho nābhikīratī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dīpaṃ kayirāthā^eb^ti vīriyasaṅkhātena uṭṭhānena,  satiyā avippavāsākārasaṅkhātena appamādena,  catupārisuddhisīlasaṅkhātena saṃyamena, indriyadamena cāti imehi  kāraṇabhūtehi catūhi dhammehi dhammojapaññāya samannāgato medhāvī  imasmiṃ ativiya dullabhapatiṭṭhatāya atigambhīre saṃsārasāgare attano  patiṭṭhānabhūtaṃ arahattaphalaṃ dīpaṃ kayirātha kareyya, kātuṃ sakkuṇeyyāti  attho. kīdisaṃ? ^b^yaṃ ogho nābhikīratī^eb^ti yaṃ catubbidhopi  kilesogho abhikirituṃ viddhaṃsetuṃ na sakkoti. na hi sakkā arahattaṃ  oghena abhikiritunti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne ^a^M1.0163^ea^ bahū sotāpannādayo ahesuṃ. evaṃ desanā  sampattaparisāya sātthikā jātāti. <br/><br/>[06] cūḷapanthakattheravatthu tatiyaṃ. 


volume: 88
item: 18
title: sāmāvatīvatthu^kumbhaghosakaseṭṭhivatthu^cūḷapanthakattheravatthu^bālanakkhattasaṅghuṭṭhavatthu^
content:
  [03] ^b^pamādamanuyuñjantī^eb^ti ^a^P1.0256^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ  satthā jetavane viharanto bālanakkhattaṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] ekasmiñhi samaye sāvatthiyaṃ bālanakkhattaṃ nāma saṅghuṭṭhaṃ.  tasmiṃ nakkhatte bālā dummedhino janā chārikāya ceva gomayena ca  sarīraṃ makkhetvā sattāhaṃ asabbhaṃ bhaṇantā vicaranti. kiñci ñāti  suhajjaṃ vā pabbajitaṃ vā disvā lajjantā nāma natthi. dvāre dvāre  ṭhatvā asabbhaṃ bhaṇanti. manussā tesaṃ asabbhaṃ sotuṃ asakkontā  yathābalaṃ aḍḍhaṃ vā pādaṃ vā kahāpaṇaṃ vā pesenti. te tesaṃ dvāre  laddhaṃ laddhaṃ gahetvā pakkamanti. tadā pana sāvatthiyaṃ pañca koṭimattā  ariyasāvakā vasanti, te satthu santikaṃ sāsanaṃ pesayiṃsu --  ``bhagavā, bhante, sattāhaṃ bhikkhusaṅghena saddhiṃ nagaraṃ appavisitvā  vihāreyeva hotū''ti. tañca pana sattāhaṃ bhikkhusaṅghassa vihāreyeva  yāgubhattādīni sampādetvā pahiṇiṃsu, sayampi gehā na nikkhamiṃsu.  te nakkhatte pana pariyosite aṭṭhame divase buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ  nimantetvā nagaraṃ pavesetvā mahādānaṃ datvā ekamantaṃ nisinnā,  ``bhante, atidukkhena no satta divasāni atikkantāni, bālānaṃ  asabbhāni suṇantānaṃ ^a^P1.0257^ea^ kaṇṇā bhijjanākārappattā  honti, koci kassaci ^a^V1.0146^ea^ na lajjati, tena mayaṃ tumhākaṃ antonagaraṃ  pavisituṃ nādamha, mayampi gehato na nikkhamimhā''ti āhaṃsu.  satthā tesaṃ kathaṃ sutvā, ``bālānaṃ dummedhānaṃ kiriyā nāma evarūpā  hoti, medhāvino pana dhanasāraṃ viya appamādaṃ rakkhitvā  amatamahānibbānasampattiṃ pāpuṇantī''ti vatvā imā gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 26^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pamādamanuyuñjanti, bālā dummedhino janā. <br/><br/>[22] appamādañca medhāvī, dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.. <br/><br/>[03] 27^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``mā ^a^M1.0164^ea^ pamādamanuyuñjetha, mā kāmaratisanthavaṃ. <br/><br/>[22] appamatto hi jhāyanto, pappoti vipulaṃ sukha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^bālā^eb^ti bālyena samannāgatā idhalokaparalokatthaṃ  ajānantā. ^b^dummedhino^eb^ti nippaññā. te pamāde ādīnavaṃ  apassantā pamādaṃ anuyuñjanti pavattenti, pamādena kālaṃ vītināmenti.  ^b^medhāvī^eb^ti dhammojapaññāya samannāgato pana paṇḍito  kulavaṃsāgataṃ seṭṭhaṃ uttamaṃ sattaratanadhanaṃ viya appamādaṃ rakkhati. yathā  hi uttamaṃ dhanaṃ nissāya ``kāmaguṇasampattiṃ pāpuṇissāma, puttadāraṃ  posessāma, paralokagamanamaggaṃ sodhessāmā''ti dhane ānisaṃsaṃ  passantā taṃ rakkhanti, evaṃ paṇḍitopi appamatto ``paṭhamajjhānādīni  ^a^P1.0258^ea^ paṭilabhissāmi, maggaphalādīni pāpuṇissāmi,  tisso vijjā, cha abhiññā sampādessāmī''ti appamāde ānisaṃsaṃ  passanto dhanaṃ seṭṭhaṃva appamādaṃ rakkhatīti attho. ^b^mā  pamāda^eb^nti tasmā tumhe mā pamādamanuyuñjetha mā pamādena kālaṃ  vītināmayittha. ^b^mā kāmaratisanthava^eb^nti vatthukāmakilesakāmesu  ratisaṅkhātaṃ taṇhāsanthavampi mā anuyuñjetha mā cintayittha mā  paṭilabhittha. ^b^appamatto hī^eb^ti upaṭṭhitassatitāya hi appamatto  jhāyanto puggalo vipulaṃ uḷāraṃ nibbānasukhaṃ pāpuṇātīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. mahājanassa  sātthikā dhammadesanā jātāti. <br/><br/>[06] bālanakkhattasaṅghuṭṭhavatthu catutthaṃ. 


volume: 88
item: 19
title:
  kumbhaghosakaseṭṭhivatthu^cūḷapanthakattheravatthu^bālanakkhattasaṅghuṭṭhavatthu^mahākassapattheravatthu^

content:
  [03] ^b^pamādaṃ^eb^ ^a^V1.0147^ea^ ^b^appamādenā^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane  viharanto mahākassapattheraṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] ekasmiñhi divase thero pipphaliguhāyaṃ viharanto rājagahe  piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto ālokaṃ vaḍḍhetvā  pamatte ca appamatte ca udakapathavīpabbatādīsu cavanake upapajjanake ca  satte ^a^M1.0165^ea^ dibbena cakkhunā olokento nisīdi. satthā jetavane  nisinnakova ^a^P1.0259^ea^ ``kena nu kho vihārena ajja mama  putto kassapo viharatī''ti dibbena cakkhunā upadhārento ``sattānaṃ  cutūpapātaṃ olokento viharatī''ti ñatvā ``sattānaṃ cutūpapāto nāma  buddhañāṇenapi aparicchinno, mātukucchiyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā  mātāpitaro ajānāpetvā cavanasattānaṃ paricchedo kātuṃ na sakkā, te  jānituṃ tava avisayo, kassapa, appamattako tava visayo, sabbaso  pana cavante ca upapajjante ca jānituṃ passituṃ buddhānameva visayo''ti  vatvā obhāsaṃ pharitvā sammukhe nisinno viya hutvā imaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[03] 28^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pamādaṃ appamādena, yadā nudati paṇḍito. <br/><br/>[21] paññāpāsādamāruyha, asoko sokiniṃ pajaṃ. <br/><br/>[22] pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe, dhīro bāle avekkhatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^nudatī^eb^ti yathā nāma pokkharaṇiṃ pavisantaṃ navodakaṃ  purāṇodakaṃ khobhetvā tassokāsaṃ adatvā taṃ attano matthakamatthakena  palāyantaṃ nudati nīharati, evameva paṇḍito appamādalakkhaṇaṃ brūhento  pamādassokāsaṃ adatvā yadā appamādavegena taṃ nudati nīharati, atha  so panunnapamādo accuggatatthena parisuddhaṃ dibbacakkhusaṅkhātaṃ  paññāpāsādaṃ tassa anucchavikaṃ paṭipadaṃ pūrento tāya paṭipadāya  nisseṇiyā pāsādaṃ viya āruyha pahīnasokasallatāya ^b^asoko,^eb^  appahīnasokasallatāya ^b^sokiniṃ pajaṃ^eb^ sattanikāyaṃ cavamānañceva  upapajjamānañca dibbacakkhunā ^b^avekkhati^eb^ passati. yathā kiṃ?  ^b^pabbataṭṭhova^eb^ ^a^P1.0260^ea^ ^b^bhūmaṭṭhe^eb^ti pabbatamuddhani  ṭhito bhūmiyaṃ ṭhite, uparipāsāde vā pana ṭhito pāsādapariveṇe ṭhite  akicchena avekkhati, tathā sopi dhīro paṇḍito mahākhīṇāsavo  asamucchinnavaṭṭabīje bāle cavante ca upapajjante ca akicchena  avekkhatīti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne ^a^V1.0148^ea^ bahū sotāpattiphalādīni sacchikariṃsūti. <br/><br/>[06] mahākassapattheravatthu pañcamaṃ. 


volume: 88
item: 20
title:
  cūḷapanthakattheravatthu^bālanakkhattasaṅghuṭṭhavatthu^mahākassapattheravatthu^pamattāpamattadvesahāyakavatthu^

content:
  [03] ^b^appamatto^eb^ ^a^M1.0166^ea^ ^b^pamattesū^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane  viharanto dve sahāyake bhikkhū ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] te kira satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā āraññakavihāraṃ  pavisiṃsu. tesu eko kira kālasseva dārūni āharitvā  aṅgārakapallaṃ sajjetvā daharasāmaṇerehi saddhiṃ sallapanto paṭhamayāmaṃ  visibbamāno nisīdati. eko appamatto samaṇadhammaṃ karonto itaraṃ  ovadati, ``āvuso, mā evaṃ kari, pamattassa hi cattāro apāyā  sakagharasadisā. buddhā nāma sāṭheyyena ārādhetuṃ na sakkā''ti so  tassovādaṃ na suṇāti. itaro ``nāyaṃ vacanakkhamo''ti taṃ avatvā  appamattova samaṇadhammamakāsi. alasattheropi ^a^P1.0261^ea^  paṭhamayāme visibbetvā itarassa caṅkamitvā gabbhaṃ paviṭṭhakāle  pavisitvā, ``mahākusīta, tvaṃ nipajjitvā sayanatthāya araññaṃ  paviṭṭhosi, kiṃ buddhānaṃ santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā uṭṭhāya samaṇadhammaṃ  kātuṃ vaṭṭatī''ti vatvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā nipajjitvā  supati. itaropi majjhimayāme vissamitvā pacchimayāme paccuṭṭhāya  samaṇadhammaṃ karoti. so evaṃ appamatto viharanto na cirasseva saha  paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. itaro pamādeneva kālaṃ vītināmesi.  te vuṭṭhavassā satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ  nisīdiṃsu. satthā tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā, ``kacci,  bhikkhave, appamattā samaṇadhammaṃ karittha, kacci vo pabbajitakiccaṃ  matthakaṃ patta''nti pucchi. paṭhamaṃ pamatto bhikkhu āha -- ``kuto,  bhante, etassa appamādo, gatakālato paṭṭhāya nipajjitvā niddāyanto  kālaṃ vītināmesī''ti. ``tvaṃ pana bhikkhū''ti. ``ahaṃ, bhante,  kālasseva dārūni āharitvā aṅgārakapallaṃ sajjetvā paṭhamayāme  visibbento nisīditvā aniddāyantova kālaṃ vītināmesi''nti.  atha naṃ satthā ``tvaṃ pamatto kālaṃ vītināmetvā `appamattomhī'ti  vadasi, appamattaṃ pana pamattaṃ karosī''ti āha. puna pamāde dose,  appamāde ānisaṃse pakāsetuṃ, ``tvaṃ mama puttassa ^a^P1.0262^ea^  santike javacchinno dubbalasso viya, esa pana tava santike  sīghajavasso viyā''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 29^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appamatto ^a^V1.0149^ea^ ^a^M1.0167^ea^ pamattesu, suttesu bahujāgaro. <br/><br/>[22] abalassaṃva sīghasso, hitvā yāti sumedhaso''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^appamatto^eb^ti sativepullappattatāya appamādasampanne  khīṇāsavo. ^b^pamattesū^eb^ti sativosagge ṭhitesu sattesu.  ^b^suttesū^eb^ti satijāgariyābhāvena sabbiriyāpathesu niddāyantesu.  ^b^bahujāgaro^eb^ti mahante sativepulle jāgariye ṭhito.  ^b^abalassaṃvā^eb^ti kuṇṭhapādaṃ chinnajavaṃ dubbalassaṃ sīghajavo  sindhavājānīyo viya. ^b^sumedhaso^eb^ti uttamapañño. tathārūpaṃ  puggalaṃ āgamenapi adhigamenapi ^b^hitvā yāti^eb^.  mandapaññasmiñhi ekaṃ suttaṃ gahetuṃ vāyamanteyeva sumedhaso ekaṃ vaggaṃ  gaṇhāti, evaṃ tāva āgamena hitvā yāti. mandapaññe pana  rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni kātuṃ vāyamanteyeva kammaṭṭhānaṃ uggahetvā  sajjhāyanteyeva ca sumedhaso pubbabhāgepi parena kataṃ rattiṭṭhānaṃ vā  divāṭṭhānaṃ vā pavisitvā kammaṭṭhānaṃ sammasanto sabbakilese khepetvā  neva lokuttaradhamme hatthagate ^a^P1.0263^ea^ karoti, evaṃ  adhigamenapi hitvā yāti. vaṭṭe pana naṃ hitvā chaḍḍetvā vaṭṭato  nissaranto yātiyevāti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. <br/><br/>[06] pamattāpamattadvesahāyakavatthu chaṭṭhaṃ. 


volume: 88
item: 21
title: bālanakkhattasaṅghuṭṭhavatthu^mahākassapattheravatthu^pamattāpamattadvesahāyakavatthu^maghavatthu^
content:
  [03] ^b^appamādena maghavā^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā vesāliyaṃ  upanissāya kūṭāgārasālāyaṃ viharanto sakkaṃ devarājānaṃ ārabbha  kathesi.<br/><br/>[03] vesāliyañhi mahāli nāma licchavī vasati, so tathāgatassa  ^b^sakkapañhasuttantadesanaṃ^eb^ (dī0 ni0 2.344 ādayo) sutvā  ``sammāsambuddho sakkasampattiṃ mahatiṃ katvā kathesi, `disvā nu kho  kathesi, udāhu adisvā. jānāti nu kho sakkaṃ, udāhu no'ti  pucchissāmi na''nti cintesi. atha kho, mahāli, licchavī yena  bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ  nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho, mahāli, licchavī bhagavantaṃ  etadavoca -- ``diṭṭho ^a^M1.0168^ea^ kho, bhante, bhagavatā sakko devānamindo''ti?  ``diṭṭho kho me ^a^P1.0264^ea^, mahāli, sakko  devānamindo''ti. ``so hi nuna, bhante, sakkapatirūpako  bhavissati ^a^V1.0150^ea^. duddaso hi, bhante, sakko devānamindo''ti.  ``sakkañca khvāhaṃ, mahāli, pajānāmi sakkakaraṇe ca dhamme, yesaṃ  dhammānaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā, tañca pajānāmi''.<br/><br/>[03] sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno magho  nāma māṇavo ahosi, tasmā ``maghavā''ti vuccati.<br/><br/>[03] sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno pure  dānaṃ adāsi, tasmā ``purindado''ti vuccati.<br/><br/>[03] sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṃ  dānaṃ adāsi, tasmā ``sakko''ti vuccati.<br/><br/>[03] sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno āvasathaṃ  adāsi, tasmā ``vāsavo''ti vuccati.<br/><br/>[03] sakko, mahāli, devānamindo sahassampi atthaṃ muhuttena cinteti,  tasmā ``sahassakkho''ti vuccati.<br/><br/>[03] sakkassa, mahāli, devānamindassa sujā nāma asurakaññā,  pajāpati, tasmā ``sujampatī''ti vuccati.<br/><br/>[03] sakko, mahāli, devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ  issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreti, tasmā ``devānamindo''ti vuccati.<br/><br/>[03] sakkassa, mahāli, devānamindassa pubbe manussabhūtassa satta  vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko  sakkattaṃ ^a^P1.0265^ea^ ajjhagā. katamāni satta vatapadāni?  yāvajīvaṃ mātāpettibharo assaṃ, yāvajīvaṃ kule jeṭṭhāpacāyī assaṃ,  yāvajīvaṃ saṇhavāco assaṃ, yāvajīvaṃ apisuṇavāco assaṃ, yāvajīvaṃ  vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvaseyyaṃ, muttacāgo payatapāṇi  vosaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato assaṃ. yāvajīvaṃ ^a^V1.0151^ea^ saccavāco  assaṃ, yāvajīvaṃ akkodhano assaṃ, ``sacepi me kodho uppajjeyya,  khippameva na paṭivineyya''nti. sakkassa, mahāli, devānamindassa  pubbe manussabhūtassa imāni ^a^M1.0169^ea^ satta vatapadāni samattāni samādinnāni  ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagāti. <br/><br/>[21] ``mātāpettibharaṃ jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ. <br/><br/>[22] saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ.. <br/><br/>[21] ``maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ. <br/><br/>[22] taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu sappuriso itī''ti..  (saṃ0 ni0  1.257) -- <br/><br/>[25] idaṃ, mahāli, sakkena maghamāṇavakāle katakammanti vatvā  puna tena ``kathaṃ, bhante, maghamāṇavo paṭipajjī''ti? tassa paṭipattiṃ  vitthārato sotukāmena puṭṭho ``tena hi, mahāli, suṇāhī''ti vatvā  atītaṃ āhari --<br/><br/>[03] atīte magadharaṭṭhe macalagāme magho nāma māṇavo ^a^P1.0266^ea^  gāmakammakaraṇaṭṭhānaṃ gantvā attano ṭhitaṭṭhānaṃ pādantena paṃsuṃ  viyūhitvā ramaṇīyaṃ katvā aṭṭhāsi. aparo taṃ bāhunā paharitvā tato  apanetvā sayaṃ tattha aṭṭhāsi. so tassa akujjhitvāva aññaṃ ṭhānaṃ  ramaṇīyaṃ katvā ṭhito. tatopi naṃ añño āgantvā bāhunā paharitvā  apanetvā sayaṃ aṭṭhāsi. so tassapi akujjhitvāva aññaṃ ṭhānaṃ  ramaṇīyaṃ katvā ṭhito, iti taṃ gehato nikkhantā nikkhantā purisā  bāhunā paharitvā ṭhitaṭhitaṭṭhānato apanesuṃ. so ``sabbepete maṃ  nissāya sukhitā jātā, iminā kammena mayhaṃ sukhadāyakena  puññakammena bhavitabba''nti cintetvā, punadivase kudālaṃ ādāya  khalamaṇḍalamattaṃ ṭhānaṃ ramaṇīyaṃ akāsi. sabbe gantvā tattheva aṭṭhaṃsu.  atha nesaṃ sītasamaye aggiṃ katvā adāsi, gimhakāle udakaṃ.  tato ``ramaṇīyaṃ ṭhānaṃ nāma sabbesaṃ piyaṃ, kassaci appiyaṃ nāma  natthi, ito paṭṭhāya mayā maggaṃ samaṃ karontena vicarituṃ vaṭṭatī''ti  cintetvā, pātova nikkhamitvā, maggaṃ samaṃ karonto chinditvā,  haritabbayuttakā rukkhasākhā haranto vicarati. atha naṃ aparo  disvā āha -- ``samma, kiṃ karosī''ti? ``mayhaṃ saggagāminaṃ  maggaṃ karomi, sammā''ti. ``tena hi ahampi te sahāyo homī''ti.  ``hohi, samma, saggo nāma bahūnampi manāpo sukhabahulo''ti.  tato paṭṭhāya dve janā ^a^V1.0152^ea^ ahesuṃ. te disvā ^a^P1.0267^ea^ tatheva  pucchitvā ca sutvā ca aparopi ^a^M1.0170^ea^ tesaṃ sahāyo jāto, evaṃ aparopi  aparopīti sabbepi tettiṃsa janā jātā. te sabbepi kudālādihatthā  maggaṃ samaṃ karontā ekayojanadviyojanamattaṭṭhānaṃ gacchanti.<br/><br/>[03] te disvā gāmabhojako cintesi -- ``ime manussā ayoge  yuttā, sace ime araññato macchamaṃsādīni vā āhareyyuṃ. suraṃ vā  katvā piveyyuṃ, aññaṃ vā tādisaṃ kammaṃ kareyyuṃ, ahampi kiñci  kiñci labheyya''nti. atha ne pakkosāpetvā pucchi -- ``kiṃ  karontā vicarathā''ti? ``saggamaggaṃ, sāmī''ti. ``gharāvāsaṃ  vasantehi nāma evaṃ kātuṃ na vaṭṭati, araññato macchamaṃsādīni  āharituṃ, suraṃ katvā pātuṃ, nānappakāre ca kammante kātuṃ vaṭṭatī''ti.  te tassa vacanaṃ paṭikkhipiṃsu, evaṃ punappunaṃ vuccamānāpi  paṭikkhipiṃsuyeva. so kujjhitvā ``nāsessāmi ne''ti rañño  santikaṃ gantvā, ``core te, deva, vaggabandhanena vicarante  passāmī''ti vatvā, ``gaccha, te gahetvā ānehī''ti vutte tathā katvā  sabbe te bandhitvā ānetvā rañño dassesi. rājā avīmaṃsitvāva  ``hatthinā maddāpethā''ti āṇāpesi. magho sesānaṃ ovādamadāsi  -- ``sammā, ṭhapetvā mettaṃ añño amhākaṃ avassayo natthi, tumhe  katthaci kopaṃ akatvā raññe ca gāmabhojake ca maddanahatthimhi ca  attani ca mettacittena samacittāva hothā''ti. te tathā kariṃsu.  atha nesaṃ mettānubhāvena hatthī uppasaṅkamitumpi na visahi. rājā  tamatthaṃ sutvā bahū ^a^P1.0268^ea^ manusse disvā maddituṃ na  visahissati? ``gacchatha, ne kilañjena paṭicchādetvā maddāpethā''ti  āha. te kilañjena paṭicchādetvā maddituṃ pesiyamānopi hatthī  dūratova paṭikkami.<br/><br/>[03] rājā taṃ pavattiṃ sutvā ``kāraṇenettha bhavitabba''nti te  pakkosāpetvā pucchi -- ``tātā, maṃ nissāya tumhe kiṃ na  labhathā''ti? ``kiṃ nāmetaṃ, devā''ti? ``tumhe kira  vaggabandhanena corā hutvā araññe vicarathā''ti? ``ko evamāha,  devā''ti? ``gāmabhojako, tātā''ti. ``na mayaṃ, deva, corā,  mayaṃ pana attano saggamaggaṃ sodhentā idañcidañca karoma,  gāmabhojako amhe akusalakiriyāya niyojetvā attano vacanaṃ  akaronte nāsetukāmo kujjhitvā evamāhā''ti. atha rājā tesaṃ  kathaṃ sutvā somanassappatto hutvā, ``tātā, ayaṃ tiracchāno tumhākaṃ  ^a^M1.0171^ea^ guṇe jānāti, ahaṃ manussabhūto jānituṃ nāsakkhiṃ, khamatha me''ti.  evañca pana vatvā saputtadāraṃ gāmabhojakaṃ tesaṃ dāsaṃ, hatthiṃ  ārohaniyaṃ, tañca gāmaṃ yathāsukhaṃ paribhogaṃ katvā adāsi. te  ``idheva no katapuññassānisaṃso diṭṭho''ti bhiyyosomattāya  pasannamānasā hutvā taṃ hatthiṃ vārena vārena abhiruyha gacchantā  mantayiṃsu ^a^V1.0153^ea^ ``idāni amhehi ^a^P1.0269^ea^ atirekataraṃ puññaṃ  kātabbaṃ, kiṃ karoma? catumahāpathe thāvaraṃ katvā mahājanassa  vissamanasālaṃ karissāmā''ti. te vaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā sālaṃ  paṭṭhapesuṃ. mātugāmesu pana vigatacchandatāya tassā sālāya mātugāmānaṃ  pattiṃ nādaṃsu.<br/><br/>[03] maghassa pana gehe nandā, cittā, sudhammā, sujāti catasso  itthiyo honti. tāsu ^b^sudhammā^eb^ vaḍḍhakinā saddhiṃ ekato  hutvā, ``bhātika, imissā sālāya maṃ jeṭṭhikaṃ karohī''ti vatvā  lañjaṃ adāsi. so ``sādhū''ti sampaṭicchitvā paṭhamameva  kaṇṇikatthāya rukkhaṃ sukkhāpetvā tacchetvā vijjhitvā kaṇṇikaṃ  niṭṭhāpetvā, ``sudhammā nāma ayaṃ sālā''ti akkharāni chinditvā  vatthena paliveṭhetvā ṭhapesi. atha ne vaḍḍhakī sālaṃ niṭṭhāpetvā  kaṇṇikāropanadivase ``aho, ayyā, ekaṃ karaṇīyaṃ na sarimhā''ti  āha. ``kiṃ nāma, bho''ti? ``kaṇṇika''nti. ``hotu taṃ  āharissāmā''ti. ``idāni chinnarukkhena kātuṃ na sakkā, pubbeyeva  taṃ chinditvā tacchetvā vijjhitvā ṭhapitakaṇṇikā laddhuṃ vaṭṭatī''ti.  ``idāni kiṃ kātabba''nti? ``sace kassaci gehe niṭṭhāpetvā  ṭhapitā vikkāyikakaṇṇikā ^a^P1.0270^ea^ atthi, sā  pariyesitabbā''ti. te pariyesantā sudhammāya gehe disvā sahassaṃ  datvāpi mūlena na labhiṃsu. ``sace maṃ sālāya pattiṃ karotha,  dassāmī''ti vutte pana ``mayaṃ mātugāmānaṃ pattiṃ na dammā''ti āhaṃsu.<br/><br/>[03] atha ne vaḍḍhakī āha -- ``ayyā, tumhe kiṃ kathetha, ṭhapetvā  brahmalokaṃ aññaṃ mātugāmarahitaṭṭhānaṃ nāma natthi, gaṇhatha kaṇṇikaṃ.  evaṃ sante amhākaṃ kammaṃ niṭṭhaṃ gamissatī''ti. te ``sādhū''ti  kaṇṇikaṃ gahetvā sālaṃ niṭṭhāpetvā tidhā vibhajiṃsu. ekasmiṃ koṭṭhāse  issarānaṃ vasanaṭṭhānaṃ kariṃsu, ekasmiṃ duggatānaṃ, ekasmiṃ gilānānaṃ.  tettiṃsa janā tettiṃsa phalakāni paññapetvā hatthissa saññaṃ adaṃsu --  ``āgantuko āgantvā yassa atthataphalake nisīdati, taṃ gahetvā  phalakasāmikasseva ^a^M1.0172^ea^ gehe patiṭṭhapehi, tassa  pādaparikammapiṭṭhiparikammapānīyakhādanīyabhojanīyasayanāni sabbāni  phalakasāmikasseva bhāro bhavissatī''ti. hatthī āgatāgataṃ gahetvā  phalakasāmikasseva gharaṃ neti. so tassa taṃ divasaṃ kattabbaṃ karoti.  magho sālāya avidūre koviḷārarukkhaṃ ropetvā tassa mūle  pāsāṇaphalakaṃ atthari. sālaṃ paviṭṭhapaviṭṭhā janā kaṇṇikaṃ oloketvā  akkharāni vācetvā, ``sudhammā nāmesā sālā''ti vadanti.  tettiṃsajanānaṃ nāmaṃ na paññāyati. ^b^nandā^eb^ cintesi -- ``ime  sālaṃ karontā amhe apattikā kariṃsu, sudhammā ^a^P1.0271^ea^  pana attano byattatāya kaṇṇikaṃ katvā pattikā jātā, mayāpi kiñci  kātuṃ vaṭṭati, kiṃ nu kho karissāmī''ti? athassā etadahosi   ^a^V1.0154^ea^ -- ``sālaṃ āgatāgatānaṃ pānīyañceva nhānodakañca laddhuṃ vaṭṭati,  pokkharaṇiṃ khaṇāpessāmī''ti. sā pokkharaṇiṃ kāresi.  ^b^cittā^eb^ cintesi -- ``sudhammāya kaṇṇikā dinnā, nandāya  pokkharaṇī kāritā, mayāpi kiñci kātuṃ vaṭṭati, kiṃ nu kho  karissāmī''ti? athassā etadahosi -- ``sālaṃ āgatāgatehi  pānīyaṃ pivitvā nhatvā gamanakālepi mālaṃ pilandhitvā gantuṃ vaṭṭati,  pupphārāmaṃ kārāpessāmī''ti. sā ramaṇīyaṃ pupphārāmaṃ kāresi.  yebhuyyena tasmiṃ ārāme ``asuko nāma pupphūpagaphalūpagarukkho  natthī''ti nāhosi.<br/><br/>[03] ^b^sujā^eb^ pana ``ahaṃ maghassa mātuladhītā ceva  pādaparicārikā ca, etena kataṃ kammaṃ mayhameva, mayā kataṃ  etassevā''ti cintetvā, kiñci akatvā attabhāvameva maṇḍayamānā  kālaṃ vītināmesi. maghopi mātāpitūpaṭṭhānaṃ kule jeṭṭhāpacāyanakammaṃ  saccavācaṃ apharusavācaṃ api, suṇavācaṃ maccheravinayaṃ akkodhananti  imāni satta vatapadāni pūretvā -- <br/><br/>[21] ``mātāpettibharaṃ ^a^P1.0272^ea^ jantuṃ, kule  jeṭṭhāpacāyinaṃ. <br/><br/>[22] saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ.. <br/><br/>[21] ``maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ. <br/><br/>[22] taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu `sappuriso'itī''ti..  (saṃ0 ni0  1.257) -- <br/><br/>[25] evaṃ pasaṃsiyabhāvaṃ āpajjitvā jīvitapariyosāne  tāvatiṃsabhavane sakko devarājā hutvā nibbatti, tepissa sahāyakā  tattheva ^a^M1.0173^ea^ nibbattiṃsu, vaḍḍhakī vissakammadevaputto hutvā nibbatti.  tadā tāvatiṃsabhavane asurā vasanti. te ``abhinavā devaputtā  nibbattā''ti dibbapānaṃ sajjayiṃsu. sakko attano parisāya kassaci  apivanatthāya saññamadāsi. asurā dibbapānaṃ pivitvā majjiṃsu.  sakko ``kiṃ me imehi sādhāraṇena rajjenā''ti attano parisāya  saññaṃ datvā te pādesu gāhāpetvā mahāsamudde khipāpesi. te avaṃsirā  samudde patiṃsu. atha nesaṃ puññānubhāvena sineruno heṭṭhimatale  asuravimānaṃ nāma nibbatti, cittapāṭali nāma nibbatti.<br/><br/>[03] devāsurasaṅgāme pana asuresu parājitesu dasayojanasahassaṃ  tāvatiṃsadevanagaraṃ nāma nibbatti. tassa pana nagarassa  pācīnapacchimadvārānaṃ antarā dasayojanasahassaṃ hoti, tathā  dakkhiṇuttaradvārānaṃ. taṃ kho pana nagaraṃ dvārasahassayuttaṃ ahosi  ārāmapokkharaṇipaṭimaṇḍitaṃ. tassa ^a^V1.0155^ea^ majjhe sālāya ^a^P1.0273^ea^  nissandena tiyojanasatubbedhehi dhajehi paṭimaṇḍito  sattaratanamayo sattayojanasatubbedho vejayanto nāma pāsādo uggañchi.  suvaṇṇayaṭṭhīsu maṇidhajā ahesuṃ, maṇiyaṭṭhīsu suvaṇṇadhajā;  pavāḷayaṭṭhīsu muttadhajā, muttayaṭṭhīsu pavāḷadhajā; sattaratanamayāsu yaṭṭhīsu  sattaratanadhajā, majjhe ṭhito dhajo tiyojanasatubbedho ahosi. iti  sālāya nissandena yojanasahassubbedho pāsādo sattaratanamayova hutvā  nibbatti, koviḷārarukkhassa nissandena samantā  tiyojanasataparimaṇḍalo pāricchattako nibbatti, pāsāṇaphalakassa  nissandena pāricchattakamūle dīghato saṭṭhiyojanā puthulato  paṇṇāsayojanā bahalato pañcadasayojanā jayasumanarattakambalavaṇṇā  paṇḍukambalasilā nibbatti. tattha nisinnakāle upaḍḍhakāyo  pavisati, uṭṭhitakāle ūnaṃ paripūrati.<br/><br/>[03] hatthī pana erāvaṇo nāma devaputto hutvā nibbatti.  devalokasmiñhi tiracchānagatā na honti. tasmā so  uyyānakīḷāya nikkhamanakāle attabhāvaṃ vijahitvā  diyaḍḍhayojanasatiko erāvaṇo nāma hatthī ahosi. so  tettiṃsajanānaṃ atthāya tettiṃsa kumbhe māpesi ^a^M1.0174^ea^ āvaṭṭena  tigāvutāḍḍhayojanappamāṇe, sabbesaṃ majjhe sakkassa atthāya sudassanaṃ  nāma tiṃsayojanikaṃ kumbhaṃ māpesi. tassa upari dvādasayojaniko  ratanamaṇḍapo ^a^P1.0274^ea^ hoti. tattha antarantarā  sattaratanamayā yojanubbedhā dhajā uṭṭhahanti. pariyante  kiṅkiṇikajālaṃ olambati. yassa mandavāteritassa  pañcaṅgikatūriyasaddasaṃmisso dibbagītasaddo viya ravo niccharati.  maṇḍapamajjhe sakkassatthāya yojaniko maṇipallaṅko paññatto hoti,  tattha sakko nisīdi. tettiṃsa devaputtā attano kumbhe ratanapallaṅke  nisīdiṃsu. tettiṃsāya kumbhānaṃ ekekasmiṃ kumbhe satta satta dante  māpesi. tesu ekeko paṇṇāsayojanāyāmo, ekekasmiñcettha dante  satta satta pokkharaṇiyo honti, ekekāya pokkharaṇiyā satta satta  paduminīgacchāni, ekekasmiṃ gacche satta satta pupphāni honti,  ekekasmiṃ pupphe satta satta pattāni, ekekasmiṃ patte satta satta  devadhītaro naccanti. evaṃ samantā paṇṇāsayojanaṭhānesu  hatthidantesuyeva naṭasamajjā honti. evaṃ mahantaṃ yasaṃ anubhavanto  sakko devarājā vicarati.<br/><br/>[03] sudhammāpi kālaṃ katvā gantvā tattheva nibbatti. tassā  sudhammā nāma nava yojanasatikā devasabhā nibbatti. tato  ramaṇīyataraṃ kira aññaṃ ṭhānaṃ nāma natthi ^a^P1.0275^ea^,  māsassa aṭṭha divase dhammassavanaṃ tattheva hoti. yāvajjatanā  aññataraṃ ramaṇīyaṃ ṭhānaṃ disvā, ``sudhammā devasabhā viyā''ti  vadanti. nandāpi kālaṃ katvā gantvā tattheva nibbatti, tassā  pañcayojanasatikā nandā nāma pokkharaṇī nibbatti. cittāpi kālaṃ  katvā gantvā tattheva nibbatti ^a^V1.0156^ea^, tassāpi pañcayojanasatikaṃ  cittalatāvanaṃ nāma nibbatti, tattha uppannapubbanimitte devaputte netvā  mohayamānā vicaranti. sujā pana kālaṃ katvā ekissā  girikandarāya ekā bakasakuṇikā hutvā nibbatti. sakko attano  paricārikā olokento ``sudhammā idheva nibbattā, tathā nandā ca  cittā ca, sujā nu kho kuhiṃ nibbattā''ti cintento taṃ tattha  nibbattaṃ disvā, ``bālā kiñci puññaṃ akatvā idāni  tiracchānayoniyaṃ nibbattā, idāni pana taṃ puññaṃ kāretvā idhānetuṃ  vaṭṭatī''ti attabhāvaṃ vijahitvā aññātakavesena tassā ^a^M1.0175^ea^ santikaṃ  gantvā, ``kiṃ karontī idha vicarasī''ti pucchi. ``ko pana tvaṃ,  sāmī''ti? ``ahaṃ te sāmiko magho''ti. ``kuhiṃ nibbattosi,  sāmī''ti? ``ahaṃ tāvatiṃsadevaloke nibbatto''. ``tava  sahāyikānaṃ pana nibbattaṭṭhānaṃ jānāsī''ti? ``na jānāmi,  sāmī''ti. ``tāpi mameva santike nibbattā, passissasi tā  sahāyikā''ti. ``kathāhaṃ tattha gamissāmī''ti? sakko ``ahaṃ taṃ  tattha nessāmī''ti vatvā hatthatale ṭhapetvā devalokaṃ netvā nandāya  pokkharaṇiyā tīre vissajjetvā itarāsaṃ tissannaṃ ārocesi --  ``tumhākaṃ sahāyikaṃ sujaṃ passissathā''ti. ``kuhiṃ sā, devā''ti  ^a^P1.0276^ea^? ``nandāya pokkharaṇiyā tīre ṭhitā''ti āha.  tā tissopi gantvā, ``aho ayyāya evarūpaṃ attabhāvamaṇḍanassa  phalaṃ, idānissā tuṇḍaṃ passatha, pāde passatha, jaṅghā passatha, sobhati  vatassā attabhāvo''ti keḷiṃ katvā pakkamiṃsu. <br/><br/>[01] puna sakko tassā santikaṃ gantvā, ``diṭṭhā te  sahāyikā''ti vatvā ``diṭṭhā maṃ uppaṇḍetvā gatā, tattheva maṃ  nehī''ti vutte taṃ tattheva netvā udake vissajjetvā, ``diṭṭhā te tāsaṃ  sampattī''ti pucchi. ``diṭṭhā, devā''ti? ``tayāpi tattha  nibbattanūpāyaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti. ``kiṃ karomi, devā''ti?  ``mayā dinnaṃ ovādaṃ rakkhissasī''ti. ``rakkhissāmi, devā''ti.  athassā pañca sīlāni datvā, ``appamattā rakkhāhī''ti vatvā  pakkāmi. sā tato paṭṭhāya sayaṃmatamacchakeyeva pariyesitvā khādati.  sakko katipāhaccayena tassā vīmaṃsanatthāya gantvā, vālukāpiṭṭhe  matamacchako viya hutvā uttāno nipajji. sā taṃ disvā  ``matamacchako''ti saññāya aggahesi. maccho gilanakāle naṅguṭṭhaṃ  cālesi. sā ``sajīvamacchako''ti udake vissajjesi. so thokaṃ  vītināmetvā puna tassā purato uttāno hutvā nipajji. puna sā  ``matamacchako''ti saññāya gahetvā gilanakāle agganaṅguṭṭhaṃ cālesi.  taṃ disvā ``sajīvamaccho''ti vissajjesi. evaṃ tikkhattuṃ  vīmaṃsitvā ``sādhukaṃ sīlaṃ rakkhatī''ti attānaṃ jānāpetvā ``ahaṃ  tava vīmaṃsanatthāya āgato, sādhukaṃ sīlaṃ rakkhasi, evaṃ rakkhamānā  ^a^P1.0277^ea^ na cirasseva mama santike nibbattissasi,  appamattā hohī''ti vatvā pakkāmi.<br/><br/>[03] sā ^a^V1.0157^ea^ ^a^M1.0176^ea^ tato paṭṭhāya pana sayaṃmatamacchaṃ labhati vā, na vā.  alabhamānā katipāhaccayeneva sussitvā kālaṃ katvā tassa sīlassa  phalena bārāṇasiyaṃ kumbhakārassa dhītā hutvā nibbatti. athassā  pannarasasoḷasavassuddesikakāle sakko ``kuhiṃ nu kho sā  nibbattā''ti āvajjento disvā, ``idāni mayā tattha gantuṃ  vaṭṭatī''ti eḷālukavaṇṇena paññāyamānehi sattahi ratanehi yānakaṃ  pūretvā taṃ pājento bārāṇasiṃ pavisitvā, ``ammatātā, eḷālukāni  gaṇhatha gaṇhathā''ti ugghosento vīthiṃ paṭipajji. muggamāsādīni  gahetvā āgate pana ``mūlena na demī''ti vatvā, ``kathaṃ desī''ti  vutte, ``sīlarakkhikāya itthiyā dammī''ti āha. ``sīlaṃ nāma,  sāmi, kīdisaṃ, kiṃ kāḷaṃ, udāhu nīlādivaṇṇa''nti? ``tumhe  `sīlaṃ kīdisa'ntipi na jānātha, kimeva naṃ rakkhissatha,  sīlarakkhikāya pana dassāmī''ti. ``sāmi, esā kumbhakārassa  dhītā `sīlaṃ rakkhāmī'ti vicarati, etissā dehī''ti. sāpi naṃ  ``tena hi mayhaṃ dehi, sāmī''ti āha. ``kāsi tva''nti?  ``ahaṃ avijahitapañcasīlā''ti. ``tuyhamevetāni ^a^P1.0278^ea^  mayā ānītānī''ti yānakaṃ pājento tassā gharaṃ gantvā  aññehi anāhariyaṃ katvā eḷālukavaṇṇena devadattiyaṃ dhanaṃ datvā  attānaṃ jānāpetvā, ``idaṃ te jīvitavuttiyā dhanaṃ, pañcasīlāni  akhaṇḍādīni katvā rakkhāhī''ti vatvā pakkāmi.<br/><br/>[03] sāpi tato cavitvā asurabhavane asurajeṭṭhakassa dhītā hutvā  sakkassa verighare nibbatti. dvīsu pana attabhāvesu sīlassa  surakkhitattā abhirūpā ahosi suvaṇṇavaṇṇā asādhāraṇāya  rūpasiriyā samannāgatā. vepacittiasurindo āgatāgatānaṃ asurānaṃ  ``tumhe mama dhītu anucchavikā na hothā''ti taṃ kassaci adatvā,  ``mama dhītā attanāva attano anucchavikaṃ sāmikaṃ gahessatī''ti  asurabalaṃ sannipātāpetvā, ``tuyhaṃ anucchavikaṃ sāmikaṃ gaṇhā''ti  tassā, hatthe pupphadāmaṃ adāsi. tasmiṃ khaṇe sakko tassā  nibbattaṭṭhānaṃ olokento taṃ pavattiṃ ñatvā, ``idāni mayā gantvā taṃ  ānetuṃ vaṭṭatī''ti mahallakāsuravaṇṇaṃ nimminitvā gantvā  parisapariyante aṭṭhāsi. sāpi ito cito ca olokentī taṃ  diṭṭhamattāva pubbasannivāsavasena uppannena pemena mahogheneva  ajjhotthaṭahadayā hutvā, ``eso me sāmiko''ti tassa upari  pupphadāmaṃ khipi ^a^M1.0177^ea^. asurā ``amhākaṃ rājā ettakaṃ kālaṃ dhītu  anucchavikaṃ alabhitvā idāni labhi, ayamevassa dhītu pitāmahato  mahallako anucchaviko''ti lajjamānā ^a^P1.0279^ea^ apakkamiṃsu.  sakkopi taṃ hatthe gahetvā ``sakkohamasmī''ti naditvā ākāse  pakkhandi. asurā ``vañcitamhā jarasakkenā''ti taṃ anubandhiṃsu.  mātali, saṅgāhako vejayantarathaṃ āharitvā antarāmagge aṭṭhāsi.  sakko taṃ tattha āropetvā devanagarābhimukho pāyāsi. athassa  sippalivanaṃ sampattakāle rathasaddaṃ sutvā bhītā garuḷapotakā ^a^V1.0158^ea^ viraviṃsu.  tesaṃ saddaṃ sutvā sakko mātaliṃ pucchi -- ``ke ete viravantī''ti?  ``garuḷapotakā, devā''ti. ``kiṃ kāraṇā''ti? ``rathasaddaṃ  sutvā maraṇabhayenā''ti. ``maṃ ekaṃ nissāya ettako dijo  rathavegena vicuṇṇito mā nassi, nivattehi ratha''nti. sopi  sindhavasahassassa daṇḍakasaññaṃ datvā rathaṃ nivattesi. taṃ disvā  asurā ``jarasakko asurapurato paṭṭhāya palāyanto idāni rathaṃ  nivattesi, addhā tena upatthambho laddho bhavissatī''ti nivattetvā  āgamanamaggeneva asurapuraṃ pavisitvā puna sīsaṃ na ukkhipiṃsu.<br/><br/>[03] sakkopi sujaṃ asurakaññaṃ devanagaraṃ netvā aḍḍhateyyānaṃ  accharākoṭīnaṃ jeṭṭhikaṭṭhāne ṭhapesi. sā sakkaṃ varaṃ yāci --  ``mahārāja, mama imasmiṃ devaloke mātāpitaro vā bhātikabhaginiyo  vā natthi, yattha yattha gacchasi, tattha tattha maṃ gahetvāva ^a^P1.0280^ea^  gaccheyyāsī''ti. so ``sādhū''ti tassā paṭiññaṃ  adāsi. tato paṭṭhāya cittapāṭaliyā pupphitāya asurā ``amhākaṃ  nibbattaṭṭhāne dibbapāricchattakassa pupphanakālo''ti yuddhatthāya saggaṃ  abhiruhanti. sakko heṭṭhāsamudde nāgānaṃ ārakkhaṃ adāsi, tato  supaṇṇānaṃ, tato kumbhaṇḍānaṃ, tato yakkhānaṃ. tato catunnaṃ  mahārājānaṃ. sabbūpari pana upaddavanivattanatthāya devanagaradvāresu  vajirahatthā indapaṭimā ṭhapesi. asurā nāgādayo jinitvā  āgatāpi indapaṭimā dūrato disvā ``sakko nikkhanto''ti  palāyanti. evaṃ, mahāli, magho māṇavo appamādapaṭipadaṃ paṭipajji.  evaṃ appamatto panesa evarūpaṃ issariyaṃ patvā dvīsu devalokesu  rajjaṃ kāresi. appamādo nāmesa buddhādīhi pasattho. appamādañhi  nissāya sabbesampi lokiyalokuttarānaṃ visesānaṃ adhigamo hotīti  vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 30^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appamādena ^a^M1.0178^ea^ maghavā, devānaṃ seṭṭhataṃ gato. <br/><br/>[22] appamādaṃ pasaṃsanti, pamādo garahito sadā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^appamādenā^eb^ti macalagāme bhūmippadesasodhanaṃ ādiṃ  katvā katena appamādena. ^b^maghavā^eb^ti idāni  ``maghavā''tipaññāto magho māṇavo dvinnaṃ devalokānaṃ rājabhāvena  ^b^devānaṃ seṭṭhataṃ gato. pasaṃsantī^eb^ti buddhādayo paṇḍitā  appamādameva thomenti ^a^P1.0281^ea^ vaṇṇayanti. kiṃ kāraṇā?  sabbesaṃ lokiyalokuttarānaṃ visesānaṃ paṭilābhakāraṇattā.  ^b^pamādo garahito sadā^eb^ti pamādo pana tehi ariyehi niccaṃ  garahito nindito. kiṃ kāraṇā? sabbavipattīnaṃ mūlabhāvato.  manussadobhaggaṃ vā hi apāyuppatti vā sabbā pamādamūlikāyevāti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne ^a^V1.0159^ea^ mahāli licchavī sotāpattiphale patiṭṭhahi,  sampattaparisāyapi bahū sotāpannādayo jātāti. <br/><br/>[06] maghavatthu sattamaṃ. 


volume: 88
item: 22
title: mahākassapattheravatthu^pamattāpamattadvesahāyakavatthu^maghavatthu^aññatarabhikkhuvatthu^
content:
  [03] ^b^appamādarato bhikkhū^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane  viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] so kira satthu santike yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā  araññaṃ pavisitvā ghaṭento vāyamanto arahattaṃ pattuṃ nāsakkhi. so  ``visesetvā kammaṭṭhānaṃ kathāpessāmī''ti tato nikkhamitvā satthu  santikaṃ āgacchanto antarāmagge mahantaṃ dāvaggiṃ uṭṭhitaṃ disvā vegena  ekaṃ muṇḍapabbatamatthakaṃ abhiruyha nisinno araññaṃ ^a^P1.0282^ea^  ḍayhamānaṃ aggiṃ disvā ārammaṇaṃ gaṇhi -- ``yathā ayaṃ aggi  mahantāni ca khuddakāni ca upādānāni ḍahanto gacchati, evaṃ  ariyamaggañāṇaggināpi mahantāni ca khuddakāni ca saṃyojanāni  ḍahantena gantabbaṃ bhavissatī''ti. satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova  tassa cittācāraṃ ñatvā, ``evameva, bhikkhu, mahantānipi khuddakānipi  upādānāni viya imesaṃ sattānaṃ abbhantare uppajjamānāni aṇuṃthūlāni  saṃyojanāni, tāni ^a^M1.0179^ea^ ñāṇagginā jhāpetvā abhabbuppattikāni kātuṃ  vaṭṭatī''ti vatvā obhāsaṃ vissajjetvā tassa bhikkhuno abhimukhe  nisinno viya paññāyamāno imaṃ obhāsagāthamāha -- <br/><br/>[03] 31^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appamādarato bhikkhu, pamāde bhayadassi vā. <br/><br/>[22] saṃyojanaṃ aṇuṃ thūlaṃ, ḍahaṃ aggīva gacchatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^appamādarato^eb^ti appamāde rato abhirato, appamādena  vītināmentoti attho. ^b^pamāde bhayadassi vā^eb^ti  nirayuppattiādikaṃ pamāde bhayaṃ bhayato passanto, tāsaṃ vā uppattīnaṃ  mūlattā pamādaṃ bhayato passanto. ^b^saṃyojana^eb^nti vaṭṭadukkhena  saddhiṃ yojanaṃ bandhanaṃ pajānaṃ vaṭṭe osīdāpanasamatthaṃ dasavidhaṃ  saṃyojanaṃ. ^b^aṇuṃ thūla^eb^nti mahantañca khuddakañca. ^b^ḍahaṃ  aggīva gacchatī^eb^ti yathā ayaṃ aggī etaṃ mahantañca ^a^P1.0283^ea^  khuddakañca upādānaṃ ḍahantova gacchati. evameso  ^a^V1.0160^ea^ appamādarato bhikkhu appamādādhigatena ñāṇagginā etaṃ saṃyojanaṃ  ḍahanto abhabbuppattikaṃ karonto gacchatīti attho.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne so bhikkhu yathānisinnova sabbasaṃyojanāni  jhāpetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā ākāsenāgantvā  tathāgatassa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ thometvā vaṇṇetvā vandamānova  pakkāmīti. <br/><br/>[06] aññatarabhikkhuvatthu aṭṭhamaṃ. 


volume: 88
item: 23
title: pamattāpamattadvesahāyakavatthu^maghavatthu^aññatarabhikkhuvatthu^nigamavāsitissattheravatthu^
content:
  [03] ^b^appamādarato^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto  nigamavāsitissattheraṃ nāma ārabbha kathesi. <br/><br/>[01] ekasmiñhi sāvatthito avidūre nigamagāme jātasaṃvaḍḍho  eko kulaputto satthu sāsane pabbajitvā laddhūpasampado  ``nigamavāsitissatthero nāma appiccho santuṭṭho pavivitto  āraddhavīriyo''ti paññāyi. so nibaddhaṃ ñātigāmeyeva piṇḍāya  vicarati. anāthapiṇḍikādīsu mahādānāni karontesu,  pasenadikosale asadisadānaṃ karontepi ^a^M1.0180^ea^ sāvatthiṃ nāgacchati. bhikkhū  ``ayaṃ nigamavāsitissatthero uṭṭhāya samuṭṭhāya ñātisaṃsaṭṭho viharati,  anāthapiṇḍikādīsu mahādānādīni karontesu, pasenadikosale  asadisadānaṃ karontepi neva āgacchatī''ti kathaṃ samuṭṭhāpetvā ^a^P1.0284^ea^  satthu ārocayiṃsu. satthā taṃ pakkosāpetvā, ``saccaṃ kira  tvaṃ, bhikkhu, evaṃ karosī''ti pucchitvā, ``natthi, bhante, mayhaṃ  ñātisaṃsaggo, ahaṃ ete manusse nissāya ajjhoharaṇīyamattaṃ āhāraṃ  labhāmi lūkhe vā paṇīte vā. yāpanamatte laddhe puna kiṃ  āhārapariyesanenāti na gacchāmi, ñātīhi pana me saṃsaggo nāma  natthi, bhante''ti vutte satthā pakatiyāpi tassa ajjhāsayaṃ vijānanto  -- ``sādhu sādhu, bhikkhū''ti tassa sādhukāraṃ datvā, ``anacchariyaṃ  kho panetaṃ bhikkhu, yaṃ tvaṃ mādisaṃ ācariyaṃ labhitvā appiccho  ahosi. ayañhi appicchatā nāma mama tanti, mama paveṇī''ti  vatvā bhikkhūhi yācito atītaṃ āhari -- <br/><br/>[01] atīte himavante gaṅgātīre ekasmiṃ udumbaravane  anekasahassā suvā vasiṃsu. tatreko suvarājā ^a^V1.0161^ea^ attano  nivāsarukkhassa phalesu khīṇesu yaṃ yadeva avasiṭṭhaṃ hoti aṅkuro vā  pattaṃ vā taco vā, taṃ taṃ khāditvā gaṅgāyaṃ pānīyaṃ pivitvā  paramappiccho santuṭṭho hutvā aññattha na gacchati. tassa  appicchasantuṭṭhabhāvaguṇena sakkassa bhavanaṃ kampi. sakko āvajjamāno  taṃ disvā tassa vīmaṃsanatthaṃ attano ānubhāvena taṃ rukkhaṃ sukkhāpesi.  rukkho obhaggo khāṇumatto chiddāvachiddova hutvā vāte paharante  ākoṭito viya saddaṃ nicchārento aṭṭhāsi. tassa chiddehi cuṇṇāni  nikkhamanti. suvarājā ^a^P1.0285^ea^ tāni khāditvā gaṅgāyaṃ  pānīyaṃ pivitvā aññattha agantvā vātātapaṃ agaṇetvā  udumbarakhāṇumatthake nisīdati. sakko tassa paramappicchabhāvaṃ ñatvā,  ``mittadhammaguṇaṃ kathāpetvā varamassa datvā udumbaraṃ amataphalaṃ katvā  āgamissāmī''ti eko haṃsarājā hutvā sujaṃ asurakaññaṃ purato katvā  udumbaravanaṃ gantvā avidūre ekassa rukkhassa sākhāya nisīditvā  tena saddhiṃ kathento imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``santi rukkhā haripattā, dumānekaphalā bahū. <br/><br/>[22] kasmā nu sukkhe koḷāpe, suvassa nirato mano''ti..  (jā0 1.9.30).<br/><br/>[03] sabbaṃ ^a^M1.0181^ea^ suvajātakaṃ navakanipāte āgatanayeneva vitthāretabbaṃ.  aṭṭhuppattiyeva hi tattha ca idha ca nānā, sesaṃ tādisameva. satthā  imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā, ``tadā sakko ānando ahosi, suvarājā  ahamevā''ti vatvā, ``evaṃ, bhikkhave, appicchatā nāmesā mama  tanti, mama paveṇī, anacchariyā mama puttassa nigamavāsitissassa  mādisaṃ ācariyaṃ labhitvā appicchatā, bhikkhunā nāma  nigamavāsitissena viya appiccheneva bhavitabbaṃ. evarūpo hi  bhikkhu abhabbo samathavipassanādhammehi vā maggaphalehi vā  parihānāya, aññadatthu nibbānasseva santike hotī''ti vatvā imaṃ  gāthamāha -- <br/><br/>[03] 32^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``appamādarato bhikkhu, pamāde bhayadassi vā. <br/><br/>[22] abhabbo parihānāya, nibbānasseva santike''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^abhabbo parihānāyā^eb^ti so evarūpo bhikkhu  samathavipassanādhammehi vā maggaphalehi vā parihānāya ^a^P1.0286^ea^  abhabbo, nāpi pattehi parihāyati, na appattāni na  pāpuṇāti. ^b^nibbānasseva santike^eb^ti kilesaparinibbānassapi  anupādāparinibbānassāpi santikeyevāti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne ^a^V1.0162^ea^ nigamavāsitissatthero saha paṭisambhidāhi  arahattaṃ pāpuṇi. aññepi bahū sotāpannādayo ahesuṃ. mahājanassa  sātthikā dhammadesanā jātāti. <br/><br/>[06] nigamavāsitissattheravatthu navamaṃ. <br/><br/>[06] appamādavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. dutiyo vaggo. 


volume: 88
item: 24
title: maghavatthu^aññatarabhikkhuvatthu^cittavaggo^meghiyattheravatthu^
content:
  [03] ^b^phandanaṃ^eb^ ^a^M1.0182^ea^ ^a^V1.0163^ea^ ^a^P1.0287^ea^ ^b^capalaṃ citta^eb^nti   imaṃ dhammadesanaṃ satthā cālikāya pabbate viharanto āyasmantaṃ meghiyaṃ  ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] tassa vatthuṃ vibhāvanatthaṃ sabbaṃ ^b^meghiyasuttantaṃ^eb^ (udā0 31)  vitthāretabbaṃ. satthā pana tīhi vitakkehi anvāsattatāya tasmiṃ  ambavane padhānaṃ anuyuñjituṃ asakkuṇitvā āgataṃ meghiyattheraṃ  āmantetvā, ``atibhāriyaṃ te, meghiya, kataṃ `āgamehi tāva, meghiya,  ekakomhi yāva aññopi koci bhikkhu āgacchatī'ti maṃ yācantaṃ  ekakaṃ pahāya gacchantena bhikkhunā nāma evaṃ cittavasikena bhavituṃ na  vaṭṭati, cittaṃ nāmetaṃ lahukaṃ, taṃ attano vase vattetuṃ vaṭṭatī''ti vatvā  imā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 33^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``phandanaṃ capalaṃ cittaṃ, dūrakkhaṃ dunnivārayaṃ. <br/><br/>[22] ujuṃ karoti medhāvī, usukārova tejanaṃ.. <br/><br/>[03] 34^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``vārijova thale khitto, okamokataubbhato. <br/><br/>[22] paripphandatidaṃ cittaṃ, māradheyyaṃ pahātave''ti..<br/><br/>[03] tattha ^a^P1.0288^ea^ ^b^phandana^eb^nti rūpādīsu ārammaṇesu  vipphandamānaṃ. ^b^capala^eb^nti ekairiyāpathena asaṇṭhahanto  gāmadārako viya ekasmiṃ ārammaṇe asaṇṭhahanato capalaṃ.  ^b^citta^eb^nti viññāṇaṃ, bhūmivatthuārammaṇakiriyādivicittatāya  panetaṃ ``citta''nti vuttaṃ. ^b^dūrakkha^eb^nti kiṭṭhasambādhe ṭhāne  kiṭṭhakhādakagoṇaṃ viya ekekasmiṃ sappāyārammaṇeyeva duṭṭhapanato dūrakkhaṃ.  ^b^dunnivāraya^eb^nti visabhāgārammaṇaṃ gacchantaṃ paṭisedhetuṃ dukkhattā  dunnivārayaṃ. ^b^usukārova tejana^eb^nti yathā nāma usukāro  araññato ekaṃ vaṅkadaṇḍakaṃ āharitvā nittacaṃ katvā kañjiyatelena  makkhetvā aṅgārakapalle tāpetvā rukkhālake uppīḷetvā nivaṅkaṃ ujuṃ  vālavijjhanayoggaṃ karoti, katvā ca ^a^V1.0164^ea^ pana rājarājamahāmattānaṃ sippaṃ  dassetvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ labhati, evameva ^a^M1.0183^ea^ medhāvī paṇḍito  viññū puriso phandanādisabhāvametaṃ cittaṃ dhutaṅgāraññāvāsavasena,  nittacaṃ apagataoḷārikakilesaṃ katvā saddhāsinehena temetvā  kāyikacetasikavīriyena tāpetvā samathavipassanālake uppīḷetvā ujuṃ  akuṭilaṃ nibbisevanaṃ karoti, katvā ca pana saṅkhāre sammasitvā  mahantaṃ avijjakkhandhaṃ padāletvā, ``tisso vijjā, cha abhiññā,  nava lokuttaradhamme''ti imaṃ visesaṃ hatthagatameva katvā  aggadakkhiṇeyyabhāvaṃ ^a^P1.0289^ea^ labhati.<br/><br/>[03] ^b^vārijovā^eb^ti maccho viya, ^b^thale khitto^eb^ti hatthena vā  pādena vā jālādīnaṃ vā aññatarena thale chaḍḍito.  ^b^okamokataubbhato^eb^ti ``okapuṇṇehi cīvarehī''ti ettha  (mahāva0 306) udakaṃ okaṃ, ``okaṃ pahāya aniketasārī''ti ettha  (su0 ni0 850) ālayo, ettha ubhayampi labbhati.  ``okamokataubbhato''ti hi ettha ^b^okamokato^eb^ti  udakasaṅkhātā ālayāti ayamattho. ^b^ubbhato^eb^ti uddhaṭo.  ^b^paripphandatidaṃ citta^eb^nti yathā so udakālayato ubbhato thale  khitto maccho udakaṃ alabhanto paripphandati, evamidaṃ  pañcakāmaguṇālayābhirataṃ cittaṃ tato uddharitvā māradheyyasaṅkhātaṃ vaṭṭaṃ  pahātuṃ vipassanākammaṭṭhāne khittaṃ kāyikacetasikavīriyena  santāpiyamānaṃ paripphandati, saṇṭhātuṃ na sakkoti. evaṃ santepi dhuraṃ  anikkhipitvā medhāvī puggalo taṃ vuttanayeneva ujuṃ kammaniyaṃ  karotīti attho. aparo nayo -- idaṃ māradheyyaṃ kilesavaṭṭaṃ  avijahitvā ṭhitaṃ cittaṃ so vārijo viya paripphandati, tasmā  ^b^māradheyyaṃ pahātave,^eb^ yena kilesavaṭṭasaṅkhātena māradheyyeneva  paripphandati, taṃ pahātabbanti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne meghiyatthero sotāpattiphale patiṭṭhito, aññepi  bahū sotāpannādayo jātāti. <br/><br/>[06] meghiyattheravatthu paṭhamaṃ. 


volume: 88
item: 25
title: aññatarabhikkhuvatthu^cittavaggo^meghiyattheravatthu^aññatarabhikkhuvatthu^
content:
  [03] ^b^dunniggahassa^eb^ ^a^P1.0290^ea^ ^b^lahuno^eb^ti imaṃ  dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ  ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] kosalarañño ^a^M1.0184^ea^ kira vijite pabbatapāde mātikagāmo nāma eko  ghanavāso gāmo ahosi. athekadivasaṃ saṭṭhimattā bhikkhū satthu  santike yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā taṃ ^a^V1.0165^ea^ gāmaṃ gantvā piṇḍāya  pavisiṃsu. atha ne yo tassa gāmassa sāmiko mātiko nāma,  tassa mātā disvā gehe nisīdāpetvā nānaggarasena yāgubhattena  parivisitvā, ``bhante, kattha gantukāmā''ti pucchi. ``yathā  phāsukaṭṭhānaṃ mahāupāsike''ti. sā ``vassāvāsaṭṭhānaṃ, ayyā,  pariyesanti maññe''ti ñatvā pādamūle nipajjitvā, ``sace, ayyā,  imaṃ temāsaṃ idha vasissanti, ahaṃ tīṇi saraṇāni, pañca sīlāni  gahetvā uposathakammaṃ karissāmī''ti āha. bhikkhū ``mayaṃ imaṃ  nissāya bhikkhāya akilamantā bhavanissaraṇaṃ kātuṃ  sakkhissāmā''ti adhivāsayiṃsu. sā tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ vihāraṃ  paṭijaggitvā adāsi.<br/><br/>[03] te tattheva vasantā ekadivasaṃ sannipatitvā aññamaññaṃ ovadiṃsu,  ``āvuso, amhehi pamādacāraṃ carituṃ na vaṭṭati. amhākañhi  sakagehaṃ viya aṭṭha mahānirayā vivaṭadvārāyeva, dharamānakabuddhassa kho  pana santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā mayaṃ āgatā, buddhā ca nāma  padānupadikaṃ vicarantenāpi saṭhena ārādhetuṃ na sakkā, yathājjhāsayeneva  ārādhetuṃ sakkā, appamattā hotha, dvīhi ekaṭṭhāne na ṭhātabbaṃ, na  nisīditabbaṃ, sāyaṃ kho pana therūpaṭṭhānakāle pātova bhikkhācārakāle  ekato bhavissāma, sesakāle dve ekato na bhavissāma, apica kho  pana aphāsukena bhikkhunā ^a^P1.0291^ea^ āgantvā vihāramajjhe  ghaṇḍiyā pahatāya ghaṇḍisaññāya āgantvā tassa bhesajjaṃ  karissāmā''ti.<br/><br/>[03] tesu evaṃ katikaṃ katvā viharantesu ekadivasaṃ sā upāsikā  sappitelaphāṇitādīni gāhāpetvā dāsadāsikammakarādīhi parivutā  sāyanhasamaye taṃ vihāraṃ gantvā vihāramajjhe bhikkhū adisvā, ``kahaṃ  nu kho, ayyā, gatā''ti purise pucchitvā, ``attano attano  rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu nisinnā bhavissanti, ayye''ti vutte, ``kiṃ nu  kho katvā daṭṭhuṃ ^a^M1.0185^ea^ sakkhissāmī''ti āha. atha naṃ bhikkhusaṅghassa  katikavattaṃ jānanamanussā āhaṃsu -- ``ghaṇḍiyā pahatāya  sannipatissanti, ayye''ti. sā ca ghaṇḍiṃ paharāpesi. bhikkhū  ghaṇḍisaddaṃ sutvā, ``kassaci aphāsukaṃ bhavissatī''ti sakasakaṭṭhānehi  nikkhamitvā vihāramajjhe sannipatiṃsu. dvepi janā ekamaggenāgatā  nāma natthi. upāsikā ekekaṭṭhānato ekekameva āgacchantaṃ disvā,  ``mama puttehi aññamaññaṃ kalaho kato bhavissatī''ti cintetvā  bhikkhusaṅghaṃ vanditvā pucchi -- ``kalahaṃ nu kho, bhante,  karitthā''ti? ``na karoma, mahāupāsike''ti. ``sace vo,  bhante, kalaho natthi, atha kasmā yathā amhākaṃ gehaṃ āgacchantā sabbe  ekatova āgacchatha, evaṃ anāgantvā ekekaṭṭhānato ekekāva āgatā''ti?  ``mahāupāsike, ekekasmiṃ ṭhāne nisīditvā samaṇadhammaṃ  karimhā''ti. ``ko esa ^a^V1.0166^ea^, bhante, samaṇadhammo nāmā''ti?  ``dvattiṃsākāre sajjhāyaṃ karoma, attabhāve ca khayavayaṃ paṭṭhapema,  mahāupāsike''ti. ``kiṃ pana, bhante, dvattiṃsākāre sajjhāyaṃ kātuṃ,  attabhāve ca khayavayaṃ paṭṭhapetuṃ tumhākameva vaṭṭati, udāhu amhākampīti,  kassacipi ^a^P1.0292^ea^ avārito esa dhammo,  mahāupāsike''ti. ``tena hi, bhante, mayhampi dvattiṃsākāraṃ detha,  attabhāve ca khayavayapaṭṭhapanaṃ ācikkhathā''ti. ``tena hi uggaṇha,  mahāupāsike''ti sabbaṃ uggaṇhāpesuṃ.<br/><br/>[03] sā tato paṭṭhāya dvattiṃsākāre sajjhāyaṃ katvā attani khayavayaṃ  paṭṭhapetvā tehi bhikkhūhi puretarameva tayo magge, tīṇi ca phalāni  pāpuṇi. maggeneva cassā catasso paṭisambhidā lokiyābhiññā ca  āgamiṃsu. sā maggaphalasukhato vuṭṭhāya dibbacakkhunā oloketvā,  ``kadā nu kho mama puttehi ayaṃ dhammo adhigato''ti upadhārentī  sabbepime sarāgā sadosā samohā jhānavipassanāmattampi tesaṃ natthi,  ``kiṃ nu kho mayhaṃ puttānaṃ arahattassa upanissayo atthi, natthī''ti  āvajjetvā, ``atthī''ti disvā, ``senāsanasappāyaṃ nu kho atthi,  natthī''ti āvajjetvā tampi disvā, ``puggalasappāyaṃ nu kho  labhanti, na labhantī''ti āvajjesi, puggalasappāyampi disvā,  ``āhārasappāyaṃ nu kho labhanti, na labhantī''ti upadhārentī  ``āhārasappāyaṃ nesaṃ natthī''ti disvā tato paṭṭhāya nānāvidhaṃ yāguṃ,  anekappakāraṃ khajjakaṃ, nānaggarasañca bhojanaṃ sampādetvā gehe bhikkhū  nisīdāpetvā dakkhiṇodakaṃ datvā, ``bhante ^a^M1.0186^ea^, tumhākaṃ yaṃ yaṃ ruccati,  taṃ taṃ gahetvā paribhuñjathā''ti niyyādesi. te yathāruci yāguādīni  gahetvā paribhuñjanti. tesaṃ sappāyāhāraṃ labhantānaṃ cittaṃ ekaggaṃ  ahosi.<br/><br/>[03] te ekaggena cittena vipassanaṃ vaḍḍhetvā na cirasseva saha  paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā cintayiṃsu -- ``aho mahāupāsikā  amhākaṃ patiṭṭhā jātā, sace mayaṃ sappāyāhāraṃ na labhimha, na no  maggaphalapaṭivedho abhavissa, idāni vuṭṭhavassā pavāretvā satthu  ^a^P1.0293^ea^ santikaṃ gamissāmā''ti. te ``satthāraṃ  daṭṭhukāmamhā''ti mahāupāsikaṃ āpucchiṃsu. ``mahāupāsikā sādhu,  ayyā''ti. te anugantvā punapi, ``bhante, amhe olokeyyāthā''ti  bahūni piyavacanāni vatvā paṭinivatti. tepi kho bhikkhū sāvatthiṃ  gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisinnā ``kacci, bhikkhave,  khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, na ca piṇḍakena kilamitthā''ti vutte  ``khamanīyaṃ, bhante, yāpanīyaṃ, bhante, piṇḍakena pana neva kilamimha.  amhākañhi mātikamātā nāmekā upāsikā cittācāraṃ ñatvā,  `aho vata no evarūpaṃ nāma ^a^V1.0167^ea^ āhāraṃ paṭiyādeyyā'ti cintite  yathācintitaṃ āhāraṃ paṭiyādetvā adāsī''ti tassā guṇakathaṃ kathayiṃsu.<br/><br/>[03] aññataro bhikkhu tassā guṇakathaṃ sutvā tattha gantukāmo hutvā  satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā, ``bhante, taṃ gāmaṃ gamissāmī''ti  satthāraṃ āpucchitvā jetavanato nikkhamitvā anupubbena taṃ gāmaṃ patvā  vihāraṃ pavisanadivaseyeva cintesi -- ``ayaṃ kira upāsikā  cintitacintitaṃ jānāti, ahañca maggakilanto vihāraṃ paṭijaggituṃ  na sakkhissāmi, aho vata me vihārapaṭijaggakaṃ manussaṃ peseyyā''ti.  upāsikā gehe nisinnāva āvajjentī tamatthaṃ ñatvā, ``gaccha,  vihāraṃ paṭijaggitvā ehī''ti manussaṃ pesesi. itaropi pānīyaṃ  pivitukāmo ``aho vata me sakkharapānakaṃ katvā peseyyā''ti  cintesi. upāsikā tampi pesesi. so punadivase ``pātova  siniddhayāguṃ me sauttaribhaṅgaṃ pesetū''ti cintesi. upāsikā tathā  akāsi ^a^P1.0294^ea^. so yāguṃ pivitvā, ``aho vata me  evarūpaṃ khajjakaṃ peseyyā''ti cintesi. upāsikā tampi pesesi.  so cintesi -- ``ayaṃ upāsikā mayā sabbaṃ cintitacintitaṃ  pesesi, ahaṃ ^a^M1.0187^ea^ etaṃ daṭṭhukāmo, aho vata me nānaggarasabhojanaṃ gāhāpetvā  sayameva āgaccheyyā''ti. upāsikā ``mama putto maṃ daṭṭhukāmo,  āgamanaṃ me paccāsīsatī''ti bhojanaṃ gāhāpetvā vihāraṃ gantvā tassa  adāsi. so katabhattakicco ``mātikamātā nāma tvaṃ,  mahāupāsike''ti pucchi. ``āma, tātā''ti. ``tvaṃ paracittaṃ  jānāsī''ti? ``kiṃ maṃ pucchasi, tātā''ti? ``mayā  cintitacintitaṃ sabbamakāsi, tena taṃ pucchāmī''ti.  ``paracittajānanakabhikkhū bahū, tātā''ti? ``nāhaṃ aññe pucchāmi,  tuvaṃ pucchāmi, upāsike''ti. evaṃ santepi upāsikā ``paracittaṃ  jānāmī''ti avatvā ``paracittaṃ jānantā nāma evaṃ karonti  puttā''ti āha. so ``bhāriyaṃ vatidaṃ kammaṃ, puthujjanā nāma  sobhanampi asobhanampi cintenti, sacāhaṃ kiñci ayuttaṃ  cintayissāmi, saha bhaṇḍakena coraṃ cūḷāya gaṇhantī viya maṃ  vippakāraṃ pāpeyya, mayā ito palāyituṃ vaṭṭatī''ti cintetvā,  ``upāsike, ahaṃ gamissāmī''ti āha. ``kahaṃ, ayyā''ti?  ``satthu santikaṃ, upāsike''ti. ``vasatha tāva, bhante, idhā''ti.  ``na vasissāmi, upāsike, gamissāmevā''ti nikkhamitvā satthu  santikaṃ agamāsi. atha naṃ satthā ``kiṃ bhikkhu na tvaṃ tattha  vasasī''ti pucchi. ``āma, bhante, na sakkā tattha vasitu''nti.  ``kiṃ kāraṇā bhikkhū''ti? ``bhante, sā upāsikā  cintitacintitaṃ sabbaṃ jānāti, puthujjanā ca nāma sobhanampi  asobhanampi cintenti, sacāhaṃ kiñci ayuttaṃ cintessāmi, saha  bhaṇḍakena coraṃ cūḷāya gaṇhantī viya maṃ vippakāraṃ pāpessatī''ti  cintetvā ^a^V1.0168^ea^ āgatomhīti. ``bhikkhu, tattheva tayā vasituṃ vaṭṭatī''ti  ^a^P1.0295^ea^, ``na sakkomi, bhante, nāhaṃ tattha  vasissāmī''ti. ``tena hi tvaṃ, bhikkhu, ekameva rakkhituṃ  sakkhissasī''ti. ``kiṃ, bhante''ti? ``tava cittameva rakkha,  cittaṃ nāmetaṃ durakkhaṃ, tvaṃ attano cittameva niggaṇha, mā aññaṃ  kiñci cintayi, cittaṃ nāmetaṃ dunniggaha''nti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 35^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dunniggahassa lahuno, yatthakāmanipātino. <br/><br/>[22] cittassa damatho sādhu, cittaṃ dantaṃ sukhāvaha''nti..<br/><br/>[03] tattha cittaṃ nāmetaṃ dukkhena niggayhatīti dunniggahaṃ. lahuṃ  uppajjati ca nirujjhati cāti lahu. tassa ^b^dunniggahassa lahuno.  yatthakāmanipātino^eb^ti yattha katthacideva nipatanasīlassa.  etañhi labhitabbaṭṭhānaṃ vā alabhitabbaṭṭhānaṃ vā yuttaṭṭhānaṃ vā ayuttaṭṭhānaṃ  vā na jānāti, neva jātiṃ ^a^M1.0188^ea^ oloketi, na gottaṃ, na vayaṃ. yattha  yattha icchati, tattha tattheva nipatatīti ``yatthakāmanipātī''ti  vuccati. tassa evarūpassa ^b^cittassa damatho sādhu^eb^ catūhi  ariyamaggehi dantabhāvo yathā nibbisevanaṃ hoti, tathā katabhāvo  sādhu. kiṃ kāraṇā? idañhi ^b^cittaṃ dantaṃ sukhāvahaṃ^eb^  nibbisevanaṃ kataṃ maggaphalasukhaṃ paramatthanibbānasukhañca āvahatīti.<br/><br/>[03] desanāpariyosāne sampattaparisāya bahū sotāpannādayo ahesuṃ,  mahājanassa sātthikā dhammadesanā jātāti.<br/><br/>[03] satthā tassa ^a^P1.0296^ea^ bhikkhuno imaṃ ovādaṃ datvā,  ``gaccha, bhikkhu, aññaṃ kiñci acintayitvā tattheva vasāhī''ti  pahiṇi. so bhikkhu satthu santikā ovādaṃ labhitvā tattha  agamāsi. kiñci bahiddhā cintanaṃ nāma na cintesi.  mahāupāsikāpi dibbena cakkhunā olokentī theraṃ disvā, ``idāni  ovādadāyakaṃ ācariyaṃ labhitvā punāgato mama putto''ti attano  ñāṇeneva paricchinditvā tassa sappāyāhāraṃ paṭiyādetvā adāsi.  so sappāyabhojanaṃ sevitvā katipāheneva arahattaṃ patvā maggaphalasukhena  vītināmento ``aho mahāupāsikā mayhaṃ patiṭṭhā jātā, ahaṃ imaṃ  nissāya bhavanissaraṇaṃ pattomhī''ti cintetvā, ``imasmiṃ tāva me  attabhāve patiṭṭhā jātā, saṃsāre pana me saṃsarantassa aññesupi  attabhāvesu ayaṃ patiṭṭhā bhūtapubbā, no''ti upadhārento  ekūnāttabhāvasataṃ anussari. sāpi ekūnāttabhāvasate tassa  pādaparicārikā aññesu paṭibaddhacittā hutvā taṃ jīvitā voropesi.  thero ^a^V1.0169^ea^ tassā ettakaṃ aguṇaṃ disvā, ``aho mayaṃ mahāupāsikā bhāriyaṃ  kammaṃ akāsī''ti cintesi.<br/><br/>[03] mahāupāsikāpi gehe nisinnāva ``kiṃ nu kho mayhaṃ puttassa  pabbajitakiccaṃ mattakaṃ pattaṃ, no''ti upadhārayamānā tassa arahattapattiṃ  ñatvā uttari upadhāriyamānā, ``mama putto arahattaṃ patvā aho vata  me ayaṃ upāsikā mahatī patiṭṭhā jātā''ti cintetvā, ``atītepi nu  kho me ayaṃ patiṭṭhā bhūtapubbā, no''ti upadhārento ekūnāttabhāvasataṃ  anussari, ``ahaṃ kho pana ekūnāttabhāvasate aññehi saddhiṃ ekato  ^a^M1.0189^ea^ hutvā etaṃ jīvitā voropesiṃ, ayaṃ me ettakaṃ aguṇaṃ ^a^P1.0297^ea^  disvā `aho bhāriyaṃ kammaṃ kataṃ upāsikāyā''ti  cintesi. ``atthi nu kho evaṃ saṃsāre saṃsarantiyā mama puttassa  upakāro katapubbo''ti upadhārayamānā tato uttariṃ satamaṃ attabhāvaṃ  anussaritvā satame attabhāve mayā etassa pādaparicārikāya hutvā  etasmiṃ jīvitā voropanaṭṭhāne jīvitadānaṃ dinnaṃ, aho mayā mama  puttassa mahāupakāro katapubbo''ti gehe nisinnāva uttariṃ visesetvā  ``upadhārethā''ti āha. so dibbāya sotadhātuyā saddaṃ sutvā  visesetvā satamaṃ attabhāvaṃ anussaritvā tattha tāya attano jīvitassa  dinnabhāvaṃ disvā, ``aho mama imāya mahāupāsikāya upakāro  katapubbo''ti attamano hutvā tassā tattheva catūsu maggaphalesu pañhaṃ  kathetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyīti. <br/><br/>[06] aññatarabhikkhuvatthu dutiyaṃ. 


volume: 88
item: 26
title: cittavaggo^meghiyattheravatthu^aññatarabhikkhuvatthu^aññataraukkaṇṭhitabhikkhuvatthu^
content:
  [03] ^b^sududdasa^eb^nti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto  aññataraṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] satthari kira sāvatthiyaṃ viharante eko seṭṭhiputto attano  kulūpagattheraṃ upasaṅkamitvā, ``bhante, ahaṃ dukkhā muccitukāmo, ekaṃ  me dukkhato muccanakāraṇaṃ kathethā''ti ^a^P1.0298^ea^ āha.  ``sādhāvuso, sacesi dukkhā muccitukāmo, salākabhattaṃ dehi,  pakkhikabhattaṃ dehi, vassāvāsikaṃ dehi, cīvarādayo paccaye dehi,  attano sāpateyyaṃ tayo koṭṭhāse katvā ekena kammantaṃ payojehi,  ekena puttadāraṃ posehi, ekaṃ buddhasāsane dehī''ti āha. so  ``sādhu, bhante''ti ^a^V1.0170^ea^ vuttapaṭipāṭiyā sabbaṃ katvā puna theraṃ pucchi --  ``tato uttariṃ aññaṃ kiṃ karomi, bhante''ti? ``āvuso, tīṇi  saraṇāni gaṇha, pañca sīlāni gaṇhāhī''ti. tānipi paṭiggahetvā  tato uttariṃ pucchi. ``tena hi dasa sīlāni gaṇhāhī''ti.  ``sādhu, bhante''ti gaṇhi. so evaṃ anupubbena puññakammassa katattā  anupubbaseṭṭhiputto nāma jāto. tato ``uttarimpi kattabbaṃ atthi,  bhante''ti puna pucchitvā, ``tena hi pabbajāhī''ti vutto  nikkhamitvā ^a^M1.0190^ea^ pabbaji. tasseko ābhidhammikabhikkhu ācariyo  ahosi. eko vinayadharo upajjhāyo. tassa laddhūpasampadassa  ācariyo attano santikaṃ āgatakāle abhidhamme pañhaṃ kathesi --  ``buddhasāsane nāma idaṃ kātuṃ vaṭṭati, idaṃ na vaṭṭatī''ti.  upajjhāyopissa attano santikaṃ āgatakāle vinaye pañhaṃ kathesi --  ``buddhasāsane nāma idaṃ kātuṃ vaṭṭati, idaṃ na vaṭṭati, idaṃ kappati,  idaṃ na kappatī''ti. so cintesi -- ``aho bhāriyaṃ idaṃ kammaṃ,  ahaṃ dukkhā muccitukāmo pabbajito, idha ca mama hatthapasāraṇaṭṭhānampi  na paññāyati, gehe ^a^P1.0299^ea^ ṭhatvāva dukkhā muccituṃ sakkā,  mayā gihinā bhavituṃ vaṭṭatī''ti. so tato paṭṭhāya ukkaṇṭhito  anabhirato dvattiṃsākāre sajjhāyaṃ na karoti, uddesaṃ na gaṇhāti,  kiso lūkho dhamanisanthatagatto ālassiyābhibhūto kacchuparikiṇṇo  ahosi.<br/><br/>[03] atha naṃ daharasāmaṇerā, ``āvuso, kiṃ tvaṃ ṭhitaṭṭhāne ṭhitova  nisinnaṭṭhāne nisinnova ahosi, paṇḍurogābhibhūto kiso lūkho  dhamanisanthatagatto ālassiyābhibhūto kacchuparikiṇṇo, kiṃ te  kata''nti pucchiṃsu. ``ukkaṇṭhitomhi, āvuso''ti. ``kiṃ  kāraṇā''ti? so taṃ pavattiṃ ārocesi. te tassa  ācariyupajjhāyānaṃ ācikkhiṃsu. ācariyupajjhāyā taṃ ādāya satthu  santikaṃ agamaṃsu. satthā ``kiṃ, bhikkhave, āgatatthā''ti āha.  ``bhante, ayaṃ bhikkhu tumhākaṃ sāsane ukkaṇṭhito''ti. ``evaṃ kira  bhikkhū''ti. ``āma, bhante''ti. ``kiṃ kāraṇā''ti? ``ahaṃ,  bhante, dukkhā muccitukāmova pabbajito, tassa me ācariyo  abhidhammakathaṃ kathesi, upajjhāyo vinayakathaṃ kathesi, svāhaṃ `idha me  hatthapasāraṇaṭṭhānampi natthi, gihinā hutvā sakkā dukkhā muccituṃ,  gihi bhavissāmī'ti sanniṭṭhānamakāsiṃ, bhante''ti. ``sace tvaṃ,  bhikkhu, ekameva rakkhituṃ sakkhissasi, avasesānaṃ rakkhanakiccaṃ  natthī''ti. ``kiṃ, bhante''ti? ``tava cittameva rakkhituṃ  sakkhissasī''ti. ``sakkhissāmi, bhante''ti. ``tena hi  attano cittameva rakkhāhi, sakkā dukkhā muccitu''nti imaṃ ovādaṃ  datvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 36^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sududdasaṃ ^a^V1.0171^ea^ sunipuṇaṃ, yatthakāmanipātinaṃ. <br/><br/>[22] cittaṃ rakkhetha medhāvī, cittaṃ guttaṃ sukhāvaha''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^M1.0191^ea^ ^b^sududdasa^eb^nti ^a^P1.0300^ea^ suṭṭhu duddasaṃ.  ^b^sunipuṇa^eb^nti suṭṭhu nipuṇaṃ paramasaṇhaṃ.  ^b^yatthakāmanipātina^eb^nti jātiādīni anoloketvā  labhitabbālabhitabbayuttāyuttaṭṭhānesu yattha katthaci nipatanasīlaṃ.  ^b^cittaṃ rakkhetha medhāvī^eb^ti andhabālo dummedho attano cittaṃ  rakkhituṃ samattho nāma natthi, cittavasiko hutvā anayabyasanaṃ  pāpuṇāti. medhāvī pana paṇḍitova cittaṃ rakkhituṃ sakkoti, tasmā  tvampi cittameva gopehi. idañhi ^b^cittaṃ guttaṃ sukhāvahaṃ^eb^  maggaphalanibbānasukhāni āvahatīti.<br/><br/>[03] desanāpariyosāne so bhikkhu sotāpattiphalaṃ pāpuṇi, aññepi  bahū sotāpannādayo ahesuṃ, desanā mahājanassa sātthikā ahosīti. <br/><br/>[06] aññataraukkaṇṭhitabhikkhuvatthu tatiyaṃ. 


volume: 88
item: 27
title:
  meghiyattheravatthu^aññatarabhikkhuvatthu^aññataraukkaṇṭhitabhikkhuvatthu^saṅgharakkhitabhāgineyyattheravatthu^

content:
  [03] ^b^dūraṅgama^eb^nti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto  saṅgharakkhitaṃ nāma bhikkhuṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] sāvatthiyaṃ kireko kulaputto satthu dhammadesanaṃ sutvā  nikkhamitvā pabbajito laddhūpasampado saṅgharakkhitatthero nāma hutvā  katipāheneva arahattaṃ pāpuṇi. tassa ^a^P1.0301^ea^  kaniṭṭhabhaginī puttaṃ labhitvā therassa nāmaṃ akāsi. so  bhāgineyyasaṅgharakkhito nāma hutvā vayappatto therasseva santike  pabbajitvā laddhūpasampado aññatarasmiṃ gāmakārāme vassaṃ upagantvā,  ``ekaṃ sattahatthaṃ, ekaṃ aṭṭhahattha''nti dve vassāvāsikasāṭake labhitvā  aṭṭhahatthaṃ ``upajjhāyassa me bhavissatī''ti sallakkhetvā ``sattahatthaṃ  mayhaṃ bhavissatī''ti cintetvā vuṭṭhavasso ``upajjhāyaṃ  passissāmī''ti āgacchanto antarāmagge piṇḍāya caranto āgantvā  there vihāraṃ anāgateyeva vihāraṃ pavisitvā therassa divāṭṭhānaṃ  sammajjitvā pādodakaṃ upaṭṭhapetvā āsanaṃ paññapetvā āgamanamaggaṃ  olokento nisīdi. athassāgamanabhāvaṃ disvā paccuggamanaṃ katvā  pattacīvaraṃ ^a^M1.0192^ea^ paṭiggahetvā, ``nisīdatha, bhante''ti theraṃ nisīdāpetvā  tālavaṇṭaṃ ādāya ^a^V1.0172^ea^ bījitvā pānīyaṃ datvā pāde dhovitvā taṃ sāṭakaṃ  ānetvā pādamūle ṭhapetvā, ``bhante, imaṃ paribhuñjathā''ti vatvā  bījayamāno aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ thero āha -- ``saṅgharakkhita, mayhaṃ cīvaraṃ paripuṇṇaṃ,  tvameva paribhuñjā''ti. ``bhante, mayā laddhakālato paṭṭhāya ayaṃ  tumhākameva sallakkhito, paribhogaṃ karothā''ti. ``hotu,  saṅgharakkhita, paripuṇṇaṃ me cīvaraṃ, tvameva paribhuñjā''ti. ``bhante,  mā evaṃ karotha, tumhehi paribhutte mayhaṃ mahapphalaṃ bhavissatī''ti.  atha naṃ tassa punappunaṃ kathentassapi ^a^P1.0302^ea^ thero na  icchiyeva.<br/><br/>[03] evaṃ so bījayamāno ṭhitova cintesi -- ``ahaṃ therassa  gihikāle bhāgineyyo, pabbajitakāle saddhivihāriko, evampi mayā  saddhiṃ upajjhāyo paribhogaṃ na kattukāmo. imasmiṃ mayā saddhiṃ  paribhogaṃ akaronte kiṃ me samaṇabhāvena, gihi bhavissāmī''ti.  athassa etadahosi -- ``dussaṇṭhāpito gharāvāso, kiṃ nu kho katvā  gihibhūto jīvissāmī''ti. tato cintesi -- ``aṭṭhahatthasāṭakaṃ  vikkiṇitvā ekaṃ eḷikaṃ gaṇhissāmi, eḷikā nāma khippaṃ  vijāyati, svāhaṃ vijātaṃ vijātaṃ vikkiṇitvā mūlaṃ karissāmi, mūle  bahū katvā ekaṃ pajāpatiṃ ānessāmi, sā ekaṃ puttaṃ vijāyissati.  athassa mama mātulassa nāmaṃ katvā cūḷayānake nisīdāpetvā mama  puttañca bhariyañca ādāya mātulaṃ vandituṃ āgamissāmi, āgacchante  antarāmagge mama bhariyaṃ evaṃ vakkhāmi -- `ānehi tāva me puttaṃ  vahissāmina'nti. sā `kiṃ te puttena, ehi, imaṃ yānakaṃ  pājehī'ti vatvā puttaṃ gahetvā, `ahaṃ nessāmi na'nti netvā sandhāretuṃ  asakkontī cakkapathe chaḍḍessati. athassa sarīraṃ abhiruhitvā cakkaṃ  gamissati, atha naṃ `tvaṃ mama puttaṃ neva mayhaṃ adāsi, naṃ sandhāretuṃ  nāsakkhi nāsitosmi tayā'ti vatvā patodayaṭṭhiyā piṭṭhiyaṃ  paharissāmī''ti.<br/><br/>[03] so evaṃ cintentova ṭhatvā ^a^P1.0303^ea^ bījayamāno  therassa sīse tālavaṇṭena pahari. thero ``kiṃ nu kho ahaṃ  saṅgharakkhitena sīse pahato''ti ^a^M1.0193^ea^ upadhārento tena cintitacintitaṃ  sabbaṃ ñatvā, ``saṅgharakkhita, mātugāmassa pahāraṃ dātuṃ nāsakkhi,  ko ettha mahallakattherassa doso''ti āha. so ``aho naṭṭhomhi,  ñātaṃ kira me upajjhāyena cintitacintitaṃ, kiṃ me samaṇabhāvenā''ti  tālavaṇṭaṃ chaḍḍetvā palāyituṃ āraddho.<br/><br/>[03] atha naṃ daharā ca sāmaṇerā ca anubandhitvā ādāya satthu  santikaṃ agamaṃsu. satthā te ^a^V1.0173^ea^ bhikkhū disvāva ``kiṃ, bhikkhave,  āgatattha, eko vo bhikkhu laddho''ti pucchi. ``āma, bhante, imaṃ  daharaṃ ukkaṇṭhitvā palāyantaṃ gahetvā tumhākaṃ santikaṃ āgatamhā''ti.  ``evaṃ kira bhikkhū''ti? ``āma, bhante''ti. ``kimatthaṃ te  bhikkhu evaṃ bhāriyaṃ kammaṃ kataṃ, nanu tvaṃ āraddhavīriyassa ekassa  buddhassa putto, mādisassa nāma buddhassa sāsane pabbajitvā attānaṃ  dametvā sotāpannoti vā sakadāgāmīti vā anāgāmīti vā arahāti  vā vadāpetuṃ nāsakkhi, kimatthaṃ evaṃ bhāriyaṃ kammamakāsī''ti?  ``ukkaṇṭhitosmi, bhante''ti. ``kiṃ kāraṇā ukkaṇṭhitosī''ti?  so evaṃ vassāvāsikasāṭakānaṃ laddhadivasato paṭṭhāya yāva therassa  tālavaṇṭena pahārā sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocetvā, ``iminā kāraṇena  palātosmi, bhante''ti ^a^P1.0304^ea^ āha. atha naṃ satthā  ``ehi bhikkhu, mā cintayi cittaṃ nāmetaṃ dūre hontampi ārammaṇaṃ  sampaṭicchanakajātikaṃ, rāgadosamohabandhanā muccanatthāya vāyamituṃ  vaṭṭatī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 37^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``dūraṅgamaṃ ekacaraṃ, asarīraṃ guhāsayaṃ. <br/><br/>[22] ye cittaṃ saṃyamessanti, mokkhanti mārabandhanā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^dūraṅgama^eb^nti cittassa hi makkaṭasuttamattakampi  puratthimādidisābhāgena gamanāgamanaṃ nāma natthi, dūre santampi pana  ārammaṇaṃ sampaṭicchatīti dūraṅgamaṃ nāma jātaṃ. sattaṭṭhacittāni pana  ekato kaṇṇikabaddhāni ekakkhaṇe uppajjituṃ samatthāni nāma natthi.  uppattikāle ekekameva cittaṃ uppajjati, tasmiṃ niruddhe puna  ekekameva uppajjatīti ^b^ekacaraṃ^eb^ nāma jātaṃ. cittassa  sarīrasaṇṭhānaṃ vā nīlādippakāro vaṇṇabhedo vā natthīti  ^b^asarīraṃ^eb^ nāma jātaṃ. guhā nāma catumahābhūtaguhā, idañca  hadayarūpaṃ nissāya pavattatīti ^b^guhāsayaṃ^eb^ ^a^M1.0194^ea^ nāma jātaṃ. ^b^ye  citta^eb^nti ye keci purisā vā itthiyo vā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā  anuppajjanakakilesassa uppajjituṃ adentā satisammosena uppannakilesaṃ  pajahantā ^b^cittaṃ saṃyamessanti^eb^ saṃyataṃ avikkhittaṃ karissanti.  ^b^mokkhanti mārabandhanā^eb^ti ^a^P1.0305^ea^ sabbete  kilesabandhanābhāvena mārabandhanasaṅkhātā tebhūmakavaṭṭā muccissantīti.<br/><br/>[03] desanāpariyosāne bhāgineyyasaṅgharakkhitatthero sotāpattiphalaṃ  pāpuṇi, aññepi bahū sotāpannādayo jātā, mahājanassa sātthikā  dhammadesanā ahosīti. <br/><br/>[06] saṅgharakkhitabhāgineyyattheravatthu catutthaṃ. 


volume: 88
item: 28
title:
  aññatarabhikkhuvatthu^aññataraukkaṇṭhitabhikkhuvatthu^saṅgharakkhitabhāgineyyattheravatthu^cittahatthattheravatthu^

content:
  [03] ^b^anavaṭṭhitacittassā^eb^ti ^a^V1.0174^ea^ imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ  viharanto cittahatthattheraṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] eko kira sāvatthivāsī kulaputto naṭṭhagoṇaṃ pariyesanto araññaṃ  pavisitvā majjhanhike kāle goṇaṃ disvā goyūthe vissajjetvā,  ``avassaṃ ayyānaṃ santike āhāramattaṃ labhissāmī''ti  khuppipāsāpīḷito vihāraṃ pavisitvā bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā  vanditvā ekamantaṃ nisīdi. tasmiṃ kho pana samaye bhikkhūnaṃ  avakkārapātiyaṃ bhuttāvasesakaṃ bhattaṃ hoti, te taṃ chātakapīḷitaṃ disvā,  ``ito bhattaṃ gahetvā bhuñjāhī''ti vadiṃsu. buddhakāle ca pana  anekasūpabyañjanaṃ bhattaṃ uppajjati, so tato yāpanamattaṃ ^a^P1.0306^ea^  gahetvā bhuñjitvā pānīyaṃ pivitvā hatthe dhovitvā bhikkhū  vanditvā, ``kiṃ, bhante, ajja, ayyā, nimantanaṭṭhānaṃ agamaṃsū''ti  pucchi. ``natthi, upāsaka, bhikkhū imināva nīhārena nibaddhaṃ  labhantī''ti. so ``mayaṃ uṭṭhāya samuṭṭhāya rattindivaṃ nibaddhaṃ kammaṃ  karontāpi evaṃ madhurabyañjanaṃ bhattaṃ na labhāma, ime kira nibaddhaṃ  bhuñjanti, kiṃ me gihibhāvena, bhikkhu bhavissāmī''ti cintetvā  bhikkhū upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci. atha naṃ bhikkhū ``sādhu  upāsakā''ti pabbājesuṃ.<br/><br/>[03] so ^a^M1.0195^ea^ laddhūpasampado sabbappakāraṃ vattapaṭivattaṃ akāsi. so  buddhānaṃ uppannena lābhasakkārena katipāhaccayena thūlasarīro ahosi.  tato cintesi -- ``kiṃ me bhikkhāya caritvā jīvitena, gihī  bhavissāmī''ti. so vibbhamitvā gehaṃ pāvisi. tassa gehe kammaṃ  karontassa katipāheneva sarīraṃ milāyi. tato ``kiṃ me iminā  dukkhena, samaṇo bhavissāmī''ti cintetvā puna gantvā pabbaji.  so katipāhaṃ vītināmetvā puna ukkaṇṭhitvā vibbhami, pabbajitakāle  pana bhikkhūnaṃ upakārako hoti. so katipāheneva punapi  ukkaṇṭhitvā, ``kiṃ me gihibhāvena, pabbajissāmī''ti gantvā bhikkhū  vanditvā pabbajjaṃ yāci. atha naṃ bhikkhū upakāravasena puna  pabbājayiṃsu. evaṃ so iminā niyāmeneva chakkhattuṃ pabbajitvā  uppabbajito. tassa bhikkhū ``esa cittavasiko hutvā  vicaratī''ti ^b^cittahatthatthero^eb^ti nāmaṃ kariṃsu.<br/><br/>[03] tassevaṃ aparāparaṃ vicarantasseva bhariyā gabbhinī ahosi. so  sattame vāre araññato kasibhaṇḍamādāya ^a^P1.0307^ea^ gehaṃ  gantvā bhaṇḍakaṃ ṭhapetvā ``attano kāsāvaṃ gaṇhissāmī''ti gabbhaṃ  pāvisi ^a^V1.0175^ea^. tasmiṃ khaṇe tassa bhariyā nipajjitvā niddāyati.  tassā nivatthasāṭako apagato hoti, mukhato ca lālā paggharati,  nāsā ghuraghurāyati, mukhaṃ vivaṭṭaṃ, dantaṃ ghaṃsati, sā tassa  uddhumātakasarīraṃ viya upaṭṭhāsi. so ``aniccaṃ dukkhaṃ ida''nti  saññaṃ labhitvā, ``ahaṃ ettakaṃ kālaṃ pabbajitvā imaṃ nissāya  bhikkhubhāve saṇṭhātuṃ nāsakkhi''nti kāsāyakoṭiyaṃ gahetvā udare  bandhitvā gehā nikkhami.<br/><br/>[03] athassa anantaragehe ṭhitā sassu taṃ tathā gacchantaṃ disvā,  ``ayaṃ paṭiukkaṇṭhito bhavissati, idāneva araññato āgantvā  kāsāvaṃ udare bandhitvāva gehā nikkhanto vihārābhimukho gacchati,  kiṃ nu kho''ti gehaṃ pavisitvā niddāyamānaṃ dhītaraṃ passitvā ``imaṃ  disvā so vippaṭisārī hutvā gato''ti ñatvā dhītaraṃ paharitvā  ``uṭṭhehi kāḷakaṇṇi, sāmiko te taṃ niddāyamānaṃ disvā  vippaṭisārī hutvā gato, natthi so ito paṭṭhāya tuyha''nti āha.  ``apehi apehi, amma, kuto tassa gamanaṃ atthi, katipāheneva  punāgamissatī''ti āha. sopi ``aniccaṃ dukkha''nti vatvā  ^a^P1.0308^ea^ gacchanto gacchantova sotāpattiphalaṃ pāpuṇi. so  ^a^M1.0196^ea^ gantvā bhikkhū vanditvā pabbajjaṃ yāci. ``na sakkhissāma maṃyaṃ taṃ  pabbājetuṃ, kuto tuyhaṃ samaṇabhāvo, satthakanisānapāsāṇasadisaṃ tava  sīsa''nti. ``bhante, idāni maṃ anukampāya ekavāraṃ pabbājethā''ti.  te taṃ upakāravasena pabbājayiṃsu. so katipāheneva saha  paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.<br/><br/>[03] tepi naṃ āhaṃsu -- ``āvuso cittahattha, tava gamanasamayaṃ  tvameva jāneyyāsi, imasmiṃ vāre te cirāyita''nti. ``bhante,  saṃsaggassa atthibhāvakāle gatamhā, so no saṃsaggo chinno, idāni  agamanadhammā jātamhā''ti. bhikkhū satthu santikaṃ gantvā, ``bhante,  ayaṃ bhikkhu amhehi evaṃ vutto evaṃ nāma kathesi, aññaṃ byākaroti,  abhūtaṃ vadatī''ti āhaṃsu. satthā ``āma, bhikkhave, mama putto  attano anavaṭṭhitacittakāle saddhammaṃ ajānanakāle gamanāgamanaṃ  akāsi, idānissa puññañca pāpañca pahīna''nti vatvā imā dve gāthā  āha -- <br/><br/>[03] 38^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anavaṭṭhitacittassa, saddhammaṃ avijānato. <br/><br/>[22] pariplavapasādassa, paññā na paripūrati.. <br/><br/>[03] 39^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``anavassutacittassa, ananvāhatacetaso. <br/><br/>[22] puññapāpapahīnassa, natthi jāgarato bhaya''nti..<br/><br/>[03] tattha ^a^V1.0176^ea^ ^b^anavaṭṭhitacittassā^eb^ti cittaṃ nāmetaṃ kassaci nibaddhaṃ  vā thāvaraṃ vā natthi. yo pana puggalo assapiṭṭhe ^a^P1.0309^ea^  ṭhapitakumbhaṇḍaṃ viya ca thusarāsimhi koṭṭitakhāṇuko viya ca  khallāṭasīse ṭhapitakadambapupphaṃ viya ca na katthaci saṇṭhāti, kadāci  buddhasāvako hoti, kadāci ājīvako, kadāci nigaṇṭho, kadāci  tāpaso. evarūpo puggalo anavaṭṭhitacitto nāma. tassa  anavaṭṭhitacittassa. ^b^saddhammaṃ avijānato^eb^ti  sattatiṃsabodhipakkhiyadhammabhedaṃ imaṃ saddhammaṃ avijānantassa  parittasaddhatāya vā uplavasaddhatāya vā ^b^pariplavapasādassa^eb^  kāmāvacararūpāvacarādibhedā ^b^paññā na paripūrati^eb^.  kāmāvacarāyapi aparipūrayamānāya kutova  rūpāvacarārūpāvacaralokuttarapaññā paripūrissatīti dīpeti.  ^b^anavassutacittassā^eb^ti rāgena atintacittassa.  ^b^ananvāhatacetaso^eb^ti ``āhatacitto khilajāto''ti ^a^M1.0197^ea^ (dī0 ni0  3.319; vibha0 941; ma0 ni0 1.185) āgataṭṭhāne dosena  cittassa pahatabhāvo vutto, idha pana dosena appaṭihatacittassāti  attho. ^b^puññapāpapahīnassā^eb^ti catutthamaggena pahīnapuññassa ceva  pahīnapāpassa ca khīṇāsavassa. ^b^natthi jāgarato bhaya^eb^nti  khīṇāsavassa jāgarantasseva abhayabhāvo kathito viya. so pana  saddhādīhi pañcahi jāgaradhammehi samannāgatattā jāgaro ^a^P1.0310^ea^  nāma. tasmā tassa jāgarantassāpi ajāgarantassāpi  kilesabhayaṃ natthi kilesānaṃ apacchāvattanato. na hi taṃ kilesā  anubandhanti tena tena maggena pahīnānaṃ kilesānaṃ puna anupagamanato.  tenevāha -- ``sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na  puneti na pacceti na paccāgacchati, sakadāgāmianāgāmiarahattamaggena  ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na  paccāgacchatī''ti (cūḷani0 mettagūmāṇavapucchāniddesa 27).<br/><br/>[03] desanā mahājanassa sātthikā saphalā ahosi.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ``bhāriyā  vatime, āvuso, kilesā nāma, evarūpassa arahattassa  upanissāyasampanno kulaputto kilesehi āloḷito sattavāre gihī  hutvā sattavāre pabbajito''ti. satthā tesaṃ taṃ kathāpavattiṃ sutvā  taṅkhaṇānurūpena gamanena dhammasabhaṃ gantvā buddhāsane nisinno ``kāya  nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā, ``imāya  nāmā''ti vutte evameva, bhikkhave, kilesā nāma bhāriyā, sace ete  rūpino hutvā katthaci pakkhipituṃ sakkā bhaveyyuṃ, cakkavāḷaṃ  atisambādhaṃ, brahmaloko atinīcakoti okāso nesaṃ na bhaveyya,  mādisampi nāmete paññāsampannaṃ purisājāneyyaṃ āloḷenti, avasesesu  kā kathā? ``ahañhi aḍḍhanāḷimattaṃ varakacorakaṃ ^a^P1.0311^ea^  kuṇṭhakudālañca nissāya ^a^V1.0177^ea^ cha vāre pabbajitvā  uppabbajitapubbo''ti. ``kadā, bhante, kadā sugatā''ti?  ``suṇissatha, bhikkhave''ti. ``āma, bhante''ti. ``tena hi  suṇāthā''ti atītaṃ āhari --<br/><br/>[03] atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente kudālapaṇḍito nāma  bāhirakapabbajjaṃ pabbajitvā aṭṭha māse himavante vasitvā  vassārattasamaye bhūmiyā tintāya ``gehe me aḍḍhanāḷimatto  varakacorako ca kuṇṭhakudālako ^a^M1.0198^ea^ ca atthi, varakacorakabījaṃ mā  nassī''ti uppabbajitvā ekaṃ ṭhānaṃ kudālena kasitvā taṃ bījaṃ  vapitvā vatiṃ katvā pakkakāle uddharitvā nāḷimattabījaṃ ṭhapetvā sesaṃ  khādi. so ``kiṃ me dāni gehena, puna aṭṭha māse  pabbajissāmī''ti cintetvā nikkhamitvā pabbaji. imināva  nīhārena nāḷimattaṃ varakacorakañca kuṇṭhakudālañca nissāya sattavāre  gihī hutvā sattavāre pabbajitvā sattame pana vāre cintesi -- ``ahaṃ  cha vāre imaṃ kuṇṭhakudālaṃ nissāya gihī hutvā pabbajito,  katthacideva naṃ chaḍḍessāmī''ti. so gaṅgāya tīraṃ gantvā,  ``patitaṭṭhānaṃ passanto otaritvā gaṇheyyaṃ, yathāssa patitaṭṭhānaṃ na  passāmi, tathā naṃ chaḍḍessāmī''ti cintetvā nāḷimattaṃ bījaṃ  pilotikāya bandhitvā pilotikaṃ kudālaphalake bandhitvā kudālaṃ  aggadaṇḍake gahetvā gaṅgāya tīre ṭhito akkhīni nimīletvā  uparisīse tikkhattuṃ āvijjhitvā gaṅgāyaṃ khipitvā ^a^P1.0312^ea^  nivattitvā olokento patitaṭṭhānaṃ adisvā ``jitaṃ me,  jitaṃ me''ti tikkhattuṃ saddamakāsi.<br/><br/>[03] tasmiṃ khaṇe bārāṇasirājā paccantaṃ vūpasametvā āgantvā  nadītīre khandhāvāraṃ nivāsetvā nhānatthāya nadiṃ otiṇṇo taṃ saddaṃ  assosi. rājūnañca nāma ``jitaṃ me''ti saddo amanāpo hoti,  so tassa santikaṃ gantvā, ``ahaṃ idāni amittamaddanaṃ katvā `jitaṃ  me'ti āgato, tvaṃ pana `jitaṃ me, jitaṃ me'ti viravasi, kiṃ  nāmeta''nti pucchi. kudālapaṇḍito ``tvaṃ bāhirakacore jini,  tayā jitaṃ puna avajitameva hoti, mayā pana ajjhattiko lobhacoro  jito, so puna maṃ na jinissati, tasseva jayo sādhū''ti vatvā  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[21] ``na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyati. <br/><br/>[22] taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyatī''ti..  (jā0 1.1.70).<br/><br/>[03] taṃ khaṇaṃyeva ca gaṅgaṃ olokento āpokasiṇaṃ nibbattetvā  adhigataviseso ākāse pallaṅkena nisīdi. rājā mahāpurisassa  dhammakathaṃ sutvā vanditvā pabbajjaṃ yācitvā saddhiṃ balakāyena   ^a^V1.0178^ea^ pabbaji. yojanamattā parisā ahosi. aparopi sāmantarājā tassa  pabbajitabhāvaṃ sutvā, ``tassa rajjaṃ gaṇhissāmī''ti āgantvā tathā  samiddhaṃ nagaraṃ ^a^M1.0199^ea^ suññaṃ disvā, ``evarūpaṃ nagaraṃ chaḍḍetvā pabbajito  rājā orake ṭhāne na pabbajissati, mayāpi pabbajituṃ vaṭṭatī''ti  cintetvā tattha gantvā mahāpurisaṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yācitvā  saparivāro pabbaji. eteneva nīhārena satta rājāno pabbajiṃsu.  sattayojaniko assamo ahosi. satta rājāno bhoge ^a^P1.0313^ea^  chaḍḍetvā ettakaṃ janaṃ gahetvā pabbajiṃsu. mahāpuriso  brahmacariyavāsaṃ vasitvā brahmalokūpago ahosi.<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā, ``ahaṃ, bhikkhave, tadā  kudālapaṇḍito ahosiṃ, kilesā nāmete evaṃ bhāriyā''ti āha. <br/><br/>[06] cittahatthattheravatthu pañcamaṃ. 


volume: 88
item: 29
title:
  aññataraukkaṇṭhitabhikkhuvatthu^saṅgharakkhitabhāgineyyattheravatthu^cittahatthattheravatthu^pañcasatabhikkhuvatthu^

content:
  [03] ^b^kumbhūpama^eb^nti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto  āraddhavipassake bhikkhū ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] sāvatthiyaṃ kira pañcasatā bhikkhū satthu santike yāva arahattā  kammaṭṭhānaṃ gahetvā, ``samaṇadhammaṃ karissāmā''ti yojanasatamaggaṃ  gantvā ekaṃ mahāvāsagāmaṃ agamaṃsu. atha te manussā disvā  paññattāsane nisīdāpetvā paṇītehi yāgubhattādīhi parivisitvā,  ``kahaṃ, bhante, gacchathā''ti pucchitvā, ``yathāphāsukaṭṭhāna''nti vutte,  ``bhante, imaṃ temāsaṃ idheva vasatha, mayampi tumhākaṃ santike saraṇesu  patiṭṭhāya pañca sīlāni rakkhissāmā''ti yācitvā tesaṃ adhivāsanaṃ  viditvā, ``avidūre ṭhāne mahanto vanasaṇḍo atthi, ettha vasatha,  bhante''ti vatvā uyyojesuṃ. bhikkhū taṃ vanasaṇḍaṃ pavisiṃsu. tasmiṃ  vanasaṇḍe adhivatthā devatā ``sīlavanto, ayyā, imaṃ vanasaṇḍaṃ  ^a^P1.0314^ea^ anuppattā, ayuttaṃ kho pana asmākaṃ ayyesu idha  vasantesu puttadāre gahetvā rukkhe abhiruyha vasitu''nti rukkhato  otaritvā bhūmiyaṃ nisīditvā cintayiṃsu, ``ayyā, imasmiṃ ṭhāne  ajjekarattiṃ vasitvā addhā sve gamissantī''ti. bhikkhūpi  punadivase antogāme piṇḍāya caritvā puna tameva vanasaṇḍaṃ āgamiṃsu.  devatā ``bhikkhusaṅgho ^a^V1.0179^ea^ svātanāya kenaci nimantito bhavissati,  tasmā punāgacchati ^a^M1.0200^ea^, ajja gamanaṃ na bhavissati, sve gamissati  maññe''ti iminā upāyena aḍḍhamāsamattaṃ bhūmiyameva acchiṃsu.<br/><br/>[03] tato cintayiṃsu -- ``bhadantā imaṃ temāsaṃ idheva maññe  vasissanti, idheva kho pana imesu vasantesu amhākaṃ rukkhe  abhiruhitvā nisīditumpi na yuttaṃ, temāsaṃ puttadāre gahetvā bhūmiyaṃ  nisīdanaṭṭhānānipi dukkhāni, kiñci katvā ime bhikkhū palāpetuṃ  vaṭṭatī''ti. tā tesu tesu rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu ceva caṅkamanakoṭīsu  ca chinnasīsāni kabandhāni dassetuṃ amanussasaddañca bhāvetuṃ ārabhiṃsu.  bhikkhūnaṃ khipitakāsādayo rogā pavattiṃsu. te aññamaññaṃ  ``tuyhaṃ, āvuso, kiṃ rujjatī''ti pucchantā, ``mayhaṃ khipitarogo,  mayhaṃ kāso''ti vatvā, ``āvuso, ahaṃ ajja caṅkamanakoṭiyaṃ  chinnasīsaṃ addasaṃ, ahaṃ rattiṭṭhāne kabandhaṃ addasaṃ ^a^P1.0315^ea^,  ahaṃ divāṭṭhāne amanussasaddaṃ assosiṃ, parivajjetabbayuttakamidaṃ ṭhānaṃ,  amhākaṃ idha aphāsukaṃ ahosi, satthu santikaṃ gamissāmā''ti  nikkhamitvā anupubbena satthu santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ  nisīdiṃsu. <br/><br/>[01] atha ne satthā āha -- ``kiṃ, bhikkhave, tasmiṃ ṭhāne  vasituṃ na sakkhissathā''ti? ``āma, bhante, amhākaṃ tasmiṃ ṭhāne  vasantānaṃ evarūpāni bheravārammaṇāni upaṭṭhahanti, evarūpaṃ aphāsukaṃ  hoti, tena mayaṃ `vajjetabbayuttakamidaṃ ṭhāna'nti taṃ chaḍḍetvā tumhākaṃ  santikaṃ āgatā''ti. ``bhikkhave, tattheva tumhākaṃ gantuṃ vaṭṭatī''ti.  ``na sakkā, bhante''ti. ``bhikkhave, tumhe āvudhaṃ aggahetvā  gatā, idāni āvudhaṃ gahetvā gacchathā''ti. ``katarāvudhaṃ, bhante''ti?  satthā ``ahaṃ āvudhaṃ vo dassāmi, mayā dinnaṃ āvudhaṃ gahetvā  gacchathā''ti vatvā -- <br/><br/>[21] ``karaṇīyamatthakusalena, yanta santaṃ padaṃ abhisamecca. <br/><br/>[22] sakko ujū ca suhujū ca, suvaco cassa mudu  anatimānī''ti.. (khu0 pā0 9.1; su0 ni0 143) -- <br/><br/>[25] sakalaṃ ^b^mettasuttaṃ^eb^ kathetvā, ``bhikkhave, imaṃ tumhe  bahi vihārassa vanasaṇḍato paṭṭhāya sajjhāyantā antovihāraṃ  paviseyyāthā''ti uyyojesi. te satthāraṃ vanditvā nikkhamitvā  anupubbena taṃ ṭhānaṃ patvā bahivihāre gaṇasajjhāyaṃ katvā sajjhāyamānā  vanasaṇḍaṃ pavisiṃsu. sakalavanasaṇḍe devatā mettacittaṃ paṭilabhitvā  tesaṃ paccuggamanaṃ katvā pattacīvarapaṭiggahaṇaṃ ^a^M1.0201^ea^ āpucchiṃsu,  hatthapādasambāhanaṃ ^a^P1.0316^ea^ āpucchiṃsu, tesaṃ tattha tattha  ārakkhaṃ saṃvidahiṃsu, pakkadhūpanatelaṃ ^a^V1.0180^ea^ viya sannisinnā ahesuṃ. katthaci  amanussasaddo nāma nāhosi. tesaṃ bhikkhūnaṃ cittaṃ ekaggaṃ ahosi.  te rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu nisinnā vipassanāya cittaṃ otāretvā  attani khayavayaṃ paṭṭhapetvā, ``ayaṃ attabhāvo nāma bhijjanakaṭṭhena  athāvaraṭṭhena kulālabhājanasadiso''ti vipassanaṃ vaḍḍhayiṃsu.  sammāsambuddho gandhakuṭiyā nisinnova tesaṃ vipassanāya āraddhabhāvaṃ  ñatvā te bhikkhū āmantetvā, ``evameva, bhikkhave, ayaṃ attabhāvo  nāma bhijjanakaṭṭhena athāvaraṭṭhena kulālabhājanasadiso evā''ti vatvā  obhāsaṃ pharitvā yojanasate ṭhitopi abhimukhe nisinno viya  chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjetvā dissamānena rūpena imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 40^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``kumbhūpamaṃ kāyamiṃma viditvā, nagarūpamaṃ cittamidaṃ  ṭhapetvā. <br/><br/>[22] yodhetha māraṃ paññāvudhena, jitañca rakkhe anivesano  siyā''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^kumbhūpama^eb^nti abaladubbalaṭṭhena  anaddhaniyatāvakālikaṭṭhena imaṃ kesādisamūhasaṅkhātaṃ ^a^P1.0317^ea^  kāyaṃ kumbhūpamaṃ kulālabhājanasadisaṃ viditvā.  ^b^nagarūpamaṃ cittamidaṃ ṭhapetvā^eb^ti nagaraṃ nāma bahiddhā thiraṃ hoti,  gambhīraparikhaṃ pākāraparikkhittaṃ dvāraṭṭālakayuttaṃ,  antosuvibhattavīthicatukkasiṅghāṭakasampannaṃ antarāpaṇaṃ, taṃ  ``vilumpissāmā''ti bahiddhā corā āgantvā pavisituṃ asakkontā  pabbataṃ āsajja paṭihatā viya gacchanti, evameva paṇḍito kulaputto  attano vipassanācittaṃ thiraṃ nagarasadisaṃ katvā ṭhapetvā nagare ṭhito  ekatodhārādinānappakārāvudhena coragaṇaṃ viya vipassanāmayena ca  ariyamaggamayena ca paññāvudhena taṃtaṃmaggavajjhaṃ kilesamāraṃ paṭibāhanto  taṃ taṃ kilesamāraṃ yodhetha, pahareyyāthāti attho. ^b^jitañca  rakkhe^eb^ti jitañca uppāditaṃ taruṇavipassanaṃ  āvāsasappāyautusappāyabhojanasappāyapuggalasappāyadhammassavanasappāyādīni  āsevanto antarantarā samāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya suddhacittena  saṅkhāre sammasanto rakkheyya.<br/><br/>[03] ^b^anivesano^eb^ ^a^M1.0202^ea^ ^b^siyā^eb^ti anālayo bhaveyya. yathā nāma  yodho saṅgāmasīse balakoṭṭhakaṃ katvā amittehi saddhiṃ yujjhanto chāto  vā pipāsito ^a^P1.0318^ea^ vā hutvā sannāhe vā sithile  āvudhe vā patite balakoṭṭhakaṃ pavisitvā vissamitvā bhuñjitvā  pivitvā sannahitvā āvudhaṃ gahetvā puna nikkhamitvā yujjhanto  parasenaṃ maddati, ajitaṃ jināti, jitaṃ rakkhati. so hi sace  balakoṭṭhake ṭhito evaṃ vissamanto taṃ assādento accheyya, rajjaṃ  parahatthagataṃ kareyya, evameva, bhikkhu, paṭiladdhaṃ taruṇavipassanaṃ punappunaṃ  samāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya ^a^V1.0181^ea^ suddhacittena saṅkhāre sammasanto  rakkhituṃ sakkoti, uttarimaggaphalapaṭilābhena kilesamāraṃ jināti.  sace pana so samāpattimeva assādeti, suddhacittena punappunaṃ saṅkhāre  na sammasati, maggaphalapaṭivedhaṃ kātuṃ na sakkoti. tasmā  rakkhitabbayuttakaṃ rakkhanto anivesano siyā, samāpattiṃ nivesanaṃ  katvā tattha na niveseyya, ālayaṃ na kareyyāti attho. ``addhā  tumhepi evaṃ karothā''ti evaṃ satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi.<br/><br/>[03] desanāvasāne pañcasatā bhikkhū nisinnaṭṭhāne nisinnāyeva saha  paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā tathāgatassa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ  vaṇṇayantā thomentā vandantāva āgacchiṃsūti. <br/><br/>[06] pañcasatabhikkhuvatthu chaṭṭhaṃ. 


volume: 88
item: 30
title:
  saṅgharakkhitabhāgineyyattheravatthu^cittahatthattheravatthu^pañcasatabhikkhuvatthu^pūtigattatissattheravatthu^

content:
  [03] ^b^aciraṃ^eb^ ^a^P1.0319^ea^ ^b^vatayaṃ kāyo^eb^ti imaṃ  dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto pūtigattatissattheraṃ ārabbha  kathesi.<br/><br/>[03] eko kira sāvatthivāsī kulaputto satthu santike dhammaṃ sutvā  sāsane uraṃ datvā pabbajito, so laddhūpasampado tissatthero nāma  ahosi. gacchante gacchante kāle tassa sarīre rogo udapādi.  sāsapamattiyo piḷakā uṭṭhahiṃsu. tā anupubbena muggamattā  kalāyamattā kolaṭṭhimattā āmalakamattā beḷuvasalāṭumattā beḷuvamattā  hutvā pabhijjiṃsu, sakalasarīraṃ chiddāvachiddaṃ ahosi.  ^b^pūtigattatissatthero^eb^tvevassa nāmaṃ udapādi. athassa aparabhāge  aṭṭhīni bhijjiṃsu. so appaṭijaggiyo ^a^M1.0203^ea^ ahosi. nivāsanapārupanaṃ  pubbalohitamakkhitaṃ jālapūvasadisaṃ ahosi. saddhivihārikādayo  paṭijaggituṃ asakkontā chaḍḍayiṃsu. so anātho hutvā nipajji.<br/><br/>[03] buddhānañca nāma dve vāre lokavolokanaṃ avijahitaṃ hoti.  paccūsakāle lokaṃ volokentā cakkavāḷamukhavaṭṭito paṭṭhāya  gandhakuṭiabhimukhaṃ ñāṇaṃ katvā olokenti, sāyaṃ olokentā  gandhakuṭito paṭṭhāya bāhirābhimukhaṃ ñāṇaṃ katvā olokenti. tasmiṃ  pana samaye bhagavato ñāṇajālassa anto pūtigattatissatthero paññāyi.  satthā tassa bhikkhuno arahattassa upanissayaṃ disvā, ``ayaṃ  saddhivihārikādīhi chaḍḍito, idānissa maṃ ṭhapetvā aññaṃ paṭisaraṇaṃ  ^a^V1.0182^ea^ natthī''ti gandhakuṭito nikkhamitvā vihāracārikaṃ caramāno viya  aggisālaṃ gantvā ukkhaliṃ dhovitvā udakaṃ datvā uddhanaṃ āropetvā  udakassa tattabhāvaṃ āgamayamāno aggisālāyameva aṭṭhāsi. tattabhāvaṃ  jānitvā gantvā tassa bhikkhuno nipannamañcakoṭiyaṃ ^a^P1.0320^ea^  gaṇhi, tadā bhikkhū ``apetha, bhante, mayaṃ gaṇhissāmā''ti  mañcakaṃ gahetvā aggisālaṃ ānayiṃsu. satthā ambaṇaṃ āharāpetvā  uṇhodakaṃ āsiñcitvā tehi bhikkhūhi tassa pārupanaṃ gāhāpetvā  uṇhodake maddāpetvā mandātape vissajjāpesi. athassa santike ṭhatvā  sarīraṃ uṇhodakena temetvā ghaṃsitvā nhāpesi, tassa nahānapariyosāne  pārupanaṃ sukkhi. atha naṃ taṃ nivāsāpetvā nivatthakāsāvaṃ udake  maddāpetvā ātape vissajjāpesi. athassa gatte udake chinnamatte tampi  sukkhi. so ekaṃ kāsāvaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā sallahukasarīro  ekaggacitto mañcake nipajji. satthā tassa ussīsake ṭhatvā,  ``bhikkhu ayaṃ tava kāyo apetaviññāṇo nirupakāro hutvā kaliṅgaraṃ  viya pathaviyaṃ sessatī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 41^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``aciraṃ vatayaṃ kāyo, pathaviṃ adhisessati. <br/><br/>[22] chuddho apetaviññāṇo, niratthaṃva kaliṅgara''nti..<br/><br/>[03] tattha ^b^aciraṃ vatā^eb^ti bhikkhu na cirasseva ^b^ayaṃ kāyo  pathaviṃ adhisessati,^eb^ imissā pakatisayanena sayitāya pathaviyā  upari sayissati ^a^M1.0204^ea^. ^b^chuddho^eb^ti apaviddho, apagataviññāṇatāya  ^a^P1.0321^ea^ tuccho hutvā sessatīti dasseti. yathā kiṃ?  ^b^niratthaṃva kaliṅgaraṃ^eb^ nirupakāraṃ niratthakaṃ kaṭṭhakhaṇḍaṃ viya.  dabbasambhāratthikā hi manussā araññaṃ pavisitvā ujukaṃ  ujukasaṇṭhānena vaṅkaṃ vaṅkasaṇṭhānena chinditvā dabbasambhāraṃ gaṇhanti,  avasesaṃ pana susirañca pūtikañca asārakañca gaṇṭhijātañca  chinditvā tattheva chaḍḍenti. aññe dabbasambhāratthikā āgantvā taṃ  gahetāro nāma natthi, oloketvā attano upakārakameva gaṇhanti,  itaraṃ pathavīgatameva hoti. taṃ pana tena tena upāyena mañcapaṭipādakaṃ  vā pādakathalikaṃ vā phalakapīṭhaṃ vā kātuṃ sakkāpi bhaveyya. imasmiṃ  pana attabhāve dvattiṃsāya koṭṭhāsesu ekakoṭṭhāsopi  mañcapaṭipādakādivasena aññena vā upakāramukhena gayhūpago nāma  natthi, kevalaṃ niratthaṃva kaliṅgaraṃ ayaṃ kāyo apagataviññāṇo  katipāheneva pathaviyaṃ sessatīti.<br/><br/>[03] desanāvasāne pūtigattatissatthero saha paṭisambhidāhi arahattaṃ  pāpuṇi, aññepi bahū sotāpannādayo ^a^V1.0183^ea^ ahesuṃ. theropi arahattaṃ patvāva  parinibbāyi. satthā tassa sarīrakiccaṃ kārāpetvā dhātuyo gahetvā  cetiyaṃ kārāpesi. bhikkhū satthāraṃ pucchiṃsu -- ``bhante,  pūtigattatissatthero kuhiṃ nibbatto''ti. ``parinibbuto,  bhikkhave''ti. ``bhante, evarūpassa pana arahattūpanissayasampannassa  bhikkhuno kiṃ kāraṇā gattaṃ putikaṃ jātaṃ, kiṃ kāraṇā aṭṭhīni  bhinnāni, kimassa kāraṇaṃ arahattassa upanissayabhāvaṃ patta''nti?  ``bhikkhave, sabbametaṃ etassa attanā katakammeneva nibbatta''nti.  ``kiṃ pana tena, bhante, kata''nti? ``tena hi, bhikkhave,  suṇāthā''ti atītaṃ āhari --<br/><br/>[03] ayaṃ ^a^P1.0322^ea^ kassapasammāsambuddhakāle sākuṇiko  hutvā bahū sakuṇe vadhitvā issarajanaṃ upaṭṭhahi. tesaṃ dinnāvasese  vikkiṇāti, ``vikkitāvasesā māretvā ṭhapitā pūtikā  bhavissantī''ti yathā uppatituṃ na sakkonti, tathā tesaṃ jaṅghaṭṭhīni ca  pakkhaṭṭhīni ca bhinditvā rāsiṃ katvā ṭhapeti, te punadivase  vikkiṇāti. atibahūnaṃ pana laddhakāle attanopi atthāya pacāpeti.  tassekadivasaṃ rasabhojane pakke eko khīṇāsavo piṇḍāya caranto  gehadvāre aṭṭhāsi. so theraṃ disvā ^a^M1.0205^ea^ cittaṃ pasādetvā, ``mayā bahū  pāṇā māretvā khāditā, ayyo ca me gehadvāre ṭhito, antogehe ca  rasabhojanaṃ saṃvijjati, piṇḍapātamassa dassāmī''ti tassa pattaṃ ādāya  pūretvā rasapiṇḍapātaṃ datvā theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā, ``bhante,  tumhehi diṭṭhadhammassa matthakaṃ pāpuṇeyya''nti āha. thero ``evaṃ  hotū''ti anumodanaṃ akāsi. ``bhikkhave, tadā katakammavasenetaṃ  tissassa nipphannaṃ, sakuṇānaṃ aṭṭhibhedananissandena tissassa gattañca  pūtikaṃ jātaṃ, aṭṭhīni ca bhinnāni, khīṇāsavassa  rasapiṇḍapātadānanissandena arahattaṃ patto''ti. <br/><br/>[06] pūtigattatissattheravatthu sattamaṃ. 


volume: 88
item: 31
title: cittahatthattheravatthu^pañcasatabhikkhuvatthu^pūtigattatissattheravatthu^nandagopālakavatthu^
content:
  [03] ^b^diso disa^eb^nti imaṃ dhammadesanaṃ satthā kosalajanapade  nandagopālakaṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] sāvatthiyaṃ kira anāthapiṇḍikassa gahapatino nando nāma  ^a^P1.0323^ea^ gopālako goyūthaṃ rakkhati aḍḍho mahaddhano  mahābhogo. so kira yathā keṇiyo jaṭilo pabbajjāvesena, evaṃ  gopālakattena rājabaliṃ pariharanto attano kuṭumbaṃ rakkhati. so  kālena kālaṃ pañca gorase ādāya ^a^V1.0184^ea^ anāthapiṇḍikassa santikaṃ  āgantvā satthāraṃ passati, dhammaṃ suṇāti, attano vasanaṭṭhānaṃ  āgamanatthāya satthāraṃ yācati. satthā tassa ñāṇaparipākaṃ  āgamayamāno āgantvā paripakkabhāvaṃ ñatvā ekadivasaṃ  mahābhikkhusaṅghaparivuto cārikaṃ caranto maggā okkamma tassa  vasanaṭṭhānāsanne aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. nando satthu  santikaṃ agantvā vanditvā paṭisanthāraṃ katvā satthāraṃ nimantetvā  satthāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa paṇītaṃ pañcagorasadānaṃ adāsi.  sattame divase satthā anumodanaṃ katvā dānakathādibhedaṃ anupubbiṃ  kathaṃ kathesi. kathāpariyosāne nandagopālako sotāpattiphale  patiṭṭhāya satthu pattaṃ gahetvā satthāraṃ anugacchanto dūraṃ gantvā,  ``tiṭṭha, upāsakā''ti nivattiyamāno vanditvā nivatti. atha naṃ  eko luddako vijjhitvā māresi. pacchato āgacchantā bhikkhū naṃ  disvā gantvā satthāraṃ ^a^M1.0206^ea^ āhaṃsu -- ``nando, bhante, gopālako tumhākaṃ  idhāgatattā mahādānaṃ datvā anugantvā nivattento mārito, sace tumhe  nāgacchissatha, nāssa maraṇaṃ abhavissā''ti. satthā ^a^P1.0324^ea^,  ``bhikkhave, mayi āgatepi anāgatepi tassa catasso  disā catasso anudisā ca gacchantassāpi maraṇato muccanūpāyo nāma  natthi. yañhi neva corā, na verino karonti, taṃ imesaṃ sattānaṃ  antopaduṭṭhaṃ micchāpaṇihitaṃ cittameva karotī''ti vatvā imaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[03] 42^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``diso disaṃ yaṃ taṃ kayirā, verī vā pana verinaṃ. <br/><br/>[22] micchāpaṇihitaṃ cittaṃ, pāpiyo naṃ tato kare''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^diso disa^eb^nti coro coraṃ. ``disvā''ti  pāṭhaseso. ^b^yaṃ taṃ kayirā^eb^ti yaṃ taṃ tassa anayabyasanaṃ kareyya.  dutiyapadepi eseva nayo. idaṃ vuttaṃ hoti -- eko ekassa  mittadubbhī coro puttadārakhettavatthu gomahiṃsādīsu aparajjhanto yassa  aparajjhati, tampi tatheva attani aparajjhantaṃ coraṃ disvā, ^b^veri  vā pana^eb^ kenacideva kāraṇena baddhaveraṃ veriṃ disvā attano  kakkhaḷatāya dāruṇatāya yaṃ taṃ tassa anayabyasanaṃ kareyya, puttadāraṃ  vā pīḷeyya, khettādīni vā nāseyya, jīvitā vā pana naṃ voropeyya,  dasasu akusalakammapathesu micchāṭhapitattā ^b^micchāpahiṇitaṃ cittaṃ  pāpiyo naṃ tato kare^eb^ taṃ purisaṃ tato pāpataraṃ kareyya.  vuttappakārehi, diso disassa vā verī verino vā imasmiṃyeva  ^a^P1.0325^ea^ attabhāve dukkhaṃ vā uppādeyya, jīvitakkhayaṃ vā  kareyya. idaṃ pana akusalakammapathesu micchāṭhapitaṃ cittaṃ diṭṭheva dhamme  anayabyasanaṃ pāpeti, attabhāvasatasahassesupi catūsu apāyesu khipitvā  sīsaṃ ukkhipituṃ na detīti.<br/><br/>[03] desanāpariyosāne ^a^V1.0185^ea^ bahū sotāpattiphalādīni pattā. mahājanassa  sātthikā desanā jātā. upāsakena pana bhavantare katakammaṃ  bhikkhūhi na pucchitaṃ, tasmā satthārā na kathitanti. <br/><br/>[06] nandagopālakavatthu aṭṭhamaṃ. 


volume: 88
item: 32
title: pañcasatabhikkhuvatthu^pūtigattatissattheravatthu^nandagopālakavatthu^soreyyattheravatthu^
content:
  [03] ^b^na^eb^ ^a^M1.0207^ea^ ^b^taṃ mātā pitā kayirā^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā  sāvatthiyaṃ jetavane viharanto soreyyattheraṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] vatthu soreyyanagare samuṭṭhitaṃ, sāvatthiyaṃ niṭṭhāpesi.  sammāsambuddhe sāvatthiyaṃ viharante soreyyanagare soreyyaseṭṭhiputto ekena  sahāyakena saddhiṃ sukhayānake nisīditvā mahantena parivārena  nhānatthāya nagarā nikkhami. tasmiṃ khaṇe mahākaccāyanatthero  soreyyanagaraṃ piṇḍāya pavisitukāmo hutvā bahinagare saṅghāṭiṃ  pārupati. therassa ca suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ. soreyyaseṭṭhiputto taṃ  disvā cintesi -- ``aho vata ayaṃ vā thero mama bhariyā bhaveyya,  mama vā bhariyāya sarīravaṇṇo etassa sarīravaṇṇo ^a^P1.0326^ea^  viya bhaveyyā''ti. tassa cintitamatteyeva purisaliṅgaṃ  antaradhāyi, itthiliṅgaṃ pāturahosi. so lajjamāno yānakā oruyha  palāyi. parijano taṃ asañjānanto ``kimeta''nti āha. sāpi  takkasilamaggaṃ paṭipajji. sahāyakopissā ito cito ca  vicaritvāpi nāddasa. sabbe nhāyitvā gehaṃ agamiṃsu. ``kahaṃ  seṭṭhiputto''ti ca vutte, ``nhatvā āgato bhavissatīti maññimhā''ti  vadiṃsu. athassa mātāpitaro tattha tattha pariyesitvā apassantā  roditvā paridevitvā, ``mato bhavissatī''ti matakabhattaṃ adaṃsu.  sā ekaṃ takkasilagāmiṃ satthavāhaṃ disvā yānakassa pacchato pacchato  anubandhi.<br/><br/>[03] atha naṃ manussā disvā, ``amhākaṃ yānakassa pacchato pacchato  anugacchati, mayaṃ `kassesā dārikā'ti taṃ na jānāmā''ti vadiṃsu.  sāpi ``tumhe attano yānakaṃ pājetha, ahaṃ padasā gamissāmī''ti  gacchantī aṅgulimuddikaṃ datvā ekasmiṃ yānake okāsaṃ kāresi.  manussā cintayiṃsu -- ``takkasilanagare amhākaṃ seṭṭhiputtassa bhariyā  natthi, tassa ācikkhissāma, mahāpaṇṇākāro no bhavissatī''ti.  te gehaṃ gantvā, ``sāmi, amhehi tumhākaṃ ^a^P1.0327^ea^ ekaṃ  itthiratanaṃ ānīta''nti āhaṃsu. so taṃ sutvā taṃ pakkosāpetvā  attano vayānurūpaṃ ^a^V1.0186^ea^ abhirūpaṃ pāsādikaṃ disvā uppannasineho gehe  akāsi. purisā hi itthiyo, itthiyo ^a^M1.0208^ea^ vā purisā abhūtapubbā nāma  natthi. purisā hi parassa dāresu aticaritvā kālaṃ katvā bahūni  vassasatasahassāni niraye paccitvā manussajātiṃ āgacchantā  attabhāvasate itthibhāvaṃ āpajjanti.<br/><br/>[03] ānandattheropi kappasatasahassaṃ pūritapāramī ariyasāvako  saṃsāre saṃsaranto ekasmiṃ attabhāve kammārakule nibbatto.  paradārakammaṃ katvā niraye paccitvā pakkāvasesena cuddasasu attabhāvesu  purisassa pādaparicārikā itthī ahosi, sattasu attabhāvesu  bījuddharaṇaṃ pāpuṇi. itthiyo pana dānādīni puññāni katvā  itthibhāve chandaṃ virājetvā, ``idaṃ no puññaṃ purisattabhāvapaṭilābhāya  saṃvattatū''ti cittaṃ adhiṭṭhahitvā kālaṃ katvā purisattabhāvaṃ paṭilabhanti,  patidevatā hutvā sāmike sammāpaṭipattivasenāpi purisattabhāvaṃ  paṭilabhanteva. <br/><br/>[01] ayaṃ pana seṭṭhiputto there ayoniso cittaṃ uppādetvā  imasmiṃyeva attabhāve itthibhāvaṃ paṭilabhi. takkasilāyaṃ seṭṭhiputtena  saddhiṃ saṃvāsamanvāya pana tassā kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhāsi. sā  dasamāsaccayena puttaṃ labhitvā tassa padasā gamanakāle aparampi puttaṃ  paṭilabhi. evamassā kucchiyaṃ vutthā dve, soreyyanagare taṃ paṭicca  nibbattā dveti cattāro puttā ahesuṃ. tasmiṃ kāle soreyyanagarato  tassā sahāyako seṭṭhiputto pañcahi sakaṭasatehi takkasilaṃ ^a^P1.0328^ea^  gantvā sukhayānake nisinno nagaraṃ pāvisi. atha naṃ sā  uparipāsādatale vātapānaṃ vivaritvā antaravīthiṃ olokayamānā ṭhitā  disvā sañjānitvā dāsiṃ pesetvā pakkosāpetvā mahātale nisīdāpetvā  mahantaṃ sakkārasammānaṃ akāsi. atha naṃ so āha -- ``bhadde, tvaṃ  ito pubbe amhehi na diṭṭhapubbā, atha ca pana no mahantaṃ sakkāraṃ  karosi, jānāsi tvaṃ amhe''ti. ``āma, sāmi, jānāmi, nanu  tumhe soreyyanagaravāsino''ti? ``āma, bhadde''ti. sā  mātāpitūnañca bhariyāya ca puttānañca arogabhāvaṃ pucchi. itaro  ``āma, bhadde, arogā''ti vatvā ``jānāsi tvaṃ ete''ti āha.  ``āma sāmi, jānāmi. tesaṃ eko putto atthi, so kahaṃ,  sāmī''ti? ``bhadde, mā etaṃ kathehi, mayaṃ tena saddhiṃ ekadivasaṃ  sukhayānake nisīditvā nhāyituṃ nikkhantā nevassa gatiṃ jānāma,  ito cito ca vicaritvā taṃ adisvā mātāpitūnaṃ ^a^M1.0209^ea^ ārocayimhā,  tepissa roditvā kanditvā petakiccaṃ kiriṃsū''ti. ``ahaṃ so,  sāmī''ti. ``apehi, bhadde, kiṃ kathesi mayhaṃ sahāyo devakumāro  viya eko puriso''ti? ``hotu, sāmi, ahaṃ so''ti. ``atha  idaṃ kiṃ nāmā''ti? ``taṃ divasaṃ te ayyo mahākaccāyanatthero  diṭṭho''ti? ``āma, diṭṭho''ti. ahaṃ ayyaṃ ^a^P1.0329^ea^  mahākaccāyanattheraṃ oloketvā, ``aho vata ayaṃ vā thero mama  bhariyā bhaveyya ^a^V1.0187^ea^, etassa vā sarīravaṇṇo viya mama bhariyāya  sarīravaṇṇo bhaveyyā''ti cintesiṃ. cintitakkhaṇeyeva me  purisaliṅgaṃ antaradhāyi, itthiliṅgaṃ pātubhavi. athāhaṃ lajjamānā  kassaci kiñci vattuṃ asakkuṇitvā tato palāyitvā idhāgatā,  sāmīti.<br/><br/>[03] ``aho vata te bhāriyaṃ kammaṃ kataṃ, kasmā mayhaṃ nācikkhi,  apica pana te thero khamāpito''ti? ``na khamāpito, sāmi.  jānāsi pana tvaṃ kahaṃ thero''ti? ``imameva nagaraṃ upanissāya  viharatī''ti. ``sace piṇḍāya caranto idhāgaccheyya, ahaṃ mama  ayyassa bhikkhāhāraṃ dadeyyaṃ, sāmī''ti. ``tena hi sīghaṃ sakkāraṃ  karohi, amhākaṃ ayyaṃ khamāpessāmā''ti so therassa vasanaṭṭhānaṃ  gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinno, ``bhante, sve mayhaṃ bhikkhaṃ  gaṇhathā''ti āha. ``nanu tvaṃ, seṭṭhiputta, āgantukosī''ti.  ``bhante, mā amhākaṃ āgantukabhāvaṃ pucchatha, sve me bhikkhaṃ  gaṇhathā''ti. thero adhivāsesi, gehepi therassa mahāsakkāro paṭiyatto.  thero punadivase taṃ gehadvāraṃ agamāsi. atha naṃ nisīdāpetvā  paṇītenāhārena parivisitvā seṭṭhiputto taṃ itthiṃ gahetvā therassa  pādamūle nipajjāpetvā, ``bhante, mayhaṃ sahāyikāya khamathā''ti āha.  ``kimeta''nti? ``ayaṃ, bhante, pubbe mayhaṃ piyasahāyako hutvā  tumhe oloketvā evaṃ nāma cintesi, athassa purisaliṅgaṃ  antaradhāyi, itthiliṅgaṃ pātubhavi, khamatha, bhante''ti. ``tena hi  uṭṭhahatha, khamāmi vo aha''nti. therena ^a^P1.0330^ea^  ``khamāmī''ti vuttamatteyeva itthiliṅgaṃ antaradhāyi, purisaliṅgaṃ  pātubhavi.<br/><br/>[03] purisaliṅge pātubhūtamatteyeva taṃ takkasilāya seṭṭhiputto āha --  ``samma sahāyaka, ime dve dārakā tava kucchiyaṃ vutthattā maṃ paṭicca  nibbattattā ubhinnampino puttā eva, idheva vasissāma, mā ukkaṇṭhī''ti.  ``samma, ahaṃ ekenattabhāvena paṭhamaṃ puriso hutvā itthibhāvaṃ patvā  puna ^a^M1.0210^ea^ puriso jātoti vippakārappatto, paṭhamaṃ maṃ paṭicca dve puttā  nibbattā, idāni me kucchito dve puttā nikkhantā, svāhaṃ  ekenattabhāvena vippakārappatto, puna `gehe vasissatī'ti saññaṃ mā  kari, ahaṃ mama ayyassa santike pabbajissāmi. ime dve dārakā  tava bhārāti, imesu mā pamajjī''ti vatvā putte sīse paricumbitvā  parimajjitvā ure nipajjāpetvā pitu niyyādetvā nikkhamitvā therassa  santike pabbajjaṃ yāci. theropi naṃ pabbājetvā upasampādetvā  gaṇhitvāva cārikaṃ caramāno anupubbena sāvatthiṃ agamāsi. tassa  ^b^soreyyatthero^eb^ti nāmaṃ ahosi. janapadavāsino taṃ pavattiṃ  ñatvā saṅkhubhitvā kotūhalajātā taṃ upasaṅkamitvā pucchiṃsu ^a^P1.0331^ea^  -- ``evaṃ kira, bhante''ti? ``āma, āvuso''ti.  ``bhante, evarūpampi kāraṇaṃ nāma hoti''? ``tumhākaṃ kucchiyaṃ  kira dve puttā nibbattā, tumhe paṭicca ^a^V1.0188^ea^ dve jātā, tesaṃ vo kataresu  balavasineho hotī''ti? ``kucchiyaṃ vutthakesu, āvuso''ti.  āgatāgatā nibaddhaṃ tatheva pucchiṃsu.<br/><br/>[03] thero ``kucchiyaṃ vuttakesu eva sineho balavā''ti punappunaṃ  kathento harāyamāno ekova nisīdati, ekova tiṭṭhati. so evaṃ  ekattūpagato attabhāve khayavayaṃ samuṭṭhāpetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ  pāpuṇi. atha naṃ āgatāgatā pucchanti -- ``bhante, evaṃ kira nāma  ahosī''ti? ``āmāvuso''ti. ``kataresu sineho balavā''ti?  ``mayhaṃ katthaci sineho nāma natthī''ti. bhikkhū ``ayaṃ abhūtaṃ  kathesi, purimadivasesu `kucchiyaṃ vutthaputtesu sineho balavā'ti vatvā  idāni `mayhaṃ katthaci sineho natthī'ti vadati, aññaṃ byākaroti,  bhante''ti āhaṃsu. satthā ``na, bhikkhave, mama putto aññaṃ  byākaroti, mama puttassa sammāpaṇihitena cittena maggassa  diṭṭhakālato paṭṭhāya na katthaci sineho jāto, yaṃ sampattiṃ neva mātā,  na pitā kātuṃ sakkoti, taṃ imesaṃ sattānaṃ abbhantare pavattaṃ  sammāpaṇihitaṃ cittameva detī''ti vatvā imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 43^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``na ^a^P1.0332^ea^ taṃ mātā pitā kayirā, aññe  vāpi ca ñātakā. <br/><br/>[22] sammāpaṇihitaṃ cittaṃ, seyyaso naṃ tato kare''ti.. <br/><br/>[01] tattha^b^na ta^eb^nti taṃ kāraṇaṃ neva mātā kareyya, na  pitā, na aññe ñātakā. ^b^sammāpaṇihita^eb^nti dasasu  kusalakammapathesu sammā ṭhapitaṃ. ^b^seyyaso^eb^ ^a^M1.0211^ea^ ^b^naṃ tato kare^eb^ti tato  kāraṇato seyyaso naṃ varataraṃ uttaritaraṃ kareyya, karotīti attho.  mātāpitaro hi puttānaṃ dhanaṃ dadamānā ekasmiṃyeva attabhāve kammaṃ  akatvā sukhena jīvikakappanaṃ dhanaṃ dātuṃ sakkonti. visākhāya  mātāpitaropi tāva mahaddhanā mahābhogā, tassā ekasmiṃyeva attabhāve  sukhena jīvikakappanaṃ dhanaṃ adaṃsu. catūsu pana dīpesu cakkavattisiriṃ  dātuṃ samatthā mātāpitaropi nāma puttānaṃ natthi, pageva dibbasampattiṃ  vā paṭhamajjhānādisampattiṃ vā, lokuttarasampattidāne kathāva natthi,  sammāpaṇihitaṃ pana cittaṃ sabbampetaṃ sampattiṃ dātuṃ sakkoti. tena  vuttaṃ ``seyyaso naṃ tato kare''ti.<br/><br/>[03] desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā. desanā  mahājanassa sātthikā jātāti. <br/><br/>[06] soreyyattheravatthu navamaṃ. <br/><br/>[06] cittavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. <br/><br/>[06] tatiyo vaggo. 


volume: 88
item: 33
title:
  pūtigattatissattheravatthu^nandagopālakavatthu^pupphavaggo^pathavikathāpasutapañcasatabhikkhuvatthu^

content:
  [03] ^b^ko^eb^ ^a^M1.0212^ea^ ^a^V1.0189^ea^ ^a^P1.0333^ea^ ^b^imaṃ pathaviṃ   vicessatī^eb^ti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto pathavikathāpasute   pañcasate bhikkhū ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] te kira bhagavatā saddhiṃ janapadacārikaṃ caritvā jetavanaṃ āgantvā  sāyanhasamaye upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnā attanā gatagataṭṭhānesu  ``asukagāmato asukagāmagamanaṭṭhāne samaṃ visamaṃ kaddamabahulaṃ  sakkharabahulaṃ kāḷamattikaṃ tambamattika''nti pathavikathaṃ kathesuṃ. satthā  āgantvā, ``kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti  pucchitvā, ``bhante, amhehi vicaritaṭṭhāne pathavikathāyā''ti vutte,  ``bhikkhave, esā bāhirapathavī nāma, tumhehi ajjhuttikapathaviyaṃ  parikammaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti vatvā imā dve gāthā abhāsi -- <br/><br/>[03] 44^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``ko imaṃ pathaviṃ vicessati, <br/><br/>[27] yamalokañca imaṃ sadevakaṃ. <br/><br/>[26] ko dhammapadaṃ sudesitaṃ, <br/><br/>[22] kusalo pupphamiva pacessati.. <br/><br/>[03] 45^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``sekho ^a^P1.0334^ea^ pathaviṃ vicessati, <br/><br/>[27] yamalokañca imaṃ sadevakaṃ. <br/><br/>[26] sekho dhammapadaṃ sudesitaṃ, <br/><br/>[22] kusalo pupphamiva pacessatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^ko ima^eb^nti ko imaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ pathaviṃ.  ^b^vicessatī^eb^ti attano ñāṇena vicinissati vijānissati,  paṭivijjhissati, sacchikarissatīti attho. ^b^yamalokañcā^eb^ti  catubbidhaṃ apāyalokañca. ^b^imaṃ sadevaka^eb^nti imaṃ manussalokañca  devalokena saddhiṃ ko vicessati ^a^V1.0190^ea^ vicinissati vijānissati  paṭivijjhissati sacchikarissatīti pucchi. ^b^ko^eb^ ^b^dhammapadaṃ  sudesita^eb^nti yathāsabhāvato kathitattā sudesitaṃ  sattatiṃsabodhipakkhiyadhammasaṅkhātaṃ dhammapadaṃ ^b^kusalo^eb^ mālākāro  ^b^pupphaṃ^eb^ vicinanto viya ^b^ko^eb^ ^a^M1.0213^ea^ ^b^pacessati^eb^ vicinissati  vijānissati upaparikkhissati paṭivijjhissati, sacchikarissatīti  attho. ^b^sekho^eb^ti adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā,  adhipaññāsikkhāti imā tisso sikkhā sikkhanato  sotāpattimaggaṭṭhaṃ ādiṃ katvā yāva arahattamaggaṭṭhā sattavidho sekho  imaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ pathaviṃ arahattamaggena tato chandarāgaṃ  apakaḍḍhanto vicessati vicinissati vijānissati ^a^P1.0335^ea^  paṭivijjhissati sacchikarissati. ^b^yamalokañcā^eb^ti  taṃ yathāvuttapakāraṃ yamalokañca imaṃ manussalokañca saha devehi  sadevakaṃ sveva vicessati vicinissati vijānissati  paṭivijjhissati sacchikarissati. ^b^sekho^eb^ti sveva sattavidho  sekho, yathā nāma kusalo mālākāro pupphārāmaṃ pavisitvā  taruṇamakuḷāni ca pāṇakaviddhāni ca milātāni ca gaṇṭhikajātāni  ca pupphāni vajjetvā sobhanāni sujātasujātāneva pupphāni  vicināti, evameva imaṃ sukathitaṃ suniddiṭṭhaṃ bodhipakkhiyadhammapadampi  paññāya pacessati vicinissati upaparikkhissati paṭivijjhissati  sacchikarissatīti satthā sayameva pañhaṃ vissajjesi.<br/><br/>[03] desanāvasāne pañcasatāpi bhikkhū saha paṭisambhidāhi arahattaṃ  pāpuṇiṃsu. sampattaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti. <br/><br/>[06] pathavikathāpasutapañcasatabhikkhuvatthu paṭhamaṃ. 


volume: 88
item: 34
title:
  nandagopālakavatthu^pupphavaggo^pathavikathāpasutapañcasatabhikkhuvatthu^marīcikammaṭṭhānikattheravatthu^

content:
  [03] ^b^pheṇūpama^eb^nti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto  aññataraṃ marīcikammaṭṭhānikaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.<br/><br/>[03] so ^a^P1.0336^ea^ kira bhikkhu satthu santike kammaṭṭhānaṃ  gahetvā, ``samaṇadhammaṃ karissāmī''ti araññaṃ pavisitvā ghaṭetvā  vāyamitvā arahattaṃ pattuṃ asakkonto ``visesetvā kammaṭṭhānaṃ  kathāpessāmī''ti satthu santikaṃ āgacchanto antarāmagge marīciṃ  disvā, ``yathā ayaṃ gimhasamaye uṭṭhitā marīci dūre ṭhitānaṃ  rūpagatā viya paññāyati, santikaṃ āgacchantānaṃ neva paññāyati, ayaṃ  attabhāvopi uppādavayaṭṭhena evarūpo''ti marīcikammaṭṭhānaṃ bhāvento  āgantvā ^a^V1.0191^ea^ maggakilanto aciravatiyaṃ nhāyitvā ekasmiṃ   ^a^M1.0214^ea^ caṇḍasotatīre rukkhachāyāya nisinno udakavegābhighātena uṭṭhahitvā   mahante mahante pheṇapiṇḍe bhijjamāne disvā, ``ayaṃ attabhāvopi uppajjitvā  bhijjanaṭṭhena evarūpoyevā''ti ārammaṇaṃ aggahesi. satthā gandhakuṭiyaṃ  ṭhitova taṃ theraṃ disvā, ``evameva, bhikkhu, evarūpovāyaṃ attabhāvo  pheṇapiṇḍo viya marīci viya uppajjanabhijjanasabhāvoyevā''ti vatvā  imaṃ gāthamāha -- <br/><br/>[03] 46^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pheṇūpamaṃ kāyamimaṃ viditvā, <br/><br/>[27] marīcidhammaṃ abhisambudhāno. <br/><br/>[26] chetvāna mārassa papupphakāni, <br/><br/>[22] adassanaṃ maccurājassa gacche''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^pheṇūpama^eb^nti imaṃ kesādisamūhasaṅkhātaṃ kāyaṃ  abaladubbalaṭṭhena anaddhaniyatāvakālikaṭṭhena pheṇapiṇḍasarikkhakoti  ^a^P1.0337^ea^ viditvā. ^b^marīcidhamma^eb^nti yathā marīci  dūre ṭhitānaṃ rūpagatā viya gayhūpagā viya hoti, santike  upagacchantānaṃ rittā tucchā agayhūpagā sampajjati, evameva  khaṇikaittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena ayaṃ kāyopi marīcidhammoti  ^b^abhisambudhāno^eb^ bujjhanto, jānantoti attho. ^b^mārassa  papupphakānī^eb^ti mārassa papupphakasaṅkhātāni tebhūmakāni vaṭṭāni  ariyamaggena chinditvā khīṇāsavo bhikkhu maccurājassa adassanaṃ  avisayaṃ amatamahānibbānaṃ gaccheyyāti.<br/><br/>[03] gāthāpariyosāne thero saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā satthu  suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ thomento vaṇṇento vandantova āgatoti. <br/><br/>[06] marīcikammaṭṭhānikattheravatthu dutiyaṃ. 


volume: 88
item: 35
title:
  pupphavaggo^pathavikathāpasutapañcasatabhikkhuvatthu^marīcikammaṭṭhānikattheravatthu^viṭaṭūbhavatthu^

content:
  [03] ^b^pupphāniheva pacinanta^eb^nti imaṃ dhammadesanaṃ satthā sāvatthiyaṃ  viharanto saparisaṃ mahoghena ajjhottharitvā māritaṃ viṭaṭūbhaṃ ārabbha  kathesi.<br/><br/>[03] tatrāyaṃ ^a^M1.0215^ea^ anupubbikathā -- sāvatthiyañhi mahākosalarañño putto  pasenadikumāro nāma. vesāliyaṃ ^a^V1.0192^ea^ licchavirañño putto  licchavikumāro ^a^P1.0338^ea^ mahāli nāma, kusinārāyaṃ  mallarājaputto bandhulo nāmāti ime tayo disāpāmokkhassācariyassa  santike sippuggahaṇatthaṃ takkasilaṃ gantvā bahinagare sālāya samāgatā  aññamaññassa āgatakāraṇañca kulañca nāmañca pucchitvā sahāyakā  hutvā ekatova ācariyaṃ upasaṅkamitvā sippaṃ sikkhantā na cirasseva  uggahitasippā ācariyaṃ āpucchitvā ekatova nikkhamitvā  sakasakaṭṭhānāni agamaṃsu. tesu ^b^pasenadikumāro^eb^ pitu sippaṃ  dassetvā pasannena pitarā rajje abhisitto. ^b^mahālikumāro^eb^  licchavīnaṃ sippaṃ dassento mahantena ussāhena dassesi, tassa  akkhīni bhijjitvā agamaṃsu. licchavirājāno ``aho vata  amhākaṃ ācariyo akkhivināsaṃ patto, na naṃ pariccajissāma,  upaṭṭhahissāma na''nti tassa satasahassuṭṭhānakaṃ ekaṃ dvāraṃ adaṃsu. so  taṃ nissāya pañcasate licchavirājaputte sippaṃ sikkhāpento vasi.  ^b^bandhulakumāro^eb^ saṭṭhiṃ saṭṭhiṃ veḷū gahetvā majjhe ayasalākaṃ  pakkhipitvā saṭṭhikalāpe ussāpetvā ṭhapite mallarājakulehi ``ime  kappetū''ti vutto asītihatthaṃ ākāsaṃ ullaṅghitvā asinā kappento  agamāsi. so osānakalāpe ^a^P1.0339^ea^ ayasalākāya  ``kirī''ti saddaṃ sutvā, ``kiṃ eta''nti pucchitvā sabbakalāpesu  ayasalākānaṃ ṭhapitabhāvaṃ ñatvā asiṃ chaḍḍetvā rodamāno ``mayhaṃ  ettakesu ñātisuhajjesu ekopi sasineho hutvā imaṃ kāraṇaṃ nācikkhi.  sace hi ahaṃ jāneyyaṃ, ayasalākāya saddaṃ anuṭṭhāpentova  chindeyya''nti vatvā, ``sabbepime māretvā rajjaṃ kareyya''nti  mātāpitūnaṃ kathesi. tehi ``paveṇirajjaṃ nāma, tāta, idaṃ na labbhā  evaṃ kātu''nti nānappakārena vārito ``tena hi mama sahāyakassa  santikaṃ gamissāmī''ti sāvatthiṃ agamāsi.<br/><br/>[03] pasenadi kosalo rājā tassāgamanaṃ sutvā paccuggantvā mahantena  sakkārena taṃ nagaraṃ pavesetvā senāpatiṭṭhāne ṭhapesi. so mātāpitaro  pakkosāpetvā tattheva vāsaṃ kappesi. athekadivasaṃ rājā ^a^M1.0216^ea^ uparipāsāde  ṭhito antaravīthiṃ olokayamāno ``anāthapiṇḍikassa  cūḷānāthapiṇḍikassa visākhāya suppavāsāyā''ti etesaṃ gehe niccaṃ  bhattakiccatthāya gacchante anekasahasse bhikkhū disvā, ``kahaṃ, ayyā,  gacchantī''ti pucchitvā, ``deva, anāthapiṇḍikassa gehe  niccabhattasalākabhattagilānabhattādīnaṃ atthāya devasikaṃ dve  bhikkhusahassāni gacchanti, cūḷānāthapiṇḍikassa gehe pañcasatāni,  tathā visākhāya tathā suppavāsāyā''ti vutte sayampi bhikkhusaṅghaṃ  upaṭṭhahitukāmo vihāraṃ gantvā bhikkhusahassena saddhiṃ ^a^P1.0340^ea^  satthāraṃ nimantetvā sattāhaṃ sahatthā dānaṃ datvā sattame  divase satthāraṃ vanditvā, ``bhante, pañcahi me bhikkhusatehi saddhiṃ  nibaddhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā''ti āha. ``mahārāja buddhā ^a^V1.0193^ea^ nāma ekaṭṭhāne  nibaddhaṃ bhikkhaṃ na gaṇhanti, bahū janā buddhānaṃ āgamanaṃ  paccāsīsantī''ti. ``tena hi ekaṃ bhikkhuṃ nibaddhaṃ pesethā''ti āha.  satthā ānandattherassa bhāraṃ akāsi. rājā bhikkhusaṅghe āgate  pattaṃ gahetvā, ``ime nāma parivisantū''ti avicāretvāva sattāhaṃ  sayameva parivisitvā aṭṭhame divase vikkhittacitto pamajjamakāsi.  rājakule nāma anāṇattā āsanāni paññāpetvā bhikkhū nisīdāpetvā  parivisituṃ na labhanti ``na mayaṃ idha ṭhātuṃ sakkhissāmā''ti bahū  bhikkhū pakkamiṃsu. rājā dutiyadivasepi pamajji, dutiyadivasepi bahū  bhikkhū pakkamiṃsu. tatiyadivasepi pamajji, tadā ānandattheraṃ  ekakameva ṭhapetvā avasesā pakkamiṃsu. puññavantā nāma kāraṇavasikā  honti, kulānaṃ pasādaṃ rakkhanti. tathāgatassa ca sāriputtatthero  mahāmoggallānattheroti dve aggasāvakā, khemā uppalavaṇṇāti dve  aggasāvikā, upāsakesu citto, gahapati, hatthako āḷavakoti dve  aggaupāsakā, upāsikāsu veḷukaṇṭhakī nandamātā, khujjuttarāti dve  aggaupāsikā, iti ime aṭṭha jane ādiṃ katvā ṭhānantarapattā sabbepi  sāvakā ekadesena dasannaṃ pāramīnaṃ pūritattā mahāpuññā  abhinīhārasampannā. ānandattheropi ^a^P1.0341^ea^  kappasatasahassaṃ pūritapāramī abhinīhārasampanno mahāpuñño attano  kāraṇavasikatāya kulassa pasādaṃ rakkhanto aṭṭhāsi. taṃ ekakameva  nisīdāpetvā parivisiṃsu.<br/><br/>[03] rājā ^a^M1.0217^ea^ bhikkhūnaṃ gatakāle āgantvā khādanīyabhojanīyāni tatheva  ṭhitāni disvā, ``kiṃ, ayyā, nāgamiṃsū''ti pucchitvā,  ``ānandatthero ekakova āgato devā''ti sutvā, ``addhā ettakaṃ me  bhattacchedanamakaṃsū''ti bhikkhūnaṃ kuddho satthu santikaṃ gantvā, ``bhante,  mayā pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ bhikkhā paṭiyattā, ānandatthero kira  ekakovāgato, paṭiyattā bhikkhā tatheva ṭhitā, pañcasatā bhikkhū mama  gehe saññaṃ na kariṃsu, kiṃ nu kho kāraṇa''nti āha. satthā  bhikkhūnaṃ dosaṃ avatvā, ``mahārāja, mama sāvakānaṃ tumhehi saddhiṃ  vissāso natthi, tena na gatā bhavissantī''ti vatvā kulānaṃ  anupagamanakāraṇañca upagamanakāraṇañca pakāsento bhikkhū āmantetvā  imaṃ suttamāha -- <br/><br/>[02] ``navahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṃ kulaṃ anupagantvā  vā nālaṃ upagantuṃ, upagantvā vā nālaṃ upanisīdituṃ. katamehi  navahi? na manāpena paccuṭṭhenti, na manāpena abhivādenti, na  manāpena āsanaṃ denti, santamassa pariguhanti, bahukampi thokaṃ denti,  paṇītampi lūkhaṃ denti, asakkaccaṃ denti no sakkaccaṃ, na upanisīdanti  dhammassavanāya, bhāsitamassa na sussūsanti ^a^P1.0342^ea^.  imehi kho, bhikkhave, navahaṅgehi ^a^V1.0194^ea^ samannāgataṃ kulaṃ anupagantvā vā  nālaṃ upagantuṃ, upagantvā vā nālaṃ upanisīdituṃ. <br/><br/>[02] ``navahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṃ kulaṃ anupagantvā  vā alaṃ upagantuṃ, upagantvā vā alaṃ upanisīdituṃ. katamehi navahi?  manāpena paccuṭṭhenti, manāpena abhivādenti, manāpena āsanaṃ denti,  santamassa na pariguhanti, bahukampi bahukaṃ denti, paṇītampi paṇītaṃ  denti, sakkaccaṃ denti no asakkaccaṃ, upanisīdanti dhammassavanāya,  bhāsitamassa sussūsanti. imehi kho, bhikkhave, navahaṅgehi  samannāgataṃ kulaṃ anupagantvā vā alaṃ upagantuṃ, upagantvā vā alaṃ  upanisīditu''nti (a0 ni0  9.17).<br/><br/>[03] iti kho, mahārāja, mama sāvakā tumhākaṃ santikā vissāsaṃ  alabhantā na gatā bhavissantīti. porāṇakapaṇḍitāpi hi  avissāsikaṭṭhāne sakkaccaṃ upaṭṭhiyamānāpi māraṇantikaṃ vedanaṃ patvā  vissāsikaṭṭhānameva agamiṃsūti. ``kadā, bhante''ti raññā puṭṭho  atītaṃ āhari --<br/><br/>[03] atīte ^a^M1.0218^ea^ bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente kesavo nāma rājā  rajjaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbaji. taṃ pañca purisasatāni  anupabbajiṃsu. so kesavatāpaso nāma ahosi. pasādhanakappako  panassa anupabbajitvā kappako nāma antevāsiko ahosi.  kesavatāpaso parisāya saddhiṃ aṭṭha māse himavante vasitvā  vassārattasamaye loṇambilasevanatthāya ^a^P1.0343^ea^ bārāṇasiṃ  patvā bhikkhāya pāvisi. atha naṃ rājā disvā pasīditvā catumāsaṃ  attano santike vasanatthāya paṭiññaṃ gahetvā uyyāneva vasāpento sayaṃ  sāyaṃpātaṃ assa upaṭṭhānaṃ gacchati. avasesā tāpasā katipāhaṃ  vasitvā hatthisaddādīhi ubbāḷhā hutvā ukkaṇṭhitvā, ``ācariya,  ukkaṇṭhitamhā, gacchāmā''ti āhaṃsu. ``kahaṃ, tātā''ti?  ``himavantaṃ, ācariyā''ti. rājā amhākaṃ āgatadivaseyeva  catumāsaṃ idha vasanatthāya paṭiññaṃ gaṇhi. ``kathaṃ gamissatha,  tātā''ti? ``tumhehi amhākaṃ anācikkhitvāva paṭiññā dinnā,  mayaṃ idha na sakkoma vasituṃ, ito avidūre tumhākaṃ pavattissavanaṭṭhāne  vasissāmā''ti vanditvā pakkamiṃsu. kappantevāsikena saddhiṃ  ācariyo ohīyi.<br/><br/>[03] rājā upaṭṭhānaṃ āgato, ``kahaṃ, ayyā''ti pucchi. ``sabbe  ukkaṇṭhitamhāti vatvā himavantaṃ ^a^V1.0195^ea^ gatā, mahārājā''ti āha.  kappakopi na cirasseva ukkaṇṭhitvā ācariyena punappunaṃ  vāriyamānopi ``na sakkomī''ti vatvā pakkāmi. itaresaṃ pana  santikaṃ agantvā ācariyassa pavattiṃ suṇanto avidūre ṭhāne vasi.  aparabhāge ācariyassa antevāsike anussarantassa kucchirogo  uppajji. rājā vejjehi tikicchāpesi, rogo na vūpasammati.  tāpaso āha -- ``kiṃ, mahārāja, icchasi me rogavūpasama''nti?  ``bhante, sacāhaṃ sakkuṇeyyaṃ, idāneva vo phāsukaṃ kareyya''nti.  ``mahārāja, sace me phāsukaṃ icchasi, maṃ antevāsikānaṃ santikaṃ  pesehī''ti. rājā ``sādhu ^a^P1.0344^ea^, bhante''ti taṃ  mañcake nipajjāpetvā nāradāmaccappamukhe cattāro amacce ``mama  ayyassa pavattiṃ ñatvā, mayhaṃ sāsanaṃ pahiṇeyyāthā''ti uyyojesi.  kappantevāsiko ācariyassa āgamanaṃ sutvā paccuggamanaṃ katvā itare  ``kaha''nti vutte, ``asukaṭṭhāne kira vasantī''ti āha. tepi  ācariyassāgamanabhāvaṃ sutvā tattheva samosaritvā ācariyassa  uṇhodakaṃ datvā phalāphalaṃ adaṃsu. taṃ ^a^M1.0219^ea^ khaṇaññeva rogo vūpasammati.  so katipāheneva suvaṇṇavaṇṇo ahosi. atha naṃ nārado pucchi -- <br/><br/>[21] ``manussindaṃ jahitvāna, sabbakāmasamiddhinaṃ. <br/><br/>[22] kathaṃ nu bhagavā kesī, kappassa ramati assame.. <br/><br/>[21] ``sādūni ramaṇīyāni, santi vakkhā manoramā. <br/><br/>[22] subhāsitāni kappassa, nārada ramayanti maṃ.. <br/><br/>[21] ``sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. <br/><br/>[22] kathaṃ sāmākanīvāraṃ, aloṇaṃ chādayanti taṃ.. <br/><br/>[21] ``sāduṃ vā yadi vāsāduṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ. <br/><br/>[22] vissattho yattha bhuñjeyya, vissāsaparamā rasā''ti..  (jā0 1.4.181-184).<br/><br/>[03] satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānento ``tadā  rājā moggallāno ahosi, nārado sāriputto, kappantevāsiko  ^a^P1.0345^ea^ ānando, kesavatāpaso ahamevā''ti vatvā,  ``evaṃ, mahārāja, pubbepi paṇḍitā māraṇantikaṃ vedanaṃ patvā  vissāsikaṭṭhānaṃ gamiṃsu, mama sāvakā ^a^V1.0196^ea^ tumhākaṃ santike vissāsaṃ na  labhanti maññe''ti āha. rājā ``bhikkhusaṅghena saddhiṃ mayā  vissāsaṃ kātuṃ vaṭṭati, kathaṃ nu kho karissāmīti sammāsambuddhassa  ñātidhītaraṃ mama gehe kātuṃ vaṭṭati, evaṃ sante `daharā ca sāmaṇerā ca  sammāsambuddhassa ñātirājā'ti mama santikaṃ vissatthā nibaddhaṃ  āgamissantī''ti cintetvā -- ``ekaṃ me dhītaraṃ dentū''ti  sākiyānaṃ santikaṃ sāsanaṃ pesesi. ``katarassa sakyassa  dhītā''ti ca pucchitvā, ``ñatvā āgaccheyyāthā''ti vatvā dūte  āṇāpesi. dūtā gantvā sākiye dārikaṃ yāciṃsu. te  sannipatitvā, ``pakkhantariko rājā, sace na dassāma, vināsessati  no, na kho pana amhehi kulena sadiso, kiṃ nu kho kātabba''nti  mantayiṃsu. mahānāmo ``mama dāsiyā kucchimhi jātā  vāsabhakhattiyā nāma dhītā rūpasobhaggappattā atthi, taṃ dassāmā''ti  vatvā dūte āha -- ``sādhu, rañño dārikaṃ dassāmā''ti. ``sā  kassa, dhītā''ti? ``sammāsambuddhassa cūḷapituputtassa mahānāmassa  sakkassa dhītā vāsabhakhattiyā nāmā''ti.<br/><br/>[03] te ^a^M1.0220^ea^ gantvā rañño ārocayiṃsu. rājā ``yadi evaṃ, sādhu,  sīghaṃ ānetha, khattiyā ca nāma bahumāyā, dāsidhītarampi pahiṇeyyuṃ,  pitarā saddhiṃ ekabhājane bhuñjantiṃ āneyyāthā''ti ^a^P1.0346^ea^  pesesi. te gantvā, ``deva, tumhehi saddhiṃ ekato bhuñjantiṃ rājā  icchatī''ti āhaṃsu. mahānāmo ``sādhu, tātā''ti taṃ  alaṅkārāpetvā attano bhojanakāle pakkosāpetvā tāya saddhiṃ ekato  bhuñjanākāraṃ dassetvā dūtānaṃ niyyādesi. te taṃ ādāya sāvatthiṃ  gantvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesuṃ. rājā tuṭṭhamānaso taṃ pañcannaṃ  itthisatānaṃ jeṭṭhikaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne abhisiñci. sā na  cirasseva suvaṇṇavaṇṇaṃ puttaṃ vijāyi.<br/><br/>[03] athassa nāmaggahaṇadivase rājā dārakassa ayyakassa santikaṃ  pesesi ``sakyarājadhītā vāsabhakhattiyā puttaṃ vijātā, kimassa nāmaṃ  karomā''ti? taṃ pana sāsanaṃ gahetvā gato amacco thokaṃ  badhiradhātuko, so gantvā rañño ayyakassa ārocesi, so taṃ sutvā  ``vāsabhakhattiyā puttaṃ avijāyitvāpi sabbajanaṃ abhibhavi, idāni  pana rañño ativiya vallabhā bhavissatī''ti āha. badhiro amacco  ``vallabhā''ti vacanaṃ dussutaṃ sutvā ``viṭaṭūbho''ti sallakkhetvā  rājānaṃ upagantvā, ``deva, kumārassa kira `viṭaṭūbho'ti nāmaṃ  karothā''ti āha. rājā ``porāṇakaṃ no kulasantakaṃ nāmaṃ  bhavissatī''ti cintetvā taṃ nāmaṃ akāsi. athassa daharakāleyeva  rājā ``satthu piyaṃ karomī''ti senāpatiṭṭhānaṃ adāsi.<br/><br/>[03] so kumāraparihārena vaḍḍhanto sattavassikakāle aññesaṃ kumārānaṃ  mātāmahakulato hatthirūpakāssarūpakādīni ^a^V1.0197^ea^ āhariyamānāni disvā  mātaraṃ pucchi -- ``amma, aññesaṃ mātāmahakulato ^a^P1.0347^ea^  paṇṇākāro āharīyati, mayhaṃ koci kiñci na pesesi,  kiṃ tvaṃ nimātā nipitā''ti? atha naṃ sā, ``tāta, tava  sakyarājāno mātāmahā dūre pana vasanti, tena te kiñci na  pesentī''ti vañcesi. soḷasavassikakāle, ``amma, tava  mātāmahakulaṃ passitukāmomhī''ti vatvā, ``alaṃ, tāta, kiṃ tattha  gantvā karissatī''ti vāriyamānopi punappunaṃ yāci. athassa mātā  ``tena hi gacchā''ti sampaṭicchi. so pitu ārocetvā mahantena  parivārena nikkhami. vāsabhakhattiyā puretaraṃ paṇṇaṃ pesesi --  ``ahaṃ ^a^M1.0221^ea^ idha sukhaṃ vasāmi, māssa kiñci sāmino antaraṃ  dassayiṃsū''ti. sākiyā viṭaṭūbhassa āgamanaṃ ñatvā, ``vandituṃ na  sakkomā''ti tassa daharadahare kumāre janapadaṃ pahiṇitvā tasmiṃ  kapilapuraṃ sampatte santhāgāre sannipatiṃsu. kumāro tattha gantvā  aṭṭhāsi.<br/><br/>[03] atha naṃ ``ayaṃ te, tāta, mātāmaho, ayaṃ mātulo''ti vatvā  vandāpesuṃ. so sabbe vandamāno vicaritvā ekampi attānaṃ vandantaṃ  adisvā ``kiṃ nu kho maṃ vandantā natthī''ti pucchi. sākiyā,  ``tāta, te kaniṭṭhakumārā janapadaṃ gatā''ti vatvā tassa mahantaṃ  sakkāraṃ ^a^P1.0348^ea^ kariṃsu. so katipāhaṃ vasitvā mahantena  parivārena nikkhami. athekā dāsī santhāgāre tena nisinnaphalakaṃ  ``idaṃ vāsabhakhattiyāya dāsiyā puttassa nisinnaphalaka''nti  akkositvā paribhāsitvā khīrodakena dhovi. eko puriso attano  āvudhaṃ pamussitvā nivatto taṃ gaṇhanto viṭaṭūbhakumārassa akkosanasaddaṃ  sutvā taṃ kāraṇaṃ pucchitvā, ``vāsabhakhattiyā dāsiyā kucchimhi  mahānāmasakkaṃ paṭicca jātā''ti ñatvā balakāyassa kathesi.  ``vāsabhakhattiyā kira dāsidhītā''ti mahākolāhalaṃ ahosi. taṃ  sutvā viṭaṭūbho ``ete tāva mama nisinnaphalakaṃ khīrodakena dhovantu,  ahaṃ pana rajje patiṭṭhitakāle etesaṃ galalohitaṃ gahetvā mama  nisinnaphalakaṃ dhovissāmī''ti cittaṃ paṭṭhapesi. tasmiṃ sāvatthiṃ gate  amaccā taṃ pavattiṃ rañño ārocayiṃsu. rājā ``mayhaṃ dāsidhītaraṃ  adaṃsū''ti sākiyānaṃ kujjhitvā vāsabhakhattiyāya ca puttassa ca  dinnaparihāraṃ acchinditvā dāsadāsīhi laddhabbamattameva dāpesi.<br/><br/>[03] tato katipāhaccayena satthā rājanivesanaṃ gantvā paññattāsane  nisīdi. rājā āgantvā vanditvā, ``bhante, tumhākaṃ kira  ñātakehi dāsidhītā mayhaṃ ^a^P1.0349^ea^ dinnā, tenassā ahaṃ  saputtāya parihāraṃ acchinditvā dāsadāsīhi laddhabbamattameva  dāpesi''nti āha. satthā ``ayuttaṃ, mahārāja, sākiyehi kataṃ,  dadantehi nāma samānajātikā dātabbā assa, taṃ pana ^a^V1.0198^ea^, mahārāja,  vadāmi, vāsabhakhattiyā khattiyarājadhītā khattiyarañño gehe abhisekaṃ  labhi. viṭaṭūbhopi khattiyarājānameva paṭicca jāto, mātugottaṃ ^a^M1.0222^ea^ nāma  kiṃ karissati, pitugottameva pamāṇanti. porāṇakapaṇḍitā  dalidditthiyā kaṭṭhahārikāya aggamahesiṭṭhānaṃ adaṃsu, tassā ca  kucchimhi jātakumāro dvādasayojanikāya bārāṇasiyā rajjaṃ patvā  kaṭṭhavāhanarājā nāma jāto''ti ^b^kaṭṭhahārijātakaṃ^eb^ (jā0 1.1.7)  kathesi. rājā dhammakathaṃ sutvā ``pitugottameva kira pamāṇa''nti  tussitvā vāsabhakhattiyāya ca puttassa ca pakatiparihārameva dāpesi.<br/><br/>[03] bandhulasenāpatissapi kho kusinārāyaṃ mallarājadhītā mallikā  nāma bhariyā dīgharattaṃ puttaṃ na vijāyi. atha naṃ bandhulo ``attano  kulagharameva gacchā''ti uyyojesi. sā ``satthāraṃ disvāva  gamissāmī''ti jetavanaṃ pavisitvā tathāgataṃ vanditvā ṭhitā, ``kahaṃ  gacchasī''ti vuttā ``sāmiko maṃ ^a^P1.0350^ea^ bhante, kulagharaṃ pesetī'' āha.  ``kiṃ kāraṇā''ti? ``vañjhā kirasmi aputtikā''ti. ``yadi  evaṃ, gamanakiccaṃ natthi, nivattassū''ti. sā tuṭṭhamānasā satthāraṃ  vanditvā nivesanaṃ gantvā ``kasmā nivattāsī''ti vuttā ``dasabalena  nivattitāmhī''ti āha bandhulo ``diṭṭhaṃ bhavissati dīghadassinā  kāraṇa''nti sampaṭicchi. sā na cirasseva gabbhaṃ paṭilabhitvā  uppannadāhaḷā ``dohaḷo me uppanno''ti ārocesi. ``kiṃ  dohaḷo''ti? ``vesālinagare gaṇarājakulānaṃ  abhisekamaṅgalapokkharaṇiyaṃ otaritvā nhatvā pānīyaṃ pātukāmāmhi,  sāmī''ti. bandhulo ``sādhū''ti vatvā sahassathāmadhanuṃ gahetvā taṃ  rathaṃ āropetvā sāvatthito nikkhamitvā rathaṃ pājento  mahālilicchavino dinnadvārena vesāliṃ pāvisi. mahālilicchavino  ca dvārasamīpe eva nivesanaṃ hoti. so rathassa ummāre panighātasaddaṃ  sutvāva ``bandhulassa rathasaddo eso, ajja licchavīnaṃ bhayaṃ  uppajjissatī''ti āha.<br/><br/>[03] pokkharaṇiyā anto ca bahi ca ārakkhā balavatī, upari lohajālaṃ patthaṭaṃ,  sakuṇānampi okāso natthi. bandhulasenāpati ^a^P1.0351^ea^  pana rathā otaritvā ārakkhake manusse vettena  paharanto palāpetvā lohajālaṃ chinditvā antopokkharaṇīyaṃ bhariyaṃ  nhāpetvā sayampi nhatvā puna taṃ rathaṃ āropetvā nagarā nikkhamitvā  āgatamaggeneva pāyāsi. te ārakkhamanussā licchavirājūnaṃ  ārocesuṃ. licchavirājāno kujjhitvā pañca rathasatāni āruyha  ``bandhulamallaṃ gaṇhissāmā''ti nikkhamiṃsu. taṃ pavattiṃ ^a^M1.0223^ea^ mahālissa  ārocesuṃ. mahāli, ``mā gamittha, so hi vo sabbe  ghotessatī''ti āha. tepi ``mayaṃ gamissāma evā''ti vadiṃsu.  ``tena hi tassa rathacakkassa yāva nābhito pathaviṃ paviṭṭhaṭṭhānaṃ disvā  nivatteyyātha, tato ^a^V1.0199^ea^ anivattantā purato asanisaddaṃ viya suṇissatha,  tamhā ṭhānā nivatteyyātha. tato anivattantā tumhākaṃ rathadhuresu chiddaṃ  passissatha, tamhā ṭhānā nivatteyyātha, purato mā gamitthā''ti. te  tassa vacanena anivattitvā taṃ anubandhiṃsu ^a^P1.0352^ea^ eva.  mallikā disvā, ``rathā, sāmi, paññāyantī''ti āha. ``tena hi  ekasseva rathassa paññāyanakāle maṃ āroceyyāsī''ti. sā yadā  sabbe rathā eko viya hutvā paññāyiṃsu, tadā ``ekameva, sāmi,  rathasīsaṃ paññāyatī''ti āha. bandhulo ``tena hi imā rasmiyo  gaṇhāhī''ti tassā rasmiyo datvā rathe ṭhitova dhanuṃ āropesi,  rathacakkaṃ yāva nābhito pathaviṃ pāvisi. <br/><br/>[01] licchavino taṃ ṭhānaṃ disvāpi na nivattiṃsu. itaro  thokaṃ gantvā jiyaṃ pothesi, asanisaddo viya ahosi. te tatopi  na nivattiṃsu, anubandhantā gacchanteva. bandhulo rathe ṭhitakova  ekasaraṃ khipi, so pañcannaṃ rathasatānaṃ rathasīse chiddaṃ katvā pañca  rājasatāni parikarabandhanaṭṭhāne vinivijjhitvā pathaviṃ pāvisi. te  attano paviddhabhāvaṃ ajānitvā, ``tiṭṭha, re, tiṭṭha, re''ti vadantā  anubandhiṃsu eva. bandhulo rathaṃ ṭhapetvā ``tumhe matakā, matakehi  saddhiṃ mayhaṃ yuddhaṃ nāma natthī''ti āha. ``matakā nāma amhādisā  na hontī''ti. ``tena hi sabbapacchimassa parikaraṃ mocethā''ti.  te mocayiṃsu. so muttamatte eva maritvā patito. atha te sabbepi  ``tumhe evarūpā, attano gharāni gantvā saṃvidhātabbaṃ saṃvidahitvā  puttadāraṃ anusāsitvā sannāhaṃ ^a^P1.0353^ea^ mocethā''ti āha.  te tathā katvā sabbepi jīvitakkhayaṃ pattā. bandhulopi mallikaṃ  sāvatthiṃ ānesi. sā soḷasakkhattuṃ yamake yamake putte vijāyi.  sabbepi sūrā thāmasampannā ahesuṃ, sabbasippānaṃ nipphattiṃ pāpuṇiṃsu.  ekekassa purisasahassaṃ parivāro ahosi. pitarā saddhiṃ  rājanivesanaṃ gacchantehi teheva rājaṅgaṇaṃ paripūri.<br/><br/>[03] athekadivasaṃ ^a^M1.0224^ea^ vinicchaye kūṭaṭṭaparājitā manussā bandhulaṃ  āgacchantaṃ disvā mahāviravaṃ viravantā vinicchayāmaccānaṃ kūṭaṭṭakaraṇaṃ  tassa ārocesuṃ. so vinicchayaṃ gantvā taṃ aṭṭaṃ vicāretvā  sāmikameva sāmikaṃ akāsi. mahājano mahāsaddena sādhukāraṃ  pavatteti. rājā ``kiṃ ida''nti pucchitvā tamatthaṃ sutvā tussitvā  sabbepi te amacce hāretvā bandhulasseva vinicchayaṃ niyyādesi. so  tato paṭṭhāya sammā vinicchayi. tato te porāṇakavinicchayikā  amaccā kiñci lañjaṃ alabhantā appalābhā hutvā ``bandhulo rajjaṃ  patthetī''ti rājakule paribhindiṃsu. rājā tesaṃ kathaṃ saddahitvā cittaṃ  niggahetuṃ nāsakkhi. ``imasmiṃ idheva ghātiyamāne garahā me  uppajjissatī''ti puna cintetvā payuttapurisehi paccantaṃ pahārāpetvā  bandhulaṃ pakkosāpetvā, ``paccanto kira kupito, tava puttehi saddhiṃ  gantvā ^a^P1.0354^ea^, core gaṇhāhī''ti ^a^V1.0200^ea^ pahiṇitvā,  ``etthevassa dvattiṃsāya puttehi saddhiṃ sīsaṃ chinditvā āharathā''ti  tehi saddhiṃ aññepi samatthe mahāyodhe pesesi. tasmiṃ paccantaṃ  gacchanteyeva ``senāpati kira āgacchatī''ti payuttacorā palāyiṃsu.  so taṃ padesaṃ āvāsāpetvā saṇṭhāpetvā nivatti.<br/><br/>[03] athassa nagarato avidūre ṭhāne te yodhā puttehi saddhiṃ sīsaṃ  chindiṃsu. taṃ divasaṃ mallikāya pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ dve  aggasāvakā nimantitā honti. athassā pubbaṇhe eva  ``sāmikassa te saddhiṃ puttehi sīsaṃ chinna''nti paṇṇaṃ āharitvā  adaṃsu. sā taṃ pavattiṃ ñatvā kassaci kiñci avatvā paṇṇaṃ ucchaṅge  ṭhapetvā bhikkhusaṅghameva parivisi. athassā paricārikāyo  bhikkhūnaṃ bhattaṃ datvā sappicāṭiṃ āharantiyo therānaṃ purato sappicāṭiṃ  bhindiṃsu. dhammasenāpati ``bhedanadhammaṃ bhinnaṃ, na cintitabba''nti  āha. sā ucchaṅgato paṇṇaṃ nīharitvā ``dvattiṃsāya puttehi saddhiṃ  pitusīsaṃ chinnanti me imaṃ paṇṇaṃ āhariṃsu, ahaṃ idaṃ sutvāpi na  cintemi, sappicāṭiyā bhinnāya kiṃ cintayissāmi, bhante''ti āha.  dhammasenāpati ``animittamanaññātaṃ ^a^P1.0355^ea^, maccānaṃ  idha jīvita''ntiādīni (su0 ni0 579) vatvā dhammaṃ desetvā  uṭṭhāyāsanā vihāraṃ agamāsi. sāpi dvattiṃsa suṇisāyo  pakkosāpetvā, ``tumhākaṃ sāmikā niraparādhā attano purimakammaphalaṃ  labhiṃsu ^a^M1.0225^ea^, tumhe mā socayittha, mā paridevittha, rañño upari  manopadosaṃ mā karitthā''ti ovadi.<br/><br/>[03] rañño carapurisā taṃ kathaṃ sutvā gantvā tesaṃ niddosabhāvaṃ rañño  kathayiṃsu. rājā saṃvegappatto tassā nivesanaṃ gantvā mallikañca  suṇisāyo cassā khamāpetvā mallikāya varaṃ adāsi. sā ``varo  gahito me hotū''ti vatvā tasmiṃ gate matakabhattaṃ datvā nhatvā rājānaṃ  upasaṅkamitvā vanditvā, ``deva, tumhehi mayhaṃ varo dinno, mayhañca  aññena attho natthi, dvattiṃsāya me suṇisānaṃ mamañca kulagharagamanaṃ  anujānāthā''ti āha. rājā sampaṭicchi. sā dvattiṃsa suṇisāyo  yathāsakāni kulāni pesesi, sayampi kusinārānagare attano kulagharaṃ  agamāsi.<br/><br/>[03] rājāpi bandhulasenāpatino bhāgineyyassa dīghakārāyanassa nāma  senāpatiṭṭhānaṃ adāsi. so pana ``mātulo me iminā mārito''ti  rañño otāraṃ gavesanto vicarati. rājāpi niraparādhassa ^a^P1.0356^ea^  bandhulassa māritakālato paṭṭhāya vippaṭisārī hutvā  cittassādaṃ na labhati, rajjasukhaṃ nānubhoti. tadā satthā sakyānaṃ  medāḷupaṃ nāma nigamaṃ upanissāya viharati. rājā tattha gantvā  ārāmato avidūre khandhāvāraṃ nivāsetvā, ``mandena parivārena  satthāraṃ vandissāmī''ti ^a^V1.0201^ea^ vihāraṃ gantvā pañcarājākakudhabhaṇḍāni  dīghakārāyanassa datvā ekakova gandhakuṭiṃ pāvisi. sabbaṃ  ^b^dhammacetiyasutta^eb^niyāmena (ma0 ni0 2.364 ādayo) dīpetabbaṃ.  tasmiṃ gandhakuṭiṃ paviṭṭhe dīghakārāyano tāni pañca  rājakakudhabhaṇḍāni gahetvā viṭaṭūbhaṃ rājānaṃ katvā rañño ekaṃ assaṃ  ekañca upaṭṭhānakārikaṃ mātugāmaṃ ṭhapetvā nivattetvā sāvatthiṃ agamāsi.<br/><br/>[03] rājā satthārā saddhiṃ piyakathaṃ kathetvā satthāraṃ vanditvā  nikkhanto senaṃ adisvā taṃ mātugāmaṃ pucchitvā taṃ pavattiṃ sutvā,  ``ahaṃ bhāgineyyaṃ ādāya gantvā, viṭaṭūbhaṃ gahessāmī''ti  rājagahanagaraṃ gacchanto vikāle dvāresu pidahitesu nagaraṃ patvā  ekissā sālāya nipajjitvā vātātapehi kilanto rattibhāge tattheva  kālamakāsi. vibhātāya rattiyā, ``deva, kosalanarinda anātho  jātosī''ti vippalapantiyā ^a^M1.0226^ea^ tassā itthiyā saddaṃ sutvā rañño  ārocesuṃ. so mātulassa mahantena sakkārena sarīrakiccaṃ kāresi.<br/><br/>[03] viṭaṭūbhopi ^a^P1.0357^ea^ rajjaṃ labhitvā taṃ veraṃ saritvā  ``sabbepi sākiye māressāmī''ti mahatiyā senāya nikkhami. taṃ  divasaṃ satthā paccūsakāle lokaṃ volokento ñātisaṅghassa vināsaṃ  disvā, ``ñātisaṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti cintetvā pubbaṇhasamaye  piṇḍāya caritvā, piṇḍapātapaṭikkanto gandhakuṭiyaṃ sīhaseyyaṃ kappetvā,  sāyanhasamaye ākāsena gantvā, kapilavatthusāmante ekasmiṃ  kabaracchāye rukkhamūle nisīdi. tato viṭaṭūbhassa rajjasīmāya  mahanto sandacchāyo nigrodho atthi. viṭaṭūbho satthāraṃ disvā  upasaṅkamitvā vanditvā, ``bhante, kiṃ kāraṇā evarūpāya uṇhavelāya  imasmiṃ kabaracchāye rukkhamūle nisīdatha, etasmiṃ sandacchāye  nigrodhamūle nisīdatha, bhante''ti vatvā, ``hotu, mahārāja, ñātakānaṃ  chāyā nāma sītalā''ti vutte, ``ñātakānurakkhanatthāya satthā āgato  bhavissatī''ti cintetvā satthāraṃ vanditvā nivattitvā sāvatthiṃyeva  paccāgami. satthāpi uppatitvā jetavanameva gato.<br/><br/>[03] rājā sākiyānaṃ dosaṃ saritvā dutiyampi nikkhamitvā tatheva  satthāraṃ passitvā puna nivatti. tatiyavārepi nikkhamitvā tatheva  satthāraṃ passitvā puna nivatti. catutthavāre pana tasmiṃ nikkhante  satthā sākiyānaṃ pubbakammaṃ oloketvā tesaṃ ekadivasaṃ nadiyaṃ  visapakkhipanapāpakammassa appaṭibāhiyabhāvaṃ ñatvā catutthavāre  nāgamāsi. viṭaṭūbho ``sākiye ghātessāmī''ti mahantena  balakāyena ^a^P1.0358^ea^ nikkhami. sammāsambuddhassa pana  ñātakā asattaghātakā nāma, attanā marantāpi paresaṃ jīvitaṃ na  voropenti. te cintayiṃsu -- ``mayaṃ susikkhitā ^a^V1.0202^ea^ katahatthā  katūpāsanā mahissāsā, na kho pana sakkā amhehi paraṃ jīvitā  voropetuṃ, attano kammaṃ dassetvā palāpessāmā''ti te katasannāhā  nikkhamitvā yuddhaṃ ārabhiṃsu. tehi khittā sarā viṭaṭūbhassa  purisānaṃ antarantarena gacchanti, phalakantarakaṇṇachiddantarādīhi  nikkhamanti. viṭaṭūbho disvā nanu bhaṇe ``sākiyā  asattaghātakāmhā''ti vadanti, atha ca pana me purise nāsentīti.<br/><br/>[03] atha ^a^M1.0227^ea^ naṃ eko puriso āha -- ``kiṃ sāmi, nivattitvā  olokesī''ti? ``sākiyā me purise nāsentī''ti. ``tumhākaṃ  koci puriso mato nāma natthi. iṅgha te gaṇāpethā''ti.  gaṇāpento ekassapi khayaṃ na passi. so tato nivattitvā ``ye  ye pana bhaṇe `sākiyamhā'ti bhaṇanti, sabbe māretha, mātāmahassa pana  mahānāmasakkassa santike ṭhitānaṃ jīvitaṃ dethā''ti āha. sākiyā  gahetabbagahaṇaṃ apassantā ekacce tiṇaṃ ḍaṃsitvā, ekacce naḷaṃ gahetvā  aṭṭhaṃsu. ``tumhe sākiyā, no''ti pucchitā yasmā te marantāpi  musāvādaṃ na bhaṇanti, tasmā tiṇaṃ ḍaṃsitvā ṭhitā ``no sāko,  tiṇa''nti ^a^P1.0359^ea^ vadanti. naḷaṃ gahetvā ṭhitā ``no  sāko, naḷo''ti vadanti. ye ca mahānāmassa santike ṭhitā, te ca  jīvitaṃ labhiṃsu. tesu tiṇaṃ ḍaṃsitvā ṭhitā ^b^tiṇasākiyā^eb^  nāma, naḷaṃ gahetvā ṭhitā ^b^naḷasākiyā^eb^ nāma jātāti, viṭaṭūbho  avasese khīrapakepi dārake avissajjetvā ghātāpento lohitanadiṃ  pavattetvā tesaṃ galalohitena phalakaṃ dhovāpesi. evaṃ sākiyavaṃso  viṭaṭūbhena upacchinno.<br/><br/>[03] so mahānāmasakkaṃ gāhāpetvā nivatto ``pātarāsavelāya pātarāsaṃ  karissāmī''ti ekasmiṃ ṭhāne otaritvā bhojane upanīte ``ekatova  bhuñjissāmā''ti ayyakaṃ pakkosāpesi. khattiyā pana jīvitaṃ  cajantāpi dāsiputtehi saddhiṃ na bhuñjanti. tasmā mahānāmo ekaṃ  saraṃ oloketvā ``kiliṭṭhagattomhi, nhāyissāmi, tātā''ti āha.  ``sādhu, ayyaka, nhāyathā''ti. so ``ayaṃ maṃ ekato abhuñjantaṃ  ghātessati, sayameva me mataṃ seyyo''ti kese muñcitvā agge gaṇṭhiṃ  katvā kesesu pādaṅguṭṭhake pavesetvā udake nimujji. tassa guṇatejena  nāgabhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. nāgarājā ``kiṃ nu kho''ti  upadhārento taṃ ñatvā tassa santikaṃ āgantvā taṃ attano phaṇe  nisīdāpetvā nāgabhavanaṃ pavesesi. so dvādassa vassāni tattheva  vasi. viṭaṭūbhopi ``mayhaṃ ayyako idāni āgamissati, idāni  āgamissatī''ti āgamayamānova nisīdi. tasmiṃ aticirāyante  saraṃ vicināpetvā dīpālokena purisabbhantarānipi oloketvā  adisvā ``gato bhavissatī''ti pakkāmi. so ^a^M1.0228^ea^ rattibhāge aciravatiṃ  ^a^P1.0360^ea^ patvā khandhāvāraṃ nivāsesi. ekacce antonadiyaṃ  vālukāpuline nipajjiṃsu ^a^V1.0203^ea^, ekacce bahithale, antonipannesupi pubbe  akatapāpakammā atthi, bahinipannesupi pubbe katapāpakammā atthi, tesaṃ  nipannaṭṭhānesu kipillikā uṭṭhahiṃsu. te ``mayhaṃ nipannaṭṭhāne  kipillikā, mayhaṃ nipannaṭṭhāne kipillikā''ti uṭṭhahitvā  akatapāpakammā uttaritvā thale nipajjiṃsu, katapāpakammā otaritvā  vālukāpuline nipajjiṃsu. tasmiṃ khaṇe mahāmegho uṭṭhahitvā ghanavassaṃ  vassi. nadiyā ogho āgantvā viṭaṭūbhaṃ saddhiṃ parisāya samuddameva  pāpesi. sabbe tattha macchakacchapabhakkhā ahesuṃ.<br/><br/>[03] mahājano kathaṃ samuṭṭhāpesi ``sākiyānaṃ maraṇaṃ ayuttaṃ, `evaṃ  nāma koṭṭetvā koṭṭetvā sākiyā māretabbā'ti ananucchavikameta''nti.  satthā taṃ kathaṃ sutvā, ``bhikkhave, imasmiṃ attabhāve kiñcāpi  sākiyānaṃ evaṃ maraṇaṃ ayuttaṃ, pubbe katapāpakammavasena pana  yuttamevetehi laddha''nti āha. ``kiṃ pana, bhante, ete pubbe  akaṃsū''ti? sabbe ekato hutvā nadiyaṃ visaṃ pakkhipiṃsūti.  punekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ -- ``viṭaṭūbho  ettake sākiye māretvā āgacchanto attano manorathe matthakaṃ  appatteyeva ettakaṃ janaṃ ādāya mahāsamudde macchakacchapabhakkho  jāto''ti ^a^P1.0361^ea^. satthā āgantvā ``kāya nuttha,  bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā''ti pucchitvā ``imāya  nāmā''ti vutte, ``imesaṃ sattānaṃ manorathe matthakaṃ appatteyeva  maccurājā suttaṃ gāmaṃ ajjhottharanto mahogho viya jīvitindriyaṃ  chinditvā catūsu apāyasamuddesu nimujjāpetī''ti vatvā imaṃ gāthamāha  -- <br/><br/>[03] 47^b^.^eb^ <br/><br/>[21] ``pupphāni heva pacinantaṃ, byāsattamanasaṃ naraṃ. <br/><br/>[22] suttaṃ gāmaṃ mahoghova, maccu ādāya gacchatī''ti..<br/><br/>[03] tattha ^b^byāsattamanasaṃ nara^eb^nti sampatte vā asampatte vā  laggamānasaṃ. idaṃ vuttaṃ hoti -- yathā mālākāro pupphārāmaṃ  pavisitvā ``pupphāni pacinissāmī''ti tato pupphāni gahetvā  aññamaññaṃ vā gacchaṃ patthento sakale pupphārāme manaṃ peseti, ``ito  cito ca pupphāni pacinissāmī''ti tato pupphāni aggahetvā  aññattha manaṃ pesesi, tameva gacchaṃ pacinanto ^a^M1.0229^ea^ pamādamāpajjati, evameva  ekacco pupphārāmasadisaṃ pañcakāmaguṇamajjhaṃ otaritvā manoramaṃ rūpaṃ  labhitvā manoramānaṃ saddagandharasaphoṭṭhabbānaṃ aññataraṃ pattheti. añño  tesu vā aññataraṃ labhitvā aññataraṃ pattheti ^a^P1.0362^ea^,  rūpameva vā labhitvā aññaṃ apatthento tameva assādeti, saddādīsu vā  aññataraṃ. eseva nayo  gomahiṃsadāsidāsakhettavatthugāmanigamajanapadādīsu, pabbajitānampi  pariveṇavihārapattacīvarādīsūti evaṃ pañcakāmaguṇasaṅkhātāni pupphāni  eva pacinantaṃ ^a^V1.0204^ea^ sampatte vā asampatte vā kāmaguṇe byāsattamanasaṃ naraṃ.  ^b^suttaṃ gāma^eb^nti gāmassa gehabhittiādīnaṃ pana supanavasena supanaṃ  nāma natthi, sattānaṃ pana suttapamattataṃ upādāya sutto nāma hoti.  evaṃ suttaṃ gāmaṃ dve tīṇi yojanāni āyatagambhīro mahoghova maccu  ādāya gacchati. yathā so mahogho itthipurisagomahiṃsakukkuṭādīsu  kiñci anavasesetvā sabbaṃ taṃ gāmaṃ samuddaṃ pāpetvā macchakacchapabhakkhaṃ  karoti, evameva byāsattamanasaṃ naraṃ maccu ādāya jīvitindriyamassa  chinditvā catūsu apāyasamuddesu nimujjāpetīti.<br/><br/>[03] desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pattā. mahājanassa  sātthikā desanā jātāti. <br/><br/>[06] viṭaṭūbhavatthu tatiyaṃ. 


