# pali

volume: 1
item: 43
title: padabhājanīyavaṇṇanā^pañcavīsatiavahārakathā^bhūmaṭṭhakathā^thalaṭṭhakathā^
content:
  [03] 95^b^.^eb^ thalaṭṭhe ^a^V1.0258^ea^ ^b^thale nikkhitta^eb^nti bhūmitale vā pāsāṇatalapabbatatalādīsu vā yattha  katthaci paṭicchanne vā appaṭicchanne vā ṭhapitaṃ thalaṭṭhanti ^a^M1.0280^ea^ veditabbaṃ. taṃ  sace rāsikataṃ hoti, antokumbhiyaṃ bhājanagatakaraṇamuṭṭhicchedanavinicchayena vinicchinitabbaṃ.  sace ekābaddhaṃ silesaniyyāsādi pakkamadhuphāṇitavinicchayena vinicchinitabbaṃ. sace  garukaṃ hoti bhārabaddhaṃ lohapiṇḍi-guḷapiṇḍi-telamadhughaṭādi vā, kumbhiyaṃ ṭhānācāvanavinicchayena  vinicchinitabbaṃ. saṅkhalikabaddhassa ca ṭhānabhedo sallakkhetabbo. pattharitvā ṭhapitaṃ pana  pāvārattharaṇasāṭakādiṃ ujukaṃ gahetvā ākaḍḍhati, pārimante orimantena phuṭṭhokāsaṃ  atikkante pārājikaṃ. evaṃ sabbadisāsu sallakkhetabbaṃ. veṭhetvā uddharati,  kesaggamattaṃ ākāsagataṃ karontassa pārājikaṃ. sesaṃ vuttanayamevāti.<br/><br/>[06] thalaṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 44
title: pañcavīsatiavahārakathā^bhūmaṭṭhakathā^thalaṭṭhakathā^ākāsaṭṭhakathā^
content:
  [03] 96^b^.^eb^ ākāsaṭṭhe ^a^P2.0323^ea^ morassa chahi ākārehi ṭhānaparicchedo veditabbo --  purato mukhatuṇḍakena, pacchato kalāpaggena, ubhayapassesu pakkhapariyantehi, adho pādanakhasikhāya,  uddhaṃ sikhaggenāti. bhikkhu ``sassāmikaṃ ākāsaṭṭhaṃ moraṃ gahessāmī''ti purato  vā tiṭṭhati, hatthaṃ vā pasāreti, moro ākāseyeva pakkhe cāreti, vātaṃ gāhāpetvā  gamanaṃ upacchinditvā tiṭṭhati. tassa bhikkhuno dukkaṭaṃ. taṃ aphandento hatthena  āmasati, dukkaṭameva. ṭhānā acāvento phandāpeti, thullaccayaṃ. hatthena pana  gahetvā vā aggahetvā vā mukhatuṇḍakena phuṭṭhokāsaṃ kalāpaggaṃ, kalāpaggena vā  phuṭṭhokāsaṃ mukhatuṇḍakaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. tathā vāmapakkhapariyantena  phuṭṭhokāsaṃ dakkhiṇapakkhapariyantaṃ, dakkhiṇapakkhapariyantena vā phuṭṭhokāsaṃ vāmapakkhapariyantaṃ  atikkāmeti, pārājikaṃ. tathā pādanakhasikhāya phuṭṭhokāsaṃ sikhaggaṃ, sikhaggena  vā phuṭṭhokāsaṃ pādanakhasikhaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ.<br/><br/>[03]ākāsena gacchanto moro sīsādīsu yasmiṃ aṅge nilīyati, taṃ tassa ṭhānaṃ. tasmā  taṃ hatthe nilīnaṃ ito cito ca karontopi phandāpetiyeva, yadi pana itarena hatthena  gahetvā ṭhānā cāveti, pārājikaṃ ^a^M1.0281^ea^. itaraṃ hatthaṃ upaneti, moro sayameva  uḍḍetvā tattha nilīyati, anāpatti ^a^V1.0259^ea^. aṅge nilīnabhāvaṃ ñatvā theyyacittena ekaṃ padavāraṃ  gacchati, thullaccayaṃ. dutiye pārājikaṃ.<br/><br/>[03]bhūmiyaṃ ṭhitamoro dvinnaṃ vā pādānaṃ kalāpassa ca vasena tīṇi ṭhānāni labhati. taṃ ukkhipantassa  yāva ekampi ṭhānaṃ pathaviṃ phusati, tāva thullaccayaṃ. kesaggamattampi pathaviyā mocitamatte  pārājikaṃ. pañjare ṭhitaṃ saha pañjarena uddharati, pārājikaṃ. yadi pana pādaṃ na  agghati, sabbattha agghavasena kātabbaṃ. antovatthumhi carantaṃ moraṃ theyyacittena padasā  bahivatthuṃ nīharanto dvāraparicchedaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. vaje ṭhitabalībaddassa  hi vajo viya antovatthu tassa ṭhānaṃ. hatthena pana gahetvā antovatthusmimpi ākāsagataṃ  karontassa pārājikameva. antogāme carantampi gāmaparikkhepaṃ atikkāmentassa pārājikaṃ  ^a^P2.0324^ea^. sayameva nikkhamitvā gāmūpacāre vā vatthūpacāre vā carantaṃ pana  theyyacitto kaṭṭhena vā kathalāya vā utrāsetvā aṭavimukhaṃ karoti, moro uḍḍetvā  antogāme vā antovatthumhi vā chadanapiṭṭhe vā nilīyati, rakkhati. sace pana aṭavimukhe  uḍḍeti vā gacchati vā ``aṭaviṃ pavesetvā gahessāmī''ti parikappe asati pathavito  kesaggamattampi uḍḍitamatte vā dutiyapadavāre vā pārājikaṃ. kasmā? yasmā gāmato  nikkhantassa ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ hoti. ^b^kapiñjarādīsupi^eb^ ayameva vinicchayo.<br/><br/>[03]^b^sāṭakaṃ vā^eb^ti vātavegukkhittaṃ pathavitale pattharitvā ṭhapitamiva ākāsena gacchantaṃ  khalibaddhaṃ sāṭakaṃ abhimukhāgataṃ hatthena ekasmiṃ ante gaṇhāti, ito cito ca ṭhānaṃ  avikopentoyeva gamanupacchede dukkaṭaṃ. ṭhānācāvanaṃ akaronto cāleti, phandāpane  thullaccayaṃ. ṭhānā cāveti, pārājikaṃ. ṭhānaparicchedo cassa morasseva chahi  ākārehi veditabbo.<br/><br/>[03]abaddhasāṭako pana ekasmiṃ ante gahitamatteva dutiyenantena patitvā bhūmiyaṃ patiṭṭhāti,  tassa dve ṭhānāni honti -- hattho ceva bhūmi ca. taṃ yathāgahitameva paṭhamaṃ gahitokāsappadesato  cāleti, thullaccayaṃ. pacchā bhūmito dutiyahatthena vā pādena vā ukkhipati, pārājikaṃ.  paṭhamaṃ ^a^M1.0282^ea^ vā bhūmito uddharati, thullaccayaṃ. pacchā gahitokāsappadesato  cāveti, pārājikaṃ. gahaṇaṃ vā amuñcanto ujukameva hatthaṃ onāmetvā bhūmigataṃ  katvā teneva hatthena ukkhipati, pārājikaṃ. ^b^veṭhane^eb^pi ayameva vinicchayo.<br/><br/>[03]^b^hiraññaṃ^eb^ ^a^V1.0260^ea^ ^b^vā suvaṇṇaṃ vā chijjamāna^eb^nti manussānaṃ alaṅkarontānaṃ gīveyyakādipiḷandhanaṃ  vā suvaṇṇasalākaṃ chindantānaṃ suvaṇṇakārānaṃ suvaṇṇakhaṇḍaṃ vā chijjamānaṃ patati, tañce  bhikkhu ākāsena āgacchantaṃ theyyacitto hatthena gaṇhāti, gahaṇameva ṭhānaṃ. gahitappadesato  ^a^P2.0325^ea^ hatthaṃ apaneti, pārājikaṃ. cīvare patitaṃ hatthena ukkhipati, pārājikaṃ.  anuddharitvāva yāti, dutiye padavāre pārājikaṃ. patte patitepi eseva nayo. sīse  vā mukhe vā pāde vā patiṭṭhitaṃ hatthena gaṇhāti, pārājikaṃ. aggahetvāva yāti,  dutiye padavāre pārājikaṃ. yattha katthaci patati, tassa patitokāsova ṭhānaṃ, na  sabbaṃ aṅgapaccaṅgaṃ pattacīvaraṃ vāti.<br/><br/>[06] ākāsaṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 45
title: bhūmaṭṭhakathā^thalaṭṭhakathā^ākāsaṭṭhakathā^vehāsaṭṭhakathā^
content:
  [03] 97^b^.^eb^ vehāsaṭṭhe mañcapīṭhādīsu ṭhapitaṃ bhaṇḍaṃ āmāsaṃ vā hotu anāmāsaṃ vā, theyyacittena  āmasantassa dukkaṭaṃ. mañcapīṭhesu ṭhapitabhaṇḍesu panettha thalaṭṭhe vuttanayena vinicchayo  veditabbo. ayaṃ pana viseso -- sace khaliyā baddhasāṭako mañce vā pīṭhe vā patthaṭo  majjhena mañcatalaṃ na phusati, mañcapādeva phusati, tesaṃ vasena ṭhānaṃ veditabbaṃ. pādānaṃ  upari phuṭṭhokāsameva hi atikkamitamattena tattha pārājikaṃ hoti. saha mañcapīṭhehi  harantassa pana mañcapīṭhapādānaṃ patiṭṭhitokāsavasena ṭhānaṃ veditabbaṃ.<br/><br/>[03]^b^cīvaravaṃse vā^eb^ti cīvaraṭhapanatthāya bandhitvā ṭhapite vaṃse vā kaṭṭhadaṇḍake vā. tattha  saṃharitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā ṭhapitacīvarassa patiṭṭhitokāsena phuṭṭhokāsova  ṭhānaṃ, na sabbo cīvaravaṃso. tasmā theyyacittena taṃ bhoge gahetvā ākaḍḍhantassa pārato  vaṃse patiṭṭhitokāsaṃ orato cīvarena vaṃsassa phuṭṭhappadesaṃ atikkāmentassa ^a^M1.0283^ea^  ekadvaṅgulamattākaḍḍhaneneva pārājikaṃ. ante gahetvā ākaḍḍhantassāpi eseva nayo.  tattheva pana cīvaravaṃse vāmato vā dakkhiṇato vā sārentassa vāmantena dakkhiṇantaṭṭhānaṃ  dakkhiṇantena vā vāmantaṭṭhānaṃ atikkantamatte dasadvādasaṅgulamattasāraṇeneva pārājikaṃ.  uddhaṃ ukkhipantassa kesaggamattukkhipanena pārājikaṃ. cīvaravaṃsaṃ ^a^P2.0326^ea^ phusantaṃ  vā aphusantaṃ vā rajjukena bandhitvā ṭhapitacīvaraṃ mocentassa thullaccayaṃ, mutte  pārājikaṃ. muttamattameva hi taṃ ``ṭhānā cuta''nti saṅkhyaṃ gacchati. vaṃse veṭhetvā  ṭhapitaṃ nibbeṭhentassa thullaccayaṃ, nibbeṭhitamatte pārājikaṃ. valayaṃ katvā ṭhapite  valayaṃ chindati vā moceti vā ekaṃ vā vaṃsakoṭiṃ mocetvā nīharati, thullaccayaṃ ^a^V1.0261^ea^.  chinnamatte muttamatte nīhaṭamatte ca pārājikaṃ. tathā akatvāva cīvaravaṃse ito cito  ca sāreti, rakkhati tāva. valayassa hi sabbopi cīvaravaṃso ṭhānaṃ. kasmā? tattha  saṃsaraṇadhammatāya. yadā pana naṃ hatthena gahetvā ākāsagataṃ karoti, pārājikaṃ.  pasāretvā ṭhapitassa patiṭṭhitokāsena phuṭṭhokāsova ṭhānaṃ. tattha saṃharitvā ṭhapite  vuttanayena vinicchayo veditabbo. yaṃ pana ekenantena bhūmiṃ phusitvā ṭhitaṃ hoti,  tassa cīvaravaṃse ca bhūmiyañca patiṭṭhitokāsavasena dve ṭhānāni. tattha bhūmiyaṃ ekenantena  patiṭṭhite abaddhasāṭake vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. cīvararajjuyāpi ayameva  vinicchayo.<br/><br/>[03]aṅkusake laggetvā ṭhapitabhaṇḍaṃ pana bhesajjaghaṭo vā bhesajjatthavikā vā sace bhittiṃ  vā bhūmiṃ vā aphusitvā ṭhapitaṃ lagganakaṃ ghaṃsantassa nīharato aṅkusakoṭito nikkhantamatte  pārājikaṃ. lagganakaṃ baddhaṃ hoti, bundena ukkhipitvā ākāsagataṃ karontassa  aṅkusakoṭito anikkhantepi pārājikaṃ. bhittinissitaṃ hoti, paṭhamaṃ aṅkusakoṭito  nīharati, thullaccayaṃ. pacchā bhittiṃ moceti, pārājikaṃ. paṭhamaṃ bhittiṃ mocetvā  pacchā aṅkusato nīharantassāpi eseva nayo. sace pana bhāriyaṃ bhaṇḍaṃ nīharituṃ asakkonto  sayaṃ bhittinissitaṃ katvā aṅkusato nīharati, puna bhittiṃ amocetvāpi aṅkusato nīhaṭamatteyeva  pārājikaṃ. attanā kataṭṭhānañhi ṭhānaṃ na hoti. bhūmiṃ phusitvā ṭhitassa pana dve  eva ṭhānāni. tattha vuttoyeva vinicchayo ^a^P2.0327^ea^. yaṃ ^a^M1.0284^ea^ pana  sikkāya pakkhipitvā laggitaṃ hoti, taṃ sikkāto nīharantassāpi saha sikkāya aṅkusato  nīharantassāpi pārājikaṃ. bhittibhūmisannissitavasena cettha ṭhānabhedopi veditabbo.<br/><br/>[03]^b^bhittikhīlo^eb^ti ujukaṃ katvā bhittiyaṃ ākoṭito vā tatthajātako eva vā; nāgadanto  pana vaṅko ākoṭito eva. tesu laggetvā ṭhapitaṃ aṅkusake vuttanayeneva vinicchinitabbaṃ.  dvīsu tīsu pana paṭipāṭiyā ṭhitesu āropetvā ṭhapitaṃ kuntaṃ vā bhindivālaṃ  vā agge vā bunde vā gahetvā ākaḍḍhati, ekamekassa phuṭṭhokāsamatte atikkante  pārājikaṃ. phuṭṭhokāsamattameva hi tesaṃ ṭhānaṃ hoti, na sabbe khīlā vā nāgadantā  vā. bhittiabhimukho ṭhatvā majjhe gahetvā ākaḍḍhati, orimantena phuṭṭhokāsaṃ pārimantena  atikkantamatte pārājikaṃ. parato pellentassāpi eseva nayo. hatthena gahetvā  ujukaṃ ukkhipanto kesaggamattampi ākāsagataṃ karoti, pārājikaṃ. bhittiṃ  nissāya ṭhapitaṃ bhittiṃ ghaṃsanto ākaḍḍhati, aggena phuṭṭhokāsaṃ bundaṃ, bundena vā  phuṭṭhokāsaṃ aggaṃ atikkāmentassa pārājikaṃ ^a^V1.0262^ea^. bhittiabhimukho ṭhatvā ākaḍḍhanto  ekenantena phuṭṭhokāsaṃ aparantaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. ujukaṃ ukkhipanto  kesaggamattaṃ ākāsagataṃ karoti, pārājikaṃ.<br/><br/>[03]^b^rukkhe vā laggita^eb^nti tālarukkhādīsu āropetvā laggite aṅkusakādīsu vuttanayena  vinicchayo veditabbo. tatthajātakaṃ pana tālapiṇḍiṃ cālentassa thullaccayaṃ. yasmiṃ  phale pārājikavatthu pūrati, tasmiṃ bandhanā muttamatte pārājikaṃ. piṇḍiṃ chindati,  pārājikaṃ. aggena paṇṇantaraṃ āropetvā ṭhapitā dve ṭhānāni labhati -- ṭhapitaṭṭhānañca  vaṇṭaṭṭhānañca; tattha vuttanayena vinicchayo veditabbo. yo pana ``chinnamattā patamānā  saddaṃ kareyyā''ti bhayena sayaṃ aggena paṇṇantaraṃ āropetvā chindati, chinnamatte  pārājikaṃ ^a^P2.0328^ea^. attanā kataṭṭhānañhi ṭhānaṃ na hoti. etena upāyena  sabbarukkhānaṃ pupphaphalesu vinicchayo veditabbo.<br/><br/>[03]^b^pattādhārakepī^eb^ti ettha rukkhādhārako vā hotu valayādhārako vā daṇḍādhārako vā  yaṃkiñci pattaṭṭhapanakaṃ pacchikāpi hotu pattādhārako tveva saṅkhyaṃ gacchati. tattha  ṭhapitapattassa pattena phuṭṭhokāso eva ^a^M1.0285^ea^ ṭhānaṃ. tattha rukkhādhārake pañcahākārehi  ṭhānaparicchedo hoti. tattha ṭhitaṃ pattaṃ mukhavaṭṭiyaṃ gahetvā catūsu disāsu yato  kutoci kaḍḍhanto ekenantena phuṭṭhokāsaṃ aparantaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ.  uddhaṃ kesaggamattaṃ ukkhipato pārājikaṃ. sahādhārakena harantassāpi eseva nayoti.<br/><br/>[06] vehāsaṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 46
title: thalaṭṭhakathā^ākāsaṭṭhakathā^vehāsaṭṭhakathā^udakaṭṭhakathā^
content:
  [03] 98^b^.^eb^ udakaṭṭhe -- ^b^udake nikkhittaṃ hotī^eb^ti rājabhayādibhītehi udakena avinassanadhammesu  tambalohabhājanādīsu suppaṭicchannaṃ katvā pokkharaṇīādīsu asandanake udake nikkhittaṃ.  tassa patiṭṭhitokāsoyeva ṭhānaṃ, na sabbaṃ udakaṃ. ^b^gacchati vā āpatti dukkaṭassā^eb^ti  agambhīre udake padasā gacchantassa padavāre padavāre dukkaṭaṃ. gambhīre hatthehi vā  pādehi vā payogaṃ karontassa hatthavārehi vā padavārehi vā payoge payoge dukkaṭaṃ.  eseva nayo kumbhigahaṇatthaṃ nimujjanummujjanesu. sace pana antarā kiñci udakasappaṃ  vā vāḷamacchaṃ vā disvā bhīto palāyati, anāpatti. āmasanādīsu bhūmigatāya kumbhiyā  vuttanayeneva vinicchayo veditabbo ^a^V1.0263^ea^. ayaṃ pana viseso -- tattha bhūmiṃ khaṇitvā kaḍḍhati,  idha kaddame osāreti. evaṃ chahākārehi ṭhānaparicchedo hoti.<br/><br/>[03]^b^uppalā^eb^dīsu yasmiṃ pupphe vatthuṃ pūreti, tasmiṃ chinnamatte pārājikaṃ. uppalajātikānañcettha  yāva ekasmimpi passe vāko na chijjati, tāva rakkhati. padumajātikānaṃ pana daṇḍe  chinne abbhantare suttaṃ acchinnampi na rakkhati. sāmikehi chinditvā ṭhapitāni  uppalādīni honti, yaṃ vatthuṃ pūreti, tasmiṃ uddhaṭe ^a^P2.0329^ea^ pārājikaṃ.  hatthakabaddhāni honti, yasmiṃ hatthake vatthu pūrati, tasmiṃ uddhaṭe pārājikaṃ.  bhārabaddhāni honti, taṃ bhāraṃ channaṃ ākārānaṃ yena kenaci ākārena ṭhānā cāventassa  bhūmaṭṭhakumbhiyaṃ vuttanayena pārājikaṃ. dīghanāḷāni uppalādīni honti, pupphesu  vā nāḷesu vā ^a^M1.0286^ea^ veṇiṃ katvā udakapiṭṭhe rajjukesu tiṇāni santharitvā  ṭhapenti vā bandhanti vā, tesaṃ dīghato pupphaggena ca nāḷantena ca tiriyaṃ pariyantehi  heṭṭhā patiṭṭhitokāsena uddhaṃ upari ṭhitassa piṭṭhiyāti chahākārehi ṭhānā cāvanaparicchedo  veditabbo.<br/><br/>[03]yopi udakapiṭṭhiyaṃ ṭhapitapupphakalāpaṃ udakaṃ cāletvā vīciṃ uṭṭhāpetvā kesaggamattampi  yathāṭhitaṭṭhānato cāveti, pārājikaṃ. atha pana parikappeti ``ettha gataṃ gahessāmī''ti,  rakkhati tāva; gataṭṭhāne pana uddharato pārājikaṃ. udakato accuggatassa pupphassa  sakalamudakaṃ ṭhānaṃ, taṃ uppāṭetvā ujukaṃ uddharantassa nāḷante kesaggamattaṃ udakato  atikkante pārājikaṃ. pupphe gahetvā apanāmetvā ākaḍḍhanto uppāṭeti, na  udakaṃ ṭhānaṃ, uppāṭitamatte pārājikaṃ. kalāpabaddhāni pupphāni udakaṭṭhāne vā rukkhe  vā gacche vā bandhitvā ṭhapenti, bandhanaṃ amocetvā ito cito ca karontassa thullaccayaṃ,  bandhane muttamatte pārājikaṃ. paṭhamaṃ bandhanaṃ mocetvā pacchā harati, ettha chahākārehi  ṭhānaparicchedoti idaṃ ubhayaṃ ^b^mahāpaccariyā^eb^dīsu vuttaṃ. paduminiyaṃ pupphāni  saha paduminiṃyā gaṇhitukāmassa pupphanāḷehi ca pattanāḷehi ca phuṭṭhaudakavasena uddhañceva  tiriyañca ṭhānaparicchedo veditabbo. taṃ panassa paduminiṃ anuppāṭetvā pupphāni  vā pattāni vā attano abhimukhaṃ ākaḍḍhantassa thullaccayaṃ. uppāṭitamatte pārājikaṃ.<br/><br/>[03]pupphapattanāḷe ṭhānato acāvetvāpi paṭhamaṃ paduminiṃ uppāṭentassa thullaccayaṃ. pacchā  pupphapattanāḷesu ṭhānā cāvitesu pārājikaṃ. uppāṭitāya paduminiyā pupphaṃ  gaṇhanto pana bhaṇḍaṃ agghāpetvā ^a^P2.0330^ea^ kāretabbo. bahi ṭhapite rāsikatakalāpabaddhabhārabaddhapupphepi  eseva nayo. bhisaṃ ^a^V1.0264^ea^ vā muḷālaṃ vā yena vatthu pūrati, taṃ uppāṭentassa pārājikaṃ.  kaddame phuṭṭhokāsavasena cettha ṭhānaṃ paricchinditabbaṃ. tāni uppāṭentassa sukhumampi  mūlaṃ acchinnaṃ hoti, rakkhati tāva. bhisapabbe jātaṃ pattaṃ vā pupphaṃ vā hoti,  tampi rakkhatīti ^b^mahāaṭṭhakathāya^eb^meva vuttaṃ. bhisagaṇṭhimhi pana kaṇṭako hoti yobbanappattānaṃ  mukhapiḷakā viya, ayaṃ adīghattā na rakkhati. sesaṃ uppalādīsu vuttanayameva.<br/><br/>[03]macchakacchapānaṃ ^a^M1.0287^ea^ sassāmikānaṃ vāpiādīsu sakalamudakaṃ ṭhānaṃ. tasmā  yo paṭijagganaṭṭhāne sassāmikaṃ macchaṃ baḷisena vā jālena vā kumanena vā hatthena  vā gaṇhāti, tassa yena macchena vatthu pūrati, tasmiṃ kesaggamattampi udakato uddhaṭamatte  pārājikaṃ. koci maccho gayhamāno ito cito ca dhāvati, ākāsaṃ vā uppatati,  tīre vā patati, ākāse vā ṭhitaṃ tīre vā patitaṃ gaṇhatopi pārājikameva.  kacchapampi bahi gocaratthaṃ gataṃ gaṇhato eseva nayo. udakaṭṭhaṃ pana udakā mocayato pārājikaṃ.<br/><br/>[03]tesu tesu pana janapadesu sabbasādhāraṇassa mahātaḷākassa niddhamanatumbaṃ nissāya sabbasādhāraṇameva  kunnadīsadisaṃ udakavāhakaṃ khaṇanti. tato khuddakamātikāyo nīharitvā mātikākoṭiyaṃ  attano attano vaḷañjanatthāya āvāṭe khaṇanti. tesaṃ pana yadā udakena attho hoti,  tadā āvāṭe khuddakamātikāyo udakavāhakañca sodhetvā niddhamanatumbaṃ ugghāṭenti.  tato udakena saddhiṃ macchā nikkhamitvā anupubbena āvāṭe patvā vasanti. tattha  taḷāke ca udakavāhakesu ca macche gaṇhante na vārenti. khuddakāsu pana attano  attano mātikāsu ^a^P2.0331^ea^ udakāavāṭesu ca paviṭṭhamacche gaṇhituṃ na denti,  vārenti; tattha yo taḷāke vā niddhamanatumbe vā udakavāhake vā macche gaṇhāti,  avahārena so na kāretabbo. khuddakamātikāsu pana āvāṭesu vā paviṭṭhaṃ gaṇhanto  gahitassa agghavasena kāretabbo. sace tato gayhamāno maccho ākāse vā uppatati,  tīre vā patati, taṃ ākāsaṭṭhaṃ vā tīraṭṭhaṃ vā udakavinimuttaṃ gaṇhato avahāro natthi.  kasmā? yasmā attano pariggahaṭṭhāne ṭhitasseva te sāmikā. evarūpā hi tattha katikā.  kacchapepi eseva nayo.<br/><br/>[03]sace pana maccho gayhamāno āvāṭato khuddakamātikaṃ āruhati, tattha naṃ gaṇhatopi avahāroyeva.  khuddakamātikāto pana udakavāhakaṃ, tato ca taḷākaṃ ārūḷhaṃ gaṇhato avahāro natthi.  yo āvāṭato bhattasitthehi palobhetvā mātikaṃ āropetvā gaṇhāti, avahārova.  tato pana palobhetvā udakavāhakaṃ āropetvā gaṇhantassa avahāro natthi. keci  pana ^a^V1.0265^ea^ kutocideva sabbasādhāraṇaṭṭhānato ^a^M1.0288^ea^ macche ānetvā pacchimavatthubhāge udakāvāṭe  khipitvā posetvā divase divase dve tīṇi uttaribhaṅgatthāya mārenti. evarūpaṃ  macchaṃ udake vā ākāse vā tīre vā yattha katthaci ṭhitaṃ gaṇhato avahāro eva. kacchapepi  eseva nayo.<br/><br/>[03]nidāghakāle pana nadiyā sote pacchinne katthaci ninnaṭṭhāne udakaṃ tiṭṭhati, tattha manussā  macchānaṃ vināsāya madanaphalavasādīni pakkhipitvā gacchanti, macchā tāni khādantā maritvā  uttānā udake plavantā tiṭṭhanti. yo tattha gantvā ``yāva sāmikā nāgacchanti,  tāvime macche gaṇhissāmī''ti gaṇhāti, agghavasena kāretabbo. paṃsukūlasaññāya gaṇhato  avahāro natthi, āharāpente pana bhaṇḍadeyyaṃ. macchavisaṃ pakkhipitvā gatamanussā  bhājanāni āharitvā pūretvā gacchanti, yāva ``punapi āgacchissāmā''ti sālayā  honti, tāva te sassāmikamacchāva. yadā pana te ``alaṃ amhāka''nti nirālayā  pakkamanti, tato paṭṭhāya theyyacittena gaṇhantassa dukkaṭaṃ. paṃsukūlasaññissa anāpatti.  yathā ca macchakacchapesu, evaṃ sabbāyapi ^a^P2.0332^ea^ odakajātiyā vinicchayo veditabboti.<br/><br/>[06] udakaṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 47
title: ākāsaṭṭhakathā^vehāsaṭṭhakathā^udakaṭṭhakathā^nāvaṭṭhakathā^
content:
  [03] 99^b^.^eb^ nāvaṭṭhe -- paṭhamaṃ tāva nāvaṃ dassento ^b^``nāvā nāma yāya taratī''^eb^ti āha.  tasmā idha antamaso rajanadoṇikāpi veṇukalāpakopi ^b^``nāvā''^eb^tveva veditabbo.  sīmāsammannane pana dhuvanāvā anto khaṇitvā vā phalakehi bandhitvā vā katā sabbantimena  paricchedena tiṇṇaṃ vāhanikā eva vaṭṭati. idha pana ekassapi vāhanikā ``nāvā''  tveva vuccati. ^b^nāvāya nikkhitta^eb^nti yaṃkiñci indriyabaddhaṃ vā anindriyabaddhaṃ vā;  tassa avahāralakkhaṇaṃ thalaṭṭhe vuttanayeneva veditabbaṃ. ^b^nāvaṃ avaharissāmī^eb^tiādimhi  ca dutiyapariyesanagamanāamasanaphandāpanāni vuttanayāneva. ^b^bandhanaṃ mocetī^eb^ti ettha  pana yā bandhane muttamatte ṭhānā na cavati, tassā bandhanaṃ yāva ^a^M1.0289^ea^ na muttaṃ  hoti, tāva dukkaṭaṃ. mutte pana thullaccayampi pārājikampi hoti, taṃ parato āvi  bhavissati. sesaṃ vuttanayameva. ayaṃ tāva pāḷivaṇṇanā.<br/><br/>[03]ayaṃ panettha ^b^pāḷimuttakavinicchayo^eb^ -- caṇḍasote bandhitvā ṭhapitanāvāya ekaṃ ṭhānaṃ  bandhanameva ^a^V1.0266^ea^, tasmiṃ muttamatte pārājikaṃ. tattha yutti pubbe vuttā eva. vippanaṭṭhā  nāvā pana yaṃ yaṃ udakappadesaṃ pharitvā ṭhitā hoti, svāssā ṭhānaṃ. tasmā taṃ  uddhaṃ vā uccārentassa, adho vā opilāpentassa, catūsu vā disāsu phuṭṭhokāsaṃ atikkāmentassa  atikkantamatte pārājikaṃ. niccale udake abandhanaṃ attano dhammatāya ṭhitanāvaṃ purato  vā pacchato vā vāmadakkhiṇapassato vā kaḍḍhantassa ekenantena phuṭṭhokāsaṃ aparena  udake patiṭṭhitantena atikkantamatte pārājikaṃ. uddhaṃ kesaggamattaṃ udakato mocite  adho nāvātalena phuṭṭhokāsaṃ mukhavaṭṭiṃ atikkantamatte pārājikaṃ. tīre bandhitvā  niccale ^a^P2.0333^ea^ udake ṭhapitanāvāya bandhanañca ṭhitokāso cāti dve ṭhānāni.  taṃ paṭhamaṃ bandhanā moceti, thullaccayaṃ. pacchā channaṃ ākārānaṃ aññatarena ṭhānā  cāveti, pārājikaṃ. paṭhamaṃ ṭhānā cāvetvā pacchā bandhanamocanepi eseva nayo.  thale ussādetvā ukkujjitvā ṭhapitanāvāya phuṭṭhokāsova ṭhānaṃ. tassā pañcahākārehi  ṭhānaparicchedo veditabbo.<br/><br/>[03]nikkujjitvā ṭhapitanāvāya pana mukhavaṭṭiyā phuṭṭhokāsova ṭhānaṃ, tassāpi pañcahākārehi  ṭhānaparicchedaṃ ñatvā yato kutoci phuṭṭhokāsaṃ uddhañca kesaggamattaṃ atikkantamatte  pārājikaṃ veditabbaṃ. thale pana ussādetvā dvinnaṃ dārughaṭikānaṃ upari ṭhapitanāvāya  dārughaṭikānaṃ phuṭṭhokāsoyeva ṭhānaṃ, tasmā tattha mañcapādamatthakesuyeva patthaṭabaddhasāṭake  nāgadantesu ṭhapitabhindivāle ca vuttanayena vinicchayo veditabbo.<br/><br/>[06] yottabaddhāya pana nāvāya saṭṭhisattatibyāmappamāṇaṃ yottaṃ amocetvāva ākaḍḍhitvā<br/><br/>[03] pathavilaggaṃ katvā saha yottena thale ṭhapitāya nāvāya ^a^M1.0290^ea^ na phuṭṭhokāsamattameva  ṭhānaṃ. atha kho yottakoṭito paṭṭhāya yāva nāvāya pathaviyaṃ patiṭṭhitokāsassa pacchimanto  tāva dīghato, tiriyaṃ pana nāvāya ca yottassa ca pathaviyaṃ patiṭṭhitapariyantappamāṇaṃ ṭhānanti  veditabbaṃ. taṃ dīghato vā tiriyato vā kaḍḍhantassa ekenantena phuṭṭhokāsaṃ aparena  pathaviyaṃ patiṭṭhitantena atikkantamatte, uddhaṃ kesaggamattaṃ saha yottena pathavito mocite  pārājikaṃ. yo pana titthe ṭhitanāvaṃ āruhitvā theyyacitto arittena vā phiyena  vā pājeti, pārājikaṃ. sace pana chattaṃ vā paṇāmetvā cīvaraṃ vā pādehi akkamitvā  hatthehi ukkhipitvā laṅkārasadisaṃ katvā vātaṃ gaṇhāpeti, balavā ca vāto āgamma  nāvaṃ harati, vāteneva sā haṭā hoti; puggalassa natthi avahāro. payogo atthi, so  pana ṭhānā cāvanapayogo ^a^P2.0334^ea^ na hoti. yadi pana taṃ nāvaṃ evaṃ gacchantiṃ  pakatigamanaṃ upacchinditvā aññaṃ disābhāgaṃ neti, pārājikaṃ. sayameva yaṃkiñci  ^a^V1.0267^ea^ gāmatitthaṃ sampattaṃ ṭhānā acāventova vikkiṇitvā gacchati, neva atthi avahāro.  bhaṇḍadeyyaṃ pana hotīti.<br/><br/>[06] nāvaṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 48
title: vehāsaṭṭhakathā^udakaṭṭhakathā^nāvaṭṭhakathā^yānaṭṭhakathā^
content:
  [03] 100^b^.^eb^ yānaṭṭhe -- yānaṃ tāva dassento ^b^``yānaṃ nāma vayha''^eb^ntiādimāha. tattha  upari maṇḍapasadisaṃ padaracchannaṃ sabbapaliguṇṭhimaṃ vā chādetvā kataṃ ^b^vayhaṃ^eb^. ubhosu  passesu suvaṇṇarajatādimayā gopānasiyo datvā garuḷapakkhakanayena katā ^b^sandamānikā.  ratho ca sakaṭañca^eb^ pākaṭameva. tesu yattha katthaci saviññāṇakaṃ vā aviññāṇakaṃ vā  rāsiādivasena ṭhapitaṃ bhaṇḍaṃ theyyacittena ṭhānā cāventassa nāvaṭṭhe ca thalaṭṭhe ca vuttanayeneva  pārājikaṃ veditabbaṃ.<br/><br/>[03]ayaṃ pana viseso -- yānaṭṭhaṃ taṇḍulādibhaṇḍaṃ piṭakena gaṇhato piṭake anukkhittepi  piṭakaṃ apaharitvā taṇḍulādīnaṃ ekābaddhabhāve vikopite pārājikaṃ. thalaṭṭhādīsupi  ayaṃ nayo labbhati. ^b^yānaṃ^eb^ ^a^M1.0291^ea^^b^ avaharissāmī^eb^tiādimhi dutiyapariyesanādīni  vuttanayāneva. ^b^ṭhānā cāvetī^eb^ti ettha pana dukayuttassa yānassa dvinnaṃ goṇānaṃ  aṭṭha pādā, dve ca cakkānīti dasa ṭhānāni. taṃ theyyacittassa dhure nisīditvā pājayato  goṇānaṃ pāduddhāre thullaccayaṃ. cakkānaṃ pana pathaviyaṃ patiṭṭhitappadesato kesaggamatte  atikkante pārājikaṃ. sace pana goṇā ``nāyaṃ amhākaṃ sāmiko''ti ñatvā  dhuraṃ chaḍḍetvā ākaḍḍhantā tiṭṭhanti vā phandanti vā, rakkhati tāva. goṇe puna ujukaṃ  paṭipādetvā dhuraṃ āropetvā daḷhaṃ yojetvā pācanena vijjhitvā pājentassa vuttanayeneva  tesaṃ pāduddhāre thullaccayaṃ. cakkātikkame pārājikaṃ.<br/><br/>[01] sacepi sakaddame magge ekaṃ cakkaṃ kaddame laggaṃ hoti, dutiyaṃ cakkaṃ goṇā parivattentā  pavattenti, ekassa ṭhitattā na tāva avahāro hoti ^a^P2.0335^ea^. goṇe pana puna  ujukaṃ paṭipādetvā pājentassa ṭhitacakke kesaggamattaṃ phuṭṭhokāsaṃ atikkante pārājikaṃ.  catuyuttakassa pana aṭṭhārasa ṭhānāni, aṭṭhayuttakassa catuttiṃsāti -- etenupāyena yuttayānassa  ṭhānabhedo veditabbo.<br/><br/>[03]yaṃ pana ayuttakaṃ dhure ekāya pacchato ca dvīhi upatthambhinīhi upatthambhetvā ṭhapitaṃ,  tassa tiṇṇaṃ upatthambhinīnaṃ cakkānañca vasena pañca ṭhānāni. sace dhure upatthambhinī  heṭṭhābhāge ^a^V1.0268^ea^ kappakatā hoti, cha ṭhānāni. pacchato pana anupatthambhetvā dhure upatthambhitasseva  upatthambhinīvasena tīṇi vā cattāri vā ṭhānāni. dhurena phalakassa vā dārukassa  vā upari ṭhapitassa tīṇi ṭhānāni. tathā pathaviyaṃ ṭhapitassa. taṃ dhuraṃkaḍḍhitvā vā ukkhipitvā  vā purato ca pacchato ca ṭhānā cāventassa thullaccayaṃ. cakkānaṃ patiṭṭhitaṭṭhāne kesaggamattaṃ  atikkante pārājikaṃ. cakkāni apanetvā dvīhi akkhasīsehi dārūnaṃ upari ṭhapitassa  dve ṭhānāni. taṃ kaḍḍhanto vā ukkhipanto vā phuṭṭhokāsaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ.  bhūmiyaṃ ṭhapitassa dhurena ca catūhi ca akkhuddhīhi patiṭṭhitavasena pañca ṭhānāni. taṃ dhure  gahetvā kaḍḍhato uddhīnaṃ pacchimantehi purimante atikkante pārājikaṃ. uddhīsu  gahetvā kaḍḍhato uddhīnaṃ purimantehi pacchimante atikkante pārājikaṃ. passe gahetvā  kaḍḍhato uddhīnaṃyeva tiriyaṃ patiṭṭhitaṭṭhānassa atikkamena pārājikaṃ. majjhe gahetvā  ukkhipato kesaggamattaṃ pathavito ^a^M1.0292^ea^ mutte pārājikaṃ. atha uddhikhāṇukā  na honti, samameva bāhaṃ katvā majjhe vijjhitvā akkhasīsāni pavesitāni honti,  taṃ heṭṭhimatalassa samantā sabbaṃ pathaviṃ phusitvā tiṭṭhati. tattha catūsu disāsu uddhañca  phuṭṭhaṭṭhānātikkamavasena pārājikaṃ veditabbaṃ. bhūmiyaṃ nābhiyā ṭhapitacakkassa  ekameva ṭhānaṃ, tassa pañcahākārehi paricchedo. nemipassena ca nābhiyā ca phusitvā  ṭhitassa dve ṭhānāni. nemiyā uṭṭhitabhāgaṃ pādena akkamitvā bhūmiyaṃ phusāpetvā  aresu ^a^P2.0336^ea^ vā nemiyā vā gahetvā ukkhipantassa attanā kataṭṭhānaṃ ṭhānaṃ  na hoti, tasmā tasmiṃ ṭhitepi avasesaṭṭhāne atikkantamatte pārājikaṃ.<br/><br/>[03]bhittiṃ nissāya ṭhapitacakkassāpi dve ṭhānāni. tattha paṭhamaṃ bhittito mocentassa thullaccayaṃ.  pacchā pathavito kesaggamattuddhāre pārājikaṃ. paṭhamaṃ bhūmito mocentassa pana sace  bhittiyaṃ patiṭṭhitaṭṭhānaṃ na kuppati, eseva nayo. atha aresu gahetvā heṭṭhā kaḍḍhantassa  bhittiṃ phusitvā ṭhitokāsassa uparimo anto heṭṭhimaṃ atikkamati, pārājikaṃ.  maggappaṭipanne yāne yānasāmiko kenacideva karaṇīyena orohitvā maggā okkanto  hoti, athañño bhikkhu paṭipathaṃ āgacchanto ārakkhasuññaṃ passitvā, ``yānaṃ avaharissāmī''ti  ārohati, tassa payogaṃ vināyeva goṇā gahetvā pakkantā, avahāro natthi. sesaṃ  nāvāyaṃ vuttasadisanti.<br/><br/>[06] yānaṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 49
title: udakaṭṭhakathā^nāvaṭṭhakathā^yānaṭṭhakathā^bhāraṭṭhakathā^
content:
  [03] 101^b^.^eb^ ito ^a^V1.0269^ea^ paraṃ bhāroyeva ^b^bhāraṭṭhaṃ^eb^. so sīsabhārādivasena catudhā dassito. tattha  sīsabhārādīsu asammohatthaṃ sīsādīnaṃ paricchedo veditabbo. tattha sīsassa tāva  purimagale galavāṭako, piṭṭhigale kesañci kesante āvaṭṭo hoti, galasseva ubhosu  passesu kesañci kesā oruyha jāyanti, ye kaṇṇacūḷikāti vuccanti, tesaṃ  adhobhāgo cāti ayaṃ heṭṭhimaparicchedo, tato upari sīsaṃ. etthantare ṭhitabhāro ^b^sīsabhāro^eb^  nāma.<br/><br/>[03]ubhosu ^a^M1.0293^ea^ passesu kaṇṇacūḷikāhi paṭṭhāya heṭṭhā, kapparehi paṭṭhāya upari,  piṭṭhigalāvattato ca galavāṭakato ca paṭṭhāya heṭṭhā, piṭṭhivemajjhāvattato ca uraparicchedamajjhe  hadayāavāṭato ca paṭṭhāya upari khandho. etthantare ṭhitabhāro ^b^khandhabhāro^eb^ nāma.<br/><br/>[03]piṭṭhivemajjhāvattato pana hadayāavāṭato ca paṭṭhāya heṭṭhā yāva pādanakhasikhā, ayaṃ kaṭiparicchedo.  etthantare samantato sarīre ṭhitabhāro ^b^kaṭibhāro^eb^ nāma.<br/><br/>[03]kapparato paṭṭhāya pana heṭṭhā yāva hatthanakhasikhā, ayaṃ olambakaparicchedo. etthantare ṭhitabhāro  ^b^olambako^eb^ nāma.<br/><br/>[03]idāni ^b^sīse bhāra^eb^ntiādīsu ayaṃ apubbavinicchayo ^a^P2.0337^ea^ -- yo bhikkhu  ``idaṃ gahetvā ettha yāhī''ti sāmikehi anāṇatto sayameva ``mayhaṃ idaṃ nāma  detha, ahaṃ vo bhaṇḍaṃ vahāmī''ti tesaṃ bhaṇḍaṃ sīsena ādāya gacchanto theyyacittena taṃ  bhaṇḍaṃ āmasati, dukkaṭaṃ. yathāvuttasīsaparicchedaṃ anatikkāmentova ito cito ca  ghaṃsanto sāretipi paccāsāretipi, thullaccayaṃ. khandhaṃ oropitamatte kiñcāpi  sāmikānaṃ ``vahatū''ti cittaṃ atthi, tehi pana anāṇattattā pārājikaṃ. khandhaṃ  pana anoropetvāpi sīsato kesaggamattaṃ mocentassa pārājikaṃ. yamakabhārassa pana  eko bhāro sīse patiṭṭhāti, eko piṭṭhiyaṃ, tattha dvinnaṃ ṭhānānaṃ vasena vinicchayo  veditabbo. ayaṃ pana suddhasīsabhārādīnaṃyeva vasena desanā āraddhā. yo cāyaṃ sīsabhāre  vutto, khandhabhārādīsupi ayameva vinicchayo.<br/><br/>[06] ^b^hatthe^eb^ ^b^bhāra^eb^nti ettha pana hatthena gahitattā olambako ``hatthe bhāro''ti vutto.<br/><br/>[03] so paṭhamaṃyeva bhūmito vā gahito hotu, suddhacittena sīsādīhi vā, ``hatthe bhāro''  tveva saṅkhyaṃ gacchati ^a^V1.0270^ea^. taṃ theyyacittena tādisaṃ gahanaṭṭhānaṃ disvā bhūmiyaṃ vā gacchādīsu  vā nikkhipantassa hatthato muttamatte pārājikaṃ. ^b^bhūmito gaṇhātī^eb^ti ettha pana  tesaṃ bhārānaṃ yaṃkiñci pātarāsādikāraṇā suddhacittena bhūmiyaṃ nikkhipitvā puna  theyyacittena kesaggamattaṃ uddharantassa pārājikanti.<br/><br/>[06] bhāraṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 50
title: nāvaṭṭhakathā^yānaṭṭhakathā^bhāraṭṭhakathā^ārāmaṭṭhakathā^
content:
  [03] 102^b^.^eb^ ārāmaṭṭhepi ^a^M1.0294^ea^ -- ārāmaṃ tāva dassento ^b^``ārāmo nāma pupphārāmo  phalārāmo''^eb^ti āha. tesu vassikādīnaṃ pupphanako ^b^pupphārāmo^eb^. ambaphalādīnaṃ  phalanako ^b^phalārāmo^eb^. ārāme catūhi ṭhānehi nikkhittassa vinicchayo bhūmaṭṭhādīsu  vuttanayo eva.<br/><br/>[03]tatthajātake pana ^b^mūla^eb^nti usīrahiriverādikaṃ yaṃkiñci mūlaṃ, taṃ uppāṭetvā  vā uppāṭitaṃ vā gaṇhantassa yena mūlena vatthu pūrati, tasmiṃ gahite ^a^P2.0338^ea^  pārājikaṃ. kandopi mūleneva saṅgahito. uppāṭentassa cettha appamattakepi  acchinne thullaccayameva. tattha vinicchayo bhise vuttanayeneva veditabbo. ^b^taca^eb^nti  bhesajjatthāya vā rajanatthāya vā upayogagamanūpagaṃ yaṃkiñci rukkhattacaṃ; taṃ uppāṭetvā  vā uppāṭitaṃ vā gaṇhantassa mūle vuttanayena pārājikaṃ. ^b^puppha^eb^nti vassikamallikādikaṃ  yaṃkiñci pupphaṃ, taṃ ocinitvā vā ocinitaṃ vā gaṇhantassa uppalapadumesu  vuttanayena pārājikaṃ. pupphānampi hi vaṇṭaṃ vā bandhanaṃ vā acchinnaṃ rakkhati.  vaṇṭabbhantare pana kesañci sūcikā hoti, sā na rakkhati. ^b^phala^eb^nti ambaphalatālaphalādikaṃ  yaṃkiñci, taṃ rukkhato gaṇhantassa vinicchayo rukkhe laggitakathāyaṃ vutto. apanetvā  ṭhapitaṃ bhūmaṭṭhādisaṅgahitameva.<br/><br/>[03]^b^ārāmaṃ abhiyuñjatī^eb^ti parasantakaṃ ``mama santako aya''nti musā bhaṇitvā abhiyuñjati,  adinnādānassa payogattā dukkaṭaṃ. ^b^sāmikassa vimatiṃ^eb^ ^b^uppādetī^eb^ti vinicchayakusalatāya  balavanissitādibhāvena vā ārāmasāmikassa saṃsayaṃ janeti. kathaṃ? tañhi tathā  vinicchayappasutaṃ disvā sāmiko cinteti -- ``sakkhissāmi nu kho ahaṃ imaṃ ārāmaṃ  attano kātuṃ, na sakkhissāmi nu kho''ti. evaṃ tassa vimati uppajjamānā tena  uppāditā hoti, tasmā thullaccayaṃ āpajjati.<br/><br/>[03]^b^dhuraṃ^eb^ ^a^V1.0271^ea^ ^b^nikkhipatī^eb^ti yadā pana sāmiko ``ayaṃ thaddho kakkhaḷo jīvitabrahmacariyantarāyampi  me kareyya, alaṃ dāni mayhaṃ iminā ārāmenā''ti dhuraṃ nikkhipati, abhiyuñjako  pārājikaṃ āpajjati. sace sayampi katadhuranikkhepo hoti, atha ca pana sāmikena  dhure nikkhittepi abhiyuñjako dhuraṃ anikkhipitvāva ``imaṃ suṭṭhu pīḷetvā mama āṇāpavattiṃ  dassetvā kiṅkārappaṭissāvibhāve ^a^M1.0295^ea^ naṃ ṭhapetvā dassāmī''ti dātabbabhāve  saussāho hoti, rakkhati tāva. athāpi abhiyuñjako ``acchinditvā ^a^P2.0339^ea^  na dāni naṃ imassa dassāmī''ti dhuraṃ nikkhipati, sāmiko pana na dhuraṃ nikkhipati,  pakkhaṃ pariyesati, kālaṃ āgameti, ``lajjiparisaṃ tāva labhāmi, pacchā jānissāmī''ti  puna gahaṇeyeva saussāho hoti, rakkhatiyeva. yadā pana sopi ``na dassāmī''ti,  sāmikopi ``na lacchāmī''ti -- evaṃ ubhopi dhuraṃ nikkhipanti, tadā abhiyuñjakassa  pārājikaṃ. atha pana abhiyuñjitvā vinicchayaṃ kurumāno aniṭṭhite vinicchaye  sāmikenapi dhuranikkhepe akate attano assāmikabhāvaṃ jānantoyeva tato kiñci  pupphaṃ vā phalaṃ vā gaṇhāti, bhaṇḍagghena kāretabbo.<br/><br/>[03]^b^dhammaṃ caranto^eb^ti bhikkhusaṅghe vā rājakule vā vinicchayaṃ karonto. ^b^sāmikaṃ  parājetī^eb^ti vinicchayikānaṃ ukkocaṃ datvā kūṭasakkhiṃ otāretvā ārāmasāmikaṃ  jinātīti attho. ^b^āpatti pārājikassā^eb^ti na kevalaṃ tasseva, sañcicca tassa  atthasādhane pavattānaṃ kūṭavinicchayikānampi kūṭasakkhīnampi sabbesaṃ pārājikaṃ.  ettha ca sāmikassa dhuranikkhepavaseneva parājayo veditabbo. anikkhittadhuro hi  aparājitova hoti. ^b^dhammaṃ caranto parajjatī^eb^ti sacepi dhammena vinayena satthusāsanena  vinicchayassa pavattattā sayaṃ parājayaṃ pāpuṇāti; evampi musāvādena sāmikānaṃ pīḷākaraṇapaccayā  thullaccayaṃ āpajjatīti.<br/><br/>[06] ārāmaṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 51
title: yānaṭṭhakathā^bhāraṭṭhakathā^ārāmaṭṭhakathā^vihāraṭṭhakathā^
content:
  [03] 103^b^.^eb^ vihāraṭṭhepi -- catūhi ṭhānehi nikkhittaṃ vuttanayameva. abhiyogepi cettha cātuddisaṃ  saṅghaṃ uddissa bhikkhūnaṃ dinnaṃ vihāraṃ vā pariveṇaṃ vā āvāsaṃ vā mahantampi khuddakampi  abhiyuñjato abhiyogo na ruhati. acchinditvā gaṇhitumpi na sakkoti. kasmā?  sabbesaṃ dhuranikkhepābhāvato. na hettha sabbe cātuddisā bhikkhū dhuranikkhepaṃ karontīti  ^a^V1.0272^ea^. dīghabhāṇakādibhedassa pana gaṇassa ekapuggalassa vā santakaṃ abhiyuñjitvā gaṇhanto sakkoti  ^a^M1.0296^ea^ te dhuraṃ nikkhipāpetuṃ. tasmā tattha ārāme vuttanayena vinicchayo  veditabboti.<br/><br/>[06] vihāraṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 52
title: bhāraṭṭhakathā^ārāmaṭṭhakathā^vihāraṭṭhakathā^khettaṭṭhakathā^
content:
  [03] 104^b^.^eb^ khettaṭṭhepi ^a^P2.0340^ea^ -- khettaṃ tāva dassento ^b^``khettaṃ nāma yattha  pubbaṇṇaṃ vā aparaṇṇaṃ vā jāyatī''^eb^ti āha. tattha ^b^pubbaṇṇa^eb^nti sāliādīni  satta dhaññāni; ^b^aparaṇṇa^eb^nti muggamāsādīni; ucchukhettādikampi ettheva saṅgahitaṃ.  idhāpi catūhi ṭhānehi nikkhittaṃ vuttanayameva. tatthajātake pana sālisīsādīni nirumbhitvā  vā ekamekaṃ hattheneva chinditvā vā asitena lāyitvā vā bahūni ekato uppāṭetvā  vā gaṇhantassa yasmiṃ bīje vā sīse vā muṭṭhiyaṃ vā muggamāsādiphale vā vatthu pūrati,  tasmiṃ bandhanā mocitamatte pārājikaṃ. acchijjamāno pana daṇḍako vā vāko vā taco  vā appamattakopi rakkhati.<br/><br/>[03]vīhināḷaṃ dīghampi hoti, yāva antonāḷato vīhisīsadaṇḍako na nikkhamati, tāva rakkhati.  kesaggamattampi nāḷato daṇḍakassa heṭṭhimatale nikkhante bhaṇḍagghena kāretabbo. asitena  lāyitvā gaṇhato pana muṭṭhigatesu heṭṭhā chinnesupi sace sīsāni jaṭitāni, rakkhanti  tāva. vijaṭetvā pana kesaggamattampi ukkhipato sace vatthu pūrati, pārājikaṃ.  sāmikehi pana lāyitvā ṭhapitaṃ sabhusaṃ vā abhusaṃ vā katvā gaṇhato yena vatthu  pūrati, tasmiṃ gahite pārājikaṃ. sace parikappeti ``idaṃ madditvā papphoṭetvā  sārameva gaṇhissāmī''ti rakkhati tāva. maddanapapphoṭanesu ṭhānā cāventassāpi pārājikaṃ  natthi, pacchā bhājanagate katamatte pārājikaṃ. abhiyogo panettha vuttanayo eva.<br/><br/>[03]khīlasaṅkamanādīsu pathavī nāma anagghā. tasmā sace ekeneva khīlena ito kesaggamattampi  pathavippadesaṃ sāmikānaṃ passantānaṃ vā apassantānaṃ vā attano santakaṃ karoti,  tasmiṃ khīle nāmaṃ chinditvā vā acchinditvā vā saṅkāmitamatte tassa ca, ye cassa  ekacchandā, sabbesaṃ pārājikaṃ. sace pana ^a^M1.0297^ea^ dvīhi khīlehi gahetabbaṃ  hoti, paṭhame khīle thullaccayaṃ; dutiye pārājikaṃ. sace tīhi gahetabbaṃ hoti,  paṭhame dukkaṭaṃ, dutiye thullaccayaṃ, tatiye pārājikaṃ. evaṃ bahukesupi  avasāne dve ṭhapetvā purimehi dukkaṭaṃ, avasāne ^a^P2.0341^ea^ ^a^V1.0273^ea^ dvinnaṃ ekena  thullaccayaṃ, itarena pārājikaṃ veditabbaṃ. tañca kho sāmikānaṃ dhuranikkhepena.  evaṃ sabbattha.<br/><br/>[03]^b^rajjuṃ vā^eb^ti ``mama santakaṃ ida''nti ñāpetukāmo rajjuṃ vā pasāreti, yaṭṭhiṃ  vā pāteti, dukkaṭaṃ. ``idāni dvīhi payogehi attano santakaṃ karissāmī''ti  tesaṃ paṭhame thullaccayaṃ, dutiye pārājikaṃ.<br/><br/>[03]^b^vatiṃ vā^eb^ti parassa khettaṃ parikkhepavasena attano kātukāmo dārūni nikhaṇati,  payoge payoge dukkaṭaṃ. ekasmiṃ anāgate thullaccayaṃ, tasmiṃ āgate pārājikaṃ.  sace tattakena asakkonto sākhāparivāreneva attano kātuṃ sakkoti, sākhāpātanepi  eseva nayo. evaṃ yena yena parikkhipitvā attano kātuṃ sakkoti, tattha tattha  paṭhamapayogehi dukkaṭaṃ. avasāne dvinnaṃ ekena thullaccayaṃ, itarena pārājikaṃ  veditabbaṃ.<br/><br/>[06] ^b^mariyādaṃ vā^eb^ti parassa khettaṃ ``mama ida''nti ñāpetukāmo attano khettamariyādaṃ<br/><br/>[03] kedārapāḷiṃ yathā parassa khettaṃ atikkamati, evaṃ saṅkāmeti, paṃsumattikādīhi  vā vaḍḍhetvā vitthataṃ karoti, akataṃ vā pana patiṭṭhāpeti, purimapayogehi dukkaṭaṃ.  dvinnaṃ pacchimānaṃ ekena thullaccayaṃ, itarena pārājikanti.<br/><br/>[06] khettaṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 53
title: ārāmaṭṭhakathā^vihāraṭṭhakathā^khettaṭṭhakathā^vatthuṭṭhakathā^
content:
  [03] 105^b^.^eb^ vatthuṭṭhepi -- vatthuṃ tāva dassento ^b^vatthu nāma ``ārāmavatthu vihāravatthū''^eb^ti  āha. tattha bījaṃ vā uparopake vā aropetvāva kevalaṃ bhūmiṃ sodhetvā tiṇṇaṃ  pākārānaṃ yena kenaci parikkhipitvā vā aparikkhipitvā vā pupphārāmādīnaṃ  atthāya ṭhapito bhūmibhāgo ārāmavatthu nāma. eteneva nayena ekavihārapariveṇāavāsānaṃ  atthāya ṭhapito bhūmibhāgo vihāravatthu nāma. yopi pubbe ārāmo ^a^M1.0298^ea^  ca vihāro ca hutvā pacchā vinassitvā bhūmimatto ṭhito, ārāmavihārakiccaṃ na  karoti, sopi ārāmavihāravatthusaṅgaheneva saṅgahito. vinicchayo panettha khettaṭṭhe vuttasadisoyevāti.<br/><br/>[06] vatthuṭṭhakathā niṭṭhitā.<br/><br/>[03] 106^b^.^eb^ gāmaṭṭhe ^a^V1.0274^ea^ yaṃ vattabbaṃ taṃ vuttameva.


volume: 1
item: 54
title: vihāraṭṭhakathā^khettaṭṭhakathā^vatthuṭṭhakathā^araññaṭṭhakathā^
content:
  [03] 107^b^.^eb^ araññaṭṭhe ^a^P2.0342^ea^ -- araññaṃ tāva dassento ^b^``araññaṃ nāma yaṃ manussānaṃ  pariggahitaṃ hoti, taṃ arañña''^eb^nti āha. tattha yasmā ^b^araññaṃ^eb^ nāma manussānaṃ  pariggahitampi atthi, apariggahitampi; idha pana yaṃ pariggahitaṃ sārakkhaṃ, yato na  vinā mūlena kaṭṭhalatādīni gahetuṃ labbhanti, taṃ adhippetaṃ. tasmā ``yaṃ manussānaṃ  pariggahitaṃ hotī''ti vatvā puna ``arañña''nti vuttaṃ. tena imamatthaṃ dasseti --  ``na pariggahitabhāvo araññassa lakkhaṇaṃ. yaṃ pana attano araññalakkhaṇena araññaṃ manussānañca  pariggahitaṃ, taṃ imasmiṃ atthe arañña''nti. tattha vinicchayo ārāmaṭṭhādīsu vuttasadiso.<br/><br/>[03]tatthajātakesu panettha ekasmimpi mahaggharukkhe chinnamatte pārājikaṃ. ^b^lataṃ vā^eb^ti  ettha ca vettopi latāpi latā eva; tattha yo vetto vā latā vā dīghā hoti, mahārukkhe  ca gacche ca vinivijjhitvā vā veṭhetvā vā gatā, sā mūle chinnāpi avahāraṃ na janeti  agge chinnāpi, yadā pana aggepi mūlepi chinnā hoti, tadā avahāraṃ janeti.  sace pana veṭhetvā ṭhitā hoti, veṭhetvā ṭhitā pana rukkhato mocitamattā avahāraṃ  janeti.<br/><br/>[03]^b^tiṇaṃ^eb^ ^b^vā^eb^ti ettha tiṇaṃ vā hotu paṇṇaṃ vā, sabbaṃ tiṇaggahaṇeneva gahitaṃ; taṃ  gehacchadanādīnamatthāya parehi chinnaṃ vā attanā chinditvā vā gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo.  na kevalañca tiṇapaṇṇameva, aññampi yaṃkiñci vākachalli ādi, yattha sāmikā sālayā,  taṃ gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. tacchetvā ṭhapito addhagatopi rukkho na gahetabbo.  yo pana agge ca mūle ca chinno hoti, sākhāpissa pūtikā ^a^M1.0299^ea^ jātā,  challiyopi gaḷitā, ``ayaṃ sāmikehi chaḍḍito''ti gahetuṃ vaṭṭati. lakkhaṇacchinnassāpi  yadā lakkhaṇaṃ challiyā pariyonaddhaṃ hoti, tadā gahetuṃ vaṭṭati. gehādīnaṃ atthāya rukkhe  chinditvā yadā tāni katāni ajjhāvutthāni ca honti, dārūnipi araññe vassena ca  ātapena ca vinassanti, īdisānipi disvā ``chaḍḍitānī''ti gahetuṃ vaṭṭati. kasmā?  yasmā araññasāmikā etesaṃ anissarā. yehi araññasāmikānaṃ deyyadhammaṃ datvā   ^a^P2.0343^ea^ chinnāni, te eva issarā, tehi ca tāni chaḍḍitāni, nirālayā tattha jātāti.<br/><br/>[03]yopi ^a^V1.0275^ea^ bhikkhu paṭhamaṃyeva araññapālānaṃ deyyadhammaṃ datvā araññaṃ pavisitvā yathārucite  rukkhe gāhāpeti, tassa tesaṃ ārakkhaṭṭhānaṃ agantvāpi yathārucitena maggena gantuṃ  vaṭṭati. athāpi pavisanto adatvā ``nikkhamanto dassāmī''ti rukkhe gāhāpetvā nikkhamanto  tesaṃ dātabbaṃ datvā gacchati, vaṭṭati eva. athāpi ābhogaṃ katvā gacchati ``dehī''ti  vutte ``dassāmī''ti, ``dehī''ti vutte dātabbameva. sace koci attano dhanaṃ datvā  ``bhikkhussa gantuṃ dethā''ti vadati, laddhakappameva, gantuṃ vaṭṭati. sace pana koci  issarajātiko dhanaṃ adatvāva ``bhikkhūnaṃ bhāgaṃ mā gaṇhathā''ti vāreti, araññapālā  ca ``mayaṃ bhikkhūnaṃ tāpasānañca bhāgaṃ agaṇhantā kuto lacchāma, detha, bhante''ti vadanti,  dātabbameva.<br/><br/>[03]yo pana araññapālesu niddāyantesu vā kīḷāpasutesu vā katthaci pakkantesu vā  āgantvā ``kuhiṃ araññapālā''ti pakkositvāpi adisvā gacchati, bhaṇḍadeyyaṃ.  yopi ārakkhaṭṭhānaṃ patvā kammaṭṭhānādīni manasikaronto vā aññavihito vā assatiyā  atikkamati, bhaṇḍadeyyameva. yassāpi taṃ ṭhānaṃ pattassa coro vā hatthī vā vāḷamigo  vā mahāmegho vā vuṭṭhahati, so ca tamhā upaddavā muccitukamyatāya sahasā taṃ ṭhānaṃ  atikkamati, rakkhati tāva, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. idaṃ pana araññe ārakkhaṭṭhānaṃ  nāma suṅkaghātatopi garukataraṃ. suṅkaghātassa hi paricchedaṃ anokkamitvā dūratova pariharanto  dukkaṭameva āpajjati. idaṃ pana theyyacittena pariharantassa ākāsena gacchatopi pārājikameva.  tasmā ettha appamattena bhavitabbanti.<br/><br/>[06] araññaṭṭhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 55
title: khettaṭṭhakathā^vatthuṭṭhakathā^araññaṭṭhakathā^udakakathā^
content:
  [03] 108^b^.^eb^ udake ^a^M1.0300^ea^ pana -- ^b^bhājanagata^eb^nti udakadullabhakāle udakamaṇikādīsu  bhājanesu saṅgopetvā ṭhapitaṃ; taṃ yasmiṃ bhājane ṭhapitaṃ hoti, taṃ bhājanaṃ āviñchitvā  vā chiddaṃ katvā vā tattha pokkharaṇītaḷākesu ca attano bhājanaṃ pavesetvā  ^a^P2.0344^ea^ gaṇhantassa sappitelesu vuttanayena vinicchayo veditabbo.<br/><br/>[03]mariyādacchedane pana tattha jātakabhūtagāmena saddhimpi mariyādaṃ chindantassa adinnādānapayogattā  dukkaṭaṃ. tañca pana pahāre pahāre hoti. antoṭhatvā bahimukho chindanto bahi antena  kāretabbo. bahi ṭhatvā antomukho chindanto ^a^V1.0276^ea^ antoantena kāretabbo. anto ca bahi  ca chinditvā majjhe ṭhapetvā taṃ chindanto majjhena kāretabbo. mariyādaṃ dubbalaṃ  katvā gāvo pakkosati, gāmadārakehi vā pakkosāpeti, tā āgantvā khurehi  mariyādaṃ chindanti, teneva chinnā hoti. mariyādaṃ dubbalaṃ katvā gāvo udake  paveseti, gāmadārakehi vā pavesāpeti, tāhi uṭṭhāpitavīciyo mariyādaṃ bhinditvā  gacchanti. gāmadārake vā ``udake kīḷathā''ti vadati, kīḷante vā utrāseti, tehi  uṭṭhāpitavīciyopi mariyādaṃ chinditvā gacchanti. antoudake jātarukkhaṃ chindati,  aññena vā chindāpeti, tenapi patantena uṭṭhāpitavīciyo mariyādaṃ chinditvā gacchanti,  teneva chinnā hoti. mariyādaṃ dubbalaṃ katvā taḷākarakkhaṇatthāya taḷākato nibbahanaudakaṃ  vā niddhamanatumbaṃ vā pidahati, aññato gacchantaṃ vā udakaṃ yathā ettha pavisati, evaṃ  pāḷiṃ vā bandhati, mātikaṃ vā ujukaṃ karoti, tassa uparibhāge ṭhitaṃ attano taḷākaṃ  vā bhindati, ussannaṃ udakaṃ mariyādaṃ gahetvā gacchati, teneva chinnā hoti.  sabbattha nikkhantaudakagghānurūpena avahārena kāretabbo.<br/><br/>[03]niddhamanapanāḷiṃ ugghāṭetvā nīharantassāpi eseva nayo. sace pana tena mariyādāya dubbalāya  katāya attano dhammatāya āgantvā vā anāṇattehi gāmadārakehi āropitā vā gāviyo  khurehi mariyādaṃ bhindanti, attanoyeva dhammatāya anāṇattehi vā gāmadārakehi udake  pavesitā vīciyo uṭṭhāpenti, gāmadārakā vā sayameva pavisitvā kīḷantā uṭṭhāpenti  antoudake vā rukkho aññena chijjamāno ^a^M1.0301^ea^ patitvā uṭṭhāpeti, uṭṭhāpitā  vīciyo mariyādaṃ chindanti, sacepi mariyādaṃ dubbalaṃ katvā sukkhataḷākassa udakanibbahanaṭṭhānaṃ  ^a^P2.0345^ea^ vā udakaniddhamanatumbaṃ vā pidahati, aññato gamanamagge vā pāḷiṃ bandhati,  sukkhamātikaṃ vā ujukaṃ karoti, pacchā deve vuṭṭhe udakaṃ āgantvā mariyādaṃ bhindati,  sabbattha bhaṇḍadeyyaṃ.<br/><br/>[03]yo pana nidāghe sukkhavāpiyā mariyādaṃ yāva talaṃ pāpetvā chindati, pacchā deve vuṭṭhe  āgatāgataṃ udakaṃ palāyati, bhaṇḍadeyyaṃ. yattakaṃ tappaccayā sassaṃ uppajjati, tato  pādamattagghanakampi adento sāmikānaṃ dhuranikkhepena assamaṇo hoti.<br/><br/>[03]yaṃ pana sabbasādhāraṇaṃ taḷākaṃ hoti; taḷāke udakassa sabbepi manussā issarā. heṭṭhato  panassa sassāni karonti, sassapālanatthaṃ taḷākato mahāmātikā nikkhamitvā khettamajjhena  yāti, sāpi sadā sandanakāle sabbasādhāraṇā. tato pana khuddakamātikā nīharitvā  ^a^V1.0277^ea^ attano attano kedāresu udakaṃ pavesenti. taṃ aññesaṃ gahetuṃ na denti. nidāghasamayeva  udake mandībhūte vārena udakaṃ denti, yo udakavāre sampatte na labhati, tassa sassāni  milāyanti; tasmā aññesaṃ vāre añño gahetuṃ na labhati. tattha yo bhikkhu paresaṃ  khuddakamātikāto vā kedārato vā udakaṃ theyyacittena attano vā parassa vā mātikaṃ  vā kedāraṃ vā paveseti, aṭavimukhaṃ vā vāheti, avahāro vassa hoti.<br/><br/>[06] yopi ``cirena me udakavāro bhavissati, idañca sassaṃ milāyatī''ti paresaṃ kedāre<br/><br/>[03] pavisantassa udakassa pavisanamaggaṃ pidahitvā attano kedāraṃ paveseti, avahāro eva.  sace pana taḷākato aniggate paresaṃ mātikāmukhaṃ asampatteva udake sukkhamātikaṃyeva  yathā āgacchantaṃ udakaṃ aññesaṃ kedāre appavisitvā attanoyeva kedāraṃ pavisati,  evaṃ tattha tattha bandhati. anikkhante baddhā subaddhā, nikkhante baddhā, bhaṇḍadeyyaṃ.  taḷākaṃ gantvā sayameva niddhamanapanāḷiṃ ugghāṭetvā attano kedāraṃ pavesentassāpi natthi  ^a^P2.0346^ea^ avahāro. kasmā? taḷākaṃ nissāya khettassa katattā. ^b^kurundiyā^eb^dīsu  pana ``avahāro''ti vuttaṃ. taṃ ^a^M1.0302^ea^ ``vatthuṃ kālañca desañcā''ti  iminā lakkhaṇena na sameti. tasmā ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^ vuttameva yuttanti.<br/><br/>[06] udakakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 56
title: vatthuṭṭhakathā^araññaṭṭhakathā^udakakathā^dantaponakathā^
content:
  [03] 109^b^.^eb^ dantapoṇaṃ ārāmaṭṭhakavinicchayena vinicchinitabbaṃ. ayaṃ pana viseso -- yo saṅghassa  vetanabhato hutvā devasikaṃ vā pakkhamāsavārena vā dantakaṭṭhaṃ āharati, so taṃ āharitvā  chinditvāpi yāva bhikkhusaṅghaṃ na sampaṭicchāpeti, tāva tasseva hoti. tasmā taṃ theyyacittena  gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. tatthajātakaṃ pana garubhaṇḍaṃ, tampi bhikkhusaṅghena  rakkhitagopitaṃ gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. eseva nayo gaṇapuggalagihimanussasantakepi  chinnake acchinnake ca. tesaṃ ārāmuyyānabhūmīsu jātaṃ sāmaṇerā vārena bhikkhusaṅghassa  dantakaṭṭhaṃ āharantā ācariyupajjhāyānampi āharanti, taṃ yāva chinditvā saṅghaṃ na paṭicchāpenti,  tāva sabbaṃ tesaṃyeva hoti. tasmā tampi theyyacittena gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo.  yadā pana te chinditvā saṅghassa paṭicchāpetvā dantakaṭṭhamāḷake nikkhipanti, ``yathāsukhaṃ  bhikkhusaṅgho paribhuñjatū''ti; tato paṭṭhāya avahāro natthi, vattaṃ pana jānitabbaṃ.  yo hi devasikaṃ saṅghamajjhe osarati, tena divase divase ekameva dantakaṭṭhaṃ gahetabbaṃ.  yo pana ^a^V1.0278^ea^ devasikaṃ na osarati, padhānaghare vasitvā dhammasavane vā uposathagge vā dissati,  tena pamāṇaṃ sallakkhetvā cattāri pañcadantakaṭṭhāni attano vasanaṭṭhāne ṭhapetvā khāditabbāni.  tesu khīṇesu sace punapi dantakaṭṭhamāḷake bahūni hontiyeva, punapi āharitvā  khāditabbāni. yadi pana pamāṇaṃ asallakkhetvā āharati, tesu akkhīṇesuyeva māḷake  khīyanti, tato keci therā ``yehi gahitāni, te paṭiāharantū''ti vadeyyuṃ, keci  ``khādantu, puna sāmaṇerā āharissantī''ti, tasmā vivādapariharaṇatthaṃ ^a^P2.0347^ea^  pamāṇaṃ sallakkhetabbaṃ. gahaṇe pana doso natthi. maggaṃ gacchantenāpi ekaṃ vā dve vā  thavikāya pakkhipitvā gantabbanti.<br/><br/>[06] dantaponakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 57
title: araññaṭṭhakathā^udakakathā^dantaponakathā^vanappatikathā^
content:
  [03] 110^b^.^eb^ vanassa ^a^M1.0303^ea^ patīti ^b^vanappati;^eb^ vanajeṭṭhakarukkhassetaṃ adhivacanaṃ. idha  pana sabbopi manussehi pariggahitarukkho adhippeto ambalabujapanasādiko. yattha  vā pana maricavalliādīni āropenti, so chijjamāno sace ekāyapi challiyā vā vākena  vā sakalikāya vā pheggunā vā sambaddhova hutvā bhūmiyaṃ patati, rakkhati tāva.<br/><br/>[03]yo pana chinnopi vallīhi vā sāmantarukkhasākhāhi vā sambaddho sandhāritattā ujukameva  tiṭṭhati, patanto vā bhūmiṃ na pāpuṇāti, natthi tattha parihāro, avahāro eva hoti.  yopi kakacena chinno acchinno viya hutvā tatheva tiṭṭhati, tasmimpi eseva nayo.<br/><br/>[03]yo pana rukkhaṃ dubbalaṃ katvā pacchā cāletvā pāteti, aññena vā cālāpeti; aññaṃ  vāssa santike rukkhaṃ chinditvā ajjhottharati, parena vā ajjhottharāpeti; makkaṭe  vā paripātetvā tattha āropeti, aññena vā āropāpeti; vagguliyo vā tattha āropeti,  parena vā āropāpeti; tā taṃ rukkhaṃ pātenti, tasseva avahāro.<br/><br/>[06] sace pana tena rukkhe dubbale kate añño anāṇatto eva taṃ cāletvā pāteti,<br/><br/>[03] rukkhena vā ajjhottharati, attano dhammatāya makkaṭā vā vagguliyo vā ārohanti, paro  vā anāṇatto āropeti, sayaṃ vā esa vātamukhaṃ sodheti, balavavāto āgantvā rukkhaṃ  pāteti; sabbattha bhaṇḍadeyyaṃ. vātamukhasodhanaṃ panettha asampatte vāte sukkhamātikāya  ujukaraṇādīhi ^a^V1.0279^ea^ sameti, no aññathā. rukkhaṃ āvijjhitvā satthena vā ākoṭeti,  aggiṃ vā deti, maṇḍukakaṇṭakaṃ vā visaṃ vā ākoṭeti, yena so marati, sabbattha  bhaṇḍadeyyamevāti.<br/><br/>[06] vanappatikathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 58
title: udakakathā^dantaponakathā^vanappatikathā^haraṇakakathā^
content:
  [03] 111^b^.^eb^ haraṇake ^a^M1.0304^ea^ ^a^P2.0348^ea^ -- ^b^aññassa haraṇakaṃ bhaṇḍaṃ theyyacitto  āmasatī^eb^ti paraṃ sīsabhārādīhi bhaṇḍaṃ ādāya gacchantaṃ disvā ``etaṃ harissāmī''ti  vegena gantvā āmasati, ettāvatā assa dukkaṭaṃ. ^b^phandāpetī^eb^ti ākaḍḍhanavikaḍḍhanaṃ  karoti, sāmiko na muñcati, tenassa thullaccayaṃ. ^b^ṭhānā cāvetī^eb^ti ākaḍḍhitvā  sāmikassa hatthato moceti, tenassa pārājikaṃ. sace pana taṃ bhaṇḍasāmiko uṭṭhahitvā  pothetvā puna taṃ bhaṇḍaṃ mocāpetvā gaṇheyya, bhikkhu paṭhamaggahaṇeneva pārājiko.  sīsato vā kaṇṇato vā gīvato vā hatthato vā alaṅkāraṃ chinditvā vā mocetvā vā  gaṇhantassa sīsādīhi mocitamatte pārājikaṃ. hatthe pana valayaṃ vā kaṭakaṃ vā  anīharitvā aggabāhaṃ ghaṃsantova aparāparaṃ vā sāreti, ākāsagataṃ vā karoti, rakkhati  tāva. rukkhamūlacīvaravaṃsesu valayamiva na pārājikaṃ janeti. kasmā? saviññāṇakattā.  saviññāṇakakoṭṭhāsagatañhi yāva tato na nīhaṭaṃ, tāva tattheva hoti. eseva nayo aṅgulimuddikapādakaṭakakaṭūpagapiḷandhanesu.<br/><br/>[03]yo pana parassa nivatthasāṭakaṃ acchindati, paro ca salajjitāya sahasā na muñcati, ekenantena  coro kaḍḍhati, ekenantena paro, rakkhati tāva. parassa hatthato muttamatte pārājikaṃ.  athāpi taṃ kaḍḍhantassa chijjitvā ekadeso hatthagato hoti, so ca pādaṃ agghati pārājikameva.  ^b^sahabhaṇḍahāraka^eb^nti ``sabhaṇḍahārakaṃ bhaṇḍaṃ nessāmī''ti cintetvā ``ito yāhī''ti  bhaṇḍahārakaṃ tajjeti, so bhīto corena adhippetadisābhimukho hutvā ekaṃ pādaṃ  saṅkāmeti, corassa thullaccayaṃ; dutiye pārājikaṃ. ^b^pātāpetī^eb^ti athāpi coro  bhaṇḍahārakassa hatthe āvudhaṃ disvā sāsaṅko hutvā pātāpetvā gahetukāmo ekamantaṃ  paṭikkamma santajjetvā pātāpeti, parassa hatthato muttamatte pārājikaṃ.<br/><br/>[03]^b^pātāpeti, āpatti dukkaṭassā^eb^tiādi pana parikappavasena ^a^P2.0349^ea^  vuttaṃ. yo hi bhaṇḍaṃ pātāpetvā ``yaṃ mama ruccati, taṃ gahessāmī''ti parikappetvā  pātāpeti, tassa pātāpane ca āmasane ^a^V1.0280^ea^ ca dukkaṭaṃ, phandāpane thullaccayaṃ. pādagghanakassa  ṭhānā cāvane pārājikaṃ. taṃ pacchā paṭipātiyamānassa muñcatopi natthiyeva samaṇabhāvo.  yopi bhaṇḍahārakaṃ ^a^M1.0305^ea^ atikkamantaṃ disvā anubandhanto ``tiṭṭha, tiṭṭha, bhaṇḍaṃ  pātehī''ti vatvā pātāpeti, tassāpi tena hatthato muttamatte pārājikaṃ.<br/><br/>[03]yo pana ``tiṭṭha tiṭṭhā''ti vadati, ``pātehī''ti na vadati; itaro ca taṃ oloketvā  ``sace esa maṃ pāpuṇeyya, ghāteyyāpi ma'' nti sālayova hutvā taṃ bhaṇḍaṃ gahanaṭṭhāne  pakkhipitvā ``puna nivattitvā gahessāmī''ti pakkamati, pātanapaccayā pārājikaṃ  natthi. āgantvā pana theyyacittena gaṇhato uddhāre pārājikaṃ. atha panassa evaṃ  hoti -- ``mayā pātāpenteneva idaṃ mama santakaṃ kata''nti tato naṃ sakasaññāya  gaṇhāti; gahaṇe rakkhati, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. ``dehī''ti vutte adentassa sāmikānaṃ  dhuranikkhepe pārājikaṃ. ``so imaṃ chaḍḍetvā gato, anajjhāvutthakaṃ dāni ida''nti  paṃsukūlasaññāya gaṇhatopi eseva nayo. atha pana sāmiko ``tiṭṭha tiṭṭhā''ti vuttamatteneva  olokento taṃ disvā ``na dāni idaṃ mayha''nti dhuranikkhepaṃ katvā nirālayo  chaḍḍetvā palāyati, taṃ theyyacittena gaṇhato uddhāre dukkaṭaṃ. āharāpente dātabbaṃ,  adentassa pārājikaṃ. kasmā? tassa payogena chaḍḍitattāti ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^ vuttaṃ.  aññesu pana vicāraṇā eva natthi. purimanayeneva sakasaññāya vā paṃsukūlasaññāya vā  gaṇhantepi ayameva vinicchayoti.<br/><br/>[06] haraṇakakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 59
title: dantaponakathā^vanappatikathā^haraṇakakathā^upanidhikathā^
content:
  [03] 112^b^.^eb^ upanidhimhi -- ^b^nāhaṃ gaṇhāmī^eb^ti sampajānamusāvādepi adinnādānassa payogattā  dukkaṭaṃ. ``kiṃ tumhe bhaṇatha? nevidaṃ mayhaṃ anurūpaṃ, na tumhāka''ntiādīni  vadantassāpi dukkaṭameva. ``raho mayā etassa hatthe ṭhapitaṃ, na ^a^P2.0350^ea^ añño  koci jānāti, `dassati nu kho me no'''ti sāmiko vimatiṃ uppādeti, bhikkhussa  thullaccayaṃ. tassa pharusādibhāvaṃ disvā sāmiko ``na mayhaṃ dassatī''ti dhuraṃ  nikkhipati, tatra sacāyaṃ bhikkhu ``kilametvā naṃ dassāmī''ti dāne saussāho,  rakkhati tāva. sacepi so dāne nirussāho, bhaṇḍassāmiko pana gahaṇe saussāho  ^a^M1.0306^ea^, rakkhateva. yadi pana so dāne nirussāho bhaṇḍasāmikopi ``na  mayhaṃ dassatī''ti dhuraṃ nikkhipati, evaṃ ubhinnaṃ dhuranikkhepena bhikkhuno pārājikaṃ  ^a^V1.0281^ea^. yadipi mukhena ``dassāmī''ti vadati, cittena pana adātukāmo, evampi sāmikassa  dhuranikkhepe pārājikaṃ. taṃ pana upanidhi nāma saṅgopanatthāya attano hatthe parehi  ṭhapitabhaṇḍaṃ, aguttadesato ṭhānā cāvetvā guttaṭṭhāne ṭhapanatthāya harato anāpatti.  theyyacittenapi ṭhānā cāventassa avahāro natthi. kasmā? attano hatthe nikkhittattā,  bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. theyyacittena paribhuñjatopi eseva nayo. tāvakālikaggahaṇepi  tatheva. ^b^dhammaṃ caranto^eb^tiādi vuttanayameva. ayaṃ tāva ^b^pāḷivaṇṇanā^eb^.<br/><br/>[03]^b^pāḷimuttakavinicchayo^eb^ panettha pattacatukkādivasena evaṃ vutto -- eko kira  bhikkhu parassa mahagghe patte lobhaṃ uppādetvā taṃ haritukāmo ṭhapitaṭṭhānamassa suṭṭhu  sallakkhetvā attanopi pattaṃ tasseva santike ṭhapesi. so paccūsasamaye āgantvā  dhammaṃ vācāpetvā niddāyamānaṃ mahātheramāha -- ``vandāmi, bhante''ti. ``ko eso''ti?  ``ahaṃ, bhante, āgantukabhikkhu, kālassevamhi gantukāmo, asukasmiñca me  ṭhāne īdisena nāma aṃsabaddhakena īdisāya pattatthavikāya patto ṭhapito. sādhāhaṃ,  bhante, taṃ labheyya''nti thero pavisitvā taṃ gaṇhi. uddhāreyeva corassa pārājikaṃ.  sace āgantvā ``kosi tvaṃ avelāya āgato''ti ^a^P2.0351^ea^ vutto bhīto palāyati,  pārājikaṃ patvāva palāyati. therassa pana suddhacittattā anāpatti. thero ``taṃ  gaṇhissāmī''ti aññaṃ gaṇhi, eseva nayo. ayaṃ pana aññaṃ tādisameva gaṇhante yujjati,  manussaviggahe āṇattasadisavatthusmiṃ viya. ^b^kurundiyaṃ^eb^ pana ``padavārena kāretabbo''ti  vuttaṃ, taṃ atādisameva gaṇhante yujjati.<br/><br/>[03]taṃ maññamāno attano pattaṃ gaṇhitvā adāsi, corassa sāmikena dinnattā pārājikaṃ  natthi, asuddhacittena pana gahitattā dukkaṭaṃ. taṃ maññamāno corasseva pattaṃ gaṇhitvā  adāsi, idhāpi corassa attano santakattā pārājikaṃ natthi, asuddhacittena pana gahitattā  dukkaṭameva. sabbattha therassa anāpatti.<br/><br/>[03]aparo ^a^M1.0307^ea^ ``pattaṃ coressāmī''ti tatheva niddāyamānaṃ theraṃ vandi. ``ko  aya''nti ca vutte `ahaṃ, bhante, gilānabhikkhu, ekaṃ tāva me pattaṃ detha, gāmadvāraṃ  gantvā bhesajjaṃ āharissāmī''ti. thero ``idha gilāno natthi, coro ayaṃ bhavissatī''ti  sallakkhetvā ``imaṃ haratū''ti attano veribhikkhussa pattaṃ nīharitvā adāsi, dvinnampi  uddhāreyeva pārājikaṃ. ``veribhikkhussa patto''ti saññāya aññassa pattaṃ uddharantepi  eseva nayo. sace pana ``verissāya''nti saññāya corasseva pattaṃ uddharitvā deti, vuttanayeneva  therassa pārājikaṃ, corassa ^a^V1.0282^ea^ dukkaṭaṃ. atha ``verissāya''nti maññamāno attano  pattaṃ deti, vuttanayeneva ubhinnampi dukkaṭaṃ.<br/><br/>[03]eko mahāthero upaṭṭhākaṃ daharabhikkhuṃ ``pattacīvaraṃ gaṇha, asukaṃ nāma gāmaṃ gantvā  piṇḍāya carissāmā''ti āha. daharo gahetvā therassa pacchato pacchato gacchanto theyyacittaṃ  uppādetvā sace sīse bhāraṃ khandhe karoti, pārājikaṃ natthi. kasmā? āṇattiyā  gahitattā. sace pana maggato okkamma aṭaviṃ pavisati, padavārena kāretabbo. atha  nivattitvā vihārābhimukho palāyitvā vihāraṃ pavisitvā gacchati, upacārātikkame  pārājikaṃ. athāpi mahātherassa nivāsanaparivattanaṭṭhānato gāmābhimukho palāyati,  gāmūpacārātikkame pārājikaṃ. yadi pana ubhopi piṇḍāya caritvā bhuñjitvā  vā ^a^P2.0352^ea^ gahetvā vā nikkhamanti, thero ca punapi taṃ vadati -- ``pattacīvaraṃ  gaṇha, vihāraṃ gamissāmā''ti. tatra ce so purimanayeneva theyyacittena sīse bhāraṃ  khandhe karoti, rakkhati tāva. aṭaviṃ pavisati, padavārena kāretabbo. nivattitvā  gāmābhimukho eva palāyati, gāmūpacārātikkame pārājikaṃ. purato vihārābhimukho  palāyitvā vihāre aṭṭhatvā anisīditvā avūpasanteneva theyyacittena gacchati, upacārātikkame  pārājikaṃ. yo pana anāṇatto gaṇhāti, tassa sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsupi  pārājikaṃ. sesaṃ purimasadisameva.<br/><br/>[03]yo pana ``asukaṃ nāma vihāraṃ gantvā cīvaraṃ dhovitvā rajitvā vā ehī''ti vutto  ``sādhū''ti gahetvā gacchati, tassapi antarāmagge theyyacittaṃ uppādetvā sīse  bhāraṃ khandhe karaṇādīsu pārājikaṃ natthi. maggā okkamane padavārena kāretabbo.  taṃ vihāraṃ gantvā tattheva vasanto ^a^M1.0308^ea^ theyyacittena paribhuñjanto jīrāpeti,  corā vā tassa taṃ haranti, avahāro natthi, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. tato nikkhamitvā  āgacchatopi eseva nayo.<br/><br/>[03]yo pana anāṇatto therena nimitte vā kate sayameva vā kiliṭṭhaṃ sallakkhetvā ``detha,  bhante, cīvaraṃ; asukaṃ nāma gāmaṃ gantvā rajitvā āharissāmī''ti gahetvā gacchati;  tassa antarāmagge theyyacittaṃ uppādetvā sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsu pārājikaṃ.  kasmā? anāṇattiyā gahitattā. maggā okkamatopi paṭinivattitvā tameva vihāraṃ  āgantvā vihārasīmaṃ atikkamatopi vuttanayeneva pārājikaṃ. tattha gantvā rajitvā  paccāgacchatopi theyyacitte uppanne eseva nayo. sace pana yattha gato, tattha vā antarāmagge  vihāre vā tameva vihāraṃ paccāgantvā tassa ekapasse vā upacārasīmaṃ anatikkamitvā  vasanto theyyacittena ^a^V1.0283^ea^ paribhuñjanto jīrāpeti, corā vā tassa taṃ haranti, yathā vā  tathā vā nassati, bhaṇḍadeyyaṃ. upacārasīmaṃ atikkamato pana pārājikaṃ.<br/><br/>[03]yo pana therena nimitte kayiramāne ``detha, bhante, ahaṃ rajitvā ^a^P2.0353^ea^  āharissāmī''ti vatvā ``kattha gantvā, bhante, rajāmī''ti pucchati. thero  ca naṃ ``yattha icchasi, tattha gantvā rajāhī''ti vadati, ayaṃ ``vissaṭṭhadūto'' nāma.  theyyacittena palāyantopi na avahārena kāretabbo. theyyacittena pana palāyatopi paribhogena  vā aññathā vā nāsayatopi bhaṇḍadeyyameva hoti. bhikkhu bhikkhussa hatthe kiñci  parikkhāraṃ pahiṇati -- ``asukavihāre asukabhikkhussa dehī''ti, tassa theyyacitte  uppanne sabbaṭṭhānesu ``asukaṃ nāma vihāraṃ gantvā cīvaraṃ dhovitvā rajitvā vā ehī''ti  ettha vuttasadiso vinicchayo.<br/><br/>[03]aparo bhikkhuṃ pahiṇitukāmo nimittaṃ karoti -- ``ko nu kho gahetvā gamissatī''ti,  tatra ce eko -- ``detha, bhante, ahaṃ gahetvā gamissāmī''ti gahetvā gacchati, tassa  theyyacitte uppanne sabbaṭṭhānesu ``detha, bhante, cīvaraṃ, asukaṃ nāma gāmaṃ gantvā  rajitvā āharissāmī''ti ettha vuttasadiso vinicchayo. therena cīvaratthāya vatthaṃ  labhitvā upaṭṭhākakule ṭhapitaṃ hoti. athassa antevāsiko vatthaṃ haritukāmo tatra  gantvā ``taṃ kira vatthaṃ dethā''ti therena pesito viya vadati; tassa vacanaṃ saddahitvā  upāsakena ṭhapitaṃ upāsikā vā, upāsikāya ṭhapitaṃ ^a^M1.0309^ea^ upāsako vā  añño vā, koci nīharitvā deti, uddhāreyevassa pārājikaṃ. sace pana therassa upaṭṭhākehi  ``imaṃ therassa dassāmā''ti attano vatthaṃ ṭhapitaṃ hoti. athassa antevāsiko taṃ haritukāmo  tattha gantvā ``therassa kira vatthaṃ dātukāmattha, taṃ dethā''ti vadati. te cassa  saddahitvā ``mayaṃ, bhante, bhojetvā dassāmāti ṭhapayimha, handa gaṇhāhī''ti denti.  sāmikehi dinnattā pārājikaṃ natthi, asuddhacittena pana gahitattā dukkaṭaṃ,  bhaṇḍadeyyañca hoti.<br/><br/>[03]bhikkhu bhikkhussa vatvā gāmaṃ gacchati, ``itthannāmo mama vassāvāsikaṃ dassati, taṃ  gahetvā ṭhapeyyāsī''ti. ``sādhū''ti so bhikkhu tena dinnaṃ mahagghasāṭakaṃ attanā  laddhena appagghasāṭakena saddhiṃ ṭhapetvā tena āgatena attano mahagghasāṭakassa laddhabhāvaṃ  ñatvā vā añatvā vā ``dehi me vassāvāsika''nti vutto ``tava thūlasāṭako laddho,  mayhaṃ pana sāṭako mahaggho, dvepi asukasmiṃ nāma okāse ṭhapitā, pavisitvā  ^a^P2.0354^ea^ gaṇhāhī''ti vadati. tena pavisitvā thūlasāṭake gahite itarassa itaraṃ  gaṇhato uddhāre pārājikaṃ. athāpi tassa sāṭake ^a^V1.0284^ea^ attano nāmaṃ attano ca sāṭake  tassa nāmaṃ likhitvā ``gaccha nāmaṃ vācetvā gaṇhāhī''ti vadati, tatrāpi eseva  nayo. yo pana attanā ca tena ca laddhasāṭake ekato ṭhapetvā taṃ evaṃ vadati -- ``tayā  ca mayā ca laddhasāṭakā dvepi antogabbhe ṭhapitā, gaccha yaṃ icchasi, taṃ vicinitvā gaṇhāhī''ti.  so ca lajjāya āvāsikena laddhaṃ thūlasāṭakameva gaṇheyya, tatrāvāsikassa vicinitvā  gahitāvasesaṃ itaraṃ gaṇhato anāpatti. āgantuko bhikkhu āvāsikānaṃ cīvarakammaṃ  karontānaṃ samīpe pattacīvaraṃ ṭhapetvā ``ete saṅgopessantī''ti maññamāno nhāyituṃ  vā aññatra vā gacchati. sace naṃ āvāsikā saṅgopenti, iccetaṃ kusalaṃ. no ce,  naṭṭhe gīvā na hoti. sacepi so ``idaṃ, bhante, ṭhapethā''ti vatvā gacchati, itare  ca sakiccappasutattā na jānanti, eseva nayo. athāpi te ``idaṃ, bhante, ṭhapethā''ti  vuttā ``mayaṃ byāvaṭā''ti paṭikkhipanti, itaro ca ``avassaṃ ṭhapessantī''ti anādiyitvā  gacchati, eseva nayo. sace pana tena yācitā vā ayācitā vā ``mayaṃ ṭhapessāma,  tvaṃ gacchā''ti vadanti; taṃ saṅgopitabbaṃ. no ce saṅgopenti, naṭṭhe gīvā. kasmā?  sampaṭicchitattā.<br/><br/>[03]yo ^a^M1.0310^ea^ bhikkhu bhaṇḍāgāriko hutvā paccūsasamaye eva bhikkhūnaṃ pattacīvarāni  heṭṭhāpāsādaṃ oropetvā dvāraṃ apidahitvā tesampi anārocetvāva dūre bhikkhācāraṃ  gacchati; tāni ce corā haranti, tasseva gīvā. yo pana bhikkhūhi ``oropetha, bhante,  pattacīvarāni; kālo salākaggahaṇassā''ti vutto ``samāgatatthā''ti pucchitvā  ``āma, samāgatamhā''ti vutte pattacīvarāni nīharitvā nikkhipitvā bhaṇḍāgāradvāraṃ  bandhitvā ``tumhe pattacīvarāni gahetvā heṭṭhāpāsādadvāraṃ paṭijaggitvā gaccheyyāthā''ti  vatvā gacchati. tatra ceko alasajātiko bhikkhu bhikkhūsu gatesu pacchā akkhīni  puñchanto uṭṭhahitvā ^a^P2.0355^ea^ udakaṭṭhānaṃ mukhadhovanatthaṃ gacchati, taṃ khaṇaṃ disvā  corā tassa pattacīvaraṃ haranti, suhaṭaṃ. bhaṇḍāgārikassa gīvā na hoti.<br/><br/>[03]sacepi koci bhaṇḍāgārikassa anārocetvāva bhaṇḍāgāre attano parikkhāraṃ ṭhapeti,  tasmimpi naṭṭhe bhaṇḍāgārikassa gīvā na hoti. sace pana bhaṇḍāgāriko taṃ disvā  ``aṭṭhāne ṭhapita''nti gahetvā ṭhapeti, naṭṭhe tassa gīvā. sacepi ṭhapitabhikkhunā ``mayā,  bhante, īdiso nāma parikkhāro ṭhapito, upadhāreyyāthā''ti vutto ``sādhū''ti  sampaṭicchati, dunnikkhittaṃ vā maññamāno aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti, tasseva gīvā.  ``nāhaṃ jānāmī''ti paṭikkhipantassa pana natthi gīvā. yopi tassa passantasseva ṭhapeti,  bhaṇḍāgārikañca na sampaṭicchāpeti ^a^V1.0285^ea^, naṭṭhaṃ sunaṭṭhameva. sace taṃ bhaṇḍāgāriko aññatra ṭhapeti,  naṭṭhe gīvā. sace bhaṇḍāgāraṃ suguttaṃ, sabbo saṅghassa ca cetiyassa ca parikkhāro tattheva  ṭhapīyati, bhaṇḍāgāriko ca bālo abyatto dvāraṃ vivaritvā dhammakathaṃ vā sotuṃ,  aññaṃ vā kiñci kātuṃ katthaci gacchati, taṃ khaṇaṃ disvā yattakaṃ corā haranti,  sabbaṃ tassa gīvā. bhaṇḍāgārato nikkhamitvā bahi caṅkamantassa vā dvāraṃ vivaritvā sarīraṃ  utuṃ gāhāpentassa vā tattheva samaṇadhammānuyogena nisinnassa vā tattheva nisīditvā  kenaci kammena byāvaṭassa vā uccārapassāvapīḷitassāpi tato tattheva upacāre vijjamāne  bahi gacchato vā aññena vā kenaci ākārena pamattassa sato dvāraṃ vivaritvā vā  vivaṭameva pavisitvā vā sandhiṃ chinditvā vā yattakaṃ tassa pamādapaccayā corā haranti,  sabbaṃ tasseva gīvā. uṇhasamaye pana vātapānaṃ vivaritvā nipajjituṃ vaṭṭatīti vadanti.  uccārapīḷitassa pana ^a^M1.0311^ea^ tasmiṃ upacāre asati aññattha gacchantassa gilānapakkhe  ṭhitattā avisayo; tasmā gīvā na hoti.<br/><br/>[03]yo pana anto uṇhapīḷito dvāraṃ suguttaṃ katvā bahi nikkhamati, corā ca naṃ gahetvā  ``dvāraṃ vivarā''ti vadanti, yāva tatiyaṃ na vivaritabbaṃ. yadi pana te corā ``sace  na vivarasi, tañca māressāma, dvārañca bhinditvā parikkhāraṃ ^a^P2.0356^ea^ harissāmā''ti  pharasuādīni ukkhipanti. ``mayi ca mate saṅghassa ca senāsane vinaṭṭhe guṇo natthī''ti  vivarituṃ vaṭṭati. idhāpi avisayattā gīvā natthīti vadanti. sace koci āgantuko  kuñcikaṃ vā deti, dvāraṃ vā vivarati, yattakaṃ corā haranti, sabbaṃ tassa gīvā.  saṅghena bhaṇḍāgāraguttatthāya sūciyantakañca kuñcikamuddikā ca yojetvā dinnā  hoti, bhaṇḍāgāriko ghaṭikamattaṃ datvā nipajjati, corā vivaritvā parikkhāraṃ haranti,  tasseva gīvā. sūciyantakañca kuñcikamuddikañca yojetvā nipannaṃ panetaṃ sace corā  āgantvā ``vivarā''ti vadanti, tattha purimanayeneva paṭipajjitabbaṃ. evaṃ guttaṃ  katvā nipanne pana sace bhittiṃ vā chadanaṃ vā bhinditvā umaṅgena vā pavisitvā haranti,  na tassa gīvā. sace bhaṇḍāgāre aññepi therā vasanti, vivaṭe dvāre attano attano  parikkhāraṃ gahetvā gacchanti, bhaṇḍāgāriko tesu gatesu dvāraṃ na jaggati, sace  tattha kiñci avaharīyati, bhaṇḍāgārikassa issaratāya bhaṇḍāgārikasseva gīvā. therehi  pana sahāyehi bhavitabbaṃ. ayaṃ tattha sāmīci.<br/><br/>[03]yadi bhaṇḍāgāriko ``tumhe bahi ṭhatvāva tumhākaṃ parikkhāraṃ gaṇhatha, mā pavisitthā''ti  vadati, tesañca eko lolamahāthero sāmaṇerehi ceva upaṭṭhākehi ca saddhiṃ bhaṇḍāgāraṃ ^a^V1.0286^ea^  pavisitvā nisīdati ceva nipajjati ca, yattakaṃ bhaṇḍaṃ nassati, sabbaṃ tassa gīvā.  bhaṇḍāgārikena pana avasesattherehi ca sahāyehi bhavitabbaṃ. atha bhaṇḍāgārikova lolasāmaṇere  ca upaṭṭhāke ca gahetvā bhaṇḍāgāre nisīdati ceva nipajjati ca, yaṃ tattha nassati, sabbaṃ  tasseva gīvā. tasmā bhaṇḍāgārikeneva tattha vasitabbaṃ. avasesehi appeva rukkhamūle  vasitabbaṃ, na ca bhaṇḍāgāreti.<br/><br/>[03]ye ^a^M1.0312^ea^ pana attano attano sabhāgabhikkhūnaṃ vasanagabbhesu parikkhāraṃ ṭhapenti,  parikkhāre naṭṭhe yehi ṭhapito, tesaṃyeva gīvā. itarehi pana sahāyehi bhavitabbaṃ.  yadi pana saṅgho bhaṇḍāgārikassa vihāreyeva yāgubhattaṃ dāpeti, so ca bhikkhācāratthāya  gāmaṃ gacchati, naṭṭhaṃ tasseva ^a^P2.0357^ea^ gīvā. bhikkhācāraṃ pavisantehi atirekacīvararakkhaṇatthāya  ṭhapitavihāravārikassāpi yāgubhattaṃ vā nivāpaṃ vā labhamānasseva bhikkhācāraṃ gacchato  yaṃ tattha nassati, sabbaṃ gīvā. na kevalañca ettakameva, bhaṇḍāgārikassa viya yaṃ  tassa pamādappaccayā nassati, sabbaṃ gīvā.<br/><br/>[03]sace vihāro mahā hoti, aññaṃ padesaṃ rakkhituṃ gacchantassa aññasmiṃ padese nikkhittaṃ  haranti, avisayattā gīvā na hoti. īdise pana vihāre vemajjhe sabbesaṃ osaraṇaṭṭhāne  parikkhāre ṭhapetvā nisīditabbaṃ. vihāravārikā vā dve tayo ṭhapetabbā. sace tesaṃ  appamattānaṃ ito cito ca rakkhataṃyeva kiñci nassati, gīvā na hoti. vihāravārike  bandhitvā haritabhaṇḍampi corānaṃ paṭipathaṃ gatesu aññena maggena haritabhaṇḍampi na tesaṃ  gīvā. sace vihāravārikānaṃ vihāre dātabbaṃ yāgubhattaṃ vā nivāpo vā na hoti,  tehi pattabbalābhato atirekā dve tisso yāgusalākā, tesaṃ pahonakabhattasalākā  ca ṭhapetuṃ vaṭṭati. nibaddhaṃ katvā pana na ṭhapetabbā, manussā hi vippaṭisārino honti,  ``vihāravārikāyeva amhākaṃ bhattaṃ bhuñjantī''ti. tasmā parivattetvā ṭhapetabbā.  sace tesaṃ sabhāgā salākabhattāni āharitvā denti, iccetaṃ kusalaṃ; no ce denti,  vāraṃ gāhāpetvā nīharāpetabbāni. sace vihāravāriko dve tisso yāgusalākā,  cattāri pañca salākabhattāni ca labhamānova bhikkhācāraṃ gacchati, bhaṇḍāgārikassa viya  sabbaṃ naṭṭhaṃ gīvā hoti. sace saṅghassa vihārapālānaṃ dātabbaṃ bhattaṃ vā nivāpo vā natthi,  bhikkhū vihāravāraṃ gahetvā attano attano nissitake jaggenti, sampattavāraṃ aggahetuṃ  na labhanti, yathā aññe bhikkhū karonti, tatheva kātabbaṃ. bhikkhūhi pana asahāyakassa  vā attadutiyassa vā yassa sabhāgo bhikkhu bhattaṃ ānetvā dātā natthi, evarūpassa vāro  na pāpetabbo.<br/><br/>[03]yampi ^a^M1.0313^ea^ ^a^V1.0287^ea^ pākavattatthāya vihāre ṭhapenti, taṃ gahetvā upajīvantena ṭhātabbaṃ.  yo taṃ na upajīvati ^a^P2.0358^ea^, so vāraṃ na gāhāpetabbo. phalāphalatthāyapi vihāre  bhikkhuṃ ṭhapenti, jaggitvā gopetvā phalavārena bhājetvā khādanti. yo tāni khādati,  tena ṭhātabbaṃ. anupajīvanto na gāhāpetabbo. senāsanamañcapīṭhapaccattharaṇarakkhaṇatthāyapi  ṭhapenti, āvāse vasantena ṭhātabbaṃ. abbhokāsiko pana rukkhamūliko vā na gāhāpetabbo.<br/><br/>[03]eko navako hoti, bahussuto pana bahūnaṃ dhammaṃ vāceti, paripucchaṃ deti, pāḷiṃ  vaṇṇeti, dhammakathaṃ katheti, saṅghassa bhāraṃ nittharati, ayaṃ lābhaṃ paribhuñjantopi āvāse  vasantopi vāraṃ na gāhetabbo. ^b^``purisaviseso nāma ñātabbo''^eb^ti vadanti.<br/><br/>[03]uposathāgārapaṭimāgharajaggakassa pana diguṇaṃ yāgubhattaṃ devasikaṃ taṇḍulanāḷi saṃvacchare  ticīvaraṃ, dasavīsagghanakaṃ kappiyabhaṇḍañca dātabbaṃ. sace pana tassa taṃ labhamānasseva  pamādena tattha kiñci nassati, sabbaṃ gīvā. bandhitvā balakkārena acchinnaṃ pana  na gīvā. tattha cetiyassa vā saṅghassa vā santakena cetiyassa santakaṃ rakkhāpetuṃ vaṭṭati.  cetiyassa santakena saṅghassa santakaṃ rakkhāpetuṃ na vaṭṭati. yaṃ pana cetiyassa santakena  saddhiṃ saṅghassa santakaṃ ṭhapitaṃ hoti, taṃ cetiyasantake rakkhāpite rakkhitameva hotīti  evaṃ vaṭṭati. pakkhavārena uposathāgārādīni rakkhatopi pamādavasena naṭṭhaṃ gīvāyevāti.<br/><br/>[06] upanidhikathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 60
title: vanappatikathā^haraṇakakathā^upanidhikathā^suṅkaghātakathā^
content:
  [03] 113^b^.^eb^ suṅkaṃ tato hanantīti ^b^suṅkaghātaṃ;^eb^ suṅkaṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ. tañhi yasmā tato  suṅkārahaṃ bhaṇḍaṃ suṅkaṃ adatvā nīharantā rañño suṅkaṃ hananti vināsenti, tasmā suṅkaghātanti  vuttaṃ. ^b^tatra pavisitvā^eb^ti tatra pabbatakhaṇḍādīsu raññā paricchedaṃ katvā ṭhapite  suṅkaṭṭhāne pavisitvā. ^b^rājaggaṃ bhaṇḍa^eb^nti rājārahaṃ bhaṇḍaṃ; yato rañño pañcamāsakaṃ  ^a^M1.0314^ea^ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ suṅkaṃ dātabbaṃ hoti, taṃ bhaṇḍanti  attho. rājakantipi ^a^P2.0359^ea^ pāṭho, ayamevattho. ^b^theyyacitto^eb^ti ``ito  rañño suṅkaṃ na dassāmī''ti theyyacittaṃ uppādetvā taṃ bhaṇḍaṃ āmasati, dukkaṭaṃ.  ṭhapitaṭṭhānato gahetvā thavikāya vā pakkhipati, paṭicchannaṭṭhāne vā ^a^V1.0288^ea^ ūrunā saddhiṃ bandhati,  thullaccayaṃ. suṅkaṭṭhānena paricchinnattā ṭhānācāvanaṃ na hoti. suṅkaṭṭhānaparicchedaṃ dutiyaṃ  pādaṃ atikkāmeti, pārājikaṃ.<br/><br/>[03]^b^bahisuṅkaghātaṃ pātetī^eb^ti rājapurisānaṃ aññavihitabhāvaṃ passitvā anto ṭhitova bahi  patanatthāya khipati. tañce avassaṃ patanakaṃ, hatthato muttamatte pārājikaṃ. tañce rukkhe  vā khāṇumhi vā paṭihataṃ balavavātavegukkhittaṃ vā hutvā puna antoyeva patati, rakkhati.  puna gaṇhitvā khipati, pubbe vuttanayeneva pārājikaṃ. bhūmiyaṃ patitvā vaṭṭantaṃ  puna anto pavisati, pārājikameva. ^b^kurundīsaṅkhepaṭṭhakathāsu^eb^ pana ``sace bahi  patitaṃ ṭhatvā vaṭṭantaṃ pavisati, pārājikaṃ. sace atiṭṭhamānaṃyeva vaṭṭitvā pavisati  rakkhatī''ti vuttaṃ.<br/><br/>[03]anto ṭhatvā hatthena vā pādena vā yaṭṭhiyā vā vaṭṭeti, aññena vā vaṭṭāpeti, sace aṭṭhatvā  vaṭṭamānaṃ gataṃ, pārājikaṃ. anto ṭhatvā bahi gacchantaṃ rakkhati, ``vaṭṭitvā gamissatī''ti  vā ``añño naṃ vaṭṭessatī''ti vā anto ṭhapitaṃ pacchā sayaṃ vā vaṭṭamānaṃ aññena vā  vaṭṭitaṃ bahi gacchati, rakkhatiyeva. suddhacittena ṭhapite pana tathā gacchante vattabbameva natthi.  dve puṭake ekābaddhe katvā suṅkaṭṭhānasīmantare ṭhapeti, kiñcāpi bahipuṭake suṅkaṃ  pādaṃ agghati, tena saddhiṃ ekābaddhatāya pana anto puṭako rakkhati. sace pana  parivattetvā abbhantarimaṃ bahi ṭhapeti, pārājikaṃ. kājepi ekabaddhaṃ katvā ṭhapite  eseva nayo. sace pana abandhitvā kājakoṭiyaṃ ṭhapitamattameva hoti, pārājikaṃ.<br/><br/>[03]gacchante yāne vā assapiṭṭhiādīsu vā ṭhapeti ``bahi nīharissatī''ti nīhaṭepi avahāro  natthi, bhaṇḍadeyyampi na hoti. kasmā? ``atra paviṭṭhassa ^a^P2.0360^ea^ suṅkaṃ gaṇhantū''ti  vuttattā idañca suṅkaṭṭhānassa bahi ṭhitaṃ, na ca tena nītaṃ, tasmā neva bhaṇḍadeyyaṃ na  pārājikaṃ.<br/><br/>[03]ṭhitayānādīsu ṭhapite vinā tassa payogaṃ gatesu theyyacittepi sati nevatthi avahāro.  yadi pana ṭhapetvā yānādīni pājento atikkāmeti ^a^M1.0315^ea^, hatthisuttādīsu  vā kataparicayattā purato ṭhatvā ``ehi, re''ti pakkosati, sīmātikkame pārājikaṃ.  eḷakalomasikkhāpade imasmiṃ ṭhāne aññaṃ harāpeti, anāpatti, idha pārājikaṃ. tatra  aññassa yāne vā bhaṇḍe vā ajānantassa pakkhipitvā tiyojanaṃ atikkāmeti, nissaggiyāni  hontīti pācittiyaṃ. idha anāpatti.<br/><br/>[03]suṅkaṭṭhāne ^a^V1.0289^ea^ suṅkaṃ datvāva gantuṃ vaṭṭati. eko ābhogaṃ katvā gacchati ``sace `suṅkaṃ  dehī'ti vakkhanti, dassāmi; no ce vakkhanti, gamissāmī''ti. taṃ disvā eko  suṅkiko ``eso bhikkhu gacchati, gaṇhatha naṃ suṅka''nti vadati, aparo ``kuto pabbajitassa  suṅkaṃ, gacchatū''ti vadati, laddhakappaṃ hoti, gantabbaṃ. ``bhikkhūnaṃ suṅkaṃ adatvā  gantuṃ na vaṭṭati, gaṇha upāsakā''ti vutte pana ``bhikkhussa suṅkaṃ gaṇhantehi pattacīvaraṃ  gahetabbaṃ bhavissati, kiṃ tena, gacchatū''ti vuttepi laddhakappameva. sacepi suṅkikā  niddāyanti vā, jūtaṃ vā kīḷanti, yattha katthaci vā gatā, ayañca ``kuhiṃ suṅkikā''ti  pakkositvāpi na passati, laddhakappameva. sacepi suṅkaṭṭhānaṃ patvā aññavihito, kiñci  cintento vā sajjhāyanto vā manasikāraṃ anuyuñjanto vā corahatthisīhabyagghādīhi  sahasā vuṭṭhāya samanubaddho vā, mahāmeghaṃ uṭṭhitaṃ disvā purato sālaṃ pavisitukāmo  vā hutvā taṃ ṭhānaṃ atikkamati, laddhakappameva.<br/><br/>[06] ^b^suṅkaṃ^eb^ ^b^pariharatī^eb^ti ettha upacāraṃ okkamitvā kiñcāpi pariharati, avahāroyevāti<br/><br/>[03] ^b^kurundaṭṭhakathāyaṃ^eb^ vuttaṃ. ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^pana ```pariharantaṃ rājapurisā  viheṭhentī'ti kevalaṃ ādīnavaṃ dassetvā upacāraṃ ^a^P2.0361^ea^ okkamitvā  pariharato dukkaṭaṃ, anokkamitvā pariharato anāpattī''ti vuttaṃ. idaṃ pāḷiyā  sameti. ettha dvīhi leḍḍupātehi upacāro paricchinditabboti.<br/><br/>[06] suṅkaghātakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 61
title: haraṇakakathā^upanidhikathā^suṅkaghātakathā^pāṇakathā^
content:
  [03] 114^b^.^eb^ ito parasmiṃ ekaṃsena avahārappahonakapāṇaṃ dassento ^b^``manussapāṇo''^eb^ti āha.  tampi bhujissaṃ harantassa avahāro natthi. yopi ^a^M1.0316^ea^ bhujisso mātarā vā  pitarā vā āṭhapito hoti, attanā vā attano upari katvā paññāsaṃ vā saṭṭhiṃ vā  aggahesi, tampi harantassa avahāro natthi; dhanaṃ pana gataṭṭhāne vaḍḍhati. antojātaka-dhanakkīta-karamarānītappabhedaṃ  pana dāsaṃyeva harantassa avahāro hoti. tameva hi sandhāya idaṃ vuttaṃ -- ``pāṇo  nāma manussapāṇo vuccatī''ti. ettha ca gehadāsiyā kucchimhi dāsassa jāto antojātako,  dhanena kīto dhanakkīto, paradesato paharitvā ānetvā dāsabyaṃ upagamito karamarānītoti  veditabbo. evarūpaṃ pāṇaṃ ``harissāmī''ti āmasati, dukkaṭaṃ. hatthe vā pāde  vā gahetvā ukkhipanto phandāpeti, thullaccayaṃ. ukkhipitvā palāyitukāmo  kesaggamattampi ṭhitaṭṭhānato atikkāmeti, pārājikaṃ. kesesu vā hatthesu  vā gahetvā kaḍḍhati, padavārena kāretabbo.<br/><br/>[03]^b^padasā^eb^ ^a^V1.0290^ea^ ^b^nessāmī^eb^ti tajjento vā paharanto vā ``ito gacchāhī''ti vadati, tena vuttadisābhāgaṃ  gacchantassa dutiyapadavārena pārājikaṃ. yepi tena saddhiṃ ekacchandā honti,  sabbesaṃ ekakkhaṇe pārājikaṃ. bhikkhu dāsaṃ disvā sukhadukkhaṃ pucchitvā vā  apucchitvā vā ``gaccha, palāyitvā sukhaṃ jīvā''ti vadati, so ce palāyati, dutiyapadavāre  pārājikaṃ. taṃ attano samīpaṃ āgataṃ añño ``palāyā''ti vadati, sace bhikkhusataṃ  paṭipāṭiyā attano samīpamāgataṃ vadati, sabbesaṃ pārājikaṃ. yo pana vegasā palāyantaṃyeva  ``palāya, yāva taṃ ^a^P2.0362^ea^ sāmikā na gaṇhantī''ti bhaṇati, anāpatti pārājikassa.  sace pana saṇikaṃ gacchantaṃ bhaṇati, so ca tassa vacanena sīghaṃ gacchati, pārājikaṃ.  palāyitvā aññaṃ gāmaṃ vā desaṃ vā gataṃ disvā tatopi palāpentassa pārājikameva.<br/><br/>[06] adinnādānaṃ nāma pariyāyena muccati. yo hi evaṃ vadati -- ``tvaṃ idha kiṃ karosi,<br/><br/>[03] kiṃ te palāyituṃ na vaṭṭatīti vā, kiṃ katthaci gantvā sukhaṃ jīvituṃ na vaṭṭatīti  vā, dāsadāsiyo palāyitvā amukaṃ nāma padesaṃ gantvā sukhaṃ jīvantī''ti vā, so  ca tassa vacanaṃ sutvā palāyati, avahāro natthi. yopi ``mayaṃ amukaṃ nāma padesaṃ  gacchāma, tatrāgatā sukhaṃ jīvanti, amhehi ca saddhiṃ gacchantānaṃ antarāmaggepi pātheyyādīhi  kilamatho natthī''ti vatvā sukhaṃ attanā saddhiṃ āgacchantaṃ gahetvā gacchati ^a^M1.0317^ea^  maggagamanavasena, na theyyacittena; nevatthi avahāro. antarāmagge ca coresu uṭṭhitesu ``are!  corā uṭṭhitā, vegena palāya, ehi yāhī''ti vadantassāpi corantarāya mocanatthāya vuttattā  avahāraṃ na vadantīti.<br/><br/>[06] pāṇakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 62
title: upanidhikathā^suṅkaghātakathā^pāṇakathā^apadakathā^
content:
  [06] apadesu ^b^ahi^eb^ nāma sassāmiko ahituṇḍikādīhi gahitasappo; yaṃ kīḷāpentā<br/><br/>[03] aḍḍhampi pādampi kahāpaṇampi labhanti, muñcantāpi hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā gahetvāva  muñcanti. te kassaci bhikkhuno nisinnokāsaṃ gantvā sappakaraṇḍaṃ ṭhapetvā niddāyanti  vā, katthaci vā gacchanti, tatra ce so bhikkhu theyyacittena taṃ karaṇḍaṃ āmasati,  dukkaṭaṃ. phandāpeti, thullaccayaṃ. ṭhānā cāveti, pārājikaṃ. sace pana  karaṇḍakaṃ ugghāṭetvā sappaṃ gīvāya gaṇhāti, dukkaṭaṃ. uddharati, thullaccayaṃ.  ujukaṃ katvā uddharantassa karaṇḍatalato sappassa naṅguṭṭhe kesaggamatte mutte pārājikaṃ.  ghaṃsitvā kaḍḍhantassa naṅguṭṭhe mukhavaṭṭito muttamatte pārājikaṃ ^a^V1.0291^ea^. karaṇḍamukhaṃ īsakaṃ  vivaritvā pahāraṃ vā datvā ``ehi, re''ti nāmena pakkositvā nikkhāmeti, pārājikaṃ  ^a^P2.0363^ea^. tatheva vivaritvā maṇḍūkasaddaṃ vā mūsikasaddaṃ vā lājāvikiraṇaṃ  vā katvā nāmena pakkosati, accharaṃ vā paharati, evaṃ nikkhantepi pārājikaṃ.  mukhaṃ avivaritvāpi evaṃ kate chāto sappo sīsena karaṇḍapuṭaṃ āhacca okāsaṃ  katvā palāyati, pārājikameva. sace pana mukhe vivarite sayameva sappo nikkhamitvā  palāyati, bhaṇḍadeyyaṃ. athāpi mukhaṃ vivaritvā vā avivaritvā vā kevalaṃ maṇḍūkamūsikasaddaṃ  lājāvikiraṇameva ca karoti, na nāmaṃ gahetvā pakkosati, na accharaṃ vā paharati,  sappo ca chātattā ``maṇḍūkādīni khādissāmī''ti nikkhamitvā palāyati, bhaṇḍadeyyameva.  maccho kevalaṃ idha apadaggahaṇena āgato. yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ udakaṭṭhe vuttamevāti.<br/><br/>[06] apadakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 63
title: suṅkaghātakathā^pāṇakathā^apadakathā^dvipadakathā^
content:
  [03] 115^b^.^eb^ dvipadesu ^a^M1.0318^ea^ -- ye avaharituṃ sakkā, te dassento ^b^``manussā  pakkhajātā''^eb^ti āha. devatā pana avaharituṃ na sakkā. pakkhā jātā etesanti ^b^pakkhajātā^eb^.  te lomapakkhā cammapakkhā aṭṭhipakkhāti tividhā. tattha morakukkuṭādayo lomapakkhā,  vagguliādayo cammapakkhā, bhamarādayo aṭṭhipakkhāti veditabbā. te sabbepi manussā ca  pakkhajātā ca kevalaṃ idha dvipadaggahaṇena āgatā. yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ ākāsaṭṭhe  ca pāṇe ca vuttanayamevāti.<br/><br/>[06] dvipadakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 64
title: pāṇakathā^apadakathā^dvipadakathā^catuppadakathā^
content:
  [03] 116^b^.^eb^ catuppadesu -- ^b^pasukā^eb^ti pāḷiyaṃ āgatāvasesā sabbā catuppadajātīti veditabbā.  hatthiādayo pākaṭāyeva. tattha theyyacittena hatthiṃ āmasantassa dukkaṭaṃ, phandāpentassa  thullaccayaṃ. yo pana mahābalo balamadena taruṇaṃ bhiṅkacchāpaṃ nābhimūle sīsena uccāretvā  gaṇhanto cattāro pāde, soṇḍaṃ ca bhūmito kesaggamattampi moceti, pārājikaṃ.  hatthī pana koci hatthisālāyaṃ bandhitvā ṭhapito ^a^P2.0364^ea^ hoti, koci abaddhova  tiṭṭhati, koci antovatthumhi ^a^V1.0292^ea^ tiṭṭhati, koci rājaṅgaṇe tiṭṭhati, tattha hatthisālāyaṃ  gīvāya bandhitvā ṭhapitassa gīvābandhanañca cattāro ca pādāti pañca ṭhānāni honti.  gīvāya ca ekasmiñca pāde ayasaṅkhalikāya baddhassa cha ṭhānāni. gīvāya ca dvīsu ca pādesu  baddhassa satta ṭhānāni. tesaṃ vasena phandāpanaṭhānācāvanāni veditabbāni. abaddhassa  sakalā hatthisālā ṭhānaṃ. tato atikkamane, pārājikaṃ. antovatthumhi ṭhitassa  sakalaṃ antovatthumeva ṭhānaṃ. tassa vatthudvārātikkamane pārājikaṃ. rājaṅgaṇe ṭhitassa  sakalanagaraṃ ṭhānaṃ. tassa nagaradvārātikkamane pārājikaṃ. bahinagare ṭhitassa ṭhitaṭṭhānameva  ṭhānaṃ. taṃ haranto padavārena kāretabbo. nipannassa ekameva ṭhānaṃ. taṃ theyyacittena  uṭṭhāpentassa uṭṭhitamatte pārājikaṃ. assepi ayameva vinicchayo. sace pana so catūsu  pādesu baddho hoti, aṭṭha ṭhānāni veditabbāni. esa nayo oṭṭhepi.<br/><br/>[03]goṇopi ^a^M1.0319^ea^ koci gehe bandhitvā ṭhapito hoti. koci abaddhova tiṭṭhati,  koci pana vaje bandhitvā ṭhapito hoti, koci abaddhova tiṭṭhati. tattha gehe bandhitvā  ṭhapitassa cattāro pādā, bandhanañcāti pañca ṭhānāni; abaddhassa sakalaṃ gehaṃ. vajepi  baddhassa pañca ṭhānāni. abaddhassa sakalo vajo. taṃ vajadvāraṃ atikkāmeti, pārājikaṃ.  vajaṃ bhinditvā haranto khaṇḍadvāraṃ atikkāmeti, pārājikaṃ. dvāraṃ vā vivaritvā  vajaṃ vā bhinditvā bahi ṭhito nāmena pakkositvā nikkhāmeti, pārājikaṃ. sākhābhaṅgaṃ  dassetvā pakkosantassāpi eseva nayo. dvāraṃ avivaritvā vajaṃ abhinditvā sākhābhaṅgaṃ  cāletvā pakkosati, goṇo chātatāya vajaṃ laṅghetvā nikkhamati, pārājikameva. sace  pana dvāre vivarite vaje vā bhinne sayameva nikkhamati, bhaṇḍadeyyaṃ. dvāraṃ vivaritvā  vā avivaritvā vā vajampi bhinditvā vā abhinditvā vā kevalaṃ sākhābhaṅgaṃ  ^a^P2.0365^ea^ cāleti, na pakkosati, goṇo chātatāya padasā vā laṅghetvā vā nikkhamati,  bhaṇḍadeyyameva. eko majjhe gāme baddho ṭhito, eko nipanno. ṭhitagoṇassa pañca ṭhānāni  honti, nipannassa dve ṭhānāni; tesaṃ vasena phandāpanaṭhānācāvanāni veditabbāni.<br/><br/>[03]yo pana nipannaṃ anuṭṭhāpetvā tattheva ghāteti, bhaṇḍadeyyaṃ. suparikkhitte pana dvārayutte  gāme ṭhitagoṇassa sakalagāmo ṭhānaṃ. aparikkhitte ṭhitassa vā carantassa vā pādehi akkantaṭṭhānameva  ṭhānaṃ gadrabhapasukāsupi ayameva vinicchayoti.<br/><br/>[06] catuppadakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 65
title: apadakathā^dvipadakathā^catuppadakathā^bahuppadakathā^
content:
  [03] 117^b^.^eb^ bahuppadesu ^a^V1.0293^ea^ -- sace ekāya satapadiyā vatthu pūrati, taṃ padasā nentassa navanavuti  thullaccayāni, ekaṃ pārājikaṃ. sesaṃ vuttanayamevāti.<br/><br/>[06] bahuppadakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 66
title: dvipadakathā^catuppadakathā^bahuppadakathā^ocarakakathā^
content:
  [03] 118^b^.^eb^ ocaratīti ^a^M1.0320^ea^ ^b^ocarako,^eb^ tattha tattha anto anupavisatīti  vuttaṃ hoti. ^b^ocaritvā^eb^ti sallakkhetvā, upadhāretvāti attho. ^b^ācikkhatī^eb^ti  parakulesu vā vihārādīsu vā duṭṭhapitaṃ asaṃvihitārakkhaṃ bhaṇḍaṃ aññassa corakammaṃ  kātuṃ paṭibalassa āroceti. ^b^āpatti ubhinnaṃ pārājikassā^eb^ti avassaṃ hāriye  bhaṇḍe ocarakassa āṇattikkhaṇe itarassa ṭhānācāvaneti evaṃ āpatti ubhinnaṃ pārājikassa.  yo pana ``puriso gehe natthi, bhaṇḍaṃ asukasmiṃ nāma padese ṭhapitaṃ asaṃvihitārakkhaṃ,  dvāraṃ asaṃvutaṃ, gatamatteneva sakkā harituṃ, natthi nāma koci purisakārūpajīvī,  yo taṃ gantvā hareyyā''tiādinā nayena pariyāyakathaṃ karoti, tañca sutvā añño  ``ahaṃ dāni harissāmī''ti gantvā harati, tassa ṭhānācāvane pārājikaṃ, itarassa  pana anāpatti. pariyāyena hi adinnādānato muccatīti.<br/><br/>[06] ocarakakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 67
title: catuppadakathā^bahuppadakathā^ocarakakathā^oṇirakkhakathā^
content:
  [06] oṇiṃ rakkhatīti ^b^oṇirakkho^eb^. yo parena attano vasanaṭṭhāne ābhataṃ bhaṇḍaṃ ``idaṃ<br/><br/>[03] tāva, bhante, muhuttaṃ oloketha, yāva ahaṃ idaṃ nāma kiccaṃ katvā āgacchāmī''ti  vutto ^a^P2.0366^ea^ rakkhati, tassetaṃ adhivacanaṃ. tenevāha -- ^b^``oṇirakkho  nāma āhaṭaṃ bhaṇḍaṃ gopento''^eb^ti. tattha oṇirakkho yebhuyyena bandhitvā laggetvā  ṭhapitabhaṇḍaṃ amocetvāva heṭṭhā pasibbakaṃ vā puṭakaṃ vā chinditvā kiñcimattaṃ gahetvā  sibbanādiṃ puna pākatikaṃ karoti, ``evaṃ gaṇhissāmī''ti āmasanādīni karontassa  anurupā āpattiyo veditabbāti.<br/><br/>[06] oṇirakkhakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 68
title: bahuppadakathā^ocarakakathā^oṇirakkhakathā^saṃvidāvahārakathā^
content:
  [03]saṃvidhāya ^a^M1.0321^ea^ ^a^V1.0294^ea^ avahāro ^b^saṃvidāvahāro;^eb^ aññamaññasaññattiyā katāvahāroti  vuttaṃ hoti. ^b^saṃvidahitvā^eb^ti ekacchandatāya ekajjhāsayatāya sammantayitvāti  attho. tatrāyaṃ vinicchayo -- sambahulā bhikkhū ``asukaṃ nāma gehaṃ gantvā, chadanaṃ  vā bhinditvā, sandhiṃ vā chinditvā bhaṇḍaṃ harissāmā''ti saṃvidahitvā gacchanti.  tesu eko bhaṇḍaṃ avaharati. tassuddhāre sabbesaṃ pārājikaṃ. ^b^parivāre^eb^pi cetaṃ  vuttaṃ --<br/><br/>[21] ``caturo janā saṃvidhāya, garubhaṇḍaṃ avāharuṃ.<br/><br/>[27] tayo pārājikā, eko na pārājiko.<br/><br/>[22] pañhā mesā kusalehi cintitā''ti.. (pari0 479).<br/><br/>[03]tassāyaṃ attho -- cattāro janā ācariyantevāsikā chamāsakaṃ garubhaṇḍaṃ āharitukāmā  jātā. tattha ācariyo ``tvaṃ ekaṃ māsakaṃ hara, tvaṃ ekaṃ, tvaṃ ekaṃ, ahaṃ  tayo harissāmī''ti āha. antevāsikesu pana paṭhamo ``tumhe, bhante, tayo  haratha, tvaṃ ekaṃ hara, tvaṃ ekaṃ, ahaṃ ekaṃ harissāmī''ti āha. itarepi dve evameva  āhaṃsu. tattha antevāsikesu ekamekassa ekeko māsako sāhatthiko hoti,  tena nesaṃ dukkaṭāpattiyo; pañca āṇattikā, tehi tiṇṇampi pārājikaṃ. ācariyassa  pana tayo sāhatthikā, tehissa thullaccayaṃ. tayo āṇattikā, tehipi thullaccayameva.  imasmiñhi adinnādānasikkhāpade sāhatthikaṃ vā āṇattikassa, āṇattikaṃ vā  sāhatthikassa ^a^P2.0367^ea^ aṅgaṃ na hoti. sāhatthikaṃ pana sāhatthikeneva kāretabbaṃ,  āṇattikaṃ āṇattikeneva. tena vuttaṃ -- ``caturo janā saṃvidhāya...pe0...  pañhā mesā kusalehi cintitā''ti.<br/><br/>[03]apica saṃvidāvahāre asammohatthaṃ ``ekabhaṇḍaṃ ekaṭṭhānaṃ, ekabhaṇḍaṃ nānāṭhānaṃ;  nānābhaṇḍaṃ ekaṭṭhānaṃ, nānābhaṇḍaṃ nānāṭhāna''nti idampi catukkaṃ atthato sallakkhetabbaṃ.  tattha ^b^ekabhaṇḍaṃ ekaṭṭhāna^eb^nti ekakulassa āpaṇaphalake pañcamāsakaṃ bhaṇḍaṃ duṭṭhapitaṃ  disvā sambahulā bhikkhū ekaṃ āṇāpenti ``gacchetaṃ āharā''ti, tassuddhāre sabbesaṃ  pārājikaṃ. ^b^ekabhaṇḍaṃ^eb^ ^a^M1.0322^ea^^b^ nānāṭhāna^eb^nti ekakulassa pañcasu āpaṇaphalakesu  ekekamāsakaṃ duṭṭhapitaṃ disvā sambahulā ekaṃ āṇāpenti ``gacchete āharā''ti,  pañcamassa māsakassa uddhāre sabbesaṃ pārājikaṃ. ^b^nānābhaṇḍaṃ ekaṭṭhāna^eb^nti bahūnaṃ  santakaṃ pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ bhaṇḍaṃ ^a^V1.0295^ea^ ekasmiṃ ṭhāne duṭṭhapitaṃ  disvā sambahulā ekaṃ āṇāpenti ``gacchetaṃ āharā''ti, tassuddhāre sabbesaṃ pārājikaṃ.  ^b^nānābhaṇḍaṃ nānāṭhāna^eb^nti pañcannaṃ kulānaṃ pañcasu āpaṇaphalakesu ekekamāsakaṃ  duṭṭhapitaṃ disvā sambahulā ekaṃ āṇāpenti ``gacchete āharā''ti, pañcamassa māsakassa  uddhāre sabbesaṃ pārājikanti.<br/><br/>[06] saṃvidāvahārakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 69
title: ocarakakathā^oṇirakkhakathā^saṃvidāvahārakathā^saṅketakammakathā^
content:
  [03] 119^b^.^eb^ ^b^saṅketakamma^eb^nti sañjānanakammaṃ; kālaparicchedavasena saññāṇakaraṇanti attho.  ettha ca ``purebhattaṃ avaharā''ti vutte ajja vā purebhattaṃ avaharatu, sve vā, anāgate  vā saṃvacchare, natthi visaṅketo; ubhinnampi ocarake vuttanayeneva pārājikaṃ. sace  pana ``ajja purebhattaṃ avaharā''ti vutte sve purebhattaṃ avaharati, ``ajjā''ti  niyāmitaṃ taṃ saṅketaṃ atikkamma pacchā avahaṭaṃ hoti. sace ``sve purebhattaṃ avaharā''ti  vutte ajja purebhattaṃ avaharati ^a^P2.0368^ea^, ``sve''ti niyāmitaṃ taṃ saṅketaṃ  appatvā pure avahaṭaṃ hoti; evaṃ avaharantassa avahārakasseva pārājikaṃ, mūlaṭṭhassa  anāpatti. ``sve purebhatta''nti vutte tadaheva vā sve pacchābhattaṃ vā harantopi  taṃ saṅketaṃ pure ca pacchā ca haratīti veditabbo. esa nayo pacchābhattarattindivesupi.  purimayāma-majjhimayāma-pacchimayāma-kāḷajuṇha-māsa-utu-saṃvaccharādivasenāpi cettha saṅketavisaṅketatā  veditabbā. ``purebhattaṃ harā''ti vutte ``purebhattameva harissāmī''ti vāyamantassa  pacchābhattaṃ hoti; ettha kathanti? ^b^mahāsumatthero^eb^ tāva āha -- ``purebhattapayogova  eso, tasmā mūlaṭṭho na muccatī''ti. ^b^mahāpadumatthero^eb^ panāha -- ``kālaparicchedaṃ  atikkantattā visaṅketaṃ, tasmā mūlaṭṭho muccatī''ti.<br/><br/>[06] saṅketakammakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 70
title: oṇirakkhakathā^saṃvidāvahārakathā^saṅketakammakathā^nimittakammakathā^
content:
  [03] 120^b^.^eb^ ^b^nimittakamma^eb^nti ^a^M1.0323^ea^ saññuppādanatthaṃ kassaci nimittassa karaṇaṃ,  taṃ ^b^``akkhiṃ vā nikhaṇissāmī''^eb^tiādinā nayena tidhā vuttaṃ.   aññampi panettha hatthalaṅghana-pāṇippahārāṅguliphoṭana-gīvunnāmana-ukkāsanādianekappakāraṃ  ^a^V1.0296^ea^ saṅgahetabbaṃ. sesamettha saṅketakamme vuttanayamevāti.<br/><br/>[06] nimittakammakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 71
title: saṃvidāvahārakathā^saṅketakammakathā^nimittakammakathā^āṇattikathā^
content:
  [03] 121^b^.^eb^ idāni etesveva saṅketakammanimittakammesu asammohatthaṃ ^b^``bhikkhu bhikkhuṃ  āṇāpetī''^eb^tiādimāha. tattha ^b^so taṃ maññamāno ta^eb^nti so avahārako yaṃ āṇāpakena  nimittasaññaṃ katvā vuttaṃ, taṃ etanti maññamāno tameva avaharati, ubhinnaṃ pārājikaṃ.  ^b^so taṃ maññamāno añña^eb^nti yaṃ avaharāti vuttaṃ, taṃ etanti maññamāno aññaṃ tasmiṃyeva  ṭhāne ṭhapitaṃ avaharati, mūlaṭṭhassa anāpatti. ^b^aññaṃ maññamāno ta^eb^nti āṇāpakena  nimittasaññaṃ katvā vuttabhaṇḍaṃ appagghaṃ, idaṃ aññaṃ tasseva samīpe ṭhapitaṃ sārabhaṇḍanti  evaṃ aññaṃ maññamāno tameva avaharati, ubhinnampi pārājikaṃ. ^b^aññaṃ maññamāno  añña^eb^nti purimanayeneva idaṃ aññaṃ tasseva samīpe ṭhapitaṃ sārabhaṇḍanti ^a^P2.0369^ea^  maññati, tañce aññameva hoti, tasseva pārājikaṃ.<br/><br/>[03]^b^itthannāmassa pāvadā^eb^tiādīsu eko ācariyo tayo buddharakkhita-dhammarakkhita-saṅgharakkhitanāmakā  antevāsikā daṭṭhabbā. tattha ^b^bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpetī^eb^ti ācariyo kiñci  bhaṇḍaṃ katthaci sallakkhetvā tassa haraṇatthāya buddharakkhitaṃ āṇāpeti. ^b^itthannāmassa  pāvadā^eb^ti gaccha tvaṃ, buddharakkhita, etamatthaṃ dhammarakkhitassa pāvada. ^b^itthannāmo itthannāmassa  pāvadatū^eb^ti dhammarakkhitopi saṅgharakkhitassa pāvadatu. ^b^itthannāmo itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharatū^eb^ti  evaṃ tayā āṇattena dhammarakkhitena āṇatto saṅgharakkhito itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharatu,  so hi amhesu vīrajātiko paṭibalo imasmiṃ kammeti. ^b^āpatti dukkaṭassā^eb^ti  evaṃ āṇāpentassa ācariyassa tāva dukkaṭaṃ. sace pana sā āṇatti yathādhippāyaṃ  ^a^M1.0324^ea^ gacchati, yaṃ parato thullaccayaṃ vuttaṃ, āṇattikkhaṇe tadeva hoti.  atha taṃ bhaṇḍaṃ avassaṃ hāriyaṃ hoti, yaṃ parato ``sabbesaṃ āpatti pārājikassā''ti  vuttaṃ, tato imassa taṅkhaṇeyeva pārājikaṃ hotīti ayaṃ yutti sabbattha veditabbā.<br/><br/>[03]^b^so itarassa ārocetī^eb^ti buddharakkhito dhammarakkhitassa, dhammarakkhito ca saṅgharakkhitassa  ``amhākaṃ ācariyo evaṃ vadati -- `itthannāmaṃ kira bhaṇḍaṃ avahara, tvaṃ kira amhesu  ca vīrapuriso'''ti ^a^V1.0297^ea^ āroceti, evaṃ tesampi dukkaṭaṃ. ^b^avahārako paṭiggaṇhātī^eb^ti  ``sādhu harissāmī''ti saṅgharakkhito sampaṭicchati. ^b^mūlaṭṭhassa āpatti thullaccayassā^eb^ti  saṅgharakkhitena paṭiggahitamatte ācariyassa thullaccayaṃ, mahājano hi tena pāpe niyojitoti.  ^b^so taṃ bhaṇḍa^eb^nti so ce saṅgharakkhito taṃ bhaṇḍaṃ avaharati, sabbesaṃ catunnampi janānaṃ  pārājikaṃ. na kevalañca catunnaṃ, etena upāyena visaṅketaṃ akatvā paramparāya āṇāpentaṃ  samaṇasataṃ samaṇasahassaṃ vā hotu, sabbesaṃ pārājikameva.<br/><br/>[03]dutiyavāre -- ^b^so aññaṃ āṇāpetī^eb^ti so ācariyena āṇatto buddharakkhito dhammarakkhitaṃ  adisvā vā avattukāmo vā hutvā saṅgharakkhitameva upasaṅkamitvā ``amhākaṃ ācariyo  evamāha -- `itthannāmaṃ kira bhaṇḍaṃ avaharā'''ti āṇāpeti. ^b^āpatti dukkaṭassā^eb^ti  āṇattiyā tāva buddharakkhitassa dukkaṭaṃ. ^b^paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassā^eb^ti  saṅgharakkhitena sampaṭicchite mūlaṭṭhasseva ^a^P2.0370^ea^ dukkaṭanti veditabbaṃ. sace pana  so taṃ bhaṇḍaṃ avaharati, āṇāpakassa ca buddharakkhitassa, avahārakassa ca saṅgharakkhitassāti  ubhinnampi pārājikaṃ. mūlaṭṭhassa pana ācariyassa visaṅketattā pārājikena anāpatti.  dhammarakkhitassa ajānanatāya sabbena sabbaṃ anāpatti. buddharakkhito pana dvinnaṃ sotthibhāvaṃ  katvā attanā naṭṭho.<br/><br/>[03]ito paresu catūsu āṇattivāresu paṭhame tāva ^b^so gantvā puna paccāgacchatī^eb^ti bhaṇḍaṭṭhānaṃ  gantvā anto ca bahi ca ārakkhaṃ disvā avaharituṃ asakkonto āgacchati. ^b^yadā sakkosi,  tadā^eb^ti kiṃ ajjeva avahaṭaṃ hoti? gaccha yadā sakkosi tadā naṃ avaharāti. ^b^āpatti  dukkaṭassā^eb^ti evaṃ puna āṇattiyāpi dukkaṭameva hoti. sace pana taṃ bhaṇḍaṃ avassaṃ  hāriyaṃ hoti, atthasādhakacetanā nāma maggānantaraphalasadisā, tasmā ^a^M1.0325^ea^ ayaṃ  āṇattikkhaṇeyeva pārājiko. sacepi avahārako saṭṭhivassātikkamena taṃ bhaṇḍaṃ avaharati,  āṇāpako ca antarāyeva kālaṃ vā karoti, hīnāya vā āvattati; assamaṇova hutvā  kālaṃ vā karissati, hīnāya vā āvattissati, avahārakassa pana avahārakkhaṇeyeva  pārājikaṃ.<br/><br/>[06] dutiyavāre -- yasmā taṃ saṇikaṃ vā bhaṇanto tassa vā badhiratāya ``mā avaharī''ti<br/><br/>[03] etaṃ vacanaṃ na sāveti, tasmā mūlaṭṭho na mutto. tatiyavāre -- pana sāvitattā mutto.  catutthavāre ^a^V1.0298^ea^ -- tena ca sāvitattā, itarena ca ``sādhū''ti sampaṭicchitvā oratattā  ubhopi muttāti.<br/><br/>[06] āṇattikathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 72
title: saṅketakammakathā^nimittakammakathā^āṇattikathā^āpattibhedaṃ^
content:
  [03] 122^b^.^eb^ idāni tattha tattha ṭhānā cāvanavasena vuttassa adinnādānassa aṅgaṃ vatthubhedena  ca āpattibhedaṃ dassento ^b^``pañcahi ākārehī''^eb^tiādimāha. tattha^b^ pañcahi  ākārehī^eb^ti pañcahi kāraṇehi; pañcahi aṅgehīti vuttaṃ hoti. tatrāyaṃ saṅkhepattho --  adinnaṃ ādiyantassa ^b^``parapariggahitañca hotī''^eb^tiādinā nayena vuttehi pañcahākārehi  pārājikaṃ hoti, na tato ūnehīti. tatrime pañca ākārā -- parapariggahitaṃ, parapariggahitasaññitā  ^a^P2.0371^ea^, parikkhārassa garukabhāvo, theyyacittaṃ, ṭhānācāvananti. ito  parehi pana dvīhi vārehi lahuke parikkhāre vatthubhedena thullaccayañca dukkaṭañca dassitaṃ.<br/><br/>[03] 125^b^.^eb^ ^b^``chahākārehī''^eb^tiādinā nayena vuttavārattaye pana na sakasaññitā, na  vissāsaggāhitā, na tāvakālikatā, parikkhārassa garukabhāvo, theyyacittaṃ, ṭhānācāvananti  evaṃ cha ākārā veditabbā. vatthubhedena panetthāpi paṭhamavāre pārājikaṃ. dutiyatatiyesu  thullaccayadukkaṭāni vuttāni. tato paresu pana tīsu vāresu vijjamānepi vatthubhede  vatthussa parehi apariggahitattā dukkaṭameva vuttaṃ. tatra yadetaṃ ^b^``na^eb^ ^a^M1.0326^ea^^b^  ca parapariggahita''^eb^nti vuttaṃ, taṃ anajjhāvutthakaṃ vā hotu chaḍḍitaṃ chinnamūlakaṃ  assāmikavatthu, attano santakaṃ vā, ubhayampi ``na ca parapariggahita''ntveva saṅkhyaṃ  gacchati. yasmā panettha parapariggahitasaññā ca atthi, theyyacittena ca gahitaṃ, tasmā anāpatti  na vuttāti.<br/><br/>[06] āpattibhedaṃ niṭṭhitaṃ.


volume: 1
item: 73
title: nimittakammakathā^āṇattikathā^āpattibhedaṃ^anāpattibhedaṃ^
content:
  [03] 131^b^.^eb^ evaṃ vatthuvasena ca cittavasena ca āpattibhedaṃ dassetvā idāni anāpattibhedaṃ  dassento ^b^``anāpatti sasaññissā''^eb^tiādimāha. tattha ^b^sasaññissā^eb^ti sakasaññissa,  ``mayhaṃ santakaṃ ^a^V1.0299^ea^ idaṃ bhaṇḍa''nti evaṃ sasaññissa parabhaṇḍampi gaṇhato gahaṇe anāpatti,  gahitaṃ pana puna dātabbaṃ. sace sāmikehi ``dehī''ti vutto na deti, tesaṃ  dhuranikkhepe pārājikaṃ.<br/><br/>[03]^b^vissāsaggāhe^eb^ti vissāsaggahaṇepi anāpatti. vissāsaggāhalakkhaṇaṃ pana iminā  suttena jānitabbaṃ -- ``anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṃ gahetuṃ --  sandiṭṭho ca hoti, sambhatto ca, ālapito ca, jīvati ca, gahite ca attamano''ti  (mahāva0 356). tattha ^b^sandiṭṭho^eb^ti diṭṭhamattakamitto, ^b^sambhatto^eb^ti daḷhamitto,  ^b^ālapito^eb^ti ``mama santakaṃ yaṃ icchasi, taṃ gaṇheyyāsi, āpucchitvā gahaṇe kāraṇaṃ  natthī''ti vutto. ^b^jīvatī^eb^ti anuṭṭhānaseyyāya sayitopi yāva ^a^P2.0372^ea^ jīvitindriyupacchedaṃ  na pāpuṇāti. ^b^gahite ca attamano^eb^ti gahite tuṭṭhacitto hoti, evarūpassa santakaṃ  ``gahite me attamano bhavissatī''ti jānantena gahetuṃ vaṭṭati. anavasesapariyādānavasena  cetāni pañcaṅgāni vuttāni. vissāsaggāho pana tīhi aṅgehi ruhati -- sandiṭṭho,  jīvati, gahite attamano; sambhatto, jīvati, gahite attamano; ālapito, jīvati,  gahite attamanoti.<br/><br/>[03]yo pana na jīvati, na ca gahite attamano hoti; tassa santakaṃ vissāsaggāhena gahitampi  puna dātabbaṃ. dadamānena ca matakadhanaṃ tāva ye tassa dhane issarā gahaṭṭhā vā pabbajitā  vā, tesaṃ dātabbaṃ. anattamanassa santakaṃ tasseva dātabbaṃ. yo pana paṭhamaṃyeva ``suṭṭhu  kataṃ tayā mama santakaṃ gaṇhantenā''ti vacībhedena vā cittuppādamattena vā anumoditvā  pacchā ^a^M1.0327^ea^ kenaci kāraṇena kupito, paccāharāpetuṃ na labhati. yopi  adātukāmo cittena pana adhivāseti, na kiñci vadati, sopi puna paccāharāpetuṃ  na labhati. yo pana ``mayā tumhākaṃ santakaṃ gahitaṃ vā paribhuttaṃ vā''ti vutte  ``gahitaṃ vā hotu paribhuttaṃ vā, mayā pana taṃ kenacideva karaṇīyena ṭhapitaṃ,  pākatikaṃ kātuṃ vaṭṭatī''ti vadati. ayaṃ paccāharāpetuṃ labhati.<br/><br/>[03]^b^tāvakālike^eb^ti ``paṭidassāmi paṭikarissāmī''ti evaṃ gaṇhantassa tāvakālikepi  gahaṇe anāpatti. gahitaṃ pana sace bhaṇḍasāmiko puggalo vā gaṇo vā ``tuyhevetaṃ  hotū''ti anujānāti, iccetaṃ kusalaṃ. no ce anujānāti, āharāpente dātabbaṃ.  saṅghasantakaṃ pana paṭidātumeva vaṭṭati.<br/><br/>[03]^b^petapariggahe^eb^ti ettha pana pettivisaye upapannāpi kālaṃ katvā tasmiṃyeva attabhāve  nibbattāpi ^a^V1.0300^ea^ cātumahārājikādayo devāpi sabbe ``petā'' tveva saṅkhyaṃ gatā, tesaṃ  pariggahe anāpatti. sacepi hi sakko devarājā āpaṇaṃ pasāretvā nisinno hoti,  dibbacakkhuko ca bhikkhu taṃ ñatvā attano cīvaratthāya satasahassagghanakampi sāṭakaṃ  ^a^P2.0373^ea^ tassa ``mā gaṇha, mā gaṇhā''ti vadantassāpi gahetvā gacchati, vaṭṭati.  devatā pana uddissa balikammaṃ karontehi rukkhādīsu laggitasāṭake vattabbameva natthi.<br/><br/>[03]^b^tiracchānagatapariggahe^eb^ti tiracchānagatānampi pariggahe anāpatti. sacepi hi nāgarājā  vā supaṇṇamāṇavako vā manussarūpena āpaṇaṃ pasāreti, tato cassa santakaṃ koci bhikkhu  purimanayeneva gahetvā gacchati, vaṭṭati. sīho vā byaggho vā migamahiṃsādayo vadhitvā  khādanto jighacchāpīḷito āditova na vāretabbo. anatthampi hi kareyya. yadi pana  thoke khāyite vāretuṃ sakkoti, vāretvā gahetuṃ vaṭṭati. senādayopi āmisaṃ  gahetvā gacchante pātāpetvā gaṇhituṃ vaṭṭati.<br/><br/>[03]^b^paṃsukūlasaññissā^eb^ti assāmikaṃ ``idaṃ paṃsukūla''nti evaṃsaññissāpi gahaṇe  anāpatti. sace pana taṃ sassāmikaṃ hoti, āharāpente dātabbaṃ ^a^M1.0328^ea^.  ^b^ummattakassā^eb^ti pubbe vuttappakārassa ummattakassāpi anāpatti. ^b^ādikammikassā^eb^ti  idha dhaniyo ādikammiko, tassa anāpatti. avasesānaṃ pana rajakabhaṇḍikādicorānaṃ  chabbaggiyādīnaṃ āpattiyevāti.<br/><br/>[06] anāpattibhedaṃ niṭṭhitaṃ.<br/><br/>[06] padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 74
title: āṇattikathā^āpattibhedaṃ^anāpattibhedaṃ^pakiṇṇakakathā^
content:
  [21] samuṭṭhānañca kiriyā, atho saññā sacittakaṃ.<br/><br/>[22] lokavajjañca kammañca, kusalaṃ vedanāya cāti..<br/><br/>[03]imasmiṃ pana pakiṇṇake idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ -- sāhatthikaṃ kāyato ca cittato  ca samuṭṭhāti, āṇattikaṃ vācato ca cittato ca samuṭṭhāti, sāhatthikāṇattikaṃ kāyato  ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti. kiriyāsamuṭṭhānañca, karontoyeva hi etaṃ āpajjati  na akaronto. ``adinnaṃ ādiyāmī''ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ,  sacittakaṃ ^a^V1.0301^ea^, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tuṭṭho vā bhīto  vā majjhatto vā taṃ āpajjatīti tivedananti sabbaṃ paṭhamasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ.<br/><br/>[06] pakiṇṇakakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 75
title: āpattibhedaṃ^anāpattibhedaṃ^pakiṇṇakakathā^vinītavatthuvaṇṇanā^
content:
  [03] 132^b^.^eb^ vinītavatthukathāsu ^a^P2.0374^ea^ chabbaggiyavatthu anupaññattiyaṃ vuttameva.<br/><br/>[03]dutiyavatthumhi -- cittaṃ nāma puthujjanānaṃ rāgādivasena pakatiṃ vijahitvā dhāvati  sandhāvati vidhāvati. sace bhagavā kāyavacīdvārabhedaṃ vināpi cittuppādamattena āpattiṃ  paññapeyya, ko sakkuṇeyya anāpattikaṃ attānaṃ kātuṃ! tenāha -- ^b^``anāpatti  bhikkhu cittuppāde''^eb^ti. cittavasikena pana na bhavitabbaṃ, paṭisaṅkhānabalena cittaṃ  nivāretabbamevāti.<br/><br/>[03] 133-4^b^.^eb^ āmasana-phandāpana-ṭhānācāvanavatthūni uttānatthāneva. tato parāni ca ^b^theyyacitto  bhūmito aggahesī^eb^ti vatthupariyosānāni.<br/><br/>[03] 135^b^.^eb^ niruttipathavatthusmiṃ 1.329 ^b^ādiyī^eb^ti gaṇhi, ``corosi tva''nti parāmasi.  itaro pana ``kena avahaṭa''nti vutte ``mayā avahaṭa''nti pucchāsabhāgena paṭiññaṃ adāsi.  yadi hi itarena ``kena gahitaṃ, kena apanītaṃ, kena ṭhapita''nti vuttaṃ abhavissa,  atha ayampi ``mayā gahitaṃ, apanītaṃ, ṭhapita''nti vā vadeyya. mukhaṃ nāma bhuñjanatthāya  ca kathanatthāya ca kataṃ, theyyacittaṃ pana vinā avahāro natthi. tenāha bhagavā --  ^b^``anāpatti bhikkhu niruttipathe''^eb^ti. vohāravacanamatte anāpattīti  attho. tato paraṃ veṭhanavatthu pariyosānaṃ sabbaṃ uttānatthameva.<br/><br/>[03] 137^b^.^eb^ abhinnasarīravatthusmiṃ ^b^adhivattho^eb^ti sāṭakataṇhāya tasmiṃyeva sarīre nibbatto.  ^b^anādiyanto^eb^ti tassa vacanaṃ agaṇhanto, ādaraṃ vā akaronto. ^b^taṃ sarīraṃ uṭṭhahitvā^eb^ti  peto attano ānubhāvena taṃ sarīraṃ uṭṭhāpesi. tena vuttaṃ -- ``taṃ sarīraṃ uṭṭhahitvā''ti.  ^b^dvāraṃ thakesī^eb^ti bhikkhussa susānasamīpeyeva vihāro, tasmā bhīrukajātiko bhikkhu  khippameva tattha pavisitvā ^a^V1.0302^ea^ dvāraṃ thakesi. ^b^tattheva paripatī^eb^ti dvāre thakite peto  sāṭake nirālayo hutvā taṃ sarīraṃ pahāya yathākammaṃ gato, tasmā taṃ sarīraṃ tattheva  paripati, patitanti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03]^b^abhinne sarīre^eb^ti abbhuṇhe allasarīre paṃsukūlaṃ na gahetabbaṃ, gaṇhantassa evarūpā  upaddavā honti, dukkaṭañca āpajjati. bhinne pana ^a^P2.0375^ea^ gahetuṃ vaṭṭati.  kittāvatā pana bhinnaṃ hoti? kāka-kulala-soṇa-siṅgālādīhi mukhatuṇḍakena  vā dāṭhāya vā īsakaṃ phālitamattenāpi. yassa pana patato ghaṃsanena chavimattaṃ chinnaṃ  hoti, cammaṃ acchinnaṃ, etaṃ abhinnameva; camme pana chinne bhinnaṃ. yassāpi sajīvakāleyeva  pabhinnā gaṇḍakuṭṭhapiḷakā vā vaṇo vā hoti, idampi bhinnaṃ. tatiyadivasato pabhuti  uddhumātakādibhāvena kuṇapabhāvaṃ upagatampi bhinnameva. sabbena sabbaṃ pana abhinnepi susānagopakehi  vā aññehi vā manussehi gāhāpetuṃ vaṭṭati. no ce aññaṃ labhati, satthakena vā kenaci  vā vaṇaṃ katvā gahetabbaṃ. visabhāgasarīre pana satiṃ upaṭṭhapetvā samaṇasaññaṃ uppādetvā  sīse vā hatthapādapiṭṭhiyaṃ vā vaṇaṃ katvā gahetuṃ vaṭṭati.


volume: 1
item: 76
title: anāpattibhedaṃ^pakiṇṇakakathā^vinītavatthuvaṇṇanā^kusasaṅkāmanavatthukathā^
content:
  [03] 138^b^.^eb^ tadanantare ^a^M1.0330^ea^ vatthusmiṃ ^b^kusaṃ saṅkāmetvā cīvaraṃ aggahesī^eb^ti  pubbe ``ādiyeyyā''ti imassa padassa atthavaṇṇanāyaṃ nāmamattena dassitesu theyyāvahāra-pasayhāvahāra-parikappāvahārapācchannāvahāra-kusāvahāresu  kusāvahārena avaharīti attho.<br/><br/>[03]imesaṃ pana avahārānaṃ evaṃ nānattaṃ veditabbaṃ -- yo hi koci sassāmikaṃ bhaṇḍaṃ  rattibhāge vā divasabhāge vā sandhicchedādīni katvā adissamāno avaharati, kūṭamānakūṭakahāpaṇādīhi  vā vañcetvā gaṇhāti, tassevaṃ gaṇhato avahāro ^b^``theyyāvahāro''^eb^ti veditabbo.<br/><br/>[03]yo pana pare pasayha balasā abhibhuyya, atha vā pana santajjetvā bhayaṃ dassetvā tesaṃ santakaṃ  gaṇhāti, panthaghāta-gāmaghātādīni karontā dāmarikacorā viya kodhavasena paragharavilopaṃ  karontā attano pattabalito ca adhikaṃ balakkārena gaṇhantā rāja-rājamahāmattādayo viya;  tassevaṃ gaṇhato avahāro ^b^``pasayhāvahāro''^eb^ti veditabbo.<br/><br/>[03]parikappetvā ^a^V1.0303^ea^ gaṇhato pana avahāro ^b^``parikappāvahāro''^eb^ti vuccati, so bhaṇḍaparikappa-okāsaparikappavasena  duvidho ^a^P2.0376^ea^. tatrāyaṃ ^b^bhaṇḍaparikappo^eb^ -- idhekacco sāṭakatthiko  antogabbhaṃ pavisitvā ``sace sāṭako bhavissati, gaṇhissāmi; sace suttaṃ, na  gaṇhissāmī''ti parikappetvā andhakāre pasibbakaṃ gaṇhāti, sāṭako ce tatra hoti,  uddhāreyeva pārājikaṃ. suttaṃ ce hoti, rakkhati. bahi nīharitvā muñcitvā  ``sutta''nti ñatvā puna āharitvā yathāṭhāne ṭhapeti, rakkhatiyeva. ``sutta''nti  ñatvāpi ``yaṃ laddhaṃ, taṃ gahetabba''nti gacchati, padavārena kāretabbo. bhūmiyaṃ ṭhapetvā  gaṇhāti, uddhāre pārājikaṃ. ``coro, coro''ti sāmikehi pariyuṭṭhito chaḍḍetvā  palāyati, rakkhati. sāmikā taṃ disvā gaṇhanti, iccetaṃ kusalaṃ. añño ce koci  gaṇhāti, bhaṇḍadeyyaṃ. atha nivattesu sāmikesu sayameva taṃ disvā ``pagevetaṃ mayā  nīhaṭaṃ, mama dāni santaka''nti gaṇhāti, rakkhati; bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. ``sace  suttaṃ bhavissati, gaṇhissāmi; sace sāṭako, na gaṇhissāmi. sace ^a^M1.0331^ea^  sappi bhavissati, gaṇhissāmi; sace telaṃ, na gaṇhissāmī''tiādinā nayena parikappetvā  gaṇhantassāpi eseva nayo.<br/><br/>[03]^b^mahāpaccariyā^eb^dīsu pana ``sāṭakatthikopi sāṭakapasibbakameva gahetvā nikkhanto  bahi ṭhatvā muñcitvā `sāṭako aya'nti disvā gacchanto paduddhāreneva kāretabbo''ti  vuttaṃ. ettha pana ``sace sāṭako bhavissati, gaṇhissāmī''ti parikappitattā parikappo  dissati, disvā haṭattā parikappāvahāro na dissati. ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^ pana yaṃ parikappitaṃ  taṃ adiṭṭhaṃ parikappitabhāve ṭhitaṃyeva uddharantassa avahāro vutto, tasmā tattha parikappāvahāro  dissati. ``taṃ maññamāno taṃ avaharī''ti pāḷiyā ca sametīti. tattha yvāyaṃ  ``sace sāṭako bhavissati, gaṇhissāmī''tiādinā nayena pavatto parikappo, ayaṃ ``bhaṇḍaparikappo''  nāma.<br/><br/>[03]^b^okāsaparikappo^eb^ pana evaṃ veditabbo -- idhekacco lolabhikkhu parapariveṇaṃ vā  kulagharaṃ vā araññe kammantasālaṃ vā pavisitvā tattha kathāsallāpena nisinno kiñci  lobhaneyyaṃ parikkhāraṃ oloketi, olokento ca pana disvā dvārapamukhaheṭṭhāpāsādapariveṇadvārakoṭṭhakarukkhamūlādivasena  paricchedaṃ katvā ``sace maṃ etthantare ^a^P2.0377^ea^ passissanti, daṭṭhukāmatāya  gahetvā vicaranto viya etesaṃyeva dassāmi; no ce passissanti, harissāmī''ti parikappeti.  tassa taṃ ādāya parikappitaparicchedaṃ atikkantamatte pārājikaṃ. sace upacārasīmaṃ  parikappeti, tadabhimukhova gacchanto kammaṭṭhānādīni manasi karonto vā aññavihito  vā asatiyā upacārasīmaṃ atikkamati, bhaṇḍadeyyaṃ. athāpissa taṃ ṭhānaṃ pattassa coro  vā hatthī vā vāḷamigo ^a^V1.0304^ea^ vā mahāmegho vā vuṭṭhahati, so ca tamhā upaddavā muccitukamyatāya  sahasā taṃ ṭhānaṃ atikkamati, bhaṇḍadeyyameva. keci panettha ``yasmā mūleva theyyacittena  gahitaṃ, tasmā na rakkhati, avahāroyevā''ti vadanti. ayaṃ tāva ^b^mahāaṭṭhakathā^eb^nayo.  ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^ pana ``sacepi so antoparicchede hatthiṃ vā assaṃ vā abhiruhitvā  taṃ neva pājeti, na pājāpeti; paricchede atikkantepi pārājikaṃ natthi, bhaṇḍadeyyamevā''ti  vuttaṃ. tatra yvāyaṃ ``sace maṃ etthantare passissanti, daṭṭhukāmatāya gahetvā  ^a^M1.0332^ea^ vicaranto viya etesaṃyeva dassāmī''ti pavatto parikappo, ayaṃ ``okāsaparikappo''  nāma.<br/><br/>[03]evamimesaṃ dvinnampi parikappānaṃ vasena parikappetvā gaṇhato avahāro ``parikappāvahāro''ti  veditabbo.<br/><br/>[03]paṭicchādetvā pana avaharaṇaṃ ^b^paṭicchannāvahāro^eb^. so evaṃ veditabbo -- yo bhikkhu  manussānaṃ uyyānādīsu kīḷantānaṃ vā pavisantānaṃ vā omuñcitvā ṭhapitaṃ alaṅkārabhaṇḍaṃ  disvā ``sace onamitvā gahessāmi, `kiṃ samaṇo gaṇhātī'ti maṃ jānitvā viheṭheyyu''nti  paṃsunā vā paṇṇena vā paṭicchādeti -- ``pacchā gaṇhissāmī''ti, tassa ettāvatā  uddhāro natthīti na tāva avahāro hoti. yadā pana te manussā antogāmaṃ pavisitukāmā  taṃ bhaṇḍakaṃ vicinantāpi apassitvā ``idāni andhakāro, sve jānissāmā''ti sālayā  eva gatā honti. athassa taṃ uddharato uddhāre pārājikaṃ. ``paṭicchannakāleyeva   ^a^P2.0378^ea^ taṃ mama santaka''nti sakasaññāya vā ``gatā dāni te, chaḍḍitabhaṇḍaṃ ida''nti  paṃsukūlasaññāya vā gaṇhantassa pana bhaṇḍadeyyaṃ. tesu dutiyadivase āgantvā vicinitvā  adisvā dhuranikkhepaṃ katvā gatesupi gahitaṃ bhaṇḍadeyyameva. kasmā? yasmā tassa  payogena tehi na diṭṭhaṃ, yo pana tathārūpaṃ bhaṇḍaṃ disvā yathāṭhāne ṭhitaṃyeva appaṭicchādetvā  theyyacitto pādena akkamitvā kaddame vā vālikāya vā paveseti, tassa pavesitamatteyeva  pārājikaṃ.<br/><br/>[03]kusaṃ saṅkāmetvā pana avaharaṇaṃ ^b^``kusāvahāro''^eb^ti vuccati. sopi evaṃ  veditabbo -- yo bhikkhu kusaṃ pātetvā cīvare bhājiyamāne attano koṭṭhāsassa  samīpe ṭhitaṃ appagghataraṃ vā mahagghataraṃ vā samasamaṃ vā agghena parassa koṭṭhāsaṃ haritukāmo  attano koṭṭhāse patitaṃ kusadaṇḍakaṃ parassa koṭṭhāse pātetukāmo uddharati, rakkhati  tāva. parassa koṭṭhāse pāteti, rakkhateva. yadā pana tasmiṃ patite parassa koṭṭhāsato  parassa kusadaṇḍakaṃ uddharati, uddhaṭamatte pārājiko hoti. sace paṭhamataraṃ parakoṭṭhāsato  kusadaṇḍakaṃ uddharati attano koṭṭhāse ^a^V1.0305^ea^ pātetukāmatāya uddhāre rakkhati ^a^M1.0333^ea^,  pātane rakkhati. attano koṭṭhāsato pana attano kusadaṇḍakaṃ uddharati, uddhāreyeva rakkhati.  taṃ uddharitvā parakoṭṭhāse pātentassa hatthato muttamatte pārājikaṃ.<br/><br/>[03]sace pana dvīsupi koṭṭhāsesu patitadaṇḍake adassanaṃ gameti, tato avasesabhikkhūsu gatesu  itaro ```mayhaṃ, bhante, daṇḍako na paññāyatī'ti. `mayhampi, āvuso, na paññāyatī'ti.  `katamo pana, bhante, mayhaṃ bhāgo'ti? `ayaṃ tuyhaṃ bhāgo'''ti attano bhāgaṃ  dasseti, tasmiṃ vivaditvā vā avivaditvā vā taṃ gaṇhitvā gate itaro tassa bhāgaṃ  uddharati, uddhāre pārājikaṃ. sacepi tena ``ahaṃ mama bhāgaṃ tuyhaṃ na demi, tvaṃ  pana attano bhāgaṃ ñatvā gaṇhā''ti vutte ``nāyaṃ mamā''ti jānantopi tasseva bhāgaṃ  gaṇhāti, uddhāre pārājikaṃ. sace pana itaro ``ayaṃ tuyhaṃ bhāgo, ayaṃ mayhaṃ  bhāgoti kiṃ iminā vivādenā''ti cintetvā ``mayhaṃ vā patto hotu, tumhākaṃ  vā, yo varabhāgo taṃ tumhe ^a^P2.0379^ea^ gaṇhathā''ti vadati, dinnakaṃ nāma gahitaṃ  hoti, natthettha avahāro. sacepi so vivādabhīruko bhikkhu ``yaṃ tuyhaṃ ruccati,  taṃ gaṇhā''ti vutto attano pattaṃ varabhāgaṃ ṭhapetvā lāmakaṃyeva gahetvā gacchati,  tato itarassa vicinitāvasesaṃ gaṇhantassāpi avahāro natthevāti.<br/><br/>[03]^b^aṭṭhakathāsu^eb^pana vuttaṃ -- ``imasmiṃ ṭhāne kusasaṅkāmanavasena cīvarabhājanīyameva  ekaṃ āgataṃ, catunnampi pana paccayānaṃ uppattiñca bhājanīyañca nīharitvā dassetabba''nti  evañca vatvā ^b^cīvarakkhandhake^eb^``paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā sīveyyakaṃ  dussayugaṃ; bhikkhusaṅghassa ca gahapaticīvaraṃ anujānātū''ti (mahāva0 337) idaṃ jīvakavatthuṃ  ādiṃ katvā ^b^uppannacīvarakathā,^eb^ senāsanakkhandhake ``tena kho pana samayena rājagahaṃ  dubbhikkhaṃ hoti, manussā na sakkonti saṅghabhattaṃ kātuṃ, icchanti uddesabhattaṃ nimantanaṃ  salākabhattaṃ pakkhikaṃ uposathikaṃ pāṭipadikaṃ kātu''nti (cūḷava0 325) idaṃ  suttamādiṃ katvā ^b^piṇḍapātakathā,^eb^ senāsanakkhandhakeyeva ``tena kho pana samayena  sattarasavaggiyā bhikkhū aññataraṃ paccantimaṃ mahāvihāraṃ paṭisaṅkharonti -- `idha mayaṃ  vassaṃ vasissāmā'ti. addasaṃsu kho chabbaggiyā bhikkhū sattarasavaggiye bhikkhū vihāraṃ  paṭisaṅkharonte''ti (cūḷava0 316) idaṃ chabbaggiyavatthuṃ ādiṃ katvā ^b^āgatasenāsanakathā,^eb^  tadavasāne ca ^b^sappiādibhesajjakathā^eb^ vitthārena ^a^M1.0334^ea^ kathitā. mayaṃ pana  taṃ sabbaṃ āgatāgataṭṭhāneyeva kathayissāma; evaṃ kathane kāraṇaṃ pubbe vuttameva.<br/><br/>[06] kusasaṅkāmanavatthukathā niṭṭhitā.<br/><br/>[03] 139^b^.^eb^ ito ^a^V1.0306^ea^ paraṃ jantāgharavatthu uttānatthameva.<br/><br/>[03] 140^b^.^eb^ pañcasu vighāsavatthūsu te bhikkhū anupasampannena kappiyaṃ kārāpetvā paribhuñjiṃsu.  vighāsaṃ pana gaṇhantena khāditāvasesaṃ chaḍḍitaṃ gahetabbaṃ. yadi sakkoti khādante   ^a^P2.0380^ea^ chaḍḍāpetvā gaṇhituṃ, etampi vaṭṭati. attaguttatthāya pana parānuddayatāya  ca na gahetabbaṃ.<br/><br/>[03] 141^b^.^eb^ odanakhādanīyapūvaucchutimbarūsakabhājanīyavatthūsu ^b^aparassa bhāgaṃ dehī^eb^ti asantaṃ  puggalaṃ āha. ^b^amūlakaṃ aggahesī^eb^ti sāmikesu dentesu evaṃ aggahesi. ^b^anāpatti  bhikkhu pārājikassā^eb^ti sāmikehi dinnaṃ aggahesi; tenassa anāpatti  vuttā. ^b^āpatti sampajānamusāvāde pācittiyassā^eb^ti yo panānena sampajānamusāvādo  vutto, tasmiṃ pācittiyaṃ āha; parato tekaṭulayāguvatthumhi viya. gahaṇe pana  ayaṃ vinicchayo -- saṅghassa santakaṃ sammatena vā āṇattehi vā ārāmikādīhi diyyamānaṃ,  gihīnañca santakaṃ sāmikena vā āṇattena vā diyyamānaṃ ``aparassa bhāgaṃ dehī''ti  vatvā gaṇhato bhaṇḍadeyyaṃ. aññena diyyamānaṃ gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo. asammatena  vā anāṇattena vā diyyamāne ``aparampi bhāgaṃ dehī''ti vatvā vā kūṭavassāni gaṇetvā  vā gaṇhanto pattacatukke viya tassuddhāreyeva bhaṇḍagghena kāretabbo. itarehi diyyamānaṃ  evaṃ gaṇhato bhaṇḍadeyyaṃ. sāmikena pana ``imassa dehī''ti dāpitaṃ vā sayaṃ  dinnaṃ vā sudinnanti ayamettha ^b^sabbāṭṭhakathā^eb^vinicchayato sāro.<br/><br/>[03] 142-3^b^.^eb^ odaniyagharādivatthūsu -- ^b^odaniyagharaṃ^eb^ nāma vikkāyikabhattapacanagharaṃ. ^b^sūnagharaṃ^eb^  nāma vikkāyikamaṃsapacanagharaṃ. ^b^pūvagharaṃ^eb^ nāma vikkāyikakhajjakapacanagharaṃ. sesamettha,  parikkhāravatthūsu ca pākaṭameva.<br/><br/>[03] 144^b^.^eb^ pīṭhavatthusmiṃ ^a^M1.0335^ea^ -- so bhikkhu parikappetvā ``etaṃ ṭhānaṃ sampattaṃ  gaṇhissāmī''ti saṅkāmesi. tenassa saṅkāmane avahāro natthi. saṅkāmetvā pana parikappitokāsato  gahaṇe pārājikaṃ vuttaṃ. evaṃ haranto ca yadi pīṭhake theyyacittaṃ natthi, thavikaṃ  agghāpetvā kāretabbo. atha ^a^P2.0381^ea^ pīṭhakepi atthi, ubho agghāpetvā  kāretabboti. bhisiādīni tīṇi vatthūni pākaṭāneva.<br/><br/>[03] 146^b^.^eb^ vissāsaggāhādīsu ^a^V1.0307^ea^ tīsu vatthūsu gahaṇe anāpatti, āharāpentesu bhaṇḍadeyyaṃ.  piṇḍāya paviṭṭhassa paṭiviso antoupacārasīmāyaṃ ṭhitasseva gahetuṃ vaṭṭati. yadi pana  dāyakā ``bahiupacāraṭṭhānampi bhante, bhāgaṃ gaṇhatha, āgantvā paribhuñjissantī''ti  vadanti, evaṃ antogāmaṭṭhānampi gahetuṃ vaṭṭati. sesamettha uttānatthameva.<br/><br/>[03] 148-9^b^.^eb^ sattasu ambacorakādivatthūsu paṃsukūlasaññāya gahaṇe anāpatti, āharāpentesu  bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena paribhoge pārājikaṃ. tatrāyaṃ vinicchayo -- sāmikāpi  sālayā, corāpi sālayā, paṃsukūlasaññāya khādantassa bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena gaṇhato  uddhāreyeva avahāro, bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. sāmikā sālayā, corā nirālayā,  eseva nayo. sāmikā nirālayā, corā sālayā; ``puna gaṇhissāmā''ti kismiñcideva  gahanaṭṭhāne khipitvā gatā, eseva nayo. ubhopi nirālayā, paṃsukūlasaññāya khādato  anāpatti, theyyacittena dukkaṭaṃ.<br/><br/>[03]saṅghassa ambādīsu pana saṅghārāme jātaṃ vā hotu, ānetvā dinnaṃ vā pañcamāsakaṃ vā  atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ avaharantassa pārājikaṃ. paccante corupaddavena  gāmesu vuṭṭhahantesu bhikkhūpi vihāre chaḍḍetvā ``puna āvasante janapade āgamissāmā''ti  saussāhāva gacchanti. bhikkhū tādisaṃ vihāraṃ patvā ambapakkādīni ``chaḍḍitakānī''ti  paṃsukūlasaññāya paribhuñjanti, anāpatti; theyyacittena paribhuñjato avahāro hoti,  bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo.<br/><br/>[03]^b^mahāpaccariyaṃ^eb^ ^a^M1.0336^ea^ pana ^b^saṅkhepaṭṭhakathāyañca^eb^ avisesena vuttaṃ -- ``chaḍḍitavihāre  pana phalāphalaṃ theyyacittena paribhuñjato pārājikaṃ. kasmā? āgatānāgatānaṃ  santakattā''ti. gaṇasantake pana puggalike ca saussāhamattameva pamāṇaṃ. sace pana  tato ambapakkādiṃ kulasaṅgahaṇatthāya deti, kuladūsakadukkaṭaṃ. theyyacittena dento  agghena kāretabbo. saṅghikepi eseva nayo. senāsanatthāya niyamitaṃ kulasaṅgahaṇatthāya  ^a^P2.0382^ea^ dadato dukkaṭaṃ, issaravatāya thullaccayaṃ, theyyacittena pārājikaṃ.  no ce vatthu pahoti, agghena kāretabbo. bahi upacārasīmāya nisīditvā issaravatāya  paribhuñjato gīvā. ghaṇṭiṃ paharitvā kālaṃ ghosetvā ``mayhaṃ pāpuṇātī''ti khāditaṃ  sukhāditaṃ. ghaṇṭiṃ apaharitvā kālameva ghosetvā, ghaṇṭimeva paharitvā kālaṃ aghosetvā,  ghaṇṭimpi apaharitvā kālampi aghosetvā aññesaṃ natthibhāvaṃ ñatvā ``mayhaṃ pāpuṇātī''ti  khāditampi sukhāditameva. pupphārāmavatthudvayaṃ pākaṭameva.<br/><br/>[03] 150^b^.^eb^ vuttavādakavatthuttaye ^a^V1.0308^ea^ ^b^vutto vajjemī^eb^ti tayā vutto hutvā ``tava vacanena  vadāmī''ti attho. ^b^anāpatti bhikkhu pārājikassā^eb^ti sāmikehi dinnattā  anāpatti. ^b^na ca, bhikkhave, ``vutto vajjemī''ti vattabbo^eb^ti ``ahaṃ tayā  vutto hutvā tava vacanena vadāmī''ti evaṃ añño bhikkhu aññena bhikkhunā na vattabboti  attho. paricchedaṃ pana katvā ``itthannāmaṃ tava vacanena gaṇhissāmī''ti vattuṃ vaṭṭati.  ^b^vutto vajjehī^eb^ti mayā vutto hutvā mama vacanena vadehīti attho. sesaṃ vuttanayameva.  imesupi ca dvīsu vatthūsu paricchedaṃ katvā vattuṃ vaṭṭati. ettāvatā hi upārambhā  mutto hotīti.<br/><br/>[03] 151-2^b^.^eb^ maṇivatthuttayassa majjhime vatthusmiṃ -- ^b^nāhaṃ akallako^eb^ti nāhaṃ gilānoti  attho. sesaṃ pākaṭameva.<br/><br/>[03] 153^b^.^eb^ sūkaravatthudvaye -- kiñcāpi paṭhamassa bhikkhuno chātajjhattaṃ disvā kāruññena  mocitattā anāpatti. sāmikesu pana asampaṭicchantesu bhaṇḍadeyyaṃ, tāva mahanto  vā matasūkaro āharitvā dātabbo, tadagghanakaṃ vā bhaṇḍaṃ. sace pāsasāmike kuhiñcipi  na passati, pāsasāmantā tadagghanakaṃ sāṭakaṃ vā kāsāvaṃ vā thālakaṃ vā yathā te  āgatā ^a^M1.0337^ea^ passanti, īdise ṭhāne ṭhapetvāva gantabbaṃ, theyyacittena pana  mocentassa pārājikameva. ettha ca koci sūkaro pāsaṃ pādena kaḍḍhitvā chinnamatte  pāse ṭhānācāvanadhammena ṭhānena ṭhito hoti caṇḍasote baddhanāvā ^a^P2.0383^ea^ viya.  koci attano dhammatāya ṭhito, koci nipanno, koci kūṭapāsena baddho hoti. ^b^kūṭapāso^eb^  nāma yassa ante dhanukaṃ vā aṅkusako vā añño vā koci daṇḍako baddho hoti, yo  tattha tattha rukkhādīsu laggitvā sūkarassa gamanaṃ nivāreti. tatra pāsaṃ kaḍḍhitvā  ṭhitassa ekameva ṭhānaṃ pāsabandhanaṃ, so hi pāse muttamatte vā chinnamatte vā palāyati.  attano dhammatāya ṭhitassa bandhanañca cattāro ca pādāti pañca ṭhānāni. nipannassa bandhanañca  sayanañcāti dve ṭhānāni. kūṭapāsabaddhassa yattha yattha gacchati, taṃ tadeva ṭhānaṃ. tasmā  taṃ tato tato mocentā dasapi vīsatipi satampi bhikkhū pārājikaṃ āpajjanti.  tattha tattha āgataṃ disvā ekameva dāsaṃ palāpento viya.<br/><br/>[03]purimānaṃ pana tiṇṇaṃ catuppadakathāyaṃ vuttanayena phandāpanaṭhānācāvanāni veditabbāni.  sunakhadaṭṭhaṃ sūkaraṃ vissajjāpentassāpi kāruññādhippāyena bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena  pārājikaṃ. pāsaṭṭhānaṃ pana sunakhasamīpaṃ vā asampattaṃ paṭipathaṃ gantvā paṭhamameva  palāpentassa avahāro natthi. yopi baddhasūkarassa ghāsañca pānīyañca datvā balaṃ gāhāpetvā  ukkuṭṭhiṃ karoti -- ``utrasto ^a^V1.0309^ea^ palāyissatī''ti; so ce palāyati, pārājikaṃ.  pāsaṃ dubbalaṃ katvā ukkuṭṭhisaddena palāpentassāpi eseva nayo.<br/><br/>[03]yo pana ghāsañca pānīyañca datvā gacchati, ``balaṃ gahetvā palāyissatī''ti; so ce  palāyati, bhaṇḍadeyyaṃ. pāsaṃ dubbalaṃ katvā gacchantassāpi eseva nayo. pāsasantike  satthaṃ vā aggiṃ vā ṭhapeti ``chinne vā daḍḍhe vā palāyissatī''ti. sūkaro pāsaṃ  cālento chinne vā daḍḍhe vā palāyati, bhaṇḍadeyyameva. pāsaṃ yaṭṭhiyā saha pāteti, pacchā  sūkaro taṃ maddanto gacchati ^a^P2.0384^ea^, bhaṇḍadeyyaṃ. sūkaro adūhalapāsāṇehi  akkanto hoti, taṃ palāpetukāmassa adūhalaṃ kāruññena ukkhipato bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena  pārājikaṃ. sace ukkhittamatte agantvā pacchā gacchati, bhaṇḍadeyyameva. ukkhipitvā  ṭhapitaṃ adūhalaṃ ^a^M1.0338^ea^ pāteti, pacchā sūkaro taṃ maddanto gacchati, bhaṇḍadeyyaṃ.  opāte patitasūkarampi kāruññena uddharato bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena pārājikaṃ.  opātaṃ pūretvā nāseti, pacchā sūkaro taṃ maddanto gacchati, bhaṇḍadeyyaṃ. sūle  viddhaṃ kāruññena uddharati, bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena pārājikaṃ. sūlaṃ uddharitvā  chaḍḍeti, bhaṇḍadeyyaṃ.<br/><br/>[03]vihārabhūmiyaṃ pana pāse vā adūhalaṃ vā oḍḍentā vāretabbā -- ``migarūpānaṃ paṭisaraṇaṭṭhānametaṃ,  mā idha evaṃ karothā''ti. sace ``harāpetha, bhante''ti vadanti, harāpetuṃ vaṭṭati.  atha sayaṃ haranti, sundarameva. atha neva haranti, na harituṃ denti, rakkhaṃ yācitvā  harāpetuṃ vaṭṭati. manussā sassarakkhaṇakāle khettesu pāse ca adūhalapāsāṇādīni ca karonti --  ``maṃsaṃ khādantā sassāni rakkhissāmā''ti. vītivatte sassakāle tesu anālayesu pakkantesu  tattha baddhaṃ vā patitaṃ vā mocetuṃ vaṭṭatīti.<br/><br/>[03]^b^migavatthudvaye^eb^pi sūkaravatthūsu vuttasadisoyeva vinicchayo.<br/><br/>[03]^b^macchavatthudvaye^eb^pi eseva nayo. ayaṃ pana viseso -- kumīnamukhaṃ vivaritvā vā pacchāpuṭakaṃ  muñcitvā vā passena chiddaṃ katvā vā kumīnato macche pothetvā palāpentassa pārājikaṃ.  bhattasitthāni dassetvā evaṃ palāpentassāpi pārājikaṃ. saha kumīnena uddharatopi  pārājikaṃ. kevalaṃ kumīnamukhaṃ vivarati, pacchāpuṭakaṃ muñcati, chiddaṃ vā  karoti, macchā pana attano dhammatāya palāyanti, bhaṇḍadeyyaṃ. evaṃ katvā bhattasitthāni  dasseti, macchā gocaratthāya nikkhamitvā palāyanti, bhaṇḍadeyyameva. mukhaṃ avivaritvā  pacchāpuṭakaṃ amuñcitvā ^a^V1.0310^ea^ passena chiddaṃ akatvā kevalaṃ bhattasitthāni dasseti, macchā  pana chātajjhattā sīsena paharitvā okāsaṃ katvā gocaratthāya nikkhamitvā palāyanti,  bhaṇḍadeyyameva. tucchakumīnassa mukhaṃ vā vivarati, pacchāpuṭakaṃ vā muñcati, chiddaṃ  vā karoti, āgatāgatā macchā dvāraṃ pattā ^a^P2.0385^ea^ puṭakachiddehi palāyanti,  bhaṇḍadeyyameva. tucchakumīnaṃ gahetvā gumbe khipati, bhaṇḍadeyyamevāti. yāne bhaṇḍaṃ  pīṭhe thavikāya sadisaṃ.<br/><br/>[03]^b^maṃsapesivatthumhi^eb^ ^a^M1.0339^ea^ -- sace ākāse gaṇhāti, gahitaṭṭhānameva ṭhānaṃ.  taṃ chahākārehi paricchinditvā ṭhānācāvanaṃ veditabbaṃ. sesamettha dārugopālakarajakasāṭakavatthūsu  ca ambacorakādivatthūsu vuttanayena vinicchinitabbaṃ.<br/><br/>[03] 155^b^.^eb^ ^b^kumbhivatthusmiṃ^eb^ -- yo sappitelādīni apādagghanakāni gahetvā ``na puna  evaṃ karissāmī''ti saṃvare ṭhatvā dutiyadivasādīsupi puna citte uppanne evameva  dhuranikkhepaṃ katvā paribhuñjanto sabbampi taṃ paribhuñjati, nevatthi pārājikaṃ.  dukkaṭaṃ vā thullaccayaṃ vā āpajjati, bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti. ayampi bhikkhu  evamevamakāsi. tena vuttaṃ -- ``anāpatti bhikkhu pārājikassā''ti. dhuranikkhepaṃ  pana akatvā ``divase divase paribhuñjissāmī''ti thokaṃ thokampi paribhuñjato yasmiṃ  divase pādagghanakaṃ pūrati, tasmiṃ pārājikaṃ.<br/><br/>[03]saṃvidāvahāravatthūni saṃvidāvahāre, muṭṭhivatthūni odaniyagharādivatthūsu dve vighāsavatthūni  ambacorakādivatthūsu vuttavinicchayanayena veditabbāni. dve tiṇavatthūni uttānatthāneva.<br/><br/>[03] 156^b^.^eb^ ^b^ambabhājāpanā^eb^divatthūsu te bhikkhū ekaṃ gāmakāvāsaṃ paricchinnabhikkhukaṃ  agamaṃsu. tattha bhikkhū phalāphalaṃ paribhuñjamānāpi tesu āgatesu ``therānaṃ phalāni  dethā''ti kappiyakārake na avocuṃ. atha te bhikkhū ``kiṃ saṅghikaṃ amhākaṃ  na pāpuṇātī''ti ghaṇṭiṃ paharitvā bhājāpetvā tesampi vassaggena bhāgaṃ datvā attanāpi  paribhuñjiṃsu. tena nesaṃ bhagavā ^b^``anāpatti, bhikkhave, paribhogatthāyā''^eb^ti  āha. tasmā idānipi yattha āvāsikā āgantukānaṃ na denti, phalavāre ca sampatte  aññesaṃ atthibhāvaṃ disvā corikāya attanāva khādanti, tattha āgantukehi  ^a^P2.0386^ea^ ghaṇṭiṃ paharitvā bhājetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.<br/><br/>[03]yattha pana āvāsikā rukkhe rakkhitvā phalavāre sampatte bhājetvā khādanti, catūsu  paccayesu ^a^V1.0311^ea^ sammā upanenti, anissarā tattha āgantukā. yepi rukkhā cīvaratthāya  niyametvā dinnā, tesupi āgantukā anissarā. eseva nayo sesapaccayatthāya niyametvā  dinnesupi.<br/><br/>[03]ye ^a^M1.0340^ea^ pana tathā aniyamitā, āvāsikā ca te rakkhitvā gopetvā corikāya  paribhuñjanti, na tesu āvāsikānaṃ katikāya ṭhātabbaṃ. ye phalaparibhogatthāya  dinnā, āvāsikāpi ne rakkhitvā gopetvā sammā upanenti, tesuyeva tesaṃ  katikāya ṭhātabbaṃ. ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^ pana vuttaṃ -- ``catunnaṃ paccayānaṃ niyametvā  dinnaṃ theyyacittena paribhuñjanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo. paribhogavaseneva  taṃ bhājetvā paribhuñjantassa bhaṇḍadeyyaṃ. yaṃ panettha senāsanatthāya niyamitaṃ, taṃ  paribhogavaseneva bhājetvā paribhuñjantassa thullaccayañca bhaṇḍadeyyañcā''ti.<br/><br/>[03]odissa cīvaratthāya dinnaṃ cīvareyeva upanetabbaṃ. sace dubbhikkhaṃ hoti, bhikkhū piṇḍapātena  kilamanti, cīvaraṃ pana sulabhaṃ, saṅghasuṭṭhutāya apalokanakammaṃ katvā piṇḍapātepi  upanetuṃ vaṭṭati. senāsanena gilānapaccayena vā kilamantesu saṅghasuṭṭhutāya apalokanakammaṃ  katvā tadatthāyapi upanetuṃ vaṭṭati. odissa piṇḍapātatthāya gilānapaccayatthāya ca dinnepi  eseva nayo. odissa senāsanatthāya dinnaṃ pana garubhaṇḍaṃ hoti, taṃ rakkhitvā gopetvā  tadatthameva upanetabbaṃ. sace pana dubbhikkhaṃ hoti, bhikkhū piṇḍapātena na yāpenti.  ettha rājarogacorabhayādīhi aññattha gacchantānaṃ vihārā palujjanti, tālanāḷikerādike  vināsenti, senāsanapaccayaṃ pana nissāya yāpetuṃ sakkā hoti. evarūpe kāle  senāsanaṃ vissajjetvāpi senāsanajagganatthāya paribhogo bhagavatā anuññāto. tasmā  ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvā itarāni lāmakakoṭiyā piṇḍapātatthāya  vissajjetuṃ vaṭṭati. mūlavatthucchedaṃ pana katvā na upanetabbaṃ ^a^P2.0387^ea^.<br/><br/>[03]yo pana ārāmo catuppaccayatthāya niyametvā dinno, tattha apalokanakammaṃ na kātabbaṃ.  yena pana paccayena ūnaṃ, tadatthaṃ upanetuṃ vaṭṭati. ārāmo jaggitabbo, vetanaṃ datvāpi  jaggāpetuṃ vaṭṭati. ye pana vetanaṃ labhitvā ārāmeyeva gehaṃ katvā vasantā rakkhanti,  te ce āgatānaṃ bhikkhūnaṃ nāḷikeraṃ vā tālapakkaṃ vā denti, yaṃ tesaṃ saṅghena  anuññātaṃ hoti -- ``divase divase ettakaṃ nāma khādathā''ti tadeva te dātuṃ labhanti;  tato uttari tesaṃ dadantānampi gahetuṃ na vaṭṭati.<br/><br/>[03]yo ^a^M1.0341^ea^ ^a^V1.0312^ea^ pana ārāmaṃ keṇiyā gahetvā saṅghassa catuppaccayatthāya kappiyabhaṇḍameva  deti, ayaṃ bahukampi dātuṃ labhati. cetiyassa padīpatthāya vā khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇatthāya  vā dinno ārāmopi paṭijaggitabbo; vetanaṃ datvāpi jaggāpetabbo. vetanañca panettha  cetiyasantakampi saṅghasantakampi dātuṃ vaṭṭati. etampi ārāmaṃ vetanena tattheva vasitvā  rakkhantānañca keṇiyā gahetvā kappiyabhaṇḍadāyakānañca tattha jātakaphaladānaṃ vuttanayeneva  veditabbanti.<br/><br/>[03]ambapālakādivatthūsu -- ^b^anāpatti, bhikkhave, gopakassa dāne^eb^ti ettha kataraṃ pana  gopakadānaṃ vaṭṭati, kataraṃ na vaṭṭatīti? ^b^mahāsumatthero^eb^ tāva āha -- ``yaṃ gopakassa  paricchinditvā dinnaṃ hoti -- `ettakaṃ divase divase gaṇhā'ti tadeva vaṭṭati; tato  uttari na vaṭṭatī''ti. ^b^mahāpadumatthero^eb^ panāha -- ``kiṃ gopakānaṃ paṇṇaṃ āropetvā  nimittasaññaṃ vā katvā dinnaṃ atthi, etesaṃ hatthe vissaṭṭhakassa ete issarā, tasmā  yaṃ te denti taṃ bahukampi vaṭṭatī''ti. ^b^kurundaṭṭhakathāyaṃ^eb^ pana vuttaṃ -- ``manussānaṃ  ārāmaṃ vā aññaṃ vā phalāphalaṃ dārakā rakkhanti, tehi dinnaṃ vaṭṭati ^a^P2.0388^ea^.  āharāpetvā pana na gahetabbaṃ. saṅghike pana cetiyasantake ca keṇiyā gahetvā  rakkhantasseva dānaṃ vaṭṭati. vetanena rakkhantassa attano bhāgamattaṃ vaṭṭatī''ti. ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^  pana ``yaṃ gihīnaṃ ārāmarakkhakā bhikkhūnaṃ denti, etaṃ vaṭṭati. bhikkhusaṅghassa pana  ārāmagopakā yaṃ attano bhatiyā khaṇḍetvā denti, etaṃ vaṭṭati. yopi upaḍḍhārāmaṃ vā  kecideva rukkhe vā bhatiṃ labhitvā rakkhati, tassāpi attano pattarukkhatoyeva dātuṃ  vaṭṭati. keṇiyā gahetvā rakkhantassa pana sabbampi vaṭṭatī''ti vuttaṃ. etaṃ pana  sabbaṃ byañjanato nānaṃ, atthato ekameva; tasmā adhippāyaṃ ñatvā gahetabbaṃ.<br/><br/>[03]dāruvatthumhi -- ^b^tāvakāliko ahaṃ bhagavā^eb^ti tāvakālikacitto ahaṃ bhagavāti  vattukāmena vuttaṃ, tāvakālikacittoti ``puna āharitvā dassāmī''ti evaṃcitto  ahanti vuttaṃ hoti. bhagavā ^b^``tāvakālike anāpattī''^eb^ti āha.<br/><br/>[03]ayaṃ panettha ^b^pāḷimuttakavinicchayo^eb^ -- sace saṅgho saṅghikaṃ kammaṃ kāreti uposathāgāraṃ  vā bhojanasālaṃ vā, tato āpucchitvā tāvakālikaṃ haritabbaṃ. yo pana saṅghiko  dabbasambhāro agutto deve vassante ^a^M1.0342^ea^ temeti, ātapena sukkhati, taṃ  sabbampi āharitvā attano āvāse kātuṃ vaṭṭati. saṅgho āharāpento aññena vā  dabbasambhārena mūlena vā saññāpetabbo. na sakkā ce hoti saññāpetuṃ, ``saṅghikena,  bhante, kataṃ saṅghikaparibhogena vaḷañjathā''ti vattabbaṃ. senāsanassa pana ayameva  bhikkhu issaro. sacepi pāsāṇatthambho vā rukkhatthambho vā ^a^V1.0313^ea^ kavāṭaṃ vā vātapānaṃ vā  nappahoti, saṅghikaṃ tāvakālikaṃ āharitvā pākatikaṃ kātuṃ vaṭṭati. esa nayo  aññesupi dabbasambhāresūti.<br/><br/>[03]^b^udakavatthusmiṃ^eb^ -- yadā ^a^P2.0389^ea^ udakaṃ dullabhaṃ hoti, yojanatopi aḍḍhayojanatopi  āharīyati, evarūpe pariggahitaudake avahāro. yatopi āharimato vā pokkharaṇīādīsu  ṭhitato vā kevalaṃ yāgubhattaṃ sampādenti, pānīyaparibhogañca karonti, na aññaṃ  mahāparibhogaṃ, tampi theyyacittena gaṇhato avahāro. yato pana ekaṃ vā dve vā ghaṭe  gahetvā āsanaṃ dhovituṃ, bodhirukkhe siñcituṃ udakapūjaṃ kātuṃ, rajanaṃ pacituṃ  labbhati, tattha saṅghassa katikavaseneva paṭipajjitabbaṃ. atirekaṃ gaṇhanto, mattikādīni  vā theyyacittena pakkhipanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo.<br/><br/>[03]sace āvāsikā katikavattaṃ daḷhaṃ karonti, aññesaṃ bhaṇḍakaṃ dhovituṃ vā rajituṃ  vā na denti, attanā pana aññesaṃ apassantānaṃ gahetvā sabbaṃ karonti, tesaṃ katikāya  na ṭhātabbaṃ. yattakaṃ te dhovanti, tattakaṃ dhovitabbaṃ. sace saṅghassa dve tisso pokkharaṇiyo  vā udakasoṇḍiyo vā honti, katikā ca katā ``ettha nhāyitabbaṃ, ito pānīyaṃ  gahetabbaṃ, idha sabbaparibhogo kātabbo''ti. katikavatteneva sabbaṃ kātabbaṃ. yattha  katikā natthi, tattha sabbaparibhogo vaṭṭatīti.<br/><br/>[03]^b^mattikāvatthusmiṃ^eb^ -- yattha mattikā dullabhā hoti, nānappakārā vā vaṇṇamattikā  āharitvā ṭhapitā, tattha thokāpi pañcamāsakaṃ agghati, tasmā pārājikaṃ. saṅghike  pana kamme cetiyakamme ca niṭṭhite saṅghaṃ āpucchitvā vā tāvakālikaṃ vā gahetuṃ  vaṭṭati. sudhāyapi cittakammavaṇṇesupi eseva nayo.<br/><br/>[03]^b^tiṇavatthūsu^eb^ ^a^M1.0343^ea^ -- jhāpitatiṇe ṭhānācāvanassa abhāvā dukkaṭaṃ, bhaṇḍadeyyaṃ  pana hoti. saṅgho tiṇavatthuṃ jaggitvā saṅghikaṃ āvāsaṃ chādeti, puna kadāci jaggituṃ  na sakkoti, athañño eko bhikkhu vattasīsena jaggati, saṅghassevetaṃ. no ce jaggati,  saṅgheneko ^a^P2.0390^ea^ bhikkhu vattabbo ``jaggitvā dehī''ti. so ce bhāgaṃ  icchati, bhāgaṃ datvāpi jaggāpetabbaṃ. sace bhāgaṃ vaḍḍheti, dātabbameva. vaḍḍhetiyeva,  ``gaccha jaggitvā sabbaṃ gahetvā attano santakaṃ senāsanaṃ chādehī''ti vattabbo.  kasmā? naṭṭhe attho natthi. dadantehi pana savatthukaṃ na dātabbaṃ ^a^V1.0314^ea^, garubhaṇḍaṃ hoti;  tiṇamattaṃ pana dātabbaṃ. tasmiṃ ce jaggitvā attano senāsanaṃ chādente puna saṅgho  jaggituṃ pahoti, ``tvaṃ mā jaggi, saṅgho jaggissatī''ti vattabboti.<br/><br/>[03]^b^mañcādīni satta vatthūni^eb^ pākaṭāneva. pāḷiyaṃ pana anāgatampi pāsāṇatthambhaṃ vā rukkhatthambhaṃ  vā aññaṃ vā kiñci pādagghanakaṃ harantassa pārājikameva. padhānagharādīsu chaḍḍitapatitānaṃ  pariveṇādīnaṃ kuṭṭampi pākārampi bhinditvā iṭṭhakādīni avaharantassāpi eseva nayo.  kasmā? saṅghikaṃ nāma kadāci ajjhāvasanti, kadāci na ajjhāvasanti. paccante corabhayena  janapade vuṭṭhahante chaḍḍitavihārādīsu kiñci parikkhāraṃ harantassāpi eseva nayo.  ye pana tato tāvakālikaṃ haranti, puna āvasitesu ca vihāresu bhikkhū āharāpenti,  dātabbaṃ. sacepi tato āharitvā senāsanaṃ kataṃ hoti, taṃ vā tadagghanakaṃ vā  dātabbameva. ``puna āvasissāmā''ti ālayaṃ acchinditvā vuṭṭhitesu janapadesu  gaṇasantakaṃ vā puggalikaṃ vā gahitaṃ hoti; te ce anujānanti, paṭikammena kiccaṃ  natthi. saṅghikaṃ pana garubhaṇḍaṃ, tasmā paṭikammaṃ kattabbameva.<br/><br/>[03] 157^b^.^eb^ vihāraparibhogavatthu uttānatthameva.<br/><br/>[03]^b^anujānāmi, bhikkhave, tāvakālikaṃ haritu^eb^nti ettha yo bhikkhu saṅghikaṃ mañcaṃ  vā pīṭhaṃ vā tāvakālikaṃ haritvā attano phāsukaṭṭhāne ekampi dvepi māse  saṅghikaparibhogena paribhuñjati, āgatāgatānaṃ vuḍḍhatarānaṃ deti, nappaṭibāhati   ^a^P2.0391^ea^, tassa tasmiṃ naṭṭhepi jiṇṇepi corāvahaṭepi gīvā na hoti. vasitvā pana  gacchantena yathāṭhāne ṭhapetabbaṃ. yo pana puggalikaparibhogena paribhuñjati, āgatāgatānaṃ  vuḍḍhatarānaṃ na ^a^M1.0344^ea^ deti, tasmiṃ naṭṭhe tassa gīvā hoti. aññaṃ pana āvāsaṃ  haritvā paribhuñjantena sace tattha vuḍḍhataro āgantvā vuṭṭhāpeti, ``mayā idaṃ asukāvāsato  nāma āhaṭaṃ, gacchāmi, naṃ pākatikaṃ karomī''ti vattabbaṃ. sace so bhikkhu  ``ahaṃ pākatikaṃ karissāmī''ti vadati, tassa bhāraṃ katvāpi gantuṃ vaṭṭatīti ^b^saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ^eb^  vuttaṃ.<br/><br/>[03]campāvatthumhi -- ^b^tekaṭulayāgū^eb^ti tilataṇḍulamuggehi vā tilataṇḍulamāsehi vā  tilataṇḍulakulatthehi vā tilataṇḍulehi saddhiṃ yaṃkiñci ekaṃ aparaṇṇaṃ pakkhipitvā  tīhi katā, etaṃ kira imehi tīhi catubhāgaudakasambhinne khīre sappimadhusakkarādīhi  yojetvā karonti.<br/><br/>[03]rājagahavatthumhi ^a^V1.0315^ea^ -- ^b^madhugoḷako^eb^ti atirasakapūvo vuccati; ``madhusīsaka''ntipi  vadanti. sesamettha vatthudvayepi odanabhājanīyavatthusmiṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.<br/><br/>[03] 158^b^.^eb^ ajjukavatthusmiṃ -- ^b^etadavocā^eb^ti gilāno hutvā avoca. ^b^āyasmā upāli  āyasmato ajjukassa pakkho^eb^ti na agatigamanavasena pakkho, api ca kho anāpattisaññitāya  lajjīanuggahena vinayānuggahena ca thero pakkhoti veditabbo. sesamettha uttānameva.<br/><br/>[03] 159^b^.^eb^ bārāṇasīvatthusmiṃ -- ^b^corehi upadduta^eb^nti corehi viluttaṃ. ^b^iddhiyā  ānetvā pāsāde ṭhapesī^eb^ti thero kira taṃ kulaṃ sokasallasamappitaṃ āvaṭṭantaṃ vivaṭṭantaṃ  disvā tassa kulassa anukampāya pasādānurakkhaṇatthāya dhammānuggahena attano iddhiyā  ``tesaṃyeva pāsādaṃ dārakānaṃ samīpe hotū''ti adhiṭṭhāsi. dārakā ``amhākaṃ  pāsādo''ti sañjānitvā abhiruhiṃsu. tato thero iddhiṃ paṭisaṃhari, pāsādopi  ^a^P2.0392^ea^ sakaṭṭhāneyeva aṭṭhāsi. vohāravasena pana vuttaṃ ^b^``te dārake iddhiyā  ānetvā pāsāde ṭhapesī''^eb^ti. ^b^iddhivisaye^eb^ti īdisāya adhiṭṭhāniddhiyā anāpatti.  vikubbaniddhi pana na vaṭṭati.<br/><br/>[03] 160-1^b^.^eb^ avasāne vatthudvayaṃ uttānatthamevāti.<br/><br/>[06] samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya<br/><br/>[06] dutiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.<br/><br/>[06] ^b^tatrāyaṃ^eb^ ^a^M1.0345^ea^ anusāsanī --<br/><br/>[21] dutiyaṃ adutiyena, yaṃ jinena pakāsitaṃ.<br/><br/>[22] parājitakilesena, pārājikamidaṃ idha..<br/><br/>[21] sikkhāpadaṃ samaṃ tena, aññaṃ kiñci na vijjati.<br/><br/>[22] anekanayavokiṇṇaṃ, gambhīratthavinicchayaṃ..<br/><br/>[21] tasmā vatthumhi otiṇṇe, bhikkhunā vinayaññunā.<br/><br/>[22] vinayānuggahenettha, karontena vinicchayaṃ..<br/><br/>[21] pāḷiṃ ^a^V1.0316^ea^ aṭṭhakathañceva, sādhippāyamasesato.<br/><br/>[22] ogayha appamattena, karaṇīyo vinicchayo..<br/><br/>[21] āpattidassanussāho, na kattabbo kudācanaṃ.<br/><br/>[22] passissāmi anāpatti-miti kayirātha mānasaṃ..<br/><br/>[21] passitvāpi ca āpattiṃ, avatvāva punappunaṃ.<br/><br/>[22] vīmaṃsitvātha viññūhi, saṃsanditvā ca taṃ vade..<br/><br/>[21] kappiyepi ca vatthusmiṃ, cittassa lahuvattino.<br/><br/>[22] vasena sāmaññaguṇā, cavantīdha puthujjanā..<br/><br/>[21] tasmā paraparikkhāraṃ, āsīvisamivoragaṃ.<br/><br/>[22] aggiṃ viya ca sampassaṃ, nāmaseyya vicakkhaṇoti..<br/><br/>[06] pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathāya<br/><br/>[06] paṭhamo bhāgo niṭṭhito.<br/><br/>[06].. namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa..


volume: 1
item: 77
title: pakiṇṇakakathā^vinītavatthuvaṇṇanā^tatiyapārājikaṃ^^
content:
  [21] tatiyaṃ ^a^P2.0393^ea^ ^a^M2.0001^ea^ ^a^V2.0001^ea^ tīhi suddhena, yaṃ buddhena vibhāvitaṃ.<br/><br/>[22] pārājikaṃ tassa dāni, patto saṃvaṇṇanākkamo..<br/><br/>[21] yasmā tasmā suviññeyyaṃ, yaṃ pubbe ca pakāsitaṃ.<br/><br/>[22] taṃ vajjayitvā assāpi, hoti saṃvaṇṇanā ayaṃ..


volume: 1
item: 78
title: vinītavatthuvaṇṇanā^tatiyapārājikaṃ^^paṭhamapaññattinidānavaṇṇanā^
content:
  [03] 162^b^.^eb^ ^b^tena^eb^ ^a^V2.0002^ea^ ^b^samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya^eb^nti  ettha ^b^vesāliya^eb^nti evaṃnāmake itthiliṅgavasena pavattavohāre nagare. tañhi nagaraṃ  tikkhattuṃ pākāraparikkhepavaḍḍhanena visālībhūtattā ``vesālī''ti vuccati. idampi  ca nagaraṃ sabbaññutappatteyeva sammāsambuddhe sabbākārena vepullaṃ pattanti veditabbaṃ.  evaṃ gocaragāmaṃ dassetvā nivāsaṭṭhāna māha -- ^b^``mahāvane kūṭāgārasālāya''^eb^nti.  tattha ^b^mahāvanaṃ^eb^ nāma sayaṃjātaṃ aropimaṃ saparicchedaṃ mahantaṃ vanaṃ. kapilavatthusāmantā  pana mahāvanaṃ himavantena saha ekābaddhaṃ aparicchedaṃ hutvā mahāsamuddaṃ āhacca ṭhitaṃ.  idaṃ tādisaṃ na hoti, saparicchedaṃ mahantaṃ vananti mahāvanaṃ.^b^ kūṭāgārasālā^eb^  pana mahāvanaṃ ^a^M2.0002^ea^ nissāya kate ārāme kūṭāgāraṃ anto katvā haṃsavaṭṭakacchadanena  katā sabbākārasampannā buddhassa bhagavato gandhakuṭi veditabbā.<br/><br/>[03]^b^anekapariyāyena asubhakathaṃ kathetī^eb^ti anekehi kāraṇehi asubhākārasandassanappavattaṃ  kāyavicchandaniyakathaṃ katheti. seyyathidaṃ -- ``atthi imasmiṃ kāye kesā lomā...pe0  ^a^P2.0394^ea^... mutta''nti. kiṃ vuttaṃ hoti? bhikkhave, imasmiṃ byāmamatte  kaḷevare sabbākārenapi vicinanto na koci kiñci muttaṃ vā maṇiṃ vā veḷuriyaṃ  vā agaruṃ vā candanaṃ vā kuṅkumaṃ vā kappūraṃ vā vāsacuṇṇādīni vā aṇumattampi  sucibhāvaṃ passati. atha kho paramaduggandhaṃ jegucchaṃ assirīkadassanaṃ kesalomādinānappakāraṃ  asuciṃyeva passati. tasmā na ettha chando vā rāgo vā karaṇīyo. yepi hi uttamaṅge  sirasmiṃ jātā kesā nāma, tepi asubhā ceva asucino ca paṭikkūlā ca. so ca  nesaṃ asubhāsucipaṭikkūlabhāvo vaṇṇatopi saṇṭhānatopi gandhatopi āsayatopi okāsatopīti  pañcahi kāraṇehi veditabbo. evaṃ lomādīnanti. ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana ^b^ visuddhimagge^eb^ (visuddhi0 1.182) vuttanayena veditabbo. iti bhagavā ekamekasmiṃ  koṭṭhāse pañcapañcappabhedena anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti.<br/><br/>[03]^b^asubhāya vaṇṇaṃ bhāsatī^eb^ti uddhumātakādivasena asubhamātikaṃ nikkhipitvā padabhājanīyena  taṃ vibhajanto vaṇṇento saṃvaṇṇento asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati. ^b^asubhabhāvanāya  vaṇṇaṃ bhāsatī^eb^ti yā ayaṃ kesādīsu vā uddhumātakādīsu vā ajjhattabahiddhāvatthūsu  asubhākāraṃ gahetvā pavattassa cittassa bhāvanā vaḍḍhanā phātikammaṃ, tassā asubhabhāvanāya  ānisaṃsaṃ dassento vaṇṇaṃ bhāsati, guṇaṃ parikitteti. seyyathidaṃ -- ``asubhabhāvanābhiyutto,  bhikkhave ^a^V2.0003^ea^, bhikkhu kesādīsu vā vatthūsu uddhumātakādīsu vā pañcaṅgavippahīnaṃ  pañcaṅgasamannāgataṃ tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ ^a^P2.0395^ea^ paṭilabhati.  so taṃ paṭhamajjhānasaṅkhātaṃ cittamañjūsaṃ nissāya vipassanaṃ vaḍḍhetvā uttamatthaṃ arahattaṃ  pāpuṇātī''ti.<br/><br/>[03]tatrimāni ^a^M2.0003^ea^ paṭhamassa jhānassa dasa lakkhaṇāni -- pāripanthikato cittavisuddhi,  majjhimassa samādhinimittassa paṭipatti, tattha cittapakkhandanaṃ, visuddhassa cittassa  ajjhupekkhanaṃ, samathappaṭipannassa ajjhupekkhanaṃ, ekattupaṭṭhānassa ajjhupekkhanaṃ, tattha jātānaṃ  dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena tadupagavīriyavāhanaṭṭhena āsevanaṭṭhena  sampahaṃsanāti.<br/><br/>[03]^b^tatrāyaṃ pāḷi^eb^ -- ``paṭhamassa jhānassa ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ? paṭhamassa  jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṃsanā pariyosānaṃ.  paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, ādissa kati lakkhaṇāni? ādissa tīṇi  lakkhaṇāni -- yo tassa paripantho tato cittaṃ visujjhati, visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ  samathanimittaṃ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati. yañca paripanthato cittaṃ  visujjhati, yañca visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati, yañca paṭipannattā  tattha cittaṃ pakkhandati. paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, ādissa imāni  tīṇi lakkhaṇāni. tena vuccati -- `paṭhamaṃ jhānaṃ ādikalyāṇañceva hoti tilakkhaṇasampannañca'.<br/><br/>[03]``paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe, majjhassa kati lakkhaṇāni? majjhassa tīṇi  lakkhaṇāni -- visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, samathappaṭipannaṃ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṃ  ajjhupekkhati. yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, yañca samathappaṭipannaṃ ajjhupekkhati  ^a^P2.0396^ea^, yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati. paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā  majjhe, majjhassa imāni tīṇi lakkhaṇāni. tena vuccati -- `paṭhamaṃ jhānaṃ majjhekalyāṇañceva  hoti tilakkhaṇasampannañca'.<br/><br/>[03]``paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ, pariyosānassa kati lakkhaṇāni? pariyosānassa  cattāri lakkhaṇāni -- tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā, indriyānaṃ  ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā.  paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ, pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni  ^a^V2.0004^ea^. tena vuccati -- `paṭhamaṃ jhānaṃ pariyosānakalyāṇañceva hoti catulakkhaṇasampannañca. ``evaṃ  tividhattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ ^a^M2.0004^ea^ vitakkasampannañceva  hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca  vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañcā''ti (paṭi0 ro0  1.158).<br/><br/>[03]^b^ādissa ādissa asubhasamāpattiyā vaṇṇaṃ bhāsatī^eb^ti ``evampi itthampī''ti  punappunaṃ vavatthānaṃ katvā ādisanto asubhasamāpattiyā vaṇṇaṃ bhāsati, ānisaṃsaṃ  katheti, guṇaṃ parikitteti. seyyathidaṃ -- ``asubhasaññāparicitena, bhikkhave, bhikkhuno  cetasā bahulaṃ viharato methunadhammasamāpattiyā cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivaṭṭati,  na sampasārīyati, upekkhā vā pāṭikulyatā vā saṇṭhāti. seyyathāpi, bhikkhave,  kukkuṭapattaṃ vā nhārudaddulaṃ vā aggimhi pakkhittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivaṭṭati,  na sampasārīyati; evameva kho, bhikkhave, asubhasaññāparicitena bhikkhuno ^a^P2.0397^ea^  cetasā bahulaṃ viharato methunadhammasamāpattiyā cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivaṭṭati,  na sampasārīyatī''ti (a0 ni0  7.49).<br/><br/>[03]^b^icchāmahaṃ, bhikkhave, addhamāsaṃ paṭisallīyitu^eb^nti ahaṃ bhikkhave ekaṃ addhamāsaṃ paṭisallīyituṃ  nilīyituṃ ekova hutvā viharituṃ icchāmīti attho. ^b^namhi kenaci upasaṅkamitabbo  aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā^eb^ti yo attanā payuttavācaṃ akatvā  mamatthāya saddhesu kulesu paṭiyattaṃ piṇḍapātaṃ nīharitvā mayhaṃ upanāmeti, taṃ piṇḍapātanīhārakaṃ  ekaṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā namhi aññena kenaci bhikkhunā vā gahaṭṭhena vā upasaṅkamitabboti.<br/><br/>[03]kasmā pana evamāhāti? atīte kira pañcasatā migaluddakā mahatīhi daṇḍavāgurāhi araññaṃ  parikkhipitvā haṭṭhatuṭṭhā ekatoyeva yāvajīvaṃ migapakkhighātakammena jīvikaṃ kappetvā  niraye upapannā; te tattha paccitvā pubbe katena kenacideva kusalakammena manussesu  upapannā kalyāṇūpanissayavasena sabbepi bhagavato santike pabbajjañca upasampadañca labhiṃsu;  tesaṃ tato mūlākusalakammato avipakkavipākā aparāparacetanā tasmiṃ addhamāsabbhantare  attūpakkamena ca parūpakkamena ca jīvatupacchedāya okāsamakāsi, taṃ bhagavā addasa.  kammavipāko nāma na sakkā kenaci paṭibāhituṃ. tesu ca bhikkhūsu puthujjanāpi  atthi sotāpannasakadāgāmīanāgāmīkhīṇāsavāpi. tattha khīṇāsavā appaṭisandhikā, itare  ariyasāvakā ^a^M2.0005^ea^ niyatagatikā sugatiparāyaṇā, puthujjanānaṃ pana gati aniyatā.  atha bhagavā cintesi ^a^V2.0005^ea^ -- ``ime attabhāve chandarāgena maraṇabhayabhītā na sakkhissanti gatiṃ  visodhetuṃ, handa nesaṃ chandarāgappahānāya asubhakathaṃ kathemi. taṃ sutvā attabhāve  vigatacchandarāgatāya gativisodhanaṃ katvā sagge paṭisandhiṃ gaṇhissanti. evaṃ nesaṃ  mama santike pabbajjā sātthikā ^a^P2.0398^ea^ bhavissatī''ti.<br/><br/>[03]tato tesaṃ anuggahāya asubhakathaṃ kathesi kammaṭṭhānasīsena, no maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanādhippāyena.  kathetvā ca panassa etadahosi -- ``sace maṃ imaṃ addhamāsaṃ bhikkhū passissanti, `ajja  eko bhikkhu mato, ajja dve...pe0... ajja dasā'ti āgantvā āgantvā ārocessanti.  ayañca kammavipāko na sakkā mayā vā aññena vā paṭibāhituṃ. svāhaṃ taṃ sutvāpi  kiṃ karissāmi? kiṃ me anatthakena anayabyasanena sutena? handāhaṃ bhikkhūnaṃ adassanaṃ  upagacchāmī''ti. tasmā evamāha -- ``icchāmahaṃ, bhikkhave, addhamāsaṃ patisallīyituṃ; namhi  kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā''ti.<br/><br/>[03]apare panāhu -- ``parūpavādavivajjanatthaṃ evaṃ vatvā paṭisallīno''ti. pare kira  bhagavantaṃ upavadissanti -- ``ayaṃ `sabbaññū, ahaṃ saddhammavaracakkavattī'ti paṭijānamāno  attanopi sāvake aññamaññaṃ ghātente nivāretuṃ na sakkoti. kimaññaṃ sakkhissatī''ti?  tattha paṇḍitā vakkhanti -- ``bhagavā paṭisallānamanuyutto nayimaṃ pavattiṃ jānāti,  kocissa ārocayitāpi natthi, sace jāneyya addhā nivāreyyā''ti. idaṃ pana icchāmattaṃ,  paṭhamamevettha kāraṇaṃ. ^b^nāssudhā^eb^ti ettha ^b^``assudhā''^eb^ti padapūraṇamatte avadhāraṇatthe  vā nipāto; neva koci bhagavantaṃ upasaṅkamatīti attho.<br/><br/>[03]anekehi vaṇṇasaṇṭhānādīhi kāraṇehi vokāro assāti ^b^anekākāravokāro;^eb^  anekākāravokiṇṇo anekakāraṇasammissoti vuttaṃ hoti. ko so? asubhabhāvanānuyogo,  taṃ ^b^anekākāravokāraṃ asubhabhāvanānuyogaṃ anuyuttā viharantī^eb^ti yuttapayuttā  viharanti. ^b^aṭṭīyantī^eb^ti sakena kāyena aṭṭā dukkhitā honti ^a^M2.0006^ea^. ^b^harāyantī^eb^ti  lajjanti. ^b^jigucchantī^eb^ti sañjātajigucchā honti. ^b^daharo^eb^ti taruṇo. ^b^yuvā^eb^ti  yobbanena samannāgato. ^b^maṇḍanakajātiko^eb^ti maṇḍanakapakatiko. ^b^sīsaṃnhāto^eb^ti  ^a^P2.0399^ea^ sīsena saddhiṃ nhāto. ^b^daharo yuvā^eb^ti cettha daharavacanena paṭhamayobbanabhāvaṃ  dasseti. paṭhamayobbane hi sattā visesena maṇḍanakajātikā honti. sīsaṃnhātoti  iminā maṇḍanānuyogakālaṃ. yuvāpi hi kiñci kammaṃ katvā saṃkiliṭṭhasarīro  na ^a^V2.0006^ea^ maṇḍanānuyutto hoti; sīsaṃnhāto pana so maṇḍanamevānuyuñjati. ahikuṇapādīni  daṭṭhumpi na icchati. so tasmiṃ khaṇe ahikuṇapena vā kukkurakuṇapena vā manussakuṇapena  vā kaṇṭhe āsattena kenacideva paccatthikena ānetvā kaṇṭhe baddhena paṭimukkena  yathā aṭṭīyeyya harāyeyya jiguccheyya; evameva te bhikkhū sakena kāyena aṭṭīyantā  harāyantā jigucchantā so viya puriso taṃ kuṇapaṃ vigatacchandarāgatāya attano kāyaṃ  pariccajitukāmā hutvā satthaṃ ādāya attanāpi attānaṃ jīvitā voropenti.  ``tvaṃ maṃ jīvitā voropehi; ahaṃ ta''nti evaṃ aññamaññampi jīvitā voropenti.<br/><br/>[03]^b^ migalaṇḍikampi samaṇakuttaka^eb^nti^b^ migalaṇḍiko^eb^ti tassa nāmaṃ; ^b^samaṇakuttako^eb^ti  samaṇavesadhārako. so kira sikhāmattaṃ ṭhapetvā sīsaṃ muṇḍetvā ekaṃ kāsāvaṃ  nivāsetvā ekaṃ aṃse katvā vihāraṃyeva upanissāya vighāsādabhāvena jīvati.  tampi migalaṇḍikaṃ samaṇakuttakaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadanti. ^b^sādhū^eb^ti āyācanatthe  nipāto. ^b^no^eb^ti upayogabahuvacanaṃ, sādhu āvuso amhe jīvitā voropehīti  vuttaṃ hoti. ettha ca ariyā neva pāṇātipātaṃ kariṃsu na samādapesuṃ, na samanuññā  ahesuṃ. puthujjanā pana sabbamakaṃsu. ^b^lohitaka^eb^nti lohitamakkhitaṃ. ^b^yena  vaggumudānadī^eb^ti vaggumatā lokassa puññasammatā nadī. sopi kira ``taṃ pāpaṃ  tattha pavāhessāmī''ti saññāya gato, nadiyā ānubhāvena appamattakampi pāpaṃ pahīnaṃ  nāma natthi.<br/><br/>[03] 163^b^.^eb^ ^b^ahudeva kukkucca^eb^nti tesu kira bhikkhūsu kenacipi kāyavikāro  vā ^a^P2.0400^ea^ vacīvikāro vā na kato, sabbe satā sampajānā dakkhiṇena passena  nipajjiṃsu. taṃ anussarato tassa kukkuccaṃ ahosiyeva. ^b^ahu vippaṭisāro^eb^ti  tasseva kukkuccassa sabhāvaniyamanatthametaṃ vuttaṃ ^a^M2.0007^ea^. vippaṭisārakukkuccaṃ  ahosi, na vinayakukkuccanti. ^b^alābhā vata me^eb^tiādi kukkuccassa  pavattiākāradassanatthaṃ vuttaṃ. tattha ^b^alābhā vata me^eb^ti āyatiṃ dāni mama  hitasukhalābhā nāma natthīti anutthunāti. ^b^``na vata me lābhā''^eb^tīminā pana  tamevatthaṃ daḷhaṃ karoti. ayañhettha adhippāyo -- sacepi koci ``lābhā te''ti  vadeyya, taṃ micchā, na vata me lābhāti. ^b^dulladdhaṃ vata me^eb^ti kusalānubhāvena  laddhampi idaṃ manussattaṃ dulladdhaṃ vata me. ^b^na vata me suladdha^eb^ntīminā pana  tamevatthaṃ daḷhaṃ karoti. ayañhettha adhippāyo -- sacepi koci ``suladdhaṃ te''ti  vadeyya, taṃ micchā; na vata me suladdhanti. ^b^apuññaṃ pasuta^eb^nti apuññaṃ upacitaṃ  janitaṃ vā. kasmāti ce? ^b^yohaṃ bhikkhū...pe0... voropesi^eb^nti ^a^V2.0007^ea^. tassattho --  yo ahaṃ sīlavante tāya eva sīlavantatāya kalyāṇadhamme uttamadhamme seṭṭhadhamme bhikkhū  jīvitā voropesinti.<br/><br/>[03]^b^aññatarā mārakāyikā^eb^ti nāmavasena apākaṭā ekā bhummadevatā micchādiṭṭhikā  mārapakkhikā mārassanuvattikā ``evamayaṃ māradheyyaṃ māravisayaṃ nātikkamissatī''ti  cintetvā sabbābharaṇavibhūsitā hutvā attano ānubhāvaṃ dassayamānā abhijjamāne udake  pathavītale caṅkamamānā viya āgantvā migalaṇḍikaṃ samaṇakuttakaṃ etadavoca. ^b^sādhu  sādhū^eb^ti sampahaṃsanatthe nipāto; tasmā eva dvivacanaṃ ^a^P2.0401^ea^ kataṃ. ^b^atiṇṇe  tāresī^eb^ti saṃsārato atiṇṇe iminā jīvitāvoropanena tāresi parimocesīti.  ayaṃ kira etissā devatāya bālāya dummedhāya laddhi ``ye na matā, te saṃsārato na  muttā. ye matā, te muttā''ti. tasmā saṃsāramocakamilakkhā viya evaṃladdhikā hutvā  tampi tattha niyojentī evamāha. atha kho migalaṇḍiko samaṇakuttako tāva bhusaṃ uppannavippaṭisāropi  taṃ devatāya ānubhāvaṃ disvā ``ayaṃ devatā evamāha -- addhā iminā atthena evameva  bhavitabba''nti niṭṭhaṃ gantvā ^b^``lābhā kira me''^eb^tiādīni parikittayanto. ^b^vihārena  vihāraṃ pariveṇena pariveṇaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadetī^eb^ti taṃ taṃ vihārañca pariveṇañca  upasaṅkamitvā dvāraṃ vivaritvā anto pavisitvā bhikkhū evaṃ vadati -- ``ko atiṇṇo,  kaṃ tāremī''ti?<br/><br/>[03]^b^hotiyeva^eb^ ^a^M2.0008^ea^ ^b^bhaya^eb^nti maraṇaṃ paṭicca cittutrāso hoti. ^b^hoti chambhitatta^eb^nti  hadayamaṃsaṃ ādiṃ katvā tasmā sarīracalanaṃ hoti; atibhayena thaddhasarīrattantipi eke,  thambhitattañhi chambhitattanti vuccati. ^b^lomahaṃso^eb^ti uddhaṃṭhitalomatā, khīṇāsavā  pana sattasuññatāya sudiṭṭhattā maraṇakasattameva na passanti, tasmā tesaṃ sabbampetaṃ nāhosīti  veditabbaṃ. ^b^ekampi bhikkhuṃ dvepi...pe0... saṭṭhimpi bhikkhū ekāhena jīvitā  voropesī^eb^ti evaṃ gaṇanavasena sabbānipi tāni pañca bhikkhusatāni jīvitā voropesi.<br/><br/>[03] 164^b^.^eb^ ^b^paṭisallānā vuṭṭhito^eb^ti tesaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ jīvitakkhayapattabhāvaṃ  ñatvā tato ekībhāvato vuṭṭhito jānantopi ajānanto viya kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ āyasmantaṃ  ānandaṃ āmantesi. ^b^kiṃ nu kho ānanda tanubhūto viya bhikkhusaṅgho^eb^ti  ānanda ito pubbe bahū bhikkhū ekato upaṭṭhānaṃ āgacchanti, uddesaṃ paripucchaṃ  gaṇhanti sajjhāyanti, ekapajjoto viya ārāmo dissati, idāni pana addhamāsamattassa accayena  ^a^P2.0402^ea^ tanubhūto viya tanuko mando ^a^V2.0008^ea^ appako viraḷaviraḷo viya jāto bhikkhusaṅgho.  kinnu kho kāraṇaṃ, kiṃ disāsu pakkantā bhikkhūti?<br/><br/>[03]athāyasmā ānando kammavipākena tesaṃ jīvitakkhayappattiṃ asallakkhento asubhakammaṭṭhānānuyogapaccayā  pana sallakkhento ^b^``tathā hi pana bhante bhagavā''^eb^tiādiṃ vatvā bhikkhūnaṃ arahattappattiyā  aññaṃ kammaṭṭhānaṃ yācanto ^b^``sādhu bhante bhagavā''^eb^tiādimāha. tassattho -- sādhu  bhante bhagavā aññaṃ kāraṇaṃ ācikkhatu, yena bhikkhusaṅgho arahatte patiṭṭhaheyya; mahāsamuddaṃ  orohaṇatitthāni viya hi aññānipi dasānussatidasakasiṇacatudhātuvavatthānabrahmavihārānāpānasatippabhedāni  bahūni nibbānorohaṇakammaṭṭhānāni santi. tesu bhagavā bhikkhū samassāsetvā aññataraṃ  kammaṭṭhānaṃ ācikkhatūti adhippāyo.<br/><br/>[03]atha bhagavā tathā kātukāmo theraṃ uyyojento ^b^``tenahānandā''^eb^tiādimāha. tattha  ^b^vesāliṃ upanissāyā^eb^ti vesāliṃ upanissāya samantā gāvutepi addhayojanepi  yāvatikā bhikkhū viharanti ^a^M2.0009^ea^, te sabbe sannipātehīti attho. ^b^te sabbe  upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvā^eb^ti attanā gantuṃ yuttaṭṭhānaṃ sayaṃ gantvā aññattha  daharabhikkhū pahiṇitvā muhutteneva anavasese bhikkhū upaṭṭhānasālāyaṃ samūhaṃ katvā.  ^b^yassa dāni bhante bhagavā kālaṃ maññatī^eb^ti ettha ayamadhippāyo -- bhagavā bhikkhusaṅgho  sannipatito esa kālo bhikkhūnaṃ dhammakathaṃ kātuṃ, anusāsaniṃ dātuṃ, idāni  yassa tumhe kālaṃ jānātha, taṃ kattabbanti.


volume: 1
item: 79
title: tatiyapārājikaṃ^^paṭhamapaññattinidānavaṇṇanā^ānāpānassatisamādhikathā^
content:
  [03] 165^b^.^eb^ atha kho bhagavā...pe0... bhikkhū āmantesi -- ^b^ayampi kho bhikkhave^eb^ti āmantetvā  ca pana bhikkhūnaṃ arahattappattiyā pubbe ācikkhitāsubhakammaṭṭhānato aññaṃ pariyāyaṃ  ^a^P2.0403^ea^ ācikkhanto ^b^``ānāpānassatisamādhī''^eb^ti āha.<br/><br/>[03]idāni yasmā bhagavatā bhikkhūnaṃ santapaṇītakammaṭṭhānadassanatthameva ayaṃ pāḷi vuttā, tasmā  aparihāpetvā atthayojanākkamaṃ ettha vaṇṇanaṃ karissāmi. tatra ^b^``ayampi kho bhikkhave''^eb^ti  imassa tāva padassa ayaṃ yojanā -- bhikkhave na kevalaṃ asubhabhāvanāyeva kilesappahānāya  saṃvattati, apica ayampi kho ānāpānassatisamādhi...pe0... vūpasametīti.<br/><br/>[03]ayaṃ ^a^V2.0009^ea^ panettha atthavaṇṇanā -- ^b^ānāpānassatī^eb^ti assāsapassāsapariggāhikā sati. vuttañhetaṃ ^b^ paṭisambhidāyaṃ^eb^ --<br/><br/>[02] ^b^``āna^eb^nti assāso, no passāso. ^b^apāna^eb^nti passāso, no assāso.  assāsavasena upaṭṭhānaṃ ^b^sati,^eb^ passāsavasena upaṭṭhānaṃ ^b^sati^eb^. yo assasati tassupaṭṭhāti,  yo passasati tassupaṭṭhātī''ti (paṭi0 ma0 1.160).<br/><br/>[03]^b^samādhī^eb^ti tāya ānāpānapariggāhikāya satiyā saddhiṃ uppannā cittekaggatā; samādhisīsena  cāyaṃ desanā, na satisīsena. tasmā ānāpānassatiyā yutto samādhi ānāpānassatisamādhi,  ānāpānassatiyaṃ vā samādhi ānāpānassatisamādhīti evamettha attho veditabbo.  ^b^bhāvito^eb^ti uppādito vaḍḍhito ca. ^b^bahulīkato^eb^ti punappunaṃ ^a^M2.0010^ea^  kato. ^b^santo ceva paṇīto cā^eb^ti santo ceva paṇīto ceva, ubhayattha evasaddena  niyamo veditabbo. kiṃ vuttaṃ hoti? ayañhi yathā asubhakammaṭṭhānaṃ kevalaṃ paṭivedhavasena  santañca paṇītañca oḷārikārammaṇattā pana paṭikūlārammaṇattā ca ārammaṇavasena neva  santaṃ na paṇītaṃ, na evaṃ kenaci pariyāyena asanto vā appaṇīto vā, apica kho ārammaṇasantatāyapi  santo vūpasanto nibbuto paṭivedhasaṅkhātāṅgasantatāyapi ārammaṇappaṇītatāyapi paṇīto  atittikaro aṅgappaṇītatāyapīti. tena vuttaṃ -- ``santo ceva paṇīto cā''ti.<br/><br/>[03]^b^asecanako ca sukho ca vihāro^eb^ti ettha pana nāssa secananti asecanako anāsittako  abbokiṇṇo ^a^P2.0404^ea^ pāṭekko āveṇiko, natthettha parikammena vā upacārena  vā santatā ādimanasikārato pabhuti attano sabhāveneva santo ca paṇīto cāti  attho. keci pana ^b^asecanako^eb^ti anāsittako ojavanto sabhāveneva madhuroti vadanti.  evamayaṃ asecanako ca appitappitakkhaṇe kāyikacetasikasukhappaṭilābhāya saṃvattanato  sukho ca vihāroti veditabbo.<br/><br/>[03]^b^uppannuppanne^eb^ti avikkhambhite avikkhambhite. ^b^pāpake^eb^ti lāmake. ^b^akusale  dhamme^eb^ti akosallasambhūte dhamme. ^b^ṭhānaso antaradhāpetī^eb^ti khaṇeneva antaradhāpeti  vikkhambheti. ^b^vūpasametī^eb^ti suṭṭhu upasameti, nibbedhabhāgiyattā vā anupubbena  ariyamaggavuḍḍhippato samucchindati paṭippassambhetītipi attho.<br/><br/>[03]^b^seyyathāpī^eb^ti ^a^V2.0010^ea^ opammanidassanametaṃ. ^b^gimhānaṃ pacchime māse^eb^ti āsāḷhamāse.  ^b^ūhataṃ rajojalla^eb^nti addhamāse vātātapasukkhāya gomahiṃsādipādappahārasambhinnāya  pathaviyā uddhaṃ hataṃ ūhataṃ ākāse samuṭṭhitaṃ rajañca reṇuñca. ^b^mahā akālamegho^eb^ti  sabbaṃ nabhaṃ ajjhottharitvā uṭṭhito āsāḷhajuṇhapakkhe sakalaṃ addhamāsaṃ vassanakamegho.  so hi asampatte vassakāle uppannattā akālameghoti idhādhippeto. ^b^ṭhānaso antaradhāpeti  vūpasametī^eb^ti khaṇeneva ^a^M2.0011^ea^ adassanaṃ neti, pathaviyaṃ sannisīdāpeti.  ^b^evameva kho^eb^ti opammasampaṭipādanametaṃ. tato paraṃ vuttanayameva.<br/><br/>[03]idāni ^b^kathaṃ bhāvito ca bhikkhave ānāpānassatisamādhī^eb^ti ettha ^b^katha^eb^nti ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ  nānappakārato vitthāretukamyatāpucchā. ^b^bhāvito ca bhikkhave ānāpānassatisamādhī^eb^ti  nānappakārato vitthāretukamyatāya puṭṭhadhammanidassanaṃ ^a^P2.0405^ea^. esa nayo  dutiyapadepi. ayaṃ panettha saṅkhepattho -- bhikkhave kenapakārena kenākārena kena  vidhinā bhāvito ānāpānassatisamādhi kenapakārena bahulīkato santo ceva...pe0...  vūpasametīti.<br/><br/>[03]idāni tamatthaṃ vitthārento ^b^``idha bhikkhave''^eb^tiādimāha. tattha ^b^idha bhikkhave bhikkhū^eb^ti  bhikkhave imasmiṃ sāsane bhikkhu. ayañhettha idhasaddo sabbappakārāanāpānassatisamādhinibbattakassa  puggalassa sannissayabhūtasāsanaparidīpano aññasāsanassa tathābhāvapaṭisedhano ca. vuttañhetaṃ --  ``idheva, bhikkhave, samaṇo...pe0... suññā parappavādā samaṇebhi aññehī''ti (ma0  ni0 1.139). tena vuttaṃ -- ``imasmiṃ sāsane bhikkhū''ti.<br/><br/>[03]^b^araññagato vā...pe0... suññāgāragato vā^eb^ti idamassa ānāpānassatisamādhibhāvanānurūpasenāsanapariggahaparidīpanaṃ.  imassa hi bhikkhuno dīgharattaṃ rūpādīsu ārammaṇesu anuvisaṭaṃ cittaṃ ānāpānassatisamādhiārammaṇaṃ  abhiruhituṃ na icchati. kūṭagoṇayuttaratho viya uppathameva dhāvati. tasmā seyyathāpi  nāma gopo kūṭadhenuyā sabbaṃ khīraṃ pivitvā vaḍḍhitaṃ kūṭavacchaṃ dametukāmo dhenuto  apanetvā ekamante mahantaṃ thambhaṃ nikhaṇitvā tattha yottena bandheyya. athassa so vaccho  ito cito ca vipphanditvā palāyituṃ asakkonto tameva thambhaṃ upanisīdeyya vā  upanipajjeyya vā; evameva imināpi bhikkhunā dīgharattaṃ rūpārammaṇādirasapānavaḍḍhitaṃ duṭṭhacittaṃ  dametukāmena rūpādiārammaṇato apanetvā araññaṃ vā...pe0... suññāgāraṃ vā pavesetvā  tattha assāsapassāsathambhe satiyottena bandhitabbaṃ. evamassa taṃ cittaṃ ito cito  ca vipphanditvāpi pubbe āciṇṇārammaṇaṃ alabhamānaṃ ^a^V2.0011^ea^ satiyottaṃ chinditvā palāyituṃ  asakkontaṃ tamevārammaṇaṃ upacārappanāvasena upanisīdati ceva upanipajjati ca. tenāhu  porāṇā --<br/><br/>[21] ``yathā ^a^P2.0406^ea^ ^a^M2.0012^ea^ thambhe nibandheyya, vacchaṃ dammaṃ naro idha.<br/><br/>[22] bandheyyevaṃ sakaṃ cittaṃ, satiyārammaṇe daḷha''nti.. (visuddhi0 1.217; dī0  ni0 aṭṭha0 2.374; ma0 ni0 aṭṭha0 1.107; paṭi0 ma0 aṭṭha0 2.1.163).<br/><br/>[03]evamassetaṃ senāsanaṃ bhāvanānurūpaṃ hoti. tena vuttaṃ -- ``idamassa ānāpānassatisamāadhibhāvanānurūpasenāsanapariggahaparidīpana''nti.<br/><br/>[03]atha vā yasmā idaṃ kammaṭṭhānappabhede muddhabhūtaṃ sabbaññubuddhapaccekabuddhabuddhasāvakānaṃ visesādhigamadiṭṭhadhammasukhavihārapadaṭṭhānaṃ  ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ itthipurisahatthiassādisaddasamākulaṃ gāmantaṃ apariccajitvā  na sukaraṃ sampādetuṃ, saddakaṇṭakattā jhānassa. agāmake pana araññe sukaraṃ yogāvacarena  idaṃ kammaṭṭhānaṃ pariggahetvā ānāpānacatutthajjhānaṃ nibbattetvā tadeva ca pādakaṃ  katvā saṅkhāre sammasitvā aggaphalaṃ arahattaṃ sampāpuṇituṃ, tasmāssa anurūpaṃsenāsanaṃ  dassento bhagavā ``araññagato vā''tiādimāha.<br/><br/>[03]vatthuvijjācariyo viya hi bhagavā, so yathā vatthuvijjācariyo nagarabhūmiṃ passitvā  suṭṭhu upaparikkhitvā ``ettha nagaraṃ māpethā''ti upadisati, sotthinā ca nagare niṭṭhite  rājakulato mahāsakkāraṃ labhati; evameva yogāvacarassa anurūpasenāsanaṃ upaparikkhitvā  ettha kammaṭṭhānaṃ anuyuñjitabbanti upadisati. tato tattha kammaṭṭhānaṃ anuyuttena yoginā  kamena arahatte patte ``sammāsambuddho vata so bhagavā''ti mahantaṃ sakkāraṃ labhati.  ayaṃ pana bhikkhu ``dīpisadiso''ti vuccati. yathā hi mahādīpirājā araññe tiṇagahanaṃ  vā vanagahanaṃ vā pabbatagahanaṃ vā nissāya ^a^P2.0407^ea^ nilīyitvā vanamahiṃsagokaṇṇasūkarādayo  mige gaṇhāti; evamevāyaṃ araññādīsu kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto bhikkhu yathākkamena  sotāpattisakadāgāmianāgāmiarahattamagge ceva ariyaphalañca gaṇhātīti veditabbo.  tenāhu porāṇā --<br/><br/>[21] ``yathāpi ^a^V2.0012^ea^ dīpiko nāma, nilīyitvā gaṇhatī mige.<br/><br/>[27] tathevāyaṃ buddhaputto, yuttayogo vipassako.<br/><br/>[22] araññaṃ pavisitvāna, gaṇhāti phalamuttama''nti.. (mi0 pa0 6.1.5).<br/><br/>[03]tenassa parakkamajavayoggabhūmiṃ araññasenāsanaṃ dassento bhagavā ``araññagato vā''tiādimāha.<br/><br/>[03]tattha ^a^M2.0013^ea^ ^b^araññagato vā^eb^ti araññanti ``nikkhamitvā bahi indakhīlā  sabbametaṃ arañña''nti (vibha0 529) ca ``āraññakaṃ nāma senāsanaṃ pañcadhanusatikaṃ  pacchima''nti (pārā0 653) ca evaṃ vuttalakkhaṇesu araññesu anurūpaṃ yaṃkiñci pavivekasukhaṃ  araññaṃ gato. ^b^rukkhamūlagato vā^eb^ti rukkhasamīpaṃ gato. ^b^suññāgāragato vā^eb^ti  suññaṃ vivittokāsaṃ gato. ettha ca ṭhapetvā araññañca rukkhamūlañca avasesasattavidhasenāsanagatopi  suññāgāragatoti vattuṃ vaṭṭati. evamassa ututtayānukūlaṃ dhātucariyānukūlañca  ānāpānassatibhāvanānurūpaṃ senāsanaṃ upadisitvā alīnānuddhaccapakkhikaṃ santamiriyāpathaṃ  upadisanto ^b^``nisīdatī''^eb^ti āha. athassa nisajjāya daḷhabhāvaṃ assāsapassāsānaṃ pavattanasukhataṃ  ārammaṇapariggahūpāyañca dassento ^b^``pallaṅkaṃ ābhujitvā''^eb^tiādimāha.<br/><br/>[03]tattha ^b^pallaṅka^eb^nti samantato ūrubaddhāsanaṃ. ^b^ābhujitvā^eb^ti ābandhitvā. ^b^ujuṃ  kāyaṃ paṇidhāyā^eb^ti uparimaṃ sarīraṃ ^a^P2.0408^ea^ ujukaṃ ṭhapetvā, aṭṭhārasa  piṭṭhikaṇṭake koṭiyā koṭiṃ paṭipādetvā. evañhi nisinnassa cammamaṃsanhārūni  na paṇamanti. athassa yā tesaṃ paṇamanappaccayā khaṇe khaṇe vedanā uppajjeyyuṃ, tā na  uppajjanti. tāsu anuppajjamānāsu cittaṃ ekaggaṃ hoti. kammaṭṭhānaṃ na paripatati.  vuḍḍhiṃ phātiṃ upagacchati.<br/><br/>[03]^b^parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā^eb^ti kammaṭṭhānābhimukhaṃ satiṃ ṭhapayitvā. atha vā ^b^``parī''^eb^ti  pariggahaṭṭho; ^b^``mukha''^eb^nti niyyānaṭṭho; ^b^``satī''^eb^ti upaṭṭhānaṭṭho; tena vuccati --  ``parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā''ti. evaṃ^b^ paṭisambhidāyaṃ^eb^ (paṭi0 ma0 1.164-165)  vuttanayenapettha attho daṭṭhabbo. tatrāyaṃ saṅkhepo -- ``pariggahitaniyyānaṃ satiṃ katvā''ti.  ^b^so satova assasatī^eb^ti so bhikkhu evaṃ nisīditvā evañca satiṃ upaṭṭhapetvā taṃ  satiṃ avijahanto satoeva assasati, sato passasati, satokārī hotīti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03]idāni ^a^V2.0013^ea^ yehākārehi satokārī hoti, te dassento ^b^``dīghaṃ vā assasanto''^eb^tiādimāha.  vuttañhetaṃ^b^ paṭisambhidāyaṃ^eb^ -- ``so satova assasati, sato passasatī''ti etasseva  vibhaṅge --<br/><br/>[02] ``bāttiṃsāya ^a^M2.0014^ea^ ākārehi satokārī hoti. dīghaṃ assāsavasena  cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. tāya satiyā tena ñāṇena  satokārī hoti. dīghaṃ passāsavasena...pe0... paṭinissaggānupassī assāsavasena  paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā  hoti. tāya satiyā tena ñāṇena satokārī hotī''ti (paṭi0 ma0 1.165).<br/><br/>[03]tattha ^b^dīghaṃ vā assasanto^eb^ti dīghaṃ vā assāsaṃ pavattento. ^b^``assāso''^eb^ti bahi  nikkhamanavāto. ^b^``passāso''^eb^ti anto pavisanavāto. suttantaṭṭhakathāsu pana uppaṭipāṭiyā  āgataṃ.<br/><br/>[03]tattha sabbesampi ^a^P2.0409^ea^ gabbhaseyyakānaṃ mātukucchito nikkhamanakāle paṭhamaṃ  abbhantaravāto bahi nikkhamati. pacchā bāhiravāto sukhumaṃ rajaṃ gahetvā abbhantaraṃ  pavisanto tāluṃ āhacca nibbāyati. evaṃ tāva assāsapassāsā veditabbā. yā pana  tesaṃ dīgharassatā, sā addhānavasena veditabbā. yathā hi okāsaddhānaṃ pharitvā ṭhitaṃ  udakaṃ vā vālikā vā ``dīghamudakaṃ dīghā vālikā, rassamudakaṃ rassā vālikā''ti  vuccati. evaṃ cuṇṇavicuṇṇāpi assāsapassāsā hatthisarīre ahisarīre ca tesaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ  dīghaṃ addhānaṃ saṇikaṃ pūretvā saṇikameva nikkhamanti, tasmā ``dīghā''ti vuccanti.  sunakhasasādīnaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ rassaṃ addhānaṃ sīghaṃ pūretvā sīghameva nikkhamanti, tasmā  ``rassā''ti vuccanti. manussesu pana keci hatthiahiādayo viya kāladdhānavasena  dīghaṃ assasanti ca passasanti ca. keci sunakhasasādayo viya rassaṃ. tasmā tesaṃ kālavasena  dīghamaddhānaṃ nikkhamantā ca pavisantā ca te dīghā. ittaramaddhānaṃ nikkhamantā ca pavisantā  ca ``rassā''ti veditabbā. tatrāyaṃ bhikkhu navahākārehi dīghaṃ assasanto ca  passasanto ca ``dīghaṃ assasāmi passasāmī''ti pajānāti. evaṃ pajānato cassa ekenākārena  kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā sampajjatīti veditabbā. yathāha^b^ paṭisambhidāyaṃ^eb^ --<br/><br/>[02] ``kathaṃ dīghaṃ assasanto `dīghaṃ assasāmī'ti pajānāti, dīghaṃ passasanto `dīghaṃ  passasāmī'ti ^a^V2.0014^ea^ pajānāti? dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte ^a^M2.0015^ea^ assasati, dīghaṃ passāsaṃ  addhānasaṅkhāte passasati, dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi. dīghaṃ  assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando ^a^P2.0410^ea^ uppajjati;  chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati, chandavasena tato sukhumataraṃ  dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati, chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ  addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi. chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ  addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṃ uppajjati; pāmojjavasena tato sukhumataraṃ  dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ passāsaṃ...pe0...  dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi. pāmojjavasena tato sukhumataraṃ  dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi dīghaṃ assāsapassāsā cittaṃ  vivattati, upekkhā saṇṭhāti. imehi navahi ākārehi dīghaṃ assāsapassāsā kāyo;  upaṭṭhānaṃ sati; anupassanā ñāṇaṃ; kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati  ca. tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. tena vuccati -- ``kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā''ti  (paṭi0 ma0 1.166).<br/><br/>[03]eseva nayo rassapadepi. ayaṃ pana viseso -- ``yathā ettha `dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte'ti  vuttaṃ; evamidha `rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatī''ti āgataṃ. tasmā tassa  vasena yāva ``tena vuccati kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā''ti tāva yojetabbaṃ.  evamayaṃ addhānavasena ittaravasena ca imehākārehi assāsapassāse pajānanto dīghaṃ vā  assasanto ``dīghaṃ assasāmī''ti pajānāti...pe0... rassaṃ vā passasanto ``rassaṃ passasāmī''ti  pajānātīti veditabbo.<br/><br/>[06] evaṃ ^a^M2.0016^ea^ pajānato cassa --<br/><br/>[21] ``dīgho rasso ca assāso.<br/><br/>[27] passāsopi ca tādiso.<br/><br/>[26] cattāro vaṇṇā vattanti.<br/><br/>[22] nāsikaggeva bhikkhuno''ti.. (visuddhi0 1.219; paṭi0 ma0 aṭṭha0 2.1.163).<br/><br/>[03]^b^sabbakāyappaṭisaṃvedī^eb^ ^a^P2.0411^ea^ ^a^V2.0015^ea^ ^b^assasissāmi...pe0... passasissāmīti sikkhatī^eb^ti  sakalassa assāsakāyassa ādimajjhapariyosānaṃ viditaṃ karonto pākaṭaṃ karonto ``assasissāmī''ti  sikkhati. sakalassa passāsakāyassa ādimajjhapariyosānaṃ viditaṃ karonto pākaṭaṃ  karonto ``passasissāmī''ti sikkhati. evaṃ viditaṃ karonto pākaṭaṃ karonto  ñāṇasampayuttacittena assasati ceva passasati ca; tasmā ``assasissāmi passasissāmī''ti  sikkhatīti vuccati. ekassa hi bhikkhuno cuṇṇavicuṇṇavisaṭe assāsakāye passāsakāye  vā ādi pākaṭo hoti, na majjhapariyosānaṃ. so ādimeva pariggahetuṃ sakkoti,  majjhapariyosāne kilamati. ekassa majjhaṃ pākaṭaṃ hoti, na ādipariyosānaṃ. so  majjhameva pariggahetuṃ sakkoti, ādipariyosāne kilamati. ekassa pariyosānaṃ pākaṭaṃ  hoti, na ādimajjhaṃ. so pariyosānaṃyeva pariggahetuṃ sakkoti, ādimajjhe kilamati.  ekassa sabbampi pākaṭaṃ hoti, so sabbampi pariggahetuṃ sakkoti, na katthaci kilamati.  tādisena bhavitabbanti dassento āha -- ``sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmi...pe0...  passasissāmīti sikkhatī''ti.<br/><br/>[03]tattha ^b^sikkhatī^eb^ti evaṃ ghaṭati vāyamati. yo vā tathābhūtassa saṃvaro; ayamettha adhisīlasikkhā.  yo tathābhūtassa samādhi; ayaṃ adhicittasikkhā. yā tathābhūtassa paññā; ayaṃ adhipaññāsikkhāti.  imā tisso sikkhāyo tasmiṃ ārammaṇe tāya satiyā tena manasikārena sikkhati āsevati  bhāveti bahulīkarotīti evamettha attho daṭṭhabbo. tattha yasmā purimanaye kevalaṃ assasitabbaṃ  passasitabbameva ca, na aññaṃ kiñci kātabbaṃ; ito paṭṭhāya pana ñāṇuppādanādīsu yogo  karaṇīyo. tasmā tattha ``assasāmīti pajānāti passasāmīti pajānāti''cceva vattamānakālavasena  pāḷiṃ vatvā ito paṭṭhāya kattabbassa ñāṇuppādanādino ākārassa dassanatthaṃ ``sabbakāyappaṭisaṃvedī  assasissāmī''tiādinā ^a^M2.0017^ea^ nayena anāgatavacanavasena pāḷi āropitāti  veditabbā.<br/><br/>[03]^b^passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmi...pe0... passasissāmīti sikkhatī^eb^ti oḷārikaṃ  kāyasaṅkhāraṃ passambhento paṭippassambhento nirodhento vūpasamento ^a^P2.0412^ea^ assasissāmi  passasissāmīti sikkhati.<br/><br/>[03]tatrevaṃ oḷārikasukhumatā ca passaddhi ca veditabbā. imassa hi bhikkhuno pubbe apariggahitakāle  kāyo ca cittañca sadarathā honti. oḷārikānaṃ kāyacittānaṃ oḷārikatte ^a^V2.0016^ea^ avūpasante  assāsapassāsāpi oḷārikā honti, balavatarā hutvā pavattanti, nāsikā nappahoti,  mukhena assasantopi passasantopi tiṭṭhati. yadā panassa kāyopi cittampi pariggahitā  honti, tadā te santā honti vūpasantā. tesu vūpasantesu assāsapassāsā sukhumā  hutvā pavattanti, ``atthi nu kho natthī''ti vicetabbākārappattā honti. seyyathāpi  purisassa dhāvitvā pabbatā vā orohitvā mahābhāraṃ vā sīsato oropetvā ṭhitassa  oḷārikā assāsapassāsā honti, nāsikā nappahoti, mukhena assasantopi passasantopi  tiṭṭhati. yadā panesa taṃ parissamaṃ vinodetvā nhatvā ca pivitvā ca allasāṭakaṃ hadaye  katvā sītāya chāyāya nipanno hoti, athassa te assāsapassāsā sukhumā honti, ``atthi  nu kho natthī''ti vicetabbākārappattā. evameva imassa bhikkhuno pubbe apariggahitakāle  kāyo ca...pe0... vicetabbākārappattā honti. taṃ kissa hetu? tathā hissa  pubbe apariggahitakāle ``oḷārikoḷārike kāyasaṅkhāre passambhemī''ti ābhogasamannāhāramanasikārapaccavekkhaṇā  natthi, pariggahitakāle pana atthi. tenassa apariggahitakālato pariggahitakāle  kāyasaṅkhāro sukhumo hoti. tenāhu porāṇā --<br/><br/>[21] ``sāraddhe kāye citte ca, adhimattaṃ pavattati.<br/><br/>[22] asāraddhamhi kāyamhi, sukhumaṃ sampavattatī''ti.. (visuddhi0 1.220; paṭi0 ma0  aṭṭha0 2.1.163).<br/><br/>[03]pariggahepi oḷāriko, paṭhamajjhānūpacāre sukhumo; tasmimpi oḷāriko paṭhamajjhāne  sukhumo. paṭhamajjhāne ca dutiyajjhānūpacāre ca oḷāriko, dutiyajjhāne sukhumo.  dutiyajjhāne ca tatiyajjhānūpacāre ca ^a^M2.0018^ea^ oḷāriko, tatiyajjhāne sukhumo.  tatiyajjhāne ca catutthajjhānūpacāre ca oḷāriko, catutthajjhāne atisukhumo appavattimeva  pāpuṇāti. idaṃ tāva ^b^dīghabhāṇakasaṃyuttabhāṇakāna^eb^ṃ ^a^P2.0413^ea^ mataṃ.<br/><br/>[03]^b^majjhimabhāṇakā^eb^ pana ``paṭhamajjhāne oḷāriko, dutiyajjhānūpacāre sukhumo''ti  evaṃ heṭṭhimaheṭṭhimajjhānato uparūparijjhānūpacārepi sukhumataraṃ icchanti. sabbesaṃyeva  pana matena apariggahitakāle pavattakāyasaṅkhāro pariggahitakāle paṭippassambhati, pariggahitakāle  pavattakāyasaṅkhāro paṭhamajjhānūpacāre...pe0... catutthajjhānūpacāre pavattakāyasaṅkhāro  catutthajjhāne paṭippassambhati. ayaṃ tāva samathe nayo.<br/><br/>[03]vipassanāyaṃ ^a^V2.0017^ea^ pana apariggahe pavatto kāyasaṅkhāro oḷāriko, mahābhūtapariggahe sukhumo.  sopi oḷāriko, upādārūpapariggahe sukhumo. sopi oḷāriko, sakalarūpapariggahe  sukhumo. sopi oḷāriko, arūpapariggahe sukhumo. sopi oḷāriko, rūpārūpapariggahe  sukhumo. sopi oḷāriko, paccayapariggahe sukhumo. sopi oḷāriko, sappaccayanāmarūpapariggahe  sukhumo. sopi oḷāriko, lakkhaṇārammaṇikavipassanāya sukhumo. sopi dubbalavipassanāya  oḷāriko, balavavipassanāya sukhumo. tattha pubbe vuttanayeneva purimassa purimassa  pacchimena pacchimena passaddhi veditabbā. evamettha oḷārikasukhumatā ca passaddhi ca  veditabbā.<br/><br/>[03]^b^paṭisambhidāyaṃ^eb^ panassa saddhiṃ codanāsodhanāhi evamattho vutto -- ``kathaṃ passambhayaṃ  kāyasaṅkhāraṃ assasissāmi...pe0... passasissāmī''ti sikkhati? katame kāyasaṅkhārā?  dīghaṃ assāsā kāyikā ete dhammā kāyappaṭibaddhā kāyasaṅkhārā, te kāyasaṅkhāre passambhento  nirodhento vūpasamento sikkhati. dīghaṃ passāsā kāyikā ete dhammā...pe0...  rassaṃ assāsā...pe0... rassaṃ passāsā... sabbakāyappaṭisaṃvedī assāsā... sabbakāyappaṭisaṃvedī  passāsā kāyikā ete dhammā kāyappaṭibaddhā kāyasaṅkhārā, te kāyasaṅkhāre passambhento  nirodhento vūpasamento sikkhati.<br/><br/>[03]yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa ānamanā vinamanā sannamanā ^a^P2.0414^ea^ paṇamanā  iñjanā phandanā calanā kampanā passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti ^a^M2.0019^ea^  sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati.<br/><br/>[03]yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa na ānamanā na vinamanā na sannamanā na paṇamanā aniñjanā  aphandanā acalanā akampanā, santaṃ sukhumaṃ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti  sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati.<br/><br/>[03]iti ^a^V2.0018^ea^ kira passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ  passasissāmīti sikkhati. evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā na hoti, assāsapassāsānañca  pabhāvanā na hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatisamādhissa ca  pabhāvanā na na hoti, na ca naṃ taṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.<br/><br/>[03]iti kira passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmi...pe0... passasissāmīti sikkhati.  evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā  ca pabhāvanā hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti, tañca naṃ samāpattiṃ paṇḍitā  samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.<br/><br/>[03]yathā kathaṃ viya? seyyathāpi kaṃse ākoṭite paṭhamaṃ oḷārikā saddā pavattanti,  oḷārikānaṃ saddānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi  oḷārike sadde atha pacchā sukhumakā saddā pavattanti, sukhumakānaṃ saddānaṃ nimittaṃ  suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake sadde atha pacchā  sukhumasaddanimittārammaṇatāpi cittaṃ pavattati; evameva paṭhamaṃ oḷārikā assāsapassāsā  pavattanti, oḷārikānaṃ assāsapassāsānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā  sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike assāsapassāse atha pacchā sukhumakā assāsapassāsā  pavattanti, sukhumakānaṃ assāsapassāsānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā  ^a^P2.0415^ea^ sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake assāsapassāse atha pacchā sukhumāssāsapassāsanimittārammaṇatāpi  cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati.<br/><br/>[03]evaṃ ^a^M2.0020^ea^ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā  hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti,  tañca naṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.<br/><br/>[03]passambhayaṃ kāyasaṅkhāranti assāsapassāsā kāyo, upaṭṭhānaṃ sati, anupassanā ñāṇaṃ.  kāyo upaṭṭhānaṃ no sati, sati upaṭṭhānañceva sati ca, tāya satiyā tena ñāṇena taṃ  kāyaṃ anupassati. tena vuccati -- ``kāye kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanāti  (paṭi0 ma0 1.171).<br/><br/>[03]ayaṃ tāvettha kāyānupassanāvasena vuttassa paṭhamacatukkassa anupubbapadavaṇṇanā.<br/><br/>[03]yasmā panettha idameva catukkaṃ ādikammikassa kammaṭṭhānavasena vuttaṃ, itarāni pana tīṇi  catukkāni ettha pattajjhānassa vedanācittadhammānupassanāvasena vuttāni, tasmā idaṃ  kammaṭṭhānaṃ bhāvetvā ānāpānassaticatutthajjhānapadaṭṭhānāya vipassanāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ  ^a^V2.0019^ea^ pāpuṇitukāmena buddhaputtena yaṃ kātabbaṃ taṃ sabbaṃ idheva tāva ādikammikassa  kulaputtassa vasena ādito pabhuti evaṃ veditabbaṃ. catubbidhaṃ tāva sīlaṃ visodhetabbaṃ.  tattha tividhā visodhanā -- anāpajjanaṃ, āpannavuṭṭhānaṃ, kilesehi ca appatipīḷanaṃ.  evaṃ visuddhasīlassa hi bhāvanā sampajjati. yampidaṃ cetiyaṅgaṇavattaṃ bodhiyaṅgaṇavattaṃ  upajjhāyavattaṃ ācariyavattaṃ jantāgharavattaṃ uposathāgāravattaṃ dveasīti khandhakavattāni  cuddasavidhaṃ mahāvattanti imesaṃ vasena ābhisamācārikasīlaṃ vuccati, tampi sādhukaṃ  paripūretabbaṃ. yo hi ``ahaṃ sīlaṃ rakkhāmi, kiṃ ābhisamācārikena kamma''nti  vadeyya, tassa sīlaṃ paripūressatīti netaṃ ^a^P2.0416^ea^ ṭhānaṃ vijjati. ābhisamācārikavatte  pana paripūre sīlaṃ paripūrati, sīle paripūre samādhi gabbhaṃ gaṇhāti. vuttañhetaṃ  bhagavatā -- ``so vata, bhikkhave, bhikkhu ābhisamācārikaṃ dhammaṃ aparipūretvā `sīlāni  paripūressatī'ti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī''ti (a0 ni0  5.21) vitthāretabbaṃ. tasmā  tena yampidaṃ cetiyaṅgaṇavattādi ābhisamācārikasīlaṃ vuccati, tampi sādhukaṃ paripūretabbaṃ.  tato --<br/><br/>[21] ``āvāso ^a^M2.0021^ea^ ca kulaṃ lābho, gaṇo kammañca pañcamaṃ.<br/><br/>[22] addhānaṃ ñāti ābādho, gantho iddhīti te dasā''ti..<br/><br/>[03]evaṃ vuttesu dasasu palibodhesu yo palibodho atthi, so upacchinditabbo.<br/><br/>[03]evaṃ upacchinnapalibodhena kammaṭṭhānaṃ uggahetabbaṃ. tampi duvidhaṃ hoti -- sabbatthakakammaṭṭhānañca  pārihāriyakammaṭṭhānañca. tattha sabbatthakakammaṭṭhānaṃ nāma bhikkhusaṅghādīsu mettā maraṇassati  ca asubhasaññātipi eke. kammaṭṭhānikena hi bhikkhunā paṭhamaṃ tāva paricchinditvā  sīmaṭṭhakabhikkhusaṅghe mettā bhāvetabbā; tato sīmaṭṭhakadevatāsu, tato gocaragāme issarajane,  tato tattha manusse upādāya sabbasattesu. so hi bhikkhusaṅghe mettāya sahavāsīnaṃ muducittataṃ  janeti, athassa sukhasaṃvāsatā hoti. sīmaṭṭhakadevatāsu mettāya mudukatacittāhi devatāhi  dhammikāya rakkhāya susaṃvihitārakkho hoti. gocaragāme issarajane mettāya mudukatacittasantānehi  issarehi dhammikāya rakkhāya surakkhitaparikkhāro hoti. tattha manussesu mettāya  pasāditacittehi tehi aparibhūto hutvā vicarati. sabbasattesu mettāya sabbattha appaṭihatacāro  hoti.<br/><br/>[03]maraṇassatiyā pana ``avassaṃ maritabba''nti cintento anesanaṃ pahāya uparūparivaḍḍhamānasaṃvego  ^a^V2.0020^ea^ ^a^P2.0417^ea^ anolīnavuttiko hoti. asubhasaññāya dibbesupi ārammaṇesu  taṇhā nuppajjati. tenassetaṃ tayaṃ evaṃ bahūpakārattā ``sabbattha atthayitabbaṃ icchitabba''nti  katvā adhippetassa ca yogānuyogakammassa padaṭṭhānattā ^b^``sabbatthakakammaṭṭhāna''^eb^nti  vuccati.<br/><br/>[03]aṭṭhatiṃsārammaṇesu pana yaṃ yassa caritānukūlaṃ, taṃ tassa niccaṃ pariharitabbattā yathāvutteneva  nayena ^b^``pārihāriyakammaṭṭhāna''^eb^ntipi vuccati. idha pana idameva ānāpānasssātikammaṭṭhānaṃ  ``pārihāriyakammaṭṭhāna''nti vuccati. ayamettha saṅkhepo. vitthāro pana sīlavisodhanakathaṃ  palibodhupacchedakathañca icchantena ^b^visuddhimaggato^eb^ gahetabbo.<br/><br/>[03]evaṃ visuddhasīlena pana upacchinnapalibodhena ca idaṃ kammaṭṭhānaṃ uggaṇhantena imināva  kammaṭṭhānena catutthajjhānaṃ nibbattetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattassa buddhaputtassa  santike uggahetabbaṃ. taṃ alabhantena anāgāmissa, tampi ^a^M2.0022^ea^ alabhantena  sakadāgāmissa, tampi alabhantena sotāpannassa, tampi alabhantena ānāpānacatutthajjhānalābhissa,  tampi alabhantena pāḷiyā aṭṭhakathāya ca asammūḷhassa vinicchayācariyassa santike uggahetabbaṃ.  arahantādayo hi attanā adhigatamaggameva ācikkhanti. ayaṃ pana gahanapadese mahāhatthipathaṃ  nīharanto viya sabbattha asammūḷho sappāyāsappāyaṃ paricchinditvā katheti.<br/><br/>[03]tatrāyaṃ ^b^anupubbikathā^eb^ -- tena bhikkhunā sallahukavuttinā vinayācārasampannena vuttappakāramācariyaṃ  upasaṅkamitvā vattapaṭipattiyā ārādhitacittassa tassa santike pañcasandhikaṃ kammaṭṭhānaṃ  uggahetabbaṃ. tatrime pañca sandhayo ^a^P2.0418^ea^ -- uggaho, paripucchā, upaṭṭhānaṃ,  appanā, lakkhaṇanti. tattha ^b^``uggaho''^eb^ nāma kammaṭṭhānassa uggaṇhanaṃ, ^b^``paripucchā''^eb^  nāma kammaṭṭhānassa paripucchanā, ^b^``upaṭṭhānaṃ''^eb^ nāma kammaṭṭhānassa upaṭṭhānaṃ, ^b^``appanā''^eb^  nāma kammaṭṭhānappanā, ^b^``lakkhaṇaṃ''^eb^ nāma kammaṭṭhānassa lakkhaṇaṃ. ``evaṃlakkhaṇamidaṃ kammaṭṭhāna''nti  kammaṭṭhānasabhāvūpadhāraṇanti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03]evaṃ pañcasandhikaṃ kammaṭṭhānaṃ uggaṇhanto attanāpi na kilamati, ācariyampi na viheṭheti;  tasmā thokaṃ uddisāpetvā bahukālaṃ sajjhāyitvā evaṃ pañcasandhikaṃ kammaṭṭhānaṃ uggahetvā  sace tattha sappāyaṃ hoti, tattheva vasitabbaṃ. no ce tattha sappāyaṃ hoti, ācariyaṃ  āpucchitvā sace mandapañño yojanaparamaṃ gantvā, sace tikkhapañño dūrampi gantvā aṭṭhārasasenāsanadosavivajjitaṃ,  pañcasenāsanaṅgasamannāgataṃ senāsanaṃ upagamma tattha vasantena upacchinnakhuddakapalibodhena  ^a^V2.0021^ea^ katabhattakiccena bhattasammadaṃ paṭivinodetvā ratanattayaguṇānussaraṇena cittaṃ sampahaṃsetvā  ācariyuggahato ekapadampi asammussantena idaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ manasikātabbaṃ.  ayamettha saṅkhepo. vitthāro pana imaṃ kathāmaggaṃ icchantena ^b^visuddhimaggato^eb^ (visuddhi0  1.55) gahetabbo.<br/><br/>[03]yaṃ pana vuttaṃ ``idaṃ ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ manasikātabba''nti tatrāyaṃ ^b^manasikāravidhi^eb^ --<br/><br/>[21] ``gaṇanā anubandhanā, phusanā ṭhapanā sallakkhaṇā.<br/><br/>[22] vivaṭṭanā pārisuddhi, tesañca paṭipassanā''ti.. (visuddhi0 1.223; paṭi0 ma0 aṭṭha0  2.1.163).<br/><br/>[03]^b^``gaṇanā''^eb^ti ^a^M2.0023^ea^ gaṇanāyeva. ^b^``anubandhanā''^eb^ti anuvahanā. ^b^``phusanā''^eb^ti  phuṭṭhaṭṭhānaṃ. ^b^``ṭhapanā''^eb^ti appanā. ^b^``sallakkhaṇā''^eb^ti ^a^P2.0419^ea^ vipassanā.  ``vivaṭṭanā''ti maggo. ^b^``pārisuddhī''^eb^ti phalaṃ. ^b^``tesañca paṭipassanā''^eb^ti  paccavekkhaṇā. tattha iminā ādikammikakulaputtena paṭhamaṃ gaṇanāya idaṃ kamaṭṭhānaṃ  manasikātabbaṃ. gaṇentena ca pañcannaṃ heṭṭhā na ṭhapetabbaṃ, dasannaṃ upari na netabbaṃ,  antare khaṇḍaṃ na dassetabbaṃ. pañcannaṃ heṭṭhā ṭhapentassa hi sambādhe okāse cittuppādo  vipphandati, sambādhe vaje sanniruddhagogaṇo viya. dasannaṃ upari nentassa gaṇanānissitova  cittuppādo hoti. antarā khaṇḍaṃ dassentassa ``sikhāppattaṃ nu kho me kammaṭṭhānaṃ,  no''ti cittaṃ vikampati. tasmā ete dose vajjetvā gaṇetabbaṃ.<br/><br/>[03]gaṇentena ca paṭhamaṃ dandhagaṇanāya dhaññamāpakagaṇanāya gaṇetabbaṃ. dhaññamāpako hi nāḷiṃ  pūretvā ``eka''nti vatvā okirati. puna pūrento kiñci kacavaraṃ disvā taṃ  chaḍḍento ``ekaṃ eka''nti vadati. esa nayo ``dve dve''tiādīsu. evameva imināpi  assāsapassāsesu yo upaṭṭhāti taṃ gahetvā ``ekaṃ eka''nti ādiṃkatvā yāva ``dasa  dasā''ti pavattamānaṃ pavattamānaṃ upalakkhetvāva gaṇetabbaṃ. tassevaṃ gaṇayato nikkhamantā  ca pavisantā ca assāsapassāsā pākaṭā honti.<br/><br/>[03]athānena taṃ dandhagaṇanaṃ dhaññamāpakagaṇanaṃ pahāya sīghagaṇanāya gopālakagaṇanāya gaṇetabbaṃ  ^a^V2.0022^ea^. cheko hi gopālako sakkharāyo ucchaṅgena gahetvā rajjudaṇḍahattho pātova vajaṃ gantvā gāvo  piṭṭhiyaṃ paharitvā palighatthambhamatthake nisinno dvāraṃ pattaṃ pattaṃyeva gāvaṃ ``eko dve''ti  sakkharaṃ khipitvā khipitvā gaṇeti. tiyāmarattiṃ sambādhe okāse dukkhaṃ vutthagogaṇo  ^a^P2.0420^ea^ nikkhamanto aññamaññaṃ upanighaṃsanto vegena vegena puñjo puñjo hutvā  nikkhamati. so vegena vegena ``tīṇi cattāri pañca dasā''ti gaṇetiyeva. evamimassāpi  purimanayena gaṇayato assāsapassāsā pākaṭā hutvā sīghaṃ sīghaṃ punappunaṃ sañcaranti.  tato tena ``punappunaṃ sañcarantī''ti ñatvā anto ca bahi ca aggahetvā dvārappattaṃ  dvārappattaṃyeva gahetvā ``eko dve tīṇi cattāri pañca ^a^M2.0024^ea^, eko dve tīṇi  cattāri pañca cha, eko dve tīṇi cattāri pañca cha satta...pe0... aṭṭha... nava... dasā''ti  sīghaṃ sīghaṃ gaṇetabbameva. gaṇanāpaṭibaddhe hi kammaṭṭhāne gaṇanābaleneva cittaṃ ekaggaṃ  hoti arittūpatthambhanavasena caṇḍasote nāvāṭhapanamiva.<br/><br/>[03]tassevaṃ sīghaṃ sīghaṃ gaṇayato kammaṭṭhānaṃ nirantarappavattaṃ viya hutvā upaṭṭhāti. atha ``nirantaraṃ  pavattatī''ti ñatvā anto ca bahi ca vātaṃ apariggahetvā purimanayeneva vegena vegena  gaṇetabbaṃ. antopavisanavātena hi saddhiṃ cittaṃ pavesayato abbhantaraṃ vātabbhāhataṃ medapūritaṃ  viya hoti, bahinikkhamanavātena saddhiṃ cittaṃ nīharato bahiddhā puthuttārammaṇe cittaṃ vikkhipati.  phuṭṭhokāse pana satiṃ ṭhapetvā bhāventasseva bhāvanā sampajjati. tena vuttaṃ -- ``anto  ^a^P2.0421^ea^ ca bahi ca vātaṃ apariggahetvā purimanayeneva vegena vegena gaṇetabba''nti.<br/><br/>[03]kīva ciraṃ panetaṃ gaṇetabbanti? yāva vinā gaṇanāya assāsapassāsārammaṇe sati  santiṭṭhati. bahi visaṭavitakkavicchedaṃ katvā assāsapassāsārammaṇe sati saṇṭhapanatthaṃyeva  hi gaṇanāti.<br/><br/>[03]evaṃ gaṇanāya manasikatvā anubandhanāya manasikātabbaṃ. anubandhanā nāma gaṇanaṃ paṭisaṃharitvā  satiyā nirantaraṃ assāsapassāsānaṃ anugamanaṃ; tañca kho na ādimajjhapariyosānānugamanavasena.  bahinikkhamanavātassa hi nābhi ādi, hadayaṃ majjhaṃ, nāsikaggaṃ pariyosānaṃ. abbhantarapavisanavātassa  nāsikaggaṃ ādi, hadayaṃ majjhaṃ, nābhi pariyosānaṃ. tañcassa anugacchato vikkhepagataṃ  cittaṃ sāraddhāya ceva hoti iñjanāya ca. yathāha --<br/><br/>[02] ``assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattaṃ vikkhepagatena cittena  ^a^V2.0023^ea^ kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā  anugacchato bahiddhā vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā  ca phanditā cā''ti (paṭi0 ma0 1.157).<br/><br/>[03]tasmā anubandhanāya manasikarontena na ādimajjhapariyosānavasena manasikātabbaṃ. apica  kho phusanāvasena ca ṭhapanāvasena ca manasikātabbaṃ. gaṇanānubandhanāvasena ^a^M2.0025^ea^  viya hi phusanāṭhapanāvasena visuṃ manasikāro natthi. phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāneyeva pana gaṇento  gaṇanāya ca phusanāya ca manasi karoti. tattheva gaṇanaṃ paṭisaṃharitvā te satiyā anubandhanto  appanāvasena ca ^a^P2.0422^ea^ cittaṃ ṭhapento ``anubandhanāya ca phusanāya ca ṭhapanāya  ca manasi karotī''ti vuccati. svāyamattho ^b^aṭṭhakathāyaṃ^eb^ vuttapaṅguḷadovārikopamāhi ^b^ paṭisambhidāyaṃ^eb^ vuttakakacopamāya ca veditabbo.<br/><br/>[03]tatrāyaṃ paṅguḷopamā -- ``seyyathāpi paṅguḷo dolāya kīḷataṃ mātāputtānaṃ dolaṃ khipitvā  tattheva dolatthambhamūle nisinno kamena āgacchantassa ca gacchantassa ca dolāphalakassa ubho  koṭiyo majjhañca passati, na ca ubhokoṭimajjhānaṃ dassanatthaṃ byāvaṭo hoti. evamevāyaṃ  bhikkhu sativasena upanibandhanatthambhamūle ṭhatvā assāsapassāsadolaṃ khipitvā tattheva  nimitte satiyā nisinno kamena āgacchantānañca gacchantānañca phuṭṭhaṭṭhāne assāsapassāsānaṃ  ādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchanto tattha ca cittaṃ ṭhapento passati, na ca tesaṃ  dassanatthaṃ byāvaṭo hoti. ayaṃ paṅguḷopamā.<br/><br/>[03]ayaṃ pana dovārikopamā -- ``seyyathāpi dovāriko nagarassa anto ca bahi ca purise  `ko tvaṃ, kuto vā āgato, kuhiṃ vā gacchasi, kiṃ vā te hatthe'ti na vīmaṃsati,  na hi tassa te bhārā. dvārappattaṃ dvārappattaṃyeva pana vīmaṃsati; evameva imassa bhikkhuno  anto paviṭṭhavātā ca bahi nikkhantavātā ca na bhārā honti, dvārappattā dvārappattāyeva bhārāti.  ayaṃ dovārikopamā.<br/><br/>[03]kakacopamā pana āditopabhuti evaṃ veditabbā. vuttañhetaṃ --<br/><br/>[21] ``nimittaṃ ^a^V2.0024^ea^ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa.<br/><br/>[22] ajānato ca tayo dhamme, bhāvanānupalabbhati..<br/><br/>[21] ``nimittaṃ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa.<br/><br/>[22] jānato ca tayo dhamme, bhāvanā upalabbhatī''ti.. (paṭi0 ma0 1.159).<br/><br/>[03]kathaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇaṃ na honti, na cime tayo dhammā aviditā  honti, na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati  ^a^P2.0423^ea^? seyyathāpi rukkho same ^a^M2.0026^ea^ bhūmibhāge nikkhitto, tamenaṃ  puriso kakacena chindeyya, rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā  hoti, na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti, na āgatā vā gatā vā  kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.<br/><br/>[03]yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto; evaṃ upanibandhananimittaṃ. yathā kakacadantā;  evaṃ assāsapassāsā. yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā  hoti, na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti, na āgatā vā gatā vā kakacadantā  aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, evameva bhikkhu nāsikagge  vā mukhanimitte vā satiṃ upaṭṭhapetvā nisinno hoti, na āgate vā gate vā assāsapassāse  manasi karoti, na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti, padhānañca paññāyati,  payogañca sādheti, visesamadhigacchati.<br/><br/>[03]padhānanti katamaṃ ^b^padhānaṃ^eb^? āraddhavīriyassa kāyopi cittampi kammaniyaṃ hoti --  idaṃ padhānaṃ. katamo ^b^payogo^eb^? āraddhavīriyassa upakkilesā pahīyanti, vitakkā  vūpasammanti -- ayaṃ payogo. katamo ^b^viseso^eb^? āraddhavīriyassa saṃyojanā pahīyanti,  anusayā byantī honti -- ayaṃ viseso. evaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā  na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati, padhānañca  paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati.<br/><br/>[21] ``ānāpānassatī ^a^V2.0025^ea^ yassa, paripuṇṇā subhāvitā.<br/><br/>[27] anupubbaṃ paricitā, yathā buddhena desitā.<br/><br/>[22] so imaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā''ti.. (paṭi0 ma0 1.160).<br/><br/>[03]ayaṃ kakacopamā. idha panassa āgatāgatavasena amanasikāramattameva payojananti veditabbaṃ.  idaṃ kammaṭṭhānaṃ manasikaroto kassaci nacireneva nimittañca ^a^P2.0424^ea^ uppajjati,  avasesajjhānaṅgapaṭimaṇḍitā appanāsaṅkhātā ṭhapanā ca sampajjati. kassaci pana gaṇanāvaseneva  manasikārakālatopabhuti anukkamato oḷārikāssāsapassāsanirodhavasena kāyadarathe  vūpasante kāyopi cittampi lahukaṃ hoti, sarīraṃ ākāse laṅghanākārappattaṃ  ^a^M2.0027^ea^ viya hoti. yathā sāraddhakāyassa mañce vā pīṭhe vā nisīdato mañcapīṭhaṃ onamati,  vikūjati, paccattharaṇaṃ valiṃ gaṇhāti. asāraddhakāyassa pana nisīdato neva mañcapīṭhaṃ  onamati, na vikūjati, na paccattharaṇaṃ valiṃ gaṇhāti, tūlapicupūritaṃ viya mañcapīṭhaṃ  hoti. kasmā? yasmā asāraddho kāyo lahuko hoti; evameva gaṇanāvasena manasikārakālatopabhuti  anukkamato oḷārikāssāsapassāsanirodhavasena kāyadarathe vūpasante kāyopi cittampi  lahukaṃ hoti, sarīraṃ ākāse laṅghanākārappattaṃ viya hoti.<br/><br/>[03]tassa oḷārike assāsapassāse niruddhe sukhumāssāsapassāsanimittārammaṇaṃ cittaṃ pavattati,  tasmimpi niruddhe aparāparaṃ tato sukhumatarasukhumatamanimittārammaṇaṃ pavattatiyeva.  kathaṃ? yathā puriso mahatiyā lohasalākāya kaṃsatāḷaṃ ākoṭeyya, ekappahārena  mahāsaddo uppajjeyya, tassa oḷārikasaddārammaṇaṃ cittaṃ pavatteyya, niruddhe oḷārike  sadde atha pacchā sukhumasaddanimittārammaṇaṃ, tasmimpi niruddhe aparāparaṃ tato   sukhumatarasukhumatamasaddanimittārammaṇaṃ  cittaṃ pavattateva; evanti veditabbaṃ. vuttampi cetaṃ -- ``seyyathāpi kaṃse ākoṭite''ti  (paṭi0 ma0 1.171) vitthāro.<br/><br/>[03]yathā hi aññāni kammaṭṭhānāni uparūpari vibhūtāni honti, na tathā idaṃ. idaṃ pana uparūpari  bhāventassa bhāventassa sukhumattaṃ ^a^P2.0425^ea^ gacchati, upaṭṭhānampi na upagacchati.  evaṃ anupaṭṭhahante pana tasmiṃ na tena bhikkhunā uṭṭhāyāsanā cammakhaṇḍaṃ papphoṭetvā  gantabbaṃ. kiṃ kātabbaṃ? ``ācariyaṃ pucchissāmī''ti vā ``naṭṭhaṃ dāni me  kammaṭṭhāna''nti vā na vuṭṭhātabbaṃ, iriyāpathaṃ ^a^V2.0026^ea^ vikopetvā gacchato hi kammaṭṭhānaṃ  navanavameva hoti. tasmā yathānisinneneva desato āharitabbaṃ.<br/><br/>[03]tatrāyaṃ āharaṇūpāyo. tena hi bhikkhunā kammaṭṭhānassa anupaṭṭhahanabhāvaṃ ñatvā iti paṭisañcikkhitabbaṃ --  ``ime assāsapassāsā nāma kattha atthi, kattha natthi, kassa vā atthi, kassa  vā natthī''ti. athevaṃ paṭisañcikkhatā ``ime antomātukucchiyaṃ natthi, udake  nimuggānaṃ natthi, tathā asaññībhūtānaṃ matānaṃ catutthajjhānasamāpannānaṃ rūpārūpabhavasamaṅgīnaṃ  nirodhasamāpannāna''nti ^a^M2.0028^ea^ ñatvā evaṃ attanāva attā paṭicodetabbo --  ``nanu tvaṃ, paṇḍita, neva mātukucchigato, na udake nimuggo, na asaññībhūto, na  mato, na catutthajjhānasamāapanno, na rūpārūpabhavasamaṅgī, na nirodhasamāpanno, atthiyeva te  assāsapassāsā, mandapaññatāya pana pariggahetuṃ na sakkosī''ti. athānena pakatiphuṭṭhavaseneva  cittaṃ ṭhapetvā manasikāro pavattetabbo. ime hi dīghanāsikassa nāsā puṭaṃ ghaṭṭentā  pavattanti, rassanāsikassa uttaroṭṭhaṃ. tasmānena imaṃ nāma ṭhānaṃ ghaṭṭentīti nimittaṃ  paṭṭhapetabbaṃ. imameva hi atthavasaṃ paṭicca vuttaṃ bhagavatā -- ``nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa  asampajānassa ānāpānassatibhāvanaṃ vadāmī''ti (ma0 ni0 3.149; saṃ0 ni0  5.992).  kiñcāpi hi yaṃkiñci kammaṭṭhānaṃ satassa sampajānasseva sampajjati, ito aññaṃ pana  manasikarontassa pākaṭaṃ hoti. idaṃ pana ānāpānassatikammaṭṭhānaṃ garukaṃ garukabhāvanaṃ  buddhapaccekabuddhabuddhaputtānaṃ mahāpurisānameva manasikārabhūmibhūtaṃ, na ceva ittaraṃ,  na ca ittarasattasamāsevitaṃ. yathā yathā manasi karīyati, tathā tathā santañceva  ^a^P2.0426^ea^ hoti sukhumañca. tasmā ettha balavatī sati ca paññā ca icchitabbā.<br/><br/>[03]yathā hi maṭṭhasāṭakassa tunnakaraṇakāle sūcipi sukhumā icchitabbā, sūcipāsavedhanampi  tato sukhumataraṃ; evameva maṭṭhasāṭakasadisassa imassa kammaṭṭhānassa bhāvanākāle sūcipaṭibhāgā  satipi sūcipāsavedhanapaṭibhāgā taṃsampayuttā paññāpi balavatī icchitabbā. tāhi ca  pana satipaññāhi samannāgatena bhikkhunā na te assāsapassāsā aññatra pakatiphuṭṭhokāsā  pariyesitabbā.<br/><br/>[03]yathā pana kassako kasiṃ kasitvā balibadde muñcitvā gocarābhimukhe katvā chāyāya  nisinno vissameyya, athassa te balibaddā vegena aṭaviṃ paviseyyuṃ. yo hoti cheko  kassako so puna te gahetvā yojetukāmo na tesaṃ anupadaṃ gantvā aṭaviṃ āhiṇḍati.  atha ^a^V2.0027^ea^ kho rasmiñca patodañca gahetvā ujukameva tesaṃ nipātatitthaṃ gantvā nisīdati vā  nipajjati vā. atha te goṇe divasabhāgaṃ caritvā nipātatitthaṃ otaritvā nhatvā ca pivitvā  ca paccuttaritvā ṭhite disvā rasmiyā bandhitvā patodena vijjhanto ānetvā yojetvā  puna kammaṃ karoti; evameva tena bhikkhunā na te assāsapassāsā aññatra ^a^M2.0029^ea^  pakatiphuṭṭhokāsā pariyesitabbā. satirasmiṃ pana paññāpatodañca gahetvā pakatiphuṭṭhokāse  cittaṃ ṭhapetvā manasikāro pavattetabbo. evañhissa manasikaroto nacirasseva te upaṭṭhahanti,  nipātatitthe viya goṇā. tato tena satirasmiyā bandhitvā tasmiṃyeva ṭhāne yojetvā  paññāpatodena vijjhantena puna kammaṭṭhānaṃ anuyuñjitabbaṃ; tassevamanuyuñjato nacirasseva  nimittaṃ upaṭṭhāti. taṃ panetaṃ na sabbesaṃ ekasadisaṃ hoti ^a^P2.0427^ea^; apica  kho kassaci sukhasamphassaṃ uppādayamāno tūlapicu viya, kappāsapicu viya, vātadhārā  viya ca upaṭṭhātīti ekacce āhu.<br/><br/>[03]ayaṃ pana ^b^aṭṭhakathāvinicchayo^eb^ -- idañhi kassaci tārakarūpaṃ viya, maṇiguḷikā viya,  muttāguḷikā viya ca kassaci kharasamphassaṃ hutvā kappāsaṭṭhi viya, sāradārusūci  viya ca kassaci dīghapāmaṅgasuttaṃ viya, kusumadāmaṃ viya, dhūmasikhā viya ca kassaci  vitthata makkaṭakasuttaṃ viya, valāhakapaṭalaṃ viya, padumapupphaṃ viya, rathacakkaṃ viya,  candamaṇḍalaṃ viya, sūriyamaṇḍalaṃ viya ca upaṭṭhāti. tañca panetaṃ yathā sambahulesu bhikkhūsu  suttantaṃ sajjhāyitvā nisinnesu ekena bhikkhunā ``tumhākaṃ kīdisaṃ hutvā  idaṃ suttaṃ upaṭṭhātī''ti vutte eko ``mayhaṃ mahatī pabbateyyā nadī viya hutvā  upaṭṭhātī''ti āha. aparo ``mayhaṃ ekā vanarāji viya''. añño ``mayhaṃ sītacchāyo  sākhāsampanno phalabhārabharitarukkho viyā''ti. tesañhi taṃ ekameva suttaṃ saññānānatāya  nānato upaṭṭhāti. evaṃ ekameva kammaṭṭhānaṃ saññānānatāya nānato upaṭṭhāti. saññajañhi  etaṃ saññānidānaṃ saññāppabhavaṃ tasmā saññānānatāya nānato upaṭṭhātīti veditabbaṃ.<br/><br/>[03]ettha ca aññameva assāsārammaṇaṃ cittaṃ, aññaṃ passāsārammaṇaṃ, aññaṃ nimittārammaṇaṃ  yassa hi ime tayo dhammā natthi, tassa kammaṭṭhānaṃ neva appanaṃ na upacāraṃ pāpuṇāti.  yassa panime tayo dhammā atthi, tasseva kammaṭṭhānaṃ appanañca upacārañca pāpuṇāti.  vuttañhetaṃ --<br/><br/>[21] ``nimittaṃ ^a^P2.0428^ea^ ^a^V2.0028^ea^ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa.<br/><br/>[22] ajānato ca tayo dhamme, bhāvanānupalabbhati..<br/><br/>[21] ``nimittaṃ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa.<br/><br/>[22] jānato ca tayo dhamme, bhāvanā upalabbhatī''ti.. (visuddhi0 1.231).<br/><br/>[03]evaṃ ^a^M2.0030^ea^ upaṭṭhite pana nimitte tena bhikkhunā ācariyasantikaṃ gantvā ārocetabbaṃ --  ``mayhaṃ, bhante, evarūpaṃ nāma upaṭṭhātī''ti. ācariyena pana ``etaṃ nimitta''nti  vā ``na nimitta''nti vā na vattabbaṃ. ``evaṃ hoti, āvuso''ti vatvā pana  ``punappunaṃ manasi karohī''ti vattabbo. ``nimitta''nti hi vutte vosānaṃ āpajjeyya;  ``na nimitta''nti vutte nirāso visīdeyya. tasmā tadubhayampi avatvā manasikāreyeva  niyojetabboti. evaṃ tāva^b^ dīghabhāṇakā. majjhimabhāṇakā^eb^ panāhu -- ``nimittamidaṃ,  āvuso, kammaṭṭhānaṃ punappunaṃ manasi karohi sappurisāti vattabbo''ti. athānena  nimitteyeva cittaṃ ṭhapetabbaṃ. evamassāyaṃ ito pabhuti ṭhapanāvasena bhāvanā hoti. vuttañhetaṃ  porāṇehi --<br/><br/>[21] ``nimitte ṭhapayaṃ cittaṃ, nānākāraṃ vibhāvayaṃ.<br/><br/>[22] dhīro assāsapassāse, sakaṃ cittaṃ nibandhatī''ti.. (visuddhi0 1.232; paṭi0  ma0 aṭṭha0 2.1.163).<br/><br/>[03]tassevaṃ nimittupaṭṭhānato pabhuti nīvaraṇāni vikkhambhitāneva honti kilesā sannisinnāva  sati upaṭṭhitāyeva, cittaṃ samāhitameva. idañhi dvīhākārehi cittaṃ samāhitaṃ nāma  hohi -- upacārabhūmiyaṃ vā nīvaraṇappahānena, paṭilābhabhūmiyaṃ vā aṅgapātubhāvena. tattha  ^b^``upacārabhūmī''^eb^ti upacārasamādhi; ^b^``paṭilābhabhūmī''^eb^ti appanāsamādhi. tesaṃ  kiṃ nānākaraṇaṃ? upacārasamādhi kusalavīthiyaṃ javitvā bhavaṅgaṃ otarati, appanāsamādhi  divasabhāge appetvā nisinnassa divasabhāgampi kusalavīthiyaṃ javati, na bhavaṅgaṃ otarati.  imesu dvīsu samādhīsu nimittapātubhāvena upacārasamādhinā samāhitaṃ cittaṃ hoti  ^a^P2.0429^ea^. athānena taṃ nimittaṃ neva vaṇṇato manasikātabbaṃ, na lakkhaṇato  paccavekkhitabbaṃ. apica kho khattiyamahesiyā cakkavattigabbho viya kassakena sāliyavagabbho  viya ca appamattena rakkhitabbaṃ; rakkhitaṃ hissa phaladaṃ hoti.<br/><br/>[21] ``nimittaṃ rakkhato laddha, parihāni na vijjati.<br/><br/>[22] ārakkhamhi asantamhi, laddhaṃ laddhaṃ vinassatī''ti..<br/><br/>[03]tatrāyaṃ ^a^V2.0029^ea^ ^b^rakkhaṇūpāyo^eb^ -- tena bhikkhunā āvāso, gocaro, bhassaṃ, puggalo, bhojanaṃ,  utu, iriyāpathoti imāni satta asappāyāni vajjetvā tāneva satta sappāyāni sevantena  punappunaṃ taṃ nimittaṃ manasikātabbaṃ.<br/><br/>[03]evaṃ ^a^M2.0031^ea^ sappāyasevanena nimittaṃ thiraṃ katvā vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ gamayitvā  vatthuvisadakiriyā, indriyasamattapaṭipādanatā, nimittakusalatā, yasmiṃ samaye cittaṃ  sapaggahetabba tasmiṃ samaye cittapaggaṇhanā, yasmiṃ samaye cittaṃ niggahetabbaṃ tasmiṃ  samaye cittaniggaṇhanā, yasmiṃ samaye cittaṃ sampahaṃsetabbaṃ tasmiṃ samaye sampahaṃsetabbaṃ  tasmiṃ samaye cittasampahaṃsanā, yasmiṃ samaye cittaṃ ajjhupekkhitabbaṃ tasmiṃ samaye  cittājjhupekkhanā, asamāhitapuggalaparivajjanā, samāhitapuggalasevanā, tadadhimuttatāti  imāni dasa appanākosallāni avijahantena yogo karaṇīyo.<br/><br/>[03]tassevaṃ anuyuttassa viharato idāni appanā uppajjissatīti bhavaṅgaṃ vicchinditvā nimittārammaṇaṃ  manodvārāvajjanaṃ uppajjati. tasmiñca niruddhe tadevārammaṇaṃ gahetvā cattāri pañca  vā javanāni, yesaṃ paṭhamaṃ parikammaṃ, dutiyaṃ upacāraṃ, tatiyaṃ anulomaṃ, catutthaṃ  gotrabhu ^a^P2.0430^ea^, pañcamaṃ appanācittaṃ. paṭhamaṃ vā parikammañceva upacārañca,  dutiyaṃ anulomaṃ, tatiyaṃ gotrabhu, catutthaṃ appanācittanti vuccati. catutthameva  hi pañcamaṃ vā appeti, na chaṭṭhaṃ sattamaṃ vā āsannabhavaṅgapātattā.<br/><br/>[03]^b^ābhidhammikagodattatthero^eb^ panāha -- ``āsevanapaccayena kusalā dhammā balavanto honti;  tasmā chaṭṭhaṃ sattamaṃ vā appetī''ti. taṃ ^b^aṭṭhakathāsu^eb^ paṭikkhittaṃ. tattha pubbabhāgacittāni  kāmāvacarāni honti, appanācittaṃ pana rūpāvacaraṃ. evamanena pañcaṅgavippahīnaṃ,  pañcaṅgasamannāgataṃ, dasalakkhaṇasampannaṃ, tividhakalyāṇaṃ, paṭhamajjhānaṃ adhigataṃ hoti. so  tasmiṃyevārammaṇe vitakkādayo vūpasametvā dutiyatatiyacatutthajjhānāni pāpuṇāti.  ettāvatā ca ṭhapanāvasena bhāvanāya pariyosānappatto hoti. ayamettha saṅkhepakathā. vitthāro  pana icchantena^b^ visuddhimaggato^eb^ gahetabbo.<br/><br/>[03]evaṃ pattacatutthajjhāno panettha bhikkhu sallakkhaṇāvivaṭṭanāvasena kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā pārisuddhiṃ  pattukāmo tadeva jhānaṃ āvajjanasamāpajjanādhiṭṭhānavuṭṭhānapaccavekkhaṇasaṅkhātehi pañcahākārehi  vasippattaṃ paguṇaṃ katvā arūpapubbaṅgamaṃ vā rūpaṃ, rūpapubbaṅgamaṃ vā arūpanti rūpārūpaṃ  ^a^V2.0030^ea^ pariggahetvā vipassanaṃ paṭṭhapeti. kathaṃ? so hi jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṅgāni pariggahetvā  tesaṃ nissayaṃ hadayavatthuṃ taṃ nissayāni ca bhūtāni tesañca nissayaṃ sakalampi   ^a^M2.0032^ea^ karajakāyaṃ passati. tato ``jhānaṅgāni arūpaṃ, vatthādīni rūpa''nti rūpārūpaṃ  vavatthapeti.<br/><br/>[03]atha vā samāpattito vuṭṭhahitvā kesādīsu koṭṭhāsesu pathavīdhātuādivasena cattāri  bhūtāni taṃnissitarūpāni ca pariggahetvā yathāpariggahitarūpārammaṇaṃ yathāpariggahitarūpavatthudvārārammaṇaṃ  vā sasampayuttadhammaṃ ^a^P2.0431^ea^ viññāṇañca passati. tato ``bhūtādīni rūpaṃ sasampayuttadhammaṃ  viññāṇaṃ arūpa''nti vavatthapeti.<br/><br/>[03]atha vā samāpattito vuṭṭhahitvā assāsapassāsānaṃ samudayo karajakāyo ca cittañcāti  passati. yathā hi kammāragaggariyā dhamamānāya bhastañca purisassa ca tajjaṃ vāyāmaṃ paṭicca  vāto sañcarati; evameva kāyañca cittañca paṭicca assāsapassāsāti. tato assāsapassāse  ca kāyañca rūpaṃ, cittañca taṃsampayuttadhamme ca arūpanti vavatthapeti.<br/><br/>[03]evaṃ nāmarūpaṃ vavatthapetvā tassa paccayaṃ pariyesati, pariyesanto ca taṃ disvā tīsupi  addhāsu nāmarūpassa pavattiṃ ārabbha kaṅkhaṃ vitarati. vitiṇṇakaṅkho kalāpasammasanavasena  tilakkhaṇaṃ āropetvā udayabbayānupassanāya pubbabhāge uppanne obhāsādayo dasa vipassanupakkilese  pahāya upakkilesavimuttaṃ paṭipadāñāṇaṃ ``maggo''ti vavatthapetvā udayaṃ pahāya  bhaṅgānupassanaṃ patvā nirantaraṃ bhaṅgānupassanena bhayato upaṭṭhitesu sabbasaṅkhāresu nibbindanto  virajjanto vimuccanto yathākkamaṃ cattāro ariyamagge pāpuṇitvā arahattaphale patiṭṭhāya  ekūnavīsatibhedassa paccavekkhaṇañāṇassa pariyantappatto sadevakassa lokassa aggadakkhiṇeyyo  hoti. ettāvatā cassa gaṇanaṃ ādiṃ katvā vipassanāpariyosānā ānāpānassatisamādhibhāvanā  ca samattā hotīti.<br/><br/>[06] ayaṃ sabbākārato paṭhamacatukkavaṇṇanā.<br/><br/>[03]itaresu pana tīsu catukkesu yasmā visuṃ kammaṭṭhānabhāvanānayo nāma natthi; tasmā anupadavaṇṇanānayeneva  nesaṃ attho veditabbo. ^b^pītippaṭisaṃvedī^eb^ti pītiṃ paṭisaṃviditaṃ karonto pākaṭaṃ  karonto assasissāmi passasissāmīti sikkhati. tattha dvīhākārehi pīti paṭisaṃviditā  hoti -- ārammaṇato ^a^P2.0432^ea^ ca asammohato ca.<br/><br/>[03]kathaṃ ^a^M2.0033^ea^ ^a^V2.0031^ea^ ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti? sappītike dve jhāne  samāpajjati, tassa samāpattikkhaṇe jhānapaṭilābhena ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti  ārammaṇassa paṭisaṃviditattā.<br/><br/>[03]kathaṃ asammohato? sappītike dve jhāne samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttakapītiṃ  khayato vayato sammasati, tassa vipassanākkhaṇe lakkhaṇapaṭivedhena asammohato pīti paṭisaṃviditā  hoti. vuttañhetaṃ^b^ paṭisambhidāyaṃ^eb^ --<br/><br/>[02] ``dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.  tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭisaṃviditā hoti. dīghaṃ passāsavasena...pe0...  rassaṃ assāsavasena... rassaṃ passāsavasena... sabbakāyappaṭisaṃvedī assāsavasena...  sabbakāyappaṭisaṃvedī passāsavasena... passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsavasena... passambhayaṃ  kāyasaṅkhāraṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti,  tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭisaṃviditā hoti. āvajjato sā pīti paṭisaṃviditā  hoti jānato... passato... paccavekkhato... cittaṃ adhiṭṭhahato... saddhāya adhimuccato...  vīriyaṃ paggaṇhato... satiṃ upaṭṭhāpayato... cittaṃ samādahato... paññāya pajānato... abhiññeyyaṃ  abhijānato... pariññeyyaṃ parijānato... pahātabbaṃ pajahato... bhāvetabbaṃ bhāvayato...  sacchikātabbaṃ sacchikaroto sā pīti paṭisaṃviditā hoti. evaṃ sā pīti paṭisaṃviditā  hotī''ti (paṭi0 ma0 1.172).<br/><br/>[03]eteneva nayena avasesapadānipi atthato veditabbāni. idaṃ panettha visesamattaṃ. tiṇṇaṃ  jhānānaṃ vasena sukhapaṭisaṃveditā catunnampi vasena cittasaṅkhārapaṭisaṃveditā veditabbā.  ^b^``cittasaṅkhāro''^eb^ti vedanādayo dve khandhā. ^b^sukhappaṭisaṃvedi^eb^pade cettha vipassanābhūmidassanatthaṃ  ``sukhanti dve sukhāni -- kāyikañca sukhaṃ cetasikañcā''ti ^a^P2.0433^ea^  ^b^paṭisambhidāyaṃ^eb^ vuttaṃ. ^b^passambhayaṃ cittasaṅkhāra^eb^nti oḷārikaṃ oḷārikaṃ  cittasaṅkhāraṃ passambhento, nirodhentoti attho. so vitthārato kāyasaṅkhāre vuttanayeneva  veditabbo. apicettha ^b^pīti^eb^pade pītisīsena vedanā vuttā. ^b^sukha^eb^pade sarūpeneva  vedanā ^a^M2.0034^ea^. dvīsu cittasaṅkhārapadesu ``saññā ca vedanā ca cetasikā  ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā''ti (paṭi0 ma0 1.174; ma0 ni0 1.463)  vacanato ^a^V2.0032^ea^ saññāsampayuttā vedanāti. evaṃ vedanānupassanānayena idaṃ catukkaṃ bhāsitanti  veditabbaṃ.<br/><br/>[03]tatiyacatukkepi catunnaṃ jhānānaṃ vasena cittapaṭisaṃveditā veditabbā. ^b^abhippamodayaṃ  citta^eb^nti cittaṃ modento pamodento hāsento pahāsento assasissāmi passasissāmīti  sikkhati. tattha dvīhākārehi abhippamodo hoti -- samādhivasena ca vipassanāvasena  ca.<br/><br/>[03]kathaṃ samādhivasena? sappītike dve jhāne samāpajjati, so samāpattikkhaṇe sampayuttāya  pītiyā cittaṃ āmodeti pamodeti. kathaṃ vipassanāvasena? sappītike dve jhāne  samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttakapītiṃ khayato vayato sammasati; evaṃ vipassanākkhaṇe  jhānasampayuttakapītiṃ ārammaṇaṃ katvā cittaṃ āmodeti pamodeti. evaṃ paṭipanno  ``abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmi passasissāmīti sikkhatī''ti vuccati.<br/><br/>[03]^b^samādahaṃ citta^eb^nti paṭhamajjhānādivasena ārammaṇe cittaṃ samaṃ ādahanto samaṃ ṭhapento  tāni vā pana jhānāni samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttakacittaṃ khayato vayato sammasato  vipassanākkhaṇe lakkhaṇapaṭivedhena uppajjati khaṇikacittekaggatā; evaṃ uppannāya  khaṇikacittekaggatāya vasenapi ārammaṇe cittaṃ samaṃ ādahanto samaṃ ṭhapento ``samādahaṃ  cittaṃ assasissāmi passasissāmīti sikkhatī''ti vuccati.<br/><br/>[03]^b^vimocayaṃ citta^eb^nti paṭhamajjhānena nīvaraṇehi cittaṃ mocento vimocento, dutiyena  vitakkavicārehi, tatiyena pītiyā, catutthena sukhadukkhehi cittaṃ mocento vimocento.  tāni vā pana jhānāni samāpajjitvā vuṭṭhāya ^a^P2.0434^ea^ jhānasampayuttakacittaṃ khayato  vayato sammasati. so vipassanākkhaṇe aniccānupassanāya niccasaññāto cittaṃ mocento  vimocento, dukkhānupassanāya sukhasaññāto, anattānupassanāya attasaññāto, nibbidānupassanāya  nandito, virāgānupassanāya rāgato, nirodhānupassanāya samudayato, paṭinissaggānupassanāya  ādānato cittaṃ mocento vimocento assasati ceva passasati ca. tena vuttaṃ  ^a^M2.0035^ea^ -- ``vimocayaṃ cittaṃ assasissāmi passasissāmīti sikkhatī''ti. evaṃ  cittānupassanāvasena idaṃ catukkaṃ bhāsitanti veditabbaṃ.<br/><br/>[03]catutthacatukke pana ^b^aniccānupassī^eb^ti ettha tāva aniccaṃ veditabbaṃ, aniccatā veditabbā,  aniccānupassanā veditabbā ^a^V2.0033^ea^, aniccānupassī veditabbo. tattha ^b^``anicca''^eb^nti  pañcakkhandhā. kasmā? uppādavayaññathattabhāvā. ^b^``aniccatā''^eb^ti tesaññeva uppādavayaññathattaṃ  hutvā abhāvo vā nibbattānaṃ tenevākārena aṭhatvā khaṇabhaṅgena bhedoti attho. ^b^``aniccānupassanā''^eb^ti  tassā aniccatāya vasena rūpādīsu ``anicca''nti anupassanā; ^b^``aniccānupassī''^eb^ti  tāya anupassanāya samannāgato; tasmā evaṃ bhūto assasanto ca passasanto ca idha ``aniccānupassī  assasissāmi, passasissāmīti sikkhatī''ti veditabbo.<br/><br/>[03]^b^virāgānupassī^eb^ti ettha pana dve virāgā -- khayavirāgo ca accantavirāgo ca. tattha  ^b^``khayavirāgo''^eb^ti saṅkhārānaṃ khaṇabhaṅgo; ^b^``accantavirāgo''^eb^ti nibbānaṃ;  ^b^``virāgānupassanā''^eb^ti tadubhayadassanavasena pavattā vipassanā ca maggo ca. tāya duvidhāyapi  anupassanāya samannāgato hutvā assasanto ca passasanto ca ``virāgānupassī assasissāmi  passasissāmīti sikkhatī''ti veditabbo. ^b^nirodhānupassī^eb^padepi eseva nayo.<br/><br/>[03]^b^paṭinissaggānupassī^eb^ti etthāpi dve paṭinissaggā -- pariccāgapaṭinissaggo ca pakkhandanapaṭinissaggo  ca. paṭinissaggoyeva anupassanā paṭinissaggānupassanā; vipassanāmaggānametaṃ adhivacanaṃ.  ^b^vipassanā^eb^ hi tadaṅgavasena saddhiṃ khandhābhisaṅkhārehi kilese pariccajati, saṅkhatadosadassanena  ^a^P2.0435^ea^ ca tabbiparīte nibbāne tanninnatāya pakkhandatīti ^b^pariccāgapaṭinissaggo^eb^  ceva ^b^pakkhandanapaṭinissaggo cā^eb^ti vuccati. ^b^maggo^eb^ samucchedavasena saddhiṃ khandhābhisaṅkhārehi  kilese pariccajati, ārammaṇakaraṇena ca nibbāne pakkhandatīti ^b^pariccāgapaṭinissaggo^eb^  ceva ^b^pakkhandanapaṭinissago cā^eb^ti vuccati. ubhayampi pana purimapurimañāṇānaṃ anuanu  passanato anupassanāti vuccati. tāya duvidhāya paṭinissaggānupassanāya samannāgato hutvā  assasanto ca passasanto ca paṭinisaggānupassī assasissāmi passasissāmīti sikkhatīti  veditabbo. ^b^evaṃ bhāvito^eb^ti evaṃ soḷasahi ākārehi bhāvito. sesaṃ  vuttanayameva.<br/><br/>[06] ānāpānassatisamādhikathā niṭṭhitā.<br/><br/>[03] 167^b^.^eb^ ^b^atha^eb^ ^a^M2.0036^ea^ ^b^kho bhagavā^eb^tiādimhi pana ayaṃ saṅkhepattho. evaṃ bhagavā  ānāpānassatisamādhikathāya bhikkhū samassāsetvā atha yaṃ taṃ tatiyapārājikapaññattiyā  nidānañceva ^a^V2.0034^ea^ pakaraṇañca uppannaṃ bhikkhūnaṃ aññamaññaṃ jīvitā voropanaṃ, etasmiṃ nidāne  etasmiṃ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā paṭipucchitvā vigarahitvā ca yasmā tattha  attanā attānaṃ jīvitā voropanaṃ migalaṇḍikena ca voropāpanaṃ pārājikavatthu  na hoti; tasmā taṃ ṭhapetvā pārājikassa vatthubhūtaṃ aññamaññaṃ jīvitā voropanameva  gahetvā pārājikaṃ paññapento ^b^``yo pana bhikkhu sañcicca manussaviggaha''^eb^ntiādimāha.  ariyapuggalamissakattā panettha ``moghapurisā''ti avatvā ``te bhikkhū''ti vuttaṃ.<br/><br/>[03]evaṃ mūlacchejjavasena daḷhaṃ katvā tatiyapārājike paññatte aparampi anupaññattatthāya  maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanavatthu udapādi, tassuppattidīpanatthaṃ ``evañcidaṃ bhagavatā''tiādi vuttaṃ.<br/><br/>[03] 168^b^.^eb^ tattha ^b^paṭibaddhacittā^eb^ti chandarāgena paṭibaddhacittā; sārattā apekkhavantoti attho.  ^b^maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇemā^eb^ti jīvite ādīnavaṃ dassetvā maraṇassa ^a^P2.0436^ea^  guṇaṃ vaṇṇema; ānisaṃsaṃ dassemāti. ^b^katakalyāṇo^eb^tiādīsu ayaṃ padattho -- kalyāṇaṃ  sucikammaṃ kataṃ tayāti tvaṃ kho asi ^b^katakalyāṇo^eb^. tathā kusalaṃ anavajjakammaṃ  kataṃ tayāti ^b^katakusalo^eb^. maraṇakāle sampatte yā sattānaṃ uppajjati bhayasaṅkhātā  bhīrutā, tato tāyanaṃ rakkhaṇakammaṃ kataṃ tayāti ^b^katabhīruttāṇo^eb^ pāpaṃ. lāmakakammaṃ  akataṃ tayāti ^b^akatapāpo^eb^. luddaṃ dāruṇaṃ dussīlyakammaṃ akataṃ tayāti ^b^akataluddo^eb^.  kibbisaṃ sāhasikakammaṃ lobhādikilesussadaṃ akataṃ tayāti ^b^akatakibbiso^eb^.  kasmā idaṃ vuccati? yasmā sabbappakārampi kataṃ tayā kalyāṇaṃ, akataṃ tayā pāpaṃ;  tena taṃ vadāma -- ``kiṃ tuyhaṃ iminā rogābhibhūtattā lāmakena pāpakena dukkhabahulattā  dujjīvitena''. ^b^mataṃ te jīvitā seyyo^eb^ti tava maraṇaṃ jīvitā sundarataraṃ.  kasmā? yasmā ito tvaṃ kālaṅkato katakālo hutvā kālaṃ katvā maritvāti attho.  kāyassa bhedā...pe0... upapajjissasi. evaṃ upapanno ca tattha dibbehi devaloke  ^a^M2.0037^ea^ uppannehi pañcahi kāmaguṇehi manāpiyarūpādikehi pañcahi vatthukāmakoṭṭhāsehi  samappito samaṅgībhūto paricarissasi sampayutto samodhānagato hutvā ito cito ca  carissasi, vicarissasi abhiramissasi vāti attho.<br/><br/>[03] 169^b^.^eb^ ^b^asappāyānī^eb^ti ahitāni avuḍḍhikarāni yāni khippameva jīvitakkhayaṃ pāpenti.


volume: 1
item: 80
title: ^paṭhamapaññattinidānavaṇṇanā^ānāpānassatisamādhikathā^padabhājanīyavaṇṇanā^
content:
  [03] 172^b^.^eb^ ^b^sañciccā^eb^ti ^a^V2.0035^ea^ ayaṃ ``sañcicca manussaviggaha''nti   mātikāya vuttassa sañciccapadassa uddhāro. tattha ^b^sa^eb^nti upasaggo, tena   saddhiṃ ussukkavacanametaṃ sañciccāti ^a^P2.0437^ea^; tassa sañcetetvā suṭṭhu cetetvāti attho.   yasmā pana yo sañcicca voropeti, so jānanto sañjānanto hoti, tañcassa voropanaṃ   cecca abhivitaritvā vītikkamo hoti. tasmā byañjane ādaraṃ akatvā   atthameva dassetuṃ ``jānanto sañjānanto cecca abhivitaritvā vītikkamo''ti   evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ. tattha ^b^jānanto^eb^ti ``pāṇo''ti jānanto.   ^b^sañjānanto^eb^ti ``jīvitā voropemī''ti sañjānanto;  teneva pāṇajānanākārena saddhiṃ jānantoti attho. ^b^ceccā^eb^ti vadhakacetanāvasena  cetetvā pakappetvā. ^b^abhivitaritvā^eb^ti upakkamavasena maddanto nirāsaṅkacittaṃ pesetvā.  ^b^vītikkamo^eb^ti evaṃ pavattassa yo vītikkamo ayaṃ sañciccasaddassa sikhāppatto  atthoti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03]idāni ``manussaviggahaṃ jīvitā voropeyyā''ti ettha vuttaṃ manussattabhāvaṃ ādito  paṭṭhāya dassetuṃ ^b^``manussaviggaho nāmā''^eb^tiādimāha. tattha gabbhaseyyakānaṃ vasena  sabbasukhumāttabhāvadassanatthaṃ ^b^``yaṃ mātukucchismi''^eb^nti vuttaṃ. ^b^paṭhamaṃ citta^eb^nti  paṭisandhicittaṃ. ^b^uppanna^eb^nti jātaṃ. ^b^paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūta^eb^nti idaṃ  tasseva vevacanaṃ. ``mātukucchismiṃ paṭhamaṃ citta''nti vacanena cettha sakalāpi  pañcavokārapaṭisandhi dassitā hoti. tasmā tañca paṭhamaṃ cittaṃ taṃsampayuttā ca tayo  arūpakkhandhā tena saha nibbattañca kalalarūpanti ayaṃ sabbapaṭhamo manussaviggaho. tattha  ^b^``kalalarūpa''^eb^nti itthipurisānaṃ kāyavatthubhāvadasakavasena ^a^M2.0038^ea^ samatiṃsa rūpāni,  napuṃsakānaṃ kāyavatthudasakavasena vīsati. tattha itthipurisānaṃ kalalarūpaṃ jātiuṇṇāya  ekena aṃsunā uddhaṭatelabindumattaṃ hoti acchaṃ vippasannaṃ. vuttañcetaṃ ^b^aṭṭhakathāyaṃ^eb^ --<br/><br/>[21] ``tilatelassa yathā bindu, sappimaṇḍo anāvilo.<br/><br/>[22] evaṃvaṇṇappaṭibhāgaṃ kalalanti pavuccatī''ti.. (vibha0 aṭṭha0 26 pakiṇṇakakathā;  saṃ0 ni0 aṭṭha0 1.1.235).<br/><br/>[03]evaṃ parittakaṃ vatthuṃ ādiṃ katvā pakatiyā vīsavassasatāyukassa sattassa yāva maraṇakālā  etthantare anupubbena ^a^P2.0438^ea^ vuḍḍhippatto attabhāvo eso manussaviggaho nāma.<br/><br/>[03]^b^jīvitā^eb^ ^a^V2.0036^ea^ ^b^voropeyyā^eb^ti kalalakālepi tāpanamaddanehi vā bhesajjasampadānena vā  tato vā uddhampi tadanurūpena upakkamena jīvitā viyojeyyāti attho. yasmā pana jīvitā  voropanaṃ nāma atthato jīvitindriyupacchedanameva hoti, tasmā etassa padabhājane ^b^``jīvitindriyaṃ  upacchindati uparodheti santatiṃ vikopetī''^eb^ti vuttaṃ. tattha jīvitindriyassa  paveṇighaṭanaṃ upacchindanto uparodhento ca ``jīvitindriyaṃ upacchindati uparodhetī''ti  vuccati. svāyamattho ``santatiṃ vikopetī''tipadena dassito. ^b^vikopetī^eb^ti  viyojeti.<br/><br/>[03]tattha duvidhaṃ jīvitindriyaṃ -- rūpajīvitindriyaṃ, arūpajīvitindriyañca. tesu arūpajīvitindriye  upakkamo natthi, taṃ voropetuṃ na sakkā. rūpajīvitindriye pana atthi, taṃ voropetuṃ  sakkā. taṃ pana voropento arūpajīvitindriyampi voropeti. teneva hi saddhiṃ taṃ  nirujjhati tadāyattavuttito. taṃ pana voropento kiṃ atītaṃ voropeti, anāgataṃ,  paccuppannanti? neva atītaṃ, na anāgataṃ, tesu hi ekaṃ niruddhaṃ ekaṃ anuppannanti  ubhapampi asantaṃ, asantattā upakkamo natthi, upakkamassa natthitāya ekampi voropetuṃ  na sakkā. vuttampi cetaṃ --<br/><br/>[02] ``atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati; na jīvissati. anāgate cittakkhaṇe jīvissati,  na jīvittha; na jīvati. paccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha; na jīvissatī''ti  (mahāni0 10).<br/><br/>[03]tasmā ^a^M2.0039^ea^ yattha jīvati tattha upakkamo yuttoti paccuppannaṃ voropeti.<br/><br/>[03]paccuppannañca nāmetaṃ khaṇapaccuppannaṃ, santatipaccuppannaṃ, addhāpaccuppannanti tividhaṃ.  tattha ^b^``khaṇapaccuppannaṃ''^eb^ nāma uppādajarābhaṅgasamaṅgi, taṃ voropetuṃ na sakkā. kasmā?  sayameva nirujjhanato. ^b^``santatipaccuppannaṃ''^eb^ nāma sattaṭṭhajavanavāramattaṃ sabhāgasantativasena  pavattitvā nirujjhanakaṃ, yāva vā uṇhato āgantvā ovarakaṃ pavisitvā nisinnassa  andhakāraṃ hoti, sītato vā āgantvā ovarake nisinnassa yāva visabhāgautupātubhāvena  purimako utu nappaṭippassambhati, etthantare ``santatipaccuppanna''nti vuccati   ^a^P2.0439^ea^. paṭisandhito pana yāva cuti, etaṃ ^b^``addhāpaccuppannaṃ''^eb^ nāma. tadubhayampi  voropetuṃ sakkā. kathaṃ? tasmiñhi upakkame kate laddhupakkamaṃ jīvitanavakaṃ  nirujjhamānaṃ dubbalassa parihīnavegassa santānassa paccayo hoti. tato santatipaccuppannaṃ  vā addhāpaccuppannaṃ vā yathāparicchinnaṃ kālaṃ apatvā antarāva nirujjhati ^a^V2.0037^ea^. evaṃ tadubhayampi  voropetuṃ sakkā, tasmā tadeva sandhāya ``santatiṃ vikopetī''ti idaṃ vuttanti  veditabbaṃ.<br/><br/>[03]imassa panatthassa āvibhāvatthaṃ pāṇo veditabbo, pāṇātipāto veditabbo, pāṇātipāti  veditabbo, pāṇātipātassa payogo veditabbo. tattha ^b^``pāṇo''^eb^ti vohārato satto,  paramatthato jīvitindriyaṃ. jīvitindriyañhi atipātento ``pāṇaṃ atipātetī''ti  vuccati taṃ vuttappakārameva. ^b^``pāṇātipāto''^eb^ti yāya cetanāya jīvitindriyupacchedakaṃ  payogaṃ samuṭṭhāpeti, sā vadhakacetanā ``pāṇātipāto''ti vuccati. ^b^``pāṇātipātī''^eb^ti  vuttacetanāsamaṅgi puggalo daṭṭhabbo. ^b^``pāṇātipātassa payogo''^eb^ti pāṇātipātassa  chapayogā -- sāhatthiko, āṇattiko, nissaggiyo, thāvaro, vijjāmayo, iddhimayoti.<br/><br/>[03]tattha ^b^``sāhatthiko''^eb^ti sayaṃ mārentassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā paharaṇaṃ.  ^b^``āṇattiko''^eb^ti aññaṃ āṇāpentassa ``evaṃ vijjhitvā vā paharitvā vā  mārehī''ti āṇāpanaṃ. ^b^``nissaggiyo''^eb^ti dūre ṭhitaṃ māretukāmassa kāyena  vā kāyappaṭibaddhena vā ususattiyantapāsāṇādīnaṃ nissajjanaṃ. ^b^``thāvaro''^eb^ti asañcārimena  upakaraṇena māretukāmassa opātāpassenaupanikkhipanaṃ bhesajjasaṃvidhānaṃ. te cattāropi  parato pāḷivaṇṇanāyameva vitthārato āvibhavissanti.<br/><br/>[03]vijjāmayaiddhimayā ^a^M2.0040^ea^ pana pāḷiyaṃ anāgatā. te evaṃ veditabbā. saṅkhepato  hi māraṇatthaṃ vijjāparijappanaṃ ^b^vijjāmayo^eb^ payogo. ^b^aṭṭhakathāsu^eb^ ^a^P2.0440^ea^  pana ``katamo vijjāmayo payogo? āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti; nagare vā ruddhe  saṅgāme vā paccupaṭṭhite paṭisenāya paccatthikesu paccāmittesu ītiṃ uppādenti,  upaddavaṃ uppādenti, rogaṃ uppādenti, pajjarakaṃ uppādenti, sūcikaṃ karonti,  visūcikaṃ karonti, pakkhandiyaṃ karonti. evaṃ āthabbaṇikā āthabbaṇaṃ payojenti.  vijjādhārā vijjaṃ parivattetvā nagare vā ruddhe...pe0... pakkhandiyaṃ karontī''ti  evaṃ vijjāmayaṃ payogaṃ dassetvā āthabbaṇikehi ca vijjādharehi ca māritānaṃ bahūni  vatthūni vuttāni, kiṃ tehi! idañhettha lakkhaṇaṃ māraṇāya vijjāparijappanaṃ vijjāmayo  payogoti.<br/><br/>[03]kammavipākajāya iddhiyā payojanaṃ ^b^iddhimayo^eb^ payogo. kammavipākajiddhi ca nāmesā nāgānaṃ  nāgiddhi, supaṇṇānaṃ supaṇṇiddhi, yakkhānaṃ yakkhiddhi, devānaṃ deviddhi, rājūnaṃ rājiddhīti  ^a^V2.0038^ea^ bahuvidhā. tattha diṭṭhadaṭṭhaphuṭṭhavisānaṃ nāgānaṃ disvā ḍaṃsitvā phusitvā ca parūpaghātakaraṇe  ^b^``nāgiddhi''^eb^ veditabbā. supaṇṇānaṃ mahāsamuddato dvattibyāmasatappamāṇanāguddharaṇe  ^b^``supaṇṇiddhi''^eb^ veditabbā. yakkhā pana neva āgacchantā na paharantā dissanti, tehi  pahaṭasattā pana tasmiṃyeva ṭhāne maranti, tatra tesaṃ ^b^``yakkhiddhi''^eb^ daṭṭhabbā. vessavaṇassa  sotāpannakālato pubbe nayanāvudhena olokitakumbhaṇḍānaṃ maraṇe aññesañca devānaṃ  yathāsakaṃ iddhānubhāve ^b^``deviddhi''^eb^ veditabbā. rañño cakkavattissa saparisassa ākāsagamanādīsu,  asokassa heṭṭhā upari ca yojane āṇāpavattanādīsu, piturañño ca sīhaḷanarindassa  dāṭhākoṭanena cūḷasumanakuṭumbiyassamaraṇe ^a^P2.0441^ea^ ^b^``rājiddhi''^eb^ daṭṭhabbāti.<br/><br/>[03]keci pana ``puna caparaṃ, bhikkhave, samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto aññissā  kucchigataṃ gabbhaṃ pāpakena manasāanupekkhitā hoti `aho vatāyaṃ kucchigato gabbho  na sotthinā abhinikkhameyyā'ti. evampi bhikkhave kulumbassa upaghāto hotī''ti  ādikāni suttāni dassetvā bhāvanāmayiddhiyāpi parūpaghātakammaṃ vadanti; saha  parūpaghātakaraṇena ca ādittagharūparikhittassa ^a^M2.0041^ea^ udakaghaṭassa bhedanamiva iddhivināsañca  icchanti; taṃ tesaṃ icchāmattameva. kasmā? yasmā kusalavedanāvitakkaparittattikehi  na sameti. kathaṃ? ayañhi bhāvanāmayiddhi nāma kusalattike kusalā ceva abyākatā  ca, pāṇātipāto akusalo. vedanāttike adukkhamasukhasampayuttā pāṇātipāto dukkhasampayutto.  vitakkattike avitakkāvicārā, pāṇātipāto savitakkasavicāro. parittattike  mahaggatā, pāṇātipāto parittoti.<br/><br/>[03]^b^satthahārakaṃ vāssa pariyeseyyā^eb^ti ettha haratīti ^b^hārakaṃ^eb^. kiṃ harati?  jīvitaṃ. atha vā haritabbanti hārakaṃ; upanikkhipitabbanti attho. satthañca taṃ hārakañcāti  ^b^satthahārakaṃ. assā^eb^ti manussaviggahassa. ^b^pariyeseyyā^eb^ti yathā labhati tathā  kareyya; upanikkhipeyyāti attho. etena thāvarappayogaṃ dasseti. itarathā hi pariyiṭṭhamatteneva  pārājiko bhaveyya; na cetaṃ yuttaṃ. ^b^pāḷiyaṃ^eb^ pana sabbaṃ byañjanaṃ anādiyitvā  yaṃ ettha thāvarappayogasaṅgahitaṃ satthaṃ, tadeva dassetuṃ ^b^``asiṃ vā...pe0... rajjuṃ  vā''^eb^ti padabhājanaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03]tattha ^b^sattha^eb^nti vuttāvasesaṃ yaṃkiñci samukhaṃ veditabbaṃ. laguḷapāsāṇavisarajjūnañca  jīvitavināsanabhāvato satthasaṅgaho veditabbo. ^b^maraṇavaṇṇaṃ^eb^ ^b^vā^eb^ti ettha yasmā ``kiṃ  tuyhiminā ^a^P2.0442^ea^ pāpakena dujjīvitena, yo tvaṃ na labhasi paṇītāni bhojanāni  bhuñjitu''ntiādinā ^a^V2.0039^ea^ nayena jīvite ādīnavaṃ dassentopi ``tvaṃ khosi upāsaka  katakalyāṇo...pe0... akataṃ tayā pāpaṃ, mataṃ te jīvitā seyyo, ito tvaṃ  kālaṅkato paricarissasi accharāparivuto nandanavane sukhappatto viharissasī''tiādinā  nayena maraṇe vaṇṇaṃ bhaṇantopi maraṇavaṇṇameva saṃvaṇṇeti. tasmā dvidhā bhinditvā padabhājanaṃ  vuttaṃ -- ^b^``jīvite ādīnavaṃ dasseti, maraṇe vaṇṇaṃ bhaṇatī''^eb^ti.<br/><br/>[03]^b^maraṇāya vā samādapeyyā^eb^ti maraṇatthāya upāyaṃ gāhāpeyya. ^b^satthaṃ vā āharā^eb^ti  ādīsu ca yampi na vuttaṃ ``sobbhe vā narake vā papāte vā papatā''tiādi, taṃ  sabbaṃ parato vuttanayattā atthato vuttamevāti veditabbaṃ. na hi sakkā sabbaṃ sarūpeneva  vattuṃ.<br/><br/>[03]^b^iti^eb^ ^a^M2.0042^ea^ ^b^cittamano^eb^ti iticitto itimano; ``mataṃ te jīvitā seyyo''ti  ettha vuttamaraṇacitto maraṇamanoti attho. yasmā panettha mano cittasaddassa atthadīpanatthaṃ  vutto, atthato panetaṃ ubhayampi ekameva, tasmā tassa atthato abhedaṃ dassetuṃ ^b^``yaṃ  cittaṃ taṃ mano, yaṃ mano taṃ citta''^eb^nti vuttaṃ. itisaddaṃ pana uddharitvāpi na  tāva attho vutto. ^b^cittasaṅkappo^eb^ti imasmiṃ pade adhikāravasena itisaddo āharitabbo.  idañhi ``iticittasaṅkappo''ti evaṃ avuttampi adhikārato vuttameva hotīti veditabbaṃ.  tathā hissa tamevātthaṃ dassento ^b^``maraṇasaññī''^eb^tiādimāha. yasmā cettha ``saṅkappo''ti  nayidaṃ vitakkassa nāmaṃ. atha kho saṃvidahanamattassetaṃ adhivacanaṃ. tañca saṃvidahanaṃ  imasmiṃ atthe saññācetanādhippāyehi saṅgahaṃ gacchati. tasmā citto nānappakārako  saṅkappo assāti cittasaṅkappoti evamattho daṭṭhabbo. tathā hissa padabhājanampi  ^a^P2.0443^ea^ saññācetanādhippāyavasena vuttaṃ. ettha ca ``adhippāyo''ti vitakko veditabbo.<br/><br/>[03]^b^uccāvacehi ākārehī^eb^ti mahantāmahantehi upāyehi. tattha maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇane tāva  jīvite ādīnavadassanavasena avacākāratā maraṇe vaṇṇabhaṇanavasena uccākāratā veditabbā.  samādapane pana muṭṭhijāṇunipphoṭanādīhi maraṇasamādapanavasena uccākāratā, ekato bhuñjantassa  nakhe visaṃ pakkhipitvā maraṇādisamādapanavasena avacākāratā veditabbā.<br/><br/>[03]^b^sobbhe vā narake vā papāte vā^eb^ti ettha ^b^sobbho^eb^ nāma samantato chinnataṭo gambhīro  āvāṭo. ^b^narako^eb^ nāma tattha tattha phalantiyā bhūmiyā sayameva nibbattā mahādarī,  yattha hatthīpi patanti, corāpi nilīnā tiṭṭhanti. ^b^papāto^eb^ti pabbatantare vā thalantare  vā ekato chinno ^a^V2.0040^ea^ hoti. ^b^purime upādāyā^eb^ti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā  adinnañca ādiyitvā pārājikaṃ āpattiṃ āpanne puggale upādāya. sesaṃ pubbe  vuttanayattā uttānatthattā ca pākaṭamevāti.<br/><br/>[03] 174^b^.^eb^ evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni yasmā heṭṭhā padabhājanīyamhi  saṅkhepeneva manussaviggahapārājikaṃ dassitaṃ, na vitthārena āpattiṃ āropetvā  tanti ṭhapitā. saṅkhepadassite ca atthe na sabbākāreneva ^a^M2.0043^ea^ bhikkhū nayaṃ gahetuṃ  sakkonti, anāgate ca pāpapuggalānampi okāso hoti, tasmā bhikkhūnañca sabbākārena  nayaggahaṇatthaṃ anāgate ca pāpapuggalānaṃ okāsapaṭibāhanatthaṃ puna ^b^``sāmaṃ adhiṭṭhāyā''^eb^tiādinā  nayena mātikaṃ ṭhapetvā vitthārato manussaviggahapārājikaṃ dassento ^b^``sāmanti  sayaṃ hanatī''^eb^tiādimāha.<br/><br/>[03]tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanāya saddhiṃ vinicchayakathā -- ^b^kāyenā^eb^ti hatthena vā pādena vā  muṭṭhinā vā jāṇunā vā yena kenaci aṅgapaccaṅgena. ^b^kāyapaṭibaddhenā^eb^ti kāyato  amocitena asiādinā paharaṇena. ^b^nissaggiyenā^eb^ti kāyato ca kāyapaṭibaddhato ca mocitena  ususattiādinā. ettāvatā sāhatthiko ^a^P2.0444^ea^ ca nissaggiyo cāti dve  payogā vuttā honti.<br/><br/>[03]tattha ekameko uddissānuddissabhedato duvidho. tattha uddesike yaṃ uddissa paharati,  tasseva maraṇena kammunā bajjhati. ``yo koci maratū''ti evaṃ anuddesike pahārappaccayā  yassa kassaci maraṇena kammunā bajjhati. ubhayathāpi ca paharitamatte vā maratu pacchā vā  teneva rogena, paharitamatteyeva kammunā bajjhati. maraṇādhippāyena ca pahāraṃ datvā  tena amatassa puna aññacittena pahāre dinne pacchāpi yadi paṭhamappahāreneva marati, tadā eva  kammunā baddho. atha dutiyappahārena marati, natthi pāṇātipāto. ubhayehi matepi paṭhamappahāreneva  kammunā baddho. ubhayehi amate nevatthi pāṇātipāto. esa nayo bahūhipi ekassa pahāre  dinne. tatrāpi hi yassa pahārena marati, tasseva kammunā baddho hotīti.<br/><br/>[03]kammāpattibyattibhāvatthañcettha eḷakacatukkampi veditabbaṃ. yo hi eḷakaṃ ekasmiṃ  ṭhāne nipannaṃ upadhāreti ``rattiṃ āgantvā vadhissāmī''ti. eḷakassa ca nipannokāse  tassa mātā vā pitā vā arahā vā paṇḍukāsāvaṃ pārupitvā nipanno hoti. so  rattibhāge āgantvā ``eḷakaṃ māremī''ti mātaraṃ vā pitaraṃ vā arahantaṃ vā māreti.  ``imaṃ vatthuṃ māremī''ti cetanāya atthibhāvato ghātako ca hoti, anantariyakammañca  phusati, pārājikañca āpajjati ^a^V2.0041^ea^. añño koci āgantuko nipanno hoti  ^a^M2.0044^ea^, ``eḷakaṃ māremī''ti taṃ māreti, ghātako ca hoti pārājikañca āpajjati,  ānantariyaṃ na phusati. yakkho vā peto vā nipanno hoti, ``eḷakaṃ māremī''ti  taṃ māreti ghātakova hoti, na cānantariyaṃ phusati, na ca pārājikaṃ āpajjati, thullaccayaṃ  pana hoti. añño koci nipanno natthi, eḷakova hoti taṃ māreti, ghātako ca hoti,  pācittiyañca āpajjati. ``mātāpituarahantānaṃ aññataraṃ ^a^P2.0445^ea^ māremī''ti  tesaṃyeva aññataraṃ māreti, ghātako ca hoti, ānantariyañca phusati, pārājikañca  āpajjati. ``tesaṃ aññataraṃ māressāmī''ti aññaṃ āgantukaṃ māreti, yakkhaṃ  vā petaṃ vā māreti, eḷakaṃ vā māreti, pubbe vuttanayena veditabbaṃ. idha pana cetanā  dāruṇā hotīti.<br/><br/>[03]aññānipi ettha palālapuñjādivatthūni veditabbāni. yo hi ``lohitakaṃ asiṃ vā sattiṃ  vā pucchissāmī''ti palālapuñje pavesento tattha nipannaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā  arahantaṃ vā āgantukapurisaṃ vā yakkhaṃ vā petaṃ vā tiracchānagataṃ vā māreti,  vohāravasena ``ghātako''ti vuccati, vadhakacetanāya pana abhāvato neva kammaṃ  phusati, na āpattiṃ āpajjati. yo pana evaṃ pavesento sarīrasamphassaṃ sallakkhetvā  ``satto maññe abbhantaragato maratū''ti pavesetvā māreti, tassa tesaṃ vatthūnaṃ anurūpena  kammabaddho ca āpatti ca veditabbā. esa nayo tattha nidahanatthaṃ pavesentassāpi vanappagumbādīsu  khipantassāpi.<br/><br/>[03]yopi ``coraṃ māremī''ti coravesena gacchantaṃ pitaraṃ māreti, ānantariyañca phusati,  pārājiko ca hoti. yo pana parasenāya aññañca yodhaṃ pitarañca kammaṃ karonte disvā  yodhassa usuṃ khipati, ``etaṃ vijjhitvā mama pitaraṃ vijjhissatī''ti yathādhippāyaṃ  gate pitughātako hoti. ``yodhe viddhe mama pitā palāyissatī''ti khipati, usu  ayathādhippāyaṃ gantvā pitaraṃ māreti, vohāravasena ``pitughātako''ti vuccati;  ānantariyaṃ pana natthīti.<br/><br/>[03]^b^adhiṭṭhahitvā^eb^ti samīpe ṭhatvā. ^b^āṇāpetī^eb^ti uddissa vā anuddissa vā āṇāpeti.  tattha parasenāya paccupaṭṭhitāya anuddisseva ``evaṃ vijjha ^a^M2.0045^ea^, evaṃ pahara,  evaṃ ghātehī''ti āṇatte yattake āṇatto ghāteti, tattakā ubhinnaṃ pāṇātipātā.  sace tattha āṇāpakassa mātāpitaro honti, ānantariyampi phusati. sace āṇattasseva  mātāpitaro, sova ānantariyaṃ phusati. sace ^a^P2.0446^ea^ arahā hoti, ubhopi  ānantariyaṃ phusanti. uddisitvā pana ``etaṃ dīghaṃ rassaṃ rattakañcukaṃ nīlakañcukaṃ  hatthikkhandhe nisinnaṃ majjhe nisinnaṃ vijjha pahara ghātehī''ti ^a^V2.0042^ea^ āṇatte sace so tameva  ghāteti, ubhinnampi pāṇātipāto; ānantariyavatthumhi ca ānantariyaṃ. sace aññaṃ  māreti, āṇāpakassa natthi pāṇātipāto. etena āṇattiko payogo vutto hoti.  tattha --<br/><br/>[21] vatthuṃ kālañca okāsaṃ, āvudhaṃ iriyāpathaṃ.<br/><br/>[22] tulayitvā pañca ṭhānāni, dhāreyyatthaṃ vicakkhaṇo..<br/><br/>[06] aparo nayo --<br/><br/>[21] vatthu kālo ca okāso, āvudhaṃ iriyāpatho.<br/><br/>[22] kiriyāvisesoti ime, cha āṇattiniyāmakā..<br/><br/>[03]tattha ^b^``vatthū''^eb^ti māretabbo satto. ^b^``kālo''^eb^ti pubbaṇhasāyanhādikālo ca  yobbanathāvariyādikālo ca. ^b^``okāso''^eb^ti gāmo vā vanaṃ vā gehadvāraṃ vā gehamajjhaṃ  vā rathikā vā siṅghāṭakaṃ vāti evamādi. ^b^``āvudha''^eb^nti asi vā usu vā satti  vāti evamādi. ^b^``iriyāpatho''^eb^ti māretabbassa gamanaṃ vā nisajjā vāti evamādi.  ^b^``kiriyāviseso''^eb^ti vijjhanaṃ vā chedanaṃ vā bhedanaṃ vā saṅkhamuṇḍakaṃ vāti evamādi.<br/><br/>[03]yadi hi vatthuṃ visaṃvādetvā ``yaṃ mārehī''ti āṇatto tato aññaṃ māreti, ``purato  paharitvā mārehī''ti vā āṇatto pacchato vā passato vā aññasmiṃ vā padese paharitvā  māreti. āṇāpakassa natthi kammabandho; āṇattasseva kammabandho. atha vatthuṃ avisaṃvādetvā  yathāṇattiyā māreti, āṇāpakassa āṇattikkhaṇe āṇattassa ca māraṇakkhaṇeti ubhayesampi  kammabandho. vatthuvisesena panettha kammaviseso ca āpattiviseso ca hotīti. evaṃ  tāva vatthumhi saṅketavisaṅketatā veditabbā.<br/><br/>[03]kāle ^a^M2.0046^ea^ pana yo ``ajja sve''ti aniyametvā ``pubbaṇhe mārehī''ti āṇatto  ^a^P2.0447^ea^ yadā kadāci pubbaṇhe māreti, natthi visaṅketo. yo pana ``ajja pubbaṇhe''ti  vutto majjhanhe vā sāyanhe vā sve vā pubbaṇhe māreti. visaṅketo hoti, āṇāpakassa  natthi kammabandho. pubbaṇhe māretuṃ vāyamantassa majjhanhe jātepi eseva nayo. etena  nayena sabbakālappabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.<br/><br/>[03]okāsepi ^a^V2.0043^ea^ yo ``etaṃ gāme ṭhitaṃ mārehī''ti aniyametvā āṇatto taṃ yattha katthaci  māreti, natthi visaṅketo. yo pana ``gāmeyevā''ti niyametvā āṇatto vane māreti,  tathā ``vane''ti āṇatto gāme māreti. ``antogehadvāre''ti āṇatto gehamajjhe  māreti, visaṅketo. etena nayena sabbokāsabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.<br/><br/>[03]āvudhepi yo ``asinā vā usunā vā''ti aniyametvā ``āvudhena mārehī''ti āṇatto  yena kenaci āvudhena māreti, natthi visaṅketo. yo pana ``asinā''ti vutto  usunā, ``iminā vā asinā''ti vutto aññena asinā māreti. etasseva vā asissa  ``imāya dhārāya mārehī''ti vutto itarāya vā dhārāya talena vā tuṇḍena vā tharunā  vā māreti, visaṅketo. etena nayena sabbāavudhabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.<br/><br/>[03]iriyāpathe pana yo ``etaṃ gacchantaṃ mārehī''ti vadati, āṇatto ca naṃ sace gacchantaṃ māreti,  natthi visaṅketo. ``gacchantameva mārehī''ti vutto pana sace nisinnaṃ māreti.  ``nisinnameva vā mārehī''ti vutto gacchantaṃ māreti, visaṅketo hoti. etena  nayena sabbairiyāpathabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.<br/><br/>[03]kiriyāvisesepi yo ``vijjhitvā mārehī''ti vutto vijjhitvāva māreti, natthi  visaṅketo. yo pana ``vijjhitvā mārehī''ti vutto chinditvā māreti, visaṅketo.  etena nayena sabbakiriyāvisesabhedesu saṅketavisaṅketatā veditabbā.<br/><br/>[03]yo pana liṅgavasena ``dīghaṃ rassaṃ kāḷaṃ odātaṃ kisaṃ thūlaṃ mārehī''ti aniyametvā  āṇāpeti, āṇatto ca yaṃkiñci tādisaṃ ^a^M2.0047^ea^ māreti, natthi  ^a^P2.0448^ea^ visaṅketo ubhinnaṃ pārājikaṃ. atha pana so attānaṃ sandhāya āṇāpeti, āṇatto  ca ``ayameva īdiso''ti āṇāpakameva māreti, āṇāpakassa dukkaṭaṃ, vadhakassa pārājikaṃ.  āṇāpako attānaṃ sandhāya āṇāpeti, itaro aññaṃ tādisaṃ māreti, āṇāpako  muccati, vadhakasseva pārājikaṃ. kasmā? okāsassa aniyamitattā. sace pana attānaṃ  sandhāya āṇāpentopi okāsaṃ niyameti, ``asukasmiṃ nāma rattiṭṭhāne vā divāṭṭhāne  vā therāsane vā navāsane vā majjhimāsane vā nisinnaṃ evarūpaṃ nāma mārehī''ti.  tattha ca añño nisinno hoti, sace āṇatto taṃ māreti, neva vadhako muccati na  āṇāpako. kasmā? okāsassa niyamitattā. sace pana niyamitokāsato ^a^V2.0044^ea^ aññatra  māreti, āṇāpako muccatīti ayaṃ nayo ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^ suṭṭhu daḷhaṃ katvā vutto.  tasmā ettha na anādariyaṃ kātabbanti.<br/><br/>[06] adhiṭṭhāyāti mātikāvasena āṇattikapayogakathā niṭṭhitā.<br/><br/>[03]idāni ye ^b^dūtenā^eb^ti imassa mātikāpadassa niddesadassanatthaṃ ^b^``bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpetī''^eb^tiādayo  cattāro vārā vuttā. tesu ^b^so taṃ maññamāno^eb^ti so āṇatto yo āṇāpakena ``itthannāmo''ti  akkhāto, taṃ maññamāno tameva jīvitā voropeti, ubhinnaṃ pārājikaṃ. ^b^taṃ maññamāno  añña^eb^nti ``yaṃ jīvitā voropehī''ti vutto taṃ maññamāno aññaṃ tādisaṃ jīvitā  voropeti, mūlaṭṭhassa anāpatti. ^b^aññaṃ maññamāno ta^eb^nti yo āṇāpakena vutto,  tassa balavasahāyaṃ samīpe ṭhitaṃ disvā ``imassa balenāyaṃ gajjati, imaṃ tāva jīvitā  voropemī''ti paharanto itarameva parivattitvā tasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ ``sahāyo''ti maññamāno  jīvitā voropeti, ubhinnaṃ pārājikaṃ. ^b^aññaṃ maññamāno añña^eb^nti purimanayeneva  ``imaṃ tāvassa sahāyaṃ jīvitā voropemī''ti sahāyameva voropeti, tasseva pārājikaṃ.<br/><br/>[03]dūtaparamparāpadassa niddesavāre ^b^itthannāmassa pāvadā^eb^tiādīsu eko ācariyo tayo buddharakkhitadhammarakkhitasaṅgharakkhitanāmakā  antevāsikā ^a^M2.0048^ea^ daṭṭhabbā. tattha ^b^bhikkhu bhikkhuṃ āṇāpetī^eb^ti  ācariyo kañci puggalaṃ ^a^P2.0449^ea^ mārāpetukāmo tamatthaṃ ācikkhitvā buddharakkhitaṃ  āṇāpeti. ^b^itthannāmassa pāvadā^eb^ti gaccha tvaṃ, buddharakkhita, etamatthaṃ dhammarakkhitassa  pāvada. ^b^itthannāmo itthannāmassa pāvadatū^eb^ti dhammarakkhitopi saṅgharakkhitassa pāvadatu.  ^b^itthannāmo itthannāmaṃ jīvitā voropetū^eb^ti evaṃ tayā āṇattena dhammarakkhitena  āṇatto saṅgharakkhito itthannāmaṃ puggalaṃ jīvitā voropetu; so hi amhesu vīrajātiko  paṭibalo imasmiṃ kammeti. ^b^āpatti dukkaṭassā^eb^ti evaṃ āṇāpentassa  ācariyassa tāva dukkaṭaṃ. ^b^so itarassa ārocetī^eb^ti buddharakkhito dhammarakkhitassa,  dhammarakkhito ca saṅgharakkhitassa ``amhākaṃ ācariyo evaṃ vadati -- `itthannāmaṃ kira  jīvitā voropehī'ti. tvaṃ kira amhesu vīrapuriso''ti āroceti; evaṃ  tesampi dukkaṭaṃ. ^b^vadhako paṭiggaṇhātī^eb^ti ``sādhu voropessāmī''ti saṅgharakkhito  sampaṭicchati. ^b^mūlaṭṭhassa āpatti thullaccayassā^eb^ti saṅgharakkhitena paṭiggahitamatte ācariyassa  thullaccayaṃ. mahājano hi tena pāpe niyojitoti. ^b^so ta^eb^nti so ce saṅgharakkhito  taṃ puggalaṃ jīvitā voropeti, sabbesaṃ catunnampi janānaṃ pārājikaṃ. na kevalañca ^a^V2.0045^ea^   catunnaṃ, etenūpāyena visaṅketaṃ akatvā paramparāya āṇāpentaṃ samaṇasataṃ samaṇasahassaṃ  vā hotu sabbesaṃ pārājikameva.<br/><br/>[03]visakkiyadūtapadaniddese ^b^so aññaṃ āṇāpetī^eb^ti so ācariyena āṇatto buddharakkhito  dhammarakkhitaṃ adisvā vā avattukāmo vā hutvā saṅgharakkhitameva upasaṅkamitvā ``amhākaṃ  ācariyo evamāha -- `itthannāmaṃ kira jīvitā voropehī''ti visaṅketaṃ karonto  āṇāpeti. visaṅketakaraṇeneva hi esa ^b^``visakkiyadūto''^eb^ti vuccati. ^b^āpatti  dukkaṭassā^eb^ti āṇattiyā tāva buddharakkhitassa dukkaṭaṃ. ^b^paṭiggaṇhāti āpatti  dukkaṭassā^eb^ti saṅgharakkhitena sampaṭicchite mūlaṭṭhasseva ^a^P2.0450^ea^ dukkaṭanti  veditabbaṃ. evaṃ sante paṭiggahaṇe āpattiyeva na siyā, sañcaritta paṭiggahaṇamaraṇābhinandanesupi  ca āpatti hoti, maraṇapaṭiggahaṇe kathaṃ na siyā tasmā paṭiggaṇhantassevetaṃ dukkaṭaṃ.  tenevettha ``mūlaṭṭhassā''ti na vuttaṃ. purimanayepi cetaṃ paṭiggaṇhantassa veditabbameva;  okāsābhāvena pana na vuttaṃ. tasmā yo yo ^a^M2.0049^ea^ paṭiggaṇhāti, tassa tassa  tappaccayā āpattiyevāti ayamettha amhākaṃ khanti. yathā cettha evaṃ adinnādānepīti.<br/><br/>[03]sace pana so taṃ jīvitā voropeti, āṇāpakassa ca buddharakkhitassa voropakassa ca saṅgharakkhitassāti  ubhinnampi pārājikaṃ. mūlaṭṭhassa pana ācariyassa visaṅketattā pārājikena anāpatti.  dhammarakkhitassa ajānanatāya sabbena sabbaṃ anāpatti. buddharakkhito pana dvinnaṃ sotthibhāvaṃ  katvā attanā naṭṭhoti.<br/><br/>[03]gatapaccāgatadūtaniddese -- ^b^so gantvā puna paccāgacchatī^eb^ti tassa jīvitā voropetabbassa  samīpaṃ gantvā susaṃvihitārakkhattā taṃ jīvitā voropetuṃ asakkonto āgacchati.  ^b^yadā sakkosi tadā^eb^ti kiṃ ajjeva mārito mārito hoti, gaccha yadā sakkosi, tadā  naṃ jīvitā voropehīti. ^b^āpatti dukkaṭassā^eb^ti evaṃ puna āṇattiyāpi  dukkaṭameva hoti. sace pana so avassaṃ jīvitā voropetabbo hoti, atthasādhakacetanā  maggānantaraphalasadisā, tasmā ayaṃ āṇattikkhaṇeyeva pārājiko. sacepi vadhako saṭṭhivassātikkamena  taṃ vadhati, āṇāpako ca antarāva kālaṅkaroti, hīnāya vā āvattati, assamaṇova hutvā  kālañca karissati, hīnāya vā āvattissati. sace āṇāpako gihikāle mātaraṃ vā  pitaraṃ vā arahantaṃ vā sandhāya evaṃ āṇāpetvā pabbajati, tasmiṃ pabbajite āṇatto  taṃ māreti, āṇāpako gihikāleyeva mātughātako pitughātako arahantaghātako  vā hoti, tasmā nevassa pabbajjā ^a^V2.0046^ea^, na upasampadā ruhati. sacepi māretabbapuggalo āṇattikkhaṇe  puthujjano, yadā ^a^P2.0451^ea^ pana naṃ āṇatto māreti tadā arahā hoti, āṇattato  vā pahāraṃ labhitvā dukkhamūlikaṃ saddhaṃ nissāya vipassanto arahattaṃ patvā tenevābādhena  kālaṃkaroti, āṇāpako āṇattikkhaṇeyeva arahantaghātako. vadhako pana sabbattha upakkamakaraṇakkhaṇeyeva  pārājikoti.<br/><br/>[06] idāni ye sabbesuyeva imesu dūtavasena vuttamātikāpadesu saṅketavisaṅketadassanatthaṃ<br/><br/>[03] vuttā tayo vārā, tesu paṭhamavāre tāva -- yasmā taṃ saṇikaṃ vā bhaṇanto tassa vā  badhiratāya ``mā ghātehī''ti ^a^M2.0050^ea^ etaṃ vacanaṃ na sāveti, tasmā mūlaṭṭho  na mutto. dutiyavāre -- sāvitattā mutto. tatiyavāre pana tena ca sāvitattā itarena  ca ``sādhū''ti sampaṭicchitvā oratattā ubhopi muttāti.<br/><br/>[06] dūtakathā niṭṭhitā.<br/><br/>[03] 175^b^.^eb^ araho rahosaññīniddesādīsu ^b^araho^eb^ti sammukhe. ^b^raho^eb^ti parammukhe. tattha  yo upaṭṭhānakāle veribhikkhumhi bhikkhūhi saddhiṃ āgantvā purato nisinneyeva andhakāradosena  tassa āgatabhāvaṃ ajānanto ``aho vata itthannāmo hato assa, corāpi nāma taṃ na hananti,  sappo vā na ḍaṃsati, na satthaṃ vā visaṃ vā āharatī''ti tassa maraṇaṃ abhinandanto īdisāni  vacanāni ullapati, ayaṃ ^b^araho rahosaññī ullapati^eb^ nāma. sammukheva tasmiṃ parammukhasaññīti  attho. yo pana taṃ purato nisinnaṃ disvā puna upaṭṭhānaṃ katvā gatehi bhikkhūhi  saddhiṃ gatepi tasmiṃ ``idheva so nisinno''ti saññī hutvā purimanayeneva ullapati,  ayaṃ ^b^raho arahosaññī ullapati^eb^ nāma. etenevupāyena araho arahosaññī ca raho rahosaññī  ca veditabbo. catunnampi ca etesaṃ vācāya vācāya dukkaṭanti veditabbaṃ.<br/><br/>[03]idāni ^a^P2.0452^ea^ maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanāya vibhāgadassanatthaṃ vuttesu pañcasu kāyena  saṃvaṇṇanādimātikāniddesesu -- ^b^kāyena vikāraṃ karotī^eb^ti yathā so jānāti  ``satthaṃ vā āharitvā visaṃ vā khāditvā rajjuyā vā ubbandhitvā sobbhādīsu vā  papatitvā yo marati so kira dhanaṃ vā labhati, yasaṃ vā labhati, saggaṃ vā gacchatīti ayamattho  etena vutto''ti tathā hatthamuddādīhi dasseti. ^b^vācāya bhaṇatī^eb^ti tamevatthaṃ vākyabhedaṃ  katvā bhaṇati. tatiyavāro ubhayavasena vutto. sabbattha saṃvaṇṇanāya payoge payoge dukkaṭaṃ.  tassa dukkhuppattiyaṃ saṃvaṇṇakassa ^a^V2.0047^ea^ thullaccayaṃ. yaṃ uddissa saṃvaṇṇanā katā, tasmiṃ  mate saṃvaṇṇanakkhaṇeyeva saṃvaṇṇakassa pārājikaṃ. so taṃ na jānāti añño ñatvā ``laddho  vata me sukhuppattiupāyo''ti tāya saṃvaṇṇanāya marati, anāpatti. dvinnaṃ uddissa  saṃvaṇṇanāya katāya eko ñatvā marati, pārājikaṃ. dvepi maranti, pārājikañca akusalarāsi  ca. esa nayo sambahulesu. anuddissa ^a^M2.0051^ea^ maraṇaṃ saṃvaṇṇento āhiṇḍati,  yo yo taṃ saṃvaṇṇanaṃ ñatvā marati, sabbo tena mārito hoti.<br/><br/>[03]dūtena saṃvaṇṇanāyaṃ ``asukaṃ nāma gehaṃ vā gāmaṃ vā gantvā itthannāmassa evaṃ  maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇehī''ti sāsane ārocitamatte dukkaṭaṃ. yassatthāya pahito tassa  dukkhuppattiyā mūlaṭṭhassa thullaccayaṃ, maraṇena pārājikaṃ. dūto ``ñāto dāni  ayaṃ saggamaggo''ti tassa anārocetvā attano ñātissa vā sālohitassa vā āroceti,  tasmiṃ mate visaṅketo hoti, mūlaṭṭho muccati. dūto tatheva cintetvā sayaṃ saṃvaṇṇanāya  vuttaṃ katvā marati, visaṅketova. anuddissa pana sāsane ārocite yattakā dūtassa  saṃvaṇṇanāya maranti, tattakā pāṇātipātā. sace mātāpitaro maranti, ānantariyampi  hoti.<br/><br/>[03] 176^b^.^eb^ lekhāsaṃvaṇṇanāya -- ^b^lekhaṃ chindatī^eb^ti paṇṇe vā potthake vā akkharāni  likhati -- ``yo satthaṃ vā āharitvā papāte vā papatitvā aññehi vā aggippavesanaudakappavesanādīhi  upāyehi ^a^P2.0453^ea^ marati, so idañcidañca labhatī''ti vā ``tassa dhammo hotī''ti  vāti. etthāpi dukkaṭathullaccayā vuttanayeneva veditabbā. uddissa likhite pana  yaṃ uddissa likhitaṃ tasseva maraṇena pārājikaṃ. bahū uddissa likhite yattakā  maranti, tattakā pāṇātipātā. mātāpitūnaṃ maraṇena ānantariyaṃ. anuddissa likhitepi  eseva nayo. ``bahū marantī''ti vippaṭisāre uppanne taṃ potthakaṃ jhāpetvā vā  yathā vā akkharāni na paññāyanti tathā katvā muccati. sace so parassa potthako hoti,  uddissa likhito vā hoti anuddissa likhito vā, gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. sace  mūlena kīto hoti, potthakassāmikānaṃ potthakaṃ, yesaṃ hatthato mūlaṃ gahitaṃ, tesaṃ  mūlaṃ datvā muccati. sace sambahulā ``maraṇavaṇṇaṃ likhissāmā''ti ekajjhāsayā hutvā  eko tālarukkhaṃ ārohitvā paṇṇaṃ chindati, eko āharati, eko potthakaṃ karoti,  eko likhati, eko sace kaṇṭakalekhā hoti, masiṃ makkheti, masiṃ makkhetvā taṃ potthakaṃ  sajjetvā sabbeva ^a^M2.0052^ea^ sabhāyaṃ vā āpaṇe vā yattha vā pana lekhādassanakotūhalakā  bahū sannipatanti, tattha ṭhapenti. taṃ vācetvā sacepi eko marati, sabbesaṃ pārājikaṃ.  sace bahukā maranti, vuttasadisova nayo. vippaṭisāre ^a^V2.0048^ea^ pana uppanne taṃ potthakaṃ sacepi  mañjūsāyaṃ gopenti, añño ca taṃ disvā nīharitvā puna bahūnaṃ dasseti, neva muccanti.  tiṭṭhatu mañjūsā, sacepi taṃ potthakaṃ nadiyaṃ vā samudde vā khipanti vā dhovanti vā  khaṇḍākhaṇḍaṃ vā chindanti, aggimhi vā jhāpenti, yāva saṅghaṭṭitepi duddhote vā dujjhāpite  vā patte akkharāni paññāyanti, tāva na muccanti. yathā pana akkharāni na paññāyanti tatheva  kate muccantīti.<br/><br/>[03]idāni ^a^P2.0454^ea^ thāvarapayogassa vibhāgadassanatthaṃ vuttesu opātādimātikāniddesesu  ^b^manussaṃ uddissa opātaṃ khanatī^eb^ti ``itthannāmo patitvā marissatī''ti  kañci manussaṃ uddisitvā yattha so ekato vicarati, tattha āvāṭaṃ khanati, khanantassa  tāva sacepi jātapathaviyā khanati, pāṇātipātassa payogattā payoge payoge dukkaṭaṃ.  yaṃ uddissa khanati, tassa dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇena pārājikaṃ. aññasmiṃ  patitvā mate anāpatti. sace anuddissa ``yo koci marissatī''ti khato hoti,  yattakā patitvā maranti, tattakā pāṇātipātā. ānantariyavatthūsu ca ānantariyaṃ thullaccayapācittiyavatthūsu  thullaccayapācittiyāni.<br/><br/>[03]bahū tattha cetanā; katamāya pārājikaṃ hotīti? ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^ tāva vuttaṃ --  ``āvāṭaṃ gambhīrato ca āyāmavitthārato ca khanitvā pamāṇe ṭhapetvā tacchetvā puñchitvā  paṃsupacchiṃ uddharantassa sanniṭṭhāpikā atthasādhakacetanā maggānantaraphalasadisā. sacepi  vassasatassa accayena patitvā avassaṃ maraṇakasatto hoti, sanniṭṭhāpakacetanāyameva pārājika''nti.  ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^ pana ^b^saṅkhepaṭṭhakathāyañca^eb^ -- ``imasmiṃ āvāṭe patitvā marissatīti  ekasmimpi kuddālappahāre dinne sace koci tattha pakkhalito patitvā marati, pārājikameva.  ^b^suttantikattherā^eb^ pana sanniṭṭhāpakacetanaṃ gaṇhantī''ti vuttaṃ.<br/><br/>[03]eko ^a^M2.0053^ea^ ``opātaṃ khanitvā asukaṃ nāma ānetvā idha pātetvā mārehī''ti  aññaṃ āṇāpeti, so taṃ pātetvā māreti, ubhinnaṃ pārājikaṃ. aññaṃ pātetvā  māreti, sayaṃ patitvā marati, añño attano dhammatāya patitvā marati, sabbattha visaṅketo  hoti, mūlaṭṭho muccati. ``asuko asukaṃ ānetvā idha māressatī''ti khatepi  eseva nayo. maritukāmā idha marissantīti khanati, ekassa maraṇe pārājikaṃ. bahunnaṃ  maraṇe akusalarāsi ^a^P2.0455^ea^, mātāpitūnaṃ maraṇe ānantariyaṃ, thullaccayapācittiyavatthūsu  thullaccayapācittiyāni.<br/><br/>[03]``ye keci māretukāmā, te idha pātetvā māressantī''ti khanati, tattha pātetvā  mārenti ^a^V2.0049^ea^, ekasmiṃ mate pārājikaṃ, bahūsu akusalarāsi, ānantariyādivatthūsu ānantariyādīni.  idheva arahantāpi saṅgahaṃ gacchanti. purimanaye pana ``tesaṃ maritukāmatāya patanaṃ natthī''ti  te na saṅgayhanti. dvīsupi nayesu attano dhammatāya patitvā mate visaṅketo. ``ye  keci attano verike ettha pātetvā māressantī''ti khanati, tattha ca verikā verike  pātetvā mārenti, ekasmiṃ mārite pārājikaṃ, bahūsu akusalarāsi, mātari vā  pitari vā arahante vā verikehi ānetvā tattha mārite ānantariyaṃ. attano  dhammatāya patitvā matesu visaṅketo.<br/><br/>[03]yo pana ``maritukāmā vā amaritukāmā vā māretukāmā vā amāretukāmā vā ye  keci ettha patitā vā pātitā vā marissantī''ti sabbathāpi anuddisseva khanati.  yo yo marati tassa tassa maraṇena yathānurūpaṃ kammañca phusati, āpattiñca āpajjati.  sace gabbhinī patitvā sagabbhā marati, dve pāṇātipātā. gabbhoyeva vinassati, eko.  gabbho na vinassati, mātā marati, ekoyeva. corehi anubaddho patitvā marati, opātakhanakasseva  pārājikaṃ. corā tattha pātetvā mārenti, pārājikameva. tattha patitaṃ bahi  nīharitvā mārenti, pārājikameva. kasmā? opāte patitappayogena gahitattā.  opātato nikkhamitvā teneva ābādhena marati, pārājikameva. bahūni vassāni atikkamitvā  puna kupitena tenevābādhena marati, pārājikameva. opāte patanappaccayā uppannarogena  gilānasseva añño rogo uppajjati, opātarogo balavataro ^a^M2.0054^ea^ hoti, tena  matepi opātakhaṇako na muccati. sace pacchā uppannarogo balavā hoti, tena mate muccati.  ubhohi mate na muccati. opāte opapātikamanusso nibbattitvā uttarituṃ asakkonto  marati, pārājikameva. manussaṃ uddissa khate yakkhādīsu patitvā matesu anāpatti.  yakkhādayo ^a^P2.0456^ea^ uddissa khate manussādīsu marantesupi eseva nayo. yakkhādayo  uddissa khanantassa pana khananepi tesaṃ dukkhuppattiyampi dukkaṭameva. maraṇe vatthuvasena  thullaccayaṃ vā pācittiyaṃ vā. anuddissa khate opāte yakkharūpena vā petarūpena  vā patati, tiracchānarūpena marati, patanarūpaṃ pamāṇaṃ, tasmā thullaccayanti ^b^upatissatthero^eb^.  maraṇarūpaṃ pamāṇaṃ, tasmā pācittiyanti ^b^phussadevatthero^eb^. tiracchānarūpena patitvā  yakkhapetarūpena matepi eseva nayo.<br/><br/>[03]opātakhanako opātaṃ aññassa vikkiṇāti vā mudhā vā deti, yo yo patitvā marati,  tappaccayā tasseva āpatti ca kammabandho ca. yena laddho so niddoso. atha sopi  ``evaṃ ^a^V2.0050^ea^ patitā uttarituṃ asakkontā nassissanti, sūddharā vā na bhavissantī''ti  taṃ opātaṃ gambhīrataraṃ vā uttānataraṃ vā dīghataraṃ vā rassataraṃ vā vitthatataraṃ vā sambādhataraṃ  vā karoti, ubhinnampi āpatti ca kammabandho ca. bahū marantīti vippaṭisāre uppanne  opātaṃ paṃsunā pūreti, sace koci paṃsumhi patitvā marati, pūretvāpi mūlaṭṭho  na muccati. deve vassante kaddamo hoti, tattha laggitvā matepi. rukkho vā patanto  vāto vā vassodakaṃ vā paṃsuṃ harati, kandamūlatthaṃ vā pathaviṃ khanantā tattha āvāṭaṃ  karonti. tattha sace koci laggitvā vā patitvā vā marati, mūlaṭṭho na muccati.  tasmiṃ pana okāse mahantaṃ taḷākaṃ vā pokkharaṇiṃ vā kāretvā cetiyaṃ vā patiṭṭhāpetvā  bodhiṃ vā ropetvā āvāsaṃ vā sakaṭamaggaṃ vā kāretvā muccati. yadāpi thiraṃ  katvā pūrite opāte rukkhādīnaṃ mūlāni mūlehi saṃsibbitāni honti  ^a^P2.0457^ea^, jātapathavī jātā, tadāpi muccati. sacepi nadī āgantvā opātaṃ harati, evampi  muccatīti. ayaṃ tāva opātakathā.<br/><br/>[03]opātasseva pana anulomesu pāsādīsupi yo tāva pāsaṃ oḍḍeti ``ettha bajjhitvā sattā  marissantī''ti avassaṃ bajjhanakasattānaṃ vasena ^a^M2.0055^ea^ hatthā muttamatte pārājikānantariyathullaccayapācittiyāni  veditabbāni. uddissa kate yaṃ uddissa oḍḍito, tato aññesaṃ bandhane anāpatti.  pāse mūlena vā mudhā vā dinnepi mūlaṭṭhasseva kammabandho. sace yena laddho so uggalitaṃ  vā pāsaṃ saṇṭhapeti, passena vā gacchante disvā vatiṃ katvā sammukhe paveseti, thaddhataraṃ  vā pāsayaṭṭhiṃ ṭhapeti, daḷhataraṃ vā pāsarajjuṃ bandhati, thirataraṃ vā khāṇukaṃ vā ākoṭeti,  ubhopi na muccanti. sace vippaṭisāre uppanne pāsaṃ uggalāpetvā gacchati, taṃ disvā  puna aññe saṇṭhapenti, baddhā baddhā maranti, mūlaṭṭho na muccati.<br/><br/>[03]sace pana tena pāsayaṭṭhi sayaṃ akatā hoti, gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. tatthajātakayaṭṭhiṃ  chinditvā muccati. sayaṃ katayaṭṭhiṃ pana gopentopi na muccati. yadi hi taṃ añño  gaṇhitvā pāsaṃ saṇṭhapeti, tappaccayā marantesu mūlaṭṭho na muccati. sace taṃ jhāpetvā  alātaṃ katvā chaḍḍeti, tena alātena pahāraṃ laddhā marantesupi na muccati. sabbaso  pana jhāpetvā vā nāsetvā vā muccati, pāsarajjumpi aññehi ca vaṭṭitaṃ gahitaṭṭhāne  ṭhapetvā muccati. rajjuke labhitvā sayaṃ vaṭṭitaṃ ubbaṭṭetvā vāke labhitvā vaṭṭitaṃ  hīraṃ hīraṃ katvā muccati. araññato pana sayaṃ vāke āharitvā vaṭṭitaṃ gopentopi  na muccati. sabbaso pana jhāpetvā vā nāsetvā vā muccati.<br/><br/>[03]adūhalaṃ ^a^V2.0051^ea^ sajjento catūsu pādesu adūhalamañcaṃ ṭhapetvā pāsāṇe āropeti, payoge payoge  dukkaṭaṃ. sabbasajjaṃ katvā hatthato ^a^P2.0458^ea^ muttamatte avassaṃ ajjhottharitabbakasattānaṃ  vasena uddissakānuddissakānurūpena pārājikādīni veditabbāni. adūhale mūlena  vā mudhā vā dinnepi mūlaṭṭhasseva kammabaddho. sace yena laddhaṃ so patitaṃ vā ukkhipati,  aññepi pāsāṇe āropetvā garukataraṃ vā karoti, passena vā gacchante disvā vatiṃ  katvā adūhale paveseti, ubhopi na muccanti. sacepi vippaṭisāre uppanne adūhalaṃ  pātetvā gacchati, taṃ disvā añño saṇṭhapeti, mūlaṭṭho na muccati. pāsāṇe pana gahitaṭṭhāne  ṭhapetvā adūhalapāde ca pāsayaṭṭhiyaṃ vuttanayena gahitaṭṭhāne vā ṭhapetvā jhāpetvā vā muccati.<br/><br/>[03]sūlaṃ ropentassāpi sabbasajjaṃ katvā hatthato muttamatte sūlamukhe patitvā avassaṃ maraṇakasattānaṃ  vasena uddissānuddissānurūpato pārājikādīni ^a^M2.0056^ea^ veditabbāni. sūle  mūlena vā mudhā vā dinnepi mūlaṭṭhasseva kammabaddho. sace yena laddhaṃ so ``ekappahāreneva  marissantī''ti tikhiṇataraṃ vā karoti, ``dukkhaṃ marissantī''ti kuṇṭhataraṃ vā  karoti, ``ucca''nti sallakkhetvā nīcataraṃ vā ``nīca''nti sallakkhetvā uccataraṃ vā  puna ropeti, vaṅkaṃ vā ujukaṃ atiujukaṃ vā īsakaṃ poṇaṃ karoti, ubhopi na  muccanti. sace pana ``aṭṭhāne ṭhita''nti aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti, taṃ ce māraṇatthāya  ādito pabhuti pariyesitvā kataṃ hoti, mūlaṭṭho na muccati. apariyesitvā pana  katameva labhitvā ropite mūlaṭṭho muccati. vippaṭisāre uppanne pāsayaṭṭhiyaṃ vuttanayena  gahitaṭṭhāne vā ṭhapetvā jhāpetvā vā muccati.<br/><br/>[03] 177^b^.^eb^ apassene ^b^satthaṃ vā^eb^ti ettha ^b^apassenaṃ^eb^ nāma niccaparibhogo mañco vā pīṭhaṃ  vā apassenaphalakaṃ vā divāṭṭhāne nisīdantassa apassenakatthambho vā tatthajātakarukkho  vā caṅkame apassāya tiṭṭhantassa ālambanarukkho vā ālambanaphalakaṃ vā sabbampetaṃ apassayanīyaṭṭhena  apassenaṃ ^a^P2.0459^ea^ nāma; tasmiṃ apassene yathā apassayantaṃ vijjhati vā chindati  vā tathā katvā vāsipharasusattiārakaṇṭakādīnaṃ aññataraṃ satthaṃ ṭhapeti, dukkaṭaṃ.  dhuvaparibhogaṭṭhāne nirāsaṅkassa nisīdato vā nipajjato vā apassayantassa vā satthasamphassapaccayā  dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇena pārājikaṃ. taṃ ce aññopi tassa veribhikkhu  vihāracārikaṃ caranto disvā ``imassa maññe maraṇatthāya idaṃ nikhittaṃ, sādhu suṭṭhu  maratū''ti abhinandanto gacchati, dukkaṭaṃ. sace pana sopi tattha ``evaṃ kate sukataṃ  bhavissatī''ti tikhiṇatarādikaraṇena kiñci kammaṃ karoti, tassāpi pārājikaṃ.  sace pana ``aṭṭhāne ṭhita''nti uddharitvā aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti tadatthameva katvā ṭhapite  mūlaṭṭho na muccati. pākatikaṃ labhitvā ṭhapitaṃ hoti, muccati. taṃ apanetvā aññaṃ  tikhiṇataraṃ ṭhapeti mūlaṭṭho muccateva.<br/><br/>[03]visamakkhanepi yāva maraṇābhinandane dukkaṭaṃ tāva eseva nayo. sace pana sopi khuddakaṃ  visamaṇḍalanti sallakkhetvā mahantataraṃ vā karoti ^a^M2.0057^ea^, mahantaṃ vā ``atirekaṃ  hotī''ti khuddakaṃ karoti, tanukaṃ vā bahalaṃ; bahalaṃ vā tanukaṃ karoti, agginā  tāpetvā heṭṭhā vā upari vā sañcāreti, tassāpi pārājikaṃ. ``idaṃ aṭhāne ṭhita''nti  sabbameva tacchetvā puñchitvā aññasmiṃ ṭhāne ṭhapeti, attanā bhesajjāni yojetvā  kate mūlaṭṭho na muccati ^a^V2.0052^ea^, attanā akate muccati. sace pana so ``idaṃ visaṃ atiparitta''nti  aññampi ānetvā pakkhipati, yassa visena marati, tassa pārājikaṃ. sace ubhinnampi  santakena marati, ubhinnampi pārājikaṃ. ``idaṃ visaṃ nibbisa''nti taṃ apanetvā  attano visameva ṭhapeti, tasseva pārājikaṃ mūlaṭṭho muccati.<br/><br/>[03]^b^dubbalaṃ vā karotī^eb^ti ^a^P2.0460^ea^ mañcapīṭhaṃ aṭaniyā heṭṭhābhāge chinditvā vidalehi  vā rajjukehi vā yehi vītaṃ hoti, te vā chinditvā appāvasesameva katvā heṭṭhā  āvudhaṃ nikkhipati ``ettha patitvā marissatī''ti. apassenaphalakādīnampi caṅkame  ālambanarukkhaphalakapariyosānānaṃ parabhāgaṃ chinditvā heṭṭhā āvudhaṃ nikkhipati, sobbhādīsu  mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā apassenaphalakaṃ vā ānetvā ṭhapeti, yathā tattha nisinnamatto  vā apassitamatto vā patati, sobbhādīsu vā sañcaraṇasetu hoti, taṃ dubbalaṃ karoti;  evaṃ karontassa karaṇe dukkaṭaṃ. itarassa dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ.  bhikkhuṃ ānetvā sobbhādīnaṃ taṭe ṭhapeti ``disvā bhayena kampento patitvā marissatī''ti  dukkaṭaṃ. so tattheva patati, dukkhuppattiyā thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ.  sayaṃ vā pāteti, aññena vā pātāpeti, añño avutto vā attano dhammatāya pāteti,  amanusso pāteti, vātappahārena patati, attano dhammatāya patatti, sabbattha maraṇe pārājikaṃ.  kasmā? tassa payogena sobbhāditaṭe ṭhitattā.<br/><br/>[03]^b^upanikkhipanaṃ^eb^ nāma samīpe nikkhipanaṃ. tattha ``yo iminā asinā mato so dhanaṃ vā  labhatī''tiādinā nayena maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇetvā ``iminā maraṇatthikā marantu,  māraṇatthikā mārentū''ti vā vatvā asiṃ upanikkhipati, tassa upanikkhipane dukkaṭaṃ.  maritukāmo vā tena attānaṃ paharatu ^a^M2.0058^ea^, māretukāmo vā aññaṃ paharatu,  ubhayathāpi parassa dukkhuppattiyā ^a^V2.0053^ea^ upanikkhepakassa thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ.  anuddissa nikkhitte bahūnaṃ maraṇe akusalarāsi. pārājikādivatthūsu pārājikādīni.  vippaṭisāre uppanne asiṃ gahitaṭṭhāne ṭhapetvā muccati. kiṇitvā gahito hoti,  asissāmikānaṃ asiṃ, yesaṃ hatthato mūlaṃ gahitaṃ, tesaṃ mūlaṃ datvā muccati. sace  lohapiṇḍiṃ vā phālaṃ vā kudālaṃ vā gahetvā asi kārāpito hoti, yaṃ bhaṇḍaṃ  gahetvā kārito, tadeva katvā muccati. sace kudālaṃ gahetvā ^a^P2.0461^ea^  kāritaṃ vināsetvā phālaṃ karoti, phālena pahāraṃ labhitvā marantesupi pāṇātipātato  na muccati. sace pana lohaṃ samuṭṭhāpetvā upanikkhipanatthameva kārito hoti, arena ghaṃsitvā  cuṇṇavicuṇṇaṃ katvā vippakiṇṇe muccati. sacepi saṃvaṇṇanāpotthako viya bahūhi  ekajjhāsayehi kato hoti, potthake vuttanayeneva kammabandhavinicchayo veditabbo.  esa nayo ^b^sattibheṇḍīsu. laguḷe^eb^ pāsayaṭṭhisadiso vinicchayo. tathā ^b^pāsāṇe. satthe^eb^  asisadisova. ^b^visaṃ vā^eb^ti visaṃ upanikkhipantassa vatthuvasena uddissānuddissānurūpato  pārājikādivatthūsu pārājikādīni veditabbāni. kiṇitvā ṭhapite purimanayena  paṭipākatikaṃ katvā muccati. sayaṃ bhesajjehi yojite avisaṃ katvā muccati.  ^b^rajjuyā^eb^ pāsarajjusadisova vinicchayo.<br/><br/>[03]^b^bhesajje^eb^ -- yo bhikkhu veribhikkhussa pajjarake vā visabhāgaroge vā uppanne asappāyānipi  sappiādīni sappāyānīti maraṇādhippāyo deti, aññaṃ vā kiñci kandamūlaphalaṃ  tassa evaṃ bhesajjadāne dukkaṭaṃ. parassa dukkhuppattiyaṃ maraṇe ca thullaccayapārājikāni,  ānantariyavatthumhi ānantariyanti veditabbaṃ.<br/><br/>[03] 178^b^.^eb^ rūpūpahāre -- ^b^upasaṃharatī^eb^ti paraṃ vā amanāparūpaṃ tassa samīpe ṭhapeti, attanā  vā yakkhapetādivesaṃ gahetvā tiṭṭhati, tassa upasaṃhāramatte dukkaṭaṃ. parassa taṃ rūpaṃ  disvā bhayuppattiyaṃ thullaccayaṃ, maraṇe pārājikaṃ. sace pana tadeva rūpaṃ ekaccassa  manāpaṃ hoti, alābhakena ca sussitvā marati, visaṅketo. ^b^manāpiyepi^eb^ eseva nayo.  tattha pana visesena ^a^M2.0059^ea^ itthīnaṃ purisarūpaṃ purisānañca itthirūpaṃ manāpaṃ  taṃ alaṅkaritvā upasaṃharati, diṭṭhamattakameva karoti, aticiraṃ passitumpi na deti, itaro  alābhakena sussitvā marati, pārājikaṃ. sace uttasitvā marati ^a^P2.0462^ea^,  visaṅketo. atha pana uttasitvā vā alābhakena vāti avicāretvā ``kevalaṃ passitvā  marissatī''ti upasaṃharati, uttasitvā vā sussitvā vā mate pārājikameva. etenevūpāyena  ^b^saddūpahārādayopi^eb^ veditabbā. kevalañhettha amanussasaddādayo utrāsajanakā amanāpasaddā,  purisānaṃ itthisaddamadhuragandhabbasaddādayo cittassādakarā manāpasaddā. himavante visarukkhānaṃ  mūlādigandhā kuṇapagandhā ca amanāpagandhā, kāḷānusārīmūlagandhādayo manāpagandhā ^a^V2.0054^ea^.  paṭikūlamūlarasādayo amanāparasā, appaṭikūlamūlarasādayo manāparasā.   visaphassamahākacchuphassādayo amanāpaphoṭṭhabbā, cīnapaṭahaṃsapupphatūlikaphassādayo manāpaphoṭṭhabbāti veditabbā.<br/><br/>[03]dhammūpahāre -- ^b^dhammo^eb^ti desanādhammo veditabbo. desanāvasena vā niraye ca sagge ca  vipattisampattibhedaṃ dhammārammaṇameva. ^b^nerayikassā^eb^ti bhinnasaṃvarassa katapāpassa  niraye nibbattanārahassa sattassa pañcavidhabandhanakammakaraṇādinirayakathaṃ katheti. taṃ  ce sutvā so uttasitvā marati, kathikassa pārājikaṃ. sace pana so sutvāpi attano  dhammatāya marati, anāpatti. ``idaṃ sutvā evarūpaṃ pāpaṃ na karissati oramissati  viramissatī''ti nirayakathaṃ katheti, taṃ sutvā itaro uttasitvā marati, anāpatti.  ^b^saggakatha^eb^nti devanāṭakādīnaṃ nandanavanādīnañca sampattikathaṃ; taṃ sutvā itaro saggādhimutto  sīghaṃ taṃ sampattiṃ pāpuṇitukāmo satthāharaṇavisakhādanāahārupaccheda-assāsapassāsasannirundhanādīhi  dukkhaṃ uppādeti, kathikassa thullaccayaṃ, marati pārājikaṃ. sace pana so sutvāpi  yāvatāyukaṃ ṭhatvā attano dhammatāya marati, anāpatti ^a^P2.0463^ea^. ``imaṃ sutvā  puññāni karissatī''ti katheti, taṃ sutvā itaro adhimutto kālaṃkaroti, anāpatti.<br/><br/>[03] 179^b^.^eb^ ācikkhanāyaṃ -- ^b^puṭṭho bhaṇatī^eb^ti ``bhante kathaṃ mato dhanaṃ vā labhati sagge vā  upapajjatī''ti evaṃ pucchito bhaṇati.<br/><br/>[03]anusāsaniyaṃ -- ^b^apuṭṭho^eb^ti evaṃ apucchito sāmaññeva bhaṇati.<br/><br/>[03]^b^saṅketakammanimittakammāni^eb^ ^a^M2.0060^ea^ adinnādānakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbāni.<br/><br/>[03]evaṃ nānappakārato āpattibhedaṃ dassetvā idāni anāpattibhedaṃ dassento ^b^``anāpatti  asañciccā''^eb^tiādimāha. tattha ^b^asañciccā^eb^ti ``iminā upakkamena imaṃ māremī''ti  acetetvā. evañhi acetetvā katena upakkamena pare matepi anāpatti, vakkhati ca  ``anāpatti bhikkhu asañciccā''ti. ^b^ajānantassā^eb^ti ``iminā ayaṃ marissatī''ti  ajānantassa upakkamena pare matepi anāpatti, vakkhati ca visagatapiṇḍapātavatthusmiṃ ``anāpatti  bhikkhu ajānantassā''ti. ^b^namaraṇādhippāyassā^eb^ti maraṇaṃ anicchantassa. yena  hi upakkamena paro marati, tena upakkamena tasmiṃ māritepi namaraṇādhippāyassa anāpatti.  vakkhati ^a^V2.0055^ea^ ca ``anāpatti bhikkhu namaraṇādhippāyassā''ti. ^b^ummattakā^eb^dayo pubbe  vuttanayā eva. idha pana ādikammikā aññamaññaṃ jīvitā voropitabhikkhū, tesaṃ  anāpatti. avasesānaṃ maraṇavaṇṇasaṃvaṇṇanakādīnaṃ āpattiyevāti.<br/><br/>[06] padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.<br/><br/>[03]samuṭṭhānādīsu -- idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ; kāyacittato ca vācācittato ca  kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ,  kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedanaṃ. sacepi hi sirisayanaṃ  ārūḷho rajjasampattisukhaṃ anubhavanto rājā ``coro deva ānīto''ti vutte ``gacchatha  naṃ mārethā''ti hasamānova bhaṇati, domanassacitteneva bhaṇatīti veditabbo. sukhavokiṇṇattā  ^a^P2.0464^ea^ pana anuppabandhābhāvā ca dujjānametaṃ puthujjanehīti.


volume: 1
item: 81
title: paṭhamapaññattinidānavaṇṇanā^ānāpānassatisamādhikathā^padabhājanīyavaṇṇanā^vinītavatthuvaṇṇanā^
content:
  [03] 180^b^.^eb^ vinītavatthukathāsu paṭhamavatthusmiṃ -- ^b^kāruññenā^eb^ti te bhikkhū tassa mahantaṃ  gelaññadukkhaṃ disvā kāruññaṃ uppādetvā ``sīlavā tvaṃ katakusalo, kasmā  mīyamāno bhāyasi, nanu sīlavato saggo nāma maraṇamattapaṭibaddhoyevā''ti evaṃ maraṇatthikāva  hutvā maraṇatthikabhāvaṃ ajānantā maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesuṃ. sopi bhikkhu tesaṃ  saṃvaṇṇanāya ^a^M2.0061^ea^ āhārupacchedaṃ katvā antarāva kālamakāsi. tasmā āpattiṃ  āpannā. vohāravasena pana vuttaṃ ``kāruññena maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesu''nti.  tasmā idānipi paṇḍitena bhikkhunā gilānassa bhikkhuno evaṃ maraṇavaṇṇo na saṃvaṇṇetabbo.  sace hi tassa saṃvaṇṇanaṃ sutvā āhārūpacchedādinā upakkamena ekajavanavārāvasesepi āyusmiṃ  antarā kālaṃkaroti, imināva mārito hoti. iminā pana nayena anusiṭṭhi dātabbā --  ``sīlavato nāma anacchariyā maggaphaluppatti, tasmā vihārādīsu āsattiṃ akatvā  buddhagataṃ dhammagataṃ saṅghagataṃ kāyagatañca satiṃ upaṭṭhapetvā manasikāre appamādo kātabbo''ti.  maraṇavaṇṇe ca saṃvaṇṇitepi yo tāya saṃvaṇṇanāya kañci upakkamaṃ akatvā attano dhammatāya  yathāyunā yathānusandhināva marati, tappaccayā saṃvaṇṇako āpattiyā na kāretabboti.<br/><br/>[03]dutiyavatthusmiṃ -- ^b^na ca bhikkhave appaṭivekkhitvā^eb^ti ettha kīdisaṃ āsanaṃ paṭivekkhitabbaṃ  ^a^V2.0056^ea^, kīdisaṃ na paṭivekkhitabbaṃ? yaṃ suddhaṃ āsanameva hoti apaccattharaṇakaṃ, yañca āgantvā  ṭhitānaṃ passataṃyeva attharīyati, taṃ napaccavekkhitabbaṃ ^a^P2.0465^ea^, nisīdituṃ vaṭṭati.  yampi manussā sayaṃ hatthena akkamitvā ``idha bhante nisīdathā''ti denti, tasmimpi  vaṭṭati. sacepi paṭhamamevāgantvā nisinnā pacchā uddhaṃ vā adho vā saṅkamanti, paccavekkhaṇakiccaṃ  natthi. yampi tanukena vatthena yathā talaṃ dissati, evaṃ paṭicchannaṃ hoti, tasmimpi  paccavekkhaṇakiccaṃ natthi. yaṃ pana paṭikacceva pāvārakojavādīhi atthataṃ hoti,  taṃ hatthena parāmasitvā sallakkhetvā nisīditabbaṃ. ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^ pana ``ghanasāṭakenāpi  atthate yasmiṃ vali na paññāyati, taṃ nappaṭivekkhitabbanti vuttaṃ.<br/><br/>[03]musalavatthusmiṃ -- ^b^asañcicco^eb^ti avadhakacetano viraddhapayogo hi so. tenāha ``asañcicco  aha''nti. ^b^udukkhalavatthu^eb^ uttānameva. ^b^vuḍḍhapabbajitavatthūsu^eb^paṭhamavatthusmiṃ  ``bhikkhusaṅghassa paṭibandhaṃ mā akāsī''ti paṇāmesi. dutiyavatthusmiṃ -- saṅghamajjhepi  gaṇamajjhepi ``mahallakattherassa putto''ti vuccamāno tena vacanena aṭṭīyamāno ``maratu  aya''nti paṇāmesi. tatiyavatthusmiṃ -- tassa dukkhuppādanena thullaccayaṃ.<br/><br/>[03] 181^b^.^eb^ tato ^a^M2.0062^ea^ parāni tīṇi vatthūni uttānatthāneva. ^b^visagatapiṇḍapātavatthusmiṃ^eb^ --  sārāṇīyadhammapūrako so bhikkhu aggapiṇḍaṃ sabrahmacārīnaṃ datvāva bhuñjati. tena  vuttaṃ ``aggakārikaṃ adāsī''ti. ^b^aggakārika^eb^nti aggakiriyaṃ; paṭhamaṃ  laddhapiṇḍapātaṃ aggaggaṃ vā paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātanti attho. yā pana tassa dānasaṅkhātā  aggakiriyā, sā na sakkā dātuṃ, piṇḍapātañhi so therāsanato ^a^P2.0466^ea^ paṭṭhāya  adāsi. ^b^te bhikkhū^eb^ti te therāsanato paṭṭhāya paribhuttapiṇḍapātā bhikkhū; te kira  sabbepi kālamakaṃsu. sesamettha uttānameva. assaddhesu pana micchādiṭṭhikesu kulesu  sakkaccaṃ paṇītabhojanaṃ labhitvā anupaparikkhitvā neva attanā paribhuñjitabbaṃ, na paresaṃ  dātabbaṃ. yampi ābhidosikaṃ bhattaṃ vā khajjakaṃ vā tato labhati, tampi na paribhuñjitabbaṃ.  apihitavatthumpi hi sappavicchikādīhi adhisayitaṃ chaḍḍanīyadhammaṃ tāni kulāni denti.  gandhahaliddādimakkhitopi tato piṇḍapāto na gahetabbo. sarīre rogaṭṭhānāni puñchitvā  ṭhapitabhattampi hi tāni dātabbaṃ maññantīti.<br/><br/>[03]^b^vīmaṃsanavatthusmiṃ^eb^ -- vīmaṃsamāno dve vīmaṃsati -- ``sakkoti nu kho imaṃ māretuṃ  no''ti visaṃ vā vīmaṃsati, ``mareyya nu kho ayaṃ imaṃ visaṃ khāditvā no''ti  puggalaṃ vā. ubhayathāpi vīmaṃsādhippāyena dinne maratu vā mā vā thullaccayaṃ. ``idaṃ  visaṃ etaṃ māretū''ti vā ^a^V2.0057^ea^ ``idaṃ visaṃ khāditvā ayaṃ maratū''ti vā evaṃ dinne  pana sace marati, pārājikaṃ; no ce, thullaccayaṃ.<br/><br/>[03] 182-3^b^.^eb^ ito parāni tīṇi silāvatthūni tīṇi iṭṭhakavāsigopānasīvatthūni ca uttānatthāneva.  na kevalañca silādīnaṃyeva vasena ayaṃ āpattānāpattibhedo hoti, daṇḍamuggaranikhādanavemādīnampi  vasena hotiyeva, tasmā pāḷiyaṃ anāgatampi āgatanayeneva veditabbaṃ.<br/><br/>[03]aṭṭakavatthūsu -- ^b^aṭṭako^eb^ti vehāsamañco vuccati; yaṃ setakammamālākammalatākammādīnaṃ  atthāya bandhanti. tattha ^b^āvuso atraṭṭhito bandhāhī^eb^ti maraṇādhippāyo yatra ṭhito  patitvā khāṇunā vā bhijjeyya, sobbhapapātādīsu vā mareyya ^a^P2.0467^ea^, tādisaṃ  ṭhānaṃ sandhāyāha. ettha ca koci upariṭhānaṃ niyāmeti ``ito patitvā marissatī''ti,  koci heṭṭhā ṭhānaṃ ``idha patitvā marissatī''ti, koci ubhayampi ``ito idha patitvā  ^a^M2.0063^ea^ marissatī''ti. tatra yo upari niyamitaṭṭhānā apatitvā aññato patati,  heṭṭhā niyamitaṭṭhāne vā apatitvā aññattha patati, ubhayaniyāme vā yaṃkiñci ekaṃ virādhetvā  patati, tasmiṃ mate visaṅketattā anāpatti. ^b^vihāracchādanavatthusmimpi^eb^ eseva nayo.<br/><br/>[03]^b^anabhirativatthusmiṃ^eb^ -- so kira bhikkhu kāmavitakkādīnaṃ samudācāraṃ disvā nivāretuṃ  asakkonto sāsane anabhirato gihibhāvābhimukho jāto. tato cintesi -- ``yāva  sīlabhedaṃ na pāpuṇāmi tāva marissāmī''ti. atha taṃ pabbataṃ abhiruhitvā papāte  papatanto aññataraṃ vilīvakāraṃ ottharitvā māresi. ^b^vilīvakāra^eb^nti veṇukāraṃ.  ^b^na ca bhikkhave attānaṃ pātetabba^eb^nti na attā pātetabbo. vibhattibyattayena  panetaṃ vuttaṃ. ettha ca na kevalaṃ na pātetabbaṃ, aññenapi yena kenaci upakkamena  antamaso āhārupacchedenapi na māretabbo. yopi hi gilāno vijjamāne bhesajje  ca upaṭṭhākesu ca maritukāmo āhāraṃ upacchindati, dukkaṭameva. yassa pana mahāābādho  cirānubaddho, bhikkhū upaṭṭhahantā kilamanti jigucchanti ``kadā nu kho gilānato muccissāmā''ti  aṭṭīyanti. sace so ``ayaṃ attabhāvo paṭijaggiyamānopi na tiṭṭhati, bhikkhū ca kilamantī''ti  āhāraṃ upacchindati, bhesajjaṃ na sevati vaṭṭati. yo pana ``ayaṃ rogo kharo, āyusaṅkhārā  na tiṭṭhanti, ayañca me visesādhigamo hatthappatto viya dissatī''ti upacchindati vaṭṭatiyeva.  agilānassāpi uppannasaṃvegassa ``āhārapariyesanaṃ nāma papañco, kammaṭṭhānameva anuyuñjissāmī''ti  kammaṭṭhānasīsena ^a^V2.0058^ea^ upacchindantassa vaṭṭati. visesādhigamaṃ byākaritvā āhāraṃ upacchindati,  na vaṭṭati. sabhāgānañhi ^a^P2.0468^ea^ lajjībhikkhūnaṃ kathetuṃ vaṭṭati.<br/><br/>[03]silāvatthusmiṃ -- ^b^davāyā^eb^ti davena hassena; khiḍḍāyāti attho. ^b^silā^eb^ti pāsāṇo;  na kevalañca pāsāṇo, aññampi yaṃkiñci dārukhaṇḍaṃ vā iṭṭhakākhaṇḍaṃ vā hatthena vā  yantena vā pavijjhituṃ na vaṭṭati. cetiyādīnaṃ atthāya pāsāṇādayo hasantā hasantā  pavaṭṭentipi khipantipi ukkhipantipi kammasamayoti vaṭṭati. aññampi īdisaṃ navakammaṃ  vā karontā bhaṇḍakaṃ vā dhovantā rukkhaṃ vā dhovanadaṇḍakaṃ vā ukkhipitvā pavijjhanti,  vaṭṭati. bhattavissaggakālādīsu kāke vā soṇe vā kaṭṭhaṃ vā kathalaṃ vā khipitvā  palāpeti, vaṭṭati.<br/><br/>[03] 184^b^.^eb^ ^b^sedanādivatthūni^eb^ ^a^M2.0064^ea^ sabbāneva uttānatthāni. ettha ca ^b^ahaṃ kukkuccako^eb^ti  na gilānupaṭṭhānaṃ na kātabbaṃ, hitakāmatāya sabbaṃ gilānassa balābalañca ruciñca sappāyāsappāyañca  upalakkhetvā kātabbaṃ.<br/><br/>[03] 185^b^.^eb^ jāragabbhinivatthusmiṃ -- ^b^pavutthapatikā^eb^ti pavāsaṃ gatapatikā. ^b^gabbhapātana^eb^nti  yena paribhuttena gabbho patati, tādisaṃ bhesajjaṃ. dve ^b^pajāpatikavatthūni^eb^ uttānatthāneva.  ^b^gabbhamaddanavatthusmiṃ^eb^ -- ``madditvā pātehī''ti vutte aññena maddāpetvā pāteti,  visaṅketaṃ. ``maddāpetvā pātāpehī''ti vuttepi sayaṃ madditvā pāteti, visaṅketameva.  manussaviggahe pariyāyo nāma natthi. tasmā ``gabbho nāma maddite patatī''ti vutte  sā sayaṃ vā maddatu, aññena vā maddāpetvā pātetu, visaṅketo natthi; pārājikameva ^b^tāpanavatthusmimpi^eb^  eseva nayo.<br/><br/>[03]vañjhitthivatthusmiṃ -- ^b^vañjhitthī^eb^ nāma yā gabbhaṃ na gaṇhāti. gabbhaṃ agaṇhanakaitthī  nāma natthi, yassā pana gahitopi gabbho na saṇṭhāti, taṃyeva sandhāyetaṃ vuttaṃ. utusamaye  kira sabbitthiyo gabbhaṃ gaṇhanti. yā panāyaṃ ``vañjhā''ti vuccati, tassā kucchiyaṃ  nibbattasattānaṃ ^a^P2.0469^ea^ akusalavipāko sampāpuṇāti. te parittakusalavipākena  gahitapaṭisandhikā akusalavipākena adhibhūtā vinassanti. abhinavapaṭisandhiyaṃyeva hi  kammānubhāvena dvīhākārehi gabbho na saṇṭhāti -- vātena vā pāṇakehi vā. vāto sosetvā  antaradhāpeti, pāṇakā khāditvā. tassa pana vātassa pāṇakānaṃ vā paṭighātāya bhesajje  kate gabbho saṇṭhaheyya; so bhikkhu taṃ akatvā aññaṃ kharabhesajjaṃ adāsi. tena  sā kālamakāsi. bhagavā bhesajjassa kaṭattā dukkaṭaṃ paññāpesi.<br/><br/>[03]dutiyavatthusmimpi ^a^V2.0059^ea^ eseva nayo. tasmā āgatāgatassa parajanassa bhesajjaṃ na kātabbaṃ, karonto  dukkaṭaṃ āpajjati. pañcannaṃ pana sahadhammikānaṃ kātabbaṃ bhikkhussa bhikkhuniyā  sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyāti. samasīlasaddhāpaññānañhi etesaṃ tīsu sikkhāsu  yuttānaṃ bhesajjaṃ akātuṃ na labbhati, karontena ca sace tesaṃ atthi, tesaṃ santakaṃ  gahetvā yojetvā dātabbaṃ. sace natthi, attano santakaṃ kātabbaṃ. sace attanopi  natthi, bhikkhācāravattena vā ñātakapavāritaṭṭhānato vā pariyesitabbaṃ. alabhantena gilānassa  atthāya akataviññattiyāpi āharitvā kātabbaṃ.<br/><br/>[03]aparesampi ^a^M2.0065^ea^ pañcannaṃ kātuṃ vaṭṭati -- mātu, pitu, tadupaṭṭhākānaṃ, attano  veyyāvaccakarassa, paṇḍupalāsassāti. ^b^paṇḍupalāso^eb^ nāma yo pabbajjāpekkho yāva  pattacīvaraṃ paṭiyādiyati tāva vihāre vasati. tesu sace mātāpitaro issarā honti,  na paccāsīsanti, akātuṃ vaṭṭati. sace pana rajjepi ṭhitā paccāsīsanti, akātuṃ  na vaṭṭati. bhesajjaṃ paccāsīsantānaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ, yojetuṃ ajānantānaṃ yojetvā  dātabbaṃ. sabbesaṃ atthāya sahadhammikesu vuttanayeneva pariyesitabbaṃ. sace pana mātaraṃ  vihāre ānetvā jaggati, sabbaṃ parikammaṃ anāmasantena kātabbaṃ. khādanīyaṃ bhojanīyaṃ  sahatthā dātabbaṃ. pitā pana yathā sāmaṇero evaṃ sahatthena nhāpanasambāhanādīni  ^a^P2.0470^ea^ katvā upaṭṭhātabbo. ye ca mātāpitaro upaṭṭhahanti paṭijagganti, tesampi evameva  kātabbaṃ. ^b^veyyāvaccakaro^eb^ nāma yo vetanaṃ gahetvā araññe dārūni vā chindati,  aññaṃ vā kiñci kammaṃ karoti, tassa roge uppanne yāva ñātakā na passanti  tāva bhesajjaṃ kātabbaṃ. yo pana bhikkhunissitakova hutvā sabbakammāni karoti, tassa  bhesajjaṃ kātabbameva. paṇḍupalāsepi sāmaṇere viya paṭipajjitabbaṃ.<br/><br/>[03]aparesampi dasannaṃ kātuṃ vaṭṭati -- jeṭṭhabhātu, kaniṭṭhabhātu, jeṭṭhabhaginiyā, kaniṭṭhabhaginiyā,  cūḷamātuyā, mahāmātuyā, cūḷapituno, mahāpituno, pitucchāya, mātulassāti. tesaṃ  pana sabbesampi karontena tesaṃyeva santakaṃ bhesajjaṃ gahetvā kevalaṃ yojetvā dātabbaṃ.  sace pana nappahonti, yācanti ca ``detha no, bhante, tumhākaṃ paṭidassāmā''ti tāvakālikaṃ  dātabbaṃ. sacepi na yācanti, ``amhākaṃ bhesajjaṃ atthi, tāvakālikaṃ gaṇhathā''ti  vatvā vā ``yadā nesaṃ bhavissati tadā dassantī''ti ābhogaṃ vā katvā dātabbaṃ.  sace paṭidenti, gahetabbaṃ, no ce denti, na codetabbā. ete dasa ñātake ṭhapetvā  aññesaṃ na kātabbaṃ.<br/><br/>[03]etesaṃ ^a^V2.0060^ea^ puttaparamparāya pana yāva sattamo kulaparivaṭṭo tāva cattāro paccaye āharāpentassa  akataviññatti vā bhesajjaṃ karontassa vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na  hoti. sace bhātujāyā bhaginisāmiko vā gilānā honti, ñātakā ce, tesampi vaṭṭati.  aññātakā ce, bhātu ca bhaginiyā ca katvā dātabbaṃ, ``tumhākaṃ jagganaṭṭhāne dethā''ti.  atha vā tesaṃ puttānaṃ katvā dātabbaṃ, ``tumhākaṃ mātāpitūnaṃ ^a^M2.0066^ea^ dethā''ti.  etenupāyena sabbapadesupi vinicchayo veditabbo.<br/><br/>[03]tesaṃ atthāya ca sāmaṇerehi araññato bhesajjaṃ āharāpentena ñātisāmaṇerehi vā āharāpetabbaṃ.  attano atthāya vā āharāpetvā ^a^P2.0471^ea^ dātabbaṃ. tehipi ``upajjhāyassa  āharāmā''ti vattasīsena āharitabbaṃ. upajjhāyassa mātāpitaro gilānā vihāraṃ āgacchanti,  upajjhāyo ca disāpakkanto hoti, saddhivihārikena upajjhāyassa santakaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ.  no ce atthi, attano bhesajjaṃ upajjhāyassa pariccajitvā dātabbaṃ. attanopi asante  vuttanayena pariyesitvā upajjhāyassa santakaṃ katvā dātabbaṃ. upajjhāyenapi saddhivihārikassa  mātāpitūsu evameva paṭipajjitabbaṃ. esa nayo ācariyantevāsikesupi. aññopi  yo āgantuko vā coro vā yuddhaparājito issaro vā ñātakehi pariccatto kapaṇo  vā gamiyamanusso vā gilāno hutvā vihāraṃ pavisati, sabbesaṃ apaccāsīsantena bhesajjaṃ  kātabbaṃ.<br/><br/>[03]saddhaṃ kulaṃ hoti catūhi paccayehi upaṭṭhāyakaṃ bhikkhusaṅghassa mātāpituṭṭhāniyaṃ, tatra ce  koci gilāno hoti, tassatthāya vissāsena ``bhesajjaṃ katvā bhante dethā''ti vadanti,  neva dātabbaṃ na kātabbaṃ. atha pana kappiyaṃ ñatvā evaṃ pucchanti -- ``bhante, asukassa  nāma rogassa kiṃ bhesajjaṃ karontī''ti? ``idañcidañca gahetvā karontī''ti vattuṃ  vaṭṭati. ``bhante, mayhaṃ mātā gilānā, bhesajjaṃ tāva ācikkhathā''ti evaṃ pucchite  pana na ācikkhitabbaṃ. aññamaññaṃ pana kathā kātabbā -- ``āvuso, asukassa nāma  bhikkhuno imasmiṃ roge kiṃ bhesajjaṃ kariṃsū''ti? ``idañcidañca bhante''ti. taṃ  sutvā itaro mātu bhesajjaṃ karoti, vaṭṭateva.<br/><br/>[03]^b^mahāpadumatthero^eb^pi kira vasabharañño deviyā roge uppanne ekāya itthiyā āgantvā  pucchito ``na jānāmī''ti avatvā evameva bhikkhūhi saddhiṃ samullapesi. taṃ sutvā  tassā bhesajjamakaṃsu. vūpasante ca roge ticīvarena tīhi ca kahāpaṇasatehi saddhiṃ  bhesajjacaṅkoṭakaṃ pūretvā ^a^V2.0061^ea^ āharitvā ^a^M2.0067^ea^ therassa pādamūle ṭhapetvā ``bhante,  pupphapūjaṃ karothā''ti āhaṃsu. thero ``ācariyabhāgo nāmāya''nti kappiyavasena  gāhāpetvā pupphapūjaṃ akāsi. evaṃ tāva bhesajje paṭipajjitabbaṃ.<br/><br/>[03]paritte ^a^P2.0472^ea^ pana ``gilānassa parittaṃ karotha, bhante''ti vutte na kātabbaṃ,  ``bhaṇathā''ti vutte pana kātabbaṃ. sace pissa evaṃ hoti ``manussā nāma na jānanti,  akayiramāne vippaṭisārino bhavissantī''ti kātabbaṃ; ``parittodakaṃ parittasuttaṃ  katvā dethā''ti vuttena pana tesaṃyeva udakaṃ hatthena cāletvā suttaṃ parimajjetvā  dātabbaṃ. sace vihārato udakaṃ attano santakaṃ vā suttaṃ deti, dukkaṭaṃ.  manussā udakañca suttañca gahetvā nisīditvā ``parittaṃ bhaṇathā''ti vadanti, kātabbaṃ.  no ce jānanti, ācikkhitabbaṃ. bhikkhūnaṃ nisinnānaṃ pādesu udakaṃ ākiritvā  suttañca ṭhapetvā gacchanti ``parittaṃ karotha, parittaṃ bhaṇathā''ti na pādā apanetabbā.  manussā hi vippaṭisārino honti. antogāme gilānassatthāya vihāraṃ pesenti,  ``parittaṃ bhaṇantū''ti bhaṇitabbaṃ. antogāme rājagehādīsu roge vā upaddave vā  uppanne pakkosāpetvā bhaṇāpenti, ^b^āṭānāṭiyasuttādīni^eb^ bhaṇitabbāni. ``āgantvā  gilānassa sikkhāpadāni dentu, dhammaṃ kathentu. rājantepure vā amaccagehe vā āgantvā  sikkhāpadāni dentu, dhammaṃ kathentū''ti pesitepi gantvā sikkhāpadāni dātabbāni,  dhammo kathetabbo. ``matānaṃ parivāratthaṃ āgacchantū''ti pakkosanti, na gantabbaṃ.  sīvathikadassane asubhadassane ca maraṇassatiṃ paṭilabhissāmīti kammaṭṭhānasīsena gantuṃ  vaṭṭati. ^b^evaṃ paritte paṭipajjitabbaṃ^eb^.<br/><br/>[03]^b^piṇḍapāte^eb^ pana -- anāmaṭṭhapiṇḍapāto kassa dātabbo, kassa na dātabbo? mātāpitunaṃ  tāva dātabbo. sacepi kahāpaṇagghanako hoti, saddhādeyyavinipātanaṃ natthi. mātāpitūpaṭṭhākānaṃ  veyyāvaccakarassa paṇḍupalāsassāti ^a^P2.0473^ea^ etesampi dātabbo. tattha paṇḍupalāsassa  thālake pakkhipitvāpi dātuṃ vaṭṭati. taṃ ṭhapetvā aññesaṃ āgārikānaṃ mātāpitunampi  na vaṭṭati. ^b^pabbajitaparibhogo hi āgārikānaṃ cetiyaṭṭhāniyo^eb^. apica anāmaṭṭhapiṇḍapāto  nāmesa sampattassa dāmarikacorassāpi issarassāpi dātabbo. kasmā? te hi adīyamānepi  ``na dentī''ti āmasitvā dīyamānepi ``ucchiṭṭhakaṃ dentī''ti kujjhanti. kuddhā  jīvitāpi voropenti, sāsanassāpi antarāyaṃ karonti. rajjaṃ ^a^M2.0068^ea^ patthayamānassa  vicarato coranāgassa vatthu cettha kathetabbaṃ. evaṃ piṇḍapāte paṭipajjitabbaṃ.<br/><br/>[03]^b^paṭisanthāro^eb^ pana kassa kātabbo, kassa na kātabbo? paṭisanthāro nāma vihāraṃ sampattassa  ^a^V2.0062^ea^ yassa kassaci āgantukassa vā daliddassa vā corassa vā issarassa vā kātabboyeva.  kathaṃ? āgantukaṃ tāva khīṇaparibbayaṃ vihāraṃ sampattaṃ disvā pānīyaṃ dātabbaṃ,  pādamakkhanatelaṃ dātabbaṃ. kāle āgatassa yāgubhattaṃ, vikāle āgatassa sace taṇḍulā  atthi; taṇḍulā dātabbā. avelāyaṃ sampatto ``gacchāhī''ti na vattabbo. sayanaṭṭhānaṃ  dātabbaṃ. sabbaṃ apaccāsīsanteneva kātabbaṃ. ``manussā nāma catupaccayadāyakā evaṃ  saṅgahe kayiramāne punappunaṃ pasīditvā upakāraṃ karissantī''ti cittaṃ na uppādetabbaṃ.  corānaṃ pana saṅghikampi dātabbaṃ.<br/><br/>[03]paṭisanthārānisaṃsadīpanatthañca coranāgavatthu, bhātarā saddhiṃ jambudīpagatassa mahānāgarañño  vatthu, piturājassa rajje catunnaṃ amaccānaṃ vatthu, abhayacoravatthūti evamādīni  bahūni ^a^P2.0474^ea^ vatthūni ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^ vitthārato vuttāni.<br/><br/>[03]tatrāyaṃ ekavatthudīpanā -- sīhaḷadīpe kira abhayo nāma coro pañcasataparivāro ekasmiṃ  ṭhāne khandhāvāraṃ bandhitvā samantā tiyojanaṃ ubbāsetvā vasati. anurādhapuravāsino  kadambanadiṃ na uttaranti, cetiyagirimagge janasañcāro upacchinno. athekadivasaṃ coro  ``cetiyagiriṃ vilumpissāmī''ti agamāsi. ārāmikā disvā dīghabhāṇakābhayattherassa  ārocesuṃ. thero ``sappiphāṇitādīni atthī''ti pucchi. ``atthi, bhante''ti.  ``corānaṃ detha, taṇḍulā atthī''ti? ``atthi, bhante, saṅghassatthāya āhaṭā taṇḍulā  ca pattasākañca goraso cā''ti. ``bhattaṃ sampādetvā corānaṃ dethā''ti. ārāmikā  tathā kariṃsu. corā bhattaṃ bhuñjitvā ``kenāyaṃ paṭisanthāro kato''ti pucchiṃsu.  ``amhākaṃ ayyena abhayattherenā''ti. corā therassa santikaṃ gantvā vanditvā āhaṃsu --  ``mayaṃ saṅghassa ca cetiyassa ^a^M2.0069^ea^ ca santakaṃ acchinditvā gahessāmāti āgatā,  tumhākaṃ pana iminā paṭisanthārenamha pasannā, ajja paṭṭhāya vihāre dhammikā rakkhā amhākaṃ  āyattā hotu, nāgarā āgantvā dānaṃ dentu, cetiyaṃ vandantū''ti. tato paṭṭhāya ca  nāgare dānaṃ dātuṃ āgacchante nadītīreyeva paccuggantvā rakkhantā vihāraṃ nenti,  vihārepi dānaṃ dentānaṃ rakkhaṃ katvā tiṭṭhanti. tepi bhikkhūnaṃ bhuttāvasesaṃ corānaṃ  denti. gamanakālepi te corā nadītīraṃ pāpetvā nivattanti.<br/><br/>[03]athekadivasaṃ bhikkhusaṅghe khīyanakakathā uppannā ``thero issaravatāya saṅghassa santakaṃ corānaṃ  adāsī''ti. thero sannipātaṃ kārāpetvā āha -- ``corā saṅghassa pakativaṭṭañca cetiyasantakañca  acchinditvā gaṇhissāmā''ti āgamiṃsu. atha nesaṃ mayā evaṃ na harissantīti ^a^V2.0063^ea^ ettako  nāma paṭisanthāro kato, taṃ sabbampi ekato sampiṇḍetvā agghāpetha. tena kāraṇena  aviluttaṃ bhaṇḍaṃ ekato sampiṇḍetvā agghāpethāti. tato sabbampi therena dinnakaṃ  cetiyaghare ekaṃ varapotthakacittattharaṇaṃ ^a^P2.0475^ea^ na agghati. tato āhaṃsu --  ``therena katapaṭisanthāro sukato codetuṃ vā sāretuṃ vā na labbhā, gīvā vā  avahāro vā natthī''ti. evaṃ mahānisaṃso paṭisanthāroti sallakkhetvā kattabbo  paṇḍitena bhikkhunāti.<br/><br/>[03] 187^b^.^eb^ aṅgulipatodakavatthusmiṃ -- ^b^uttanto^eb^ti kilamanto. ^b^anassāsako^eb^ti nirassāso.  imasmiṃ pana vatthusmiṃ yāya āpattiyā bhavitabbaṃ sā ``khuddakesu nidiṭṭhā''ti idha  na vuttā.<br/><br/>[03]tadanantare vatthusmiṃ -- ^b^ottharitvā^eb^ti akkamitvā. so kira tehi ākaḍḍhiyamāno  patito. eko tassa udaraṃ abhiruhitvā nisīdi. sesāpi pannarasa janā pathaviyaṃ  ajjhottharitvā adūhalapāsāṇā viya migaṃ māresuṃ. yasmā pana te kammādhippāyā, na  maraṇādhippāyā; tasmā pārājikaṃ na vuttaṃ.<br/><br/>[03]bhūtavejjakavatthusmiṃ -- ^b^yakkhaṃ māresī^eb^ti bhūtavijjākapāṭhakā yakkhagahitaṃ mocetukāmā  yakkhaṃ āvāhetvā muñcāti vadanti. no ce muñcati, piṭṭhena vā mattikāya vā  rūpaṃ katvā hatthapādādīni chindanti, yaṃ yaṃ tassa chijjati taṃ taṃ yakkhassa chinnameva hoti.  sīse chinne yakkhopi marati ^a^M2.0070^ea^. evaṃ sopi māresi; tasmā thullaccayaṃ  vuttaṃ. na kevalañca yakkhameva, yopi hi sakkaṃ devarājaṃ māreyya, sopi thullaccayameva  āpajjati.<br/><br/>[03]vāḷayakkhavatthusmiṃ -- ^b^vāḷayakkhavihāra^eb^nti yasmiṃ vihāre vāḷo caṇḍo yakkho vasati,  taṃ vihāraṃ. yo hi evarūpaṃ vihāraṃ ajānanto kevalaṃ vasanatthāya peseti, anāpatti.  yo maraṇādhippāyo peseti, so itarassa maraṇena pārājikaṃ, amaraṇena thullaccayaṃ  āpajjati. yathā ca vāḷayakkhavihāraṃ; evaṃ yattha vāḷasīhabyagghādimigā vā ajagarakaṇhasappādayo  dīghajātikā vā vasanti, taṃ vāḷavihāraṃ pesentassāpi āpattānāpattibhedo  ^a^P2.0476^ea^ veditabbo. ayaṃ ^b^pāḷimuttakanayo^eb^. yathā ca bhikkhuṃ vāḷayakkhavihāraṃ  pesentassa; evaṃ vāḷayakkhampi bhikkhusantikaṃ pesentassa āpattānāpattibhedo veditabbo.  eseva nayo ^b^vāḷakantārā^eb^divatthūsupi. kevalañhettha yasmiṃ kantāre vāḷamigā  vā dīghajātikā vā atthi, so ^b^vāḷakantāro^eb^. yasmiṃ corā atthi, so ^b^corakantāro^eb^ti  evaṃ padatthamattameva nānaṃ. manussaviggahapārājikañca nāmetaṃ saṇhaṃ, pariyāyakathāya  na muccati; tasmā yo vadeyya ``asukasmiṃ nāma okāse coro nisinno ^a^V2.0064^ea^, yo tassa  sīsaṃ chinditvā āharati, so rājato sakkāravisesaṃ labhatī''ti. tassa cetaṃ vacanaṃ  sutvā koci naṃ gantvā māreti, ayaṃ pārājiko hotīti.<br/><br/>[03] 188^b^.^eb^ ^b^taṃ maññamāno^eb^ti ādīsu so kira bhikkhu attano veribhikkhuṃ māretukāmo  cintesi -- ``imaṃ me divā mārentassa na sukaraṃ bhaveyya sotthinā gantuṃ, rattiṃ  naṃ māressāmī''ti sallakkhetvā rattiṃ āgamma bahūnaṃ sayitaṭṭhāne taṃ maññamāno tameva  jīvitā voropesi. aparo taṃ maññamāno aññaṃ, aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno  taṃ, aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno aññaṃ tassa sahāyameva jīvitā voropesi.  sabbesampi pārājikameva.<br/><br/>[03]^b^amanussagahitavatthūsu^eb^ paṭhame vatthusmiṃ ``yakkhaṃ palāpessāmī''ti pahāraṃ adāsi,  itaro ``na dānāyaṃ virajjhituṃ samattho, māressāmi na''nti ^a^M2.0071^ea^. ettha ca  namaraṇādhippāyassa anāpatti vuttāti. na ettakeneva amanussagahitassa pahāro dātabbo,  tālapaṇṇaṃ pana parittasuttaṃ vā hatthe vā pāde vā bandhitabbaṃ, ratanasuttādīni parittāni  bhaṇitabbāni, ``mā sīlavantaṃ bhikkhuṃ viheṭhehī''ti dhammakathā kātabbāti. ^b^saggakathādīni^eb^  uttānatthāni. yañhettha vattabbaṃ taṃ vuttameva.<br/><br/>[03] 189^b^.^eb^ ^b^rukkhacchedanavatthu^eb^ aṭṭabandhanavatthusadisaṃ. ayaṃ pana viseso -- yo rukkhena otthatopi  na marati ^a^P2.0477^ea^, sakkā ca hoti ekena passena rukkhaṃ chetvā pathaviṃ vā khanitvā  nikkhamituṃ, hatthe cassa vāsi vā kuṭhārī vā atthi, tena api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ,  na ca rukkho vā chinditabbo, na pathavī vā khaṇitabbā. kasmā? evaṃ karonto hi  pācittiyaṃ āpajjati, buddhassa āṇaṃ bhañjati, na jīvitapariyantaṃ sīlaṃ karoti.  tasmā api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ, na ca sīlanti pariggahetvā na evaṃ kātabbaṃ.  aññassa pana bhikkhuno rukkhaṃ vā chinditvā pathaviṃ vā khanitvā taṃ nīharituṃ vaṭṭati.  sace udukkhalayantakena rukkhaṃ pavaṭṭetvā nīharitabbo hoti, taṃyeva rukkhaṃ chinditvā  udukkhalaṃ gahetabbanti ^b^mahāsumatthero^eb^ āha. aññampi chinditvā gahetuṃ vaṭṭatīti  ^b^mahāpadumatthero^eb^. sobbhādīsu patitassāpi nisseṇiṃ bandhitvā uttāraṇe eseva  nayo. attanā bhūtagāmaṃ chinditvā nisseṇī na kātabbā, aññesaṃ katvā uddharituṃ  vaṭṭatīti.<br/><br/>[03] 190^b^.^eb^ dāyālimpanavatthūsu -- ^b^dāyaṃ ālimpesu^eb^nti vane aggiṃ adaṃsu. ettha pana  uddissānuddissavasena pārājikānantariyathullaccayapācittivatthūnaṃ anurūpato pārājikādīni  akusalarāsibhāvo ^a^V2.0065^ea^ ca pubbe vuttanayeneva veditabbo. ``allatiṇavanappagumbādayo ḍayhantū''ti  ālimpentassa ca pācittiyaṃ. ``dabbūpakaraṇāni vinassantū''ti ālimpentassa dukkaṭaṃ.  khiḍḍādhippāyenāpi dukkaṭanti ^b^saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ^eb^ vuttaṃ. ``yaṃkiñci allasukkhaṃ  saindriyānindriyaṃ ḍayhatū''ti ālimpentassa vatthuvasena pārājikathullaccayapācittiyadukkaṭāni  veditabbāni.<br/><br/>[03]paṭaggidānaṃ pana parittakaraṇañca bhagavatā anuññātaṃ, tasmā araññe vanakammikehi vā dinnaṃ  sayaṃ vā uṭṭhitaṃ aggiṃ āgacchantaṃ disvā ``tiṇakuṭiyo mā ^a^M2.0072^ea^ vinassantū''ti  tassa aggino paṭiaggiṃ dātuṃ vaṭṭati, yena saddhiṃ āgacchanto aggi ekato hutvā  nirupādāno nibbāti. parittampi ^a^P2.0478^ea^ kātuṃ vaṭṭati tiṇakuṭikānaṃ samantā  bhūmitacchanaṃ parikhākhaṇanaṃ vā, yathā āgato aggi upādānaṃ alabhitvā nibbāti.  etañca sabbaṃ uṭṭhiteyeva aggismiṃ kātuṃ vaṭṭati. anuṭṭhite anupasampannehi kappiyavohārena  kāretabbaṃ. udakena pana nibbāpentehi appāṇakameva udakaṃ āsiñcitabbaṃ.<br/><br/>[03] 191^b^.^eb^ ^b^āghātanavatthusmiṃ^eb^ -- yathā ekappahāravacane; evaṃ ``dvīhi pahārehī''ti ādivacanesupi  pārājikaṃ veditabbaṃ. ``dvīhī''ti vutte ca ekena pahārena māritepi khettameva  otiṇṇattā pārājikaṃ, tīhi mārite pana visaṅketaṃ. iti yathāparicchede vā paricchedabbhantare  vā avisaṅketaṃ, paricchedātikkame pana sabbattha visaṅketaṃ hoti, āṇāpako muccati,  vadhakasseva doso. yathā ca pahāresu; evaṃ purisesupi ``eko māretū''ti  vutte ekeneva mārite pārājikaṃ, dvīhi mārite visaṅketaṃ. ``dve mārentū''ti  vutte ekena vā dvīhi vā mārite pārājikaṃ, tīhi mārite visaṅketanti veditabbaṃ.  eko saṅgāme vegena dhāvato purisassa sīsaṃ asinā chindati, asīsakaṃ kabandhaṃ dhāvati,  tamañño paharitvā pātesi, kassa pārājikanti vutte upaḍḍhā therā ``gamanūpacchedakassā''ti  āhaṃsu. ^b^ābhidhammikagodattatthero^eb^ ``sīsacchedakassā''ti. evarūpānipi vatthūni  imassa vatthussa atthadīpane vattabbānīti.<br/><br/>[03] 192^b^.^eb^ ^b^takkavatthusmiṃ^eb^ -- aniyametvā ``takkaṃ pāyethā''ti vutte yaṃ vā taṃ vā  takkaṃ pāyetvā mārite pārājikaṃ. niyametvā pana ``gotakkaṃ mahiṃsatakkaṃ ajikātakka''nti  vā, ``sītaṃ uṇhaṃ dhūpitaṃ adhūpita''nti vā vutte yaṃ vuttaṃ, tato aññaṃ pāyetvā  mārite visaṅketaṃ.<br/><br/>[01] ^b^loṇasovīrakavatthusmiṃ^eb^ ^a^V2.0066^ea^ ^b^-- loṇasovīrakaṃ^eb^ nāma sabbarasābhisaṅkhataṃ ekaṃ bhesajjaṃ.  taṃ kira karontā ^a^P2.0479^ea^ harītakāmalakavibhītakakasāve sabbadhaññāni sabbāparaṇṇāni  sattannampi dhaññānaṃ odanaṃ kadaliphalādīni sabbaphalāni vettaketakakhajjūrikaḷīrādayo  sabbakaḷīre macchamaṃsakhaṇḍāni anekāni ca madhuphāṇitasindhavaloṇanikaṭukādīni bhesajjāni  pakkhipitvā ^a^M2.0073^ea^ kumbhimukhaṃ limpitvā ekaṃ vā dve vā tīṇi vā saṃvaccharāni  ṭhapenti, taṃ paripaccitvā jamburasavaṇṇaṃ hoti. vātakāsakuṭṭhapaṇḍubhagandarādīnaṃ  siniddhabhojanaṃ bhuttānañca uttarapānaṃ bhattajīraṇakabhesajjaṃ tādisaṃ natthi. taṃ panetaṃ  bhikkhūnaṃ pacchābhattampi vaṭṭati, gilānānaṃ pākatikameva, agilānānaṃ pana udakasambhinnaṃ  pānaparibhogenāti.<br/><br/>[06] samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya<br/><br/>[06] tatiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 82
title: ānāpānassatisamādhikathā^padabhājanīyavaṇṇanā^catutthapārājikaṃ^^
content:
  [21] catusaccavidū ^a^P2.0480^ea^ satthā, catutthaṃ yaṃ pakāsayi.<br/><br/>[22] pārājikaṃ tassa dāni, patto saṃvaṇṇanākkamo..<br/><br/>[21] yasmā tasmā suviññeyyaṃ, yaṃ pubbe ca pakāsitaṃ.<br/><br/>[22] taṃ vajjayitvā assāpi, hoti saṃvaṇṇanā ayaṃ..


volume: 1
item: 83
title: padabhājanīyavaṇṇanā^catutthapārājikaṃ^^vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā^
content:
  [03] 193^b^.^eb^ ^b^tena samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati...pe0... gihīnaṃ kammantaṃ adhiṭṭhemā^eb^ti  gihīnaṃ khettesu ceva ārāmādīsu ca kattabbakiccaṃ adhiṭṭhāma; ``evaṃ kātabbaṃ,  evaṃ na kātabba''nti ācikkhāma ceva anusāsāma cāti vuttaṃ hoti. ^b^dūteyya^eb^nti  dūtakammaṃ. ^b^uttarimanussadhammassā^eb^ti manusse uttiṇṇadhammassa; manusse atikkamitvā  brahmattaṃ vā nibbānaṃ vā pāpanakadhammassāti attho. uttarimanussānaṃ vā seṭṭhapurisānaṃ  jhāyīnañca ariyānañca dhammassa. ^b^asuko bhikkhū^eb^tiādīsu attanā evaṃ mantayitvā  pacchā gihīnaṃ bhāsantā ``buddharakkhito nāma bhikkhu paṭhamassa jhānassa lābhī, dhammarakkhito  dutiyassā''ti evaṃ nāmavaseneva vaṇṇaṃ bhāsiṃsūti veditabbo. tattha ^b^esoyeva  kho āvuso seyyo^eb^ti kammantādhiṭṭhānaṃ dūteyyaharaṇañca bahusapattaṃ mahāsamārambhaṃ na  ca samaṇasāruppaṃ. tato pana ubhayatopi ^a^V2.0067^ea^ eso eva seyyo pāsaṃsataro sundarataro yo amhākaṃ  gihīnaṃ aññamaññassa uttarimanussadhammassa vaṇṇo bhāsito. kiṃ vuttaṃ hoti? iriyāpathaṃ  saṇṭhapetvā nisinnaṃ vā caṅkamantaṃ vā pucchantānaṃ vā apucchantānaṃ vā gihīnaṃ ``ayaṃ  ^a^M2.0074^ea^ asuko nāma bhikkhu paṭhamassa jhānassa lābhī''ti evamādinā nayena yo  amhākaṃ aññena aññassa uttarimanussadhammassa ^a^P2.0481^ea^ vaṇṇo bhāsito bhavissati,  eso eva seyyoti. anāgatasambandhe pana asati na etehi so tasmiṃ khaṇe bhāsitova yasmā  na yujjati, tasmā anāgatasambandhaṃ katvā ``yo evaṃ bhāsito bhavissati, so eva seyyo''ti  evamettha attho veditabbo. lakkhaṇaṃ pana saddasatthato pariyesitabbaṃ.<br/><br/>[03] 194^b^.^eb^ ^b^vaṇṇavā ahesu^eb^nti aññoyeva nesaṃ abhinavo sarīravaṇṇo uppajji, tena vaṇṇena  vaṇṇavanto ahesuṃ. ^b^pīṇindriyā^eb^ti pañcahi pasādehi abhiniviṭṭhokāsassa paripuṇṇattā  manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ amilātabhāvena pīṇindriyā. ^b^pasannamukhavaṇṇā^eb^ti kiñcāpi  avisesena vaṇṇavanto sarīravaṇṇato pana nesaṃ mukhavaṇṇo adhikataraṃ pasanno; accho anāvilo  parisuddhoti attho. ^b^vippasannachavivaṇṇā^eb^ti yena ca te mahākaṇikārapupphādisadisena  vaṇṇena vaṇṇavanto, tādiso aññesampi manussānaṃ vaṇṇo atthi. yathā pana imesaṃ;  evaṃ na tesaṃ chavivaṇṇo vippasanno. tena vuttaṃ -- ``vippasannachavivaṇṇā''ti. itiha  te bhikkhū neva uddesaṃ na paripucchaṃ na kammaṭṭhānaṃ anuyuñjantā. atha kho kuhakatāya  abhūtaguṇasaṃvaṇṇanāya laddhāni paṇītabhojanāni bhuñjitvā yathāsukhaṃ niddārāmataṃ saṅgaṇikārāmatañca  anuyuñjantā imaṃ sarīrasobhaṃ pāpuṇiṃsu, yathā taṃ bālā bhantamigappaṭibhāgāti.<br/><br/>[03]^b^vaggumudātīriyā^eb^ti vaggumudātīravāsino. ^b^kacci bhikkhave khamanīya^eb^nti  bhikkhave kacci tumhākaṃ idaṃ catucakkaṃ navadvāraṃ sarīrayantaṃ khamanīyaṃ sakkā khamituṃ  sahituṃ pariharituṃ na kiñci dukkhaṃ uppādetīti. ^b^kacci yāpanīya^eb^nti  kacci sabbakiccesu yāpetuṃ gametuṃ sakkā, na kiñci antarāyaṃ dassetīti.  ^b^kucchi parikanto^eb^ti kucchi parikantito varaṃ bhaveyya; ``parikatto''tipi  pāṭho yujjati. evaṃ ^a^P2.0482^ea^ vaggumudātīriye anekapariyāyena vigarahitvā  idāni yasmā tehi katakammaṃ corakammaṃ hoti, tasmā āyatiṃ aññesampi evarūpassa  kammassa akaraṇatthaṃ atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi.<br/><br/>[03] 195^b^.^eb^ āmantetvā ^a^M2.0075^ea^ ca pana ^b^``pañcime bhikkhave mahācorā''^eb^tiādimāha.  tattha ^b^santo saṃvijjamānā^eb^ti atthi ceva upalabbhanti cāti vuttaṃ hoti.  ^b^idhā^eb^ti imasmiṃ sattaloke. ^b^evaṃ hotī^eb^ti ^a^V2.0068^ea^ evaṃ pubbabhāge icchā uppajjati.  ^b^kudāssu nāmāha^eb^nti ettha suiti nipāto; kudā nāmāti attho. ^b^so aparena  samayenā^eb^ti so pubbabhāge evaṃ cintetvā anukkamena parisaṃ vaḍḍhento panthadūhanakammaṃ  paccantimagāmavilopanti evamādīni katvā vepullappattapariso hutvā gāmepi agāme,  janapadepi ajanapade karonto ^b^hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācento^eb^.<br/><br/>[03]iti bāhirakamahācoraṃ dassetvā tena sadise sāsane pañca mahācore dassetuṃ ^b^``evameva  kho''^eb^tiādimāha. tattha ^b^pāpabhikkhuno^eb^ti aññesu ṭhānesu mūlacchinno pārājikappatto  ``pāpabhikkhū''ti vuccati. idha pana pārājikaṃ anāpanno icchācāre ṭhito khuddānukhuddakāni  sikkhāpadāni madditvā vicaranto ``pāpabhikkhū''ti adhippeto. tassāpi bāhirakacorassa  viya pubbabhāge evaṃ hoti -- ^b^``kudāssu nāmāhaṃ...pe0... parikkhārāna''^eb^nti.  tattha ^b^sakkato^eb^ti sakkārappatto. ^b^garukato^eb^ti garukārappatto. ^b^mānito^eb^ti  manasā piyāyito. ^b^pūjito^eb^ti catupaccayābhihārapūjāya pūjito. ^b^apacito^eb^ti  apacitippatto. tattha yassa cattāro paccaye sakkaritvā suṭṭhu abhisaṅkhate paṇītapaṇīte  katvā denti, so sakkato. yasmiṃ garubhāvaṃ paccupetvā denti, so garukato.  yaṃ manasā piyāyanti, so mānito. yassa sabbampetaṃ karonti, so pūjito. yassa  abhivādanapaccuṭṭhānāñjalikammādivasena ^a^P2.0483^ea^ paramanipaccakāraṃ karonti, so  apacito. imassa ca pana sabbampi imaṃ lokāmisaṃ patthayamānassa evaṃ hoti.<br/><br/>[03]^b^so aparena samayenā^eb^ti so pubbabhāge evaṃ cintetvā anukkamena sikkhāya atibbagārave  uddhate unnaḷe capale mukhare vikiṇṇavāce muṭṭhassatī asampajāne pākatindriye ācariyupajjhāyehi  pariccattake lābhagaruke pāpabhikkhū saṅgaṇhitvā iriyāpathasaṇṭhapanādīni kuhakavattāni  sikkhāpetvā ``ayaṃ thero asukasmiṃ nāma senāsane vassaṃ upagamma vattapaṭipattiṃ  pūrayamāno vassaṃ vasitvā niggato''ti lokasammatasenāsanasaṃvaṇṇanādīhi ^a^M2.0076^ea^  upāyehi lokaṃ paripācetuṃ paṭibalehi jātakādīsu kataparicayehi sarasampannehi pāpabhikkhūhi  saṃvaṇṇiyamānaguṇo hutvā ^b^satena vā sahassena vā parivuto...pe0... bhesajjaparikkhārānaṃ.  ayaṃ bhikkhave paṭhamo mahācoro^eb^ti ayaṃ sandhicchedādicorako viya na ekaṃ kulaṃ na  dve, atha kho mahājanaṃ vañcetvā catupaccayagahaṇato ^b^``paṭhamo mahācoro''^eb^ti veditabbo.  ye pana suttantikā vā ābhidhammikā vā vinayadharā vā bhikkhū bhikkhācāre asampajjamāne  pāḷiṃ vācentā aṭṭhakathaṃ kathentā anumodanāya dhammakathāya iriyāpathasampattiyā ca lokaṃ  pasādentā janapadacārikaṃ ^a^V2.0069^ea^ caranti sakkatā garukatā mānitā pūjitā apacitā, te ``tantipaveṇighaṭanakā  sāsanajotakā''ti veditabbā.<br/><br/>[03]^b^tathāgatappavedita^eb^nti tathāgatena paṭividdhaṃ paccakkhakataṃ jānāpitaṃ vā. ^b^attano  dahatī^eb^ti parisamajjhe pāḷiñca aṭṭhakathañca saṃsanditvā madhurena sarena pasādanīyaṃ suttantaṃ  kathetvā dhammakathāvasena acchariyabbhutajātena viññūjanena ``aho, bhante, pāḷi ca aṭṭhakathā  ca suparisuddhā, kassa santike uggaṇhitthā''ti pucchito ``ko amhādise uggahāpetuṃ  samattho''ti ācariyaṃ anuddisitvā attanā ^a^P2.0484^ea^ paṭividdhaṃ sayambhuñāṇādhigataṃ  dhammavinayaṃ pavedeti. ayaṃ tathāgatena satasahassakappādhikāni cattāri asaṅkheyyāni  pāramiyo pūretvā kicchena kasirena paṭividdhadhammatthenako ^b^dutiyo mahācoro^eb^.<br/><br/>[03]^b^suddhaṃ brahmacāri^eb^nti khīṇāsavabhikkhuṃ. ^b^parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caranta^eb^nti  nirupakkilesaṃ seṭṭhacariyaṃ carantaṃ; aññampi vā anāgāmiṃ ādiṃ katvā yāva sīlavantaṃ  puthujjanaṃ avippaṭisārādivatthukaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ. ^b^amūlakena  abrahmacariyena anuddhaṃsetī^eb^ti tasmiṃ puggale avijjamānena antimavatthunā anuvadati  codeti; ayaṃ vijjamānaguṇamakkhī ariyaguṇatthenako ^b^tatiyo mahācoro^eb^.<br/><br/>[03]^b^garubhaṇḍāni garuparikkhārānī^eb^ti yathā adinnādāne ``caturo janā saṃvidhāya  garubhaṇḍaṃ avāharu''nti (pari0 479) ettha pañcamāsakagghanakaṃ ``garubhaṇḍa''nti vuccati,  idha pana na evaṃ. atha kho ``pañcimāni, bhikkhave, avissajjiyāni na vissajjetabbāni  saṅghena vā gaṇena vā puggalena vā. vissajjitānipi avissajjitāni ^a^M2.0077^ea^  honti. yo vissajjeyya, āpatti thullaccayassa. katamāni pañca? ārāmo, ārāmavatthu...pe0...  dārubhaṇḍaṃ, mattikābhaṇḍa''nti vacanato avissajjitabbattā garubhaṇḍāni. ``pañcimāni,  bhikkhave, avebhaṅgiyāni na vibhajitabbāni saṅghena vā gaṇena vā puggalena vā. vibhattānipi  avibhattāni honti. yo vibhajeyya, āpatti thullaccayassa. katamāni pañca? ārāmo,  ārāmavatthu...pe0... dārubhaṇḍaṃ, mattikābhaṇḍa''nti (cūḷava0 322) vacanato avebhaṅgiyattā  sādhāraṇaparikkhārabhāvena garuparikkhārāni. ^b^ārāmo ārāmavatthū^eb^tiādīsu yaṃ vattabbaṃ  taṃ sabbaṃ ``pañcimāni, bhikkhave, avissajjiyānī''ti ^b^khandhake^eb^ āgatasuttavaṇṇanāyameva  ^a^P2.0485^ea^ bhaṇissāma. ^b^tehi gihī saṅgaṇhātī^eb^ti tāni datvā datvā gihīṃ  saṅgaṇhāti anuggaṇhāti. ^b^upalāpetī^eb^ti ``aho amhākaṃ ayyo''ti evaṃ lapanake  anubandhanake sasnehe karoti. ayaṃ avissajjiyaṃ avebhaṅgiyañca ^a^V2.0070^ea^ garuparikkhāraṃ tathābhāvato  thenetvā gihi saṅgaṇhanako ^b^catuttho mahācoro^eb^. so ca panāyaṃ imaṃ garubhaṇḍaṃ kulasaṅgaṇhanatthaṃ  vissajjento kuladūsakadukkaṭaṃ āpajjati. pabbājanīyakammāraho ca hoti.  bhikkhusaṅghaṃ abhibhavitvā issaravatāya vissajjento thullaccayaṃ āpajjati. theyyacittena  vissajjento bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabboti.<br/><br/>[03]^b^ayaṃ aggo mahācoro^eb^ti ayaṃ imesaṃ corānaṃ jeṭṭhacoro; iminā sadiso coro nāma  natthi, yo pañcindriyaggahaṇātītaṃ atisaṇhasukhumaṃ lokuttaradhammaṃ theneti.  kiṃ pana sakkā lokuttaradhammo hiraññasuvaṇṇādīni viya vañcetvā thenetvā gahetunti?  na sakkā, tenevāha -- ^b^``yo asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapatī''^eb^ti.  ayañhi attani asantaṃ taṃ dhammaṃ kevalaṃ ``atthi mayhaṃ eso''ti ullapati, na  pana sakkoti ṭhānā cāvetuṃ, attani vā saṃvijjamānaṃ kātuṃ. atha kasmā coroti  vuttoti? yasmā taṃ ullapitvā asantasambhāvanāya uppanne paccaye gaṇhāti. evañhi  gaṇhatā te paccayā sukhumena upāyena vañcetvā thenetvā gahitā honti. tenevāha --  ^b^``taṃ kissa hetu? theyyāya vo bhikkhave raṭṭhapiṇḍo bhutto''^eb^ti. ayañhi  ettha attho -- yaṃ avocumha -- ``ayaṃ aggo mahācoro, yo asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ  ullapatī''ti ^a^M2.0078^ea^. ^b^taṃ kissa hetū^eb^ti kena kāraṇena etaṃ avocumhāti  ce. ^b^``theyyāya vo bhikkhave raṭṭhapiṇḍo bhutto''^eb^ti bhikkhave yasmā so tena  raṭṭhapiṇḍo theyyāya theyyacittena bhutto hoti. ettha hi vokāro ``ye hi vo ariyā  araññavanapatthānī''tiādīsu (ma0 ni0 1.35-36) viya ^a^P2.0486^ea^ padapūraṇamatte  nipāto. tasmā ``tumhehi bhutto''ti evamassa attho na daṭṭhabbo.<br/><br/>[03]idāni tamevatthaṃ gāthāhi vibhūtataraṃ karonto ^b^``aññathā santa''^eb^ntiādimāha. tattha  ^b^aññathā santa^eb^nti aparisuddhakāyasamācārādikena aññenākārena santaṃ. ^b^aññathā  yo pavedaye^eb^ti parisuddhakāyasamācārādikena aññena ākārena yo pavedeyya. ``paramaparisuddho  ahaṃ, atthi me abbhantare lokuttaradhammo''ti evaṃ jānāpeyya. pavedetvā ca  pana tāya pavedanāya uppannaṃ bhojanaṃ arahā viya bhuñjati. ^b^nikacca kitavasseva  bhuttaṃ theyyena tassa tanti nikaccā^eb^ti vañcetvā aññathā santaṃ aññathā dassetvā.  agumbāgacchabhūtameva sākhāpalāsapallavādicchādanena gumbamiva gacchamiva ca attānaṃ dassetvā.  ^b^kitavassevā^eb^ti vañcakassa kerāṭikassa gumbagacchasaññāya araññe āgatāgate sakuṇe  gahetvā jīvitakappakassa sākuṇikasseva. ^b^bhuttaṃ theyyena tassa ta^eb^nti tassāpi anarahantasseva  sato arahantabhāvaṃ dassetvā laddhabhojanaṃ bhuñjato; yaṃ taṃ bhuttaṃ taṃ yathā sākuṇikakitavassa  nikacca ^a^V2.0071^ea^ vañcetvā sakuṇaggahaṇaṃ, evaṃ manusse vañcetvā laddhassa bhojanassa bhuttattā  theyyena bhuttaṃ nāma hoti.<br/><br/>[03]imaṃ pana atthavasaṃ ajānantā ye evaṃ bhuñjanti, ^b^kāsāvakaṇṭhā...pe0... nirayaṃ  te upapajjare kāsāvakaṇṭhā^eb^ti kāsāvena veṭhitakaṇṭhā. ettakameva ariyaddhajadhāraṇamattaṃ,  sesaṃ sāmaññaṃ natthīti vuttaṃ hoti. ``bhavissanti kho panānanda anāgatamaddhānaṃ gotrabhuno  kāsāvakaṇṭhā''ti (ma0 ni0 3.380) evaṃ vuttadussīlānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. ^b^pāpadhammā^eb^ti  lāmakadhammā. ^b^asaññatā^eb^ti kāyādīhi asaññatā. ^b^pāpā^eb^ti lāmakapuggalā.  ^b^pāpehi kammehī^eb^ti tehi karaṇakāle ādīnavaṃ adisvā katehi paravañcanādīhi pāpakammehi.  ^b^nirayaṃ te upapajjare^eb^ti nirassādaṃ duggatiṃ te upapajjanti; tasmā ^b^seyyo ayoguḷo^eb^ti  gāthā. tassattho -- sacāyaṃ dussīlo asaññato icchācāre ṭhito ^a^M2.0079^ea^ kuhanāya  lokaṃ vañcako puggalo tattaṃ aggisikhūpamaṃ ayoguḷaṃ bhuñjeyya ^a^P2.0487^ea^ ajjhohareyya,  tassa yañcetaṃ raṭṭhapiṇḍaṃ bhuñjeyya, yañcetaṃ ayoguḷaṃ, tesu dvīsu ayoguḷova bhutto  seyyo sundarataro paṇītataro ca bhaveyya, na hi ayoguḷassa bhuttattā samparāye sabbaññutañāṇenāpi  dujjānaparicchedaṃ dukkhaṃ anubhavati. evaṃ paṭiladdhassa pana tassa raṭṭhapiṇḍassa bhuttattā  samparāye vuttappakāraṃ dukkhaṃ anubhoti, ayañhi koṭippatto micchājīvoti.<br/><br/>[03]evaṃ pāpakiriyāya anādīnavadassāvīnaṃ ādīnavaṃ dassetvā ``atha kho bhagavā vaggumudātīriye  bhikkhū anekapariyāyena vigarahitvā dubbharatāya dupposatāya...pe0... imaṃ sikkhāpadaṃ  uddiseyyāthā''ti ca vatvā catutthapārājikaṃ paññapento^b^ ``yo pana bhikkhu anabhijāna''^eb^nti  ādimāha.<br/><br/>[03]evaṃ mūlacchejjavasena daḷhaṃ katvā catutthapārājike paññatte aparampi anuppaññattatthāya  adhimānavatthu udapādi. tassuppattidīpanatthaṃ etaṃ vuttaṃ -- ``evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ  sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotī''ti.


volume: 1
item: 84
title: catutthapārājikaṃ^^vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā^adhimānavatthuvaṇṇanā^
content:
  [03] 196^b^.^eb^ tattha ^b^adiṭṭhe diṭṭhasaññino^eb^ti arahatte ñāṇacakkhunā adiṭṭheyeva ``diṭṭhaṃ  amhehi arahatta''nti diṭṭhasaññino hutvā. esa nayo appattādīsu. ayaṃ pana viseso --  ^b^appatte^eb^ti attano ^a^V2.0072^ea^ santāne uppattivasena appatte. ^b^anadhigate^eb^ti maggabhāvanāya  anadhigate; appaṭiladdhetipi attho. ^b^asacchikate^eb^ti appaṭividdhe paccavekkhaṇavasena  vā appaccakkhakate. ^b^adhimānenā^eb^ti adhigatamānena; ``adhigatā maya''nti evaṃ uppannamānenāti  attho, adhikamānena vā thaddhamānenāti attho. ^b^aññaṃ byākariṃsū^eb^ti arahattaṃ byākariṃsu;  ``pattaṃ āvuso amhehi arahattaṃ, kataṃ karaṇīya''nti bhikkhūnaṃ ārocesuṃ.  tesaṃ maggena appahīnakilesattā kevalaṃ samathavipassanābalena vikkhambhitakilesānaṃ  aparena samayena tathārūpapaccayasamāyoge ^b^rāgāya cittaṃ namati;^eb^ rāgatthāya namatīti attho.  esa nayo itaresu.<br/><br/>[03]^b^tañca^eb^ ^a^P2.0488^ea^ ^b^kho etaṃ abbohārika^eb^nti tañca kho etaṃ tesaṃ aññabyākaraṇaṃ  abbohārikaṃ āpattipaññāpane vohāraṃ na gacchati; āpattiyā aṅgaṃ na hotīti attho.<br/><br/>[03]kassa ^a^M2.0080^ea^ panāyaṃ adhimāno uppajjati, kassa nuppajjatīti? ariyasāvakassa  tāva nuppajjati so hi maggaphalanibbānapahīnakilesāvasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇena sañjātasomanasso  ariyaguṇapaṭivedhe nikkaṅkho. tasmā sotāpannādīnaṃ ``ahaṃ sakadāgāmī''tiādivasena  adhimāno nuppajjati. dussīlassa nuppajjati, so hi ariyaguṇādhigame nirāsova.  sīlavatopi pariccattakammaṭṭhānassa niddārāmatādimanuyuttassa nuppajjati. suparisuddhasīlassa  pana kammaṭṭhāne appamattassa nāmarūpaṃ vavatthapetvā paccayapariggahena vitiṇṇakaṅkhassa tilakkhaṇaṃ  āropetvā saṅkhāre sammasantassa āraddhavipassakassa uppajjati, uppanno ca suddhasamathalābhiṃ  vā suddhavipassanālābhiṃ vā antarā ṭhapeti, so hi dasapi vīsatipi tiṃsampi vassāni  kilesasamudācāraṃ apassitvā ``ahaṃ sotāpanno''ti vā ``sakadāgāmī''ti  vā ``anāgāmī''ti vā maññati. samathavipassanālābhiṃ pana arahatteyeva ṭhapeti.  tassa hi samādhibalena kilesā vikkhambhitā, vipassanābalena saṅkhārā supariggahitā,  tasmā saṭṭhimpi vassāni asītimpi vassāni vassasatampi kilesā na samudācaranti,  khīṇāsavasseva cittacāro hoti. so evaṃ dīgharattaṃ kilesasamudācāraṃ apassanto  antarā aṭhatvāva ``arahā aha''nti maññatīti.


volume: 1
item: 85
title: ^vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā^adhimānavatthuvaṇṇanā^savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā^
content:
  [03] 197^b^.^eb^ ^b^anabhijāna^eb^nti na abhijānaṃ. yasmā   panāyaṃ anabhijānaṃ samudācarati, svassa santāne ^a^V2.0073^ea^   anuppanno ñāṇena ca asacchikatoti abhūto hoti. tenassa padabhājane ``asantaṃ abhūtaṃ  asaṃvijjamāna''nti vatvā ``ajānanto apassanto''ti vuttaṃ ^a^P2.0489^ea^.<br/><br/>[03]^b^uttarimanussadhamma^eb^nti uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhammaṃ. ^b^attupanāyika^eb^nti  attani taṃ upaneti, attānaṃ vā tattha upanetīti attupanāyiko, taṃ attupanāyikaṃ;  evaṃ katvā samudācareyyāti sambandho. padabhājane pana yasmā uttarimanussadhammo  nāma jhānaṃ vimokkhaṃ samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ...pe0... suññāgāre abhiratīti  evaṃ jhānādayo anekadhammā vuttā. tasmā tesaṃ sabbesaṃ vasena attupanāyikabhāvaṃ  ^a^M2.0081^ea^ dassento ``te vā kusale dhamme attani upanetī''ti bahuvacananiddesaṃ  akāsi. tattha ``ete dhammā mayi sandissantī''ti samudācaranto attani upaneti.  ``ahaṃ etesu sandissāmī''ti samudācaranto attānaṃ tesu upanetīti veditabbo.<br/><br/>[03]^b^alamariyañāṇadassana^eb^nti ettha lokiyalokuttarā paññā jānanaṭṭhena ^b^ñāṇaṃ,^eb^ cakkhunā  diṭṭhamiva dhammaṃ paccakkhakaraṇato dassanaṭṭhena dassananti ^b^ñāṇadassanaṃ^eb^. ariyaṃ visuddhaṃ  uttamaṃ ñāṇadassananti ^b^ariyañāṇadassanaṃ^eb^. alaṃ pariyattaṃ kilesaviddhaṃsanasamatthaṃ  ariyañāṇadassanamettha, jhānādibhede uttarimanussadhamme alaṃ vā ariyañāṇadassanamassāti  alamariyañāṇadassano, taṃ alamariyañāṇadassanaṃ uttarimanussadhammanti evaṃ padatthasambandho  veditabbo. tattha yena ñāṇadassanena so alamariyañāṇadassanoti vuccati. tadeva dassetuṃ  ``ñāṇanti tisso vijjā, dassananti yaṃ ñāṇaṃ taṃ dassanaṃ; yaṃ dassanaṃ taṃ ñāṇa''nti  vijjāsīsena padabhājanaṃ vuttaṃ. mahaggatalokuttarā panettha sabbāpi paññā ``ñāṇa''nti  veditabbā.<br/><br/>[03]^b^samudācareyyā^eb^ti vuttappakārametaṃ uttarimanussadhammaṃ attupanāyikaṃ katvā  āroceyya. ^b^itthiyā vā^eb^tiādi pana ārocetabbapuggalanidassanaṃ. etesañhi ārocite  ārocitaṃ hoti na devamārabrahmānaṃ, nāpi petayakkhatiracchānagatānanti. ^b^iti jānāmi  iti passāmī^eb^ti samudācaraṇākāranidassanametaṃ. padabhājane panassa ``jānāmahaṃ ete dhamme,  passāmahaṃ ete dhamme''ti idaṃ tesu jhānādīsu dhammesu jānanapassanānaṃ pavattidīpanaṃ,  ``atthi ca me ete dhammā''tiādi attupanāyikabhāvadīpanaṃ ^a^P2.0490^ea^.<br/><br/>[03] 198^b^.^eb^ ^b^tato aparena samayenā^eb^ti āpattipaṭijānanasamayadassanametaṃ. ayaṃ pana ārocitakkhaṇeyeva  pārājikaṃ āpajjati. āpattiṃ pana āpanno yasmā parena codito vā acodito ^a^V2.0074^ea^   vā paṭijānāti; tasmā ^b^``samanuggāhiyamāno vā asamanuggāhiyamāno vā''^eb^ti  vuttaṃ.<br/><br/>[03]tattha samanuggāhiyamāne tāva -- ^b^kiṃ te adhigata^eb^nti adhigamapucchā; jhānavimokkhādīsu,  sotāpattimaggādīsu vā kiṃ tayā adhigatanti. ^b^kinti te adhigata^eb^nti upāyapucchā.  ayañhi etthādhippāyo -- kiṃ tayā aniccalakkhaṇaṃ ^a^M2.0082^ea^ dhuraṃ katvā adhigataṃ,  dukkhānattalakkhaṇesu aññataraṃ vā? kiṃ vā samādhivasena abhinivisitvā, udāhu vipassanāvasena?  tathā kiṃ rūpe abhinivisitvā, udāhu arūpe? kiṃ vā ajjhattaṃ abhinivisitvā,  udāhu bahiddhāti? ^b^kadā te adhigata^eb^nti kālapucchā. pubbaṇhamajjhanhikādīsu  katarasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti? ^b^kattha te adhigata^eb^nti okāsapucchā.  katarasmiṃ okāse, kiṃ rattiṭṭhāne, divāṭṭhāne, rukkhamūle, maṇḍape, katarasmiṃ vā  vihāreti vuttaṃ hoti. ^b^katame te kilesā pahīnā^eb^ti pahīnakilesapucchā.  kataramaggavajjhā tava kilesā pahīnāti vuttaṃ hoti. ^b^katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī^eb^ti  paṭiladdhadhammapucchā. paṭhamamaggādīsu katamesaṃ dhammānaṃ tvaṃ lābhīti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03]tasmā idāni cepi koci bhikkhu uttarimanussadhammādhigamaṃ byākareyya, na so ettāvatāva  sakkātabbo. imesu pana chasu ṭhānesu sodhanatthaṃ vattabbo -- ``kiṃ te adhigataṃ,  kiṃ jhānaṃ, udāhu vimokkhādīsu aññatara''nti? yo hi yena adhigato dhammo, so  tassa pākaṭo hoti. sace ``idaṃ nāma me adhigata''nti vadati, tato ``kinti te  adhigata''nti pucchitabbo, ``aniccalakkhaṇādīsu kiṃ dhuraṃ katvā aṭṭhatiṃsāya vā ārammaṇesu  rūpārūpājjhattabahiddhādibhedesu ^a^P2.0491^ea^ vā dhammesu kena mukhena abhinivisitvā''ti  yo hi yassābhiniveso, so tassa pākaṭo hoti. sace ``ayaṃ nāma me abhiniveso  evaṃ mayā adhigata''nti vadati, tato ``kadā te adhigata''nti pucchitabbo, ``kiṃ  pubbaṇhe, udāhu majjhanhikādīsu aññatarasmiṃ kāle''ti sabbesañhi attanā adhigatakālo  pākaṭo hoti. sace ``asukasmiṃ nāma kāle adhigatanti vadati, tato ``kattha  te adhigata''nti pucchitabbo, ``kiṃ divāṭṭhāne, udāhu rattiṭṭhānādīsu aññatarasmiṃ  okāse''ti sabbesañhi attanā adhigatokāso pākaṭo hoti. sace ``asukasmiṃ  nāma me okāse adhigata''nti vadati, tato ``katame te kilesā pahīnā''ti  pucchitabbo, ``kiṃ paṭhamamaggavajjhā, udāhu dutiyādimaggavajjhā''ti sabbesañhi attanā  adhigatamaggena pahīnakilesā pākaṭā honti. sace ``ime nāma me kilesā pahīnā''ti  vadati, tato ``katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī''ti pucchitabbo ^a^V2.0075^ea^, ``kiṃ sotāpattimaggassa,  udāhu sakadāgāmimaggādīsu aññatarassā''ti sabbesaṃ hi attanā adhigatadhammā  ^a^M2.0083^ea^ pākaṭā honti. sace ``imesaṃ nāmāhaṃ dhammānaṃ lābhī''ti vadati, ettāvatāpissa  vacanaṃ na saddhātabbaṃ, bahussutā hi uggahaparipucchākusalā bhikkhū imāni cha ṭhānāni  sodhetuṃ sakkonti.<br/><br/>[03]imassa pana bhikkhuno āgamanapaṭipadā sodhetabbā. yadi āgamanapaṭipadā na sujjhati, ``imāya  paṭipadāya lokuttaradhammo nāma na labbhatī''ti apanetabbo. yadi panassa āgamanapaṭipadā  sujjhati, ``dīgharattaṃ tīsu sikkhāsu appamatto jāgariyamanuyutto catūsu paccayesu  alaggo ākāse pāṇisamena cetasā viharatī''ti paññāyati, tassa bhikkhuno byākaraṇaṃ  paṭipadāya saddhiṃ saṃsandati. ``seyyathāpi nāma gaṅgodakaṃ yamunodakena saddhiṃ saṃsandati  sameti; evameva supaññattā tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā saṃsandati  nibbānañca paṭipadā cā''ti (dī0 ni0 2.296) vuttasadisaṃ hoti.<br/><br/>[03]apica kho na ettakenāpi sakkāro kātabbo. kasmā? ekaccassa hi puthujjanassāpi  sato khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti, tasmā so bhikkhu tehi tehi upāyehi  uttāsetabbo. khīṇāsavassa nāma asaniyāpi matthake ^a^P2.0492^ea^ patamānāya bhayaṃ  vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā na hoti. sacassa bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso  vā uppajjati, ``na tvaṃ arahā''ti apanetabbo. sace pana abhīrū acchambhī anutrāsī hutvā  sīho viya nisīdati, ayaṃ bhikkhu sampannaveyyākaraṇo samantā rājarājamahāmattādīhi  pesitaṃ sakkāraṃ arahatīti.<br/><br/>[03]^b^pāpiccho^eb^ti yā sā ``idhekacco dussīlova samāno sīlavāti maṃ jano jānātūti  icchatī''tiādinā (vibha0 851) nayena vuttā pāpicchā tāya samannāgato. ^b^icchāpakato^eb^ti  tāya pāpikāya icchāya apakato abhibhūto pārājiko hutvā.<br/><br/>[03]^b^visuddhāpekkho^eb^ti attano visuddhiṃ apekkhamāno icchamāno patthayamāno. ayañhi  yasmā pārājikaṃ āpanno, tasmā bhikkhubhāve ṭhatvā abhabbo jhānādīni adhigantuṃ, bhikkhubhāvo  hissa saggantarāyo ceva hoti maggantarāyo ca. vuttañhetaṃ -- ``sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ  nirayāyupakaḍḍhatī''ti ^a^M2.0084^ea^ (dha0 pa0 311). aparampi vuttaṃ -- ``sithilo  hi paribbājo, bhiyyo ākirate raja''nti (dha0 pa0 313). iccassa bhikkhubhāvo visuddhi  nāma na hoti ^a^V2.0076^ea^. yasmā pana gihī vā upāsako vā ārāmiko vā sāmaṇero vā hutvā  dānasaraṇasīlasaṃvarādīhi saggamaggaṃ vā jhānavimokkhādīhi mokkhamaggaṃ vā ārādhetuṃ  bhabbo hoti, tasmāssa gihiādibhāvo visuddhi nāma hoti, tasmā taṃ visuddhiṃ apekkhanato  ``visuddhāpekkho''ti vuccati. teneva cassa padabhājane ``gihī vā hotukāmo''tiādi  vuttaṃ.<br/><br/>[03]^b^evaṃ vadeyyā^eb^ti evaṃ bhaṇeyya. kathaṃ? ^b^``ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmi,  apassaṃ passāmī''^eb^ti. padabhājane pana ``evaṃ vadeyyā''ti idaṃ padaṃ anuddharitvāva yathā  vadanto ``ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmi, apassaṃ passāmī''ti vadati nāmāti vuccati,  taṃ ākāraṃ dassetuṃ ``nāhaṃ ete dhamme jānāmī''tiādi vuttaṃ. ^b^tucchaṃ musā  vilapi^eb^nti ahaṃ vacanatthavirahato tucchaṃ vañcanādhippāyato musā vilapiṃ, abhaṇinti  ^a^P2.0493^ea^ vuttaṃ hoti. padabhājane panassa aññena padabyañjanena atthamattaṃ dassetuṃ  ``tucchakaṃ mayā bhaṇita''ntiādi vuttaṃ.<br/><br/>[03]^b^purime upādāyā^eb^ti purimāni tīṇi pārājikāni āpanne puggale upādāya.  sesaṃ pubbe vuttanayattā uttānatthattā ca pākaṭamevāti.


volume: 1
item: 86
title:
  vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā^adhimānavatthuvaṇṇanā^savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā^padabhājanīyavaṇṇanā^

content:
  [03] 199^b^.^eb^ evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni yasmā heṭṭhā padabhājanīyamhi  ``jhānaṃ vimokkhaṃ samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ...pe0... suññāgāre abhiratī''ti  evaṃ saṃkhitteneva uttarimanussadhammo dassito, na vitthārena āpattiṃ āropetvā  tanti ṭhapitā. saṅkhepadassite ca atthe na sabbe sabbākārena nayaṃ gahetuṃ sakkonti,  tasmā sabbākārena nayaggahaṇatthaṃ puna tadeva padabhājanaṃ mātikāṭhāne ṭhapetvā vitthārato  uttarimanussadhammaṃ dassetvā āpattibhedaṃ dassetukāmo ^b^``jhānanti paṭhamaṃ jhānaṃ,  dutiyaṃ jhāna''^eb^ntiādimāha. tattha paṭhamajjhānādīhi mettājhānādīnipi asubhajjhānādīnipi  ānāpānassatisamādhijjhānampi lokiyajjhānampi lokuttarajjhānampi saṅgahitameva. tasmā  ``paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjintipi...pe0... catutthaṃ jjhānaṃ, mettājhānaṃ, upekkhājhānaṃ  asubhajjhānaṃ ānāpānassatisamādhijjhānaṃ ^a^M2.0085^ea^, lokiyajjhānaṃ, lokuttarajjhānaṃ  samāpajji''ntipi bhaṇanto pārājikova hotīti veditabbo.<br/><br/>[03]suṭṭhu ^a^V2.0077^ea^ mutto vividhehi vā kilesehi muttoti ^b^vimokkho^eb^. so panāyaṃ rāgadosamohehi  suññattā ^b^suññato^eb^. rāgadosamohanimittehi animittattā ^b^animitto^eb^. rāgadosamohapaṇidhīnaṃ  abhāvato ^b^appaṇihito^eb^ti vuccati. cittaṃ samaṃ ādahati ārammaṇe ṭhapetīti ^b^samādhi^eb^.  ariyehi samāpajjitabbato ^b^samāpatti^eb^. sesamettha vuttanayameva. ettha ca vimokkhattikena  ca samādhittikena ca ariyamaggova ^a^P2.0494^ea^ vutto. samāpattittikena pana  phalasamāpatti. tesu yaṃkiñci ekampi padaṃ gahetvā ``ahaṃ imassa lābhīmhī''ti  bhaṇanto pārājikova hoti.<br/><br/>[03]^b^tisso vijjā^eb^ti pubbenivāsānussati, dibbacakkhu, āsavānaṃ khaye ñāṇanti.  tattha ekissāpi nāmaṃ gahetvā ``ahaṃ imissā vijjāya lābhīmhī''ti bhaṇanto  pārājiko hoti. ^b^saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ^eb^ pana ``vijjānaṃ lābhīmhī'ti bhaṇantopi `tissannaṃ  vijjānaṃ lābhīmhī'ti bhaṇantopi pārājiko vā''ti vuttaṃ. maggabhāvanāpadabhājane  vuttā sattatiṃsabodhipakkhiyadhammā maggasampayuttā lokuttarāva idhādhippetā. tasmā  lokuttarānaṃ satipaṭṭhānānaṃ sammappadhānānaṃ iddhipādānaṃ indriyānaṃ balānaṃ bojjhaṅgānaṃ  ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa lābhīmhīti vadato pārājikanti ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^ vuttaṃ.  ^b^mahāpaccariyā^eb^dīsu pana ``satipaṭṭhānānaṃ lābhīmhī'ti evaṃ ekekakoṭṭhāsavasenāpi  `kāyānupassanāsatipaṭṭhānassa lābhīmhī'ti evaṃ tattha ekekadhammavasenāpi vadato  pārājikamevā''ti vuttaṃ tampi sameti. kasmā? maggakkhaṇuppanneyeva sandhāya vuttattā.  phalasacchikiriyāyapi ekekaphalavasena pārājikaṃ veditabbaṃ.<br/><br/>[03]^b^rāgassa pahāna^eb^ntiādittike kilesappahānameva vuttaṃ. taṃ pana yasmā maggena vinā  natthi, tatiyamaggena hi kāmarāgadosānaṃ pahānaṃ, catutthena mohassa, tasmā ``rāgo  me pahīno''tiādīni vadatopi pārājikaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03]^b^rāgā cittaṃ vinīvaraṇatā^eb^tiādittike lokuttaracittameva vuttaṃ. tasmā ``rāgā  me cittaṃ vinīvaraṇa''ntiādīni vadatopi pārājikameva.<br/><br/>[03]suññāgārapadabhājane ^a^M2.0086^ea^ pana yasmā jhānena aghaṭetvā ``suññāgāre abhiramāmī''ti  vacanamattena pārājikaṃ nādhippetaṃ, tasmā ^b^``paṭhamena jhānena suññāgāre abhiratī^eb^''tiādi  vuttaṃ. tasmā yo jhānena ghaṭetvā ``iminā ^a^P2.0495^ea^ nāma jhānena suññāgāre  abhiramāmī''ti vadati, ayameva pārājiko hotīti veditabbo.<br/><br/>[03]^b^yā^eb^ ^a^V2.0078^ea^ ^b^ca ``ñāṇa''^eb^nti imassa padabhājane ^b^ambaṭṭhasuttā^eb^dīsu (dī0 ni0 1.254 ādayo)  vuttāsu aṭṭhasu vijjāsu vipassanāñāṇamanomayiddhīddhividhadibbasotacetopariyañāṇabhedā  pañca vijjā na āgatā, tāsu ekā vipassanāva pārājikavatthu na hoti, sesā hontīti  veditabbā. tasmā ``vipassanāya lābhīmhī''tipi ``vipassanāñāṇassa lābhīmhī''tipi  vadato pārājikaṃ natthi. ^b^phussadevatthero^eb^ pana bhaṇati -- ``itarāpi catasso vijjā  ñāṇena aghaṭitā pārājikavatthū na honti. tasmā `manomayassa lābhīmhi, iddhividhassa,  dibbāya sotadhātuyā, cetopariyassa lābhīmhī'ti vadatopi pārājikaṃ natthī''ti.  taṃ tassa antevāsikeheva paṭikkhittaṃ -- ``ācariyo na ābhidhammiko bhummantaraṃ  na jānāti, abhiññā nāma catutthajjhānapādakova mahaggatadhammo, jhāneneva ijjhati. tasmā  manomayassa lābhīmhī'ti vā `manomayañāṇassa lābhīmhī'ti vā yathā vā tathā  vā vadatu pārājikamevā''ti. ettha ca kiñcāpi nibbānaṃ pāḷiyā anāgataṃ, atha  kho ``nibbānaṃ me patta''nti vā ``sacchikata''nti vā vadato pārājikameva.  kasmā? nibbānassa nibbattitalokuttarattā. tathā ``cattāri saccāni paṭivijjhiṃ  paṭividdhāni mayā''ti vadatopi pārājikameva. kasmā? saccappaṭivedhoti hi maggassa  pariyāyavacanaṃ. yasmā pana ``tisso paṭisambhidā kāmāvacarakusalato catūsu ñāṇasampayuttesu  cittuppādesu uppajjanti, kriyato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesu uppajjanti,  atthapaṭisambhidā etesu ceva uppajjati, catūsu maggesu catūsu phalesu ca uppajjatī''ti  ^b^vibhaṅge^eb^ (vibha0 746) vuttaṃ. tasmā ``dhammapaṭisambhidāya lābhīmhī''ti vā, ``nirutti...pe0...  paṭibhānapaṭisambhidāya ^a^P2.0496^ea^ lābhīmhī''ti vā ``lokiyātthapaṭisambhidāya  lābhīmhī''ti vā vuttepi pārājikaṃ natthi. ``paṭisambhidānaṃ lābhīmhī''ti  vutte na tāva sīsaṃ otarati. ``lokuttarātthapaṭisambhidāya lābhīmhī''ti vutte  pana pārājikaṃ hoti. ^b^saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ^eb^ pana atthapaṭisambhidāppattomhīti avisesenāpi  vadato ^a^M2.0087^ea^ pārājikaṃ vuttaṃ. ^b^kurundiyampi^eb^ ``na muccatī''ti vuttaṃ.  ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^ pana ``ettāvatā pārājikaṃ natthi, ettāvatā sīsaṃ na otarati, ettāvatā  na pārājika''nti vicāritattā na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātunti.<br/><br/>[03]``nirodhasamāpattiṃ samāpajjāmī''ti vā ``lābhīmhāhaṃ tassā''ti vā vadatopi pārājikaṃ  natthi. kasmā? nirodhasamāpattiyā neva lokiyattā na lokuttarattāti. sace  panassa evaṃ hoti -- ``nirodhaṃ nāma anāgāmī vā khīṇāsavo vā samāpajjati, tesaṃ  maṃ aññataroti jānissatī''ti byākaroti, so ca naṃ tathā jānāti, pārājikanti  ^b^mahāpaccarisaṅkhepaṭṭhakathāsu^eb^ vuttaṃ. taṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.<br/><br/>[03]``atītabhave ^a^V2.0079^ea^ kassapasammāsambuddhakāle sotāpannomhī''ti vadatopi pārājikaṃ natthi.  atītakkhandhānañhi parāmaṭṭhattā sīsaṃ na otaratīti. ^b^saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ^eb^ pana ``atīte  aṭṭhasamāpattilābhīmhī''ti vadato pārājikaṃ natthi, kuppadhammattā idha pana ``atthi  akuppadhammattāti keci vadantī''ti vuttaṃ. tampi tattheva ``atītattabhāvaṃ sandhāya  kathentassa pārājikaṃ na hoti, paccuppannattabhāvaṃ sandhāya kathentasseva hotī''ti paṭikkhittaṃ.


volume: 1
item: 87
title: adhimānavatthuvaṇṇanā^savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā^padabhājanīyavaṇṇanā^suddhikavārakathāvaṇṇanā^
content:
  [03] 200^b^.^eb^ evaṃ jhānādīni dasa mātikāpadāni vitthāretvā idāni uttarimanussadhammaṃ  ullapanto yaṃ sampajānamusāvādaṃ bhaṇati, tassa aṅgaṃ dassetvā tasseva vitthārassa vasena  cakkapeyyālaṃ bandhanto ullapanākārañca āpattibhedañca dassetuṃ ^b^``tīhākārehī''^eb^tiādimāha.  tattha suddhikavāro vattukāmavāro paccayapaṭisaṃyuttavāroti tayo mahāvārā. tesu  ^a^P2.0497^ea^ suddhikavāre paṭhamajjhānaṃ ādiṃ katvā yāva ^b^mohā cittaṃ vinīvaraṇapadaṃ,^eb^  tāva ekamekasmiṃ pade ^b^samāpajjiṃ, samāpajjāmi, samāpanno, lābhīmhi, vasīmhi, sacchikataṃ  mayā^eb^ti imesu chasu padesu ekamekaṃ padaṃ tīhākārehi, catūhi, pañcahi, chahi,  sattahākārehīti evaṃ pañcakkhattuṃ yojetvā ^b^suddhikanayo^eb^ nāma vutto. tato ^b^paṭhamañca  jhānaṃ, dutiyañca jhāna^eb^nti evaṃ paṭhamajjhānena saddhiṃ ekamekaṃ ^a^M2.0088^ea^  padaṃ ghaṭentena sabbapadāni ghaṭetvā teneva vitthārena ^b^khaṇḍacakkaṃ^eb^ nāma vuttaṃ.  tañhi puna ānetvā paṭhamajjhānādīhi na yojitaṃ, tasmā ``khaṇḍacakka''nti vuccati.  tato ^b^dutiyañca jhānaṃ, tatiyañca jhāna^eb^nti evaṃ dutiyajjhānena saddhiṃ ekamekaṃ  padaṃ ghaṭetvā puna ānetvā paṭhamajjhānena saddhiṃ sambandhitvā teneva vitthārena ^b^baddhacakkaṃ^eb^  nāma vuttaṃ. tato yathā dutiyajjhānena saddhiṃ, evaṃ tatiyajjhānādīhipi saddhiṃ,  ekamekaṃ padaṃ ghaṭetvā puna ānetvā dutiyajjhānādīhi saddhiṃ sambandhitvā teneva vitthārena  aññānipi ekūnatiṃsa baddhacakkāni vatvā ^b^ekamūlakanayo^eb^ niṭṭhāpito. pāṭho pana saṅkhepena  dassito, so asammuyhantena vitthārato veditabbo.<br/><br/>[03]yathā ca ekamūlako, evaṃ dumūlakādayopi sabbamūlakapariyosānā catunnaṃ satānaṃ upari  pañcatiṃsa nayā vuttā. seyyathidaṃ -- dvimūlakā ekūnatiṃsa, timūlakā aṭṭhavīsa, catumūlakā  sattavīsa; evaṃ pañcamūlakādayopi ekekaṃ ūnaṃ katvā yāva tiṃsamūlakā, tāva veditabbā.  pāṭhe pana tesaṃ nāmampi saṅkhipitvā ^b^``idaṃ sabbamūlaka''^eb^nti tiṃsamūlakanayo eko  dassito. yasmā ca suññāgārapadaṃ jhānena aghaṭitaṃ sīsaṃ na otarati, tasmā taṃ anāmasitvā  ^a^P2.0498^ea^ mohā cittaṃ ^a^V2.0080^ea^ vinīvaraṇapadapariyosānāyeva sabbattha yojanā dassitāti  veditabbā. evaṃ paṭhamajjhānādīni paṭipāṭiyā vā uppaṭipāṭiyā vā dutiyajjhānādīhi  ghaṭetvā vā aghaṭetvā vā samāpajjintiādinā nayena ullapato mokkho natthi, pārājikaṃ  āpajjatiyevāti.<br/><br/>[03]imassa atthassa dassanavasena vutte ca panetasmiṃ suddhikamahāvāre ayaṃ saṅkhepato atthavaṇṇanā --  ^b^tīhākārehī^eb^ti sampajānamusāvādassa aṅgabhūtehi tīhi kāraṇehi. ^b^pubbevassa  hotī^eb^ti pubbabhāgeyeva assa puggalassa evaṃ hoti ``musā bhaṇissa''nti. ^b^bhaṇantassa  hotī^eb^ti bhaṇamānassa hoti. ^b^bhaṇitassa hotī^eb^ti bhaṇite assa hoti, yaṃ vattabbaṃ tasmiṃ  vutte hotīti attho. atha vā ^b^bhaṇitassā^eb^ti vuttavato niṭṭhitavacanassa hotīti. yo  evaṃ pubbabhāgepi jānāti, bhaṇantopi jānāti, pacchāpi jānāti, ``musā mayā bhaṇita''nti  so ``paṭhamajjhānaṃ samāpajji''nti bhaṇanto pārājikaṃ āpajjatīti ayamettha attho dassito.  kiñcāpi dassito, atha kho ayamettha viseso -- pucchā tāva hoti ```musā bhaṇissa'nti  pubbabhāgo atthi, `musā mayā bhaṇita'nti pacchābhāgo natthi, vuttamattameva hi koci  pamussati, kiṃ tassa pārājikaṃ hoti, na hotī''ti? sā evaṃ ^b^aṭṭhakathāsu^eb^ vissajjitā --  pubbabhāge ``musā bhaṇissa''nti ca bhaṇantassa ^a^M2.0089^ea^ ``musā bhaṇāmī''ti ca  jānato pacchābhāge ``musā mayā bhaṇita''nti na sakkā na bhavituṃ. sacepi na hoti pārājikameva.  purimameva hi aṅgadvayaṃ pamāṇaṃ. yassāpi pubbabhāge ``musā bhaṇissa''nti ābhogo  natthi, bhaṇanto pana ``musā bhaṇāmī''ti jānāti, bhaṇitepi ``musā mayā bhaṇita''nti  jānāti, so āpattiyā na kāretabbo. pubbabhāgo hi pamāṇataro. tasmiṃ asati  davā bhaṇitaṃ vā ravā bhaṇitaṃ vā hotī''ti.<br/><br/>[03]ettha ca taṃñāṇatā ca ñāṇasamodhānañca pariccajitabbaṃ. ^b^taṃñāṇatā pariccajitabbā^eb^ti  ^a^P2.0499^ea^ yena cittena ``musā bhaṇissa''nti jānāti, teneva ``musā bhaṇāmī''ti  ca ``musā mayā bhaṇita''nti ca jānātīti evaṃ ekacitteneva tīsu khaṇesu jānātīti  ayaṃ taṃññaṇatā pariccajitabbā, na hi sakkā teneva cittena taṃ cittaṃ jānituṃ yathā  na sakkā teneva asinā so asi chinditunti. purimaṃ purimaṃ pana cittaṃ pacchimassa  pacchimassa cittassa tathā uppattiyā paccayo hutvā nirujjhati. tenetaṃ vuccati --<br/><br/>[21] ``pamāṇaṃ pubbabhāgova, tasmiṃ sati na hessati.<br/><br/>[22] sesadvayanti nattheta, miti vācā tivaṅgikā''ti..<br/><br/>[03]``ñāṇasamodhānaṃ ^a^V2.0081^ea^ pariccajitabba''nti etāni tīṇi cittāni ekakkhaṇe uppajjantīti  na gahetabbāni. idañhi cittaṃ nāma --<br/><br/>[21] aniruddhamhi paṭhame, na uppajjati pacchimaṃ.<br/><br/>[22] nirantaruppajjanato, ekaṃ viya pakāsati..<br/><br/>[03]ito paraṃ pana yvāyaṃ ``paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji''nti sampajānamusā bhaṇati, yasmā so  ``natthi me paṭhamaṃ jhāna''nti evaṃdiṭṭhiko hoti, tassa hi atthevāyaṃ laddhi. tathā  ``natthi me paṭhamaṃ jhāna''nti evamassa khamati ceva ruccati ca. evaṃsabhāvameva cassa  cittaṃ ``natthi me paṭhamaṃ jhāna''nti. yadā pana musā vattukāmo hoti, tadā taṃ  diṭṭhiṃ vā diṭṭhiyā saha khantiṃ vā diṭṭhikhantīhi saddhiṃ ruciṃ vā, diṭṭhikhantirucīhi  saddhiṃ bhāvaṃ vā vinidhāya nikkhipitvā paṭicchādetvā abhūtaṃ katvā bhaṇati, tasmā  tesampi vasena aṅgabhedaṃ dassetuṃ ^b^``catūhākārehī^eb^''tiādi vuttaṃ. ^b^parivāre^eb^  ca ``aṭṭhaṅgiko ^a^M2.0090^ea^ musāvādo''ti (paṭi0 328) vuttattā tattha adhippetāya  saññāya saddhiṃ aññopi idha ``aṭṭhahākārehī''ti eko ^a^P2.0500^ea^ nayo yojetabbo.<br/><br/>[03]ettha ca ^b^vinidhāya diṭṭhi^eb^nti balavadhammavinidhānavasenetaṃ vuttaṃ. ^b^vinidhāya  khanti^eb^ntiādīni tato dubbaladubbalānaṃ vinidhānavasena. ^b^vinidhāya sañña^eb^nti idaṃ  panettha sabbadubbaladhammavinidhānaṃ. saññāmattampi nāma avinidhāya sampajānamusā bhāsissatīti  netaṃ ṭhānaṃ vijjati. yasmā pana ``samāpajjissāmī''tiādinā anāgatavacanena pārājikaṃ  na hoti, tasmā ``samāpajji''ntiādīni atītavattamānapadāneva pāṭhe vuttānīti veditabbāni.<br/><br/>[03] 207^b^.^eb^ ito paraṃ sabbampi imasmiṃ suddhikamahāvāre uttānatthameva. na hettha taṃ atthi --  yaṃ iminā vinicchayena na sakkā bhaveyya viññātuṃ, ṭhapetvā kilesappahānapadassa  padabhājane ``rāgo me catto vanto''tiādīnaṃ padānaṃ atthaṃ. svāyaṃ vuccati -- ettha  hi ^b^catto^eb^ti idaṃ sakabhāvapariccajanavasena vuttaṃ. ^b^vanto^eb^ti idaṃ puna anādiyanabhāvadassanavasena.  ^b^mutto^eb^ti idaṃ santatito vimocanavasena. ^b^pahīno^eb^ti idaṃ muttassāpi kvaci anavaṭṭhānadassanavasena.  ^b^paṭinissaṭṭho^eb^ti idaṃ pubbe ādinnapubbassa paṭinissaggadassanavasena. ^b^ukkheṭito^eb^ti  idaṃ ariyamaggena uttāsitattā puna anallīyanabhāvadassanavasena. svāyamattho saddasatthato  pariyesitabbo ^a^V2.0082^ea^. ^b^samukkheṭito^eb^ti idaṃ suṭṭhu uttāsetvā aṇusahagatassāpi puna anallīyanabhāvadassanavasena  vuttanti.<br/><br/>[06] suddhikavārakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 88
title: savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā^padabhājanīyavaṇṇanā^suddhikavārakathāvaṇṇanā^vattukāmavārakathā^
content:
  [03] 215^b^.^eb^ vattukāmavārepi ``tīhākārehī''tiādīnaṃ attho, vārapeyyālappabhedo ca  sabbo idha vuttanayeneva veditabbo. kevalañhi yaṃ ``mayā virajjhitvā aññaṃ vattukāmena  aññaṃ vuttaṃ, tasmā natthi mayhaṃ āpattī''ti evaṃ okāsagavesakānaṃ pāpapuggalānaṃ  okāsanisedhanatthaṃ vutto. yatheva hi ``buddhaṃ paccakkhāmī''ti vattukāmo ``dhammaṃ  paccakkhāmī''tiādīsu sikkhāpaccakkhānapadesu yaṃ vā taṃ vā vadantopi khette otiṇṇattā  sikkhāpaccakkhātakova ^a^M2.0091^ea^ hoti; evaṃ ^a^P2.0501^ea^ paṭhamajjhānādīsu uttarimanussadhammapadesu  yaṃkiñci ekaṃ vattukāmo tato aññaṃ yaṃ vā taṃ vā vadantopi khette otiṇṇattā  pārājikova hoti. sace yassa vadati, so tamatthaṃ taṅkhaṇaññeva jānāti. jānanalakkhaṇañcettha  sikkhāpaccakkhāne vuttanayeneva veditabbaṃ.<br/><br/>[03]ayaṃ pana viseso -- sikkhāpaccakkhānaṃ hatthamuddāya sīsaṃ na otarati. idaṃ abhūtārocanaṃ  hatthamuddāyapi otarati. yo hi hatthavikārādīhipi aṅgapaccaṅgacopanehi abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ  viññattipathe ṭhitassa puggalassa āroceti, so ca tamatthaṃ jānāti, pārājikova hoti.  atha pana yassa āroceti, so na jānāti ``ki ayaṃ bhaṇatī''ti, saṃsayaṃ vā āpajjati,  ciraṃ vīmaṃsitvā vā pacchā jānāti, appaṭivijānanto icceva saṅkhyaṃ gacchati.  evaṃ appaṭivijānantassa vutte thullaccayaṃ hoti. yo pana jhānādīni attano adhigamavasena  vā uggahaparipucchādivasena vā na jānāti, kevalaṃ jhānanti vā vimokkhoti vā  vacanamattameva sutaṃ hoti, sopi tena vutte ``jhānaṃ kira samāpajjinti esa vadatī''ti  yadi ettakamattampi jānāti, jānāticceva saṅkhyaṃ gacchati. tassa vutte pārājikameva.  seso ekassa vā dvinnaṃ vā bahūnaṃ vā niyamitāniyamitavasena viseso sabbo sikkhāpaccakkhānakathāyaṃ  vuttanayeneva veditabboti.<br/><br/>[06] vattukāmavārakathā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 89
title: padabhājanīyavaṇṇanā^suddhikavārakathāvaṇṇanā^vattukāmavārakathā^paccayapaṭisaṃyuttavārakathā^
content:
  [03] 220^b^.^eb^ paccayapaṭisaṃyuttavārepi ^a^V2.0083^ea^ -- sabbaṃ vārapeyyālabhedaṃ pubbe āgatapadānañca atthaṃ  vuttanayeneva ñatvā pāḷikkamo tāva evaṃ jānitabbo. ettha hi ``yo te vihāre  vasi, yo te cīvaraṃ paribhuñji, yo te piṇḍapātaṃ paribhuñji, yo te senāsanaṃ paribhuñji,  yo te gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paribhuñjī''ti ime pañca paccattavacanavārā, ``yena  te vihāro paribhutto''tiādayo pañca karaṇavacanavārā, ``yaṃ tvaṃ āgamma vihāraṃ  adāsī''tiādayo pañca upayogavacanavārā vuttā ^a^P2.0502^ea^, tesaṃ vasena idha vuttena  suññāgārapadena saddhiṃ pubbe vuttesu paṭhamajjhānādīsu sabbapadesu ^a^M2.0092^ea^ vārapeyyālabhedo  veditabbo. ``yo te vihāre, yena te vihāro, yaṃ tvaṃ āgamma vihāra''nti  evaṃ pariyāyena vuttattā pana ``aha''nti ca avuttattā paṭivijānantassa vuttepi idha  thullaccayaṃ, apaṭivijānantassa dukkaṭanti ayamettha vinicchayo.


volume: 1
item: 90
title: suddhikavārakathāvaṇṇanā^vattukāmavārakathā^paccayapaṭisaṃyuttavārakathā^anāpattibhedakathā^
content:
  [03]evaṃ vitthāravasena āpattibhedaṃ dassetvā idāni anāpattiṃ dassento ^b^``anāpatti  adhimānenā''^eb^tiādimāha. tattha ^b^adhimānenā^eb^ti adhigatamānena samudācarantassa  anāpatti. ^b^anullapanādhippāyassā^eb^ti kohaññe icchācāre aṭhatvā anullapanādhippāyassa  sabrahmacārīnaṃ santike aññaṃ byākarontassa anāpatti. ummattakādayo pubbe vuttanayāeva.  idha pana ādikammikā vaggumudātīriyā bhikkhū. tesaṃ anāpattīti.<br/><br/>[06] padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.<br/><br/>[03]samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ -- hatthamuddāya ārocentassa kāyacittato,  vacībhedena ārocentassa vācācittato, ubhayaṃ karontassa kāyavācācittato samuṭṭhāti.  kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ,  tivedanaṃ hasantopi hi somanassiko ullapati bhāyantopi majjhattopīti.


volume: 1
item: 91
title: vattukāmavārakathā^paccayapaṭisaṃyuttavārakathā^anāpattibhedakathā^vinītavatthuvaṇṇanā^
content:
  [03] 223^b^.^eb^ vinītavatthūsu -- adhimānavatthu anupaññattiyaṃ vuttanayameva.<br/><br/>[03]dutiyavatthusmiṃ ^a^V2.0084^ea^ -- ^b^paṇidhāyā^eb^ti patthanaṃ katvā. ^b^evaṃ maṃ jano sambhāvessatī^eb^ti  evaṃ araññe vasantaṃ maṃ jano arahatte vā sekkhabhūmiyaṃ vā sambhāvessati, tato lokassa  sakkato bhavissāmi garukato mānito pūjitoti. ^b^āpatti dukkaṭassā^eb^ti  evaṃ paṇidhāya ``araññe vasissāmī''ti gacchantassa padavāre padavāre dukkaṭaṃ. tathā  araññe kuṭikaraṇacaṅkamananisīdananivāsanapāvuraṇādīsu sabbakiccesu payoge payoge  dukkaṭaṃ. tasmā evaṃ ^a^P2.0503^ea^ araññe na vasitabbaṃ. evaṃ vasanto hi sambhāvanaṃ  labhatu vā mā vā dukkaṭaṃ āpajjati. yo pana samādinnadhutaṅgo ^a^M2.0093^ea^ ``dhutaṅgaṃ  rakkhissāmī''ti vā ``gāmante me vasato cittaṃ vikkhipati, araññaṃ sappāya''nti  cintetvā vā ``addhā araññe tiṇṇaṃ vivekānaṃ aññataraṃ pāpuṇissāmī''ti vā ``araññaṃ  pavisitvā arahattaṃ apāpuṇitvā na nikkhamissāmī''ti vā ``araññavāso nāma bhagavatā  pasattho, mayi ca araññe vasante bahū sabrahmacārino gāmantaṃ hitvā āraññakā bhavissantī''ti  vā evaṃ anavajjavāsaṃ vasitukāmo hoti, tena vasitabbaṃ.<br/><br/>[03]tatiyavatthusmimpi -- ``abhikkantādīni saṇṭhapetvā piṇḍāya carissāmī''ti nivāsanapārupanakiccato  pabhuti yāva bhojanapariyosānaṃ tāva payoge payoge dukkaṭaṃ. sambhāvanaṃ labhatu vā  mā vā dukkaṭameva. khandhakavattasekhiyavattaparipūraṇatthaṃ pana sabrahmacārīnaṃ diṭṭhānugatiāpajjanatthaṃ  vā pāsādikehi abhikkamapaṭikkamādīhi piṇḍāya pavisanto anupavajjo viññūnanti.<br/><br/>[03]catutthapañcamavatthūsu -- ``yo te vihāre vasī''ti ettha vuttanayeneva ``aha''nti avuttattā  pārājikaṃ natthi. attupanāyikameva hi samudācarantassa pārājikaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03]^b^paṇidhāya caṅkamī^eb^tiādīni heṭṭhā vuttanayāneva.<br/><br/>[03]saṃyojanavatthusmiṃ -- ^b^saṃyojanā pahīnā^eb^tipi ``dasa saṃyojanā pahīnā''tipi ``ekaṃ  saṃyojanaṃ pahīna''ntipi vadato kilesappahānameva ārocitaṃ hoti, tasmā pārājikaṃ.<br/><br/>[03] 224^b^.^eb^ rahovatthūsu -- ^b^raho ullapatī^eb^ti ``rahogato arahā aha''nti vadati, na manasā  cintitameva karoti. tenettha dukkaṭaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03]^b^vihāravatthu^eb^ ^a^V2.0085^ea^ ^b^upaṭṭhānavatthu^eb^ ca vuttanayameva.<br/><br/>[03] 225^b^.^eb^ na dukkaravatthusmiṃ -- tassa bhikkhuno ayaṃ laddhi -- ``ariyapuggalāva bhagavato sāvakā''ti.  tenāha -- ``ye kho te bhagavato sāvakā te evaṃ vadeyyu''nti. yasmā cassa ayamadhippāyo --  ``sīlavatā ^a^M2.0094^ea^ āraddhavipassakena na dukkaraṃ aññaṃ byākātuṃ, paṭibalo  so arahattaṃ pāpuṇitu''nti. tasmā ``anullapanādhippāyo aha''nti āha.<br/><br/>[03]vīriyavatthusmiṃ ^a^P2.0504^ea^ ^b^ārādhanīyo^eb^ti sakkā ārādhetuṃ sampādetuṃ  nibbattetunti attho. sesaṃ vuttanayameva.<br/><br/>[03]^b^maccuvatthusmiṃ^eb^ so bhikkhu ``yassa vippaṭisāro uppajjati, so bhāyeyya. mayhaṃ  pana avippaṭisāravatthukāni parisuddhāni sīlāni, svāhaṃ kiṃ maraṇassa bhāyissāmī''ti  etamatthavasaṃ paṭicca ``nāhaṃ āvuso maccuno bhāyāmī''ti āha. tenassa anāpatti.<br/><br/>[03]^b^vippaṭisāravatthusmimpi^eb^ eseva nayo. tato parāni tīṇi vatthūni vīriyavatthusadisāneva.<br/><br/>[03]^b^vedanāvatthūsu^eb^paṭhamasmiṃ tāva so bhikkhu paṭisaṅkhānabalena adhivāsanakhantiyaṃ ṭhatvā ``nāvuso  sakkā yena vā tena vā adhivāsetu''nti āha. tenassa anāpatti.<br/><br/>[03]dutiye pana attupanāyikaṃ akatvā ``nāvuso sakkā puthujjanenā''ti pariyāyena  vuttattā thullaccayaṃ.<br/><br/>[03] 226^b^.^eb^ ^b^brāhmaṇavatthūsu^eb^so kira brāhmaṇo na kevalaṃ ``āyantu bhonto arahanto''ti  āha. yaṃ yaṃ panassa vacanaṃ mukhato niggacchati, sabbaṃ ``arahantānaṃ āsanāni paññapetha,  pādodakaṃ detha, arahanto pāde dhovantū''ti arahantavādapaṭisaṃyuttaṃyeva. taṃ panassa  pasādabhaññaṃ saddhācaritattā attano saddhābalena samussāhitassa vacanaṃ. tasmā bhagavā ^b^``anāpatti,  bhikkhave, pasādabhaññe''^eb^ti āha. evaṃ vuccamānena pana bhikkhunā na haṭṭhatuṭṭheneva  paccayā paribhuñjitabbā, ``arahattasampāpikaṃ paṭipadaṃ paripūressāmī''ti evaṃ yogo  karaṇīyoti.<br/><br/>[03]^b^aññabyākaraṇavatthūni^eb^saṃyojanavatthusadisāneva. ^b^agāravatthusmi^eb^ṃ so bhikkhu gihibhāve  anatthikatāya ^a^V2.0086^ea^ anapekkhatāya ``abhabbo kho āvuso mādiso''ti āha, na ullapanādhippāyena.  tenassa anāpatti.<br/><br/>[03] 227^b^.^eb^ ^b^āvaṭakāmavatthusmi^eb^ṃ ^a^M2.0095^ea^ so bhikkhu vatthukāmesu ca kilesakāmesu  ca lokiyeneva ādīnavadassanena nirapekkho. tasmā ^b^``āvaṭā me āvuso kāmā''^eb^ti  āha. tenassa anāpatti. ettha ca ^b^āvaṭā^eb^ti ^a^P2.0505^ea^ āvāritā nivāritā,  paṭikkhittāti attho.<br/><br/>[03]^b^abhirativatthusmiṃ^eb^ so bhikkhu sāsane anukkaṇṭhitabhāvena uddesaparipucchādīsu ca  abhiratabhāvena ``abhirato ahaṃ āvuso paramāya abhiratiyā''ti āha, na ullapanādhippāyena.  tenassa anāpatti.<br/><br/>[03]pakkamanavatthusmiṃ ^b^yo imamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamissatī^eb^ti evaṃ āvāsaṃ  vā maṇḍapaṃ vā sīmaṃ vā yaṃkiñci ṭhānaṃ paricchinditvā katāya katikāya yo  ``maṃ arahāti jānantū''ti tamhā ṭhānā paṭhamaṃ pakkamati, pārājiko hoti. yo  pana ācariyupajjhāyānaṃ vā kiccena mātāpitūnaṃ vā kenacideva karaṇīyena bhikkhācāratthaṃ  vā uddesaparipucchānaṃ vā atthāya aññena vā tādisena karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ atikkamitvā  gacchati, anāpatti. sacepissa evaṃ gatassa pacchā icchācāro uppajjati ``na dānāhaṃ  tattha gamissāmi evaṃ maṃ arahāti sambhāvessantī''ti anāpattiyeva.<br/><br/>[03]yopi kenacideva karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ patvā sajjhāyamanasikārādivasena aññavihito  vā hutvā corādīhi vā anubaddho meghaṃ vā uṭṭhitaṃ disvā anovassakaṃ pavisitukāmo  taṃ ṭhānaṃ atikkamati, anāpatti. yānena vā iddhiyā vā gacchantopi pārājikaṃ  nāpajjati, padagamaneneva āpajjati. tampi yehi saha katikā katā, tehi saddhiṃ apubbaṃacarimaṃ  gacchanto nāpajjati. evaṃ gacchantā hi sabbepi aññamaññaṃ rakkhanti. sacepi maṇḍaparukkhamūlādīsu  kiñci ṭhānaṃ paricchinditvā ``yo ettha nisīdati vā caṅkamati vā, taṃ arahāti  jānissāma'' pupphāni vā ṭhapetvā ``yo imāni gahetvā pūjaṃ karissati, taṃ arahāti  jānissāmā''tiādinā nayena katikā katā hoti, tatrāpi icchācāravasena tathā karontassa  pārājikameva. sacepi upāsakena antarāmagge vihāro vā kato hoti, cīvarādīni  vā ṭhapitāni honti, ``ye arahanto te imasmiṃ vihāre vasantu, cīvarādīni ca gaṇhantū''ti.  tatrāpi icchācāravasena vasantassa vā cīvarādīni vā gaṇhantassa pārājikameva ^a^V2.0087^ea^. etaṃ  pana adhammikakatikavattaṃ ^a^P2.0506^ea^, tasmā na kātabbaṃ, aññaṃ vā evarūpaṃ  ``imasmiṃ temāsabbhantare ^a^M2.0096^ea^ sabbeva āraññakā hontu, piṇḍapātikaṅgādiavasesadhutaṅgadharā  vā atha vā sabbeva khīṇāsavā hontū''ti evamādi. nānāverajjakā hi bhikkhū sannipatanti.  tattha keci dubbalā appathāmā evarūpaṃ vattaṃ anupāletuṃ na sakkonti. tasmā  evarūpampi vattaṃ na kātabbaṃ. ``imaṃ temāsaṃ sabbeheva na uddisitabbaṃ, na paripucchitabbaṃ,  na pabbājetabbaṃ, mūgabbataṃ gaṇhitabbaṃ, bahi sīmaṭṭhassāpi saṅghalābho dātabbo''ti evamādikaṃ  pana na kātabbameva.<br/><br/>[03] 228^b^.^eb^ ^b^lakkhaṇasaṃyutte^eb^ yvāyaṃ ^b^āyasmā ca lakkhaṇo^eb^ti lakkhaṇatthero vutto, esa jaṭilasahassassa  abbhantare ehibhikkhūpasampadāya upasampanno ādittapariyāyāvasāne arahattappatto eko  mahāsāvakoti veditabbo. yasmā panesa lakkhaṇasampannena sabbākāraparipūrena brahmasamena  attabhāvena samannāgato, tasmā lakkhaṇoti saṅkhaṃ gato. mahāmoggallānatthero pana pabbajitadivasato  sattame divase arahattappatto dutiyo aggasāvako.<br/><br/>[03]^b^sitaṃ pātvākāsī^eb^ti mandahasitaṃ pātuakāsi, pakāsayi dassesīti vuttaṃ hoti.  kiṃ pana disvā thero sitaṃ pātvākāsīti? upari pāḷiyaṃ āgataṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ  ekaṃ petaloke nibbattaṃ sattaṃ disvā, tañca kho dibbena cakkhunā, na pasādacakkhunā.  pasādacakkhussa hi ete attabhāvā na āpāthaṃ āgacchanti. evarūpaṃ pana attabhāvaṃ disvā  kāruññe kātabbe kasmā sitaṃ pātvākāsīti? attano ca buddhañāṇassa ca sampattisamanussaraṇato.  tañhi disvā thero ``adiṭṭhasaccena nāma puggalena paṭilabhitabbā evarūpā attabhāvā mutto  ahaṃ, lābhā vata me, suladdhaṃ vata me''ti attano ca sampattiṃ anussaritvā ``aho  buddhassa bhagavato ^a^P2.0507^ea^ ñāṇasampatti, yo `kammavipāko, bhikkhave, acinteyyo;  na cintetabbo'ti (a0 ni0  4.77) desesi, paccakkhaṃ vata katvā buddhā desenti,  suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātū''ti evaṃ buddhañāṇasampattiñca saritvā sitaṃ pātvākāsīti.  yasmā pana khīṇāsavā nāma na akāraṇā sitaṃ pātukaronti, tasmā taṃ lakkhaṇatthero  pucchi -- ^b^``ko nu kho āvuso moggallāna hetu, ko paccayo sitassa pātukammāyā''^eb^ti.  thero pana yasmā yehi ayaṃ upapatti sāmaṃ adiṭṭhā, te dussaddhāpayā honti, tasmā  bhagavantaṃ sakkhiṃ katvā byākātukāmatāya ^b^``akālo kho, āvuso''^eb^tiādimāha  ^a^M2.0097^ea^. tato bhagavato santike puṭṭho ^b^``idhāhaṃ āvuso''^eb^tiādinā nayena  byākāsi.<br/><br/>[03]tattha ^a^V2.0088^ea^ ^b^aṭṭhikasaṅkhalika^eb^nti setaṃ nimmaṃsalohitaṃ aṭṭhisaṅghātaṃ. ^b^gijjhāpi kākāpi  kulalāpī^eb^ti etepi yakkhagijjhā ceva yakkhakākā ca yakkhakulalā ca paccetabbā. pākatikānaṃ  pana gijjhādīnaṃ āpāthampi etaṃ rūpaṃ nāgacchati. ^b^anupatitvā anupatitvā^eb^ti anubandhitvā  anubandhitvā. ^b^vituḍentī^eb^ti vinivijjhitvā gacchanti. vitudentīti vā pāṭho,  asidhārūpamehi tikhiṇehi lohatuṇḍehi vijjhantīti attho. ^b^sā sudaṃ aṭṭassaraṃ  karotī^eb^ti ettha ^b^suda^eb^nti nipāto, sā aṭṭhikasaṅkhalikā aṭṭassaraṃ āturassaraṃ  karotīti attho. akusalavipākānubhavanatthaṃ kira yojanappamāṇāpi tādisā attabhāvā  nibbattanti, pasādussadā ca honti pakkagaṇḍasadisā; tasmā sā aṭṭhikasaṅkhalikā balavavedanāturā  tādisaṃ saramakāsīti. evañca pana vatvā puna āyasmā mahāmoggallāno ``vaṭṭagāmikasattā  nāma evarūpā attabhāvā na muccantī''ti sattesu kāruññaṃ paṭicca uppannaṃ dhammasaṃvegaṃ  dassento ^b^``tassa mayhaṃ āvuso etadahosi; acchariyaṃ vata bho''^eb^tiādimāha.<br/><br/>[03]^b^bhikkhū ujjhāyantī^eb^ti yesaṃ sā petūpapatti appaccakkhā, te ujjhāyanti  ^a^P2.0508^ea^. bhagavā pana therassānubhāvaṃ pakāsento ^b^``cakkhubhūtā vata bhikkhave  sāvakā viharantī''^eb^tiādimāha. tattha cakkhu bhūtaṃ jātaṃ uppannaṃ tesanti ^b^cakkhubhūtā;^eb^  bhūtacakkhukā uppannacakkhukā, cakkhuṃ uppādetvā, viharantīti attho. dutiyapadepi  eseva nayo. ^b^yatra hi nāmā^eb^ti ettha ^b^yatrā^eb^ti kāraṇavacanaṃ. tatrāyamatthayojanā; yasmā  nāma sāvakopi evarūpaṃ ñassati vā dakkhati vā sakkhiṃ vā karissati, tasmā avocumha --  ``cakkhubhūtā vata bhikkhave sāvakā viharanti, ñāṇabhūtā vata bhikkhave sāvakā viharantī''ti.<br/><br/>[03]^b^pubbeva me so bhikkhave satto diṭṭho^eb^ti bodhimaṇḍe sabbaññutañāṇappaṭivedhena appamāṇesu  cakkavāḷesu appamāṇe sattanikāye bhavagatiyoniṭhitinivāse ca paccakkhaṃ karontena  mayā pubbeva so satto diṭṭhoti vadati.<br/><br/>[03]^b^goghātako^eb^ti ^a^M2.0098^ea^ gāvo vadhitvā vadhitvā aṭṭhito maṃsaṃ mocetvā vikkiṇitvā  jīvikakappanakasatto. ^b^tasseva kammassa vipākāvasesenā^eb^ti tassa nānācetanāhi  āyūhitassa aparāpariyakammassa. tatra hi yāya cetanāya narake paṭisandhi janitā, tassā  vipāke parikkhīṇe avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārammaṇaṃ katvā puna petādīsu  paṭisandhi nibbattati, tasmā sā paṭisandhi kammasabhāgatāya vā ārammaṇasabhāgatāya vā ``tasseva  kammassa ^a^V2.0089^ea^ vipākāvaseso''ti vuccati. ayañca satto evaṃ upapanno. tenāha --  ``tasseva kammassa vipākāvasesenā''ti. tassa kira narakā cavanakāle nimmaṃsakatānaṃ  gunnaṃ aṭṭhirāsi eva nimittaṃ ahosi. so paṭicchannampi taṃ kammaṃ viññūnaṃ pākaṭaṃ  viya karonto aṭṭhisaṅkhalikapeto jāto.<br/><br/>[03] 229^b^.^eb^ maṃsapesivatthusmiṃ ^a^P2.0509^ea^ ^b^goghātako^eb^ti gomaṃsapesiyo katvā  sukkhāpetvā vallūravikkayena anekāni vassāni jīvikaṃ kappesi. tenassa narakā  cavanakāle maṃsapesiyeva nimittaṃ ahosi. so maṃsapesipeto jāto.<br/><br/>[03]^b^maṃsapiṇḍavatthusmiṃ^eb^ so sākuṇiko sakuṇe gahetvā vikkiṇanakāle nippakkhacamme  maṃsapiṇḍamatte katvā vikkiṇanto jīvikaṃ kappesi. tenassa narakā cavanakāle  maṃsapiṇḍova nimittaṃ ahosi. so maṃsapiṇḍapeto jāto.<br/><br/>[03]^b^nicchavivatthusmiṃ^eb^ tassa orabbhikassa eḷake vadhitvā niccamme katvā kappitajīvikassa  purimanayeneva niccammaṃ eḷakasarīraṃ nimittamahosi. so nicchavipeto jāto.<br/><br/>[03]^b^asilomavatthusmiṃ^eb^ so sūkariko dīgharattaṃ nivāpapuṭṭhe sūkare asinā vadhitvā  vadhitvā dīgharattaṃ jīvikaṃ kappesi. tenassa ukkhittāsikabhāvova nimittaṃ ahosi.  tasmā asilomapeto jāto.<br/><br/>[03]^b^sattilomavatthusmi^eb^ṃ so māgaviko ekaṃ migañca sattiñca gahetvā vanaṃ gantvā tassa  migassa samīpaṃ āgatāgate mige sattiyā vijjhitvā māresi, tassa sattiyā vijjhanakabhāvoyeva  nimittaṃ ahosi. tasmā sattilomapeto jāto.<br/><br/>[03]usulomavatthusmiṃ ^a^M2.0099^ea^ ^b^kāraṇiko^eb^ti rājāparādhike anekāhi kāraṇāhi  pīḷetvā avasāne kaṇḍena vijjhitvā māraṇakapuriso. so kira asukasmiṃ padese  viddho maratīti ñatvāva vijjhati. tassevaṃ jīvikaṃ kappetvā narake uppannassa  tato pakkāvasesena idhūpapattikāle usunā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. tasmā  usulomapeto jāto.<br/><br/>[03]sūcilomavatthusmiṃ ^b^sārathī^eb^ti assadamako. godamakotipi ^b^kurundaṭṭhakathāyaṃ^eb^vuttaṃ.  tassa patodasūciyā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. tasmā sūcilomapeto jāto.<br/><br/>[03]dutiyasūcilomavatthusmiṃ ^a^V2.0090^ea^ ^b^sūcako^eb^ti pesuññakārako ^a^P2.0510^ea^. so kira  manusse aññamaññañca bhindi. rājakule ca ``imassa imaṃ nāma atthi, iminā idaṃ  nāma kata''nti sūcetvā sūcetvā anayabyasanaṃ pāpesi. tasmā yathānena sūcetvā  manussā bhinnā, tathā sūcīhi bhedanadukkhaṃ paccanubhotuṃ kammameva nimittaṃ katvā  sūcilomapeto jāto.<br/><br/>[03]aṇḍabhāritavatthusmiṃ ^b^gāmakūṭo^eb^ti vinicchayāmacco. tassa kammasabhāgatāya kumbhamattā  mahāghaṭappamāṇā aṇḍā ahesuṃ. so hi yasmā raho paṭicchanna ṭhāne lañjaṃ gahetvā  kūṭavinicchayena pākaṭaṃ dosaṃ karonto sāmike assāmike akāsi. tasmāssa  rahassaṃ aṅgaṃ pākaṭaṃ nibbattaṃ. yasmā daṇḍaṃ paṭṭhapento paresaṃ asayhaṃ bhāraṃ āropesi,  tasmāssa rahassaṅgaṃ asayhabhāro hutvā nibbattaṃ. yasmā yasmiṃ ṭhāne ṭhitena samena bhavitabbaṃ,  tasmiṃ ṭhatvā visamo ahosi, tasmāssa rahassaṅge visamā nisajjā ahosīti.<br/><br/>[03]^b^pāradārikavatthusmiṃ^eb^ so satto parassa rakkhitaṃ gopitaṃ sassāmikaṃ phassaṃ phusanto  mīḷhasukhena kāmasukhena cittaṃ ramayitvā kammasabhāgatāya gūthaphassaṃ phusanto dukkhamanubhavituṃ  tattha nibbatto. ^b^duṭṭhabrāhmaṇavatthu^eb^ pākaṭameva.<br/><br/>[03] 230^b^.^eb^ ^b^nicchavitthivatthusmiṃ^eb^ yasmā mātugāmo nāma attano phasse anissaro, sā  ca taṃ sāmikassa santakaṃ phassaṃ thenetvā paresaṃ abhiratiṃ ^a^M2.0100^ea^ uppādesi,  tasmā kammasabhāgatāya sukhasamphassā dhaṃsitvā dukkhasamphassaṃ anubhavituṃ nicchavitthī  hutvā upapannā.<br/><br/>[03]maṅgulitthivatthusmiṃ ^b^maṅguli^eb^nti ^a^P2.0511^ea^ virūpaṃ duddasikaṃ bībhacchaṃ, sā kira  ikkhaṇikākammaṃ yakkhadāsikammaṃ karontī ``iminā ca iminā ca evaṃ balikamme  kate ayaṃ nāma tumhākaṃ vaḍḍhi bhavissatī''ti mahājanassa gandhapupphādīni vañcanāya  gahetvā mahājanaṃ duddiṭṭhiṃ micchādiṭṭhiṃ gaṇhāpesi, tasmā tāya kammasabhāgatāya gandhapupphādīnaṃ  thenitattā duggandhā duddassanassa gāhitattā duddasikā virūpā bībhacchā hutvā nibbattā.<br/><br/>[03]okilinivatthusmiṃ ^b^uppakkaṃ okiliniṃ okirini^eb^nti sā kira aṅgāracitake  nipannā vipphandamānā viparivattamānā paccati, tasmā uppakkā ceva hoti kharena agginā  pakkasarīrā; okilinī ca kilinnasarīrā bindubindūni hissā sarīrato paggharanti.  okirinī ca aṅgārasamparikiṇṇā, tassā hi heṭṭhatopi kiṃsukapupphavaṇṇā aṅgārā,  ubhayapassesupi ^a^V2.0091^ea^, ākāsatopissā upari aṅgārā patanti, tena vuttaṃ -- ``uppakkaṃ okiliniṃ  okirini''nti. ^b^sā issāpakatā sapattiṃ aṅgārakaṭāhena okirī^eb^ti  tassā kira kaliṅgarañño ekā nāṭakinī aṅgārakaṭāhaṃ samīpe ṭhapetvā gattato udakañca  puñchati, pāṇinā ca sedaṃ karoti. rājāpi tāya saddhiṃ kathañca karoti, parituṭṭhākārañca  dasseti. aggamahesī taṃ asahamānā issāpakatā hutvā acirapakkantassa rañño taṃ  aṅgārakaṭāhaṃ gahetvā tassā upari aṅgāre okiri. sā taṃ kammaṃ katvā tādisaṃyeva  vipākaṃ paccanubhavituṃ petaloke nibbattā.<br/><br/>[03]^b^coraghātakavatthusmiṃ^eb^ ^a^P2.0512^ea^ so rañño āṇāya dīgharattaṃ corānaṃ sīsāni  chinditvā petaloke nibbattanto asīsakaṃ kabandhaṃ hutvā nibbatti.<br/><br/>[03]bhikkhuvatthusmiṃ ^b^pāpabhikkhū^eb^ti lāmakabhikkhu. so kira lokassa saddhādeyye cattāro  paccaye paribhuñjitvā kāyavacīdvārehi asaṃ yato bhinnājīvo cittakeḷiṃ kīḷanto  vicari. tato ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā petaloke nibbattanto bhikkhusadiseneva  attabhāvena nibbatti. ^b^bhikkhunī-sikkhamānā-sāmaṇera-sāmaṇerīvatthūsupi^eb^ ayameva  vinicchayo.<br/><br/>[03] 231^b^.^eb^ tapodāvatthusmiṃ ^a^M2.0101^ea^ ^b^acchodako^eb^ti pasannodako. ^b^sītodako^eb^ti  sītalaudako. ^b^sātodako^eb^ti madhurodako. ^b^setako^eb^ti parisuddho nissevālapaṇakakaddamo.  ^b^suppatittho^eb^ti sundarehi titthehi upapanno. ^b^ramaṇīyo^eb^ti ratijanako. ^b^cakkamattānī^eb^ti  rathacakkappamāṇāni. ^b^kuthitā sandatī^eb^ti tatrā santattā hutvā sandati. ^b^yatāyaṃ  bhikkhave^eb^ti yato ayaṃ bhikkhave. ^b^so daho^eb^ti so rahado. kuto panāyaṃ sandatīti?  vebhārapabbatassa kira heṭṭhā bhummaṭṭhakanāgānaṃ pañcayojanasatikaṃ nāgabhavanaṃ devalokasadisaṃ  maṇimayena talena ārāmuyyānehi ca samannāgataṃ; tattha nāgānaṃ kīḷanaṭṭhāne so udakadaho,  tato ayaṃ tapodā sandati. ^b^dvinnaṃ mahānirayānaṃ antarikāya āgacchatī^eb^ti rājagahanagaraṃ  kira āviñjetvā mahāpetaloko, tattha dvinnaṃ mahālohakumbhinirayānaṃ antarena  ayaṃ tapodā āgacchati, tasmā kuthitā sandatīti.<br/><br/>[03]yuddhavatthusmiṃ ^a^P2.0513^ea^ ^b^nandī caratī^eb^ti vijayabherī āhiṇḍati. ^b^rājā āvuso  licchavīhī^eb^ti thero kira attano divāṭṭhāne ca rattiṭṭhāne ca nisīditvā ``licchavayo  katahatthā katūpāsanā, rājā ca tehi saddhiṃ sampahāraṃ detī''ti āvajjento dibbena  cakkhunā rājānaṃ parājitaṃ palāyamānaṃ addasa. tato bhikkhū āmantetvā ^b^``rājā āvuso  tumhākaṃ upaṭṭhāko licchavīhi pabhaggo''^eb^ti ^a^V2.0092^ea^ āha. ^b^saccaṃ, bhikkhave, moggallāno  āhā^eb^ti parājikakāle āvajjitvā yaṃ diṭṭhaṃ taṃ bhaṇanto saccaṃ āha.<br/><br/>[03] 232^b^.^eb^ nāgogāhavatthusmiṃ ^b^sappinikāyā^eb^ti evaṃnāmikāya. ^b^āneñjaṃ samādhi^eb^nti  anejaṃ acalaṃ kāyavācāvipphandavirahitaṃ catutthajjhānasamādhiṃ. ^b^nāgāna^eb^nti hatthīnaṃ.  ^b^ogayha uttarantāna^eb^nti ogayha ogāhetvā puna uttarantānaṃ. te kira gambhīraṃ  udakaṃ otaritvā tattha nhatvā ca pivitvā ca soṇḍāya udakaṃ gahetvā aññamaññaṃ  ālolentā uttaranti, tesaṃ evaṃ ogayha uttarantānanti vuttaṃ hoti. ^b^koñcaṃ  karontāna^eb^nti nadītīre ṭhatvā soṇḍaṃ mukhe pakkhipitvā koñcanādaṃ karontānaṃ.  ^b^saddaṃ assosi^eb^nti taṃ ^a^M2.0102^ea^ koñcanādasaddaṃ assosiṃ. ^b^attheso, bhikkhave,  samādhi so ca kho aparisuddho^eb^ti atthi eso samādhi moggallānassa, so ca  kho parisuddho na hoti. thero kira pabbajitato sattame divase tadahuarahattappatto aṭṭhasu  samāpattīsu pañcahākārehi anāciṇṇavasībhāvo ^a^P2.0514^ea^ samādhiparipanthake dhamme  na suṭṭhu parisodhetvā āvajjanasamāpajjanādhiṭṭhānavuṭṭhānapaccavekkhaṇānaṃ saññāmattakameva  katvā catutthajjhānaṃ appetvā nisinno, jhānaṅgehi vuṭṭhāya nāgānaṃ saddaṃ sutvā ``antosamāpattiyaṃ  assosi''nti evaṃsaññī ahosi. tena vuttaṃ -- ``attheso, bhikkhave, samādhi;  so ca kho aparisuddho''ti.<br/><br/>[03]sobhitavatthusmiṃ ^b^ahaṃ, āvuso, pañca kappasatāni anussarāmī^eb^ti ekāvajjanena anussarāmīti  āha. itarathā hi anacchariyaṃ ariyasāvakānaṃ paṭipāṭiyā nānāvajjanena tassa tassa  atīte nivāsassa anussaraṇanti na bhikkhū ujjhāyeyyuṃ. yasmā panesa ``ekāvajjanena  anussarāmī''ti āha, tasmā bhikkhū ujjhāyiṃsu. ^b^atthesā, bhikkhave, sobhitassa,  sā ca kho ekāyeva jātī^eb^ti yaṃ sobhito jātiṃ anussarāmīti āha, atthesā  jāti sobhitassa, sā ca kho ekāyeva anantarā na uppaṭipāṭiyā anussaritāti adhippāyo.<br/><br/>[06] kathaṃ panāyaṃ etaṃ anussarīti? ayaṃ kira pañcannaṃ kappasatānaṃ upari titthāyatane<br/><br/>[03] pabbajitvā asaññasamāpattiṃ nibbattetvā aparihīnajjhāno kālaṃ katvā asaññabhave nibbatti.  tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā avasāne manussaloke uppanno sāsane pabbajitvā tisso vijjā  sacchākāsi. so pubbenivāsaṃ anussaramāno imasmiṃ attabhāve paṭisandhiṃ disvā  tato paraṃ tatiye attabhāve cutimeva addasa. atha ubhinnamantarā acittakaṃ attabhāvaṃ anussarituṃ  ^a^V2.0093^ea^ asakkonto nayato sallakkhesi -- ``addhāahaṃ asaññabhave nibbatto''ti. evaṃ sallakkhentena  panānena dukkaraṃ kataṃ, satadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭi paṭividdhā, ākāse  padaṃ dassitaṃ. tasmā naṃ bhagavā ^a^P2.0515^ea^ imasmiṃyeva vatthusmiṃ etadagge ṭhapesi --  ``etadaggaṃ bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ pubbenivāsaṃ anussarantānaṃ yadidaṃ  sobhito''ti (a0 ni0  1.219, 227).<br/><br/>[06] vinītavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 92
title: paccayapaṭisaṃyuttavārakathā^anāpattibhedakathā^vinītavatthuvaṇṇanā^nigamanavaṇṇanā^
content:
  [03] 233^b^.^eb^ ^b^uddiṭṭhā^eb^ ^a^M2.0103^ea^ ^b^kho āyasmanto cattāro pārājikā dhammā^eb^ti idaṃ  idha uddiṭṭhapārājikaparidīpanameva. samodhānetvā pana sabbāneva catuvīsati pārājikāni  veditabbāni. katamāni catuvīsati? pāḷiyaṃ āgatāni tāva bhikkhūnaṃ cattāri, bhikkhunīnaṃ  asādhāraṇāni cattārīti aṭṭha. ekādasa abhabbapuggalā, tesu paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakā,  tayo vatthuvipannā ahetukapaṭisandhikā, tesaṃ saggo avārito maggo pana vārito,  abhabbā hi te maggappaṭilābhāya vatthuvipannattāti. pabbajjāpi nesaṃ paṭikkhittā,  tasmā tepi pārājikā. theyyasaṃvāsako, titthiyapakkantako, mātughātako, pitughātako,  arahantaghātako, bhikkhunīdūsako, lohituppādako, saṅghabhedakoti ime aṭṭha attano  kiriyāya vipannattā abhabbaṭṭhānaṃ pattāti pārājikāva. tesu theyyasaṃvāsako, titthiyapakkantako,  bhikkhunīdūsakoti imesaṃ tiṇṇaṃ saggo avārito maggo pana vāritova. itaresaṃ  pañcannaṃ ubhayampi vāritaṃ. te hi anantarabhave narake nibbattanakasattā. iti ime  ca ekādasa, purimā ca aṭṭhāti ekūnavīsati. te gihiliṅge ruciṃ uppādetvā  gihinivāsananivatthāya bhikkhuniyā saddhiṃ vīsati. sā hi ajjhācāravītikkamaṃ akatvāpi  ettāvatāva assamaṇīti imāni tāva vīsati pārājikāni.<br/><br/>[03]aparānipi -- lambī, mudupiṭṭhiko, parassa aṅgajātaṃ mukhena gaṇhāti, parassa aṅgajāte  abhinisīdatīti imesaṃ catunnaṃ vasena cattāri anulomapārājikānīti vadanti.  etāni hi yasmā ubhinnaṃ rāgavasena sadisabhāvūpagatānaṃ dhammo ``methunadhammo''ti vuccati.  tasmā etena pariyāyena methunadhammaṃ ^a^P2.0516^ea^ appaṭisevitvāyeva kevalaṃ maggena  maggappavesanavasena āpajjitabbattā methunadhammapārājikassa anulomentīti anulomapārājikānīti  vuccanti. iti imāni ca cattāri ^a^V2.0094^ea^ purimāni ca vīsatīti samodhānetvā sabbāneva  catuvīsati pārājikāni veditabbāni.<br/><br/>[03]^b^na labhati bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsa^eb^nti uposatha-pavāraṇa-pātimokkhuddesa-saṅghakammappabhedaṃ  bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsaṃ na labhati. ^b^yathā pure tathā pacchā^eb^ti yathā pubbe gihikāle  anupasampannakāle ca pacchā pārājikaṃ āpannopi tatheva asaṃvāso hoti. natthi tassa  bhikkhūhi saddhiṃ ^a^M2.0104^ea^ uposathapavāraṇapātimokkhuddesasaṅghakammappabhedo saṃvāsoti  bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsaṃ na labhati. ^b^tatthāyasmante pucchāmī^eb^ti tesu catūsu pārājikesu  āyasmante ``kaccittha parisuddhā''ti pucchāmi. ^b^kaccitthā^eb^ti kacci ettha;  etesu catūsu pārājikesu kacci parisuddhāti attho. atha vā ^b^kaccittha parisuddhā^eb^ti  kacci parisuddhā attha, bhavathāti attho. sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.<br/><br/>[06] samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya<br/><br/>[06] catutthapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 93
title: saṅghādisesakaṇḍaṃ^^^sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā^
content:
  [21] yaṃ ^a^P3.0517^ea^ ^a^M2.0105^ea^ pārājikakaṇḍassa, saṅgītaṃ samanantaraṃ.<br/><br/>[22] tassa terasakassāyamapubbapadavaṇṇanā..<br/><br/>[03] 234^b^.^eb^ tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.  tena kho pana samayena āyasmā seyyasako anabhirato brahmacariyaṃ caratīti ettha ^b^āyasmā^eb^ti  piyavacanaṃ. ^b^seyyasako^eb^ti tassa bhikkhuno nāmaṃ. ^b^anabhirato^eb^ti vikkhittacitto  kāmarāgapariḷāhena pariḍayhamāno na pana gihibhāvaṃ patthayamāno. ^b^so tena kiso  hotī^eb^ti so seyyasako tena anabhiratabhāvena kiso hoti.<br/><br/>[03]^b^addasā kho āyasmā udāyī^eb^ti ettha ^b^udāyī^eb^ti tassa therassa nāmaṃ, ayañhi seyyasakassa  upajjhāyo lāḷudāyī nāma bhantamigasappaṭibhāgo niddārāmatādimanuyuttānaṃ aññataro  lolabhikkhu. ^b^kacci no tva^eb^nti kacci nu tvaṃ. ^b^yāvadatthaṃ bhuñjā^eb^tiādīsu  yāvatā atthoti yāvadatthaṃ. idaṃ vuttaṃ hoti -- yāvatā te bhojanena attho yattakaṃ  tvaṃ icchasi tattakaṃ bhuñja, yattakaṃ kālaṃ rattiṃ vā divā vā supituṃ icchasi  tattakaṃ supa, mattikādīhi kāyaṃ ubbaṭṭetvā cuṇṇādīhi ghaṃsitvā yattakaṃ nhānaṃ  icchasi tattakaṃ nhāya, uddesena vā paripucchāya vā vattapaṭipattiyā vā kammaṭṭhānena vā  attho natthīti. ^b^yadā te anabhirati uppajjatī^eb^ti yasmiṃ kāle tava  ^a^P3.0518^ea^ kāmarāgavasena ukkaṇṭhitatā vikkhittacittatā uppajjati. ^b^rāgo cittaṃ  anuddhaṃsetī^eb^ti kāmarāgo cittaṃ dhaṃseti padhaṃseti vikkhipati ceva milāpeti  ca. ^b^tadā hatthena upakkamitvā asuciṃ mocehī^eb^ti tasmiṃ kāle hatthena vāyamitvā  asucimocanaṃ karohi, evañhi te cittekaggatā bhavissati. iti taṃ upajjhāyo  anusāsi yathā taṃ bālo bālaṃ mago magaṃ.<br/><br/>[03] 235^b^.^eb^ ^b^tesaṃ muṭṭhassatīnaṃ asampajānānaṃ niddaṃ okkamantāna^eb^nti satisampajaññaṃ pahāya  niddaṃ otarantānaṃ. tattha kiñcāpi niddaṃ okkamantānaṃ abyākato ^a^M2.0106^ea^  bhavaṅgavāro pavattati, satisampajaññavāro gaḷati, tathāpi sayanakāle manasikāro kātabbo.  divā supantena yāva nhātassa ^a^V2.0095^ea^ bhikkhuno kesā na sukkhanti tāva supitvā vuṭṭhahissāmīti  saussāhena supitabbaṃ. rattiṃ supantena ettakaṃ nāma rattibhāgaṃ supitvā candena vā  tārakāya vā idaṃ nāma ṭhānaṃ pattakāle vuṭṭhahissāmīti saussāhena supitabbaṃ. buddhānussatiādīsu  ca dasasu kammaṭṭhānesu ekaṃ aññaṃ vā cittaruciyaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvāva niddā okkamitabbā.  evaṃ karonto hi sato sampajāno satiñca sampajaññañca avijahitvāva niddaṃ okkamatīti  vuccati. te pana bhikkhū bālā lolā bhantamigasappaṭibhāgā na evamakaṃsu. tena vuttaṃ --  ``tesaṃ muṭṭhassatīnaṃ asampajānānaṃ niddaṃ okkamantāna''nti.<br/><br/>[03]^b^atthi cettha cetanā labbhatī^eb^ti ettha ca supinante assādacetanā atthi upalabbhati.  ^b^atthesā, bhikkhave, cetanā; sā ca kho abbohārikā^eb^ti bhikkhave esā assādacetanā  atthi, sā ca kho avisaye uppannattā abbohārikā, āpattiyā aṅgaṃ na hoti.  iti bhagavā supinante cetanāya abbohārikabhāvaṃ dassetvā ``evañca pana bhikkhave imaṃ  sikkhāpadaṃ uddiseyyātha, ^b^sañcetanikā sukkavissaṭṭhi aññatra supinantā saṅghādiseso''^eb^ti  sānupaññattikaṃ sikkhāpadaṃ paññāpesi.<br/><br/>[03] 236-237^b^.^eb^ tattha saṃvijjati cetanā assāti sañcetanā, sañcetanāva ^b^sañcetanikā,^eb^ sañcetanā  vā assā atthīti sañcetanikā. yasmā pana yassa sañcetanikā ^a^P3.0519^ea^ sukkavissaṭṭhi  hoti so jānanto sañjānanto hoti, sā cassa sukkavissaṭṭhi cecca abhivitaritvā  vītikkamo hoti, tasmā byañjane ādaraṃ akatvā atthameva dassetuṃ ^b^``jānanto  sañjānanto cecca abhivitaritvā vītikkamo''^eb^ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ.  tattha ^b^jānanto^eb^ti upakkamāmīti jānanto. ^b^sañjānanto^eb^ti sukkaṃ mocemīti  sañjānanto, teneva upakkamajānanākārena saddhiṃ jānantoti attho. ^b^ceccā^eb^ti mocanassādacetanāvasena  cetetvā pakappetvā. ^b^abhivitaritvā^eb^ti upakkamavasena maddanto nirāsaṅkacittaṃ pesetvā.  ^b^vītikkamo^eb^ti evaṃ pavattassa yo vītikkamo ayaṃ sañcetanikāsaddassa sikhāppatto  atthoti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03]idāni ^a^M2.0107^ea^ sukkavissaṭṭhīti ettha yassa sukkassa vissaṭṭhi taṃ tāva saṅkhyāto  vaṇṇabhedato ca dassetuṃ ^b^``sukkanti dasa sukkānī''^eb^tiādimāha. tattha sukkānaṃ  āsayabhedato dhātunānattato ca nīlādivaṇṇabhedo veditabbo.<br/><br/>[03]^b^vissaṭṭhī^eb^ti vissaggo, atthato panetaṃ ṭhānācāvanaṃ hoti, tenāha -- ``vissaṭṭhīti  ṭhānato cāvanā ^a^V2.0096^ea^ vuccatī''ti. tattha vatthisīsaṃ kaṭi kāyoti tidhā sukkassa  ṭhānaṃ pakappenti, eko kirācariyo ``vatthisīsaṃ sukkassa ṭhāna''nti āha.  eko ``kaṭī''ti, eko ``sakalo kāyo''ti, tesu tatiyassa bhāsitaṃ subhāsitaṃ.  kesalomanakhadantānañhi maṃsavinimuttaṭṭhānaṃ uccārapassāvakheḷasiṅghāṇikāthaddhasukkhacammāni  ca vajjetvā avaseso chavimaṃsalohitānugato sabbopi kāyo kāyappasādabhāvajīvitindriyābaddhapittānaṃ  sambhavassa ca ṭhānameva. tathā hi rāgapariyuṭṭhānenābhibhūtānaṃ hatthīnaṃ ubhohi kaṇṇacūḷikāhi  sambhavo nikkhamati, mahāsenarājā ca rāgapariyuṭṭhito sambhavavegaṃ adhivāsetuṃ asakkonto  satthena bāhusīsaṃ phāletvā vaṇamukhena nikkhantaṃ sambhavaṃ dassesīti.<br/><br/>[03]ettha pana paṭhamassa ācariyassa vāde mocanassādena nimitte upakkamato yattakaṃ ekā khuddakamakkhikā  piveyya tattake asucimhi vatthisīsato muñcitvā ^a^P3.0520^ea^ dakasotaṃ otiṇṇamatte  bahi nikkhante vā anikkhante vā saṅghādiseso. dutiyassa vāde tatheva kaṭito muccitvā  dakasotaṃ otiṇṇamatte, tatiyassa vāde tatheva sakalakāyaṃ saṅkhobhetvā tato muccitvā  dakasotaṃ otiṇṇamatte bahi nikkhante vā anikkhante vā saṅghādiseso. dakasotorohaṇañcettha  adhivāsetvā antarā nivāretuṃ asakkuṇeyyatāya vuttaṃ, ṭhānā cutañhi avassaṃ  dakasotaṃ otarati. tasmā ṭhānā cāvanamattenevettha āpatti veditabbā, sā ca kho nimitte  upakkamantasseva hatthaparikammapādaparikammagattaparikammakaraṇena sacepi asuci muccati,  anāpatti. ayaṃ sabbācariyasādhāraṇavinicchayo.<br/><br/>[03]^b^aññatra supinantā^eb^ti ettha supino eva ^b^supinanto,^eb^ taṃ ṭhapetvā apanetvāti vuttaṃ  hoti. tañca pana supinaṃ passanto catūhi kāraṇehi passati ^a^M2.0108^ea^ dhātukkhobhato  vā anubhūtapubbato vā devatopasaṃhārato vā pubbanimittato vāti.<br/><br/>[03]tattha pittādīnaṃ khobhakaraṇapaccayayogena khubhitadhātuko dhātukkhobhato supinaṃ passati,  passanto ca nānāvidhaṃ supinaṃ passati -- pabbatā patanto viya, ākāsena gacchanto viya,  vāḷamigahatthīcorādīhi anubaddho viya hoti. anubhūtapubbato passanto pubbe anubhūtapubbaṃ  ārammaṇaṃ passati. devatopasaṃhārato passantassa devatā atthakāmatāya vā anatthakāmatāya  vā atthāya vā anatthāya vā nānāvidhāni ārammaṇāni upasaṃharanti, so tāsaṃ devatānaṃ  ānubhāvena tāni ārammaṇāni passati. pubbanimittato passanto puññāpuññavasena  uppajjitukāmassa atthassa vā anatthassa vā pubbanimittabhūtaṃ supinaṃ passati, bodhisattassamātā  ^a^V2.0097^ea^ viya puttapaṭilābhanimittaṃ, bodhisatto viya pañca mahāsupine (a0 ni0  5.196),  kosalarājā viya soḷasa supineti.<br/><br/>[03]tattha yaṃ dhātukkhobhato anubhūtapubbato ca supinaṃ passati na taṃ saccaṃ hoti. yaṃ devatopasaṃhārato  passati taṃ saccaṃ vā hoti alīkaṃ vā, kuddhā hi devatā upāyena vināsetukāmā  viparītampi katvā dassenti. yaṃ pana pubbanimittato passati ^a^P3.0521^ea^ taṃ  ekantasaccameva hoti. etesañca catunnaṃ mūlakāraṇānaṃ saṃsaggabhedatopi supinabhedo hotiyeva.<br/><br/>[03]tañca panetaṃ catubbidhampi supinaṃ sekkhaputhujjanāva passanti appahīnavipallāsattā, asekkhā  pana na passanti pahīnavipallāsattā. kiṃ panetaṃ passanto sutto passati paṭibuddho,  udāhu neva sutto na paṭibuddhoti? kiñcettha yadi tāva sutto passati abhidhammavirodho  āpajjati, bhavaṅgacittena hi supati taṃ rūpanimittādiārammaṇaṃ rāgādisampayuttaṃ  vā na hoti, supinaṃ passantassa ca īdisāni cittāni uppajjanti. atha paṭibuddho  passati vinayavirodho āpajjati, yañhi paṭibuddho passati taṃ sabbohārikacittena passati,  sabbohārikacittena ca kate vītikkame anāpatti nāma natthi. supinaṃ passantena pana  katepi vītikkame ekantaṃ anāpatti eva. atha neva sutto na paṭibuddho passati,  ko nāma passati; evañca sati supinassa abhāvova āpajjatīti, na abhāvo. kasmā  ^a^M2.0109^ea^? yasmā kapimiddhapareto passati. vuttañhetaṃ -- ``kapimiddhapareto kho,  mahārāja, supinaṃ passatī''ti. ^b^kapimiddhapareto^eb^ti makkaṭaniddāya yutto. yathā  hi makkaṭassa niddā lahuparivattā hoti; evaṃ yā niddā punappunaṃ kusalādicittavokiṇṇattā  lahuparivattā, yassā pavattiyaṃ punappunaṃ bhavaṅgato uttaraṇaṃ hoti tāya yutto supinaṃ  passati, tenāyaṃ supino kusalopi hoti akusalopi abyākatopi. tattha supinante  cetiyavandanadhammassavanadhammadesanādīni karontassa kusalo, pāṇātipātādīni karontassa  akusalo, dvīhi antehi mutto āvajjanatadārammaṇakkhaṇe abyākatoti veditabbo. svāyaṃ  dubbalavatthukattā cetanāya paṭisandhiṃ ākaḍḍhituṃ asamattho, pavatte pana aññehi kusalākusalehi  upatthambhito vipākaṃ deti. kiñcāpi vipākaṃ deti? atha kho avisaye uppannattā  abbohārikāva supinantacetanā. tenāha -- ^b^``ṭhapetvā supinanta''^eb^nti.<br/><br/>[03]^b^saṅghādiseso^eb^ti imassa āpattinikāyassa nāmaṃ. tasmā yā aññatra supinantā sañcetanikā  sukkavissaṭṭhi ^a^P3.0522^ea^, ayaṃ saṅghādiseso nāma āpattinikāyoti evamettha  sambandho veditabbo ^a^V2.0098^ea^. vacanattho panettha saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti  saṅghādiseso. kiṃ vuttaṃ hoti? imaṃ āpattiṃ āpajjitvā vuṭṭhātukāmassa yaṃ  taṃ āpattivuṭṭhānaṃ, tassa ādimhi ceva parivāsadānatthāya ādito sese ca majjhe mānattadānatthāya  mūlāya paṭikassanena vā saha mānattadānatthāya avasāne abbhānatthāya saṅgho icchitabbo.  na hettha ekampi kammaṃ vinā saṅghena sakkā kātunti saṅgho ādimhi ceva sese ca  icchitabbo assāti saṅghādisesoti. byañjanaṃ pana anādiyitvā atthameva dassetuṃ  ``saṅghova tassā āpattiyā parivāsaṃ deti, mūlāya paṭikassati, mānattaṃ deti, abbheti  na sambahulā na ekapuggalo, tena vuccati saṅghādiseso''ti idamassa padabhājanaṃ --<br/><br/>[21] ``saṅghādisesoti yaṃ vuttaṃ, taṃ suṇohi yathātathaṃ.<br/><br/>[27] saṅghova deti parivāsaṃ, mūlāya paṭikassati.<br/><br/>[22] mānattaṃ deti abbheti, tenetaṃ iti vuccatī''ti.. (pari0 339) --<br/><br/>[03]^b^parivāre^eb^ ^a^M2.0110^ea^ vacanakāraṇañca vuttaṃ, tattha parivāsadānādīni ^b^samuccayakkhandhake^eb^  vitthārato āgatāni, tattheva nesaṃ saṃvaṇṇanaṃ karissāma.<br/><br/>[03]^b^tasseva āpattinikāyassā^eb^ti tassa eva āpattisamūhassa. tattha kiñcāpi ayaṃ  ekāva āpatti, rūḷhisaddena pana avayave samūhavohārena vā ``nikāyo''ti vutto --  ``eko vedanākkhandho, eko viññāṇakkhandho''tiādīsu viya.<br/><br/>[03]evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni imaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpajjantassa  upāyañca kālañca adhippāyañca adhippāyavatthuñca dassetuṃ ^b^``ajjhattarūpe mocetī''^eb^tiādimāha.  ettha hi ajjhattarūpādīhi catūhi padehi upāyo dassito, ajjhattarūpe vā moceyya bahiddhārūpe  vā ubhayattha vā ākāse vā kaṭiṃ kampento, ito paraṃ añño upāyo natthi. tattha  rūpe ghaṭṭetvā mocentopi rūpena ghaṭṭetvā mocentopi rūpe moceticceva veditabbo.  rūpe hi ^a^P3.0523^ea^ sati so moceti na rūpaṃ alabhitvā. rāgūpatthambhādīhi pana  pañcahi kālo dassito. rāgūpatthambhādikālesu hi aṅgajātaṃ kammaniyaṃ hoti,  yassa kammaniyatte sati moceti. ito paraṃ añño kālo natthi, na hi vinā rāgūpatthambhādīhi  pubbaṇhādayo kālabhedā mocane nimittaṃ honti.<br/><br/>[03]^b^ārogyatthāyā^eb^tiādīhi ^a^V2.0099^ea^ dasahi adhippāyo dassito, evarūpena hi adhippāyabhedena moceti  na aññathā. nīlādīhi pana dasahi navamassa adhippāyassa vatthu dassitaṃ, vīmaṃsanto  hi nīlādīsu aññatarassa vasena vīmaṃsati na tehi vinimuttanti.<br/><br/>[03] 238^b^.^eb^ ito paraṃ pana imesaṃyeva ajjhattarūpādīnaṃ padānaṃ pakāsanatthaṃ ^b^``ajjhattarūpeti  ajjhattaṃ upādinne rūpe''^eb^tiādi vuttaṃ, tattha ^b^ajjhattaṃ upādinne rūpe^eb^ti attano  hatthādibhede rūpe. ^b^bahiddhā upādinne^eb^ti parassa tādiseyeva. ^b^anupādinne^eb^ti tāḷacchiddādibhede.  ^b^tadubhaye^eb^ti attano ca parassa ca rūpe, ubhayaghaṭṭanavasenetaṃ vuttaṃ. attano rūpena ca  anupādinnarūpena ca ekato ghaṭṭanepi labbhati. ^b^ākāse vāyamantassā^eb^ti kenaci  rūpena aghaṭṭetvā ākāseyeva kaṭikampanapayaogena aṅgajātaṃ cālentassa.<br/><br/>[03]^b^rāgūpatthambhe^eb^ti ^a^M2.0111^ea^ rāgassa balavabhāve, rāgena vā aṅgajātassa upatthambhe,  thaddhabhāve sañjāteti vuttaṃ hoti. ^b^kammaniyaṃ hotī^eb^ti mocanakammakkhamaṃ ajjhattarūpādīsu  upakkamārahaṃ hoti.<br/><br/>[03]^b^uccāliṅgapāṇakadaṭṭhūpatthambhe^eb^ti uccāliṅgapāṇakadaṭṭhena aṅgajāte upatthambhe. uccāliṅgapāṇakā  nāma lomasapāṇakā honti, tesaṃ lomehi phuṭṭhaṃ aṅgajātaṃ kaṇḍuṃ gahetvā thaddhaṃ hoti,  tattha yasmā tāni lomāni aṅgajātaṃ ḍaṃsantāni viya vijjhanti, tasmā ``uccāliṅgapāṇakadaṭṭhenā''ti  vuttaṃ, atthato pana uccāliṅgapāṇakalomavedhanenāti vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03] 239^b^.^eb^ ^b^arogo bhavissāmī^eb^ti mocetvā arogo bhavissāmi. ^b^sukhaṃ vedanaṃ uppādessāmī^eb^ti  mocanena ca muccanuppattiyā muttapaccayā ca yā sukhā vedanā hoti, taṃ uppādessāmīti  attho. ^b^bhesajjaṃ bhavissatī^eb^ti ^a^P3.0524^ea^ idaṃ me mocitaṃ kiñcideva bhesajjaṃ  bhavissati. ^b^dānaṃ dassāmī^eb^ti mocetvā kīṭakipillikādīnaṃ dānaṃ dassāmi.  ^b^puññaṃ bhavissatī^eb^ti mocetvā kīṭādīnaṃ dentassa puññaṃ bhavissati. ^b^yaññaṃ  yajissāmī^eb^ti mocetvā kīṭādīnaṃ yaññaṃ yajissāmi. kiñci kiñci  mantapadaṃ vatvā dassāmīti vuttaṃ hoti. ^b^saggaṃ gamissāmī^eb^ti mocetvā kīṭādīnaṃ  dinnadānena vā puññena vā yaññena vā saggaṃ gamissāmi. ^b^bījaṃ bhavissatī^eb^ti kulavaṃsaṅkurassa  dārakassa bījaṃ bhavissati, ``iminā bījena putto nibbattissatī''ti iminā adhippāyena  mocetīti attho. ^b^vīmaṃsatthāyā^eb^ti jānanatthāya. ^b^nīlaṃ bhavissatī^eb^tiādīsu jānissāmi  tāva kiṃ me mocitaṃ nīlaṃ bhavissati pītakādīsu aññataravaṇṇanti ^a^V2.0100^ea^ evamattho daṭṭhabbo.  ^b^khiḍḍādhippāyo^eb^ti khiḍḍāpasuto, tena tena adhippāyena kīḷanto mocetīti vuttaṃ  hoti.<br/><br/>[03] 240^b^.^eb^ idāni yadidaṃ ``ajjhattarūpe mocetī''tiādi vuttaṃ tattha yathā mocento  āpattiṃ āpajjati, tesañca padānaṃ vasena yattako āpattibhedo hoti, taṃ sabbaṃ  dassento ^b^``ajjhattarūpe ceteti upakkamati muccati āpatti saṅghādisesassā''^eb^tiādimāha.<br/><br/>[03]tattha ^a^M2.0112^ea^ ^b^cetetī^eb^ti mocanassādasampayuttāya cetanāya muccatūti ceteti.  ^b^upakkamatī^eb^ti tadanurūpaṃ vāyāmaṃ karoti. ^b^muccatī^eb^ti evaṃ cetentassa tadanurūpena  vāyāmena vāyamato sukkaṃ ṭhānā cavati. ^b^āpatti saṅghādisesassā^eb^ti imehi  tīhi aṅgehi assa puggalassa saṅghādiseso nāma āpattinikāyo hotīti attho. esa  nayo ^b^bahiddhārūpe^eb^tiādīsupi avasesesu aṭṭhavīsatiyā padesu.<br/><br/>[03]ettha pana dve āpattisahassāni nīharitvā dassetabbāni. kathaṃ? ajjhattarūpe tāva rāgūpatthambhe  ārogyatthāya nīlaṃ mocentassa ekā āpatti, ajjhattarūpeyeva rāgūpatthambhe ārogyatthāya  pītādīnaṃ mocanavasena aparā navāti dasa. yathā ca ārogyatthāya dasa, evaṃ sukhādīnaṃ  navannaṃ padānaṃ atthāya ekekapade dasa dasa katvā navuti, iti imā ca navuti purimā  ca dasāti rāgūpatthambhe tāva sataṃ. yathā pana rāgūpatthambhe evaṃ vaccūpatthambhādīsupi  catūsu ekekasmiṃ upatthambhe sataṃ ^a^P3.0525^ea^ sataṃ katvā cattāri satāni,  iti imāni cattāri purimañca ekanti ajjhattarūpe tāva pañcannaṃ upatthambhānaṃ vasena pañca  satāni. yathā ca ajjhattarūpe pañca, evaṃ bahiddhārūpe pañca, ajjhattabahiddhārūpe pañca,  ākāse kaṭiṃ kampentassa pañcāti sabbānipi catunnaṃ pañcakānaṃ vasena dve āpattisahassāni  veditabbāni.<br/><br/>[03]idāni ^b^ārogyatthāyā^eb^tiādīsu tāva dasasu padesu paṭipāṭiyā vā uppaṭipāṭiyā  vā heṭṭhā vā gahetvā upari gaṇhantassa, upari vā gahetvā heṭṭhā gaṇhantassa, ubhato vā  gahetvā majjhe ṭhapentassa, majjhe vā gahetvā ubhato harantassa, sabbamūlaṃ vā katvā  gaṇhantassa cetanūpakkamamocane sati visaṅketo nāma natthīti dassetuṃ ^b^``ārogyatthañca  sukhatthañcā''^eb^ti khaṇḍacakkabaddhacakkādibhedavicittaṃ pāḷimāha.<br/><br/>[03]tattha ^b^ārogyatthañca sukhatthañca ārogyatthañca bhesajjatthañcā^eb^ ti evaṃ ārogyapadaṃ sabbapadehi  yojetvā vuttamekaṃ khaṇḍacakkaṃ. sukhapadādīni sabbapadehi ^a^V2.0101^ea^ yojetvā yāva attano  attano atītānantarapadaṃ tāva ānetvā vuttāni nava baddhacakkānīti evaṃ ekekamūlakāni  dasa cakkāni honti, tāni dumūlakādīhi saddhiṃ asammohato vitthāretvā veditabbāni.  attho panettha pākaṭoyeva.<br/><br/>[03]yathā ^a^M2.0113^ea^ ca ārogyatthāyātiādīsu dasasu padesu, evaṃ nīlādīsupi  ^b^``nīlañca pītakañca ceteti upakkamatī''^eb^tiādinā nayena dasa cakkāni vuttāni,  tānipi asammohato vitthāretvā veditabbāni. attho panettha pākaṭoyeva.<br/><br/>[03]puna^b^ ārogyatthañca nīlañca ārogyatthañca sukhatthañca nīlañca pītakañcā^eb^ti ekenekaṃ  dvīhi dve...pe0... dasahi dasāti evaṃ purimapadehi saddhiṃ pacchimapadāni yojetvā  ekaṃ missakacakkaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03]idāni yasmā ``nīlaṃ mocessāmī''ti cetetvā upakkamantassa pītakādīsu muttesupi  pītakādivasena cetetvā upakkamantassa itaresu muttesupi nevatthi visaṅketo  ^a^P3.0526^ea^, tasmā etampi nayaṃ dassetuṃ ^b^``nīlaṃ mocessāmīti ceteti upakkamati  pītakaṃ muccatī''^eb^tiādinā nayena cakkāni vuttāni. tato paraṃ sabbapacchimapadaṃ nīlādīhi  navahi padehi saddhiṃ yojetvā kucchicakkaṃ nāma vuttaṃ. tato pītakādīni nava padāni  ekena nīlapadeneva saddhiṃ yojetvā piṭṭhicakkaṃ nāma vuttaṃ. tato lohitakādīni  nava padāni ekena pītakapadeneva saddhiṃ yojetvā dutiyaṃ piṭṭhicakkaṃ vuttaṃ. evaṃ  lohitakapadādīhi saddhiṃ itarāni nava nava padāni yojetvā aññānipi aṭṭha cakkāni vuttānīti  evaṃ dasagatikaṃ piṭṭhicakkaṃ veditabbaṃ.<br/><br/>[03]evaṃ khaṇḍacakkādīnaṃ anekesaṃ cakkānaṃ vasena vitthārato garukāpattimeva dassetvā  idāni aṅgavaseneva garukāpattiñca lahukāpattiñca anāpattiñca dassetuṃ ^b^``ceteti  upakkamati muccatī''^eb^tiādimāha. tattha purimanayena ajjhattarūpādīsu rāgādiupatthambhe  sati ārogyādīnaṃ atthāya cetentassa upakkamitvā asucimocane tivaṅgasampannā  garukāpatti vuttā. dutiyena nayena cetentassa upakkamantassa ca mocane asati duvaṅgasampannā  lahukā thullaccayāpatti. ^b^``ceteti na upakkamati muccatī''^eb^tiādīhi chahi  nayehi anāpatti.<br/><br/>[03]ayaṃ pana āpattānāpattibhedo saṇho sukhumo, tasmā suṭṭhu sallakkhetabbo ^a^V2.0102^ea^. suṭṭhu sallakkhetvā  kukkuccaṃ pucchitena āpatti vā anāpatti vā ācikkhitabbā, vinayakammaṃ vā  kātabbaṃ. asallakkhetvā karonto hi roganidānaṃ ajānitvā bhesajjaṃ karonto vejjo  viya vighātañca ^a^M2.0114^ea^ āpajjati, na ca taṃ puggalaṃ tikicchituṃ samattho  hoti. tatrāyaṃ sallakkhaṇavidhi -- kukkuccena āgato bhikkhu yāvatatiyaṃ pucchitabbo --  ``katarena payogena katarena rāgena āpannosī''ti. sace paṭhamaṃ aññaṃ vatvā pacchā  aññaṃ vadati na ekamaggena katheti, so vattabbo -- ``tvaṃ na ekamaggena kathesi pariharasi,  na sakkā tava vinayakammaṃ kātuṃ gaccha sotthiṃ gavesā''ti. sace pana tikkhattumpi  ekamaggeneva katheti, yathābhūtaṃ attānaṃ āvikaroti, athassa āpattānāpattigarukalahukāpattivinicchayatthaṃ  ekādasannaṃ rāgānaṃ vasena ekādasa payogā samavekkhitabbā.<br/><br/>[03]tatrime ^a^P3.0527^ea^ ekādasa rāgā -- mocanassādo, muccanassādo, muttassādo,  methunassādo, phassassādo, kaṇḍuvanassādo, dassanassādo, nisajjassādo, vācassādo,  gehassitapemaṃ, vanabhaṅgiyanti. tattha mocetuṃ assādo mocanassādo, muccane  assādo muccanassādo, mutte assādo muttassādo, methune assādo methunassādo,  phasse assādo phassassādo, kaṇḍuvane assādo kaṇḍuvanassādo, dassane assādo  dassanassādo, nisajjāya assādo nisajjassādo, vācāya assādo vācassādo, gehassitaṃ  pemaṃ gehassitapemaṃ, vanabhaṅgiyanti yaṃkiñci pupphaphalādi vanato bhañjitvā āhaṭaṃ.  ettha ca navahi padehi sampayuttāssādasīsena rāgo vutto. ekena padena sarūpeneva,  ekena padena vatthunā vutto, vanabhaṅgo hi rāgassa vatthu na rāgoyeva.<br/><br/>[03]etesaṃ pana rāgānaṃ vasena evaṃ payogā samavekkhitabbā -- mocanassāde mocanassādacetanāya  cetento ceva assādento ca upakkamati muccati saṅghādiseso. tatheva cetento ca  assādento ca upakkamati na muccati thullaccayaṃ. sace pana sayanakāle rāgapariyuṭṭhito  hutvā ūrunā vā muṭṭhinā vā aṅgajātaṃ gāḷhaṃ pīḷetvā mocanatthāya saussāhova supati,  supantassa cassa asuci muccati saṅghādiseso. sace rāgapariyuṭṭhānaṃ asubhamanasikārena  vūpasametvā suddhacitto supati, supantassa muttepi anāpatti.<br/><br/>[03]muccanassāde ^a^M2.0115^ea^ attano dhammatāya muccamānaṃ assādeti na upakkamati anāpatti.  sace pana muccamānaṃ assādento upakkamati, tena upakkamena mutte saṅghādiseso. attano  dhammatāya ^a^V2.0103^ea^ muccamāne ``mā kāsāvaṃ vā senāsanaṃ vā dussī''ti aṅgajātaṃ gahetvā  jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gacchati vaṭṭatīti ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^ vuttaṃ.<br/><br/>[03]muttassāde attano dhammatāya mutte ṭhānā cute asucimhi pacchā assādentassa vinā  upakkamena muccati, anāpatti. sace assādetvā puna mocanatthāya nimitte upakkamitvā  moceti, saṅghādiseso.<br/><br/>[03]methunassāde methunarāgena mātugāmaṃ gaṇhāti, tena payogena asuci muccati, anāpatti.  methunadhammassa ^a^P3.0528^ea^ payogattā pana tādise gahaṇe dukkaṭaṃ, sīsaṃ patte pārājikaṃ.  sace methunarāgena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti,  saṅghādiseso.<br/><br/>[03]phassassāde duvidho phasso -- ajjhattiko, bāhiro ca. ajjhattike tāva attano nimittaṃ  thaddhaṃ mudukanti jānissāmīti vā lolabhāvena vā kīḷāpayato asuci muccati, anāpatti.  sace kīḷāpento assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.  bāhiraphasse pana kāyasaṃsaggarāgena mātugāmassa aṅgamaṅgāni parāmasato ceva āliṅgato  ca asuci muccati, anāpatti. kāyasaṃsaggasaṅghādisesaṃ pana āpajjati. sace kāyasaṃsaggarāgena  ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti visaṭṭhipaccayāpi  saṅghādiseso.<br/><br/>[03]kaṇḍuvanassāde daddukacchupiḷakapāṇakādīnaṃ aññataravasena kaṇḍuvamānaṃ nimittaṃ kaṇḍuvanassāde  neva kaṇḍuvato asuci muccati, anāpatti. kaṇḍuvanassādena ratto puna assādetvā  mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.<br/><br/>[03]dassanassāde dassanassādena punappunaṃ mātugāmassa anokāsaṃ upanijjhāyato asuci muccati,  anāpatti. mātugāmassa anokāsupanijjhāne pana ^a^M2.0116^ea^ dukkaṭaṃ. sace  dassanassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.<br/><br/>[03]nisajjassāde mātugāmena saddhiṃ raho nisajjassādarāgena nisinnassa asuci muccati,  anāpatti. raho nisajjapaccayā pana āpannāya āpattiyā kāretabbo. sace nisajjassādena  ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.<br/><br/>[03]vācassāde ^a^V2.0104^ea^ vācassādarāgena mātugāmaṃ methunasannissitāhi vācāhi obhāsantassa asuci  muccati, anāpatti. duṭṭhullavācāsaṅghādisesaṃ pana āpajjati. sace vācassādena ratto  puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.<br/><br/>[03]gehassitapeme mātaraṃ vā mātupemena bhaginiṃ vā bhaginipemena punappunaṃ parāmasato  ^a^P3.0529^ea^ ceva āliṅgato ca asuci muccati, anāpatti. gehassitapemena pana phusanapaccayā  dukkaṭaṃ. sace gehassitapemena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā  moceti, saṅghādiseso.<br/><br/>[03]vanabhaṅge itthipurisā aññamaññaṃ kiñcideva tambūlagandhapupphavāsādippakāraṃ paṇṇākāraṃ  mittasanthavabhāvassa daḷhabhāvatthāya pesenti ayaṃ vanabhaṅgo nāma. tañce mātugāmo kassaci  saṃsaṭṭhavihārikassa kulūpakabhikkhuno peseti, tassa ca ``asukāya nāma idaṃ pesita''nti  sārattassa punappunaṃ hatthehi taṃ vanabhaṅgaṃ kīḷāpayato asuci muccati, anāpatti.  sace vanabhaṅge sāratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti,  saṅghādiseso. sace upakkamantepi na muccati, thullaccayaṃ.<br/><br/>[03]evametesaṃ ekādasannaṃ rāgānaṃ vasena ime ekādasa payoge samevekkhitvā āpatti vā  anāpatti vā sallakkhetabbā. sallakkhetvā sace garukā hoti ``garukā''ti ācikkhitabbā.  sace lahukā hoti ``lahukā''ti ācikkhitabbā. tadanurūpañca vinayakammaṃ kātabbaṃ.  evañhi kataṃ sukataṃ hoti roganidānaṃ ñatvā vejjena katabhesajjamiva, tassa ca puggalassa  sotthibhāvāya saṃvattati.<br/><br/>[03] 262^b^.^eb^ ^b^ceteti na upakkamatī^eb^tiādīsu mocanassādacetanāya ceteti, na upakkamati,  muccati, anāpatti. mocanassādapīḷito ``aho vata ^a^M2.0117^ea^ mucceyyā''ti  ceteti, na upakkamati, na muccati, anāpatti. mocanassādena na ceteti, phassassādena  kaṇḍuvanassādena vā upakkamati, muccati, anāpatti. tatheva na ceteti, upakkamati,  na muccati, anāpatti. kāmavitakkaṃ vitakkento mocanatthāya na ceteti, na  upakkamati, muccati, anāpatti. sace panassa vitakkayatopi na muccati idaṃ āgatameva  hoti, ``na ceteti, na upakkamati, na muccati, anāpattī''ti.<br/><br/>[03]^b^anāpatti^eb^ ^a^V2.0105^ea^ ^b^supinantenā^eb^ti suttassa supine methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa viya  kāyasaṃsaggādīni āpajjantassa viya supinanteneva kāraṇena yassa asuci muccati, tassa  anāpatti. supine pana ^a^P3.0530^ea^ uppannāya assādacetanāya sacassa visayo hoti,  niccalena bhavitabbaṃ, na hatthena nimittaṃ kīḷāpetabbaṃ, kāsāvapaccattharaṇarakkhaṇatthaṃ  pana hatthapuṭena gahetvā jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gantuṃ vaṭṭati.<br/><br/>[03]^b^namocanādhippāyassā^eb^ti yassa bhesajjena vā nimittaṃ ālimpantassa uccārādīni  vā karontassa namocanādhippāyassa muccati, tassāpi anāpatti. ummattakassa duvidhassāpi  anāpatti. idha seyyasako ādikammiko, tassa anāpatti ādikammikassāti.<br/><br/>[06] padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.<br/><br/>[03]samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ kāyacittato samuṭṭhāti. kiriyā,  saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedanaṃ,  sukhamajjhattadvayenāti.<br/><br/>[03] 263^b^.^eb^ vinītavatthūsu supinavatthu anupaññattiyaṃ vuttanayameva. uccārapassāvavatthūni  uttānatthāneva.<br/><br/>[03]vitakkavatthusmiṃ ^b^kāmavitakka^eb^nti gehassitakāmavitakkaṃ. tattha kiñcāpi  anāpatti vuttā, atha kho vitakkagatikena na bhavitabbaṃ. uṇhodakavatthūsu paṭhamaṃ uttānameva.  dutiye so bhikkhu mocetukāmo uṇhodakena nimittaṃ paharitvā paharitvā nhāyi,  tenassa āpatti vuttā. tatiye upakkamassa atthitāya thullaccayaṃ. bhesajjakaṇḍuvanavatthūni  uttānatthāneva.<br/><br/>[03] 264^b^.^eb^ ^b^maggavatthūsu^eb^ ^a^M2.0118^ea^ paṭhamassa thulaūrukassa maggaṃ gacchantassa sambādhaṭṭhāne  ghaṭṭanāya asuci mucci, tassa namocanādhippāyattā anāpatti. dutiyassa tatheva mucci,  mocanādhippāyattā pana saṅghādiseso. tatiyassa na mucci, upakkamasabbhāvato pana thullaccayaṃ.  tasmā maggaṃ gacchantena uppanne pariḷāhe na gantabbaṃ, gamanaṃ upacchinditvā asubhādimanasikārena  cittaṃ vūpasametvā suddhacittena kammaṭṭhānaṃ ādāya gantabbaṃ. sace ṭhito vinodetuṃ ^a^V2.0106^ea^   na sakkoti, maggā okkamma nisīditvā vinodetvā kammaṭṭhānaṃ ādāya suddhacitteneva  gantabbaṃ.<br/><br/>[03]^b^vatthivatthūsu^eb^ te bhikkhū vatthiṃ daḷhaṃ gahetvā pūretvā pūretvā vissajjentā   ^a^P3.0531^ea^ gāmadārakā viya passāvamakaṃsu. ^b^jantāgharavatthusmiṃ^eb^ udaraṃ tāpentassa  mocanādhippāyassāpi amocanādhippāyassāpi mutte anāpattiyeva. parikammaṃ karontassa  nimittacālanavasena asuci mucci, tasmā āpattiṭṭhāne āpatti vuttā.<br/><br/>[03] 265^b^.^eb^ ^b^ūrughaṭṭāpanavatthūsu^eb^ yesaṃ āpatti vuttā te aṅgajātampi phusāpesunti veditabbāti  evaṃ ^b^kurundaṭṭhakathāya^eb^ṃ vuttaṃ. sāmaṇerādivatthūni uttānatthāneva.<br/><br/>[03] 266^b^.^eb^ kāyatthambhanavatthusmiṃ ^b^kāyaṃ thambhentassā^eb^ti ciraṃ nisīditvā vā nipajjitvā  vā navakammaṃ vā katvā ālasiyavimocanatthaṃ vijambhentassa.<br/><br/>[03]^b^upanijjhāyanavatthusmiṃ^eb^ sacepi paṭasataṃ nivatthā hoti purato vā pacchato vā ṭhatvā ``imasmiṃ  nāma okāse nimitta''nti upanijjhāyantassa dukkaṭameva. anivatthānaṃ gāmadārikānaṃ  nimittaṃ upanijjhāyantassa pana kimeva vattabbaṃ. tiracchānagatānampi nimitte eseva  nayo. ito cito ca aviloketvā pana divasampi ekapayogena upanijjhāyantassa ekameva  dukkaṭaṃ. ito cito ca viloketvā punappunaṃ upanijjhāyantassa payoge payoge dukkaṭaṃ.  ummīlananimīlanavasena pana na kāretabbo. sahasā upanijjhāyitvā puna paṭisaṅkhāya saṃvare  tiṭṭhato anāpatti, taṃ saṃvaraṃ pahāya puna upanijjhāyato dukkaṭameva.<br/><br/>[03] 267^b^.^eb^ ^b^tāḷacchiddādivatthūni^eb^ ^a^M2.0119^ea^ uttānatthāneva. ^b^nhānavatthūsu^eb^ ye udakasotaṃ  nimittena pahariṃsu tesaṃ āpatti vuttā. ^b^udañjalavatthūsu^eb^pi eseva nayo. ettha  ca ^b^udañjala^eb^nti udakacikkhallo vuccati. eteneva upāyena ito parāni sabbāneva  udake dhāvanādivatthūni veditabbāni. ayaṃ pana viseso. ^b^pupphāvaḷiyavatthūsu^eb^ sacepi  namocanādhippāyassa anāpatti, kīḷanapaccayā pana dukkaṭaṃ hotīti.<br/><br/>[06] sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 94
title: ^^sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā^kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā^
content:
  [03] 269^b^.^eb^ ^b^tena^eb^ ^a^P3.0532^ea^ ^a^V2.0107^ea^ ^b^samayena buddho bhagavā^eb^ti kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ.  tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā -- ^b^araññe viharatī^eb^ti na āveṇike araññe, jetavanavihārasseva  paccante ekapasse. ^b^majjhe gabbho^eb^ti tassa ca vihārassa majjhe gabbho hoti. ^b^samantā  pariyāgāro^eb^ti samantā panassa maṇḍalamāḷaparikkhepo hoti. so kira majjhe caturassaṃ  gabbhaṃ katvā bahi maṇḍalamāḷaparikkhepena kato, yathā sakkā hoti antoyeva āviñchantehi  vicarituṃ.<br/><br/>[03]^b^supaññatta^eb^nti suṭṭha ṭhapitaṃ, yathā yathā yasmiṃ yasmiñca okāse ṭhapitaṃ pāsādikaṃ  hoti lokarañjakaṃ tathā tathā tasmiṃ tasmiṃ okāse ṭhapitaṃ, vattasīsena hi soṃ ekakiccampi  na karoti. ^b^ekacce vātapāne vivaranto^eb^ti yesu vivaṭesu andhakāro hoti  tāni vivaranto yesu vivaṭesu āloko hoti tāni thakento.<br/><br/>[03]^b^evaṃ vutte sā brāhmaṇī taṃ brāhmaṇaṃ etadavocā^eb^ti evaṃ tena brāhmaṇena pasaṃsitvā  vutte sā brāhmaṇī ``pasanno ayaṃ brāhmaṇo pabbajitukāmo maññe''ti sallakkhetvā nigūhitabbampi  taṃ attano vippakāraṃ pakāsentī kevalaṃ tassa saddhāvighātāpekkhā hutvā etaṃ  ^b^``kuto tassa uḷārattatā''^eb^tiādivacanamavoca. tattha uḷāro attā assāti ^b^uḷārattā,^eb^  uḷārattano bhāvo uṭṭhārattatā. ^b^kulitthīhī^eb^tiādīsu kulitthiyo nāma gharassāminiyo.  ^b^kuladhītaro^eb^ nāma purisantaragatā kuladhītaro ^a^M2.0120^ea^. ^b^kulakumāriyo^eb^  nāma aniviṭṭhā vuccanti. ^b^kulasuṇhā^eb^ nāma parakulato ānītā kuladārakānaṃ  vadhuyo.<br/><br/>[03] 270^b^.^eb^ ^b^otiṇṇo^eb^ti yakkhādīhi viya sattā anto uppajjantena rāgena otiṇṇo,  kūpādīni viya sattā asamapekkhitvā rajanīye ṭhāne rajjanto sayaṃ vā rāgaṃ otiṇṇo,  yasmā pana ubhayathāpi rāgasamaṅgissevetaṃ adhivacanaṃ, tasmā ``otiṇṇo nāma sāratto  apekkhavā paṭibaddhacitto''ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ.<br/><br/>[03]tattha ^a^P3.0533^ea^ ^b^sāratto^eb^ti kāyasaṃsaggarāgena suṭṭhu ratto. ^b^apekkhavā^eb^ti  kāyasaṃsaggāpekkhāya apekkhavā. ^b^paṭibaddhacitto^eb^ti kāyasaṃsaggarāgeneva tasmiṃ vatthusmiṃ  paṭibaddhacitto. ^b^vipariṇatenā^eb^ti parisuddhabhavaṅgasantatisaṅkhātaṃ pakatiṃ vijahitvā aññathā  pavattena, virūpaṃ vā pariṇatena ^a^V2.0108^ea^ virūpaṃ parivattena, yathā parivattamānaṃ virūpaṃ hoti evaṃ  parivattitvā ṭhitenāti adhippāyo.<br/><br/>[03] 271^b^.^eb^ yasmā panetaṃ rāgādīhi sampayogaṃ nātivattati, tasmā ^b^``vipariṇatanti rattampi  citta''^eb^ntiādinā nayenassa padabhājanaṃ vatvā ante idhādhippetamatthaṃ dassento ^b^``apica  rattaṃ cittaṃ imasmiṃ atthe adhippetaṃ vipariṇata''^eb^nti āha.<br/><br/>[03]^b^tadahujātā^eb^ti taṃdivasaṃ jātā jātamattā allamaṃsapesivaṇṇā, evarūpāyapi hi saddhiṃ  kāyasaṃsagge saṅghādiseso, methunavītikkame pārājikaṃ, raho nisajjassāde pācittiyañca  hoti. ^b^pagevā^eb^ti paṭhamameva.<br/><br/>[03]^b^kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā^eb^ti hatthaggahaṇādikāyasampayogaṃ kāyamissībhāvaṃ samāpajjeyya,  yasmā panetaṃ samāpajjantassa yo so kāyasaṃsaggo nāma so atthato ajjhācāro hoti,  rāgavasena abhibhavitvā saññamavelaṃ ācāro, tasmāssa saṅkhepana atthaṃ dassento ^b^``ajjhācāro  vuccatī''^eb^ti padabhājanamāha.<br/><br/>[03]^b^hatthaggāhaṃ vā^eb^tiādibhedaṃ panassa vitthārena atthadassanaṃ. tattha hatthādīnaṃ vibhāgadassanatthaṃ  ^b^``hattho nāma kapparaṃ upādāyā''^eb^tiādimāha tattha ^b^kapparaṃ upādāyā^eb^ti  dutiyaṃ. mahāsandhiṃ upādāya. aññattha pana maṇibandhato ^a^M2.0121^ea^ paṭṭhāya yāva  agganakhā hattho idha saddhiṃ aggabāhāya kapparato paṭṭhāya adhippeto.<br/><br/>[03]^b^suddhakesā vā^eb^ti suttādīhi amissā suddhā kesāyeva. ^b^veṇī^eb^ti tīhi kesavaṭṭīhi  vinandhitvā katakesakalāpassetaṃ nāmaṃ. ^b^suttamissā^eb^ti pañcavaṇṇena suttena kese  missetvā katā. ^b^mālāmissā^eb^ti vassikapupphādīhi missetvā tīhi kesavaṭṭīhi  vinandhitvā ^a^P3.0534^ea^ katā, avinaddhopi vā kevalaṃ pupphamissako kesakalāpo  idha ``veṇī''ti veditabbo. ^b^hiraññamissā^eb^ti kahāpaṇamālāya missetvā katā.  ^b^suvaṇṇamissā^eb^ti suvaṇṇacīrakehi vā pāmaṅgādīhi vā missetvā katā. ^b^muttāmissā^eb^ti  muttāvalīhi missetvā katā. ^b^maṇimissā^eb^ti suttārūḷhehi maṇīhi missetvā  katā. etāsu hi yaṃkiñci veṇiṃ gaṇhantassa saṅghādisesoyeva. ``ahaṃ missakaveṇiṃ  aggahesi''nti vadantassa mokkho natthi. veṇiggahaṇena cettha kesāpi gahitāva honti,  tasmā yo ekampi kesaṃ gaṇhāti tassapi āpattiyeva.<br/><br/>[03]^b^hatthañca^eb^ ^a^V2.0109^ea^ ^b^veṇiñca ṭhapetvā^eb^ti idha vuttalakkhaṇaṃ hatthañca sabbappakārañca veṇiṃ ṭhapetvā avasesaṃ  sarīraṃ ``aṅga''nti veditabbaṃ. evaṃ paricchinnesu hatthādīsu hatthassa gahaṇaṃ ^b^hatthaggāho,^eb^  veṇiyā gahaṇaṃ ^b^veṇiggāho,^eb^ avasesasasarīrassa parāmasanaṃ ^b^aññatarassa vā aññatarassa  vā aṅgassa parāmasanaṃ,^eb^ yo taṃ hatthaggāhaṃ vā veṇiggāhaṃ vā aññatarassa vā aññatarassa  vā aṅgassa parāmasanaṃ samāpajjeyya, tassa saṅghādiseso nāma āpattinikāyo hotīti. ayaṃ  sikkhāpadassa attho.<br/><br/>[03] 272^b^.^eb^ yasmā pana yo ca hatthaggāho yo ca veṇiggāho yañca avasesassa aṅgassa parāmasanaṃ  taṃ sabbampi bhedato dvādasavidhaṃ hoti, tasmā taṃ bhedaṃ dassetuṃ ^b^``āmasanā parāmasanā''^eb^tiādinā  nayenassa padabhājanaṃ vuttaṃ. tattha yañca vuttaṃ ^b^``āmasanā nāma āmaṭṭhamattā''^eb^ti  yañca ^b^``chupanaṃ nāma phuṭṭhamatta''^eb^nti, imesaṃ ayaṃ viseso -- ^b^āmasanā^eb^ti āmajjanā  phuṭṭhokāsaṃ anatikkamitvāpi tattheva saṅghaṭṭanā. ayañhi ``āmaṭṭhamattā''ti vuccati.  ^b^chupana^eb^nti asaṅghaṭṭetvā phuṭṭhamattaṃ.<br/><br/>[03]yampi ^a^M2.0122^ea^ ummasanāya ca ullaṅghanāya ca niddese ``uddhaṃ uccāraṇā''ti ekameva  padaṃ vuttaṃ. tatrāpi ayaṃ viseso -- paṭhamaṃ attano kāyassa itthiyā kāye uddhaṃ  pesanavasena vuttaṃ, dutiyaṃ itthiyā kāyaṃ ukkhipanavasena, sesaṃ pākaṭameva.<br/><br/>[03] 273^b^.^eb^ idāni ^a^P3.0535^ea^ yvāyaṃ otiṇṇo vipariṇatena cittena kāyasaṃsaggaṃ  samāpajjati, tassa etesaṃ padānaṃ vasena vitthārato āpattibhedaṃ dassento ^b^``itthī  ca hoti itthisaññī sāratto ca bhikkhu ca naṃ itthiyā kāyena kāya''^eb^ntiādimāha.  tattha ^b^bhikkhu ca naṃ itthiyā kāyena kāya^eb^nti so sāratto ca itthisaññī  ca bhikkhu attano kāyena. ^b^na^eb^nti nipātamattaṃ. atha vā etaṃ tassā itthiyā  hatthādibhedaṃ kāyaṃ. ^b^āmasati parāmasatī^eb^ti etesu ce ekenāpi ākārena  ajjhācarati, āpatti saṅghādisesassa. tattha sakiṃ āmasato ekā āpatti, punappunaṃ  āmasato payoge payoge saṅghādiseso.<br/><br/>[03]^b^parāmasantopi^eb^ sace kāyato amocetvāva ito cito ca attano hatthaṃ vā kāyaṃ  vā sañcopeti harati peseti divasampi parāmasato ekāva āpatti. sace kāyato  mocetvā mocetvā parāmasati payoge payoge āpatti.<br/><br/>[03]^b^omasantopi^eb^ ^a^V2.0110^ea^ sace kāyato amocetvāva itthiyā matthakato paṭṭhāya yāva pādapiṭṭhiṃ  omasati ekāva āpatti. sace pana udarādīsu taṃ taṃ ṭhānaṃ patvā muñcitvā muñcitvā  omasati payoge payoge āpatti. ^b^ummasanāyapi^eb^ pādato paṭṭhāya yāva sīsaṃ ummasantassa  eseva nayo.<br/><br/>[03]^b^olaṅghanāya^eb^ mātugāmaṃ kesesu gahetvā nāmetvā cumbanādīsu yaṃ ajjhācāraṃ icchati  taṃ katvā muñcato ekāva āpatti. uṭṭhitaṃ punappunaṃ nāmayato payoge payoge āpatti.  ^b^ullaṅghanāyapi^eb^ kesesu vā hatthesu vā gahetvā vuṭṭhāpayato eseva nayo.<br/><br/>[03]^b^ākaḍḍhanāya^eb^ attano abhimukhaṃ ākaḍḍhanto yāva na muñcati tāva ekāva āpatti.  muñcitvā muñcitvā ākaḍḍhantassa payoge payoge āpatti. ^b^patikaḍḍhanāyapi^eb^ parammukhaṃ  piṭṭhiyaṃ gahetvā paṭippaṇāmayato eseva nayo.<br/><br/>[03]^b^abhiniggaṇhanāya^eb^ ^a^M2.0123^ea^ hatthe vā bāhāya vā daḷhaṃ gahetvā yojanampi gacchato  ekāva āpatti. muñcitvā punappunaṃ gaṇhato payoge payoge āpatti. amuñcitvā  punappunaṃ phusato ca āliṅgato ca payoge payoge āpattīti ^b^mahāsumatthero^eb^ āha.  ^b^mahāpadumatthero^eb^ ^a^P3.0536^ea^ panāha -- ``mūlaggahaṇameva pamāṇaṃ, tasmā yāva  na muñcati tāva ekā eva āpattī''ti.<br/><br/>[03]^b^abhinippīḷanāya^eb^ vatthena vā ābharaṇena vā saddhiṃ pīḷayato aṅgaṃ aphusantassa thullaccayaṃ,  phusantassa saṅghādiseso, ekapayogena ekā āpatti, nānāpayogena nānā.<br/><br/>[03]^b^gahaṇachupanesu^eb^ aññaṃ kiñci vikāraṃ akarontopi gahitamattaphuṭṭhamattenāpi āpattiṃ  āpajjati.<br/><br/>[03]evametesu āmasanādīsu ekenāpi ākārena ajjhācārato itthiyā itthisaññissa saṅghādiseso,  vematikassa thullaccayaṃ, paṇḍakapurisatiracchānagatasaññissāpi thullaccayameva. paṇḍake  paṇḍakasaññissa thullaccayaṃ, vematikassa dukkaṭaṃ. purisatiracchānagataitthisaññissāpi  dukkaṭameva. purise purisasaññissāpi vematikassāpi itthipaṇḍakatiracchānagatasaññissāpi  dukkaṭameva. tiracchānagatepi sabbākārena dukkaṭamevāti. imā ekamūlakanaye  vuttā āpattiyo sallakkhetvā imināva upāyena ^b^``dve itthiyo dvinnaṃ itthīna''^eb^ntiādivasena  vutte dumūlakanayepi ^a^V2.0111^ea^ diguṇā āpattiyo veditabbā. yathā ca dvīsu itthīsu dve  saṅghādisesā; evaṃ sambahulāsu sambahulā veditabbā.<br/><br/>[03]yo hi ekato ṭhitā sambahulā itthiyo bāhāhi parikkhipitvā gaṇhāti so yattakā  itthiyo phuṭṭhā tāsaṃ gaṇanāya saṅghādisese āpajjati, majjhagatānaṃ gaṇanāya thullaccaye.  tā hi tena kāyappaṭibaddhena āmaṭṭhā honti. yo pana sambahulānaṃ aṅguliyo vā kese  vā ekato katvā gaṇhāti, so aṅguliyo ca kese ca agaṇetvā itthiyo gaṇetvā  saṅghādisesehi kāretabbo. yāsañca itthīnaṃ aṅguliyo vā kesā vā majjhagatā honti,  tāsaṃ gaṇanāya thullaccaye āpajjati. tā hi tena kāyappaṭibaddhena āmaṭṭhā honti,  sambahulā pana itthiyo kāyappaṭibaddhehi rajjuvatthādīhi parikkhipitvā gaṇhanto sabbāsaṃyeva  ^a^M2.0124^ea^ antoparikkhepagatānaṃ gaṇanāya thullaccaye āpajjati. ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^  aphuṭṭhāsu dukkaṭaṃ vuttaṃ. tattha yasmā pāḷiyaṃ kāyappaṭibaddhappaṭibaddhena  ^a^P3.0537^ea^ āmasanaṃ nāma natthi, tasmā sabbampi kāyappaṭibaddhappaṭibaddhaṃ kāyappaṭibaddheneva  saṅgahetvā ^b^mahāaṭṭhakathāyañca kurundiyañca^eb^ vutto purimanayoyevettha yuttataro dissati.<br/><br/>[03]yo hi hatthena hatthaṃ gahetvā paṭipāṭiyā ṭhitāsu itthīsu samasārāgo ekaṃ hatthe gaṇhāti,  so gahititthiyā vasena ekaṃ saṅghādisesaṃ āpajjati, itarāsaṃ gaṇanāya purimanayeneva  thullaccaye. sace so taṃ kāyappaṭibaddhe vatthe vā pupphe vā gaṇhāti, sabbāsaṃ gaṇanāya  thullaccaye āpajjati. yatheva hi rajjuvatthādīhi parikkhipantena sabbāpi kāyappaṭibaddhena  āmaṭṭhā honti, tathā idhāpi sabbāpi kāyappaṭibaddhena āmaṭṭhā honti. sace pana tā  itthiyo aññamaññaṃ vatthakoṭiyaṃ gahetvā ṭhitā honti, tatra ceso purimanayeneva paṭhamaṃ  itthiṃ hatthe gaṇhāti gahitāya vasena saṅghādisesaṃ āpajjati, itarāsaṃ gaṇanāya dukkaṭāni.  sabbāsañhi tāsaṃ tena purimanayeneva kāyapaṭibaddhena kāyappaṭibaddhaṃ āmaṭṭhaṃ hoti.  sace pana sopi taṃ kāyappaṭibaddheyeva gaṇhāti tassā vasena thullaccayaṃ āpajjati, itarāsaṃ  gaṇanāya anantaranayeneva dukkaṭāni.<br/><br/>[03]yo pana ghanavatthanivatthaṃ itthiṃ kāyasaṃsaggarāgena vatthe ghaṭṭeti, thullaccayaṃ. viraḷavatthanivatthaṃ  ghaṭṭeti, tatra ce vatthantarehi itthiyā vā nikkhantalomāni bhikkhuṃ bhikkhuno vā paviṭṭhalomāni  itthiṃ phusanti, ubhinnaṃ lomāniyeva vā lomāni phusanti, saṅghādiseso. upādinnakena  ^a^V2.0112^ea^ hi kammajarūpena upādinnakaṃ vā anupādinnakaṃ vā anupādinnakenapi kenaci kesādinā  upādinnakaṃ vā anupādinnakaṃ vā phusantopi saṅghādisesaṃ āpajjatiyeva.<br/><br/>[03]tattha ^b^kurundiyaṃ^eb^ ``lomāni gaṇetvā saṅghādiseso''ti vuttaṃ. ^b^mahāaṭṭhakathāyaṃ^eb^  pana ``lomāni gaṇetvā āpattiyā na kāretabbo, ekameva saṅghādisesaṃ āpajjati.  saṅghikamañce pana apaccattharitvā nipanno lomāni gaṇetvā kāretabbo''ti vuttaṃ   ^a^P3.0538^ea^, tadeva yuttaṃ. itthivasena hi ayaṃ āpatti, na koṭṭhāsavasenāti.<br/><br/>[03]etthāha ^a^M2.0125^ea^ ``yo pana `kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī'ti kāyaṃ gaṇhāti,  `kāyaṃ gaṇhissāmī'ti kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhāti, so kiṃ āpajjatī''ti. ^b^mahāsumatthero^eb^  tāva ``yathāvatthukamevā''ti vadati. ayaṃ kirassa laddhi --<br/><br/>[21] ``vatthu saññā ca rāgo ca, phassappaṭivijānanā.<br/><br/>[22] yathāniddiṭṭhaniddese, garukaṃ tena kāraye''ti..<br/><br/>[03]ettha ^b^``vatthū''^eb^ti itthī. ^b^``saññā''^eb^ti itthisaññā. ^b^``rāgo''^eb^ti kāyasaṃsaggarāgo.  ^b^``phassappaṭivijānanā''^eb^ti kāyasaṃsaggaphassajānanā. tasmā yo itthiyā itthisaññī  kāyasaṃsaggarāgena ``kāyappaṭibaddhaṃ gahessāmī''ti pavattopi kāyaṃ phusati, garukaṃ  saṅghādisesaṃyeva āpajjati. itaropi thullaccayanti ^b^mahāpadumatthero^eb^ panāha --<br/><br/>[21] ``saññāya virāgitamhi, gahaṇe ca virāgite.<br/><br/>[22] yathāniddiṭṭhaniddese, garukaṃ tattha na dissatī''ti..<br/><br/>[03]assāpāyaṃ laddhi itthiyā itthisaññino hi saṅghādiseso vutto. iminā ca itthisaññā  virāgitā kāyappaṭibaddhe kāyappaṭibaddhasaññā uppāditā, taṃ gaṇhantassa pana thullaccayaṃ  vuttaṃ. iminā ca gahaṇampi virāgitaṃ taṃ aggahetvā itthī gahitā, tasmā ettha itthisaññāya  abhāvato saṅghādiseso na dissati, kāyappaṭibaddhassa aggahitattā thullaccayaṃ na dissati,  kāyasaṃsaggarāgena phuṭṭhattā pana dukkaṭaṃ. kāyasaṃsaggarāgena hi imaṃ nāma vatthuṃ  phusato anāpattīti natthi, tasmā dukkaṭamevāti.<br/><br/>[03]idañca ^a^V2.0113^ea^ pana vatvā idaṃ catukkamāha. ``sārattaṃ gaṇhissāmī'ti sārattaṃ gaṇhi saṅghādiseso,  `virattaṃ gaṇhissāmī'ti virattaṃ gaṇhi dukkaṭaṃ, `sārattaṃ gaṇhissāmī'ti virattaṃ  gaṇhi dukkaṭaṃ, `virattaṃ gaṇhissāmī'ti sārattaṃ gaṇhi dukkaṭamevā''ti. kiñcāpi  evamāha? atha kho ^b^mahāsumattheravādo^eb^yevettha ``itthi ca hoti itthisaññī sāratto  ca bhikkhu ca naṃ itthiyā kāyena kāyappaṭibaddhaṃ ^a^P3.0539^ea^ āmasati parāmasati...pe0...  gaṇhāti chupati āpatti thullaccayassā''ti imāya pāḷiyā ``yo hi ekato ṭhitā  sambahulā itthiyo bāhāhi parikkhipitvā gaṇhāti, so yattakā itthiyo phuṭṭhā tāsaṃ  gaṇanāya saṅghādisese āpajjati, majjhagatānaṃ ^a^M2.0126^ea^ gaṇanāya thullaccaye''tiādīhi  aṭṭhakathāvinicchayehi ca sameti. yadi hi saññādivirāgena virāgitaṃ nāma bhaveyya  ``paṇḍako ca hoti itthisaññī''tiādīsu viya ``kāyappaṭibaddhañca hoti kāyasaññī cā''tiādināpi  nayena pāḷiyaṃ visesaṃ vadeyya. yasmā pana so na vutto, tasmā itthiyā itthisaññāya  sati itthiṃ āmasantassa saṅghādiseso, kāyappaṭibaddhaṃ āmasantassa thullaccayanti yathāvatthukameva  yujjati.<br/><br/>[03]^b^mahāpaccariya^eb^mpi cetaṃ vuttaṃ -- ``nīlaṃ pārupitvā sayitāya kāḷitthiyā kāyaṃ  ghaṭṭessāmī'ti kāyaṃ ghaṭṭeti, saṅghādiseso; `kāyaṃ ghaṭṭessāmī'ti nīlaṃ ghaṭṭeti,  thullaccayaṃ; `nīlaṃ ghaṭṭessāmī'ti kāyaṃ ghaṭṭeti, saṅghādiseso; `nīlaṃ ghaṭṭessāmī'ti  nīlaṃ ghaṭṭeti, thullaccaya''nti. yopāyaṃ ``itthī ca paṇḍako cā''tiādinā nayena  vatthumissakanayo vutto, tasmimpi vatthu saññāvimativasena vuttā āpattiyo pāḷiyaṃ  asammuyhantena veditabbā.<br/><br/>[03]kāyenakāyappaṭibaddhavāre pana itthiyā itthisaññissa kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhato thullaccayaṃ,  sese sabbattha dukkaṭaṃ. kāyappaṭibaddhenakāyavārepi eseva nayo. kāyappaṭibaddhenakāayappaṭibaddhavāre  ca nissaggiyenakāyavārādīsu cassa sabbattha dukkaṭameva.<br/><br/>[03]``itthī ca hoti itthisaññī sāratto ca itthī ca naṃ bhikkhussa kāyena kāya''ntiādivāro  pana bhikkhumhi mātugāmassa rāgavasena vutto. tattha ^b^itthī ca naṃ bhikkhussa kāyena  kāya^eb^nti bhikkhumhi sārattā itthī tassa nisinnokāsaṃ vā nipannokāsaṃ  vā gantvā attano kāyena taṃ bhikkhussa kāyaṃ āmasati...pe0... chupati. ^b^sevanādhippāyo  kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānātī^eb^ti evaṃ tāya āmaṭṭho vā chupito  vā sevanādhippāyo hutvā sace phassappaṭivijānanatthaṃ īsakampi kāyaṃ cāleti  phandeti, saṅghādisesaṃ āpajjati.<br/><br/>[03]^b^dve^eb^ ^a^V2.0114^ea^ ^b^itthiyo^eb^ti ettha dve saṅghādisese āpajjati, itthiyā ca paṇḍake ca saṅghādisesena  saha dukkaṭaṃ ^a^P3.0540^ea^. etena upāyena yāva ^b^``nissaggiyena nissaggiyaṃ  āmasati, sevanādhippāyo kāyena vāyamati na ca phassaṃ paṭivijānāti, āpatti  dukkaṭassā''^eb^ti tāva purimanayeneva āpattibhedo veditabbo.<br/><br/>[03]ettha ^a^M2.0127^ea^ ca ^b^kāyena vāyamati na ca phassaṃ paṭivijānātī^eb^ti attanā  nissaṭṭhaṃ pupphaṃ vā phalaṃ vā itthiṃ attano nissaggiyena pupphena vā phalena  vā paharantiṃ disvā kāyena vikāraṃ karoti, aṅguliṃ vā cāleti, bhamukaṃ vā  ukkhipati, akkhiṃ vā nikhaṇati, aññaṃ vā evarūpaṃ vikāraṃ karoti, ayaṃ vuccati  ``kāyena vāyamati na ca phassaṃ paṭivijānātī''ti. ayampi kāyena vāyamitattā  dukkaṭaṃ āpajjati, dvīsu itthīsu dve, itthīpaṇḍakesupi dve eva dukkaṭe āpajjati.<br/><br/>[03] 279^b^.^eb^ evaṃ vatthuvasena vitthārato āpattibhedaṃ dassetvā idāni lakkhaṇavasena saṅkhepato  āpattibhedañca anāpattibhedañca dassento ^b^``sevanādhippāyo''^eb^tiādimāha. tattha purimanaye  itthiyā phuṭṭho samāno sevanādhippāyo kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānātīti  tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso. dutiye naye nissaggiyena nissaggiyāmasane viya vāyamitvā  achupane viya ca phassassa appaṭivijānanato duvaṅgasampattiyā dukkaṭaṃ. tatiye kāyena  avāyamato anāpatti. yo hi sevanādhippāyopi niccalena kāyena kevalaṃ phassaṃ  paṭivijānāti sādiyati anubhoti, tassa cittuppādamatte āpattiyā abhāvato anāpatti.  catutthe pana nissaggiyena nissaggiyāmasane viya phassappaṭivijānanāpi natthi, kevalaṃ  cittuppādamattameva, tasmā anāpatti. mokkhādhippāyassa sabbākāresu anāpattiyeva.<br/><br/>[03]ettha pana yo itthiyā gahito taṃ attano sarīrā mocetukāmo paṭippaṇāmeti vā paharati  vā ayaṃ kāyena vāyamati phassaṃ paṭivijānāti. yo āgacchantiṃ disvā tato muñcitukāmo  uttāsetvā palāpeti, ayaṃ kāyena vāyamati na ca phassaṃ paṭivijānāti. yo tādisaṃ  dīghajātiṃ kāye ārūḷhaṃ disvā ``saṇikaṃ gacchatu ghaṭṭiyamānā anatthāya saṃvatteyyā''ti  ^a^P3.0541^ea^ na ghaṭṭeti, itthimeva vā aṅgaṃ phusamānaṃ ñatvā ``esā `anatthiko ayaṃ  mayā'ti sayameva pakkamissatī''ti ajānanto viya niccalo hoti, balavitthiyā vā  gāḷhaṃ āliṅgitvā gahito daharabhikkhu palāyitukāmopi suṭṭhu gahitattā niccalo hoti,  ayaṃ na ca kāyena vāyamati, phassaṃ paṭivijānāti. yo pana āgacchantiṃ disvā ``āgacchatu  ^a^V2.0115^ea^ tāva tato naṃ paharitvā vā paṇāmetvā ^a^M2.0128^ea^ vā pakkamissāmī''ti niccalo  hoti, ayaṃ mokkhādhippāyo na ca kāyena vāyamati, na ca phassaṃ paṭivijānātīti veditabbo.<br/><br/>[03] 280^b^.^eb^ ^b^asañciccā^eb^ti iminā upāyena imaṃ phusissāmīti acetetvā, evañhi acetetvā  pattappaṭiggahaṇādīsu mātugāmassa aṅge phuṭṭhepi anāpatti.<br/><br/>[03]^b^asatiyā^eb^ti aññavihito hoti mātugāmaṃ phusāmīti sati natthi, evaṃ asatiyā  hatthapādapasāraṇādikāle phusantassa anāpatti.<br/><br/>[03]^b^ajānantassā^eb^ti dārakavesena ṭhitaṃ dārikaṃ ``itthī''ti ajānanto kenacideva  karaṇīyena phusati, evaṃ ``itthī''ti ajānantassa phusato anāpatti.<br/><br/>[03]^b^asādiyantassā^eb^ti kāyasaṃsaggaṃ asādiyantassa, tassa bāhāparamparāya nītabhikkhussa viya  anāpatti. ummattakādayo vuttanayāeva. idha pana udāyitthero ādikammiko, tassa  anāpatti ādikammikassāti.<br/><br/>[06] padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.<br/><br/>[03]samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ kāyacittato samuṭṭhāti, kiriyaṃ,  saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedanaṃ,  sukhamajjhattadvayenāti.<br/><br/>[03] 281^b^.^eb^ vinītavatthūsu -- ^b^mātuyā mātupemenā^eb^ti mātupemena mātuyā kāyaṃ  āmasi. esa nayo ^b^dhītubhaginivatthūsu^eb^. tattha yasmā mātā vā hotu dhītā vā itthī  nāma sabbāpi brahmacariyassa pāripanthikāva. tasmā ``ayaṃ me mātā ayaṃ dhītā ayaṃ  me bhaginī''ti gehassitapemena āmasatopi dukkaṭameva vuttaṃ.<br/><br/>[03]imaṃ pana bhagavato āṇaṃ anussarantena sacepi nadīsotena vuyhamānaṃ mātaraṃ passati neva  hatthena parāmasitabbā. paṇḍitena pana bhikkhunā nāvā vā phalakaṃ ^a^P3.0542^ea^  vā kadalikkhandho vā dārukkhandho vā upasaṃharitabbo. tasmiṃ asati kāsāvampi upasaṃharitvā  purato ṭhapetabbaṃ, ``ettha ^a^M2.0129^ea^ ^a^V2.0116^ea^ gaṇhāhī''ti pana na vattabbā. gahite parikkhāraṃ  kaḍḍhāmīti kaḍḍhantena gantabbaṃ. sace bhāyati purato purato gantvā ``mā bhāyī''ti samassāsetabbā.  sace bhāyamānā puttassa sahasā khandhe vā abhiruhati, hatthe vā gaṇhāti, na ``apehi  mahallike''ti niddhunitabbā, thalaṃ pāpetabbā. kaddame laggāyapi kūpe patitāyapi  eseva nayo.<br/><br/>[03]tatrapi hi yottaṃ vā vatthaṃ vā pakkhipitvā hatthena gahitabhāvaṃ ñatvā uddharitabbā, natveva  āmasitabbā. na kevalañca mātugāmassa sarīrameva anāmāsaṃ, nivāsanapāvuraṇampi ābharaṇabhaṇḍampi  tiṇaṇḍupakaṃ vā tāḷapaṇṇamuddikaṃ vā upādāya anāmāsameva, tañca kho nivāsanapārupanaṃ  piḷandhanatthāya ṭhapitameva. sace pana nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vā parivattetvā cīvaratthāya  pādamūle ṭhapeti vaṭṭati. ābharaṇabhaṇḍesu pana sīsapasādhanakadantasūciādikappiyabhaṇḍaṃ  ``imaṃ bhante tumhākaṃ gaṇhathā''ti diyyamānaṃ sipāṭikāsūciādiupakaraṇatthāya  gahetabbaṃ. suvaṇṇarajatamuttādimayaṃ pana anāmāsameva dīyyamānampi na gahetabbaṃ. na  kevalañca etāsaṃ sarīrūpagameva anāmāsaṃ, itthisaṇṭhānena kataṃ kaṭṭharūpampi dantarūpampi  ayarūpampi loharūpampi tipurūpampi potthakarūpampi sabbaratanarūpampi antamaso piṭṭhamayarūpampi  anāmāsameva. paribhogatthāya pana ``idaṃ tumhākaṃ hotū''ti labhitvā ṭhapetvā sabbaratanamayaṃ  avasesaṃ bhinditvā upakaraṇārahaṃ upakaraṇe paribhogārahaṃ paribhoge upanetuṃ vaṭṭati.<br/><br/>[03]yathā ca itthirūpakaṃ; evaṃ sattavidhampi dhaññaṃ anāmāsaṃ. tasmā khettamajjhena gacchatā  tatthajātakampi dhaññaphalaṃ na āmasantena gantabbaṃ. sace gharadvāre vā antarāmagge vā dhaññaṃ  pasāritaṃ hoti passena ca maggo atthi ^a^P3.0543^ea^ na maddantena gantabbaṃ. gamanamagge  asati maggaṃ adhiṭṭhāya gantabbaṃ. antaraghare dhaññassa upari āsanaṃ paññāpetvā denti  nisīdituṃ vaṭṭati. keci āsanasālāyaṃ dhaññaṃ ākiranti, sace sakkā hoti harāpetuṃ  harāpetabbaṃ, no ce ekamantaṃ dhaññaṃ amaddantena pīṭhakaṃ paññapetvā nisīditabbaṃ.  sace okāso na hoti, manussā dhaññamajjheyeva āsanaṃ paññapetvā denti, nisīditabbaṃ.  tatthajātakāni muggamāsādīni aparaṇṇānipi tālapanasādīni vā phalāni kīḷantena  na āmasitabbāni. manussehi rāsikatesupi eseva nayo. araññe pana rukkhato patitāni  phalāni ``anupasampannānaṃ dassāmī''ti gaṇhituṃ vaṭṭati.<br/><br/>[03]muttā ^a^M2.0130^ea^, maṇi, veḷuriyo, saṅkho, silā, pavāḷaṃ, rajataṃ, jātarūpaṃ,  lohitaṅko, masāragallanti ^a^V2.0117^ea^ imesu dasasu ratanesu muttā adhotā anividdhā yathājātāva  āmasituṃ vaṭṭati. sesā anāmāsāti vadanti. ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^ pana ``muttā dhotāpi  adhotāpi anāmāsā bhaṇḍamūlatthāya ca sampaṭicchituṃ na vaṭṭati, kuṭṭharogassa bhesajjatthāya  pana vaṭṭatī''ti vuttaṃ. antamaso jātiphalikaṃ upādāya sabbopi nīlapītādivaṇṇabhedo  maṇi dhotaviddhavaṭṭito anāmāso, yathājāto pana ākaramutto pattādibhaṇḍamūlatthaṃ sampaṭicchituṃ  vaṭṭatīti vutto. sopi ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^ paṭikkhitto, pacitvā kato kācamaṇiyeveko  vaṭṭatīti vutto. veḷuriyepi maṇisadisova vinicchayo.<br/><br/>[03]saṅkho dhamanasaṅkho ca dhotaviddho ca ratanamisso anāmāso. pānīyasaṅkho dhotopi adhotopi āmāsova  sesañca añjanādibhesajjatthāyapi bhaṇḍamūlatthāyapi sampaṭicchituṃ vaṭṭati. silā dhotaviddhā  ratanasaṃyuttā muggavaṇṇāva anāmāsā. sesā satthakanisānādiatthāya gaṇhituṃ vaṭṭati.  ettha ca ratanasaṃyuttāti suvaṇṇena saddhiṃ yojetvā pacitvā katāti vadanti. pavāḷaṃ  dhotaviddhaṃ anāmāsaṃ. sesaṃ āmāsaṃ bhaṇḍamūlatthañca sampaṭicchituṃ vaṭṭati. ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^  ^a^P3.0544^ea^ pana ``dhotampi adhotampi sabbaṃ anāmāsaṃ, na ca sampaṭicchituṃ vaṭṭatī''ti  vuttaṃ.<br/><br/>[03]rajataṃ jātarūpañca katabhaṇḍampi akatabhaṇḍampi sabbena sabbaṃ bījato paṭṭhāya anāmāsañca asampaṭicchiyañca,  uttararājaputto kira suvaṇṇacetiyaṃ kāretvā ^b^mahāpadumattherassa^eb^ pesesi. thero  ``na kappatī''ti paṭikkhipi. cetiyaghare suvaṇṇapadumasuvaṇṇabubbuḷakādīni honti,  etānipi anāmāsāni. cetiyagharagopakā pana rūpiyachaḍḍakaṭṭhāne ṭhitā, tasmā tesaṃ keḷāpayituṃ  vaṭṭatīti vuttaṃ. ^b^kurundiyaṃ^eb^ pana taṃ paṭikkhittaṃ. suvaṇṇacetiye kacavarameva  harituṃ vaṭṭatīti ettakameva anuññātaṃ. ārakūṭalohampi jātarūpagatikameva anāmāsanti  ^b^sabbāṭṭhakathāsu^eb^ vuttaṃ. senāsanaparibhogo pana sabbakappiyo, tasmā jātarūparajatamayā  sabbepi senāsanaparikkhārā āmāsā. bhikkhūnaṃ dhammavinayavaṇṇanaṭṭhāne ratanamaṇḍape  ^a^M2.0131^ea^ karonti phalikatthambhe ratanadāmapatimaṇḍite, tattha sabbūpakaraṇāni bhikkhūnaṃ  paṭijaggituṃ vaṭṭati.<br/><br/>[03]lohitaṅkamasāragallā dhotaviddhā anāmāsā, itare āmāsā, bhaṇḍamūlatthāya vaṭṭantīti vuttā.  ^b^mahāpaccariyaṃ^eb^ pana ``dhotāpi adhotāpi sabbaso anāmāsā na ca sampaṭicchituṃ vaṭṭantī''ti  vuttaṃ.<br/><br/>[03]sabbaṃ āvudhabhaṇḍaṃ anāmāsaṃ, bhaṇḍamūlatthāya dīyyamānampi na sampaṭicchitabbaṃ. satthavaṇijjā  ^a^V2.0118^ea^ nāma na vaṭṭati. suddhadhanudaṇḍopi dhanujiyāpi patodopi aṅkusopi antamaso   vāsipharasuādīnipi āvudhasaṅkhepena katāni anāmāsāni. sace kenaci vihāre satti vā tomaro vā  ṭhapito hoti, vihāraṃ jaggantena ``harantū''ti sāmikānaṃ pesetabbaṃ. sace na haranti,  taṃ acālentena vihāro paṭijaggitabbo. yuddhabhūmiyaṃ patitaṃ asiṃ vā sattiṃ vā tomaraṃ  vā disvā pāsāṇena vā kenaci vā asiṃ bhinditvā satthakatthāya gahetuṃ vaṭṭati,  itarānipi viyojetvā ^a^P3.0545^ea^ kiñci satthakatthāya gahetuṃ vaṭṭati kiñci  kattaradaṇḍādiatthāya. ``idaṃ gaṇhathā''ti dīyyamānaṃ pana ``vināsetvā kappiyabhaṇḍaṃ  karissāmī''ti sabbampi sampaṭicchituṃ vaṭṭati.<br/><br/>[03]macchajālapakkhijālādīnipi phalakajālikādīni saraparittānānīpi sabbāni anāmāsāni.  paribhogatthāya labbhamānesu pana jālaṃ tāva ``āsanassa vā cetiyassa vā upari bandhissāmi,  chattaṃ vā veṭhessāmī''ti gahetuṃ vaṭṭati. saraparittānaṃ sabbampi bhaṇḍamūlatthāya sampaṭicchituṃ  vaṭṭati. parūparodhanivāraṇañhi etaṃ na uparodhakaranti phalakaṃ dantakaṭṭhabhājanaṃ karissāmīti  gahetuṃ vaṭṭati.<br/><br/>[01] cammavinaddhāni vīṇābheriādīni anāmāsāni. ^b^kurundiyaṃ^eb^ pana ``bherisaṅghāṭopi  vīṇāsaṅghāṭopi tucchapokkharampi mukhavaṭṭiyaṃ āropitacammampi vīṇādaṇḍakopi sabbaṃ  anāmāsa''nti vuttaṃ. onahituṃ vā onahāpetuṃ vā vādetuṃ vā vādāpetuṃ  vā na labbhatiyeva. cetiyaṅgaṇe pūjaṃ katvā manussehi chaḍḍitaṃ disvāpi acāletvāva  antarantare sammajjitabbaṃ, kacavarachaḍḍanakāle pana kacavaraniyāmeneva haritvā ekamantaṃ  nikkhipituṃ vaṭṭatīti ^b^mahāpaccariya^eb^ṃ vuttaṃ. bhaṇḍamūlatthāya sampaṭicchitumpi vaṭṭati.  paribhogatthāya labbhamānesu pana vīṇādoṇikañca bheripokkharañca dantakaṭṭhabhājanaṃ ^a^M2.0132^ea^  karissāma cammaṃ satthakakosakanti evaṃ tassa tassa parikkhārassa upakaraṇatthāya gahetvā  tathā tathā kātuṃ vaṭṭati.<br/><br/>[03]^b^purāṇadutiyikāvatthu^eb^ uttānameva. ^b^yakkhivatthusmiṃ^eb^ sacepi paranimmitavasavattideviyā  kāyasaṃsaggaṃ samāpajjati thullaccayameva. ^b^paṇḍakavatthu^eb^ ca ^b^suttitthivatthu^eb^ ca pākaṭameva.  ^b^matitthivatthusmiṃ^eb^ pārājikappahonakakāle thullaccayaṃ, tato paraṃ dukkaṭaṃ.  ^b^tiracchānagatavatthusmiṃ^eb^ ^a^P3.0546^ea^ nāgamāṇavikāyapi supaṇṇamāṇavikāyapi kinnariyāpi  gāviyāpi dukkaṭameva. ^b^dārudhītalikāvatthusmiṃ^eb^ ^a^V2.0119^ea^ na kevalaṃ dārunā eva, antamaso  cittakammalikhitepi itthirūpe dukkaṭameva.<br/><br/>[03] 282^b^.^eb^ ^b^sampīḷanavatthu^eb^ uttānatthameva. ^b^saṅkamavatthusmiṃ^eb^ ekapadikasaṅkamo vā hotu sakaṭamaggasaṅkamo  vā, cālessāmīti payoge katamatteva cāletu vā mā vā, dukkaṭaṃ. maggavatthu pākaṭameva.  rukkhavatthusmiṃ rukkho mahanto vā hotu mahājambuppamāṇo khuddako vā, taṃ cāletuṃ  sakkotu vā mā vā, payogamattena dukkaṭaṃ. ^b^nāvāvatthusmimpi^eb^ eseva nayo. ^b^rajjavatthusmiṃ ^eb^yaṃ rajjuṃ āviñchanto ṭhānā cāletuṃ sakkoti, tattha thullaccayaṃ. yā mahārajju  hoti, īsakampi ṭhānā na calati, tattha dukkaṭaṃ. daṇḍepi eseva nayo. bhūmiyaṃ patitamahārukkhopi  hi daṇḍaggahaṇeneva idha gahito. ^b^pattavatthu^eb^ pākaṭameva. ^b^vandanavatthusmiṃ^eb^ itthī  pāde sambāhitvā vanditukāmā vāretabbā pādā vā paṭicchādetabbā, niccalena vā  bhavitabbaṃ. niccalassa hi cittena sādiyatopi anāpatti. avasāne ^b^gahaṇavatthu^eb^pākaṭamevāti.<br/><br/>[06] kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.


volume: 1
item: 95
title: ^sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā^kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā^duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā^
content:
  [03] 283^b^.^eb^ ^b^tena samayena buddho bhagavā^eb^ti duṭṭhullavācāsikkhāpadaṃ. tattha ^b^ādissā^eb^ti  apadisitvā. ^b^vaṇṇampi bhaṇatī^eb^tiādīni parato āvi bhavissanti. ^b^chinnikā^eb^ti  chinnaottappā. ^b^dhuttikā^eb^ti saṭhā. ^b^ahirikāyo^eb^ti nillajjā ^a^M2.0133^ea^.  ^b^uhasantī^eb^ti sitaṃ katvā mandahasitaṃ hasanti. ^b^ullapantī^eb^ti ``aho ayyo''tiādinā  nayena uccakaraṇiṃ nānāvidhaṃ palobhanakathaṃ kathenti. ^b^ujjagghantī^eb^ti mahāhasitaṃ hasanti.  ^b^uppaṇḍentī^eb^ti ``paṇḍako ayaṃ, nāyaṃ puriso''tiādinā ^a^P3.0547^ea^ nayena  parihāsaṃ karonti.<br/><br/>[03] 285^b^.^eb^ ^b^sāratto^eb^ti duṭṭhullavācassādarāgena sāratto. ^b^apekkhavā paṭibaddhacitto^eb^ti  vuttanayameva, kevalaṃ idha vācassādarāgo yojetabbo. ^b^mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhī^eb^ti  ettha adhippetaṃ mātugāmaṃ dassento ^b^``mātugāmo''^eb^tiādimāha. tattha ^b^viññū  paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu^eb^nti yā paṇḍitā  sātthakaniratthakakathaṃ asaddhammasaddhammapaṭisaṃyuttakathañca jānituṃ paṭibalā, ayaṃ idha adhippetā.  yā pana mahallikāpi bālā elamūgā ayaṃ idha anadhippetāti dasseti.<br/><br/>[03]^b^obhāseyyā^eb^ti ^a^V2.0120^ea^ avabhāseyya nānāppakārakaṃ asaddhammavacanaṃ vadeyya. yasmā panevaṃ obhāsantassa  yo so obhāso nāma, so atthato ajjhācāro hoti rāgavasena abhibhavitvā saññamavelaṃ  ācāro, tasmā tamatthaṃ dassento ``obhāseyyāti ajjhācāro vuccatī''ti āha.  ^b^yathā ta^eb^nti ettha ^b^ta^eb^nti nipātamattaṃ, yathā yuvā yuvatinti attho.<br/><br/>[03]^b^dve magge ādissā^eb^tiādi yenākārena obhāsato saṅghādiseso hoti, taṃ dassetuṃ  vuttaṃ. tattha ^b^dve magge^eb^ti vaccamaggañca passāvamaggañca. sesaṃ uddese tāva pākaṭameva.  niddese pana ^b^thometī^eb^ti ``itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī''ti vadati, na  tāva sīsaṃ eti. ``tava vaccamaggo ca passāvamaggo ca īdiso tena nāma īdisena itthilakkhaṇena  subhalakkhaṇena samannāgatāsī''ti vadati, sīsaṃ eti, saṅghādiseso. ^b^vaṇṇeti pasaṃsatī^eb^ti  imāni pana thomanapadasseva vevacanāni.<br/><br/>[03]^b^khuṃsetī^eb^ti vācāpatodena ghaṭṭeti. ^b^vambhetī^eb^ti apasādeti. ^b^garahatī^eb^ti dosaṃ  deti. parato pana pāḷiyā āgatehi ^b^``animittāsī''^eb^tiādīhi ^a^M2.0134^ea^ ekādasahi  padehi aghaṭite sīsaṃ na eti, ghaṭitepi tesu ^b^sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsī^eb^ti  imehi tīhi ghaṭiteyeva saṅghādiseso.<br/><br/>[03]^b^dehi me^eb^ti yācanāyapi ettakeneva sīsaṃ na eti, ``methunaṃ dhammaṃ dehī''ti evaṃ  methunadhammena ghaṭite eva saṅghādiseso.<br/><br/>[03]^b^kadā te mātā pasīdissatī^eb^tiādīsu āyācanavacanesupi ettakeneva ^a^P3.0548^ea^  sīsaṃ na eti, ``kadā te mātā pasīdissati, kadā te methunaṃ dhammaṃ labhissāmī''ti  vā ``tava mātari pasannāya methunaṃ dhammaṃ labhissāmī''ti vā ādinā pana nayena methunadhammena  ghaṭiteyeva saṅghādiseso.<br/><br/>[03]^b^kathaṃ tvaṃ sāmikassa desī^eb^tiādīsu pucchāvacanesupi methunadhammanti vutteyeva  saṅghādiseso, na itarathā. ^b^evaṃ kira tvaṃ sāmikassa desī^eb^ti paṭipucchāvacanesupi  eseva nayo.<br/><br/>[03]ācikkhanāya ^b^puṭṭho bhaṇatī^eb^ti ``kathaṃ dadamānā sāmikassa piyā hotī''ti evaṃ puṭṭho  ācikkhati. ettha ca ``evaṃ ^a^V2.0121^ea^ dehi evaṃ dadamānā''ti vuttepi sīsaṃ na eti. ``methunadhammaṃ  evaṃ dehi evaṃ upanehi evaṃ methunadhammaṃ dadamānā upanayamānā piyā hotī''tiādinā  pana nayena methunadhammena ghaṭiteyeva saṅghādiseso. anusāsanīvacanesupi eseva nayo.<br/><br/>[03]akkosaniddese -- ^b^animittāsī^eb^ti nimittarahitāsi, kuñcikapaṇālimattameva tava dakasotanti  vuttaṃ hoti.<br/><br/>[03]^b^nimittamattāsī^eb^ti tava itthinimittaṃ aparipuṇṇaṃ saññāmattamevāti vuttaṃ hoti.  ^b^alohitā^eb^ti sukkhasotā. ^b^dhuvalohitā^eb^ti niccalohitā kilinnadakasotā.  ^b^dhuvacoḷā^eb^ti niccapakkhittāṇicoḷā, sadā āṇicoḷakaṃ sevasīti vuttaṃ hoti.  ^b^paggharantī^eb^ti savantī; sadā te muttaṃ savatīti vuttaṃ hoti. ^b^sikharaṇī^eb^ti bahinikkhantāaṇimaṃsā.  ^b^itthipaṇḍakā^eb^ti animittāva vuccati. ^b^vepurisikā^eb^ti samassudāṭhikā  purisarūpā ^a^M2.0135^ea^ itthī. ^b^sambhinnā^eb^ti sambhinnavaccamaggapassāvamaggā. ^b^ubhatobyañjanā^eb^ti  itthinimittena ca purisanimittena cāti ubhohi byañjanehi samannāgatā.<br/><br/>[03]imesu ca pana ekādasasu padesu sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsīti imāniyeva  tīṇi padāni suddhāni sīsaṃ enti. iti imāni ca tīṇi purimāni ca vaccamaggapassāvamaggamethunadhammapadāni  tīṇīti cha padāni suddhāni āpattikarāni. sesāni animittātiādīni ``animitte  ^a^P3.0549^ea^ methunadhammaṃ me dehī''ti vā ``animittāsi methunadhammaṃ me dehī''ti  vā ādinā nayena methunadhammena ghaṭitāneva āpattikarāni hontīti veditabbāni.<br/><br/>[03] 286^b^.^eb^ idāni yvāyaṃ otiṇṇo vipariṇatena cittena obhāsati, tassa vaccamaggapassāvamagge  ādissa etesaṃ vaṇṇabhaṇanādīnaṃ vasena vitthārato āpattibhedaṃ dassento ^b^``itthī  ca hoti itthisaññī''^eb^tiādimāha. tesaṃ attho kāyasaṃsagge vuttanayeneva veditabbo.<br/><br/>[03]ayaṃ pana viseso -- ^b^adhakkhaka^eb^nti akkhakato paṭṭhāya adho. ^b^ubbhajāṇumaṇḍala^eb^ jāṇumaṇḍalato  paṭṭhāya uddhaṃ. ^b^ubbhakkhaka^eb^nti akkhakato paṭṭhāya uddhaṃ. ^b^adho jāṇumaṇḍala^eb^nti jāṇumaṇḍalato  paṭṭhāya adho. akkhakaṃ pana jāṇumaṇḍalañca ettheva dukkaṭakkhette saṅgahaṃ gacchanti bhikkhuniyā  kāyasaṃsagge viya. na hi buddhā garukāpattiṃ sāvasesaṃ paññapentīti. ^b^kāyappaṭibaddha^eb^nti  vatthaṃ vā pupphaṃ vā ābharaṇaṃ vā.<br/><br/>[03] 287^b^.^eb^ ^b^atthapurekkhārassā^eb^ti ^a^V2.0122^ea^ animittātiādīnaṃ padānaṃ atthaṃ kathentassa, aṭṭhakathaṃ  vā sajjhāyaṃ karontassa.<br/><br/>[03]^b^dhammapurekkhārassā^eb^ti pāḷiṃ vācentassa vā sajjhāyantassa vā. evaṃ atthañca dhammañca  purakkhatvā bhaṇantassa atthapurekkhārassa ca dhammapurekkhārassa ca anāpatti.<br/><br/>[03]^b^anusāsanipurekkhārassā^eb^ti ``idānipi animittāsi ubhattobyañjanāsi appamādaṃ idāni  kareyyāsi, yathā āyatimpi evarūpā na hohisī''ti evaṃ anusiṭṭhiṃ purakkhatvā bhaṇantassa  anusāsanipurekkhārassa anāpatti. yo pana bhikkhunīnaṃ pāḷiṃ vācento pakativācanāmaggaṃ  pahāya hasanto hasanto ``sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsī''ti punappunaṃ bhaṇati,  tassa ^a^M2.0136^ea^ āpattiyeva. ummattakassa anāpatti. idha ādikammiko udāyitthero,  tassa anāpatti ādikammikassāti.<br/><br/>[06] padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.<br/><br/>[03]samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ kāyacittato vācācittato kāyavācācittato  ca samuṭṭhāti, kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ ^a^P3.0550^ea^, sacittakaṃ, lokavajjaṃ,  kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.<br/><br/>[03] 288^b^.^eb^ vinītavatthūsu lohitavatthusmiṃ so bhikkhu itthiyā lohitakaṃ nimittaṃ  sandhāyāha -- itarā na aññāsi, tasmā dukkaṭaṃ.<br/><br/>[03]^b^kakkasaloma^eb^nti rassalomehi bahulomaṃ. ^b^ākiṇṇaloma^eb^nti jaṭitalomaṃ. ^b^kharaloma^eb^nti  thaddhalomaṃ. ^b^dīghaloma^eb^nti arassalomaṃ. sabbaṃ itthinimittameva sandhāya vuttaṃ.<br/><br/>[03] 289^b^.^eb^ ^b^vāpitaṃ kho te^eb^ti asaddhammaṃ sandhāyāha, sā asallakkhetvā ^b^no ca kho  paṭivutta^eb^nti āha. ^b^paṭivuttaṃ^eb^ nāma udakavappe bījehi appatiṭṭhitokāse pāṇakehi  vināsitabīje vā okāse puna bījaṃ patiṭṭhāpetvā udakena āsittaṃ, thalavappe visamapatitānaṃ  vā bījānaṃ samakaraṇatthāya puna aṭṭhadantakena samīkataṃ, tesu aññataraṃ sandhāya esā āha.<br/><br/>[03]maggavatthusmiṃ ^a^V2.0123^ea^ ^b^maggo saṃsīdatī^eb^ti aṅgajātamaggaṃ sandhāyāha. sesaṃ uttānamevāti.<br/><br/>[06] duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.


